இரண்டாம் பகுதியின் ஆரம்பத்தில், இராணுவ வாத்தியக்காரர்கள் முன் போலவே வாத்தியம் வாசித்தார்கள். பின்பு மிஸ்டர் ஜி.காட்துரை  ஆர்கன் என்னும் சுரமண்டலம் வாசித்தார். அவ்வாத்தியத்திலிருந்து தாளம், மிருதங்கம், வீணை, வேணு, தம்புரு, கின்னரி, சல்லரி, மல்லரி முதலாகிய பற்பல வாத்திய ஓசையும் அற்புதமாகத் தோன்றினமையால், அவ்வாத்தியத்தை, ‘இது வாத்தியக் களஞ்சியமோ!’ என்று நினைத்தேன். ஆயினும், நான் என்னவென்று சொல்லுகிறது! அந்த வாத்தியமோ, சாத்தியமானதல்ல. அதுவே தேவ துந்துபி என்றும், தேவதுந்துபியை நானறியாதிருந்தும் அது இப்படித்தான் இருக்கலாமென்றும் எனக்கு மனமுருகியது. அதன்பின்பு கோல் துரையானவர் வாழ்த்துதலாகிய மங்கலப்பாட்டுப் பாடினார். அந்தப்பாட்டோ, அதி உசிதமாயும் மிக நயமாயும் சிங்கார முதலிய நவரசாலங்காரமும் உடையதாய் இருந்ததனால், அனைவர்க்கும் கருணானந்தமாயிற்று. அதைக்குறித்துச் சொல்ல ஆராலாகும்! பிறகு மேயர் துரையும், சீமான் துரையும் குழல் வாசித்தார்கள். அவ்விருவரும் நேர்நேராக வாசித்த வளத்தைக் காணுமளவில் பாவுங்குழலும் இணங்கி நடப்பது போலவும், ஊசியுஞ்சரடும் ஒரு வழிச்செல்வது போலவும், ஒரே இனமாகிய மணிகளை வரிசையாகக் கோத்தது போலவும், ஒன்றுக்கொன்று பேதப்படாமல் ஒற்றுமைப்படிருந்தது கண்டு, ‘இப்படியும் இருக்கிறதல்லவா கல்வித்திறம்!’ என்று நான் சிந்தித்து, அத்தருணத்தில் எனக்குண்டாகிய ஆச்சரியத்திற்கு என்னுள்ளத்தையும் உணர்வையும் திறைகொடுத்துவிட்டேன். அப்பால் மிஸ்டர் லவீல் துரையானவர் தனியே புல்லாங்குழல் எடுத்து நமது மகிமைப் பிரதாபமுள்ள காருணிய பரையாகிய ராக்கினி''யவர்கள் வாழ்த்துப் பாடலுக்கிசைய ஊதினார். அதற்கு நான் எங்கிருந்துதான் உபமானம் தேடிச் சொல்வேன்! ஒருவேளை கார்த்திகைப்பிறை காண்பது போலவும், அத்தி பூத்தாற்போலவும், அபூர்வமாகச் சில உவமைகளைப் பிரயாசைப்பட்டுத் தேடி எடுத்தாலும் அவைகளை, என்பதனால், கற்றுணர்ந்த பெரியோர்முன் எப்படி வாய்கூசாமல் சொல்லுகிறது? இந்தக் குழலோசைக்கு நாணித்தானோ குயில் மாமரத்தில் ஓடி ஒளிப்பது, கிளி மழலைச் சொல்லாக வாய்வழுக்கிப் பேசுவது! இது நிற்க. பின்பு நம் கவர்னரவர்களின் துணைவராகிய காப்டன் ராபர்ட் துரையவர்கள் வந்து, சேதப்பட்ட கப்பலில் தப்பிய ராபின்சன் குருசோ என்பவனைப் பற்றிப் பண்டித பாமரர் அனைவரும் நகைத்து மகிழத்தக்க ஒரு பாடலைப் பாடி, அபிநயித்தார். அவர் பாடிய பாடலும், அதற்கிசைய அபிநயித்த அபிநயமும், அதி விற்பன உற்பன விநோத சாதுரியமாயிருந்தன. அந்தச் சபையில், கண்டவர் கேட்டவர்கள் எல்லாம் அப்பாடலுக்காகச் செவிப்புலனையும், அபிநயித்ததற்காக விழிப்புலனையும் ஒப்பித்தார்கள். அதன்பிறகு, மார்ட்டின் சீமன்சன் துரையவர்கள் வந்து கரடி, புரவி, பறவை, விருஷபம் முதலியவைகளின் தொனிகளைக் காட்டி வீணை வாத்தியம் செய்தார். செய்யுமளவில், பருந்து பறக்குங்கால் அதன் உடலும் அவ்வுடற் சாயையும் ஒன்றை ஒன்று தொடர்ந்து செல்வதுபோல, யாழிசை குரலிசை இரண்டுந் தொடர்ந்து ஒன்றுபட்டு நடக்கும் பெற்றிமை கண்டு, இசைநூல் முழுவதும் சம்பிரதாயமாகத் தேர்ந்து கானரசமாகிய கடலிற் சதாகாலமும் மூழ்கி விளையாடும் சாதுரியர்களும், வீணை நரம்போசை இதுவென்றும், அவர் குரலோசை இதுவென்றும் வேறுபாடு அறிதற்கு அரிதாயிருந்தது. நல்லது! ‘இப்படிக்கு எல்லாம் மார்ட்டின் சீமன்சன் துரையைக் குறித்துச் சங்கீத சாகித்தியத்தில் சமானரகிதராகச் சிலாக்கியப்படுத்திப் பேசுவது அவர் கையில் ஏந்திய வாத்திய வளத்தினால் அல்லாமல், அவரது சுயசத்தியினால் அல்ல’ என்று நினைப்பார்கள். ஆனால், அதைப்பற்றி ஆரம்பத்திலேயே சொல்லப்பட்டிருக்கிறது. ஆயினும், சந்தேகமற இப்பொழுது வேண்டுமானாலும் அதனை நிதரிசனமாய் ஆராய்ந்தறியலாம். திருவள்ளுவர்,