நாத்திகன் அப்படியா! இது ‘திண்ணைக்குத் தேள் கொட்ட மிடாவுக்கு நெறிகட்டினதாகவும்’ இருக்கிறது. தெய்வ பயத்தைக் காண்பிக்கிற கருத்து வேறே; அது நீவிர் அறிந்தீரில்லை. அப்படிக் காட்டாவிட்டால், ஒருவன் பொருளை மற்றொருவன் அபகரிப்பான்; ஒருவன் பெண்டிரை மற்றொருவன் இச்சிப்பான்; மாதா பிதா சொற்படிப் புத்திரர் நடவார்கள்; கணவன் இஷ்டப்படி மனைவி இணங்காள்; அரசர்க்கு அதிகாரஞ் செல்லாது; பகைவர் மேலிடுவார்கள்; சண்டை, வழக்கு, சூது, வாது, கொலை முதலானவைகளை விலைகொடுத்து வாங்குவார்கள்; பெரியோர் சிறியோரென்னும் வரம்பு தவறிப்போம்;அப்புறம் உலகம் ஒருவழிப்படாது. தன்னரசு அச்சுக்கெட்டுத் தச்சு மாறிப்போம்; துக்கமன்றிச் சுகஞ்செனிக்கமாட்டாது; ஆனதுகொண்டு, விவேகிகள் உலகம் கட்டுப்படுகிற நிமித்தமே ‘கௌபீன சம்ரட்சணார்த்தம் அபயம் படாடோபம்’ என்பது போல, இந்த ஆடம்பரங்களையெல்லாம் உண்டாக்கி வைத்தார்களென்று வெட்டவெளிச்சம் பட்டம்பகலாய்க் காண்கின்றதே; இதைவிட்டு, ‘அப்பம் எப்படிச் சுட்டாளோ, அதற்குள் தித்திப்பை எப்படிநுழைத்தாளோ’ என்பது போல எல்லாம் தெய்வச்செயல் என்று பிரமிப்பானேன்? இதைவிட மனிதர் செயலென்று சந்தேகமில்லாமற் சொல்லலாமே.  ஆத்திகன் இவ்வாறு பேசுகின்றவர்களுக்கும், போகமே மோட்சம் துன்பமுமே நரகம் என்கிற உலோகாயதனுக்கும் என்ன பேதம்? ஆயினும் இதென்ன விபரீதம்? ‘உள்ளக் கருத்து வள்ளலுக்கல்லவோ தெரியும்’. வாய் கூசாமல் மனிதர் செயலென்றால் ஒக்குமா? மனிதர் கிணறு தோண்டுவார்கள்; தண்ணீர் சுரக்கச் செய்வார்களா? பயிர் செய்வார்கள்; மழை பெய்விப்பார்களா? அவை தெய்வச் செயலாற்றானே ஆகின்றன. ஆதலால், தெய்வ பலமே பலம்; மனுஷ பலமென்ன துர்ப்பலந்தானே? கல்லுக்குள் இருக்கின்ற தேரையையும், முட்டைக்குள் இருக்கின்ற பறவைக் குஞ்சையும் ஊட்டி வளர்க்கின்றதார்? பாலிற் சுவைபோலவும், நீருட் குளிர்ச்சி போலவும், தீயிற் சூடுபோலவும், பூவில் மணம்போலவும், மணியுள் ஒளிபோலவும் சகல ஆத்மாக்களுக்குள்ளும் கடவுள் அந்தரியாமியா யிருந்து பரிபாலிக்கின்றதை அறியாதவராய், ‘தெய்வந்தொழு’ என்று ஔவையார் சொன்னதையும் மறந்து, கேவலம் நிரீசுரவாதியாய் வாது செய்வது என்னை? நாத்திகன்: வாது செய்தால் தெய்வம் கண்ணைக் குத்துமோ? நாவெழ வொட்டாதோ? இதெல்லாம் வீண் மனோராச்சியமே. ஆத்திகன்: ஐயோ, கர்த்தாவே! ‘தெய்வமிகழேல்’ என்பதையும், ‘தெய்வஞ் சீறிற் கைதவமாளும்’ என்பதையும் ஓராமல், அகங்காரத்தாற் கெடுமதி கண்ணுக்குத் தோற்றாமல், அஞ்சாத நெஞ்சு படைத்து, ‘வாய் புளித்ததோ மாங்காய் புளித்ததோ?’ என்று எளிதாக வாய்மதம் பேசலாமா? அபசாரமல்லவா? ‘அரசன் அன்று கொல்லும்; தெய்வம் நின்று கொல்லும்’ என்று பழமொழியும் இருக்கின்றதே. நாத்திகன்: ஏன் சும்மா பூச்சி காட்டுகிறீரே? இந்த வீண்பட்டி மிரட்டி ஏதுக்கு?' 'பனங்காட்டு நரி சலசலப்புக்கஞ்சுமா?' என்ன செப்பிடுவித்தையும் காரடவித்தையும் ஆடவருகிறீர்? 