Wojna domowa w Libii
Wojna domowa w Libii (zwana również rewolucją libijską) – wojna domowa rozpoczęta po wystąpieniu opozycji przeciwko złej sytuacji materialnej, bezrobociu, korupcji, ograniczaniu swobód obywatelskich oraz długoletnim rządom Mu’ammara al-Kaddafiego. Protesty zapoczątkowane 15 lutego pod wpływem udanych rewolucji w Tunezji i Egipcie przerodziły się w wojnę domową i interwencję zbrojną NATO.

Do pierwszych wystąpień pod wpływem sytuacji w innych krajach arabskich doszło w styczniu 2011 roku. Libijska sytuacja społeczno-polityczna przedstawiała się na niekorzyść rządu, podobnie jak w krajach objętymi rewolucją. Wówczas rząd, obawiając się wzmocnienia protestów, obniżył podatki i cła na krajowe oraz importowane produkty żywnościowe. Protesty wznowiono jednak 15 lutego, po obaleniu prezydenta Egiptu, Husniego Mubaraka. 17 lutego zorganizowano tzw. "Dzień Gniewu" – masowe antyrządowe wystąpienia w całym kraju.

Doszło wówczas do pierwszych walk zbrojnych. Do walki przeciwko rebeliantom Muammar Kaddafi zaciągnął zagranicznych najemników. 21 lutego w Trypolisie doszło do masakry protestujących, w której zginęło ok. 300 osób. Tego samego dnia rebelianci zajęli miasto Bengazi, które później stało się siedzibą władz powstańczych. 22 lutego Kaddafi przemówił do narodu, grożąc śmiercią każdemu, kto wykaże się nielojalnością i przystąpi do walki z siłami rządowymi.

24 lutego rozpoczęła się ofensywa rebeliantów na obu frontach – zachodnim (trypolitańskim) i wschodnim (cyrenajskim). W wyniku sukcesów rebeliantów na frontach i buntów kolejnych miast, rząd ogłosił podwyżkę płac. 26 lutego Mustafa Muhammad Abd al-Dżalil, minister sprawiedliwości w rządzie Muammara Kaddafiego, który ustąpił ze stanowiska 21 lutego, w Bengazi powołał Narodową Radę Tymczasową. Tego samego dnia RB ONZ wprowadziła rezolucję nr 1970, która zamroziła wszelkie aktywa Kaddafiego.

W reakcji na bunt miast w górach Dżabal Nafusa na froncie trypolitańskim, siły rządowe rozpoczęły tam 1 marca ofensywę, w której wyniku jeszcze tego samego dnia odbiły największe miasto w regionie – Gharjan. W kolejnych dniach walki wygasały i opierały się na oblężeniu miast – Az-Zintanu, Jafranu oraz Nalutu.

Na początku marca rebelianci kontrolowali cały wschód kraju i zapowiedzieli marsz na Trypolis. Wówczas zarządzono mobilizację w wojsku narodowym i 6 marca ruszyła rządowa ofensywa. Rebelianci tracili kolejne miasta – Bin Dżawwad (6 marca), Ras al-Unuf (10 marca), Zuwara (14 marca), Marsa al-Burajka (15 marca), Adżdabija (17 marca). Rebelianci zostali zepchnięci do Bengazi. Podczas prowadzenia militarnej operacji przez wojska Kaddafiego, arena międzynarodowa debatowała nad wprowadzeniem strefy zakazu lotów nad Libią i ewentualną interwencją wojskową. Gdy wojska Kaddafiego stanęły u bram Bengazi, RB ONZ wprowadziła rezolucję nr 1973, która zakazywała lotów libijskich samolotów bojowych bombardujących zarówno pozycje rebeliantów, jak i cywilów. Dzień po tym, 18 marca, rząd ogłosił jednostronne zawieszenie broni, którego jednak nie zamierzał przestrzegać.

Realizując postanowienia rezolucji ONZ nr 1973, 19 marca 2011 roku, kilka państw rozpoczęło militarną „operację reagowania kryzysowego”, mającą na celu egzekucję zakazu lotów nad Libią. W wyniku ataków za pomocą pocisków manewrujących i uderzeń powietrznych lotnictwa, zniszczeniu uległa większość libijskiego systemu przeciwlotniczego. 20 marca libijskie władze ogłosiły kolejne zawieszenie broni, które także nie było przestrzegane. W czasie kiedy siły koalicji bombardowały kolejne cele w Libii, siły powstańcze prowadziły z Bengazi kontrnatarcie na zachód.

