 நாராயணன் “பெண்மனத்தை எப்படி நம்புவது? ‘செத்தாலும் மணக்கமாட்டேன்” என்று கூறினாளே தவிர, உன்னை மணப்பதாக அவள் அரசனிடம் கூறவில்லையே? நீதான் அவளைப்பற்றி உருகுகிறாய்” என்றான்.  “இல்லை; புருடரே தீயர், இரக்கமில்லா இருளுடைய நெஞ்சர்; காதகர், கடையர்” என்றான், நடராசன்.  “மாதர்கள் எவ்வளவுதான் ஓதியுணர்ந்தவரானாலும், உறுதியான மனமில்லாதவர்கள், கடலில் அலைவீசுவதுபோல, அவர்கள் உள்ளம் நிலைத்திராமல் அலைந்துகொண்டேயிருக்கும்” என்றான் நாராயணன்.  “நடராசன் கூறுகிறான்: கடலில் அலையடிப்பது, கரையோத்திலேதான்; நடுக்கடலில் அலையில்லாமல், அமைதியாக இருக்கும். பம்பரம் சுழன்று சுழன்று ஆடினாலும், அது ஓர்இடத்தை உறுதியாகப் பற்றிக்கொண்டுதான் சுழல்கிறது. அதுபோலப் பெண்களின் மனம் புறத்தில் உறுதியற்றதுபோலத் தோன்றினாலும், அகத்தில், நிலைத்த உறுதியுள்ளவர்கள். அப்படியல்லர் ஆண்கள்; திருமணத்தை ஒரு வாணிகமாகக் கொள்கின்றனர். வாழ்க்கை எனும் கடலில் ஓடுவது, ஆடவர் 'நெஞ்சம்' என்னும் படகு. இந்த நெஞ்சமாகிய படகைப் பாதுகாப்புள்ள நல்லதுறையில் போய்ச் சேராதபடி, 'எண்ணம்' என்னும் காற்று அடித்து, அப்படகைத் திசைகள் எங்கும் ஓடி அலையச் செய்கிறது. இவ்வாறு, திசைதெரியாமல் அலைந்துதிரியும் ஆடவர் நெஞ்சமாகிய படகைப் பாதுகாப்பான குடாக்கடலில் செலுத்தி, 'அறத்துறை' என்னும் துறைமுகத்தை அடையச்செய்து நங்கூரம் பாய்ச்சி நிறுத்துகிறவர், ஆடவரை மணந்த மங்கையர். அன்றியும் ஆடவர் வாழ்க்கையில் செயல்படும்போது, பொய்யும் வழுவுமான வழிகளில் மோதுண்டு, 'ஆசை' என்னும் திசைகளில் அலைந்து திரியாமல், ஆடவராகிய மரக்கலத்தை நல்வழியில் செலுத்தும் சுக்கான் போன்றவர், மங்கையர். இதனை அறியாத ஆண்கள், விலங்குகளிலும் தாழ்ந்தவராய்ச் சிற்றின்பத்தையே விரும்பித் தமது வாழ்க்கைத் துணைவியையும் தம்மையும் அழுந்தச் செய்யும் சேறாக மாறுகிறார்கள். தவஞ்செய்து மந்திரவாளைப் பெற்றவன், அவ்வாளினால் பகைவரை அழித்து நன்மையடையாமல், தன்னைத்தானே மாய்த்துக்கொள்ளவும், தனக்குத் துணையாயுள்ளவர்களைத் துன்புறுத்தவும் அவ்வாளைப் பயன்படுத்துவது போல, அவர்கள், பாலையும் நஞ்சாகச் செய்யும் அறிவிலிகள். அன்பும் நல்ல குணமும் உள்ளவர்கள் இல்வாழ்க்கைத் துணைவர்களானால், அவர்களுக்கு உலகத்தில் இல்லாதது யாது? அவர்களே கல்வியும் நல்லறிவும் உடையவர்களானால், பொன்மலர் மணம்பெற்றது போலாவர். கேட்டதெல்லாம் தருகிற ‘கற்பகமரம்’ என்னும் தெய்விக மரத்தை, அதன் அருமைபெருமை தெரிந்து, அதனைத் தகுந்தபடி பயன்படுத்தத் தெரியாமல், ஒருவன், அதனை வெட்டிச் சுட்டுக் கரியாக்கி உலைக்களத்துக்குப் பயன்படுத்துவது போல, மனிதரின் மடமை இருந்தவாறு என்னே! தனக்கென வாழும் விலங்கு மனப்பான்மையை நீக்கிப் பிறர்க்கென வாழும் பேரறிவாளனை, நான், எனது என்னும் செருக்கை அகற்றி, மனத்தை அமைதிப்படுத்திப் பேரின்ப வெள்ளத்தில் முழுகச்செய்ய மனத்தைப் பக்குவப்படுத்தும் பாடசாலையாக இருப்பது, இல்லற வாழ்க்கை. இதனை இவ்வாறு கருதும் நல்லறிவு இல்லாதவர், தினவுகொண்ட விலங்குகள், தனது தினவைத் தீர்த்துக்கொள்ள உராயும் மரக்கட்டைபோல, மடத்தனத்தினால், தம்மையும் மற்றவரையும் கெடுக்கும் கெடுமதியை என்னென்பது? நாராயணா! இன்று நான் கண்டதும் கேட்டதும் எனக்குத் தீராத் துயரத்தைத் தருகின்றன. நான் போய்வருகிறேன். ஏதேனும் நிகழ்ந்தால், முனிவர் ஆசிரமத்தில் இருப்பேன் அங்கு வந்து சொல்லு” என்று கூறி நடராசன் போகிறான்.  “இது என்ன புதுமை! போகிற இடத்திலெல்லாம், நான் காண்பதும் கேட்பதும் கதைகதையாக இருக்கிறது. சரி, நடப்பது நடக்கட்டும்; நேரமாயிற்று” என்று சொல்லிக் கொண்டே நாராயணன் போகிறான். இரண்டாம் அங்கம்: இரண்டாம் களம் கதைச்சுருக்கம் முற்றிற்று இரண்டாம் அங்கம்