Ναός Αγίου Νικολάου του Ορφανού
Ο Ναός Αγίου Νικολάου του Ορφανού είναι παλαιό βυζαντινό καθολικό μονής της Θεσσαλονίκης και μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, κτισμένο στις αρχές του 14ου αιώνα. Βρίσκεται στη βορειοανατολική γωνία της Άνω πόλης, εντός των τειχών, μεταξύ των οδών "Ηροδότου" και "Αποστόλου Παύλου". Το όνομα του ναού, "Ορφανός" ή "των Ορφανών", συναντάται για πρώτη φορά σε πηγές του 17ου και 18ου αιώνα και ταυτίζεται με τον άγνωστο κτήτορα του μνημείου που ανήκε στην οικογένεια των Ορφανών ή στη λειτουργία ορφανοτροφείου στο χώρο της μονής, είτε αποδίδεται στην ιδιότητα του Αγίου Νικολάου ως προστάτη των χηρών και των ορφανών. Ως ιδρυτής του ναού έχει προταθεί από τους ερευνητές ο Νίκων Σκουτέριος Καπανδρίτης Ορφανός, καθώς και ο κράλης της Σερβίας Μιλούτιν που λόγω του γάμου του με την πριγκήπισσα Σιμωνίδα είχε στενούς δεσμούς με τη Θεσσαλονίκη.

thumb|150px|left|"Το φιλί του Ιούδα"
Στη σημερινή του μορφή ο ναός είναι μια μονόχωρη ξυλόστεγη βασιλική με περίστωο στις τρεις πλευρές, στεγασμένη με δίρριχτη στέγη στον κεντρικό χώρο. Από τις τοιχογραφίες του, η ανέγερση του μνημείο τοποθετείται στα πλαίσια της δεκαετίας 1310-1320. H μονή συνέχισε να λειτουργεί καθ' όλη τη διάρκεια της Οθωμανοκρατίας. Ο ιδιαίτερα πλούσιος τοιχογραφικός διάκοσμος ήρθε στο φως το 1957-1960, κατά τη διάρκεια εργασιών στο μνημείο, και αποτελεί ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της ζωγραφικής της παλαιολόγειας αναγέννησης. Ο δημιουργός τους πιθανώς είναι ο ίδιος με αυτόν των τοιχογραφιών της Μονής Χιλανδαρίου στο Άγιον Όρος το 1314.

Η μονή συνέχισε να λειτουργεί ακόμη και κατά την Τουρκοκρατία. Οι τοιχογραφίες καθαρίστηκαν από το σοβά που είχαν ρίξει οι Οθωμανοί μεταξύ 1957 και 1960 κατά τη διάρκεια έργων ανακαίνισης.
Q1788398
βυζαντινό
Concept
Q1140178
καθολικό
Concept
Q17151
Θεσσαλονίκη
LOC
Q9259
μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς
EVE
Q7034
14ου αιώνα
Concept
Q2602232
Άνω πόλης
UNK
Q138365
κτήτορα
Concept
Q44269
Αγίου Νικολάου
MISC
None
Νίκων Σκουτέριος Καπανδρίτης Ορφανός
UNK
None
κράλης
UNK
Q403
Σερβίας
LOC
None
πριγκήπισσα Σιμωνίδα
UNK
thumb|150px|left|"Το φιλί του Ιούδα"
UNK
Q163687
βασιλική
Concept
Q3053276
παλαιολόγειας αναγέννησης
Concept
Q849914
Μονής Χιλανδαρίου
LOC
Q780149
Άγιον Όρος
LOC
Q871792
Τουρκοκρατία
TIME
Q1504317
Ναός Αγίου Νικολάου του Ορφανού
LOC
1320-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1320
DATE
1960-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1960
DATE
1957-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1957
DATE
+14^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
14
NUMBER
+17^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
17
NUMBER
+18^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
18
NUMBER
+150^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
150
NUMBER
-1320^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-1320
NUMBER
-1960^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-1960
NUMBER
location
named after
located in the administrative territorial entity