இதற்கிடையில் முன்னர் அவளுடன் வாதஞ்செய்து ஆற்றாதோடிப்போன கவிவாணர் சிலர் ஒருங்கு கூடி, ‘நம்மையும் இன்னும் எண்ணில்லாத அரசர் கவிவாணர் முதலியோரையும் அவமானஞ்செய்து புறத்தே தள்ளிவிட்ட ராஜகுமாரியை வஞ்சகச் சூதினால் அவமானஞ் செய்யோமாகில், நாம் ஆண்மக்களாய்ப் பிறந்தும், பயனில்லாதவராவோம்; ஆதலால், அங்ஙனஞ்செய்ய ஓர் உபாயம் தேடுவோமாக!’ என்று ஒரு நவீன சூழ்ச்சி செய்து, அதற்குக் கருவியாக ஒருவனைத் தேடிப்புறப்பட்டுப் போகையில் அரிகரபுரத்திலேயுள்ள அனந்த நாராயண ஐயன் என்பானுக்குப் புத்திரனும் தருமத்துக்கேற்ற வேதாத்தியயனத்துக்கு யோக்கியன் அல்லனென்று அவன் மௌட்டிகம் காரணமாக நீக்கப்பட்டவனுமாகிய அரிகர ஐயன் என்பவன், தனது மந்தைக்குத் தீனியின் பொருட்டு ஒரு மரக்கொம்பின் மேலேறி நுனியிலிருந்து அதன் அடியை வெட்டிக்கொண்டிருக்கக் கண்டு மகிழ்ந்து, ‘இம்மூடர் திலகமே நமது கருத்தை நிறைவேற்றற்குத் தகுந்த கருவியானவன்,’ என்று மதித்து, அவனை அணுகி, அழைத்துக்கொண்டு, தம்முள் ஒருவருடைய கிருகத்தைச் சேர்ந்து, அங்கே அவனை உயர்ந்த பரிமளத் தைலமிட்டு நீராட்டி, நல்ல போஜனமருத்தி, களப கஸ்தூரிகளை அணிவித்து, ஆடையாபரணாலங்கிருதனாக்கி, யார் என்ன கேட்கினும், என்ன செய்யினும், சமிக்கைகளாலன்றி வாயைத் திறந்து யாதும் சொல்லாதிருக்கும்படி உடன்படுத்தி, ஒரு சிவிகையில் ஏற்றித் தாமே சுமந்துகொண்டு போய், ராஜசமுகஞ் சேர்ந்தார்கள்.  இதைக்கண்ட வாயிலாளர் அரசனிடம் சென்று வித்துவான்களது வரவைத் தெரிவித்தலும், அரசன் மிக்க மகிழ்ச்சி உடையனாகிச் சபா மண்டபம் புக்கு, வித்துவான்கள் எல்லோரையும் உபசரித்து, ஆசனத்திருத்தித் தன் குமாரத்திக்குச் சேதி போக்கினன். அவளும் காலந் தாழ்க்காது எழுந்து ஆடையாபரணாலங்கிருதையாகிச் சபா மண்டபம் புகுந்து, தந்தையையும் ஏனைய பெரியோரையும் வணங்கி நின்றாள். வணங்கி நின்ற புத்திரியை அரசன் பார்த்து, ‘ எனது அன்பிற் சிறந்த புத்திரி, இங்கே இவ்வித்துவக் குழாத்தின் மத்தியிலே வீற்றிருக்கும் இப்புருஷோத்தமர், கலாசமுத்திரமெனத் தக்கவரும், இவ்வித்துவ கணத்திற்கெல்லாம் குருவாயுள்ளவருமாவார்; இவர் இன்றைக்கு உன்னுடன் வாதாடி உன்னை வென்று மணமுடிக்கக் கருதி வந்திருக்கின்றனர்; இஃதுணர்த்துமாறே ஈண்டுன்னை வருவித்தேன்,’ என்றுரைத்தான். அது கேட்ட வித்தியா குரோசன் என்னும் அந்த நங்கை, குறுமுறுவல் செய்து, அவன் மௌனி என்பதை முன்னரே உணர்ந்து கொண்டவளாகையால், அவனுடன் சமிக்கைகளால் வாதாட நிச்சயித்து, பிரபஞ்ச காரணம் ஒன்றே, என்னும் குறிப்புத் தோன்ற, ஒரு விரலைக் காட்டினாள். அது கண்ட ஐயன், யாது கருதியோ இருவிரலைக் காட்டினான். இதன் பொருளைப் பக்கத்திலிருந்து வித்துவான்கள் எல்லோரும் விரித்துரைத்து மேற்கோள் காட்டி, உலக காரணம் இரண்டென்று சுவபக்ஷஸ்தாபனமும் பரபக்ஷகண்டனமும் செய்தார்கள். அதற்கு