Jednodworcy
Jednodworcy (ros. "однодворцы") – grupa ludności w carskiej Rosji zaliczana do chłopów, nie objęta jednak pańszczyzną i poddaństwem jako „wolni chłopi”.

W samej Rosji była to grupa stosunkowo niewielka. Istotne znaczenie miała jednak na ziemiach zaboru rosyjskiego ze względu na spory udział zubożałej, drobnej szlachty, którą władze rosyjskie pozbawiły masowo szlachectwa, zaliczając do grupy jednodworców. W dawnej Rzeczypospolitej szlachta stanowiła ok. 10% ludności; na Białorusi i Litwie była szczególnie liczna, wiele było jej także na Ukrainie (Podole, Wołyń).

Wielkiej akcji pozbawiania szlachectwa (osób nie mogących wylegitymować się dokumentami przed lokalnymi heroldiami) dokonano zwłaszcza w latach 40. XIX wieku, po powstaniu listopadowym. Miała ona na celu zniszczenie ekonomicznego, kulturowego i demograficznego stanu posiadania Polaków, często ich rusyfikację (przy czym obok polskiej szlachty katolickiej dotyczyło to również stojącej na pograniczu kultur szlachty białoruskiej czy litewskiej). Ta bardzo liczna grupa ludności zdeklasowała się i zubożała, zlewając się z chłopami-włościanami, od których zresztą często (szczególnie po zniesieniu pańszczyzny w Rosji) była biedniejsza i słabiej wykształcona. 
Powieści takie jak "Nadberezyńcy" Czarnyszewicza, Orzeszkowej "Nad Niemnem", a także niektóre z utworów M. Rodziewiczówny przedstawiają literacko i historycznie sytuację na ziemiach dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Słabiej ukazane jest to na przykładzie ziem ukraińskich, gdzie (jak np. w guberni podolskiej) jednodworcy stanowili dużą część ludności i większość ludności polskiej. "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" w odniesieniu do tej guberni podawał: 

„Według wyznania: prawosławnych jest 1,567,462, czyli 70% ogólnej ludności, katolików 228,174, czyli 10,15% [...]. Pod względem stanów: szlachty w miastach 8,302, po wsiach 14,348, razem 22,650. W 1822 r. szlachty w gub. podolskiej liczyło się 93,064 głów; takie raptowne zmniejszenie się jest skutkiem przyłączenia jednodworców do włościan. [...] Polaków wyznania katolickiego, według ostatniej rubryceli, 228,174 (10%). Wykazy urzędowe wszystkich prawosławnych zaliczają do Rossyan, chociaż między niemi dużo jest Polaków, dawnych kolonistów z Mazowsza i Litwy, a także wielka liczba szlachty drobnej (jednodworców), którzy skutkiem małżeństw mieszanych należą do wyznania prawosławnego.”
Q7737
ros.
Concept
Q34266
carskiej Rosji
LOC
Q1369542
pańszczyzną
Concept
Q103350
poddaństwem
Concept
Q159
Rosji
LOC
Q129797
zaboru rosyjskiego
LOC
Q134737
szlachectwa
Concept
Q172107
Rzeczypospolitej
LOC
Q184
Białorusi
LOC
Q37
Litwie
LOC
Q212
Ukrainie
LOC
Q191607
Podole
LOC
Q7530
Wołyń
LOC
Q1613815
heroldia
Concept
Q462964
powstaniu listopadowym
EVE
Q332695
rusyfikację
EVE
Q11693793
zdeklasowała się
UNK
Q836994
zubożała
UNK
Q25414551
chłopami-włościanami
UNK
Q65168682
Nadberezyńcy
UNK
Q2268075
Czarnyszewicza
PER
Q240174
Orzeszkowej
PER
Q3499690
Nad Niemnem
MEDIA
Q6761541
M. Rodziewiczówny
PER
Q49683
Wielkiego Księstwa Litewskiego
LOC
Q277861
guberni podolskiej
LOC
Q2616814
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich
MEDIA
Q7485709
Jednodworcy
Concept
1822-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1822
DATE
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
+40^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
40
NUMBER
+70^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
70
NUMBER
+10.15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10,15
NUMBER
+8.302^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
8,302
NUMBER
+14.348^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
14,348
NUMBER
+22.650^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
22,650
NUMBER
+93.064^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
93,064
NUMBER
+228.174^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
228,174
NUMBER
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
native language
diplomatic relation
country
country
notable work
author