Hsinbyushin
Hsinbyushin (tiếng Miến: ဆင်ဖြူ ရှင်, IPA: [sʰɪɴ pʰjú ʃɪɴ]; tiếng Thái: พระเจ้า มั ง ระ; 12 tháng 9 năm 1736 - ngày 10 tháng 6 năm 1776) là vua thứ ba của nhà Konbaung nước Miến Điện (Myanmar), cai trị từ năm 1763 đến năm 1776. Ông được xem là vị vua hiếu chiến nhất của triều đại mình, đã tiến hành nhiều cuộc chiến tranh với Mãn Thanh và Xiêm La. Công cuộc phòng thủ thành công của ông chống lại cuộc bốn cuộc xâm lăng của quân Thanh đã mang lại độc lập cho Miến Điện. Cuộc xâm lược Xiêm La của ông (1765-1767) đã kết thúc triều đại Ayutthaya của Xiêm La. Các chiến thắng cả Đại Thanh lẫn Xiêm La bộc lộ "một hào khí thật sự mãnh liệt đến kinh ngạc chưa từng có từ thờ Bayinnaung." Ông cũng đã cho nâng chiều cao của chùa Shwedagon tới chiều cao hiện tại của nó vào tháng 4 năm 1775.

Hsinbyusin là con trai thứ hai của Alaungpaya – vua sáng lập triều Konbaung. Ông từng làm phó tướng trong chiến dịch thống nhất Miến Điện (1752–1759) của vua cha. Sau khi kế ngôi, Hsinbyushin hăng hái mở rộng bờ cõi, đánh phá các lân bang. Năm 1767, vua Hsinbyushin dập tắt một cuộc nổi dậy ở Manipur, đánh chiếm Ai Lao, thôn tính Xiêm La và đập tan 2 cuộc xâm lược của Đại Thanh. Nhưng việc ông đánh nhau với quân Thanh và Xiêm cùng một lúc đã làm cho Miến Điện suýt bị diệt vong. Năm 1767–1768, vua Thanh Càn Long đánh Miến Điện lần 3. Quân Bát Kỳ tinh nhuệ của nhà Thanh lấn sâu vào miền trung Miến Điện, khiến Hsinbyushin phải vội vã rút quân khỏi Xiêm La. Cuối cùng, năm 1769, quân Miến Điện do tướng Maha Thiha Thura chỉ huy đánh tan quân Thanh, nhưng quan hệ 2 nước tiếp tục căng thẳng thêm 10 năm nữa, nên Hsinbyushin không thể tái chiến với Xiêm.

Do chiến tranh liên miên, nhà nước của Hsinbyusin bị quân sự hóa rất mạnh. Các đại tướng mặc sức sách nhiễu cư dân. Năm 1773, quân sĩ người dân tộc Mon làm loạn và bị đàn áp đẫm máu. Năm 1774, Hsinbyushin lâm trọng bệnh và không còn gượng dậy được nữa; các tướng tá, quan lại địa phương càng tăng cường hà hiếp dân chúng. Năm 1775, các thuộc quốc phên dậu Lan Na và Manipur đồng loạt nổi dậy. Vua Xiêm là Taksin thừa cơ tiến quân vào Lan Xang, lấy được Chiang Mai. Tháng 10 năm 1775, Hsinbyushin sai Maha Thiha Thura đánh Xiêm lần hai, không thu được thắng lợi. Khi Hsinbyushin chết vào tháng 6 năm 1776, quân đội Miến Điện vẫn đang sa lầy trên đất Xiêm và Manipur. Quân sĩ Miến Điện rút khỏi Xiêm ngay sau khi nhà vua mất, để lại Lan Na trong tay người Xiêm. Tóm lại, hầu hết các lãnh thổ mà Hsinbyushin chinh phạt đều không giữ được lâu, chỉ có miền Taninthayi, bang Shan và bang Kachin là Miến Điện còn kiểm soát được đến ngày nay.
Q9228
tiếng Miến
Concept
Q9217
tiếng Thái
Concept
Q1062422
nhà Konbaung
LOC
Q836
Miến Điện
LOC
Q148
Mãn Thanh
LOC
Q1081620
Xiêm La
Concept
Q3237019
bốn cuộc xâm lăng của quân Thanh
EVE
Q470984
Bayinnaung
PER
Q464535
chùa Shwedagon
LOC
Q470978
Alaungpaya
PER
Q6428897
chiến dịch thống nhất Miến Điện
EVE
Q1193
Manipur
LOC
Q819
Ai Lao
LOC
Q1081620
Xiêm La
Concept
Q8733
Đại Thanh
Concept
Q19133
Càn Long
PER
Q340803
Bát Kỳ
ORG
Q1596706
Maha Thiha Thura
PER
Q637909
Mon
Concept
Q1059707
Lan Na
LOC
Q320097
Taksin
PER
Q52028
Chiang Mai
LOC
None
miền Taninthayi
UNK
Q456847
bang Shan
LOC
Q140646
bang Kachin
LOC
Q1395046
Hsinbyushin
PER
Q1395046
Hsinbyushin
PER
Q1395046
Hsinbyushin
PER
Q1395046
Hsinbyushin
PER
Q1395046
Hsinbyushin
PER
Q1395046
Hsinbyushin
PER
Q1395046
Hsinbyushin
PER
Q1395046
Hsinbyushin
PER
Q1395046
Hsinbyushin
PER
1736-09-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
tháng 9 năm 1736
DATE
1776-06-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
tháng 6 năm 1776
DATE
1775-04-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
tháng 4 năm 1775
DATE
1775-10-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
Tháng 10 năm 1775
DATE
1776-06-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
tháng 6 năm 1776
DATE
+12^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
12
NUMBER
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
+1763^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1763
NUMBER
+1776^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1776
NUMBER
+1765^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1765
NUMBER
-1767^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-1767
NUMBER
+1752^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1752
NUMBER
+1759^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1759
NUMBER
+1767^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1767
NUMBER
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
+1767^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1767
NUMBER
+1768^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1768
NUMBER
+3^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
3
NUMBER
+1769^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1769
NUMBER
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
+1773^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1773
NUMBER
+1774^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1774
NUMBER
+1775^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1775
NUMBER
family
country of citizenship
child
country