Tadeusz Vetulani
Tadeusz Vetulani (ur. 13 marca 1897 w Sanoku, zm. 24 lutego 1952 w Krakowie) – polski biolog i zootechnik, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Poznańskiego, profesor zwyczajny w zakresie szczegółowej hodowli zwierząt, badacz konika polskiego, inicjator prac hodowlanych nad restytucją tarpana leśnego, założyciel Zwierzyńca Koników Polskich typu Tarpana Leśnego w Puszczy Białowieskiej, autor ponad stu prac naukowych, pionier badań nad bioróżnorodnością w Polsce.

Kierownik kolejno Zakładu Hodowli Zwierząt Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1931–1935), Zakładu Szczegółowej Hodowli Zwierząt Uniwersytetu Poznańskiego (1935–1939; 1945–1951), oraz tegoż Zakładu w Wyższej Szkole Rolniczej w Poznaniu (1951–1952).

Studiował filozofię na Uniwersytecie Wiedeńskim (1915–1916), a następnie rolnictwo na Uniwersytecie Jagiellońskim (1919–1922), gdzie uzyskał stopień inżyniera. W latach 1919–1920 pracował jako agronom w polskich wojskowych formacjach pomocniczych.

Od 1923 roku, pracując jako zarządca majątków na Lubelszczyźnie i w województwie krakowskim, podjął badania nad chłopskimi konikami z okolic Biłgoraja. W swojej rozprawie doktorskiej, obronionej w 1926 roku na Uniwersytecie Jagiellońskim pod kierunkiem Leopolda Adametza, sformułował hipotezę, że ów „rodzimy chłopski konik stanowi jedną z najbardziej pierwotnych form konia należącego do grupy koni wschodnich typu tarpana stepowego”. Tarpany żyły w formie dzikiej na ziemiach polskich i ukraińskich jeszcze w XIX wieku. Vetulani formę spod Biłgoraja nazwał konikiem polskim, wprowadzając to określenie na stałe do literatury hipologicznej.

Badania opublikowane w jego pracy habilitacyjnej pozwoliły na wyodrębnienie osobnej formy zoologicznej dzikiego konia określonej nazwą tarpana leśnego (Equus caballus gmelini forma silvatica Vetulani, 1928).

W kolejnych latach Tadeusz Vetulani zainicjował prace nad restytucją tarpana leśnego w Puszczy Białowieskiej. Tam też od 1936 roku był organizatorem Zwierzyńca Koników Polskich typu Tarpana Leśnego i stosując metody doboru hodowlanego podjął próbę regeneracji dzikiego tarpana z materiału prymitywnych koników. W 1939 roku został wybrany członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

W czasie okupacji niemieckiej Vetulani przebywał i działał w Krakowie jako referent Polskiego Czerwonego Krzyża (1940–1943). Odrzucił wszelkie propozycje współpracy z okupantem uwarunkowane zadeklarowaniem narodowości włoskiej, w tym propozycję prowadzenia badań na Uniwersytecie Rzeszy w Poznaniu. Odmówił wstąpienia do komisji mającej przeprowadzić inspekcję grobów katyńskich, nie chcąc działać na rzecz propagandy hitlerowskiej.

Wybuch II wojny światowej istotnie zakłócił naukową i organizacyjno-hodowlaną aktywność Vetulaniego. Znaczna część zorganizowanej przez niego hodowli została wywieziona do Niemiec, gdzie została wykorzystana do eksperymentów naukowców niemieckich, Heinza i Lutza Hecków. Według późniejszych ocen, „rezultaty prac profesora Vetulaniego zostały zrabowane, a najcenniejszy materiał hodowlany skradziony i wywieziony do Niemiec. (...) Niemieckie kręgi naukowe i prywatne firmy przez długie lata bezpośrednio czerpały korzyści z rabunku prac profesora Vetulaniego”, który sam nazwał te działania „niezrozumiałą kampanią zniszczenia”.

W czerwcu 1945 roku powrócił do pracy na Uniwersytecie Poznańskim. Ponownie objął kierownictwo naukowe rezerwatu koników w Puszczy Białowieskiej, a także został powołany na członka Państwowej Rady Ochrony Przyrody. W latach 1946–1949 był członkiem Polskiego Towarzystwa Leśnego. W grudniu 1946 roku z ramienia Ministerstwa Leśnictwa prowadził działania rewindykacyjne mające na celu sprowadzenie do Polski około trzydziestu koników zagrabionych w czasie wojny z rezerwatu. Misja nie przyniosła spodziewanych efektów i do Polski powróciła jedynie nieznaczna część wywiezionych przez Niemców zwierząt.

