Χανς Κνάπερτσμπους
Ο Χανς Κνάπερτσμπους ("Hans Knappertsbusch", 12 Μαρτίου 1888 – 25 Οκτωβρίου 1965) ήταν Γερμανός διευθυντής ορχήστρας, γνωστός κυρίως για τις διευθύνσεις έργων των Ρίχαρντ Βάγκνερ, Άντον Μπρούκνερ και Ρίχαρντ Στράους, αλλά και ως μοναδικού ύφους δημόσια προσωπικότητα με εξίσου μοναδικό στιλ στη διεύθυνση ορχήστρας. Μέχρι σήμερα οι ερμηνείες του "Πάρσιφαλ" υπό τη διεύθυνση του Κνάπερτσμπους, αλλά και άλλων βαγνερικών έργων, θεωρούνται από πολλούς ως ανάμεσα στις καλύτερες του 20ού αιώνα.

Ο Κνάπερτσμπους γεννήθηκε στο Έλμπερφελντ, σήμερα ενσωματωμένο στην πόλη του Βούπερταλ. Σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βόννης και διεύθυνση ορχήστρας στο Ωδείο της Κολωνίας υπό τον Φριτς Στάινμπαχ. Μερικά καλοκαίρια βοήθησε τον Ζίγκφριντ Βάγκνερ και τον Χανς Ρίχτερ στο Μπαϊρόιτ. Στην αρχή της σταδιοδρομίας του διεύθυνε ορχήστρες στη γενέτειρά του (1913-1918), στη Λειψία (1918-1919) και στο Ντεσάου (1919-1922). Μόλις ο Μπρούνο Βάλτερ έφυγε από το Μόναχο το 1922, ο Κνάπερτσμπους τον διαδέχθηκε ως γενικός μουσικός διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας της Βαυαρίας (και αργότερα και της Κρατικής Όπερας της Βαυαρίας), με ισόβιο συμβόλαιο.

Τον Απρίλιο του 1933, ο Κνάπερτσμπους, μαζί με τον Ρίχαρντ Στράους και άλλους επιφανείς Γερμανούς μουσικούς, υπέγραψαν και δημοσίευσαν μία σύντομη δήλωση στην εφημερίδα "Münchner Neueste Nachrichten", υπό τον τίτλο «Protest der Richard-Wagner-Stadt München», αντιδρώντας στη διάλεξη του Τόμας Μαν "Leiden und Größe Richard Wagners" («Πάθη και μεγαλείο του Ρίχαρντ Βάγκνερ»), που ήταν μία επικριτική (αλλά σε τελευταία ανάλυση εκδηλωτική θαυμασμού) διάλεξη για τον συνθέτη. Οι υπογράφοντες, που γενικώς είχαν συντηρητικές απόψεις, θεώρησαν το κείμενο, το οποίο ήταν ουσιαστικά μια ψυχαναλυτική πραγματεία για τον Βάγκνερ, υποτιμητικό και αισχρό. Οι αντιδράσεις τους, μαζί με τις μετέπειτα απαιτήσεις του Ναζιστικού Κόμματος για «όρκο αφοσίωσης» από όλους τους συγγραφείς και καλλιτέχνες, προκάλεσαν την απόφαση του Τόμας Μαν να μην επιστρέψει στη Γερμανία μέχρι το τέλος του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου.

Ο Κνάπερτσμπους ήταν ένας πολύ μορφωμένος συντηρητικός εθνικιστής και δεν έγινε ποτέ μέλος του Ναζιστικού Κόμματος, μια ιδιότητα την οποία αρνήθηκε όταν του προσφέρθηκε. Δεν συμπαθούσε τους ναζιστές, τους οποίους (όπως και αρκετοί συντηρητικοί Γερμανοί αριστοκράτες) θεωρούσε αγενείς, αμόρφωτους και απολίτιστους. Επιπλέον, εξαιτίας του χαρακτήρα του, εκφραζόταν «έξω από τα δόντια» για αυτούς, προκαλώντας σε κάποιες περιπτώσεις την οργή τους. Σε μία από αυτές, το συμβόλαιό του με τα ιδρύματα του Μονάχου ανακλήθηκε και του απαγορεύθηκε προσωρινά να εργάζεται στη Γερμανία. Λέγεται ότι ο ίδιος ο Χίτλερ αναμίχθηκε στην απόφαση να απολυθεί. Ωστόσο, επειδή υπήρχε έλλειψη κορυφαίων μαέστρων στη Γερμανία την εποχή εκείνη, η απαγόρευση ανακλήθηκε μετά από λίγο. Κατά τη διάρκεια του Γ΄ Ράιχ ο Κνάπερτσμπους συνέχισε να προκαλεί με ξεκάθαρες προσβολές προς τους αξιωματούχους του καθεστώτος. Μόνο η εξαιρετική διεθνής του φήμη και η μεγάλη δημοφιλία του στο γερμανικό κοινό, ιδίως του Μονάχου, τον έσωσαν από χειρότερη αντιμετώπιση. Το 1936 ο σερ Τόμας Μπίτσαμ τον προσεκάλεσε να διευθύνει στο Κόβεντ Γκάρντεν, αλλά δεν του δόθηκε άδεια να εγκαταλείψει τη Γερμανία. Μετά πήγε στη Βιέννη για να διευθύνει στην Κρατική όπερα της Βιέννης, αψηφώντας τη ναζιστική πολιτική που δεν επέτρεπε σε Γερμανούς καλλιτέχνες να εργάζονται στην Αυστρία. Ωστόσο έγινε ένας από τους πρωτοεμφανιζόμενους καλλιτέχνες στο Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ και συνέχισε να εμφανίζεται σε αμφότερες τις αυστριακές πόλεις και μετά την Προσάρτηση της Αυστρίας από τη Ναζιστική Γερμανία το 1938. Επίσης στις 27 Ιανουαρίου 1938 έφθασε στην Αθήνα ως προσκεκλημένος του Ωδείου Αθηνών και διεύθυνε στο θέατρο «Ολύμπια» της οδού Ακαδημίας την εισαγωγή από τον "Egmont" και την 7η Συμφωνία του Μπετόβεν, μία συμφωνία του Μότσαρτ και τον "Δον Ζουάν" του Ρ. Στράους.

