Literatura białoruska
Literatura białoruska – literatura w języku białoruskim, która powstała na ziemiach współczesnej Białorusi, jak i poza jej granicami. Jej geneza sięga czasów Rusi Kijowskiej, gdy rozpoczęło się kształtowanie piśmiennictwa staroruskiego. Wyodrębnienie się literatury białoruskiej nastąpiło na przełomie XIV–XV wieku, a jej rozkwit przypadł na XVI–XVII wiek.

Język ruski (starobiałoruski) był językiem urzędowym w Wielkim Księstwie Litewskim do 1696, kiedy ostatecznie ustaliła się tam supremacja języka polskiego. W języku ruskim został spisany Statut Litewski oraz powstawały dzieła polemiczne i religijne. W 1517 roku Franciszek Skaryna w Pradze wydał pierwszą książkę w języku starobiałoruskim. W XVII wieku – w czasach działalności Symeona Połockiego – nastąpił rozwój sylabicznej poezji barokowej i dramatu szkolnego. W XVIII wieku białoruskie piśmiennictwo upadło, odrodziło się na początku XIX wieku – w epoce romantyzmu. W pierwszej połowie XIX wieku powstał poemat parodystyczny anonimowego autora "Taras na Parnasie", na terenach białoruskich działali romantycy Jan Barszczewski, Jan Czeczot, Wincenty Dunin-Marcinkiewicz, Aleksandr Rypiński. W drugiej połowie XIX wieku w literaturze białoruskiej rozpoczął się okres realizmu. Do przedstawicieli tego nurtu należeli Franciszek Bohuszewicz, Adam Hurynowicz i Janka Łuczyna. Po rewolucji 1905–1907 roku w Wilnie wydawano pierwsze białoruskie gazety. „Nasza Dola” ukazywała się w 1906 roku, „Nasza Niwa” wychodziła w latach 1906–1915. Wokół tych wydawnictw zaczęło się kształtowanie pierwszego środowiska literatów o sprecyzowanych poglądach przynależności do narodu białoruskiego. Wśród nich znaleźli się Maksim Bahdanowicz, Janka Kupała, Jakub Kołas, Zmitrok Biadula, Maksim Harecki, Aleś Harun, Ałaiza Paszkiewicz. Literatura białoruska przed I wojną światową łączyła w sobie cechy romantyczne, realistyczne i modernistyczne. Przed utworzeniem Białoruskiej Republiki Ludowej w 1918 roku dzieła literackie poświęcane były przede wszystkim problematyce społecznej i nosiły charakter patriotyczny.

W 1919 roku powstała Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka. W 1922 roku rozpoczęto wydawania czasopisma „Połymia”. W latach 1923–1928 ukazywał się periodyk „Maładniak”, w latach 1926–1931 – „Uzwyszsza”, wokół których koncentrowała się działalność pisarzy białoruskich, zarówno starszego, jak i młodszego pokolenia. Należeli do nich poeci Michaś Czarot, Uładzimir Dubouka, Andrej Aleksandrowicz, Aleś Dudar, prozaicy Maksim Harecki, Ciszka Hartny, Kuźma Czorny, dramatopisarze Jeuscihniej Mirowicz, Michajła Hramyka. Poza granicami BSRR literatura białoruska rozwijała się w Kownie, Wilnie i Pradze. W tych miastach tworzyli Michaś Maszara, Pilip Piestrak, Kazimir Swajak, Maksim Tank. W 1932 roku założono wydawnictwo "Litaratura i mastactwa". W 1934 roku utworzono Związek Pisarzy Białoruskiej SRR. W twórczości literatów zapanował socrealizm. Głównymi przedstawicielami tego nurtu byli Piatro Hlebka i Piatruś Brouka. Inne organizacje literackie uległy delegalizacji, a ich członków oskarżono o nacjonalizm i zastosowano wobec nich represje.

