Wojna domowa w Libanie
Wojna domowa w Libanie – wojna domowa w latach 1975–1990 w Libanie, zakończona porozumieniem z Taif (1989).

Przyczyną wybuchu wojny były narastające antagonizmy wśród ludności zamieszkującej terytorium Libanu. Zmiany demograficzne, obecność uzbrojonych grup bojowników palestyńskich (którzy w latach 1948–1982 przybywali do Libanu jako uchodźcy), wmieszanie się Syrii, Izraela i Organizacji Wyzwolenia Palestyny w wewnętrzne sprawy Libanu doprowadziły do wybuchu walk wewnętrznych. Pierwsza strona konfliktu pozostawała na czele z radykalnie prawicowymi chrześcijańskimi Falangami Libańskimi wiernymi Baszirowi al-Dżumajilowi oraz milicjami Tygrysów prowadzonymi przez Danego Szamuna (syna byłego prezydenta Kamila Szamuna). Przeciwnikami Falangi i Tygrysów były zbrojne grupy palestyńskie częściowo zgrupowane w Organizacji Wyzwolenia Palestyny (al-Fatah, Front Wyzwolenia Palestyny, Demokratyczny Front Wyzwolenia Palestyny, Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny), koalicja ugrupowań lewicowych muzułmanów oraz druzów z Libańskiego Ruchu Narodowego na czele z Kamalem Dżumblattem z druzyjskiej Socjalistycznej Partii Postępu) i Libańska Partia Komunistyczna skupiająca głównie chrześcijan.

Starcia zainicjowane zostały po tym, gdy w lutym 1975 roku został zastrzelony propalestyński parlamentarzysta libański Maarouf Saad (za zamachem prawdopodobnie stała libańska armia). Konflikt pogłębił się w następnym miesiącu, gdy siły Falangi dokonały masakry 27 Palestyńczyków i Libańczyków podróżujących autobusem linii Sabra-Szatila z obozu dla uchodźców do innego obozu Tall az-Zataru położonego w Bejrucie. Umiarkowane przywództwo al-Fatahu stojącego na czele OWP było przeciwne akcjom odwetowym. Sprzeciw ten nie spodobał się niektórym frakcjom OWP, a także niektórym radykalniejszym działaczom al-Fatahu. Wbrew stanowisku liderów OWP, Demokratyczny Front Wyzwolenia Palestyny przeprowadził kilka odwetowych ataków na armię libańską. Walki rozgorzały na pełną skalę. Początkowo siły Fatahu wsparł prezydent Syrii Hafiz al-Asad, jednak już wkrótce poparł on prawicowych chrześcijan. W 1976 walki stopniowo objęły terytorium całego Libanu, przyjmując postać najbardziej krwawych masakr i pogromów. W maju 1976 libański prezydent Sulajman Farandżijja zwrócił się do Izraela z prośbą o udzielenie pomocy wojskowej. Izrael zaczął wówczas dostarczać sprzęt wojskowy i amunicję do oddziałów chrześcijańskich maronitów. W czerwcu 1976 do Libanu wkroczyła syryjska armia, wymuszając na wszystkich stronach przyjęcie zawieszenia broni. Siły syryjskie wsparły prosyryjskie ugrupowanie palestyńskie As-Sa’ika i Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny – Główne Dowództwo.

Mimo zawieszenia broni walki trwały dalej, a w 1976 roku sojusz milicji chrześcijańskiej z poparciem armii libańskiej i syryjskiej przystąpił do oblężenia Tall az-Zataru. Sześciomiesięczne oblężenie Tall az-Zatar zakończyło się zwycięstwem sił chrześcijańskich, które następnie przystąpiły do masakr. W wyniku tych działań zginęły tysiące Palestyńczyków.
Pod koniec lat 70. OWP przeprowadziło serię przygranicznych ataków na siły izraelskie. W odpowiedzi siły zbrojne Izraela w 1978 roku rozpoczęły operację Litani skierowaną przeciwko oddziałom OWP. W operacji wojska izraelskie wsparły siły libańskich chrześcijan. Celem misji było przejęcie kontroli nad południowym Libanem, aż do rzeki Litani. Izrael osiągnął ten cel, a OWP wraz z Arafatem wycofało się na północ do Bejrutu. Armia izraelska i Armia Południowego Libanu zajęły wąski pas ziemi, określony jako strefa bezpieczeństwa. W 1978 roku w czasie „wojny studniowej” Baszir al-Dżumajjil czasowo wyparł oddziały wojsk syryjskich z obszarów zamieszkanych przez chrześcijan.

