හේතු මතින් හට ගන්නා ධර්මයන්ගේ හේතුන් ද, ඒවායෙහි ස්වභාවය ද, නිරෝධය ද, සම්බුද්ධ ඥාණයෙන් මැනවින් ප්‍රකාශිතවේ.නිර්මාණවාදය, කර්මවාදය, සර්වඅශුභවාදය, සර්ව ශුභවාදය, උපයෝගිතාවාදය, භෞතික වාදය, සංශයවාදය ආදී අනර්ථකාරී වූ දාර්ශනික විග්‍රහයන් හි ඌනතාවයන් මැනවින් ප්‍රකාශිත වන එමෙන්ම උභයලෝකාර්ථ සංසිද්ධියෙහි මහෝපකාරී වන නිර්වාණ ශාන්තිය අරමුණු කොටගත් හේතුඵලවාදී යථාභූත ඤාණ දස්සන නම් වූ දාර්ශනික විග්‍රහය සමස්ත සත්ව සමූහයාගේම විමුක්තිය අරමුණුකොට පවත්නේය.වර්තමානයෙහි මුළු මහත් ලෝක ධාතුවෙහි පවත්නා විවිධාකාර වූ අර්බුද හා ගැටුම් නිරාකරණය කර ගැනීමටත් සාමය හා සමෘද්ධිය උදාකර ගැනීමටත්, අර්ථවත් යහපත් ජීවන පැවැත්මටත් මාර්ගෝපදේශ වන්නේ එම උතුම් දාර්ශනික පදනමයි.සම්බුද්ධ චරිතය අසදෘශ වූත්, ආශ්චර්ය වූත්, අසිරිමත් වූත්, ගුණයන්ගෙන් උපලක්ෂිතය.