பலநாள் சென்ற பின்பு தூரப் பயணம் போகும்படி அவசரமுண்டாயிற்று. சீஷர்கள், ‘அவ்வளவு தூரம் நம்முடைய குருவானவர் கால் நடையாகப் போக முடியாது, அதிகப் பிரயாசமாம்,’ என்று ஒரு மோழை மாடு வாடகைக்கு அமர்த்திக்கொண்டு வந்தார்கள். அதற்கு வாடகை நாளொன்றுக்கு மூன்று பணம் கொடுக்கத் தீர்த்துப் பல அலுவலினாலே விடிந்ததன்மேல் ஒரு ஜாமம் கடந்தபின் குருவும் சீஷர்களும் பயணம் புறப்பட்டுப் போனார்கள். கடுவேனில் என்னும் கோடைக் காலமாகையால், அவர்கள் நடக்கக் கொள்ளி கொண்டு சுடுகிறது போலச் சுள்ளுச் சுள்ளென வெயிலெறிக்க, மரம் மட்டை, குளம் குட்டை இல்லாமையால், உண்ண நீரும் ஒதுங்க நிழலும் கிடையாத வெட்டவெளியாகிய பாலை நிலத்தில் அகப்பட்டுக் கொண்டார்கள். அப்படியே போகப்போக அகோரமும் கடூரமுமான வெயிலின் வெப்பம் பொறாமல், பசிய இளங்கீரைத்தண்டு போலக் கிழக்குருக்கள் துவண்டு கீழே விழத் தலைப்பட்டார். அதைக் கண்டு சீஷர்கள் மாட்டை நிறுத்தி, அவரை இறக்கி, அவர் வெப்பத்தை ஆற்றுதற்கு நிழல் எங்குமில்லாமையால், நிறுத்தப்பட்ட மாட்டின் நிழலிலே தரையில் துணியை விரித்துப் போட்டுக் கிடத்தி, விசிறியில்லாததனால் வஸ்திரத்தினாலே விசிறிக் கொண்டிருந்தார்கள். அவருக்கு, அதிலே கொஞ்சம் ஆறுதலான பிறகு குளிர்ந்த காற்று வீச, மறுபடியும் மாட்டின் மேலேற்றி, மெள்ள மெள்ள நடத்திக் கொண்டுபோய்ப் பொழுது போகுமுன்னே ஒரு சிற்றூரிற் சென்று இறங்கினார்கள். அங்கே ஒரு சிறிய வீட்டின் நடையிற் போய் இருக்கும்படி வாயிலுக்குள் நுழைந்தவுடனே மாட்டுக்காரனுக்கு மூன்று பணத்தை எடுத்துக் கொடுத்தார்கள். அவன், ‘இது போதாது,’ என்றான். ‘இஃதென்னை! முன் உன்னோடே பேசிச் சம்மதித்த நாட்கூலி மூன்று பணந்தானல்லவோ?’ என்று அவர்கள் சொல்ல, அவன் மறுத்து, ‘மாடு வாகனமாயேறிப் போவதற்காக உதவினதற்கு இந்தக் கூலி பொருந்தினது  சரிதான்; பிறகு நடுவழியில் வெயிலுக்குக் குடையாக உதவினதற்குக் கூலி கொடுக்கவேண்டாவா?’ என்று கூச்சற் போட, ‘இஃது அநியாயம்! அநியாயம்!’ என்று அவர்கள் கோபித்துக் கடூரமாய்ப் பேச, அப்புறம் மாட்டுக்காரனுக்கும் அவர்களுக்கும் சண்டையாய்ப் பெரிய ஆரவராமுண்டானதனால், ஊரார் அறிந்து, ஆண் பெண் பெரியோர் சிறியோரெல்லாரும் ஒரு கூட்டமாகக்கூடி மொய்த்து வந்தார்கள். அவர்களில் நியாயக்காரனொருவன், சந்தடியை விலக்கி வந்து, கூச்சலை அடக்கி, இரு திறத்தார் வழக்கையும் விசாரித்து, ‘நல்லது! நான் சொல்லுகிற தீர்ப்புக்குள்ளாவீர்களோ? உங்கள் சம்மதி என்ன? சொல்லுங்கள்,’ என்று கேட்டுப் பின்பு சொல்லத் தொடங்கினான்: ‘நான் சில நாளுக்கு முன் தூரதேசத்துக்குப் பிரயாணமாய்ப் போகையில் நடு வழியிலே ஒரு ராத்திரி ஓரூரில் ஒரு பெரிய விடுதியில் தங்கினேன்.