Tam thân
Tam thân (zh. 三身, sa. "trikāya") là một thuật ngữ được dùng trong Phật giáo Đại thừa (sa. "mahāyāna"), chỉ ba loại thân của một vị Phật. Quan điểm này xuất phát từ tư tưởng cho rằng Phật—như một nhân vật đã xuất hiện trên thế gian để hoằng hoá, tiếp độ chúng sinh—chính là biểu hiện của cái Tuyệt đối, của Chân như và Phật có khi hiện thân thành nhiều hình tướng khác nhau chỉ vì lợi ích của chúng sinh. Quan niệm Tam thân Phật được nêu ra nhằm nói lên quan điểm đó.

Tam thân gồm:
#Pháp thân (zh. 法身, sa. "dharmakāya"), là thể tính thật sự của Phật, đồng nghĩa với Chân như, là thể của vũ trụ. Pháp thân là thể mà Phật và chúng sinh đều có chung. Pháp thân cũng chính là Pháp (sa. "dharma"), là quy luật vận hành trong vũ trụ, là giáo pháp do đức Phật truyền dạy. Phật xuất hiện trên Trái Đất, với nhân trạng, với mục đích cứu độ con người. Pháp thân được xem chính là Phật pháp (sa. "buddha-dharma") như Phật Thích-ca giảng dạy trong thời còn tại thế. Sau này người ta mới nói đến hai thân kia. Pháp thân được xem là thường hằng, vô tướng, nhất nguyên, là thể tính chung của các vị Phật, là dạng tồn tại thật sự của chư Phật. Pháp thân có nhiều tên gọi khác nhau, tuỳ trường hợp sử dụng. Có lúc người ta xem nó là thể tính của mọi sự, là Pháp giới (sa. "dharmadhātu", "dharmatā"), là Chân như (sa. "tathatā", "bhūtatathatā"), là tính Không (sa. "śūnyatā"), A-lại-da thức (sa. "ālayavijñāna"), hay xem nó như là Phật, Phật tính (sa. "buddhatā"), là Như Lai tạng (sa. "tathāgatagarbha"). Trong nhiều trường phái, người ta xem Pháp thân là thể trừu tượng không có nhân trạng, có trường phái khác lại xem Pháp thân hầu như có nhân trạng (xem kinh "Nhập Lăng-già", kinh "Hoa nghiêm"). Đạt trí huệ siêu việt đồng nghĩa với sự trực chứng được Pháp thân.
#Báo thân (zh. 報身, sa. "saṃbhogakāya"), cũng được dịch là Thụ dụng thân (zh. 受用身), "thân của sự thụ hưởng công đức": chỉ thân Phật xuất hiện trong các Tịnh độ. Báo thân là thân do thiện nghiệp và sự giác ngộ của các Bồ Tát mà hoá hiện cho thấy—cũng vì vậy mà có lúc được gọi là Thụ dụng thân, là thân hưởng thụ được qua những thiện nghiệp đã tạo. Báo thân thường mang Ba mươi hai tướng tốt (sa. "dvātriṃśadvara-lakṣaṇa") và tám mươi vẻ đẹp của một vị Phật và chỉ Bồ Tát mới thấy được trong giai đoạn cuối cùng của Thập địa (sa. "daśabhūmi"). Người ta hay trình bày Báo thân Phật lúc ngồi thiền định và lúc giảng pháp Đại thừa. Các trường phái thuộc Tịnh độ tông cũng tin rằng Báo thân Phật thường xuất hiện trong các Tịnh độ.
#Ứng thân (zh. 應身, sa. "nirmāṇakāya"), cũng được gọi là Ứng hoá thân hoặc Hoá thân, là thân Phật và Bồ Tát hiện diện trên Trái Đất. Ứng thân do Báo thân chiếu hiện, dựa trên lòng từ bi và có mục đích giáo hoá chúng sinh. Như thân người, Ứng thân chịu mọi đau khổ của già chết bệnh tật, nhưng Ứng thân có thần thông như thiên nhãn thông và thiên nhĩ thông. Sau khi chết, Ứng thân tự tiêu diệt.
Ba thân Phật nói ở trên có lẽ đầu tiên được Vô Trước (sa. "asaṅga") trình bày rõ nhất, xuất phát từ quan điểm của Đại chúng bộ (sa. "mahāsāṅghika") và về sau được Đại thừa tiếp nhận. Đáng chú ý nhất là quan điểm Pháp thân nhấn mạnh đến thể tính tuyệt đối của một vị Phật và không chú trọng lắm đến Ứng thân của vị Phật lịch sử. Như thế, Phật là thể tính thanh tịnh của toàn vũ trụ, thường hằng, toàn tri. Các vị Phật xuất hiện trên Trái Đất chính là hiện thân của Pháp thân, vì lòng từ bi mà đến với con người, vì lợi ích của tất cả chúng sinh.

Với quan điểm Ba thân này người ta tiến tới khái niệm không gian vô tận với vô lượng thế giới. Trong các thế giới đó có vô số chúng sinh đã được giác ngộ, với vô số Phật và Bồ Tát.
Q748
Phật giáo
Concept
Q48362
Đại thừa
Concept
Q693230
Chân như
Concept
Q1
vũ trụ
Concept
Q134293
Pháp
Concept
Q693230
Chân như
Concept
Q546054
Không
Concept
Q558386
A-lại-da thức
Concept
Q640962
Phật tính
MISC
None
Như Lai tạng
UNK
Q543126
Nhập Lăng-già
PER
Q790258
Hoa nghiêm
ORG
Q732344
Tịnh độ
Concept
Q178149
Bồ Tát
MISC
Q10736956
Ba mươi hai tướng tốt
UNK
Q2517942
Thập địa
Concept
Q48362
Đại thừa
Concept
Q262244
Tịnh độ tông
ORG
Q732344
Tịnh độ
Concept
Q10771195
Hoá thân
UNK
Q178149
Bồ Tát
MISC
Q379905
Vô Trước
PER
Q1150429
Đại chúng bộ
UNK
Q48362
Đại thừa
Concept
Q1069584
Tam thân
MEDIA
Q1069584
Tam thân
MEDIA
Q1069584
Tam thân
MEDIA
facet of
part of
part of