Tadeusz Vetulani prowadził badania nad pochodzeniem koni krajowych, w szczególności koników polskich; a także nad pochodzeniem rodzimych ras zwierząt gospodarskich, nad mlecznością krów i nad owcami krajowymi w kierunkach produkcji wełny. Zajmował się działalnością na polu ochrony przyrody. W swoich pracach zwracał uwagę na zjawisko tworzenia lokalnych ras zwierząt gospodarskich, uznając to za element dziedzictwa kulturowego ludzkości. Był autorem ponad stu publikacji naukowych.

Dzięki swoim badaniom, a także pracom hodowlanym w kierunku zachowania pierwotnego materiału genetycznego populacji koników polskich, uważanych za bezpośrednich potomków tarpana, był określany jako „jeden z prekursorów badań nad bioróżnorodnością w skali światowej” oraz „ojciec konika polskiego”.

Zmarł 24 lutego 1952 roku, w wieku niespełna pięćdziesięciu pięciu lat, w czasie pobytu naukowego w Krakowie, w wyniku rozległego zawału serca.

Wśród jego uczniów był szereg naukowców, związanych w późniejszych latach głównie z Wydziałem Hodowli i Biologii Zwierząt Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu.
Q2400
13 marca
TIME
Q7847
1897
TIME
Q201729
Sanok
LOC
Q2355
24 lutego
TIME
Q5272
1952
TIME
Q31487
Krakowie
LOC
Q420
biolog
Concept
Q600846
zootechnik
Concept
Q348402
Uniwersytetu Poznańskiego
ORG
Q206557
konika polskiego
MISC
Q9307536
restytucją
UNK
Q233608
tarpana
Concept
Q192666
Puszczy Białowieskiej
LOC
Q47041
bioróżnorodnością
Concept
Q658192
Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie
ORG
Q2364321
Wyższej Szkole Rolniczej w Poznaniu
ORG
Q165980
Uniwersytecie Wiedeńskim
LOC
Q189441
Uniwersytecie Jagiellońskim
ORG
Q1781198
agronom
Concept
Q319445
Biłgoraj
LOC
Q78821
Leopolda Adametza
PER
Q206557
konikiem polskim
MISC
Q1157006
hipologicznej
Concept
Q192666
Puszczy Białowieskiej
LOC
Q995745
doboru hodowlanego
Concept
Q2107174
Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk
ORG
Q700120
okupacji niemieckiej
EVE
Q6127600
Polskiego Czerwonego Krzyża
ORG
Q664652
Uniwersytecie Rzeszy w Poznaniu
LOC
None
inspekcję grobów katyńskich
UNK
Q362
II wojny światowej
EVE
Q11815205
Państwowej Rady Ochrony Przyrody
UNK
Q11822778
Polskiego Towarzystwa Leśnego
Concept
Q726
koni
Concept
Q918036
ras
Concept
Q103459
zwierząt gospodarskich
Concept
Q11748378
krów
Concept
Q7368
owcami
Concept
Q42329
wełny
Concept
Q20113959
ochrony przyrody
Concept
Q210272
dziedzictwa kulturowego
Concept
Q12152
zawału serca
Concept
Q18431285
Wydziałem Hodowli i Biologii Zwierząt Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu
Concept
Q9354967
Tadeusz Vetulani
PER
Q9354967
Tadeusz Vetulani
PER
Q9354967
Tadeusz Vetulani
PER
1897-03-13T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
13 marca 1897
DATE
1952-02-24T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
24 lutego 1952
DATE
1931-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1931
DATE
1935-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1935
DATE
1935-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1935
DATE
1939-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1939
DATE
1945-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1945
DATE
1951-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1951
DATE
1951-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1951
DATE
1952-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1952
DATE
1915-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1915
DATE
1916-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1916
DATE
1919-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1919
DATE
1922-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1922
DATE
1920-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1920
DATE
1923-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1923
DATE
1926-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1926
DATE
1928-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1928
DATE
1936-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1936
DATE
1939-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1939
DATE
1940-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1940
DATE
1943-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1943
DATE
1945-06-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
czerwcu 1945
DATE
1949-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1949
DATE
1946-12-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
grudniu 1946
DATE
1952-02-24T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
24 lutego 1952
DATE
+1931^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1931
NUMBER
+1935^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1935
NUMBER
+1935^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1935
NUMBER
+1939^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1939
NUMBER
+1951^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1951
NUMBER
+1951^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1951
NUMBER
+1952^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1952
NUMBER
+1915^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1915
NUMBER
+1916^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1916
NUMBER
+1919^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1919
NUMBER
+1922^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1922
NUMBER
+1920^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1920
NUMBER
+1940^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1940
NUMBER
+1943^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1943
NUMBER
+1949^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1949
NUMBER
place of birth
date of birth
place of death
employer
date of death
member of
cause of death
date of death
inception
inception