W dniach 26–27 marca rebelianci zajęli wszystkie miasta portowe we wschodniej Libii, które siły rządowe odbiły podczas swojej ofensywy – Adżdabija i Marsa al-Burajka (26 marca), Ras al-Unuf i Bin Dżawad (27 marca). Tym samym sytuacja na froncie wschodnim powróciła do stanu sprzed 6 marca. Jednak 28 marca kontrofensywa została zatrzymana pod Syrtą, rodzinnym miastem Muammara Kaddafiego. Dzień później lojaliści rozpoczęli uderzenie na wschód. Wojsko zajęło Bin Dżawad (29 marca) i Ras al-Unuf (30 marca).

31 marca NATO przejęło dowództwo nad operacją międzynarodową od koalicji państw zachodnich. Wraz z początkiem kwietnia sytuacja na froncie cyrenajskim stabilizowała się. Ofensywa sił rządowych została wyhamowana w Marsa al-Burajce, która została ostatecznie zdobyta przez lojalistów 6 kwietnia. Następnie wojsko atakowało Adżdabiję, jednak szturm został odparty 11 kwietnia. Po tym dochodziło do pojedynczych potyczek na pustyni między Marsa al-Burajką i Adżdabiją.

Z kolei na froncie zachodnim wojsko oblegało cztery miasta: Nalut, Zintan, Jafran oraz Misratę. W tym ostatnim trwały nieustanne krwawe walki i katastrofalny kryzys humanitarny. 21 kwietnia rebelianci przejęli kontrolę na przejściem granicznym z Tunezją w Wazin. 23 kwietnia siły rządowe odbiły oblegany Jafran, rozpoczęły oblężenie utraconego Wazzinu, który został przejęty przez nich 28 kwietnia. 29 kwietnia siły Kaddafiego przekroczyły granicę z Tunezją. Tam doszło do bitwy z armią tunezyjską, która pokonała wojsko libijskie. Po tym wydarzeniu przejście w Wazzinie było ponownie kontrolowane przez rebeliantów.

Siły NATO oprócz codziennych bombardowań infrastruktury wojska atakowały rezydencje samego Muammara Kaddafiego. Do pierwszego nalotu na kompleks budynków rządowych w Trypolisie doszło 25 kwietnia. Kolejne podobne uderzenie miało miejsce 30 kwietnia. Zginął w nim syn libijskiego przywódcy – Saif al-Arab Kaddafi.

Na początku maja rozpoczęła się ostatnia fazy bitwy o Misratę. Po wielomiesięcznym oblężeniu rebelianci 11 maja ogłosili zwycięstwa w mieście i jednocześnie ruszyli z natarciem na zachód w kierunku stolicy. Mimo powietrznej pomocy NATO marsz na zachód został przez siły Kaddafiego przerwany już w połowie maja. Tym samym walki toczyły się na przedpolach Misraty, co pozwoliło lojalistom na wyprowadzanie pojedynczych ataków na miasto, które zostało w znacznym stopniu zniszczone podczas oblężenia.

Pod koniec maja alianci zintensyfikowali naloty na Trypolis. Każdą noc atakowano kompleks rezydencji i biur rządu libijskiego, bunkry oraz infrastrukturę wojskową sił libijskich. 1 czerwca Sojusz przedłużył mandat misji do września. 4 czerwca NATO po raz pierwszy użyło w akcji militarnej w Libii śmigłowców bojowych.

W maju aktywność lojalistów na froncie Dżabal Nafusa spadła. Armia jednak nadal ostrzeliwała za pomocą rakiet oblegane miasta. W czerwcu inicjatywę przejęli rebelianci. Zabezpieczali elektrownie i pola naftowe. 6 czerwca po ciężkich walkach zdobyli kontrolę nad Jafranem. W dniach 11-12 czerwca opozycjoniści dokonali szturmu na Az-Zawiję leżącą 50 km od stolicy, jednak zostali pokonani przez wojsko narodowe. Tymczasem sytuacja pod Misratą stała się patowa. Obie strony dokonywały bezskutecznych ataków na tyły wroga. Do końca czerwca rebelianci zdobyli kontrolę nad niemal całym regionem gór Dżabal Nafusa.

