Gender
Gender (, czyt. "dżender"; płeć kulturowa, płeć społeczna, płeć kulturowo-społeczna, płeć/rodzaj, czasami także jako płeć psychologiczna lub psychiczna) – zespół zachowań, norm i wartości przypisanych przez kulturę do każdej z płci. Jest to suma cech osobowości, stereotypów i ról płciowych, rozumianych w danym społeczeństwie jako kobiece lub męskie, przyjmowanych przez kobiety i mężczyzn w zakresie danej kultury w drodze socjalizacji, niewynikających bezpośrednio z biologicznych różnic w budowie ciała między płciami, czyli dymorfizmu płciowego.

Gender, czyli kulturowy składnik tożsamości płciowej, przekazywany jest poszczególnym jednostkom w sposób performatywny, czyli poprzez uczenie się, odgrywanie i powtarzanie zachowań innych osób tej samej płci. Na płeć społeczną składać się może np. sposób ubierania się, sposób zachowania, oczekiwane funkcje w ramach społeczeństwa, sprawowana władza itp. Gender odróżnia się tym od płci biologicznej (ang. "sex"), czyli sumy cech fizycznych i zachowań seksualnych wynikających z odmiennych funkcji i ról obu płci w procesie rozmnażania płciowego.

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO): „"gender" odnosi się do społecznie skonstruowanych cech kobiet i mężczyzn – takich jak normy, role i relacje między grupami kobiet i mężczyzn oraz między nimi. Różni się ona w zależności od społeczeństwa i może podlegać zmianom. Chociaż większość ludzi rodzi się albo jako mężczyźni, albo jako kobiety, uczy się ich odpowiednich norm i zachowań – w tym sposobu, w jaki powinni współdziałać z innymi osobami tej samej lub przeciwnej płci w gospodarstwach domowych, społecznościach i miejscach pracy. Kiedy jednostki lub grupy nie pasują do ustalonych norm płci, często spotykają się z napiętnowaniem, praktykami dyskryminacyjnymi lub wykluczeniem społecznym”.

Stosowanie słowa „gender” do określenia kulturowo nabytych różnic między kobietami i mężczyznami zapoczątkował John Money, który w roku 1955 w swojej publikacji użył sformułowania "gender role". W kolejnych latach pojęcie było coraz częściej stosowane w literaturze z zakresu nauk społecznych, sztuki i nauk humanistycznych. Obserwuje się też tendencję do poszerzania znaczenia słowa gender o biologiczne kryteria płci.

Studia wyższe i badania naukowe nad społeczno-kulturową tożsamością płciową prowadzi się w ramach nauk społecznych, w szczególności także w dyscyplinie gender studies, która nie jest jednak w Polsce formalnie rozpoznaną dyscypliną naukową. Kierunek ten powstał w Stanach Zjednoczonych w latach 80. XX wieku. Obecnie można go odnaleźć również na uczelniach w Polsce.
Q18773
cech osobowości
UNK
Q167172
stereotyp
Concept
Q2672163
ról płciowych
Concept
Q866081
kobiece
Concept
Q1076509
męskie
Concept
Q467
kobiety
Concept
Q8441
mężczyzn
Concept
Q11042
kultury
Concept
Q185467
socjalizacji
Concept
Q181497
dymorfizmu płciowego
Concept
Q48264
tożsamości płciowej
Concept
Q3656582
performatywny
UNK
Q133500
uczenie się
Concept
Q11460
sposób ubierania się
Concept
Q11699080
funkcje w ramach społeczeństwa
UNK
Q25107
władza
Concept
Q1860
ang.
Concept
Q608
zachowań seksualnych
Concept
Q182353
rozmnażania płciowego
Concept
Q7817
Światowej Organizacji Zdrowia
Concept
Q625794
John Money
PER
Q9347372
Studia wyższe
Concept
Q42240
badania naukowe
Concept
Q1662673
gender studies
Concept
Q16482052
dyscypliną naukową
UNK
Q30
Stanach Zjednoczonych
LOC
Q38723
uczelnia
ORG
Q36
Polsce
LOC
Q48277
Gender
Concept
Q48277
Gender
Concept
Q48277
Gender
Concept
1955-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
roku 1955
DATE
+80^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
80
NUMBER
studies
facet of
facet of