Das Wohltemperierte Klavier
Das Wohltemperierte Klavier ("Dobrze nastrojony klawesyn", dokładne tłumaczenie – "Właściwie temperowany instrument klawiszowy") – dwutomowy zbiór dwóch cykli po 24 preludia i fugi Johanna Sebastiana Bacha (BWV 846–893) na instrument klawiszowy, z których każda para kompozycji jest w innej tonacji w pochodzie chromatycznym, począwszy od C-dur. Obydwa tomy mają ten sam układ: na każdym dźwięku zbudowane są dwie kompozycje w tonacjach jednoimiennych, np. "C-dur" i "c-moll".

Bach skomponował ten cykl, jak sam napisał, "na użytek młodzieży muzycznej chcącej się uczyć, a szczególnie dla tych, którzy już są zaawansowani w nauce". Słowo "Klavier" (w oryginale – "Clavier") oznacza instrument klawiszowy (w epoce Bacha klawesyn, klawikord lub organy). Jednocześnie, poczynając od pierwszej połowy XIX w., zbiór ten wchodzi w repertuar wielu pianistów.

Pierwszy tom powstał w 1722 podczas pobytu Bacha w Köthen (Anhalt), następny zaś 20 lat później w Lipsku. Oba były rozpowszechnione jako manuskrypty aż do 1801 roku, kiedy wydano je drukiem.

Niekiedy można się spotkać z twierdzeniem, iż Bach, tworząc zbiór "Das Wohltemperierte Klavier", proklamował wyższość temperacji równomiernej nad innymi, wcześniej stosowanymi systemami. Lecz słowo "Wohltemperierte" naprawdę tłumaczy się jako właściwie "nastrojony (temperowany)" i nie zawiera samo w sobie sugestii o równomierności użytego stroju. Współczesny stan badań wskazuje na to, iż Bach rzeczywiście potrzebował uniwersalnego stroju o szerokich możliwościach, lecz najprawdopodobniej chodziło mu o jeden z późniejszych sposobów nierównomiernej temperacji, określanych zwykle według nazwiska osoby, która go rozpracowała, np. "Werckmeister III", "Kirnberger III", "Neidhardt III", "Rameau" itd. W tych strojach można było grać we wszystkich tonacjach, lecz, poprzez indywidualny sposób na rozprowadzenie komatu (komat pitagorejski, "wilcza kwinta"), każda tonacja brzmiała nieco inaczej. Temu prawdopodobnie miało służyć dzieło, eksponujące wszystkie 24 tonacje i pokazujące każdą z tych tonacji w sposób niezwykle indywidualny, niemalże kolorystyczny. Miałoby to mniejsze znaczenie, gdyby każda tonacja z definicji musiałaby brzmieć tak samo, zaś jedyna różnica polegałaby na przeciwstawieniu sobie systemu dur-moll.

Znany muzyk i teoretyk, Johann Philipp Kirnberger, jeden z ulubionych uczniów Bacha, oświadczył już po śmierci mistrza, iż swój system strojenia (wspomniany trzeci system Kirnbergera) oparł na praktyce Bacha, który używał go podczas strojenia sobie klawesynu, co zawsze czynił własnoręcznie. Ten system jednak nie jest strojem temperowanym "równomiernie".

Pierwszego kompletnego nagrania "Das Wohltemperierte Klavier" dokonał Edwin Fischer w 1933 i 1936 roku.
Q81982
klawesyn
Concept
Q212148
preludia
Concept
Q181014
fugi
Concept
Q1339
Johanna Sebastiana Bacha
PER
Q214203
BWV
ORG
Q534932
tonacji
Concept
Q202021
chromatycznym
Concept
Q1022293
C-dur
Concept
Q309994
c-moll
Concept
Q486748
pianistów
Concept
Q1796771
Köthen (Anhalt)
LOC
Q2079
Lipsk
LOC
Q87167
manuskrypty
Concept
Q723441
temperacji równomiernej
Concept
Q540508
komat pitagorejski
Concept
Q190812
dur
Concept
Q184567
moll
Concept
Q505543
Johann Philipp Kirnberger
PER
Q42899294
strojenia
Concept
Q123249
Edwin Fischer
PER
Q211971
Das Wohltemperierte Klavier
MEDIA
Q211971
Das Wohltemperierte Klavier
MEDIA
Q211971
Das Wohltemperierte Klavier
MEDIA
1722-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1722
DATE
1801-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1801
DATE
1933-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1933
DATE
1936-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1936
DATE
+24^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
24
NUMBER
+893^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
893
NUMBER
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
+24^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
24
NUMBER
instrumentation
composer
instrument
notable work
main subject