கடூரவதை விலக்கம் சுபட்சன் கணவன் இறந்தபொழுது மனைவி (சககமனம்) உடன்கட்டையேறல், அல்லது அக்கினிப்பிரவேசம் பண்ணுகிறது சாஸ்திரீயமாயிருந்தும், கடூரவதையாயிருப்பது பற்றி நிறுத்தப்பட்டது. வடக்கே, பெற்ற பிள்ளைகளை இரக்கமின்றி மனந்துணிந்து தாய்மார் எடுத்துக் கங்கையிலெறிவதும், சில தேசங்களிற் பிராணாபத்திற்கு ஏதுவாகிய செய்கை இதுவென்று நினையாமல் மனிதர்களுடைய உடம்பு பதைபதைக்க முதுகிலே இருப்புத் துறடு கொண்டு உருவக்குத்தி உயரத்தூக்கிச் செடிலாட்டுவது முதலிய வழக்கமும் தவிர்க்கப்பட்டன. எவன் எப்படிப் பட்ட செய்தற்கரிய குற்றஞ் செய்தாலும், ‘தலைக்கு மிஞ்சின ஆக்கினை என்ன இருக்கிறது?’ என்று அவனுக்குத் தூக்குக்கு மேற்பட்ட தண்டனை விதிக்கிறதற்குச் சட்டமேயில்லை. இவ்விதத்தினாலேயே இந்தத் துரைத்தனத்தார் ஜீவகாருணியுமுடையவர்களென்பது விளங்கவில்லையா? வெகுகாலமாய் ஒழியாத வலங்கை இடங்கைக் கலகம், துஷ்டாத்துமாக்கள் கும்பு கூடி்யிருந்து போகிறவர்கள் வருகிறவர்களைக் கண்டவிடத்தில் அடித்துப் பறிக்கிறது, காதை மூக்கை அறுக்கிறது, தலையை வெட்டிப் புதைக்கிறது, குடலைக்குத்திச் சரிக்கிறது, தீவட்டித் திருடர் உபத்திரவம் இவை முதலான சங்கடங்கள் அனைத்தும் நாளா வட்டத்தி்லே தொலைந்து போயின. தர்மம் தலையெடுத்தது. நீதிநிலைபெற்றது. சாந்தம் தழைத்து விளங்கியது. உண்மை உயர்ந்தோங்கியது. தேசாபினாமுஞ் செழிக்கின்றது. இனி ‘திருக்கண்ட கண்ணுக்குத் தீங்கேயில்லை,’ என்பதாக, எந்த வேளையிலும் மலைகள் மரங்கள் புதர்கள் அடர்ந்து இருள்சூழ்ந்த ஜனசஞ்சாரமில்லாத காட்டிலும் நிர்ப்பயமாக இருகையிலும் பொன்னேந்திக் கொண்டு போகலாம். ‘ஆயிர நட்சத்திரங்கள் கூடினாலும் ஒரு சந்திரனாகுமா?’ அது போல மற்றைத் துரைத்தனங்களெல்லாம் இந்தத் துரைத்தனத்திற்கு இணையாகுமா? இதுவே தர்ம துரைத்தனம். இதை வகுத்துரைக்க என் ஒரு நாவினாலே முடியாது. விபட்சன் இந்த ஆங்கிலேயருக்கு இத்தனை பிரபலமான கல்வியும், அதிசயிக்கத்தக்க யுத்தியும், அசாத்தியமான வல்லமையும், சமயோசிதமான ராஜதந்திரமும், தகுதியான செல்வமும், மிகுதியான நாகரிகமும் பூர்விகமாய் உண்டென்பது எனக்குத் தோன்றவில்லை; சில காலமாகத்தான் உள்ளன போலக் காண்கின்றது. சுபட்சன் அதற்கு ஐயமில்லை? ஆங்கிலேயருக்குள் நல்ல