சுபட்சன் ‘மெல்லெனப் பாயுந் தண்ணீர் கல்லையும் உருவிச் செல்லும்,’ என்பதனால், அவசரப்படாமற் பொறுமையாய்ப் பேச வேண்டுமே! அந்த வழக்கம் உம்மிடத்திலில்லை. ‘முதலை நரியின் காலைவிட்டுப் புங்கமரத்து வேரைப் பிடித்தது’ போலப் பயிர்ச்செய்கையை விட்டு வர்த்தகத்தைப் பேசத் தலைப்பட்டீர்! அந்நாளில் துறைமுகங்களையுடைய சில ராஜதானிகளில் மாத்திரம், ஒருவிதமான சிறிய பெரிய சில பாய்மரக் கப்பல்களும், சுலுப்புகளும், படவுகளும் சீமா மூலங்களிலிருந்து அபூர்வர்மாய்ச் சரக்கேற்றி வருவதுண்டு. அவை வெகுதூரத்தில் வரும்பொழுதே அச்செய்தி கேட்ட வர்த்தகர்களுக்கு, ‘வந்தது கப்பல்! மலர்ந்தது தொப்பை!’ என்பதாக ஒரு புஜம் இருபுஜமாய்ப் பூரிக்கும். இக்காலத்தில் ‘மலைவிழுங்கும் மாரியாத்தாளுக்கு உரல் சுண்டாங்கி,’ என்பதாக அவையெல்லாம் எவ்வளவு? காற்றுக்கா மழைக்கா? கண்டவிடமெல்லாம் துறைமுகங்கள்! அத்துறை முகங்களிலெல்லாம் திரளாக வருவதும் போவதும் நங்கூரம் போட்டுத் தங்குவதுமாகிய ஒன்றிரண்டு, மூன்று நான்கு பாய் மரங்களையுடைய எத்தனையோ கப்பல்கள்! பலவகையான எத்தனையோ மற்ற உருவங்கள்! அவைகள் எவ்வளவோ ஏற்றுமதி இறக்குமதி செய்யும் சரக்குகள் சாமான்கள்! அச்சரக்குகள் சாமான்களைக் கொள்ளுகிறவர்கள் விற்கிறவர்கள் எத்தனையோ வர்த்தகர்கள்! அவர்கள் கொண்டு விற்கும் ஸ்தானங்கள் கடலும் காவேரியும் போல அதிக விசாலமான எத்தனையோ கிடங்குகள்! மண்டிகள்! அவ்வர்த்தகத்திற்கு வைத்த முதற்பணம் ரொக்கமாக எத்தனையோ கோடி ரூபாய்கள்! எத்தனையோ கம்பெனிப் பத்திரங்கள்! பாங்கி நோட்டுகள்! அம்முதற்பணத்திற்கு வட்டி வீதமாக எத்தனையோ பணம் கொடுக்கல் வாங்கல் அவ்வர்த்தகத்தில் எத்தனையோ பணம் லாபம் சம்பாதிப்பது நஷ்டமிருப்பது! அந்த லாபத்தில் எத்தனையோ பணஞ் செலவு! எத்தனையோ பணம் இருப்பு! ‘சோற்றிலே கிடக்கிற கல்லை எடுக்க மாட்டாதவன், மோகனக் கல்லைத் தாங்குவானா?’ இத்தனைப் பிரபலமாகிய வர்த்தக விஷயத்தை வலமிடம் தெரியாத நாமா அளவிடுகிறது? நம்முடைய புத்தியைக் கொண்டு இதை ஆராய்வது, ‘நரி வாலைக் கொண்டு கடலாழம்பார்க்கிறது’ போலத் தான் மேலும், தூரதேசங்களுக்கு வர்த்தகர் முதலானவர்கள் பணம் ரொக்கமாக அனுப்பினால், இடைவழியில் ராஜிக தெய்விகம் எப்படியிருக்குமோ? தெரியாதே! அதைப்பற்றிப் பயமின்றி