Aware
– kategoria estetyczna starożytnej sztuki japońskiej, opisuje japońską wrażliwość na piękno. Termin pochodzi prawdopodobnie od wykrzyknika あはれ "Afare!" (w języku polskim oddaje się słowem "Ach!"), które nie ma nic wspólnego z estetyką. "Aware" nabrało znaczenia w połowie X wieku, w okresie Heian. Od okresu Heian piękno "aware" nieustannie ewoluowało. Według osiemnastowiecznego filozofa Norinagi Motooriego, zrozumienie tego terminu jest niezbędne dla zrozumienia japońskiej tradycji.
Początkowo "aware" oznaczało uczucie smutku, melancholii czy żalu, spowodowanego świadomością nietrwałości zjawisk na świecie. W X wieku w tym nastroju zostały napisane wiersze, zebrane w "Man’yōshū" i "Ise monogatari". Z czasem "aware" zaczęło oznaczać także przyjemność, zadowolenie i oczarowanie. Najbardziej złożoność pojęcia widać w jedenastowiecznym dziele Murasaki Shikibu "Genji monogatari". W trakcie badań nad nim Keita Kitayama, a za nim Ivan Morris, wyodrębnili siedem grup wyrazów, które przybliżają rozumowanie terminu "aware":

Według definicji Sen’ichi Hisamatsu, "aware" miało podobne znaczenie, co środkowostarożytna kategoria estetyczna "mono no aware", określająca elegancję, patos, piękno emocji i harmonię. W jego rozumowaniu "aware" objaśniało wyciszone i kontrolowane uczucia, a między rozumem i emocjami zachodzi równowaga. Iwona Kordzińska-Nawrocka, badaczka literatury epoki Heian, terminem "aware" nazywa zdolność do syntonii, wzruszenie i uczuciowość. Badaczka twórczości Bashō Matsuo, poety żyjącego i tworzącego w okresie Edo (XVII wiek), Agnieszka Żuławska-Umeda, podjęła próbę kompleksowego zdefiniowania terminu jako piękna, które rodzi się wskutek wspólnego przeżywania, co pomaga w odkrywaniu prawd, niewymagających skomplikowanego wyjaśnienia.

Na przełomie XVII i XVIII wieku "aware" zmieniło swój charakter. Przyczyniła się do tego twórczość Monzaemona Chikamatsu oraz osiemnastowieczne sztuki "jōruri". Uczucie smutku zostało zastąpione gwałtowną rozpaczą i bólem, jaki powoduje nieszczęście. W tym znaczeniu "aware" zbliżyło się do zachodniego tragizmu.
Q2943030
kategoria estetyczna
UNK
Q603399
sztuki japońskiej
Concept
Q17
japońską
LOC
Q83034
wykrzyknika
Concept
Q809
języku polskim
Concept
Q35986
estetyką
Concept
Q193292
Heian
Concept
Q384647
Norinagi Motooriego
PER
Q834321
Man’yōshū
Concept
Q1539995
Ise monogatari
ORG
Q81731
Murasaki Shikibu
PER
Q8269
Genji monogatari
MEDIA
None
Keita Kitayama
UNK
None
Ivan Morris
UNK
None
Sen’ichi Hisamatsu
UNK
Q1190238
mono no aware
Concept
Q633885
patos
UNK
Q101236119
Iwona Kordzińska-Nawrocka
UNK
Q9350389
syntonii
UNK
Q5676
Bashō Matsuo
PER
Q184963
Edo
Concept
Q9142513
Agnieszka Żuławska-Umeda
PER
Q324986
Monzaemona Chikamatsu
PER
Q243170
jōruri
Concept
Q9360692
tragizm
UNK
Q9163022
Aware
Concept
part of
facet of
notable work
author