Literatura białoruska po II wojnie światowej przesiąknięta była tematyką wojenną i motywami budowy socjalizmu. W tym czasie ukazały się powieści Janki Bryla, Iwana Mieleża, Pilipa Piestraka, Iwana Szamiakina. W połowie lat sześćdziesiątych XX wieku literatura białoruska nawiązywała do tematów narodowych, społecznych, historycznych, moralnych. Pojawiła się tendencja do uzyskania przez literatów swobody wyrazu. W tym okresie tworzyli Wasil Bykau, Janka Bryl, Uładzimir Karatkiewicz, Andrej Makajonak, Iwan Ptasznikau, Aleś Razanau. Współcześnie literatura białoruska na nowo odkrywa twórczość pisarzy, działających na emigracji, jak Natalla Arsienniewa, Masiej Siadniou, Aleś Saławiej.
Q8242
literatura
Concept
Q9091
języku białoruskim
Concept
Q184
Białorusi
LOC
Q1108445
Rusi Kijowskiej
LOC
Q13211
Język ruski
Concept
Q23492
językiem urzędowym
Concept
Q49683
Wielkim Księstwie Litewskim
LOC
Q809
języka polskiego
Concept
Q197806
Statut Litewski
MEDIA
Q435320
Franciszek Skaryna
PER
Q1085
Pradze
LOC
Q561635
Symeona Połockiego
PER
Q9373267
sylabicznej poezji
UNK
Q37853
barok
TIME
None
dramatu szkolnego
UNK
Q37068
romantyzm
Concept
None
Taras na Parnasie
UNK
Q2993939
Jan Barszczewski
PER
Q2623476
Jan Czeczot
PER
Q3008609
Wincenty Dunin-Marcinkiewicz
PER
None
Aleksandr Rypiński
UNK
Q667661
realizmu
Concept
Q2996666
Franciszek Bohuszewicz
PER
Q3849955
Adam Hurynowicz
PER
Q2590303
Janka Łuczyna
PER
Q184928
rewolucji 1905–1907 roku
EVE
Q216
Wilnie
LOC
None
Nasza Dola
UNK
Q1272304
Nasza Niwa
MEDIA
Q471207
Maksim Bahdanowicz
PER
Q377
Janka Kupała
PER
Q483709
Jakub Kołas
PER
Q2662384
Zmitrok Biadula
PER
Q2500903
Maksim Harecki
PER
Q2368365
Aleś Harun
PER
Q2986655
Ałaiza Paszkiewicz
PER
Q361
I wojną światową
EVE
None
modernistyczne
UNK
Q842199
Białoruskiej Republiki Ludowej
ORG
Q2895
Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka
LOC
Q20536885
Połymia
LOC
Q1002697
periodyk
Concept
None
Maładniak
UNK
None
Uzwyszsza
UNK
Q2500853
Michaś Czarot
PER
None
Uładzimir Dubouka
UNK
None
Andrej Aleksandrowicz
UNK
None
Aleś Dudar
UNK
Q475004
Ciszka Hartny
PER
Q2662343
Kuźma Czorny
PER
None
Jeuscihniej Mirowicz
UNK
None
Michajła Hramyka
UNK
Q4115712
Kownie
LOC
Q3920335
Michaś Maszara
PER
Q3920191
Pilip Piestrak
PER
Q3920416
Kazimir Swajak
PER
Q2419271
Maksim Tank
PER
Q3919069
Litaratura i mastactwa
Concept
None
Związek Pisarzy Białoruskiej SRR
UNK
Q180902
socrealizm
Concept
Q2579684
Piatro Hlebka
PER
Q2991193
Piatruś Brouka
PER
Q6235
nacjonalizm
Concept
Q362
II wojnie światowej
EVE
Q7272
socjalizm
Concept
Q2618935
Janki Bryla
PER
None
Iwana Mieleża
UNK
Q2988232
Iwana Szamiakina
PER
Q335794
Wasil Bykau
PER
Q508975
Uładzimir Karatkiewicz
PER
Q783039
Andrej Makajonak
PER
None
Iwan Ptasznikau
UNK
Q1961924
Aleś Razanau
PER
Q2510833
Natalla Arsienniewa
PER
None
Masiej Siadniou
UNK
Q14916941
Aleś Saławiej
PER
Q2350342
Literatura białoruska
Concept
Q2350342
Literatura białoruska
Concept
Q2350342
Literatura białoruska
Concept
1696-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1696
DATE
1517-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1517
DATE
1907-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1907
DATE
1906-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1906
DATE
1915-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1915
DATE
1918-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1918
DATE
1919-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1919
DATE
1922-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1922
DATE
1928-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1928
DATE
1931-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1931
DATE
1932-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1932
DATE
1934-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1934
DATE
+1907^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1907
NUMBER
+1915^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1915
NUMBER
+1928^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1928
NUMBER
+1931^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1931
NUMBER
country
official language
inception
inception