நன்றென அரசனும் மற்றைநாள் உதயத்திலே பழுக்கக் காய்ச்சிய இருப்புப்பலகைகளை ஏவலாளரால் பரப்புவித்து, தேவியை நோக்கி, ‘இதன்மேல் நடந்துவரக் கடவை; அன்றேல், கொல்லுவேன்,’ எனச் சராசனத்தை எடுத்து நாண்பூட்டி அம்பு தொடுத்து ஆயத்தனானான். அவ்வாறே அவளும் நமஸ்கரித்து எழுந்து வந்து, புட்பசயனத்தின் மீது நடந்து உலாவுவாள் போன்று மும்முறை அவ்விருப்புப்பாளத்தின்மீது நடந்து, மயிலென ஒதுங்கினாள். கற்புநெறி தவறாத உத்தமிகளுக்கு அக்கினியுமஞ்சுமென்றால், பொறாமையால் வசிட்ட முனிவரது தேவியாம் கோதை போலுங் கற்பினாற்சிறந்த உத்தம பத்தினிகளை வாளா தூற்றும் பாபிகளுக்கு நாப்புழுத்தழுதல் முதலிய கொடிய நோய்கள் இம்மையிலும், மறுமையிலும் இரௌரவாதி நரகங்களுமே கதியாமென்பதைத் துணிதல் வேண்டும். அது நிற்க. இங்ஙனமவள் நடந்து சென்ற மாத்திரத்தில், அரசன் அச்சமு வெட்கமு மேலிடப் பெற்றவனாகி, நடுநடுங்கிக் கண்களினின்றும் கண்ணீர் வார, நாத் தழுதழுத்து, அவளை அணுகி, ‘தேவி, யான் ஆயாமற் செய்த பிழையைப் பொறுக்கக் கடவாய்,’ என்று இரந்து அப்பால், ‘பாவியேன் யாது செய்தேன்! ‘கவேகாளிதாச கவிகோடி மகுடமணே!’ என்னுஞ் சொற்களையன்றி வேறு யாதுங்கூற அறியாதவனாகிச் சோகித்துப் பேய்க்கோட்பட்டான் போன்று கணந்தோறும், ‘கவேகவே’ எனப் பிதற்றிக் கீழே விழுந்து புரளத் தலைப்பட்டான். அது கண்ட தேவி, தனது கையினாலே சிறிது ஜலத்தையெடுத்து அரசனுடைய முகத்திலே தெளித்து, அவனுக்குப் பிரஞ்ஞை உண்டாக்க அரசன் விழித்தெழுந்து, காளிதாசனுக்குத் தான் செய்தது அநீதியே என்று அவளுக்குச் சொல்லி, மிகப் பரிதபித்து, ‘அவனை எப்போது காண்பேன்! என் குற்றத்தை எவ்வாறு நீக்குவேன்! என்னைப் போலும் மூர்க்கன் உலகிலுளனோ?’ எனப் பலவாறு கூறித் தன்னைத்தானே நிந்தித்திருந்தான். அரசனுக்குக் காளிதாசனைப் பிரிந்த துக்கம் இம்மட்டில் நீங்கிற்றன்று. அரசன் அவனை ஒவ்வொரு சமயத்திலும் நினைத்து அன்று முழுதும் அதுவே கவற்சியாய், ஊண் உறக்கம் ஒழித்து வாளாவிருப்பான்; தனது சமுகத்து வித்துவான்களை நிந்திப்பான்; ஏவலாளரைக் கடிவான். இப்படிச் சிலகாலங் கழிந்து வருகையில் ஒரு நாள், அஸ்தமன காலத்திலே அரசனும் தேவியும் நிலாமணி முற்றத்திலே சல்லாப விநோதராயிருந்தனர். அப்போது இருட்படாம் நீக்கி உதயமாகும் சந்திரனையும் தன் முன்னரிருக்கும் லீலாவதியினுடைய முகத்தையும் அரசன் பார்த்து, ‘கற்பிற்சிறந்த லீலாவதியினுடைய முகத்துக்குச் சிவபெருமான் சடையிடமாகத் தரித்த சந்திரனே உவமிக்கப்படத்தக்கது,’ என்னுங் கருத்துள்ள, என்னும் இப்பாதி சுலோகத்தைச் சொன்னான். இதனைக் கேட்டுச் சமீபத்திலிருந்து வித்துவான்களெல்லாரும் இதனை முடித்தற்கு ஏதுவறியாதவர்களாகி, அரசனிடம் விடைபெறாது சாதுரியமாய் அங்குநின்றும் நீங்கி, இல்லந்தேடிப் போயினர். அங்கு நிகழ்ந்தவைகளெல்லாம் ஒற்றரால் அறிந்த காளிதாசன், நூதன கவிவாணன்போல் வேஷம் பூண்டு, அவ்வித்துவான்களை இடைவழியில் நிறுத்தி, அவர்களுடன் அளாவினான். அப்போது வித்துவான்கள் அரசன் சொன்ன சுலோக அடியைச் சொல்லி, ‘இதனை முடியும் பார்ப்போம்!’ என, அவனிடம் கடாவினர். அதற்குக் காளிதாசன், ‘பிரதமை தினத்துச் சந்திரன் எவ்வாறு சமானமாகும்?’ என்னுங் கருத்தமைத்து, என்னும் உத்தர பாகத்தைச் சொன்னான். ‘அரசன் யாதொரு தக்க காரணமுமின்றிப் பூர்வ பாகத்தைச் சொல்லானே! நாம் கொண்ட மயக்கமன்றோ நம்மைக் கெடுத்தது? எப்படியிருக்கினு மிருக்க,’ என்றுகூறி, அவ்வுத்தரார்த்தத்தை வித்துவான்கள் மனனம் பண்ணிக்கொண்டு, அந்நூதன கவிவாணரைப் பார்த்து, ‘நீர் நாளை உதயத்தில் அரண்மனை வாயிலில் வந்திரும்,’ என்று கூறிவிட்டுச் சந்தோஷத்துடன் தத்தம் வீடுகளுக்குச் சென்றார்கள். அடுத்த நாட்காலையில் வித்துவான்கள் அரசனுடைய அவைக்களம் புகுந்து, தங்கள் மனனம் பண்ணிவந்த சுலோகபாகத்தைக் கூறிப் பிரசங்கிக்க, அரசன் மகிழ்ந்து, ‘இது காளிதாசன் வாக்கே!’ என நிச்சயித்துப் பதினைந்து லக்ஷம் பொன் பரிசளிக்குமாறு ஆஞ்ஞாபித்துவிட்டு, சேவகரை அழைத்து, ‘அரண்மனை வாயிலில் வித்துவான்களுக்கிடையே யாதேனும் பிணக்கு நிகழுமாயின், அவர்களெல்லோரையும் ஒருங்கே கொணர்மின்,’ என இரகசியமாய்க் கட்டளையிட்டான். அப்பால் வித்துவான்கள் அப்பதினைந்து லக்ஷம் பொன்னையும் பெற்றுக்கொண்டு அரண்மனை வாயிலை அடைந்தார்கள். அங்கே காளிதாசனாகிய நூதன கவிவாணன், தனக்குரிய சிரேஷ்ட பாகத்தைப் பிரித்துக் கொடுத்துவிட்டு அப்பாற் செல்லுமாறு கேட்டான். அதுகேட்ட வித்துவான்கள், ‘சிரேஷ்ட பாகம் உமக்கு எவ்வாறு வரும்?’ என்று வாதிக்க, கலகமெழுந்தது. அது கண்ட சேவகர் அவர்கள் யாவரையும் ஒருங்கு பற்றி அரசன் முன்னர்க் கொண்டுபோய் விடுத்தனர். அங்கே கபடமெல்லாம் வெளியாயின. வெளியாகவே, அரசன் காளிதாசனை யுணர்ந்து அவன் பாதங்களில் விழுந்து நமஸ்கரித்து, ‘யான் ஆயாது புரிந்த பிழைகளைப் பொறுப்பீராக!’ என்று வேண்டினன். வேண்டவே, காளிதாசன் தனது மெய்வடிவைக் காட்டி அரசனைத் தழுவ, அன்பு பெருகி, இருவரும் அந்தப்புரஞ்சென்று, லீலாவதி முன்னிலையில் ஊடிப் பிரிந்தார் கூடியிருந்தாற்போலக் கொண்டாடி மகிழ்ந்திருந்தனர். இவ்வாறு சிலகாலம் கழித்து வருகையில் ஒருநாள், பவபூதி என்னுமொரு மகாபண்டிதன், அரசன் சபைக்கு வந்து, அங்கே தனக்குச் சமமான வித்துவான் எங்குமில்லையென்று தருக்கிக் கூற, அங்கிருந்த பாணகவி எழுந்து நகைத்து, ‘பவபூதி, பகைவரை அகற்ற வல்ல பாணமிங்கிருப்பதைக் கண்டிலைகொல்லோ?’ என்றான். அதுகேட்ட பவபூதி, ‘பாணா, இங்கிருக்கும் காளிதாசன் எனக்கு நிகராகான் என்றால் நீயா எனக்கு நிகராவாய்?’ என்றான். அதுகேட்ட காளிதாசன், ‘பவபூதி, எண்ணிப் பேசக் கடவை! வித்துவான்களால் நிறைந்திருக்கும் இச்சபைக்கு நாயகமாகச் சிவபிரான் போல வீற்றிருக்கும் ராஜேந்திரனே நம்மிருவரையும் சீர்தூக்கித் தாரதம்மியங்களை அறிய வல்லவன்,’ என்றான். அதுகேட்ட அரசன் அவர்களை நோக்கி, ‘சரத்காலத்தை வருணிப்பீர்களா?’ என்றான். அவ்வாறே இருவரும் உடன்பட, முதலிலே பவபூதி வருணிக்கத் தொடங்கினான். அது வருமாறு: ‘சந்திரவிம்பம் முத்துக்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டது, ஆகாசத்தில் நக்ஷத்திரங்கள் பரவின; மதன வில் அசையாது நின்றது; மந்தமாருதம் ஓய்ந்தது; சண்பகக் கொடி அசைதலொழிந்தது; பின்னர் எவ்வாறாயினதோ! அறியேம்!’ என்னுங் கருத்துள்ள,  என்னுமிச்சுலோகத்தைச் சொல்ல, காளிதாசன் எழுந்து, ‘அரசரே, என் கவியைச் சற்றே கேட்க,’ என்று விண்ணப்பித்து, ‘சந்திரமண்டலம் வியர்த்தது; பூமாலையாற் கட்டுண்ட இருட்குலம் குலைந்தது. முன்னரே தாழம்பூ மந்தஹாஸஞ் செய்யத் தலைப்பட்டுவிட்டது. குண்டல நிர்த்தனம் ஓய்ந்தது. நீலோற்பலமிரண்டும் குறுக்காகக் குவிந்தன. பவளவோசை உள்ளடங்கினது, பின்னர் யாது நிகழ்ந்ததோ! அறியேம்! சந்திரனால் விழுங்குண்ட இருள் இவ்வகைத்து,’ என்னுங் கருத்துள்ள, என்னுமிச் சுலோகத்தைச் சொன்னான். இருவர் சுலோகத்தையுங்கேட்ட அரசன், அவ்விரண்டனையுஞ் சீர்தூக்கிப் பார்த்து, ‘பவபூதி கவிவாணரேயன்றிக் காளிதாச கவிக்கு இணையாகார்!’ என்றான். அதுகேட்ட பாணகவி, ‘காளிதாசனைப் பின் யாவனென்பீர்?’ என்ன, அவன், ‘சரஸ்வதியின் அமிசாவதாரி,’ என, அங்கிருந்து பவபூதி கோபாவேசனாய், அரசனைப் பார்த்து, ‘நன்று கூறினீர்! பக்ஷபாதம் பண்ணுகின்றீரே!’ என்றான். அப்போது காளிதாசன் அரசனை நோக்கி, ‘மண்டலேசரே, இவ்வபகீர்த்தி உமக்கு வேண்டா. புவனேஸ்வரி ஆலயத்திற்குப் போய், அவள் சந்நிதியில் ஒரு தராசில் இருவர் சுலோகத்தையுமிட்டு நிறுக்க, எது தாழ்கின்றதோ, அதுவே சிறப்புடையதென ஒரு பக்ஷம் துணிவோம்,’ என்ன, அரசனும் நன்றெனக்கொண்டு, புவனேஸ்வரி ஆலயத்திற்கு யாவருடனும் எழுந்து சென்று, அங்கு ஒரு தராசை எடுத்து நாற்றி, அதில் இருவர் சுலோகத்தையுமிட்டு நிறுத்தான். அப்போது காளிதாசனுடைய கவி வைக்கப்பெற்ற தட்டுத் தாழ்தலும், புவனேஸ்வரி தானணிந்திருந்த மாலையினின்றும் உதிர்ந்து திருமேனியிற் படிந்து கிடந்த மகரந்தத்தை நகத்தினால் எடுத்து, பவபூதியினுடைய சுலோகமிருந்த தட்டிலிட்டு, இரண்டையுஞ் சமமாக்கினாள். அது கண்ட காளிதாசன் புவனேஸ்வரியைப் பார்த்து, ‘ஏ கருணகடாக்ஷி, சிறியேன் பாக்கியமே பாக்கியம்! அடியேனும் பவபூபதியும் மலைவுற்று என் சுலோகத்தையும் பவபூதியின் சுலோகத்தையும் தராசிலிட்டு நிறுக்கும்போது, அவனுடைய தட்டு மேலெழும்பியது கண்டு, அவன் உன்னிடத்து வைத்த பத்தியினால் அவன்மேல் நீகொண்டிருக்கும் அன்பு இத்தகையதென்று காட்டுமாறு உனது மேனியிற்படிந்து கிடந்த மகரந்தத்தை எடுத்து இட்டுத் தட்டைச் சமமாக்கினையே! நீ பக்தவத்சலை என்பதை இன்று கண்டேன்!’ என்று துதித்தான். அத்துதி சுலோகம்,