அந்நங்கையும் சம்மதித்தவளாகி, சங்கேதப்படி அவனுக்கு மாலையிட உடன்பட்டாள். தன் புத்திரி மணத்துக்கியைந்தமையைக் கண்ட அரசன், ஆனந்தோததியில் மூழ்கினவானாய், கல்யாணோற்சவத்திற்கு வேண்டுவனவெல்லாஞ் செய்வித்து, அதி சம்பிரமமாக இருவருக்கும் மணம் முற்றுவித்தான். அன்றிரவு இந்திர சயன மண்டபமெனத் தகும் அலங்காரப் பள்ளியறைக்கு மணமகன் எழுந்து போய், அங்கேயுள்ள விநோதங்களையெல்லாங் கண்டு, மருள் கொண்டு, பிரமித்துச் சிறிது நேரம் யாது செயற்பாலது என்று ஆலோசித்து நின்றான். அது கண்ட தோழிகள் மணமகனுக்கென்று நவீனமாக அமைக்கப்பட்டுள்ள அம்ஸதூளிகா மஞ்சத்தைச் சுட்டிக்காட்டி, அதிற்போய்ச் சயனிக்குமாறு சொன்னார்கள். அவ்வாறே மணமகனும் அம்மஞ்சத்திலேறிப் படுத்து, அவ்வகைச் சுகமான படுக்கையை எந்நாளிலுங் கண்டு கேட்டறியாதவனாதலால், சடுதியில் பிரஞ்ஞையற்றான் போன்று ஆழ்ந்து நித்திரை போயினன். இதற்கிடையில் அங்கே அந்தப்புரத்திலிருந்து மணமகள் ஆடையாபரணாலங்கிருதையாகிச் சந்தன புஷ்பாதிகளணிந்து, இரத்தினங்கள் இழைத்த தங்கத்தட்டுகளில் அதிமாதுரியமான சிற்றுண்டிகளைத் தாதிகளேந்த நான் மருங்குந் தன்னைச் சூழ்ந்து செல்லப் பள்ளியறை போயினள்; அங்கே கணவன் துயில் செய்வதைக் கண்டு, வீணையை எடுத்து மெள்ள மீட்டினாள். அதற்கு, அவன் விழிக்காததைக் கண்டு, மீண்டும் சிறிதுநேரம் சுரத்தோடு பொறித்தாள். அதற்கும் அவன் எழுந்திராமையைக் கண்டு, வீணையோடு பொருத்தி இனிய கீதங்களைப் பாடினாள். அதனாலும் அவன் நித்திரை தெளிந்திலன். அப்பால் பாடலை ஒழித்து விட்டு, தாம்பூலம் தரித்துத் தம்பலத்தை அவனுடைய வாயில் உமிழ்ந்தாள். அதனால், நித்திரை சற்றே தெளிந்தவனாகி, தான் மணமகனாயிருப்பதை மறந்து, நான் ஆட்டுக்கூட்டத்தருகில் படுத்திருக்கும் வழக்கத்தை எண்ணி, ஆடுகளன்றோ தனது வாயில் மலங்கழிக்கின்றனவென நினைத்து, ‘தூ தூ! மூதேவி ஆடே!’ எனப் பிதற்றி விழித்தான். இம்மொழிகள் புண்ணில் வேல் நுழைந்தாலொப்ப ராஜகுமாரியினது செவியிற் புகுதலும், ராஜகுமாரி மிகுந்த சினங்கொண்டு, துணுக்கென ஒரு வாளாயுதத்தைக் கையிலெடுத்துக்கொண்டு, அவனை அதட்டி எழுப்பி, ‘நீ யாவன்? உன் வரலாறென்ன? உள்ளபடி சொல்! அன்றேல், இக்கடகத்தால் உன்னைத் துண்டிப்பேன்! என்ன, ஏழையாகிய அவ்வையன், நடுநடுங்கித் தைரியங்குன்றி, உடல் சோர்ந்து, நாக்குழறி, சாட்டாங்கமாக அவள் பாதங்களில் வீழ்ந்து நமஸ்கரித்து, எழுந்து அஞ்சலியஸ்தனாய் நின்று, ‘தாயே, நான் அரிகரபுரத்திலேயுள்ள அனந்தநாராயண ஐயனுக்குப் புத்திரன், என்பெயர் அரிகரன். தந்தை முதலியோர் எனது மௌட்டிகம் காரணமாக என்னை ஆடு மேய்க்கும் தொழிற்கே யோக்கியன் என்று அத்தொழிற்கு உரியவனாக்கினர். அதுவே என் தொழில். இன்று காலையில் நான் ஆடு மேய்த்துக் கொண்டிருக்கையில் என்னை வித்துவானக்ள் சிலர் வந்து பிடித்துக்கொண்டு போய், அலங்கரித்து, யார் என்ன கேட்கினும் வாயினால்யாதும் பேசாதிருக்குமாறு உடன்படுத்தி, ஒரு சிவிகையிலேற்றி இங்கே கொண்டுவந்தார்கள். அதன் பின்னர் நிகழ்ந்தவைகளை நீயே அறிவையன்றோ? இதுவே என் வரலாறு; என்னக் கொல்வது தருமமன்று! நான் யாதுமறியேன்!’ என்று கூறினான். இவைகளைக் கேட்ட அரசகுமாரி, புன்சிரிப்புக்கொண்டு வாளைத் தூரத்தே வீசிவிட்டு அவனை, ‘அஞ்சாதிரு!’ என்று தேற்றி, அவன் தெளிந்த பின்னர், அவனைப் பார்த்து, ‘ஓ பிராமணா. இவ்வூருக்கு மேற்றிசையிலே புவனேஸ்வரி ஆலயமொன்றிருக்கின்றது; அங்கே நீ இப்போதுதானே சென்று, கோவிலுள் நுழைந்து, கபாடபந்தனம் பண்ணிக்கொள்; சிறிது நேரத்தின்மேல், புவனேஸ்வரி வந்து கதவைத் தட்டுவாள்; நீ ‘திறப்பதில்லை,’ என்று கூறு; ‘காரணம் யாது?’ என்பாள்; பீஜாக்ஷரத்தை நின் கைச்சூலத்தால் இந்தக் கதவின்புரை வழியாக என் நாவிற் பொறித்து, என்னை என்றுங் காக்கவும் உடன்படுவையேல், திறப்பேன்,’ என்று கூறு; அதற்கவள் உடன்பட்டு அவ்வாறே செய்து முடிப்பாள், அதன்மேல கதவைத் திற,’ என்று கூறினாள். அவனும் அதுகேட்டு மகிழ்ந்து, குறிக்கப்பட்ட வழியே சென்று, கோவிலிலே நுழைந்து, புவனேஸ்வரியினது அருள்பெற்றுக் கொண்டு, உடனே திரும்பி அந்தப்புரம் வந்து, பள்ளியறைக் கதவைத் தட்டி ராஜகுமாரியை அழைத்தான். அரசகுமாரி விழித்து, ‘நூதனக் குரலொலி கேட்கப்படுகின்றதே! இஃதேது!’ என்னும் கருத்துள்ள, 'வாங் விசேஷம் கிம் படதி?' என்னும் வாக்கியத்தைச் சொல்லிக்கொண்டு கதவைத் திறந்தாள். மேககுலமெழுந்து கருப்பஞ்சாற்றுக் கடலினிடமாகச் சென்று படிந்து கருப்பஞ்சாற்றை ஆரமு்கந்து மீண்டு வந்து முழங்கிநின்றாற் போன்று நின்ற ஐயன் செவியில் அச்சொற்கள் படுதலும் ஐயன் புளகம் கொண்டு, கருப்பஞ் சாற்று மழை விடாது பொழிந்தாலொப்பப் பொழிந்த அதியற்புதக் கவிமழையால் இரகுவமிசம், மேகசந்தேசம், குமார சம்பவம் என்னும் நூல்களாகிய ஜலாதாரங்கள் மூன்றும் விடியுமுன் நிறைந்து தேங்கின. இவைகளைக் கண்ட ராஜகுமாரி, சொல்லற்கரிய மகிழ்ச்சி கூர்ந்தவளாகியும், அவன் தன்னைத் ‘தாயே,’ என்று கூவிக் காலில் வீழ்ந்து பணிந்த காரணத்தால் தான் அவனை நாயகனாகக் கொண்டு சுகிக்கக் கூடாமையை நினைத்து, வியசனமுற்று, அவனைப் பார்த்து, ‘உன்னை நான் நாயகனாக வரித்தேன்; அப்பால் நின் வாயினின்றும் எழுந்த துஷ்ட வாசகம் காரணமாக உன்னைக் கொல்லுதற்கு முயன்றேன்; நீ உண்மையைக் கூறித் தாயென முறைகொண்டு விளித்து என் பாதத்தில் வீழ்ந்தனை; அதனால், உன்னைச் சேருவது தகுதி அன்று; ஆகையால் இன்று முதலாக நீ காளிதாசன் எனப் பெயர்புனைந்து எங்கும் விளங்கி, ராஜபூச்சியதையுடையவனாய் வாழ்க!’ என்று ஆசி கூறி, அவனை அனுப்பினள். அவன் போன பின்னர், அரசகுமாரி புவனேஸ்வரியினது ஆலயத்தையடைந்து, அத்தேவியை வணங்கி, அவளருளால் தாசிவடிவம் பெற்று, போஜராஜனுடைய நகரஞ்சென்று, காளிதாசனைச் சேர்ந்து சுகிக்கும் கருத்துடையவளாகி, அங்கே வாசம் பண்ணுவாளாயி்னள்.