Ιονίζουσα ακτινοβολία
Ιονίζουσα ακτινοβολία (Ionizing (or ionising) radiation) είναι ακτινοβολία που μεταφέρει αρκετή ενέργεια ώστε να απελευθερώσει ηλεκτρόνια από άτομα ή μόρια, ιονίζοντας τα συνεπώς. Η ιονίζουσα ακτινοβολία αποτελείται από ενεργητικά υποατομικά σωματίδια, ιόντα ή άτομα που κινούνται με σχετιστικές ταχύτητες και ηλεκτρομαγνητικά κύματα στο τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος υψηλής ενέργειας.

Οι ακτίνες γ, ακτίνες Χ και το υψηλότερο τμήμα του υπεριώδους από το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα είναι ιονίζοντα, ενώ το χαμηλότερο υπεριώδες τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, το ορατό φως (συμπεριλαμβανομένων σχεδόν όλων των τύπων του φωτός λέιζερ), υπερύθρου, μικροκυμάτων και των ραδιοκυμάτων θεωρούνται μη ιονίζουσα ακτινοβολία. Το όριο μεταξύ ιονίζουσας και μη ιονίζουσας ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που εμφανίζεται στο υπεριώδες δεν είναι σαφώς καθορισμένο, επειδή τα διαφορετικά μόρια και άτομα ιονίζουν σε διαφορετικές ενέργειες. Ο συμβατικός ορισμός τοποθετεί το όριο στην ενέργεια φωτονίου μεταξύ 10 eV και 33 eV στο υπεριώδες.

Τα τυπικά ιονίζοντα υποατομικά σωματίδια από τη ραδιενέργεια περιλαμβάνουν τα σωματίδια άλφα, τα σωματίδια βήτα και τα νετρόνια. Σχεδόν όλα τα προϊόντα της ραδιενεργής αποσύνθεσης είναι ιονίζοντα επειδή η ενέργεια της ραδιενεργής αποσύνθεσης είναι συνήθως πολύ υψηλότερη από την απαιτούμενη για ιονισμό. Άλλα υποατομικά ιονίζοντα σωματίδια που εμφανίζονται στη φύση είναι τα μιόνια, τα μεσόνια, τα ποζιτρόνια, νετρόνια και άλλα σωματίδια που αποτελούν τις δευτερογενείς κοσμικές ακτίνες και παράγονται μετά την αλληλεπίδραση των πρωτογενών κοσμικών ακτίνων με την ατμόσφαιρα της Γης. Οι κοσμικές ακτίνες μπορούν επίσης να παράξουν ραδιοϊσότοπα στη Γη (π.χ., ο άνθρακας-14), που με τη σειρά του αποσυντίθεται και παράγει ιονίζουσα ακτινοβολία.

Οι κοσμικές ακτίνες και η αποσύνθεση των ραδιενεργών ισοτόπων είναι οι πρωτογενείς πηγές της φυσικής ιονίζουσας ακτινοβολίας στη Γη και αναφέρονται ως ακτινοβολία υποβάθρου (background radiation).

Στο διάστημα, οι εκπομπές φυσικής θερμικής ακτινοβολίας από την ύλη σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες (π.χ. εκφόρτιση πλάσματος ή το στέμμα (corona) του Ήλιου) μπορεί να είναι ιονίζουσες. Η ιονίζουσα ακτινοβολία μπορεί να παραχθεί φυσικά από την επιτάχυνση φορτισμένων σωματιδίων από φυσικά ηλεκτρομαγνητικά πεδία (π.χ. κεραυνούς), αν και είναι σπάνιο στη Γη. Φυσικές εκρήξεις υπερκαινοφανών αστέρων στο διάστημα παράγουν μεγάλες ποσότητες ιονίζουσας ακτινοβολίας κοντά στην έκρηξη, που μπορούν να παρατηρηθούν από τα αποτελέσματά τους στα ακτινοβολούντα νεφελώματα που συνδέονται με αυτές.