அங்கே வந்தவர்களுக்கெல்லாம் வசிக்கும் இடம் குடிக்கூலிக்கு விடுவதன்றிச் சாப்பிடுதற்கு வேண்டிய சோறு கறி முதலானவைகளும கிரயத்துக்குக் கொடுப்பார்கள்; ஆகையால், ‘உமக்கு ஏதாவது வேண்டுமா?’ என்று அவர்கள் என்னைக் கேட்டபொழுது, எனக்குச் செலவுக்குப்பணமில்லாமையால், நான் கட்டுச்சோறு கட்டிக்கொண்டு வந்திருக்கிறேன், வேறொன்றும் தேவையில்லை,’ என்றேன்; அத்தருணத்தில் அங்கு வந்த மற்றவர்களுக்கு ஒரு பெரிய ஆட்டுத்தொடையை இருப்புச் சலாகையிற் கோத்து நெய் தடவித் தணலின்மேல் காட்டிப் பக்குவமாய்ச் சுட்டார்கள்; அது சிவக்க வேகவேக, அதிற் பூசின நெய் உருகி நெருப்பில் துளித்துப் புகையத் தலைப்பட்டது; அப்போது அதன் வாசனை அதிக ரம்மியமான பரிமளமாயிருந்தது; நான் கொண்டுவந்த கட்டுச் சாதத்தை அந்த மணத்தோடே சாப்பிடுகிறது நல்லதென்று நினைத்து, அதை அப்படியே சற்று நேரஞ் சுழற்றிக் கொண்டிருக்கும்படி உத்தரவு கேட்டேன்; அவ்வாறே சுழற்றிக் கொண்டிருக்க நான் சாதத்தை அவிழ்த்தெடுத்துச் சீலையோடே ஒரு கையால் அந்தப் புகையின்மேற் பிடித்து, மற்றொரு கையால் சீக்கிரமாய் அள்ளி அள்ளி அவ்வாசனையிலேயே இன்பமாய்ச் சாப்பிட்டேன்; பிறகு போக வேண்டுமென்றிருக்கையில், விடுதிக்காரன் வாசனை மோந்ததற்காகக் கூலி கேட்டான்; நான், ‘அதற்கேது கூலி?’ என்றேன்; அவன் ‘கொடுக்க வேண்டும்,’ என்றான்; நான், ‘கொடுக்கிறதில்லை,’ என்று எழுந்து நடந்தேன்; அவன், ‘நீ கொடாமற் போகக் கூடாது,’ என்று ஆணையிட்டுத் தடுத்தான்; இந்தப்படி இருவரும் வழக்கிட்டு, அந்த ஊர் அதிகாரியண்டைக்குப் பிராதுக்குப் போனோம்; அவனோ, பூரண பண்டிதன், சகல சாஸ்திர நிபுணன், அதிக புத்திமான், மகா சமர்த்தன்! மிகவும் நியாய சூக்ஷ்மம் தெரிந்தவன்; அந்த மகானுபாவன் பண்ணிய நியாயத் தீர்ப்புக் கேளுங்கள்; ‘கறி தின்றதற்கு விலை பணமும், கறி மணம் மோந்ததற்கு விலை பணத்தின் மணமுமாகும். இதுதான் தீர்ப்பு,’ என்று விடுதிக்காரனை அருகே அழைத்துப் பணம் நிறைந்த பையை எடுத்து அவன் மூக்கிலே அழுந்த உரைத்துத் தேய்த்தான்; அவன் ‘மூக்குப் போயிற்று! ஐயோ! மூக்குப் போயிற்று!’ இந்த மட்டில் வந்த கூலி போதும், போதும்!’ என்றான். பார்த்தீர்களோ! இதுவே நல்ல நியாயமும் உத்தம நீதியுமாம் அல்லவா? இந்தத் தீர்ப்புத்தான் உங்களுக்கும். எப்படியென்றால், மாடேறி வந்ததற்குக் கூலி பணமும், மாட்டின் நிழலிலிருந்ததற்குக் கூலி பணத்தின் நிழலும் போதுமானவை; ஆகிலும், மாட்டு நிழற்கூலிக்கு இப்போது அஸ்தமித்ததனால் பணநிழல் அகப்படாது. அதற்குப் பதிலாகப் பணச் சத்தத்தை ஒத்துக்கொள்,’ என்று சொல்லி, அவனைச் சிக்கெனப் பிடித்துப் பணப்பையைத் தூக்கி அவன் காதிலே உரமாகத் தாக்கும்படி அதனால் மோதியடித்துப் ‘பணச்சத்தங் கேட்டையா?’ என்றான். அவனும், ‘ஆமையா! ஆமையா! கேட்டேன், கேட்டேன்! காது நோகிறது, போதும் கூலி, போதும்! அப்பா, உனக்குப் புண்ணியமாய்ப் போகிறது! என்னை விட்டுவிடு!’ என்றான். அந்தச் சமயத்தில் குரு அவனைப் பார்த்துக் குருவும், ‘உன் மாடெனக்குப் போதும்; இந்தச் சஞ்சலம் இனி ஆகாது; நீ மாட்டை ஓட்டிக்கொண்டு போ; இன்னுங் கொஞ்சம் தூரந்தான்பயணம் போக வேண்டும்; காலமே மெள்ள நடந்து போகிறேன்,’ என்று அவனைப் போகச்சொல்லிப் பின்பு நியாயக்காரனைப் பார்த்து, ‘ஐயா, நீர் எங்கள் வழக்கைப் பாரபக்ஷமில்லாமல் எள்ளுக்காய் பிளந்தாற்போலத் தீர்த்தீர்,’ என்று புகழ்ந்து ஆசீர்வதித்தனுப்பினார். 4. குதிரை பிடிக்கத் தூண்டில் போட்டது மறு நாள் குருவும் சீஷரும் வெயிலுக்குப் பயந்து கோழி கூவினவுடனே எழுந்து, ஆயத்தஞ் செய்து புறப்பட்டார்கள். தளர்ந்த நடையாய் நடந்து போகிறதனாலே காதவழி கூட இன்னங் கடக்காததற்குள்ளே வெயிலேறினதைக் கண்டு, ஒரு குளிர்ச்சியான சோலையிலிறங்கினார்கள். அங்கே இளைப்பாறிக்கொண்டிருக்கையில், மிலேச்சன் என்பவன், மலோபாதைக்குப் போய்ச் சமீபமாயிருந்த ஏரியிற் கால் கழுவப்போனான். கரையின்மேல் ஐயனார் கோயிலிருந்தது. அதிலே ஆரோ ஐயனாரப்பனைக் குறித்துப் பிரார்த்தனை செய்து, மண்ணினாற் புதிதாய்ப் பண்ணிச் சுட்டு வர்ணந் தீர்ந்த ஒரு பெரிய மண்குதிரையைக் கொண்டுவந்து செலுத்தியிருந்தார்கள். அந்த மண்குதிரையின் நிழல் ஏரி நிறையத் தெளிந்திருந்த தண்ணீரிற் காணப்பட்டது. அதை ஏரியிற் காலலம்பப் போன மிலேச்சன் கண்டு, தண்ணீர்க்குள்ளே குதிரை நிற்கிறதென்று நினைத்து, அதிசயப்பட்டுப் பின்பு கரையிலே நிற்கும் மண் குதிரைக்குச் சரியொத்த நிறமும் உயரமும் பருமனும் சாயலுமாயிருக்கக் கண்டதனால், தண்ணீரிலே தோன்றினது அதன் நிழலாயிருக்க வேண்டுமென்று சமுசயப்பட்டான். சமுசயப்பட்டாலும், அப்போது அடித்த காற்றினால் தண்ணீரசைய அதிலே காணப்பட்ட குதிரை நிழலும் அசையத் தலைப்பட்டது. அதைப் பாரத்துக் கரைமேலிருக்குங் குதிரையைப் பார்க்கும்பொழுது அஃது அசைவொன்றுமில்லாதிருந்ததனால், நீருக்குள் நிற்கும் குதிரை வெறென்றும் உயிருள்ளதென்றும் நிச்சயம் பண்ணினான். அதை ஓட்டுகிறதற்கு எத்தனப்பட்டு, வாயினால் கூச்சல் போட்டுக் கல்லைக்கொண்டெறிந்தான். எறிந்த மாத்திரத்தில் தண்ணீர் அதிகமாயாடி அலைந்தெழும்பக் குதிரையும் தலையெடுத்துக் காலுதறி உடல் துடித்துத் துள்ளினதாக இவன் கண்ணுக்குத் தோன்றினதனாற் பயந்து, காலும் அலம்பாமல், மற்றவர்களிடத்தில் ஓடிவந்து தான் கண்டதையெல்லாஞ் சொன்னான். அந்தப் புதுமையைக் கேட்டு எல்லோரும் திடீரென்றெழுந்து ஓடிப்போய், ஏரிக்குட் சுற்றிப் பார்க்குமிடத்தில் மிலேச்சன் சொன்னது மெய்யென்று நம்பிக்கொண்டு, ‘தண்ணீரிலிறங்கினால் தவளை கடிக்கும்!’ என்பவர் போல, அவர்கள் ஏரி நீரில் இறங்கப் பயந்து, இறங்காமல் அதற்குள்ளிருக்கிற குதிரையைப் பிடிக்கும்படிக்கு ஆலோசனை பண்ணத் தொடங்கினார்கள். அவர்களில் ஒருவன், ‘கொள்ளைக்கண்டால் வாயைத் திறக்கிறது குதிரைக்குச்   சுபாவமாகையால் கொள்ளை வேவித்து வைத்தால், அந்த வாசனையைக் கண்டு அதைக் குதிரை தின்னுகிறதற்கு மேலே வரும்; அப்பொழுது அதைப் பிடித்துக் கொள்ளலாம்,’ என்றான். மற்றொருவன், ‘பசுமையாயிருக்கிற ஒரு பிடி அறுகம்புல்லைப் பிடுங்கிக் கொண்டுபோய்த் தண்ணீர்க்கு மேலே காட்டினால், குதிரை அதைத் தின்னத் தாவியெழும்பும், அந்நேரத்திற் பற்றிக்கொள்ளலாம்,’ என்றான். பின்னொருவன், ‘பெட்டைக் குதிரை கனைக்கிறது போலக் கரைமேலிருந்தபடி கனைத்தால், குதிரை காமவெறி கொண்டு மேலே கிளம்பும், அந்தச் சமயத்தில் தப்பாமல் கைவசப்படுத்திக் கொள்ளலாம்,’ என்றான். இன்னுமொருவன், ‘எருமை போய் ஏரியில் விழுந்தால், தவளை தானே குதித்தோடும் என்பதனால், ‘எருமைக் கடாவை ஓட்டிக்கொண்டு போய்த் தண்ணீரில் விட்டால், அது நாலு பக்கமும் ஓடியாடிக் குதிக்கும்; அந்த உபத்திரவம் பொறுக்கமாட்டாமல் குதிரை கரையேறி வரும்; அத்தருணத்தில் வருத்தமில்லாமல் பிடித்துக்கொள்ளலாம்,’ என்றான். இப்படி நாலுபேருஞ் சொன்ன உபாயங்களெல்லாந் தனக்குச் சம்மதியாததனால் மிலேச்சன், ‘சரியன்று,’ என்று மறுத்து, ’நானோர் உபாயஞ் சொல்லுகிறேன், கேளுங்கள்! தூண்டில் போட்டு மீன் பிடிக்கிறது போல, இதையும் பிடித்துக் கரைமேலிழுக்க வேண்டும்,’ என்றான். அதற்கு அவர்களெல்லாம், ‘ஆம்! ஆம்! இது நல்ல உபாயந்தான்!’ என்று உடன்பட்டார்கள். தங்களுக்குள் ஒருவன் வைத்திருந்த கருக்கரிவாளைத் தூண்டில் முள்ளாகவும், வழியில் உண்ணுதற்குத் தாங்கள் கொண்டுவந்த கட்டுச் சாதத்தைத் தூண்டிலின் இரையாகவும், குரு்வானவர் கட்டியிருந்த தலைப்பாகையைத் தூண்டிற் கயிறாகவும், அவர் கையிலே பிடிக்கிற ரிஷபவுருச் செய்து வைத்த பித்தளைப்பூண் கட்டிய தடியைத் தூண்டிற்கோலாகவும் ஆயத்தப்படுத்தி, எப்படியாவது நினைத்த காரியத்தை முடிக்கவேண்டுமென்று தீர்மானித்து, அப்படியே கட்டுச் சோற்று மூட்டையைக் கருக்கரிவாளின் முனையிலே கோத்து, அடியிலே தலைப்பாகையைக் கட்டி, அதைத் தடியிலே சுற்றி முடிந்து, தண்ணீர்க்குள் குதிரை காண்கிற இடத்தில் எறிந்தார்கள். அது தொம்பென்று விழுந்து விசையோடு மிகவுந் தண்ணீர் ததும்பினதனால், அங்கே தோன்றின குதிரையும் துள்ளி எழுந்து நெளித்துக் கிளம்பினது போலக் கண்டதனால் எல்லோரும் பயந்தோடினார்கள்.