Οξιράνιο
Το οξιράνιο (αγγλικά "oxirane") είναι οργανική ετεροκυκλική χημική ένωση, που περιέχει άνθρακα, υδρογόνο και οξυγόνο, με μοριακό τύπο C2H4O. Συνήθως όμως παριστάνεται με τον γραμμικό του τύπο (40px|Οξιράνιο). Είναι ο απλούστερος ετεροκυκλικός αιθέρας. 

Το χημικά καθαρό οξιράνιο, στις κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος, δηλαδή σε θερμοκρασία 25°C και υπό πίεση 1 atm, είναι άχρωμο, εύφλεκτο αέριο, με (απατηλή) γλυκιά οσμή, παρόμοια με αυτή του αιθέρα, (και αυτό) όταν έχει συγκέντρωση που βρίσκεται (ήδη) σε τοξικά επίπεδα. Ωστόσο, είναι ένα από τα πιο σημαντικά ενδιάμεσα προϊόντα της χημικής βιομηχανίας.

Δομικά, το μόριό του αποτελείται από έναν τριμελή (και επομένως τριγωνικό) δακτύλιο, που περιέχει δύο (2) άτομα άνθρακα και ένα (1) άτομο οξυγόνου. Κάθε άτομο άνθρακα συνδέεται με το άλλο άτομο άνθρακα, το άτομο οξυγόνου, και επιπλέον με δύο (2) άτομα υδρογόνου. Λόγω του τριμελούς δακτυλίου, έχει υψηλή «ενέργεια τάσης δεσμών», που εκφράζεται με αυξημένη αποθηκευμένη χημική ενέργεια, όπως ομοίως και άλλα ανάλογα μόρια, όπως για παράδειγμα αυτά του κυκλοπροπανίου και της αζιριδίνης. Η υψηλή ενέργεια συνεπάγεται σχετικά εύκολες αντιδράσεις 1,3-προσθήκης, με διάνοιξη του δακτυλίου, συνήθως με θραύση του ενός δεσμού C-O. Με βάση χημικό τύπο του (C2H4O) έχει δύο (2) ισομερή θέσης, την αιθανάλη (CH3CHO) και την ελάσσονα ταυτομερή της αιθενόλη (CH2=CHOH). Βιομηχανικά παράγεται με καταλυτική οξείδωση αιθενίου, με τη χρήση αργύρου ως καταλύτη.

Παρόλο που είναι μια κομβικής σημασίας ενδιάμεση ύλη για τη χημική βιομηχανία, με πολλά χρήσιμα παράγωγα, που περιλαμβάνουν το πολυσορβικό 20 και την πολυαιθυλενική γλυκόλη, το ίδιο το οξιράνιο είναι πολύ βλαβερή ουσία, γιατί (όπως αναφέρθηκε και παραπάνω) στις κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος είναι αέριο εύφλεκτο, καρκινογόνο, μεταλλαξιογόνο, ερεθιστικό και αναισθητικό, με ένα παραπλανητικό ευχάριστο άρωμα. 

Η χημική δραστικότητα του οξιρανίου, που είναι υπεύθυνη για πολλές από τις βλαβερές (για τον ανθρώπινο οργανισμό και φυσικά όχι μόνο) ιδιότητές του, είναι επίσης υπεύθυνη για το ότι είναι μια ουσία που έχει νευραλγική σημασία για τη χημική βιομηχανία, και που υποστηρίζει (σε σημαντικό βαθμό) το επίπεδο ζωής των προηγμένων κοινωνιών και οικονομιών του πλανήτη μας. Επίσης, παρόλο που είναι πολύ επικίνδυνο για οικιακή χρήση, και γι' αυτό σχετικά άγνωστο στους περισσότερους από τους απλούς καταναλωτές, το οξιράνιο χρησιμοποιείται ως πρόδρομη ένωση για τη βιομηχανική παραγωγή πολλών καταναλωτικών και μη χημικών προϊόντων, τελικών και ενδιαμέσων. Ενδεικτικά, είναι από χρήσιμο ως απαραίτητο για την παραγωγή απορρυπαντικών, πηκτικών, διαλυτών, πλαστικών και διαφόρων οργανικών χημικών, όπως η 1,2-αιθανοδιόλη, οι αιθανολαμίνες, διάφορες απλές και σύνθετες γλυκόλες, οι πολυγλυκολικοί αιθέρες και άλλες ενώσεις. Ως δηλητηριώδες αέριο, που δεν αφήνει ίχνη στα αντικείμενα με τα οποία έρχεται σε επαφή, το χημικά καθαρό οξιράνιο είναι αποστειρωτικό, που χρησιμοποιείται ευρύτατα από νοσοκομεία και από τη βιομηχανία παραγωγής ιατρικού εξοπλισμού, σε αντικατάσταση της χρήσης ατμού σε υλικά που είναι ευαίσθητα στη θερμότητα, όπως οι μίας χρήσης πλαστικές σύριγγες.

