Χάζαροι
thumb|270px|right|Η θέση του Χαζαρικού Χαγανάτου (κυανό) το 10ο αιώνα, λίγο πριν την κατάλυσή του. Οι περιοχές του Καυκάσου δεν ήταν οργανικά ενταγμένες, ήταν όμως φόρου υποτελείς στο Ατίλ.
Οι Χάζαροι ή Χαζάροι (περσικά: خزر‎, αζέρικα: "Xəzərlər," ουκρανικά: "Хоза́ри, Khozáry," ρωσικά: "Хаза́ры, Khazáry)" ήταν ένας ημινομαδικός τουρκικός λαός με μία ομοσπονδία από φυλές που μιλούσαν τουρκικές γλώσσες που στα τέλη του 6ου αιώνα εδραίωσαν μία μεγάλη εμπορική αυτοκρατορία , ευρισκόμενοι πάνω σε μία από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες μεταξύ Βόρειας Ευρώπης και Νοτιοδυτικής Ασίας. Επρόκειτο για την ισχυρότερη πολιτεία που αναδύθηκε από τη διάλυση του Δυτικού Τουρκικού Χαγανάτου. Η Χαζαρία κυριάρχησε στο δυτικό τμήμα του Δρόμου του Μεταξιού και έπαιξε βασικό εμπορικό ρόλο ως σταυροδρόμι μεταξύ Κίνας, Μέσης Ανατολής και Ευρωπαϊκής Ρωσίας. Επί τρεις περίπου αιώνες (650-965) οι Χάζαροι κυριαρχούσαν στη μεγάλη περιοχή που εκτείνεται από τις στέπες του Βόλγα και του Ντον, μέχρι την ανατολική Κριμαία και το βόρειο Καύκασο. Έπαψαν να υπάρχουν γύρω στον 11ο - 12ο αιώνα. Βρίσκονταν συγκεντρωμένοι δυτικά και βόρεια της Κασπίας Θάλασσας, κυρίως στο βόρειο Καύκασο και την ευρασιατική στέπα. Πέραν της αδιαμφισβήτητης τουρκικής καταγωγής τους, η ακριβής προέλευσή τους δεν είναι ακόμα εξακριβωμένη. Κατά την πιθανότερη εκδοχή, προήλθαν από την ανάμειξη κάποιων τουρκομογγολικών φύλων με απομεινάρια των Ούννων και τοπικά φύλα της ΒΔ Κασπίας. Το όνομά τους προέρχεται από την αρχαία τουρκική ρίζα «qaz-» (καζ), που σημαίνει «περιπλανώμαι».

Η Χαζαρία λειτούργησε επί μακρόν ως ουδέτερο κράτος μεταξύ αφενός της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και αφετέρου τόσο των νομάδων των βόρειων στεπών, όσο και της Αυτοκρατορίας των Ομεϋαδών, αφού λειτούργησε πρωτύτερα ως εντολοδόχος του Βυζαντίου κατά της περσικής Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών. Η συμμαχία διαλύθηκε γύρω στα 900 μ.Χ., καθώς οι Βυζαντινοί άρχισαν να ενθαρρύνουν τους Αλανούς να επιτεθούν στη Χαζαρία και να αδυνατίσουν τις θέσεις της στην Κριμαία και τον Καύκασο, επιδιώκοντας να πετύχουν συμμαχία με την ανερχόμενη δύναμη των Ρως στα βόρεια της Χαζαρίας, που φιλοδοξούσε να τους προσηλυτίσει στο Χριστιανισμό. Μεταξύ 965 και 969 ο ηγεμόνας των Ρως του Κιέβου Σβιατοσλάβος Α΄ κατέλαβε την πρωτεύουσα Ατίλ και κατέλυσε το κράτος των Χαζάρων.

Το χαγανάτο των Χαζάρων ήταν πολύγλωσσο και πολυεθνικό. Το μητρικό τους θρήσκευμα ήταν ο Τενγκρισμός όπως και των Βόρειων Καυκάσιων Ούννων και άλλων τουρκικών φυλών. Το πολυεθνικό ευρύ κοινό του χαγανάτου φαίνεται πως ήταν ένα μωσαϊκό παγανιστών, τενγκριστών, ιουδαϊστών, χριστιανών και μουσουλμάνων. Ωστόσο, ίσως η κυβερνώσα αριστοκρατία μεταστράφηκε στον Ιουδαϊσμό περί τον 8ο αιώνα για ασαφή αίτια. Μια σύγχρονη θεωρία, ότι ο πυρήνας των Ασκεναζιτών Εβραίων προέκυψε από μια υποθετική διασπορά Χαζάρων Εβραίων, αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό από ορισμένους μελετητές και ερευνητές, αλλά υποστηρίζεται από άλλους.
thumb|270px|right|Η θέση του Χαζαρικού Χαγανάτου (κυανό) το 10ο αιώνα, λίγο πριν την κατάλυσή του. Οι περιοχές του Καυκάσου δεν ήταν οργανικά ενταγμένες, ήταν όμως φόρου υποτελείς στο Ατίλ.
UNK
Q9168
περσικά
Concept
Q9292
αζέρικα
Concept
Q8798
ουκρανικά:
Concept
Q7737
ρωσικά:
Concept
Q128393
ημινομαδικός
Concept
Q83328
τουρκικός λαός
Concept
Q34090
τουρκικές γλώσσες
Concept
Q36288
Δρόμου του Μεταξιού
LOC
Q148
Κίνα
LOC
Q7204
Μέσης Ανατολής
LOC
Q1108445
Ευρωπαϊκής Ρωσίας
LOC
Q626
Βόλγα
LOC
Q1229
Ντον
LOC
Q7835
Κριμαία
LOC
Q5477
Καύκασο
LOC
Q5484
Κασπίας Θάλασσας
LOC
Q123991
στέπα
Concept
Q83328
τουρκικής
Concept
Q45813
Ούννων
Concept
Q34090
τουρκική ρίζα
Concept
Q12544
Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
LOC
Q8575586
Αυτοκρατορίας των Ομεϋαδών
Concept
Q484206
περσικής
MEDIA
Q83891
Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών
LOC
Q178054
Αλανούς
PER
Q1108445
Ρως
LOC
Q1108445
Ρως του Κιέβου
LOC
Q1058572
Σβιατοσλάβος Α΄
PER
Q83328
τουρκικών φυλών
Concept
Q34069
Ασκεναζιτών Εβραίων
Concept
Q173282
Χάζαροι
MEDIA
Q173282
Χάζαροι
MEDIA
+270^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
270
NUMBER
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+650^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
650
NUMBER
-965^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-965
NUMBER
+11^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
11
NUMBER
+12^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
12
NUMBER
+8^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
8
NUMBER
part of
part of
part of
part of
native language