Imperium brytyjskie
Imperium brytyjskie – imperium kolonialne obejmujące dominia, kolonie, protektoraty, terytoria mandatowe i inne terytoria zależne należące do Wielkiej Brytanii lub przez nią zarządzane. Rozwinęło się z kolonii i placówek handlowych zakładanych przez Anglię pomiędzy końcem XVI a początkiem XVIII wieku. U szczytu swojej potęgi było największym imperium w historii świata i przez ponad stulecie było jedynym supermocarstwem. Największą powierzchnię osiągnęło po I wojnie światowej, ale wtedy największe składowe imperium, Kanada i Australia oraz kilka mniejszych, były już dominiami, czyli prawie niezależnymi państwami, jedynie uznającymi zwierzchność korony brytyjskiej. W 1925 roku imperium brytyjskie zamieszkiwało około 478 milionów ludzi, co stanowiło jedną czwartą ówczesnej ludności świata. Liczyło około 35,8 mln km² powierzchni, tj. prawie jedną czwartą powierzchni lądowej Ziemi. W rezultacie jego dziedzictwo polityczne, prawne i kulturowe, podobnie jak język angielski, rozprzestrzeniło się w wielu częściach świata. U szczytu swojej potęgi było często określane jako „imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce”, gdyż dzięki jego rozległości zawsze istniało takie terytorium do niego należące, gdzie trwał dzień.

W XV i XVI wieku, epoce wielkich odkryć geograficznych, Portugalia i Hiszpania przodowały w odkrywaniu nowych ziem i w rezultacie utworzyły ogromne imperia kolonialne. O ile do pierwszej połowy XVII wieku głównym przeciwnikiem Anglii na morzach i oceanach była Hiszpania, to po upadku hiszpańskiej dominacji w połowie XVII wieku, na czoło wysunęły się Holandia – największa potęga morska, która zaczęła zakładać własne kolonie i sieci handlowe w Ameryce i Azji – oraz Francja – największa potęga europejska, również rozwijająca stopniowo ekspansję kolonialną. W wyniku kolejnych wojen prowadzonych tym razem z tymi potęgami w XVII i XVIII wieku, Anglia (a następnie Wielka Brytania zawiązana w 1707 roku w wyniku unii między Anglią i Szkocją) stała się dominującą potęgą kolonialną w Ameryce Północnej i Indiach.

Uzyskanie niepodległości przez trzynaście kolonii w Ameryce Północnej w 1783 roku, w wyniku rewolucji amerykańskiej, spowodowało, że Wielka Brytania utraciła jedne ze swoich najstarszych i najludniejszych kolonii. Uwaga Brytyjczyków zwróciła się wówczas w kierunku Azji, Afryki i Pacyfiku. Po pokonaniu Francji w wojnach napoleońskich zakończonych w 1815 roku, Wielka Brytania na niemal stulecie stała się supermocarstwem i zdobywała nowe posiadłości na całym świecie. Jedyny rywal Wielkiej Brytanii – Rosja – został pokonany w wojnie krymskiej z lat 1853–1856 i rozpoczął się szczytowy okres potęgi brytyjskiej. Jednocześnie kolonie zamieszkane w większości przez białych mieszkańców uzyskały znaczny zakres autonomii, a niektóre z nich uzyskały status dominium.

Pod koniec XIX wieku Niemcy i Stany Zjednoczone zaczęły zagrażać dominacji gospodarczej Wielkiej Brytanii. Narastające współzawodnictwo polityczne i gospodarcze między Wielką Brytanią a Niemcami było jedną z głównych przyczyn wybuchu I wojny światowej, w czasie której Wielka Brytania w znacznym stopniu opierała się na zasobach swojego imperium. Wojna spowodowała ogromne straty ludnościowe oraz finansowe i chociaż wkrótce po jej zakończeniu imperium osiągnęło swój największy zasięg terytorialny, straciło pozycję dominującej potęgi gospodarczej i militarnej. Podczas II wojny światowej Japonia okupowała brytyjskie kolonie w Azji Południowo-Wschodniej. Pomimo ostatecznego zwycięstwa Wielkiej Brytanii i jej sojuszników, nadszarpnęło to jej prestiż i przyspieszyło upadek imperium. Indie Brytyjskie, najcenniejsza i najludniejsza posiadłość brytyjska, uzyskały niepodległość dwa lata po zakończeniu wojny.

Po zakończeniu II wojny światowej, w ramach procesu dekolonizacji, Wielka Brytania przyznała niepodległość większości terytoriów wchodzących w skład imperium brytyjskiego. Proces zakończył się wraz z przekazaniem Hongkongu Chinom w 1997 roku. Pozostałością po dawnym imperium są znajdujące się pod zwierzchnictwem Wielkiej Brytanii brytyjskie terytoria zamorskie. Po uzyskaniu niepodległości wiele byłych kolonii brytyjskich stało się państwami-członkami Wspólnoty Narodów. Głową państwa w 16 z nich (w tym w Wielkiej Brytanii) jest monarcha brytyjski – królowa Elżbieta II. Państwa te określane są mianem "commonwealth realms".
Q1790360
imperium kolonialne
Concept
Q223832
dominia
Concept
Q133156
kolonie
Concept
Q164142
protektorat
Concept
Q426759
terytoria mandatowe
Concept
Q161243
terytoria zależne
Concept
Q145
Wielkiej Brytanii
LOC
Q1393765
placówek handlowych
Concept
Q179876
Anglię
LOC
Q478024
największym imperium
UNK
Q1489259
supermocarstwem
Concept
Q361
I wojnie światowej
EVE
Q16
Kanada
LOC
Q408
Australia
LOC
Q223832
dominiami
Concept
Q1860
język angielski
Concept
Q1211369
imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce
Concept
Q200464
Portugalia
LOC
Q80702
Hiszpania
LOC
Q130654
Holandia
LOC
Q161885
Wielka Brytania
LOC
Q193515
unii między Anglią i Szkocją
EVE
Q179997
trzynaście kolonii
LOC
Q40949
rewolucji amerykańskiej
EVE
Q78994
wojnach napoleońskich
EVE
Q254106
wojnie krymskiej
EVE
Q7129609
białych
Concept
Q223832
dominium
Concept
Q43287
Niemcy
Concept
Q361
I wojny światowej
EVE
Q11708
Azji Południowo-Wschodniej
LOC
Q129286
Indie Brytyjskie
MEDIA
Q230533
dekolonizacji
Concept
Q8646
Hongkong
LOC
Q148
Chinom
LOC
Q46395
brytyjskie terytoria zamorskie
LOC
Q7785
Wspólnoty Narodów
Concept
Q9682
Elżbieta II
PER
Q202686
commonwealth realm
Concept
Q8680
Imperium brytyjskie
LOC
1925-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1925
DATE
1707-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1707
DATE
1783-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1783
DATE
1815-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1815
DATE
1853-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
lat 1853
DATE
1856-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1856
DATE
1997-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1997
DATE
+35.8^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
35,8
NUMBER
+1856^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1856
NUMBER
+16^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
16
NUMBER
country
country
official language
country
subclass of
subclass of
subclass of
instance of
publication date
country