பாரமார்த்திகரைக் கேட்டால், அவர்களும், ‘ஆதியில் எங்களுக்குச் சீர்திருத்தமில்லை; வெகுநாளுக்குப் பின்புதான் அது முளைத்து வரவரக் கிளைத்துக் காலக்கிரமத்திலேயே வளர்ந்து, முந்தூறு வருஷமாக நன்றாய்த் தழைத்தோங்கி வருகின்றது; புராதனம் அல்ல,’ என்றே ஒளியாமற் சொல்லுவார்கள். இந்த ஒரு விஷயத்தினாலாவது, ‘முற்காலமன்றிப் பிற்காலமே நல்லது, என்பது தெரிய வந்ததா? நீர் இதுவரையில் முற்காலம் முற்காலமென்றே முறையிட்டு வந்தீரே! இப்பொழுது என் வழிக்கே வந்துவிட்டீர்! ‘குடலறுந்த நரி எவ்வளவு தூரம் ஓடும். விபட்சன் உம்மைப்போல எனக்கு அதிக அனுபவமில்லை. உம்மாலே அபார சந்தேகமெல்லாம் நிவர்த்தியாகி, அனேக விஷயம் விளக்கமாய்த் தெரிய வந்தன. இன்னும் சில கேள்வி கேட்க விருப்பமாயிருக்கிறது. சற்றே முகங்கோணாமல் தயை செய்ய வேண்டும்! சுபட்சன்: எவர்களும் தாயினுடைய கர்ப்பத்திலிருக்கும் பொழுதே கற்றுக்கொண்டு வருகிறதில்லை; ‘பட்டறி கெட்டறி; பத்தெட்டு இறுத்தறி’ என்பதற்கிசைய உலகத்திற் பலவிடங்களிலும் உழன்று பயின்றுதானே அறியவேண்டியிருக்கிறது! ஆகையால், சுகமாகக் கேளும்; தெரிந்த மட்டும் சொல்லுகிறேன். விபட்சன்: ஆங்கிலேயர் இப்படிக்கெல்லாம் சர்வோத்தமராயிருக்க இவர்களைக் குறித்து, ‘குயவனுக்குப் பலநாளைய வேலை; தடிகாரனுக்கு ஒரு நாழிகை வேலை,’ என்பதாகச் சிலர் ‘அடா அப்பா! இவர்கள் பார்த்தாற் பசுவும், பாய்ந்தாற் புலியுமாயிருக்கிற குளிர்ந்த கொள்ளிகள்! இவர்களை எப்படி நம்பி விசுவாசிக்கிறது?’ என்கிறார்களே! அஃதென்னை? சுபட்சன் உயர்ந்த மரத்தைக் காற்று மோதுகிறது வழக்கந்தானே! மேலும், ‘அடுக்குகிற அருமை உடைக்கிற பூனைக்குத் தெரியுமா?’ ‘லோகோ பின்னருசி,’ என்பதாகப் பல பெயரும் பல விதமாகப் பேசுவார்கள்தாம்! ஆனாலும் இவ்வாறு பேசுகிறவர்கள் பொறாமையுடையவர்களே. இதனால் ஆங்கிலேயருக்கு இழிவென்னை? இஃது, ‘அக்கினி மலைமேற் கர்ப்பூரபாணம் பிரயோகித்தது போல’ அல்லவா? யாவரேனும் சுபாவத்தில் அடக்கமுடையவர்களாகவே இருக்க வேண்டும். காரியத்தளவில் அப்படியிருக்கக்கூடுமா? கண்டிப்பாயிருக்க வேண்டுவது நியாயந்தானே! இருந்தாலோ,‘யதார்த்தவாதி வெகுஜன விரோதி,’ என்பதாய்த்தான் முடியும்; ஆதலால், ‘சொல் வளப்பமில்லாத நற்கதை சொன்னாலும் அதுவே துர்க்கதை,’ என்பதாக அதை விட்டு விட்டு, வேறெதையாவது பேசும்.