அங்கங்கேதானே பெற்றுக்கொள்ளும்படி, எவ்வளவு தொகைக்கானாலும் உண்டி முடித்தும் கொடுக்கப்படுகின்றது. நகரங்கள் நகரங்கள் விபட்சன் ‘நின்ற மாத்திரத்தில் நெடுமரம் போனால் நின்ற மரமே நெடுமரம்,’ என்பதாக, இக்காலத்தின் வர்த்தகத்தையே பெருக்கிப் பெருக்கிப் பேசுகிறீர். அஃதிருக்கட்டும். அக்காலத்திலிருந்த நகரங்களைப்போல் இக்காலத்தில் அவ்வளவு சிறப்புள்ள நகரங்கள் எங்கிருக்கின்றன? சுபட்சன் ‘தனக்கழகு மொட்டை, பிறர்க்கழகு கொண்டை,’ என்பதை யோசிக்கவில்லை. நீர் முற்காலத்து ஸ்திதியையே விடாமற் சிறப்பித்து, ‘தடவிப் பிடிக்க மயிரில்லை; அவன் பெயர் சவுரிராஜப் பெருமாள்,’ என்பதாகப் பேசுகிறீர். இக்காலத்தில் ஐரோப்பா முதலிய கண்டங்களிலிருந்த நகர வளங்களை உமக்குச் சொன்னால் நம்பமாடீர். இந்த ஆசியாக் கண்டத்திலேயே எத்தனையோ சிறப்பான நகரங்களிருக்கின்றன. நாம் பல நாளும் வசிப்பதும் காண்பதுமாகிய இச்சென்னை முதலிய நகரங்களைக் குறித்துச் சிறிது நேரம் நாவாரப் பேசுவோம். வாரும். விபட்சன் நீர் ‘சொன்னபடி கேட்டால் மாப்படைப்பேன்; கேளாவிட்டால் மண்ணைவெட்டிப் படைப்பேன்,’ என்கிறீர். ஆயினும், சொல்லும், கேட்போம். சுபட்சன் ஆ! ஆ! சென்னை முதலானவைகளின் கோட்டை கொத்தளங்களைப் பாரும்! எவ்வளவு சித்திர விசித்திரமாயிருக்கின்றன! இவை அதிக அகலமும் நீளமுமில்லாதிருந்தாலும், அழகும் அரணிப்புமாய், அகழ் சூழப்பட்டு, ஏற்றுமதி இறக்குமதிக்குத் தக்க துறைமுகங்களையுடையவைகளாய்க் கடலுக்கருகே இருக்கின்றன. வெள்ளி மலைகளைப் போல உன்னதமும் அற்புதமுமாகக் கட்டி வெண்சாந்து பூசப்பட்ட மூன்று நான்கு ஐந்தடுக்கு மெத்தைகளாகிய மாடமாளிகை கூடகோபுரங்களால் நிறைந்திருக்கின்றன. பிரம, க்ஷத்திரிய, வைசிய, சூத்திர வருணத்தார் வாசஞ்செய்யும் வீதிகளோ விஸ்தாரம், கோயில் குளங்கள், மண்டபம் மதில்கள், சத்திரம் சாவடிகள், சந்தி சதுக்கங்கள் அளவிடப்படா. ஆலயந்தோறும் நித்தியாராதன பஞ்ச பர்வ பிரமோற்சவ மகோற்சவங்களும், வீடுதோறும் கல்யாண சோபனங்களும் அதிக விநோதமாக நடக்கின்றன. யாகசாலை, கல்விச்சாலை, புத்தகசாலை, கைத்தொழில் அபிவிர்த்திசாலை, வர்த்தகசாலை, உத்தியோகசாலை, பொக்கசசாலை, அச்சியந்திரசாலை, ஆயுதசாலை, இராணுவசாலை, காவற்சாலை, நீதிவிசாரணைச்சாலை, அரசிறைச்சாலை, தபாற்சாலை, வைத்தியசாலை, நூதனப் பொருட்காட்சிச்சாலை