Η ιονίζουσα ακτινοβολία μπορεί επίσης να δημιουργηθεί τεχνητά χρησιμοποιώντας σωλήνα ακτίνων Χ, επιταχυντές σωματιδίων και οποιαδήποτε από τις διάφορες μεθόδους που παράγουν τεχνητά ραδιοϊσότοπα.

Η ιονίζουσα ακτινοβολία είναι αόρατη και μη άμεσα ανιχνεύσιμη από τις ανθρώπινες αισθήσεις, έτσι απαιτούνται όργανα ανίχνευσης της ακτινοβολίας όπως μετρητές Γκάιγκερ. Όμως, η ιονίζουσα ακτινοβολία μπορεί να οδηγήσει σε δευτερογενή εκπομπή ορατού φωτός κατά την αλληλεπίδραση με την ύλη, όπως στην ακτινοβολία Τσερενκόφ και την ραδιοφωταύγεια (radioluminescence).

Η ιονίζουσα ακτινοβολία εφαρμόζεται εποικοδομητικά σε μεγάλη ποικιλία πεδίων όπως η ιατρική, η έρευνα, η βιομηχανία, η κατασκευαστική και σε πολλούς άλλους τομείς, αλλά εμφανίζει κινδύνους υγείας εάν δεν ληφθούν κατάλληλα μέτρα κατά της ανεπιθύμητης έκθεσης. Η έκθεση στην ιονίζουσα ακτινοβολία προκαλεί βλάβη σε ζωντανούς ιστούς και μπορεί να καταλήξει σε μετάλλαξη, ασθένεια από ακτινοβολία, καρκίνο και θάνατο.
Q18335
ακτινοβολία
Concept
Q11379
ενέργεια
Concept
Q2225
ηλεκτρόνια
Concept
Q9121
άτομα
Concept
Q11369
μόρια
Concept
Q177013
υποατομικά σωματίδια
Concept
Q36496
ιόντα
Concept
Q9121
άτομα
Concept
Q12969754
ηλεκτρομαγνητικά κύματα
Concept
Q133139
ηλεκτρομαγνητικού φάσματος
Concept
Q11523
ακτίνες γ
Concept
Q34777
ακτίνες Χ
Concept
Q11391
υπεριώδους
Concept
Q11391
υπεριώδες
Concept
Q9128
φως
Concept
Q38867
λέιζερ
Concept
Q11388
υπερύθρου
Concept
Q127995
μικροκυμάτων
Concept
Q4262
ραδιοκυμάτων
Concept
Q83327
eV
Concept
Q103517
σωματίδια άλφα
Concept
Q103531
σωματίδια βήτα
Concept
Q2348
νετρόνια
Concept
Q3151
μιόνια
Concept
Q102742
μεσόνια
Concept
Q3229
ποζιτρόνια
Concept
Q2348
νετρόνια
Concept
Q11547
κοσμικές ακτίνες
Concept
Q623
άνθρακας
Concept
Q11547
κοσμικές ακτίνες
Concept
Q192593
θερμικής ακτινοβολίας
Concept
Q10251
πλάσματος
Concept
Q3937
υπερκαινοφανών αστέρων
Concept
Q34777
ακτίνων Χ
Concept
Q130825
επιταχυντές σωματιδίων
Concept
Q192900
ραδιοϊσότοπα
Concept
Q48171
μετρητές Γκάιγκερ
Concept
Q192457
ακτινοβολία Τσερενκόφ
Concept
Q11190
ιατρική
Concept
Q40397
ιστούς
Concept
Q42918
μετάλλαξη
Concept
Q12078
καρκίνο
Concept
Q4
θάνατο
Concept
Q186161
Ιονίζουσα ακτινοβολία
Concept
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
+33^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
33
NUMBER
-14^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-14
NUMBER
subclass of