Carlsthal
Carlsthal (również "Carlsthal bei Schreiberhau", "Karlsthal") – huta szkła, a później kolonia położona na terenie wcześniejszej osady "Babelsbruch" w Górach Izerskich. Obecnie znajduje się tutaj kilka budynków należących administracyjnie do Szklarskiej Poręby. Działa tutaj m.in. schronisko turystyczne „Orle”.

W 1754 wdowa po Georgu Sigmundzie Preusslerze – Johanna Catherina Preussler z nakazu grafa Karla Gottharda Schaffgotscha przeniosła tutaj huty szkła usytuowane nad rzeką Kamienną i w Białej Dolinie. Nową hutę nazwano imieniem grafa (będącego właścicielem całej okolicy) – "Carlsthal" (pol. "Dolina Karola"), aczkolwiek było to na rękę najstarszemu synowi, spadkobiercy Karlowi Christianowi Preussler. Miejsce, mimo łatwego dostępu do podstawowych surowców: kwarcu, drewna i wody, było niekorzystne. Oddalona od siedzib ludzkich, w górskim pustkowiu huta borykała się z problemami transportowymi. Gotowe produkty i półprodukty (w hucie nie było ani szlifierni ani malarni) znoszone były w drewnianych koszach do Szklarskiej Poręby, co zimą trwało nawet do 9 godzin.

Ze szczegółowego opisu huty sporządzonego 25 stycznia 1765 przez radcę rządowego Rolfa Schneckera wynika, iż w głównym budynku był piec donicowy z 10. stanowiskami dla hutników-dmuchaczy. Tradycyjny piec rusztowy opalany podsuszanym drewnem bukowym podgrzewał surowiec wstawiany w odpowiednich donicach. Ponadto funkcjonował piec redukcyjny oraz kolejny do suszenia drewna. W mniejszym budynku obok pracował dodatkowy piec do wyrobu szkła okiennego wraz z piecem redukcyjnym.

Carlsthal wyrabiał zarówno szkło białe, jak i barwione. Do lat 40. XIX stulecia były to produkty niskiej jakości, głównie półprodukty, nie mogące konkurować z produktami czeskimi. Położenie huty wpływało niekorzystnie na cenę produktów – były one nawet do 50% wyższe niż na wyroby z pobliskiego Harrachova w Czechach. Huta notorycznie się zadłużała i jej ówczesny właściciel Karl Christian Preussler wraz ze szklarzami Matterne i Häuslerem postanowił otworzyć nową hutę, korzystniej położoną nad brzegiem Izery w pobliżu osady Strickerhäuser. Od nadziei jaką wiązał z nowym zakładem nazwał ją Hoffnungsthal (Dolina Nadziei). Niestety owa huta nie przewyższała tej w Carlsthal ani technologią ani wydajnością.
Dopiero po przejęciu huty przez Franza Pohla w 1842 – wybitnie zdolnego szklarza pochodzącego ze szklarskiej rodziny z Nového Světa (obecnie część Harrachova), huta jako zakład pomocniczy i eksperymentalny (wraz z zakładem "Hoffnungsthal" – obecnie to miejsce nosi nazwę Údolí Naděje i jest częścią Kořenova w Czechach) zaczęła być znana i produkowała cenione wyroby wysokogatunkowe.

Ostatecznie jednak hutę Carlsthal jako zakład przestarzały i trudny w obsłudze w 1885 czasowo zamknięto, a w 1890 Franz Pohl Jr. odsprzedał ją rodzinie Schaffgotsch, którzy w 1891 definitywnie hutę zlikwidowali. Produkcję szkła od 1842 sukcesywnie przejmowała nowa huta Schaffgotschów "Josephinenhütte" (Huta Józefiny) w Szklarskiej Porębie. Wraz z hutami położonymi na terenie państwa Habsburgów: "Zenknerhütte" (Desna II), "Christiansthal" (Kristianov), "Harachschehütte" (Harrachov) stanowiły wielki kompleks hutniczy w Karkonoszach i w Górach Izerskich.

W 1843 Gottlieb Schneider uzyskał od Zarządu Dóbr rodziny Schaffgotsch zgodę na wybudowanie obok huty Carlsthal gospody. Prowadzona przez potomków założyciela przyjmowała gości nieprzerwanie do 1945. To w niej rozgrywa się pierwszy akt „Und Pippa tanzt” („A Pipa tańczy”) – dramatu noblisty Gerharta Hauptmanna, który odwiedzał gospodę podczas swych wędrówek przez Góry Izerskie. Budynek został rozebrany na początku 2. poł. XX wieku. Obecnie w jej miejscu znajduje się miejsce postojowe dla samochodów.

