Νικόλαος Λύτρας
Ο Νικόλαος ή Νίκος Λύτρας (Αθήνα, Μάιος 1883 - Δεκέμβριος 1927) ήταν διακεκριμένος Έλληνας ζωγράφος των αρχών του 20ού αιώνα.

Σπούδασε ζωγραφική στο Σχολείο των Τεχνών (την μετέπειτα "Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών)" της Αθήνας από το 1902 έως το 1906, με δάσκαλους τον πατέρα του Νικηφόρο Λύτρα και τον Γεώργιο Ιακωβίδη. Συνέχισε τις σπουδές του στην Ακαδημία του Μονάχου από το 1907 έως το 1912, με δάσκαλο τον Λούντβιχ φον Λοφτς. 

Εικάζεται ότι στο Μόναχο, ο νεαρός Νικόλαος Λύτρας γνώρισε τον γερμανικό εξπρεσιονισμό και τις δημιουργίες της περίφημης ομάδας «Γαλάζιος Καβαλάρης». Πιο ανοιχτός στα καλλιτεχνικά ρεύματα της εποχής, ο Νικόλαος Λύτρας έγινε τελικά ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον ρομαντικό ρεαλισμό του 19ου αιώνα και τη μοντέρνα τέχνη του 20ού αιώνα, ειδικά τον εξπρεσιονισμό. Στα έργα του, που συνήθως είναι προσωπογραφίες, τοπία και νεκρές φύσεις, άρχισε να χρησιμοποιεί πλατιές ελεύθερες πινελιές, παχύρρευστο χρώμα και χειρονομιακή γραφή ξεφεύγοντας σημαντικά από τον τότε καθιερωμένο ακαδημαϊσμό της «Σχολής του Μονάχου». Η τεχνοτροπία του δεν άργησε να προκαλέσει το τότε συντηρητικό φιλότεχνο κοινό της Αθήνας.

Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων πολέμησε ως έφεδρος αξιωματικός και παρασημοφορήθηκε για τη δράση του. Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, συμμετείχε στις εκθέσεις του Συνδέσμου Ελλήνων Καλλιτεχνών τα έτη 1915, 1916, 1917, 1920 και 1926, ενώ το 1919 εξέθεσε από κοινού με τον γλύπτη Γρηγόριο Ζευγώλη. 

Τον Αύγουστο του 1917, μαζί με τον Κωνσταντίνο Παρθένη, τον Περικλή Βυζάντιο, τον Θεόφραστο Τριανταφυλλίδη και τον Λυκούργο Κογεβίνα, δημιούργησε την «Ομάδα Τέχνη», με στόχο την απαλλαγή από τον ζυγό της ακαδημαϊκής (γερμανικής) ζωγραφικής. Με την ίδια καλλιτεχνική ομάδα συνεργάσθηκαν επίσης ο Κωνσταντίνος Μαλέας, ο Οδυσσέας Φωκάς και ο γλύπτης Μιχάλης Τόμπρος. Η «Ομάδα Τέχνη» είχε την υποστήριξη του κόμματος των Φιλελευθέρων, του ίδιου του Ελευθερίου Βενιζέλου και τη θερμή θεωρητική στήριξη του Ζαχαρία Παπαντωνίου. Οι εκθέσεις της Ομάδας το 1917, το 1918 και το 1928 έφεραν την αύρα της γαλλικής ζωγραφικής στον ελλαδικό χώρο.

Το 1923, ο Νίκος Λύτρας ήταν συνυποψήφιος με τον Κωνσταντίνο Παρθένη για την έδρα ζωγραφικής της Σχολής Καλών Τεχνών. Τελικά την έδρα την κέρδισε ο Λύτρας, με αποτέλεσμα να κατηγορηθεί ότι, μιας και ήταν γιος του Νικηφόρου Λύτρα, εκπροσωπούσε την ξεπερασμένη Σχολή του Μονάχου. Εντούτοις σύγχρονοι τεχνοκριτικοί θεωρούν ότι ο Νικόλαος Λύτρας όχι μόνο δεν εξέφραζε τον ακαδημαϊκό ρεαλισμό του 19ου αιώνα, αλλά ήταν πιο μοντέρνος και από τον συνυποψήφιό του Παρθένη.