Το 1944 ο Κνάπερτσμπους συμπεριλήφθηκε (όπως και ο Χέρμπερτ φον Κάραγιαν) στον «Κατάλογο των ταλαντούχων» («Gottbegnadeten Liste», κατά λέξη «κατάλογος των ευνοημένων από τον Θεό»), οι οποίοι εξαιρούνταν από στρατιωτική υπηρεσία. Παρά την αντιπάθειά του προς το ναζιστικό καθεστώς, ο μαέστρος δεν σκέφθηκε ποτέ να εγκαταλείψει την πατρίδα του, όντας βαθιά ριζωμένος στη ζωή και τον πολιτισμό της.

Μετά το τέλος του πολέμου ο Κνάπερτσμπους επέστρεψε στο Μόναχο, όπου έζησε και εργάσθηκε την υπόλοιπη ζωή του. Συνέχισε να διευθύνει ως καλεσμένος μαέστρος στη Βιέννη και στο Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ. Διεύθυνε τις πρώτες παραστάσεις του "Δαχτυλιδιού των Νιμπελούνγκεν" στην επανέναρξη του Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ το 1951, από τις οποίες σώζεται ηχογράφηση μόνο του "Götterdämmerung". Επίσης, "Πάρσιφαλ" εκείνου του έτους, στον οποίο η Μάρθα Μεντλ πρωτοεμφανίσθηκε στο Μπαϊρόιτ, παραμένει μία από τις δύο ή τρεις κορυφαίες ηχογραφήσεις του ρόλου της Κούντρυ, τον οποίο ερμήνευσε. Ο Κνάπερτσμπους υπήρξε ένας από τους ευνοούμενους μαέστρους της Φιλαρμονικής της Βιέννης, διευθύνοντάς την στη Βιέννη, στο Σάλτσμπουργκ και σε περιοδείες στο εξωτερικό, αν και γενικώς σπανίως περιόδευε έξω από τις γερμανόφωνες χώρες.

Ο Κνάπερτσμπους έγινε διάσημος για τις εκτελέσεις των έργων του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, του Άντον Μπρούκνερ, του Γιοχάνες Μπραμς και του Ρίχαρντ Βάγκνερ, αλλά η μεγαλύτερη κληρονομιά του έγκειται στην αξιοπρόσεκτη μεταχείριση των έργων του Ρίχαρντ Βάγκνερ, τα οποία αγαπούσε περισσότερο από όλα. Θεωρείται ευρύτατα ως ένας από τους κορυφαίους διευθυντές έργων του όλων των εποχών.

Από τεχνικής πλευράς, ο Κνάπερτσμπους ήταν γνωστός για την πολύ αργή, αλλά έντονη διεύθυνση ορχήστρας, δίνοντας έμφαση στην ομορφιά, στο βάρος και στην αξιοπρέπεια του έργου, έναντι της ζωηράδας. Η προσωπικότητά του ήταν μετριοπαθής και ταυτόχρονα επιβλητική και υπερευαίσθητη. Διάσημος για την ικανότητά του να διευθύνει με τις ελάχιστες κινήσεις των χεριών του, μεταδίδοντας τις προθέσεις του με απλές ματιές και λιγοστές εκφράσεις του προσώπου. Μία από τις γνωστές ιδιορρυθμίες του ήταν η έντονη αντιπάθειά του για τις πρόβες, τις οποίες απέφευγε όποτε μπορούσε: προτιμούσε να επαφίεται περισσότερο στο ένστικτό του και στον αυθορμητισμό του. Επίσης, δεν ενδιαφερόταν πολύ για ηχογραφήσεις στο στούντιο, και για τον λόγο αυτόν λίγοι είναι οι σχετικοί δίσκοι του. Ωστόσο, πολυάριθμες ζωντανές ηχογραφήσεις εκτελέσεων υπό τον Κνάπερτσμπους είναι διαθέσιμες.

