Ruiten Aa
De Ruiten Aa (ook: Ruiten A) is een beek in Oost-Groningen in de streek Westerwolde in Nederland. De beek begint bij Ter Apel en stroomt langs Sellingen, Vlagtwedde, Smeerling, Ter Wupping naar Wessinghuizen waar hij samen met de Mussel-Aa de Westerwoldse Aa vormt. Deze mondt bij Nieuwe Statenzijl uit in de Dollard.

De Ruiten Aa wordt voor het eerst in 1327 vermeld als "Ruetna". De naam zou verbonden moeten worden met Gronings (Nedersaksisch) "roet, ruut", dat 'onkruid' betekent. Anderen denken eerder aan een Protogermaans woord "*rûh-itha", dat 'ruigte, struikgewas, onkruid (met name waterplanten als riet en biezen)' zou betekenen.

Oorspronkelijk ontsprong de Ruiten Aa zuidelijker in de buurt van het Bargerveen. De bron werd gevormd door een veenmeer met de naam Zwarte Meer. Dit meer liep leeg na het graven van de verlengde Hoogeveense Vaart. Het dorp Zwartemeer ontstond vervolgens op deze plek. De bovenloop van de beek heette de Runde. Anno 2004 zijn er weer plannen om de Runde te herstellen. Ongeveer op de plek waar de beek de Drents-Groningse grens passeert krijgt ze de naam Ruiten Aa. Aan de andere kant van de rijksgrens ligt Rütenbrock, waarvan de Nederlandse naam Ruitenbroek is en waarnaar de beek is genoemd.

Het dal is erg breed voor deze vrij kleine beek. In de laatste ijstijd stroomde de Eems door Westerwolde. Later heeft deze rivier haar loop verlegd. De Ruiten Aa is het overblijfsel hiervan. De Ruiten Aa stroomt bij de Laudermarke het oude dal van deze rivier in en de rest van haar bedding naar het noorden toe ligt in dit dal. Ten zuiden van Vlagtwedde splitst de Ruiten Aa zich. De oostelijke loop die door Vlagtwedde heen loopt draagt de naam Veelerdiep en de westelijke loop houdt gewoon de naam Ruiten Aa. Tussen Wessinghuizen en Wedde komen beide lopen weer bij elkaar. Het Veelerdiep is een restant van de poging om een kanaal tussen Eems en Westerwoldse Aa te graven van de stad Groningen en het bisdom Munster in de 15e eeuw om de tol bij Emden te ontlopen. De poging strandde uiteindelijk. Op de oude kaarten is naast het Veelerdiep ook nog dit kanaal te herkennen in de vorm van Oude Gracht die van Bourtange naar het Veelerdiep loopt.

Langs de beek zijn veel restanten van het esdorpenlandschap en hoevenlandschap te vinden. Bolle akkercomplexen op hoger gelegen zandruggen afgewisseld met lager gelegen gronden langs de beek, die oorspronkelijk graslanden waren. Van de houtwallen en kleine bossen die het landschap een parkachtig karakter geven is veel tijdens ruilverkavelingen opgeruimd, maar er is ook het een en ander bewaard gebleven. Het beekdal van de Ruiten Aa vormde vele eeuwen ruggengraat van Westerwolde, dat als een wig lag in een groot en vrijwel onbewoond veengebied. Dit veengebied, het Bourtangerveen genoemd, is vrijwel geheel ontgonnen

Zijn betekenis voor de waterafvoer van Westerwolde is door het graven van het Ruiten-Aa-kanaal, het Mussel-Aa-kanaal en B.L. Tijdenskanaal tussen 1911 en 1920 sterk verminderd. Hierbij is ten zuiden van Vlagtwedde de loop van de Ruiten Aa onderbroken en wordt het water van de beek via de Voedingsleiding naar het Ruiten-Aa-kanaal geleid.
Tijdens ruilverkavelingen na de Tweede Wereldoorlog is veel geëgaliseerd en is de loop van de Ruiten Aa gekanaliseerd. Dit is onlangs weer teruggedraaid: de beek heeft zijn meanderende loop teruggekregen.

Het landschap rond de Ruiten-Aa maakt deel uit van de ecologische hoofdstructuur van Nederland waardoor veel gronden natuurgebied zijn geworden. Bij het Wollinghuizen (onderdeel van het grotere complex Dal van de Ruiten A van Natuurmonumenten) en bij Sellingen is de beek hermeanderd en is gepoogd het oude reliëf te herstellen. Bij deze reconstructie van de oude loop tussen Weende en Smeerling zijn de ontkoppelde delen van de beek nog niet met elkaar verbonden, maar anno 2005 zijn er plannen om deze verbinding weer te herstellen. De verbinding met voedingskanaal wordt dan gestremd, waarbij er wel de mogelijkheid komt om eventueel overtollig water via dit kanaal af te voeren.

Ten noorden van Smeerling zijn de natuurgebieden in handen van Staatsbosbeheer. Hier liggen ook enige rivierduincomplexen bij een oude loop van de Ruiten Aa.
Q63565252
beek
Concept
Q752
Oost-Groningen
LOC
Q1758227
Westerwolde
LOC
Q55
Nederland
LOC
Q475483
Ter Apel
LOC
Q2236110
Sellingen
LOC
Q3483873
Vlagtwedde
LOC
Q2505425
Smeerling
Concept
Q2153040
Ter Wupping
LOC
Q2719743
Wessinghuizen
Concept
Q2644673
Mussel-Aa
LOC
Q545575
Westerwoldse Aa
LOC
Q2242932
Nieuwe Statenzijl
LOC
Q218377
Dollard
LOC
Q669623
Protogermaans
Concept
Q2346485
Bargerveen
LOC
Q2472207
Zwarte Meer
LOC
Q1627404
Hoogeveense Vaart
LOC
Q2114058
Zwartemeer
LOC
Q4705370
Runde
LOC
Q2796905
Rütenbrock
LOC
Q14664222
laatste ijstijd
Concept
Q1648
Eems
LOC
Q749
Groningen
LOC
Q769380
bisdom Munster
LOC
Q4174
Emden
LOC
Q670791
Bourtange
LOC
Q537981
esdorp
LOC
None
hoevenlandschap
UNK
Q1006733
grasland
Concept
Q2038620
houtwal
Concept
Q572311
Bourtangerveen
Concept
Q2281531
Ruiten-Aa-kanaal
LOC
Q2600070
Mussel-Aa-kanaal
LOC
Q2935903
B.L. Tijdenskanaal
LOC
Q2113013
ruilverkaveling
Concept
Q180537
meanderende
Concept
Q2639987
ecologische hoofdstructuur van Nederland
Concept
Q2376532
Dal van de Ruiten A
LOC
Q1641109
Natuurmonumenten
ORG
Q2404967
hermeanderd
UNK
Q7510564
Staatsbosbeheer
ORG
Q2206477
rivierduin
Concept
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
Q2371328
Ruiten Aa
LOC
1327-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1327
DATE
1920-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1920
DATE
+15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
15
NUMBER
country
country
country
maintained by