Đặng Tiểu Bình
Đặng Tiểu Bình ( giản thể: 邓小平; phồn thể: 鄧小平; bính âm: "Dèng Xiǎopíng"; 22 tháng 8 năm 1904 - 19 tháng 2 năm 1997), tên khai sinh là Đặng Tiên Thánh (邓先聖) là một nhà chính trị người Trung Quốc, ông là Lãnh đạo tối cao của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa từ năm 1978 đến năm 1992. Sau khi Mao Trạch Đông qua đời năm 1976, Đặng lên nắm quyền và lãnh đạo Trung Quốc qua một loạt những cải cách kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa có ảnh hưởng sâu rộng, người Trung Quốc thường gọi ông với danh xưng "kiến trúc sư của Trung Quốc hiện đại".

Sinh ra trong một gia đình địa chủ có học thức ở tỉnh Tứ Xuyên, Đặng học tập và làm việc tại Pháp trong những năm 1920, nơi ông đã trở thành một người đi theo chủ nghĩa Mác Lênin. Ông gia nhập Đảng cộng sản Trung Quốc năm 1923. Trong thời gian trở lại Trung Quốc, Đặng gia nhập tổ chức đảng ở Thượng Hải, trở thành một chính ủy của Hồng quân Trung Quốc ở những khu vực nông thôn. Năm 1931, ông bị giáng cấp do việc ủng hộ Mao Trạch Đông, nhưng được thăng cấp trở lại trong Hội nghị Tuân Nghĩa 1935. Khoảng cuối những năm thập niên 30, Đặng được xem là một "nhà cách mạng kì cựu" bởi vì ông đã từng tham gia cuộc Vạn lý trường chinh. Sau khi nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa được thành lập năm 1949, Đặng làm việc ở Tây Tạng cũng như vùng Tây Nam Trung Quốc nhằm củng cố sự quản lý của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Với vai trò là Tổng thư ký trong những năm thập niên 1950, Đặng đứng đầu Chiến dịch chống cánh hữu được phát động bởi Mao và có công lớn trong việc cải cách nền kinh tế Trung Quốc sau chiến dịch Đại nhảy vọt (1958-1960). Tuy nhiên, những chính sách kinh tế của Đặng đã khiến ông mất đi sự ủng hộ của Mao Trạch Đông và bị thanh trừng hai lần trong Cách mạng văn hóa.

Sau khi Mao Trạch Đông qua đời năm 1976, Đặng trở thành lãnh tụ tối cao Trung Quốc trong tháng 12 năm 1978. Lên lãnh đạo một đất nước bao phủ bởi xung đột xã hội, vỡ mộng với ý thức hệ và rối loạn do những nguyên nhân từ các chính sách của thời kỳ Mao Trạch Đông nắm quyền, Đặng đã bắt đầu mang đất nước vào khuôn khổ. Từ năm 1977 tới đầu năm 1979, ông đã tổ chức kì thi đại học cao đẳng trong Trung Quốc sau khi bị gián đoạn bởi Cách mạng văn hóa trong 10 năm, khởi xưởng chính sách lịch sử Cải cách mở cửa Trung Quốc, phát động Chiến tranh biên giới Việt - Trung. Trong tháng 8 năm 1980, ông bắt đầu cải tổ lại nền chính trị Trung Quốc bằng cách đặt ra giới hạn nhiệm kỳ cho các quan chức và đề xuất một sửa đổi mang tính hệ thống đối với Hiến pháp lần thứ ba của Trung Quốc. Trong những năm thập niên 80, Đặng ủng hộ chính sách kế hoạch hóa gia đình nhằm đối phó với khủng hoảng gia tăng dân số Trung Quốc, thực hiện chính sách Giáo dục bắt buộc và đưa ra Chương trình 863 cho khoa học và kĩ thuật.

