Πανώλη
Η πανώλη ή πανούκλα είναι οξεία λοιμώδης νόσος, που προκαλείται από το βακτήριο "Yersinia pestis" (παστερέλλα του Υερσέν). Η νόσος μεταδίδεται στον άνθρωπο από το τσίμπημα ψύλλων, (κυρίως του είδους "Xenopsylla cheopsis"), που παρασιτούν σε άρρωστο μαύρο αρουραίο. Μεταδίδεται εύκολα και γρήγορα με άμεση ή έμμεση επαφή, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις πνευμονικής εντόπισης, οπότε μεταδίδεται ακόμα και με τα σταγονίδια. Είναι βαριάς μορφής ασθένεια, με υψηλό πυρετό και τοξική κατάσταση. Η ασθένεια εμφανίζεται σε τρεις μορφές:

* βουβωνική (έντονη αιμορραγική λεμφαδενίτιδα), 
* πνευμονική, που είναι ιδιαίτερα μολυσματική μορφή (βαριά πνευμονία) 
* σηψαιμική. 

Η σηψαιμική και η πνευμονική μορφή είναι πάντα θανατηφόρες, εάν η θεραπευτική αγωγή δεν είναι ταχύτατα αποτελεσματική. Οι σουλφοναμίδες και ορισμένα αντιβιοτικά, όπως η στρεπτομυκίνη είναι πολύ αποτελεσματικές κατά του πανωλικού βακτηρίου. Η νόσος οδηγεί σε θνητότητα 40-60% χωρίς θεραπεία, ενώ για όσους λαμβάνουν θεραπεία η θνητότητα είναι 1-15%.

Η λέξη προέρχεται από το ουσιαστικοποιημένο επίθετο "ο, η πανώλης (-ους), το πανώλες". Εννοείται ότι προσδιορίζει το ουσιαστικό "νόσος" (πανώλης νόσος) και σημαίνει την ασθένεια που καταστρέφει τα πάντα. Για τον ίδιο λόγο έχει χρησιμοποιηθεί και για άλλες πανδημίες.

Η πανώλη είναι γνωστή από την αρχαιότητα. Παράδειγμα αναφορών είναι αυτό του Θουκυδίδη: ο λοιμός των Αθηνών, πιθανώς να είναι η πανώλη. Από τον 6ο αι. και σε όλον τον Μεσαίωνα εκδηλώνονταν μεγάλες επιδημίες, με αποτέλεσμα να παραμείνουν μόνιμα ενδημικές εστίες. Γνωστή είναι η μεγάλη επιδημία του 14ου αιώνα η οποία ονομάστηκε μαύρος θάνατος. Μετά τον 14ο αιώνα, η νόσος έγινε ενδημική και για 300 χρόνια υπήρχαν επιδημικές εξάρσεις. Στα τέλη του 19ου αιώνα, σημειώθηκε πανδημία.

Σήμερα, ενδημικές εστίες υπάρχουν κυρίως στην Ασία, στην Αφρική και στη Νότια Αμερική. Στην Ασία η νόσος μεταφέρεται κυρίως από το τρωκτικό "Marmota himalayana", ζώο που θηρεύεται κυρίως για τη γούνα του.

Η πανώλη ανήκει στις 5 σοβαρότερες μεταδιδόμενες ασθένειες. Η προφύλαξη επιτυγχάνεται με μέτρα που λαμβάνονται από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ), η τήρηση των οποίων είναι υποχρεωτική για τα κράτη-μέλη της οργάνωσης αυτής.

Η πανώλη είναι επίσης γνωστή και ως πανούκλα.

thumb|350px|right| Η πανώλη που εξαπλώθηκε μεταξύ των ζώων το 1998
thumb|350px|right|Ο «Ιατρός της Ρώμης» είναι χαλκογραφία του 1656 (J. Columbina). Η ενδυμασία που απεικονίζεται χρησίμευε κατά την άποψη των ιατρών της εποχής εκείνης στην προστασία από την επιδημία.
Q166231
λοιμώδης
Concept
Q16327278
νόσος
UNK
Q10876
βακτήριο
Concept
Q153875
Yersinia pestis
Concept
Q123920
Υερσέν
PER
Q388162
ψύλλων
Concept
None
μαύρο αρουραίο
UNK
Q12192
πνευμονία
Concept
Q411398
σουλφοναμίδες
Concept
Q12187
αντιβιοτικά
Concept
Q192717
στρεπτομυκίνη
Concept
Q10876
βακτηρίου
Concept
Q12184
πανδημίες
Concept
Q41493
αρχαιότητα
Concept
Q41683
Θουκυδίδη
PER
Q758173
λοιμός των Αθηνών
CEL
Q12554
Μεσαίωνα
TIME
Q42005
μαύρος θάνατος
Concept
Q12184
πανδημία
Concept
Q15
Αφρική
LOC
Q18
Νότια Αμερική
LOC
Q48
Ασία
LOC
Q10850
τρωκτικό
Concept
Q7817
Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας
Concept
Q133780
πανούκλα
Concept
thumb|350px|right| Η πανώλη που εξαπλώθηκε μεταξύ των ζώων το 1998
UNK
thumb|350px|right|Ο «Ιατρός της Ρώμης» είναι χαλκογραφία του 1656 (J. Columbina). Η ενδυμασία που απεικονίζεται χρησίμευε κατά την άποψη των ιατρών της εποχής εκείνης στην προστασία από την επιδημία.
UNK
+40^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
40
NUMBER
-60^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-60
NUMBER
+1^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1
NUMBER
-15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-15
NUMBER
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+14^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
14
NUMBER
+14^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
14
NUMBER
+19^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
19
NUMBER
+5^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
5
NUMBER
+350^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
350
NUMBER
+350^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
350
NUMBER
has cause
has cause
different from
instance of
discoverer or inventor
subject has role