Cortisol
Cortisol is een "corticosteroïde"; het is een hormoon dat gemaakt wordt in de bijnierschors uit cholesterol. Bij toepassing als geneesmiddel en bij substitutietherapie bij bijvoorbeeld de ziekte van Addison wordt het meestal hydrocortison genoemd. Het kan worden ingezet als ontstekingsremmer bij allergische reacties, bij longaandoeningen (COPD) en tal van dermatologische condities zoals ernstige vormen van eczeem.

Cortisol speelt een rol bij:
* vertering van voedsel
* slaap-waakritme
* afweersysteem

Cortisol wordt soms het "stresshormoon" genoemd omdat het vrijkomt bij elke vorm van stress, zowel fysiek als psychologisch. Het zorgt ervoor dat bepaalde eiwitten in spieren worden afgebroken waarbij aminozuren vrijkomen. Hiervan kan glucose (energie) worden gemaakt. Deze energie wordt gebruikt om het lichaam weer terug te brengen in homeostase; op het moment van stress komt adrenaline en noradrenaline vrij om het lichaam alerter te maken en klaar om te vechten/vluchten. Cortisol zorgt ervoor dat dit verlies van energie weer wordt gecompenseerd. Daarom zou een betere benaming zijn: 'stress-response hormoon'.

De productie van cortisol in het lichaam volgt een circadiaan ritme, dat wil zeggen dat de productie niet op elk moment van de dag gelijk is. Tijdens het ontwaken komt er meer cortisol vrij. Dit zorgt o.a. voor een hongergevoel.

Er is een aantal (zeldzame) ziekten waarbij de cortisolaanmaak verstoord is. Bij het syndroom van Cushing maakt de bijnier te veel cortisol aan. De oorzaak kan gelegen zijn in een tumor in de bijnier zelf of door een tumor in de hypofyse die de bijnier aanstuurt. Bij de ziekte van Addison is juist het omgekeerde het geval en is de bijnier, door een stoornis in de bijnier zelf, niet of nauwelijks in staat om cortisol te produceren. In heel zeldzame gevallen is er een stoornis in de hypofyse waardoor er geen ACTH wordt geproduceerd en de bijnier geen signaal krijgt om cortisol te produceren.
Q210420
corticosteroïde
Concept
Q11364
hormoon
Concept
Q712294
bijnier
Concept
Q43656
cholesterol
Concept
Q8282
ziekte van Addison
Concept
Q581996
ontstekingsremmer
Concept
Q42982
allergische reacties
Concept
Q199804
COPD
Concept
Q171171
dermatologische
Concept
Q988594
eczeem
Concept
Q11978
vertering van voedsel
Concept
Q208353
slaap-waakritme
Concept
Q1059
afweersysteem
Concept
Q123414
stress
Concept
Q8054
eiwitten
Concept
Q7365
spieren
Concept
Q8066
aminozuren
Concept
Q37525
glucose
Concept
Q11379
energie
Concept
Q103191
homeostase
Concept
Q132621
adrenaline
Concept
Q186242
noradrenaline
Concept
Q1640582
vechten/vluchten
UNK
Q208353
circadiaan ritme
Concept
Q219102
syndroom van Cushing
Concept
Q156871
hypofyse
Concept
Q8282
ziekte van Addison
Concept
Q156871
hypofyse
Concept
Q185690
ACTH
Concept
Q190875
Cortisol
Concept
Q190875
Cortisol
Concept
Q190875
Cortisol
Concept
Q190875
Cortisol
Concept
subject has role
health specialty
part of