Τόσο οι μουσικοί που διεύθυνε, όσο και το κοινό, έτρεφαν μεγάλη εκτίμηση για τον Κνάπερτσμπους, ιδίως στο Μόναχο, όπου οι κάτοικοι τον αποκαλούσαν χαϊδευτικά «Κνα», και αναδείχθηκε σε ένα είδος ευρύτατα αναγνωρίσιμης πολιτιστικής προσωπικότητας. Από την άλλη, ο οξύθυμος χαρακτήρας του φαινόταν στις πρόβες, όποτε δεν μπορούσε να τις αποφύγει, και τότε μπορούσε να γίνει ασυνήθιστα αγενής στο προσωπικό, ιδίως προς τους τραγουδιστές και τις τραγουδίστριες, με γνωστότερο περιστατικό το θρυλικό ξέσπασμά του κατά της Μπίργκιτ Νίλσον.

Ο Κνάπερτσμπους πέθανε στο Μόναχο το 1965, σε ηλικία 77 ετών. Πολλές από τις ηχογραφήσεις του, μερικές στερεοφωνικές, έχουν επανεκδοθεί σε CD. Οι ηχογραφήσεις του "Πάρσιφαλ" από το 1951 και το 1962 θεωρούνται κορυφαίες.
Q2402
12 Μαρτίου
TIME
Q7829
1888
TIME
Q2954
25 Οκτωβρίου
TIME
Q2650
1965
TIME
Q42884
Γερμανός
ORG
Q6989196
διευθυντής ορχήστρας
Concept
Q1511
Ρίχαρντ Βάγκνερ
PER
Q81752
Άντον Μπρούκνερ
PER
Q13894
Ρίχαρντ Στράους
PER
Q220340
Πάρσιφαλ
MEDIA
None
Έλμπερφελντ
UNK
Q2107
Βούπερταλ
LOC
Q152171
Πανεπιστήμιο της Βόννης
LOC
Q365
Κολωνία
LOC
None
Φριτς Στάινμπαχ
UNK
Q143867
Ζίγκφριντ Βάγκνερ
PER
None
Χανς Ρίχτερ
UNK
Q2079
Λειψία
LOC
Q487070
Ντεσάου
LOC
None
Μπρούνο Βάλτερ
UNK
Q1726
Μόναχο
LOC
None
Κρατικής Ορχήστρας της Βαυαρίας
UNK
None
Κρατικής Όπερας της Βαυαρίας
UNK
Q37030
Τόμας Μαν
PER
Q7320
Ναζιστικού Κόμματος
Concept
Q313714
Τόμας Μπίτσαμ
PER
None
Κόβεντ Γκάρντεν
UNK
Q1741
Βιέννη
LOC
Q209937
Κρατική όπερα της Βιέννης
LOC
None
Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ
UNK
Q154681
Προσάρτηση της Αυστρίας
LOC
Q1524
Αθήνα
LOC
Q755342
Ωδείου Αθηνών
ORG
Q1156413
Egmont
MEDIA
Q260957
7η Συμφωνία
MEDIA
None
Δον Ζουάν
UNK
Q5268
1944
TIME
Q154895
Χέρμπερτ φον Κάραγιαν
PER
Q1726
Μόναχο
LOC
Q157596
Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ
EVE
Q190237
Δαχτυλιδιού των Νιμπελούνγκεν
MEDIA
Q18591
1951
TIME
Q272029
Götterdämmerung
MEDIA
Q220340
Πάρσιφαλ
MEDIA
None
Μάρθα Μεντλ
UNK
Q154685
Φιλαρμονικής της Βιέννης
ORG
Q255
Λούντβιχ βαν Μπετόβεν
PER
Q81752
Άντον Μπρούκνερ
PER
Q7294
Γιοχάνες Μπραμς
PER
Q1511
Ρίχαρντ Βάγκνερ
PER
Q1511
Ρίχαρντ Βάγκνερ
PER
None
Μπίργκιτ Νίλσον
UNK
Q57425
Χανς Κνάπερτσμπους
PER
1888-03-12T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
12 Μαρτίου 1888
DATE
1965-10-25T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
25 Οκτωβρίου 1965
DATE
1913-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1913
DATE
1918-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1918
DATE
1918-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1918
DATE
1919-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1919
DATE
1919-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1919
DATE
1922-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1922
DATE
1938-01-27T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
27 Ιανουαρίου 1938
DATE
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
+1913^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1913
NUMBER
-1918^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-1918
NUMBER
+1918^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1918
NUMBER
-1919^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-1919
NUMBER
+1919^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1919
NUMBER
-1922^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-1922
NUMBER
+7^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
7
NUMBER
+77^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
77
NUMBER
date of birth
date of death
educated at
place of death
employer
place of death
ethnic group
location
part of