Ocalały dwa budynki należące do huty. Dawny budynek administracyjny – murowany obiekt z ciosanego kamienia zbudowany około 1860, a po likwidacji huty przekazany służbom leśnym, oraz dawny dom hutników.
Pierwszy z nich, służący przez następne niemal 100 lat jako leśniczówka, to obiekt parterowy, zbudowany z kamiennych ciosów, wykończony cegłą klinkierową, nakryty dwuspadowym dachem. Nad wejściem w ryzalicie znajduje się wieżyczka z dzwonem. W czasach działalności huty służył do sygnalizowania rozpoczęcia pracy. Był też wykorzystywany jako tzw. „dzwon mgłowy” pomagający wędrowcom w orientacji w terenie.

W połowie lat 30. XX wieku na polanie wzniesiono placówkę Grenzschutzu – dwa drewniane budynki "Breslau" i "Glogau". Po aneksji czeskich terenów przygranicznych w 1938 jeden z budynków przekazano służbom leśnym, a od 1940 wypoczywali w nich żołnierze Wehrmachtu. Po II wojnie światowej stacjonowała tam krótko Armia Czerwona, wysiedlając mieszkańców osady do Szklarskiej Poręby, a następnie Wojska Ochrony Pogranicza. Działała tutaj strażnica, a cały teren był niedostępny dla osób postronnych aż do 1990. W niektórych okresach, jak podczas kryzysu kubańskiego w 1961, kwaterowało w nich nawet 120 osób. Obecnie jeden z budynków jest bazą noclegową schroniska.

W okresie hitlerowskim po drugiej stronie drogi, ok. 50 m od leśniczówki, znajdowały się 3 obozowe baraki Reichsarbeitsdienst rozebrane w 1941. Przebywali w nich robotnicy leśni. W ostatnich miesiącach wojny funkcjonował w pobliżu tzw. "Lebensmittel-Lager" Wehrmachtu. Według niepotwierdzonych opinii tereny te były również projektowane jako ośrodek przygotowań olimpijskich w biegach narciarskich.
Q1179791
huta szkła
Concept
Q1345416
Górach Izerskich
LOC
Q186495
Szklarskiej Poręby
LOC
Q9334433
schronisko turystyczne „Orle”
LOC
Q7623
1754
TIME
Q337831
Schaffgotscha
Concept
Q1723040
Kamienną
Concept
None
Białej Dolinie
UNK
Q809
pol.
Concept
Q43010
kwarc
Concept
Q287
drewna
Concept
Q283
wody
Concept
Q186495
Szklarskiej Poręby
LOC
Q2279
25 stycznia
TIME
Q7665
1765
TIME
Q11816444
piec donicowy
UNK
None
piec rusztowy
UNK
None
piec redukcyjny
UNK
Q147816
Harrachov
LOC
Q213
Czechach
LOC
Q582675
Izery
LOC
Q7625
1842
TIME
None
Nového Světa
UNK
Q147816
Harrachov
LOC
Q213
Czechach
LOC
Q7821
1885
TIME
Q7832
1890
TIME
Q337831
Schaffgotsch
Concept
Q7837
1891
TIME
Q7625
1842
TIME
Q337831
Schaffgotschów
Concept
Q186495
Szklarskiej Porębie
LOC
Q214644
Karkonoszach
LOC
Q1345416
Górach Izerskich
LOC
Q7629
1843
TIME
Q337831
Schaffgotsch
Concept
Q5240
1945
TIME
Q43523
Gerharta Hauptmanna
PER
Q1345416
Góry Izerskie
LOC
Q1433633
miejsce postojowe
Concept
Q7691
1860
TIME
Q747567
ryzalicie
Concept
Q138775
Grenzschutzu
ORG
Q18645
1938
TIME
Q18633
1940
TIME
Q128781
Wehrmacht
ORG
Q2588323
Wojska Ochrony Pogranicza
MEDIA
Q2064
1990
TIME
Q3696
1961
TIME
Q318359
Reichsarbeitsdienst
ORG
Q5231
1941
TIME
Q128781
Wehrmacht
ORG
Q11689390
Carlsthal
Concept
Q11689390
Carlsthal
Concept
Q11689390
Carlsthal
Concept
Q11689390
Carlsthal
Concept
Q11689390
Carlsthal
Concept
Q11689390
Carlsthal
Concept
Q11689390
Carlsthal
Concept
1754-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1754
DATE
1765-01-25T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
25 stycznia 1765
DATE
1842-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1842
DATE
1885-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1885
DATE
1890-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1890
DATE
1891-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1891
DATE
1842-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1842
DATE
1843-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1843
DATE
1945-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1945
DATE
1938-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1938
DATE
1940-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1940
DATE
1990-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1990
DATE
1961-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1961
DATE
1941-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1941
DATE
+9^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
9
NUMBER
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
+40^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
40
NUMBER
+50^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
50
NUMBER
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
+30^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
30
NUMBER
+50^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
50
NUMBER
+3^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
3
NUMBER
mountain range
mountain range
country
country
has boundary