Είναι εξαιρετικά εύφλεκτο αλλά και εκρηκτικό, οπότε χρησιμοποιείται και ως κύριο συστατικό σε θερμοβαρικά οπλικά συστήματα. Για τον ίδιο λόγο χρησιμοποιείται και μεταφέρεται ως καταψυγμένο υγρό, για να ελεγχθεί η βλαπτική φύση του.

Το οξιράνιο είναι η «μητρική ένωση» για μια σειρά «θυγατρικών» του παραγώγων, που μαζί με τη «μητρική ένωση», ονομάζονται συλλήβδην «οξιράνια».
Q1860
αγγλικά
Concept
Q174211
οργανική
Concept
Q193430
ετεροκυκλική
Concept
Q11173
χημική ένωση
Concept
Q623
άνθρακα
Concept
Q556
υδρογόνο
Concept
Q629
οξυγόνο
Concept
Q83147
μοριακό τύπο
Concept
Q395078
C2H4O
UNK
40px|Οξιράνιο
UNK
Q103230
αιθέρας
Concept
Q102145
κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος
Concept
Q11466
θερμοκρασία
Concept
Q79986
25
Concept
Q25267
°C
DIS
Q39552
πίεση
Concept
Q177974
atm
Concept
Q1075
άχρωμο
Concept
Q910035
εύφλεκτο
Concept
Q11432
αέριο
Concept
Q1541064
οσμή
Concept
Q202218
αιθέρα
Concept
Q3686031
συγκέντρωση
Concept
Q7218
τοξικά επίπεδα
Concept
Q207652
χημικής βιομηχανίας
Concept
Q11369
μόριό
Concept
Q19821
τριγωνικό
Concept
Q9121
άτομα
Concept
Q582668
χημική ενέργεια
Concept
Q80250
κυκλοπροπανίου
Concept
Q409141
αζιριδίνης
Concept
Q41088690
ισομερή θέσης
Concept
Q61457
αιθανάλη
Concept
Q334640
ταυτομερή
Concept
Q409591
αιθενόλη
Concept
Q8148
Βιομηχανικά
Concept
Q82264
καταλυτική
Concept
Q82682
οξείδωση
Concept
Q151313
αιθενίου
Concept
Q1090
αργύρου
Concept
None
πολυσορβικό 20
UNK
None
πολυαιθυλενική γλυκόλη
UNK
Q12078
καρκινογόνο
Concept
Q42918
μεταλλαξιογόνο
Concept
Q131746
άρωμα
Concept
Q5
ανθρώπινο
Concept
Q7239
οργανισμό
Concept
Q8425
κοινωνιών
Concept
Q159810
οικονομιών
Concept
Q634
πλανήτη
Concept
Q3947
οικιακή
Concept
Q89640
καταναλωτές
Concept
Q334637
απορρυπαντικών
Concept
Q11474
πλαστικών
Concept
Q194207
1,2-αιθανοδιόλη
Concept
Q40867
δηλητηριώδες
Concept
None
αποστειρωτικό
UNK
Q16917
νοσοκομεία
Concept
Q255722
ατμού
Concept
Q44432
θερμότητα
Concept
Q179057
εκρηκτικό
Concept
None
θερμοβαρικά οπλικά συστήματα
UNK
Q11435
υγρό
Concept
Q407473
Οξιράνιο
Concept
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
+4^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
4
NUMBER
+40^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
40
NUMBER
+25^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
25
NUMBER
+1^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1
NUMBER
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
+1^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1
NUMBER
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
+1.3^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1,3
NUMBER
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
+4^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
4
NUMBER
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
+3^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
3
NUMBER
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
+1.2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1,2
NUMBER
instance of
instance of
part of
part of
part of
measured physical quantity
part of
part of