W dalszym ciągu dochodziło do przygranicznych starć, w rezultacie czego w sierpniu 1981 roku OWP przyjęło trwającą do maja 1982 roku oficjalną politykę powstrzymywania się od odpowiedzi na izraelskie prowokacje. 6 czerwca 1982 roku wojsko izraelskie rozpoczęło inwazję na Liban w celu ponownego wydalenia sił OWP z południa kraju. Wkrótce wojska izraelskie rozpoczęły oblężenie i bombardowanie Bejrutu. Wraz z zakończeniem pierwszej fazy wojny domowej lider OWP Jasir Arafat, dowodzący siłami al-Fatahu w Tel al-Zaatarze, ledwo co uciekł z pogrążonego w ciężkich walkach miasta. Pod koniec oblężenia miasta USA i zaangażowane politycznie w konflikt państwa europejskie wynegocjowały umowę, na skutek której Arafatowi i OWP zagwarantowano bezpieczną ewakuację z terenów Libanu do Tunisu. Arafat powrócił jeszcze do Libanu rok po jego ewakuacji z Bejrutu, jednak został wygnany z miasta przez palestyńskich bojowników wiernych Hafizowi al-Asadowi. Arafat nie powrócił już do Libanu, choć zrobiło to wielu bojowników al-Fatahu, którzy kontynuowali walki w tym kraju. Atak wojsk izraelskich doprowadził do otwartej wojny z Syrią. Po wycofaniu się sił OWP przewodnictwo w walce z siłami prawicowych chrześcijan i Izraelem objęły grupy prosyryjskie, tj. Hezbollah i Ruch Amal, rekrutujące się spośród szyitów.

Podczas wojny ciągle zmieniały się sojusze. W czasie trwania konfliktu prawie każda strona łączyła się, a później zdradzała inną stronę. Lata 80. były okresem szczególnie gorącym, z ogromną ilością masakr (zarówno w stosunku do chrześcijan, jak i Palestyńczyków), po których Bejrut został zmieniony w ruinę. Wojna przyczyniła się do gospodarczej zapaści Libanu. Po podpisaniu porozumienia z Taif władzę w Libanie przejęli politycy prosyryjscy, a Syria wymusiła realizację rozejmu. W 1992 rozbrojono prawie wszystkie organizacje paramilitarne i odbyły się pierwsze od 1972 roku wybory do parlamentu, zbojkotowane przez większość partii chrześcijańskich.
Q8465
wojna domowa
Concept
Q822
Liban
LOC
Q321936
porozumieniem z Taif
MEDIA
Q822
Liban
LOC
Q23792
palestyńskich
LOC
Q858
Syrii
LOC
Q801
Izrael
LOC
Q26683
Organizacji Wyzwolenia Palestyny
Concept
Q204481
radykalnie prawicowymi
Concept
Q5043
chrześcijańskimi
Concept
Q502276
Falangami Libańskimi
Concept
Q315534
Baszirowi al-Dżumajilowi
PER
Q1779990
Tygrysów
PER
Q1165211
Danego Szamuna
PER
Q365971
Kamila Szamuna
PER
Q26683
Organizacji Wyzwolenia Palestyny
Concept
Q178888
al-Fatah
ORG
Q1422785
Front Wyzwolenia Palestyny
ORG
Q818618
Demokratyczny Front Wyzwolenia Palestyny
ORG
Q212884
Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny
ORG
Q164597
lewicowych
Concept
Q432
muzułmanów
Concept
Q163943
druzów
Concept
Q503850
Kamalem Dżumblattem
PER
Q113104
Socjalistycznej Partii Postępu
ORG
Q1349604
Libańska Partia Komunistyczna
ORG
Q118725
Hafiz al-Asad
PER
Q845419
libański prezydent
UNK
Q548748
Sulajman Farandżijja
PER
Q64900
maronitów
MEDIA
Q2745507
As-Sa’ika
ORG
Q921699
Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny – Główne Dowództwo
ORG
Q2359563
oblężenia Tall az-Zataru
EVE
Q1121402
operację Litani
Concept
Q456415
rzeki Litani
LOC
Q929554
Armia Południowego Libanu
ORG
Q4120294
„wojny studniowej”
EVE
Q34211
Jasir Arafat
PER
Q46
europejskie
LOC
Q3572
Tunis
LOC
Q41053
Hezbollah
ORG
Q452670
Ruch Amal
ORG
Q9585
szyitów
Concept
Q3820
Bejrut
LOC
Q321936
porozumienia z Taif
MEDIA
Q1422275
parlamentu
LOC
Q208484
Wojna domowa w Libanie
EVE
1990-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1990
DATE
1989-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1989
DATE
1982-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1982
DATE
1975-02-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
lutym 1975
DATE
1976-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1976
DATE
1976-05-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
maju 1976
DATE
1976-06-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
czerwcu 1976
DATE
1976-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1976
DATE
1978-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1978
DATE
1978-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1978
DATE
1981-08-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
sierpniu 1981
DATE
1982-05-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
maja 1982
DATE
1982-06-06T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
6 czerwca 1982
DATE
1992-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1992
DATE
1972-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1972
DATE
+1990^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1990
NUMBER
+1989^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1989
NUMBER
+1982^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1982
NUMBER
+27^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
27
NUMBER
+70^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
70
NUMBER
+80^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
80
NUMBER
instance of
location
location
participant
participant
participant
member of political party
child
political alignment
political alignment
point in time
religion