முதலானவைகளை, எங்கெங்கும் காணலாம்; மேற்படி தபாற்சாலைகள் ’சுண்டைக்காய் காற்பணம்; சுமைக்கூலி முக்காற் பணம்,’ என்பதாகச் செலவு அதிப்படாமல், சென்னையிலிருந்து காசிக்குப் போகும் கடிதமும் அதிசுலபமாக முக்காலணாவில் அனுப்பப்படுகிறதற்க உபயோகமாக ஏற்படுத்தப்பட்டிருக்கின்றன. வைத்தியசாலைகளில் வீரம், பூரம், லிங்கம், ரசபாஷாணாதி வைப்புச்சரக்குகளினால் உண்டாக்கிய பஸ்ப செந்தூரங்களுக்கும், சுக்குத் திப்பிலி மிளகு கோஷ்டம் முதலிய கடைச்சரக்குகளினாற் செய்த தைல சூர்ண கிருத லேகியங்களுக்கும், வனமூலிகைகளினால் இறக்கப்பட்ட கஷாயம் முதலானவைகளுக்கும், அவைகளை வெவ்வேறாக நிரப்பியிருக்கும் பலநிறப் பாத்திரங்களுக்கும் அப்பாத்திரங்களை நிரை நிரையாகச் சேர்த்து வைத்திருக்கும், விசித்திரமான அறைகளுக்கும், உசிதமான பற்பல வைத்தியக் கருவிகளுக்கும், அங்கிருக்கின்ற சாஸ்திர அநுபவ சாமர்த்தியமுடைய வைத்தியர் இரணவைத்தியர்களுக்கும், அவர்களிடத்தில் வந்து பிணி தீர்த்துக்கொள்பவர்களுக்கும் கணக்கேது? நூதனப் பொருட்காட்சிச் சாலைகளில் ஜெகத்தில் எட்டுத் திசைகளிலுமுள்ள நவலோகம் நவமணி முதலிய தாதுவர்க்கங்களையும், மரம் செடி கொடி முதலிய மூலவர்க்கங்களையும், பசு பக்ஷி மிருகம் முதலிய ஜீவ வர்க்கங்களையும் ஒருமிக்க ஏககாலத்திற் காணலாமே! நெல்லுமண்டி, அரிசி மண்டி, பல சரக்கு மண்டிகளும் இரும்புக்கிடங்கு, பஞ்சுக்கிடங்கு, மருந்து கிடங்குகளும், பலகைத் தொட்டி, பனைமரத்தொட்டிகளும், பட்டுக்கடை, புடைவைக்கடை, மளிகைக்கடை, கன்னாரக்கடை, காசுக்கடை, ஆபரணக்கடை, அத்தர் புனுகு முதலிய விற்குங் கடை, புஷ்பக்கடை, மற்றக்கடைகளும், ‘கரடி துரத்தினாலுங் கைக்கோளர் தெருவில் ஓட இடங்கிடையாது,’ என்பது போலச் சிறிதிடமும் வறிதாயிராமல், எங்கும் அடர்ந்து நெருங்கி வரிசை வரிசையாயிருக்கின்றன. மற்றக்கடைத் தெருவில் ‘உப்பிருந்தாற் பருப்பிருக்காது, பருப்பிருந்தால் உப்பிராது,’ இக்கடைத்தெருவிலோ, எந்த வேளையிலும் எப்படிப்பட்ட வஸ்துக்களையும் வாங்கலாம். புலிப்பாலும் அகப்படுமே! விபட்சன் நகரவாசிகளினுடைய பாஷை ஊண் உடை முதலியவைகள் அக்காலத்திலிருந்தது போல இல்லை. அவை இக்காலத்தில் ஒழுங்கற்றிருக்கின்றன.