Στα λίγα χρόνια που δίδαξε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, κατάφερε να αλλάξει τη δομή και τον ρόλο των εργαστηρίων, που αποτελούσαν πλέον αυτοτελείς εκπαιδευτικές μονάδες με υπεύθυνο έναν καλλιτέχνη-καθηγητή. Κυρίως όμως, πρόλαβε να εισαγάγει στη σχολή τα νέα ρεύματα, καθώς και μια νέα οπτική της τέχνης και της διδασκαλίας της.
Γενικότερα, ο Νικόλαος Λύτρας, με την ιδιαίτερη τεχνοτροπία του σε σχέση με το χρώμα, εισήγαγε στην Ελλάδα τον εξπρεσιονισμό. Τα φωτεινά τοπία και οι προσωπογραφίες του με τις αδρές πινελιές, έργα για τα οποία δέχτηκε σκληρή πολεμική από τους υποστηρικτές της ρεαλιστικής σχολής, δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από τα έργα αντίστοιχων Ευρωπαίων εξπρεσιονιστών. Άλλοι πάλι βρίσκουν πως το έργο του στέκεται πιο κοντά στο μεταϊμπρεσιονιστικό έργο του Πωλ Σεζάν. Δυστυχώς για τον ζωγράφο, πέθανε νέος από φυματίωση και η αναγνώριση του πρωτοποριακού του έργου άργησε να έλθει. Σήμερα όμως θεωρείται ένας από τους κύριους ανανεωτές της ελληνικής ζωγραφικής.

Μετά τον θάνατό του, διοργανώθηκαν αναδρομικές εκθέσεις του έργου του στο Ζάππειο το 1929, στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1936 και στην Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας το 2008.
Q1524
Αθήνα
LOC
Q7816
1883
TIME
Q18110
1927
TIME
Q539051
Έλληνας
Concept
Q11629
ζωγράφος
Concept
Q11629
ζωγραφική
Concept
Q414014
Σχολείο των Τεχνών
ORG
Q1524
Αθήνας
LOC
Q1383454
Νικηφόρο Λύτρα
PER
Q510723
Γεώργιο Ιακωβίδη
PER
Q414052
Ακαδημία του Μονάχου
ORG
Q876190
Λούντβιχ φον Λοφτς
PER
Q1726
Μόναχο
LOC
Q80113
εξπρεσιονισμό
Concept
Q117035
Γαλάζιος Καβαλάρης
ORG
Q37068
ρομαντικό
Concept
Q10857409
ρεαλισμό
Concept
Q6955
19ου αιώνα
Concept
None
μοντέρνα τέχνη
UNK
Q6927
20ού αιώνα
Concept
Q80113
εξπρεσιονισμό
Concept
Q134307
προσωπογραφίες
Concept
Q191163
τοπία
Concept
Q170571
νεκρές φύσεις
Concept
Q319973
Σχολής του Μονάχου
MEDIA
Q165725
Βαλκανικών Πολέμων
EVE
Q165725
Βαλκανικούς Πολέμους
EVE
Q19725941
Συνδέσμου Ελλήνων Καλλιτεχνών
UNK
Q4190092
Γρηγόριο Ζευγώλη
PER
Q2092
1917
TIME
Q2337096
Κωνσταντίνο Παρθένη
PER
Q12883385
Περικλή Βυζάντιο
PER
Q12877974
Θεόφραστο Τριανταφυλλίδη
PER
Q13534525
Λυκούργο Κογεβίνα
PER
Q19635614
Ομάδα Τέχνη
UNK
Q319973
ακαδημαϊκής (γερμανικής) ζωγραφικής
MEDIA
Q737559
Κωνσταντίνος Μαλέας
PER
Q12882110
Οδυσσέας Φωκάς
PER
Q1431741
Μιχάλης Τόμπρος
PER
Q937927
κόμματος των Φιλελευθέρων
ORG
Q205545
Ελευθερίου Βενιζέλου
PER
Q8063919
Ζαχαρία Παπαντωνίου
PER
None
γαλλικής ζωγραφικής
UNK
Q2169
1923
TIME
Q2337096
Κωνσταντίνο Παρθένη
PER
Q414014
Σχολής Καλών Τεχνών
ORG
Q1383454
Νικηφόρου Λύτρα
PER
Q319973
Σχολή του Μονάχου
MEDIA
Q414014
Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών
ORG
Q41
Ελλάδα
LOC
Q80113
εξπρεσιονισμό
Concept
Q35548
Πωλ Σεζάν
PER
Q12204
φυματίωση
Concept
Q147478
Ζάππειο
LOC
Q18792
1929
TIME
Q205751
Μπιενάλε της Βενετίας
EVE
Q18649
1936
TIME
Q1167467
Εθνική Πινακοθήκη
LOC
Q2004
2008
TIME
Q1991244
Νικόλαος Λύτρας
PER
Q1991244
Νικόλαος Λύτρας
PER
Q1991244
Νικόλαος Λύτρας
PER
Q1991244
Νικόλαος Λύτρας
PER
1883-05-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
Μάιος 1883
DATE
1927-12-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
Δεκέμβριος 1927
DATE
1916-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1916
DATE
1917-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1917
DATE
1920-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1920
DATE
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
+19^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
19
NUMBER
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
+19^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
19
NUMBER
educated at
educated at
educated at
cause of death
has works in the collection
headquarters location
student
educated at
educated at
influenced by
location
genre
follows
founded by
member of political party
movement