Kościół ewangelicki w Żeliszowie
Kościół ewangelicki w Żeliszowie – nieużywany od 1945 kościół ewangelicki, zabytek epoki wczesnego klasycyzmu. Znajduje się na południowo-zachodnim skraju miejscowości Żeliszów (niem. Giersdorf) w powiecie bolesławieckim.

Kościół został wzniesiony według projektu przypisywanego architektowi Carlowi Gotthardowi Langhansowi, twórcy m.in. Bramy Brandenburskiej w Berlinie. Niektórzy historycy sztuki przypisują go jednak budowniczemu Grundmannowi. 

Kościół powstał w latach 1796 do 1797 na planie elipsy o rozmiarach około 20x30 m. W 1872 do kościoła dobudowano od strony południowo-wschodniej dzwonnicę z bolesławieckiego piaskowca według projektu miejscowego architekta Petera Gansela.

Elewacje kościoła wyróżniają się brakiem wystroju architektonicznego. Dach kryty dachówką jest dostosowany do eliptycznego kształtu budowli. Za to bogato zdobione jednoprzestrzenne wnętrze otoczone jest drewnianymi emporami, posadzce na planie elipsy odpowiada pozbawiona ozdób kopuła wsparta na konstrukcji empor w postaci okrągłych kolumn. Dwie kondygnacje galerii dostępne przez jednobiegowe schody wyposażone są w pełne drewniane balustrady.

Kościół był użytkowany przez miejscową gminę ewangelicką do 1945. Gmina katolicka korzystała z pobliskiego kościoła pod wezwaniem św. Jana Nepomucena. Po wyjeździe niemieckich mieszkańców kościół pozostał w dobrym stanie, lecz nie był użytkowany zgodnie z przeznaczeniem. Początkowo urządzono w nim owczarnię, potem niszczał przemieniając się w ruinę. Utracił ołtarz, organy, ławki, żyrandole, okoliczni mieszkańcy traktowali kościół jako źródło materiałów budowlanych. Gdy dach namiotowy wieży przechylił się, został zwalony. Część więźby dachowej zawaliła się i kościół był pozbawiony ochrony przed deszczem i śniegiem. Kościół został wpisany na listę zabytków województwa dolnośląskiego dopiero 12 grudnia 2005 pod numerem 669/A/05.

Pierwszym zabezpieczeniem zrujnowanego kościoła stało się zamurowanie otworów po wyrwanych ramach okiennych.

Obok kościoła znajduje się opuszczony cmentarz ewangelicki, na którym pozostało niewiele nagrobków.

17 lipca 2013 warszawska fundacja „Twoje Dziedzictwo“ przejęła od gminy kościół wraz z cmentarzem i rozpoczęła starania o zdobycie środków finansowych na odbudowę niszczejącego zabytku. 31 stycznia 2014 uzyskała pomoc Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w wysokości 200 000 złotych, co umożliwiło rozpoczęcie w dniu 24 czerwca 2014 prac przy odbudowie. Od sierpnia 2014 trwają prace przy odbudowie zawalonej więźby dachowej i pokryciu dachu czerwoną karpiówką.

Do roku 2018 wykonano roboty zabezpieczające budynek przed dalszym niszczeniem. Roboty postępują w miarę środków uzyskanych z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego oraz od darczyńców prywatnych.

Sklepienie o drewnianej konstrukcji zostało wyremontowane z wyjątkiem strefy dawnych organów, gdzie zniszczona konstrukcja wymaga odtworzenia od poziomu posadzki w górę. Do października 2018 planowane jest zakończenie remontu wewnętrznej konstrukcji nośnej budynku (kolumny, empory).

Do zakończenia odbudowy pozostaje wykonanie nowej stolarki drzwiowej i okiennej, uzupełnienie balustrad empor, remont stropów i biegów schodowych wieży i odtworzenie hełmu wieży. 
Q163202
kościół ewangelicki
Concept
Q170292
klasycyzm
Concept
Q168809
Żeliszów
LOC
Q636625
powiecie bolesławieckim
LOC
Q313181
Carlowi Gotthardowi Langhansowi
PER
Q82425
Bramy Brandenburskiej
LOC
Q64
Berlin
LOC
Q648224
empora
Concept
Q14912240
Kościół ewangelicki w Żeliszowie
LOC
1945-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1945
DATE
1797-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1797
DATE
1872-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1872
DATE
1945-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1945
DATE
2005-12-12T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
12 grudnia 2005
DATE
2013-07-17T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
17 lipca 2013
DATE
2014-01-31T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
31 stycznia 2014
DATE
2014-06-24T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
24 czerwca 2014
DATE
2014-08-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
sierpnia 2014
DATE
2018-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
roku 2018
DATE
2018-10-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
października 2018
DATE
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
+30^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
30
NUMBER
+05^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
05
NUMBER
000^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
000
NUMBER
located in the administrative territorial entity
architect
located in the administrative territorial entity