Subdukcja
Subdukcja – w teorii tektoniki płyt proces polegający na wciąganiu lub wpychaniu jednej płyty litosferycznej pod drugą (oceaniczną lub kontynentalną). Strefy subdukcji są jednym z rodzajów granic zbieżnych (konwergentnych, kolizyjnych) płyt litosfery. Na ogół zagłębia się (czyli ulega subdukcji) płyta oceaniczna, lecz w kilku przypadkach obserwuje się też subdukcję płyty kontynentalnej (np. pod Himalajami).

Ponieważ w strefach spreadingu znajdujących się pod grzbietami oceanicznymi cały czas powstaje nowa skorupa ziemska, to zakładając stały promień Ziemi (a więc również jej powierzchnię), musiano przyjąć istnienie jakichś stref, w których jest ona niszczona. Wyznaczono do tego celu znane wcześniej strefy Benioffa, wzdłuż których koncentrują się hipocentra trzęsień ziemi.

Wyróżnia się trzy typy stref subdukcji:
* "typ andyjski" – kra oceaniczna wciągana jest pod krę kontynentalną. Strefę kolizji wyznacza głębokomorski rów oceaniczny. W pewnej odległości od strefy powstaje orogen kolizyjny, w którym dochodzi do silnego sfałdowania osadów zdzieranych z płyty oceanicznej, występuje intensywny wulkanizm oraz liczne trzęsienia ziemi. Strefy subdukcji tego typu występują we wschodnim obramowaniu Oceanu Spokojnego, u wybrzeży Ameryki Południowej: Rów Atakamski, Andy.

* "typ japoński" – kra oceaniczna jest również wciągana pod krę kontynentalną, ale subdukcja związana jest z wytworzeniem się łuków wyspowych i basenu marginalnego (załukowego), posiadającego skorupę oceaniczną. Strefę kolizji podobnie jak w typie andyjskim wyznacza rów oceaniczny. Tak samo obszar ten charakteryzuje się dużą aktywnością wulkaniczną i sejsmiczną. Strefy tego typu występują w zachodnim obramowaniu Oceanu Spokojnego, wzdłuż wybrzeża Azji. Strefa kolizji jest oddalona od kontynentu – za łukiem wysp, który jest zbudowany wyłącznie ze skał wulkanicznych, lub jak w przypadku Japonii jest oderwanym fragmentem kontynentu azjatyckiego, znajduje się strefa rozciągania, zbudowana wyłącznie ze skorupy oceanicznej:

* "typ mariański" – w tym przypadku kra oceaniczna wciągana jest pod inną krę oceaniczną, jednocześnie następuje kolizja dwóch łuków wyspowych, względnie łuku wyspowego i podmorskiego grzbietu. Strefy tego typu występują w zachodnim obramowaniu Oceanu Spokojnego: Rów Kermadec, Rów Tonga, Rów Mariański, Rów Izu-Ogasawara.

Zdarte z płyty dolnej osady gromadzące się na czole płyty górnej tworzą tzw. pryzmę akrecyjną.

Aktywne strefy subdukcji znajdują się wzdłuż zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej oraz wzdłuż wschodnich wybrzeży Azji. Historyczne strefy subdukcji wyznaczono wzdłuż łańcucha alpejsko-himalajskiego. Ponieważ obecnie sumaryczna długość stref subdukcji stanowi 1/3 stref spreadingu, w których powstaje nowa skorupa oceaniczna, a powierzczchnia oceanu światowego nie zmienia się, to prędkość pochłaniania tej skorupy w strefach subdukcji musi być trzy razy większa od prędkości spreadingu.
Q7950
teorii tektoniki płyt
Concept
Q215680
płyty litosferycznej
Concept
Q5451
Himalajami
LOC
Q215920
spreading
UNK
Q104698
grzbietami oceanicznymi
Concept
Q15316
skorupa ziemska
Concept
Q2
Ziemi
CEL
Q505708
strefy Benioffa
Concept
Q107410
hipocentra
Concept
Q7944
trzęsień ziemi
Concept
Q119253
rów oceaniczny
Concept
Q505748
wulkanizm
Concept
Q7944
trzęsienia ziemi
Concept
Q98
Oceanu Spokojnego
LOC
Q93352
wybrzeży
Concept
Q18
Ameryki Południowej
LOC
Q118873
Rów Atakamski
LOC
Q5456
Andy
LOC
Q1515058
łuków wyspowych
Concept
None
basenu marginalnego (załukowego)
UNK
Q48
Azji
LOC
Q119196
Rów Kermadec
LOC
Q119294
Rów Tonga
LOC
Q510
Rów Mariański
LOC
Q118544
Rów Izu-Ogasawara
LOC
Q419990
pryzmę akrecyjną
UNK
Q176318
Subdukcja
Concept
+1^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1
NUMBER
+3^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
3
NUMBER
facet of
part of
part of
located in or next to body of water
located on terrain feature