'உள்ளங்கை நெல்லிக்கனிபோல்' உண்மையாகக் கண்ணிலே கண்டதைவிட்டு என்றும் காணாததும் ஆரோ வேலையற்ற பைத்தியக்காரர் சொல்லக் கேட்டதுமாய், சொப்பனம் போலவும், இந்திரசாலம் போலவும் இருக்கிற உண்மையல்லாத பேய்ச் சமாசாரத்தையா நம்புகிறது? ஆத்திகன்: அடடா! இதேதுழ தொண்டையும் மண்டையும் போம்படிப் போராட வேண்டி வந்ததே! கண்டதைத் தானா மெய்யென்று கொள்ளுகிறது? கண்டதைக் கொண்டு காணாததையும் உண்டென்று நிச்சயிக்கிறதில்லையா? அப்படியானால் தர்க்கம் மீமாஞ்சை முதலாகிய சாஸ்திரங்களில் அனுமானம் அர்த்தாபத்தி முதலிய சில பிரமாணங்களை முக்கியமா யெடுத்துரைப்பதென்ன? தாய் தந்தையர்களை யறியாத மைந்தனொருவன், தன்னைப் பெற்றவர்களைத் தான் அறியாததனால் நான் அந்தரத்தில் முளைத்து வந்து குதித்தேன் என்பானோ? காட்சிப்பொருள், கருத்துப் பொருள் என இருவகையாய்ச் சொல்வதுதானென்ன? மலை இலக்காயிருக்க இல்லை யென்னலாமே? கடவுள் அருவாகியும், உருவாகியும், அணுவாகியும், மேருவாகியும், அணுவுக்கணுவாகியும், மேருவுக்கு மேருவாகியும் ஒரு சிறிய புல் நுனியையும் விட்டொழியாமல் மாதர், புருஷர், பாலர், விருத்தர், மூடர், விவேகிகள், பாதகர், புண்ணியர்களும், மற்றைப் பசுபட்சி மிருகங்களும், விருட்ச பாஷாணாதிகளும், யானைமுதல் எறும்பீறாகச் சொல்லப்பட்டனவும் ஆகிய ஸ்தாவர சங்கமங்கள் எல்லாவற்றிற்குள்ளும் பரிபூரணமாயிருக்கின்றார். அவரில்லாத இடம் ஒன்றும் இல்லை. நாத்திகன்: நீர் சொல்லுகிறபடி கடவுள் எங்கும் பரிபூரணமாயிருக்கின்றது மெய்யாகுமானால், அவர் பாவிகளுக்குள்ளும் இருக்கின்றார் என்பது சரியல்லவே. ஆத்திகன்: அவர் எங்கும் இருக்கிறார் என்பது சத்தியம். ஆனால் அவர் நல்லோர் இருதயத்தில் மெல்லிய பூவின் மேல் இருக்கிறது போலவும், தீயோர் மனத்திற் கடூரமாகிய முள்ளின்மேல் இருக்கிறது போலவும் இருக்கிறார் என்பதே அதன் கருத்து. இப்படாயாகக் கொள்ளாவிடின் அவரைப் பூரணர் என்பது பொய்யாய் முடியும். அன்றியும் கடவுளின் அகடிதகடனா சத்தியை யாரறிவார்? அவர் அண்டத்தை அணுவாகவும், அணுவை அண்டமாகவும், பகலை இரவாகவும், இரவைப் பகலாகவும், ஆணைப் பெண்ணாகவும், பெண்ணை ஆணாகவும் மாற்றுவார். ஒரு சிறிய கடுகுக்குள் பெரிய மலையை அடக்குவார். புலியைப் பசுப்போலச் சாதுவாக்குவார். ஆகாயத்தை ஒரு சுண்டுவிரலால் மறைப்பார். பூமிமுழுதும் அவருக்கொரு சிறுதுளி. கடல்நீரெல்லாம் அவருக்கொரு சிறுதுளி. ஊழித்தீயோ அவருக்கொரு சிறுபொறி. சண்டமாருதமோ அவருக்கொரு சிறிய சுவாசம். அவர் ஆணாய் பெண்ணாய் அலியாய், அவையன்றாய், ஒன்றாய், பலவாய், சத்து சித்து ஆனந்தமாய், நித்திய நிரஞ்சன நிர்த்தொந்த நிஷ்களமாய் இருப்பவர். அவருக்குப் பிறப்பு இறப்பு, விருப்பு வெறுப்பு, ஒப்பு உயர்வு, இன்பம் துன்பம், பந்தம் மோட்சம் இல்லை. அவர் மகிமையைச் சொல்ல ஆர் தரம்? அவர் மனத்திற்கும் வாக்குக்கும் காயத்திற்கும் அதீதமானவர். இப்படியெல்லாமிருக்க, இன்னமும் நம்பிக்கை அடையாதிருக்கலாமா?