என்னும் இச்சுலோகத்தால் அரசனைக் கண்டித்தவழியும் காளிதாசன் தனது மனத்துயருக்கு எல்லை காணாதவனாகி, மீண்டும் அரசனைப் பார்த்து, ‘யாரும் தமது தேசம் என்னும் ஆசைபற்றிப் பிறதேசம் போகுங்கால் வியசனப்படுதல் ஆச்சரியம்! தமது முன்னோரால் தோண்டப்பட்ட உப்புநீர்க் கிணற்றில் தமது கிணறாயிற்றே என்னும் உரிமையால் தாகம் தணிப்பரோ?’ என்னுங் கருத்தமைந்த, என்னுமிச்சுலோகத்தைச் சொல்லிவிட்டுத் துக்கத்தோடும் அரசனுடைய சபையை விட்டகன்று, தாசி வீடு நோக்கிச் செல்லுகையில், ‘உடைந்து பிளவுபட்ட முத்தானது செம்பஞ்சுக் குழம்பினால் பொருத்தப்படுமாறுபோல, அஞ்ஞானத்தினால் பிரிக்கப்பட்ட நம் இருவரையும் சந்தி செய்ய வல்லவன் எம்மகான்? என்னுங் கருத்தையடக்கி, என்னுமிச் சுலோகத்தை இயற்றிப் பாடிக்கொண்டு சென்றான். அப்பாலரசனும் ஊடல் கொண்ட மங்கையினது மனத்தைப் போலும், மனமுடையனாகி, அவைக்களம் விட்டகன்று, அந்தப்புரஞ்சென்று, கூம்பிய முகத்துடன் மஞ்சத்திற்படுத்திருந்தான். அப்போது அவனுடைய தேவி லீலாவதி வந்து, அவன் முகத்தை நோக்குமளவில் அது வழக்கத்துக்கு மாறாகப் புலந்திருப்பதைக் கண்டு, ‘பிராணநாதரே, அடியான் முகமும் உமது திருவதனமும் உதயாதித்தனும் அதன் பிரதிபிம்பமும் போன்றிருத்தற்கு மாறாகச் சூரியன் முன்னர் நின்ற சந்திரனையொத்து இன்று உமது முகம் புலந்திருத்தற்குக் காரணம் யாது?’ என்றாள். அது கேட்டரசன், ‘பிரியை, காளிதாசன் இன்று எமது அவைக்களம் புக்கபோது அவரை என்றும் போலுபசரியாது அவமதித்திருந்தோம்; அதனால் அவர் கோபித்து உடனே சபையை விட்டு மீண்டனர்,’ என ஆதியோடந்தமாக நிகழ்த்த யாவுங் கூறினான். அப்பால் அரசி அரசனைப் பார்த்து, ‘நாயகரே, அறிவிற் சிறந்த நீவிர் இப்படி அவரை அவமதித்தல் தகுமா? ‘கூடிப்பிரியேல்’ என்பது மூதுரை. பூண்ட சினேகம் பங்கப்படவிடுவதினும் சினேகம் பூணாதிருத்தல் நன்று; எங்ஙனமெனில், ஒருவனுக்குப் பிறவி தொட்டுண்டாய கண்கள் பின்னர் இடையிலே கெடுமாயின், அவனுக்குண்டாகும் துக்கம் மிகப் பெரிதாம்; பிறவிக்குருடனுக்கோ, துக்கம் மிகச் சிறிதாம், அதுபோல. ஒருமுறை நட்ட நண்பு பின்னர்ப் பங்கப்படுமாயின், அதனால் வருந்துன்பம் ஆற்றற்கரிதாமென்க. அங்ஙனமாகவும், காளிதாசரோ சரஸ்வதியினது அமிசாவதாரியாய் உள்ளவர். ஆதலின், அவர் விசேஷ பூஜ்யதைக்குரியவர். ஆதலின், நீவிர் அவரை அவமதித்ததும் வெறுத்ததும் தகா,’ என்றாள். இவற்றைக் கேட்ட அரசன் மிக்க மகிழ்ச்சியுடையவனாகி, ‘ என் அமிர்தமே, என் போலும் பாக்கியசாலி யாவனுளன்! யான் பெற்ற பேறு யாவர் பெற்றார்! உன்னைப்போலும் மந்திரி எனக்கு வேறு யாவன், நன்று சொற்றனை! உன்னை மணம் முடித்த பயன் இன்றுதான் பெற்றேன்! நீ கூறியவை