Mặc dù Đặng Tiểu Bình chưa bao giờ có chức vụ nguyên thủ quốc gia hay đứng đầu chính phủ hoặc Tổng bí thư Đảng cộng sản Trung Quốc nhưng nhiều người gọi ông là "kiến trúc sư" của một kiểu tư tưởng mới mà kết hợp tư tưởng chủ nghĩa xã hội với thị trường tự do, được gọi là "chủ nghĩa xã hội mang màu sắc Trung Quốc". Ông mở cửa Trung Quốc giao lưu với thị trường thế giới, những chính sách phát triển Trung Quốc thành một trong những nền kinh tế phát triển nhất thế giới và tăng chất lượng cuộc sống của hàng trăm triệu người. Đặng được bình chọn là Nhân vật của năm của tạp chí Time năm 1978 và 1985. Ông bị chỉ trích vì ra lệnh trấn áp những người biểu tình trong sự kiện Thiên An Môn, nhưng được khen ngợi cho sự tái khẳng định của ông về chương trình cải cách trong chuyến đi xuống phía Nam năm 1992 cũng như sự kiện bàn giao Hồng Kông cho Trung Quốc năm 1997.
Q185614
giản thể
Concept
Q178528
phồn thể
Concept
Q42222
bính âm
Concept
Q2828
22 tháng 8
TIME
Q2046
1904
TIME
Q2340
19 tháng 2
TIME
Q2088
1997
TIME
Q82955
nhà chính trị
Concept
Q148
Trung Quốc
LOC
Q50684
Lãnh đạo tối cao
Concept
Q148
Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
LOC
Q5816
Mao Trạch Đông
PER
Q13713793
cải cách kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa
Concept
Q6501380
người Trung Quốc
MEDIA
Q19770
Tứ Xuyên
LOC
Q142
Pháp
LOC
Q211930
chủ nghĩa Mác Lênin
Concept
Q17427
Đảng cộng sản Trung Quốc
Concept
Q8686
Thượng Hải
LOC
Q200106
Hồng quân Trung Quốc
ORG
Q30341
Hội nghị Tuân Nghĩa 1935
EVE
Q1287124
thập niên 30
TIME
Q46333
Vạn lý trường chinh
PER
Q148
Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
LOC
Q17252
Tây Tạng
LOC
Q7143813
Tổng thư ký
PER
None
Chiến dịch chống cánh hữu
UNK
Q209380
kinh tế Trung Quốc
MEDIA
Q58715
Đại nhảy vọt
MEDIA
Q8690
Cách mạng văn hóa
Concept
Q50684
lãnh tụ tối cao Trung Quốc
Concept
Q2672648
xung đột xã hội
Concept
Q1205521
Cải cách mở cửa Trung Quốc
Concept
Q10747216
Chiến tranh biên giới Việt - Trung
UNK
Q904852
chính trị Trung Quốc
EVE
Q200800
Hiến pháp lần thứ ba của Trung Quốc
MEDIA
Q271410
thập niên 80
TIME
Q1280670
kế hoạch hóa gia đình
Concept
Q1981379
dân số Trung Quốc
PER
Q511009
Giáo dục bắt buộc
Concept
None
Chương trình 863
UNK
Q2301091
chủ nghĩa xã hội mang màu sắc Trung Quốc
Concept
Q13100823
chất lượng cuộc sống
Concept
Q43297
tạp chí Time
MEDIA
Q99717
sự kiện Thiên An Môn
EVE
Q15251
sự kiện bàn giao Hồng Kông cho Trung Quốc năm 1997
Concept
Q16977
Đặng Tiểu Bình
PER
Q16977
Đặng Tiểu Bình
PER
1904-08-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
tháng 8 năm 1904
DATE
1997-02-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
tháng 2 năm 1997
DATE
1978-12-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
tháng 12 năm 1978
DATE
1980-08-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
tháng 8 năm 1980
DATE
+22^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
22
NUMBER
+19^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
19
NUMBER
+1978^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1978
NUMBER
+1992^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1992
NUMBER
+1976^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1976
NUMBER
+1920^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1920
NUMBER
+1923^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1923
NUMBER
+1931^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1931
NUMBER
+1935^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1935
NUMBER
+30^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
30
NUMBER
+1949^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1949
NUMBER
+1950^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1950
NUMBER
+1958^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1958
NUMBER
-1960^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-1960
NUMBER
+1976^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1976
NUMBER
+1977^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1977
NUMBER
+1979^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1979
NUMBER
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
+80^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
80
NUMBER
+863^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
863
NUMBER
+1978^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1978
NUMBER
+1985^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1985
NUMBER
+1992^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1992
NUMBER
+1997^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1997
NUMBER
occupation
country of citizenship
position held
country of citizenship
member of political party
military branch
country of citizenship
country
country
country