யாவும் உண்மையே! உனது இஷ்டப்படி நாளைய உதயத்திலே காளிதாச கவியை வரவழைத்துச் சமாதானம் பண்ணுகிறேன்,’ என்று கூறி, அவனை அவளுடைய விவேகத்திற் மெச்சி, எப்போது சூரியோதயமாகுமென்னும் ஆவலுடன் உண்டு சுகித்து நித்திரை போயினான். அடுத்தநாட் காலையில் அரசன் நித்திய கடன்களை முடித்து வழக்கம்போலச் சபாமண்டபம் புகுந்தான். அப்போது அங்குள்ள வித்துவக்குழாம் சூரியனில்லாத தாமரைக்குழாம் போலக் காளிதாசனில்லாமையால் பொலிவு குன்றியிருப்ப, அரசன் அதனால் மனம் வாடிப் பக்கத்திலிருந்த சேவகரை விளித்து, ‘காளிதாசக் கவியைக் கடிது சென்று அழைத்து வம்மின்,’ என்று ஆஞ்ஞாபித்தான். அவ்வாறே அச்சேவகரும் காளிதாச கவியிடஞ்சென்று அஞ்சலி செய்து, ‘அரசர் உம்மை அழைத்து வருமாறு எமக்குப் பணித்தார், எழுந்தருளுக,’ என்றனர். அதுகேட்ட காளிதாசன் அலங்கிருதனாகி, அரண்மனையை நோக்கிச் செல்லுகையில், ‘நேற்று அரசனால் அவமதிக்கப்பட்ட நாம் இன்று அங்குப் போதல் தகுமா? யாது பற்றி அரசன் நம்மை அழைத்தான்? அரசன் தான் இதுகாறும் அன்பினாலுபசரித்துச் சன்மானித்து வந்த வித்துவான்களையெல்லாம் துரத்துதற்குக் கருத்துக் கொண்டானோ?’ என்னுங் கருத்துள்ள, என்னும் இச்சுலோகத்தைச் சொல்லி, ‘நாடோறும் நாம் இன்னும் அரசனாற் சன்மானிக்கப்பட்டு வந்தும், மாபாவியாகிய மனஸ்தாபத்தினால் துவேஷிக்கப்பட்டோம்! குணவான்களாகிய மந்திரிகளிடத்தில் யோசனை செய்யாது அரசியற்றும் அரசன் எங்கேயிருக்கின்றானோ, அங்கெல்லாம் துட்டரிருப்பரன்றிச் சத்துருக்களுமிருப்பார்களோ? இரார்,’ என்னுங் கருத்துள்ள, என்னுஞ் சுலோகத்தையுஞ் சொல்லிச் சென்று, அரண்மனை வாயிலை அடைந்தான். அப்போது அரசன் காளிதாசன் வரும் அரவங்கேட்டு ஆசனத்தை விட்டெழுந்து, ஐந்து ஆறடித் தூரம் எதிர்வந்து உபசரித்துத் தனது கரத்தால் அவன் கரத்தைப் பற்றி அழைத்துப்போய்ப் பக்கத்திலிருத்தித் தானுமிருந்தான். அப்போது அங்கிருந்த கவிவாணருடைய முகமெல்லாம் கரிந்தன. அதற்கேதுவாக, அரசனும் காளிதாசனை நோக்கி, ‘உத்தம கவி சிரேஷ்டரே! நீர் இன்றைக்கு இத்தனை நேரம் தாழ்த்து வந்ததென்னை? அன்பரே, நீரில்லாத சபையுமொரு சபையாகுமா!’ என்று பலவாறு புகழ, இருவரும் பிரிந்து கூடிய தலைவியும் தலைவனும் போன்று, அன்பு பெருக்கமுடையவராகி, வழக்கம்போல அற்றைப் பகலைக் கழித்து மீண்டனர். அன்றுதொட்டுச் சிறிதுகாலம் நட்போடு கழித்து வருகையில், காளிதாசனுடைய சத்துருக்களாகிய கவிவாணர், தம்முள் விளைந்த பொறாமை காரணமாக, ஒரு நாள் யாவரும் ஒருங்கு கூடிச் சூழ்ச்சி செய்து, அரசனுடைய பாங்கியருள் ஒருத்தியை அழைத்து, ‘நங்காய், நெடுங்காலமாக அரசனுடைய சம்ஸ்தானத்தில் வித்துவான்களாகவும் அவருக்கு உற்ற நண்பர்களாகவுமிருந்த எங்களுக்குக் காளிதாசன் சனீசுவரன்போலத் தோன்றி விட்டான்! அவனால் எங்கள் கீர்த்திக்கும் வருவாய்க்கும் பங்கம் வந்தது இது உனக்குத் தெரிந்த விஷயமே. அவனைக் கல்வியில் வெல்லத்தக்க அத்துணை வல்லவர்கள் உலகத்திலில்லை. ஆதலால், நீ ஒரு சூழ்ச்சிசெய்து அவனைப் பரதேசம் போகுமாறு செய்வையேல், உனக்குப் பரிசு கொடுப்போம்,’ என்றார்கள். அவள் அதுகேட்டு மகிழ்ந்து, ‘புத்தி உண்டாயின் சாதித்தற்கரியது யாது?’ எனக்குப் பொன்னாலாய ஆரமொன்று தருவீர்களாயின், உங்களிஷ்டப்படி முடிக்கிறேன்,’ என்றாள். அவ்வாறே அவர்களும் ஓராரத்தை அவளுக்குக் கொடுத்து, அவளைத் தூண்டிவிட்டுச் சென்றார்கள். அவள் அதனைப் பெற்றுக் கொண்டு சமயம் பார்த்திருக்கும் நாளில், ஒருநாள் அரசன் அவளைத் தன் கால்களை வருடுமாறு பணித்து நித்திரை செய்தான். அப்போது அவள் தன் கருத்தை நிறைவேற்றுவதற்கு அதுவே தகுந்த சமயமென ஊகித்து, அரசனுடைய கால்களை நித்திரைச் சோர்வினால் இடையிடையே விடுத்து விடுத்துப் பிடிப்பாள் போன்று நடித்துப் பிடித்து, நித்திரை மீதூர்ந்து கனவிற் புலம்புவாள் போல, ‘காளிதாசன் காமவிகாரங் கொண்டு பாங்கியுருத்தரித்து அந்தப்புரத்திலே லீலாதேவியுடன் இரமிக்கின்றான்,’ என்று நடித்துக் கூறினாள். அதுகேட்ட அரசன் துணுக்குற்று, நித்திரை விட்டெழுந்து, ‘தரங்கவதீ,’ என்று அவளை விளித்து, ‘நீயுந் துயிலுகின்றனையோ?’ என்றான். அதற்கு அவள் அப்போதுதான் துயில்விட்டு விழித்து நடிப்பாக யாதுமறியாதவள் போலத் திகைத்து நின்றாள். அப்பால் அரணன் அப்பஞ்சணையிற்றானேயிருந்து, ‘இவள் கண்டதோ கனவு! கனவிலே முன்னர்க்காணாததொன்றும் தோன்றாதன்றோ? இவள் கண்ட கனவு தேவாநுஞ்ஞையால் வந்த கனவுமன்று; என் தேவி லீலாவதி கற்பிற் சிறந்தவளாகையால், அங்ஙனம் செய்யாளே! காளிதாசனோ, காமவிகாரமுடையவனென்பதில் சந்தேகமுமில்லை. ‘காமிகளுக்கு நியதியில்லை’ என்பதும் ஆன்றோர் வாக்காயிற்றே! அவன் தாதி உருத்தரித்தற்கும் ஒருப்படுவான்; எப்படியிருப்பினும், இதனைப் பரீக்ஷித்து நிச்சயித்தல் வேண்டும்,’ என மனத்துள் முடிவு செய்துகொண்டு, அடுத்த நாட்காலையில் அரசன் தனக்குச் சுரநோய் உண்டாயிற்றென நடித்துப் படுத்திருந்தான். அதனையறிந்து காளிதாசனும் அரசனைப் பார்க்க வந்திருந்தான். அப்போது அரசனுடையதேவி லீலாவதியும் பயற்றம் பருப்பும் அரசியும் கலந்து பாகஞ்செய்த பத்தியவுணவைப் பாங்கி தரங்கவதியால் எடுப்பித்துக்கொண்டு அங்கு வந்தாள். அரசன் அதனிடத்திலுள்ள பயற்றம் பருப்பைப் பார்த்துச் சொல்லுவான் போன்று, சிலேஷார்த்தம் பயக்குமாறு, ‘இப்பருப்பு வெட்கமற்று ஆடையின்றி இங்கு வந்திருக்கின்றதே!’ என்னுங் கருத்தமைத்த,