27 czerwca Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) w Hadze wydał nakaz aresztowania Muammara Kaddafiego, oraz jego syna Kadafiego Saifa Al-Islama, a także szefa libijskiego wywiadu Abdullaha Al-Senussiego. Wniosek o aresztowanie Libijczyków za podejrzenie o popełnienie zbrodni przeciwko ludzkości został wystosowany w maju przez głównego prokuratora trybunału Luisa Moreno-Ocampo.

W połowie lipca rebelianci ruszyli z ofensywą na froncie wschodnim oraz południowym. Po kilku dniach ciężkich walk o Marsę al-Burajkę, rebelianci co prawda dostali się do miasta, jednak zostało ono silnie zaminowane i pod wpływem nieustannych ataków ze strony wroga zostali 21 lipca zmuszeni do odwrotu. Dokładnie tydzień po bitwie zamordowano dowódcę rebeliantów – generała Abdula Fataha Junisa. Natomiast na froncie południowym rebelianci zabezpieczyli kilka miast, poruszając się ze wschodu za zachód. Tymczasem Narodowa Rada Tymczasowa z Bengazi uzyskiwała coraz większe uznanie na arenie międzynarodowej.

Pod koniec lipca rebelianci rozpoczęli ofensywę w Dżabal Nafusa, w której wyniku opanowali cały górzysty region. Po zajęciu miasta Bir al-Ghanem (6 sierpnia), bojownicy ruszyli na Az-Zawiję, do której dotarli 13 sierpnia. Tymczasem, kiedy bojownicy walczyli o Az-Zawiję i prowadzili kampanię na wybrzeżu, oddział z Dżabal Nafusa zajął największe miasto tego regionu – Gharjan (15 sierpnia). 17 sierpnia rebelianci weszli do Sabraty, dzień później do Zuwary. 19 sierpnia padł Zalitan oraz Marsa al-Burajka na froncie wschodnim. 20 sierpnia rebelianci zwyciężyli w Az-Zawiji, a jedna z brygad powstańczych dotarła do Trypolisu, gdzie rozpoczęła się bitwa o kontrolę nad stolicą kraju. Rebelianci opanowali całkowicie miasto 28 sierpnia. Dwa dni wcześniej przeniosła tam swoją siedzibę Narodowa Rada Tymczasowa. Powstańcy rozpoczęli operacje przejmowania pozostałych części kraju i poszukiwania Muammara Kaddafiego.

W połowie września siły lojalistów kontrolowały ok. 10–15% powierzchni kraju. Na północy rebelianci odizolowali i otoczyli miasta Bani Walid oraz Syrtę. 21 września powstańcy zdobyli Sabhę, największe miasto w południowej Libii. W Fazzanie ostatnim bastionem sił Kaddafiego była gmina Ghat, która została opanowana do końca września.

W październiku ciężkie walki trwały o dwa ostatnie bastiony rządu Muammara al-Kaddafiego – Bani Walid oraz Syrtę. Pierwsze z tych miast zostało zdobyte przez siły rebeliantów 17 października, natomiast Syrta 20 października. Tego samego dnia, po ataku lotniczym NATO na konwój kilkudziesięciu pojazdów opuszczających miasto i późniejszej wymianie ognia pomiędzy rebeliantami a ocalałymi lojalistami, zabity został pojmany wcześniej Mu’ammar al-Kaddafi. Oficjalnie nowe władze wyzwolenie Libii ogłosiły w Bengazi 23 października 2011. Ten dzień uznaje się za zakończenie wojny domowej.
Q8465
wojna domowa
Concept
Q19878
Mu’ammara al-Kaddafiego
PER
Q10931
rewolucji
Concept
Q46959
Tunezji
EVE
Q29198
Egipcie
EVE
Q33761
sytuacji w innych krajach arabskich
EVE
Q29198
obaleniu
EVE
Q34105
Husniego Mubaraka
PER
Q40816
Bengazi
LOC
Q274769
Mustafa Muhammad Abd al-Dżalil
PER
Q32835
Narodową Radę Tymczasową
ORG
Q37470
RB ONZ
MEDIA
Q282539
rezolucję nr 1970
EVE
Q165620
Dżabal Nafusa
LOC
Q277176
ofensywę
MEDIA
Q61102
Az-Zintan
LOC
Q1018215
Jafran
LOC
Q132409
Nalut
LOC
Q117564
Bin Dżawwad
LOC
Q58462
Ras al-Unuf
LOC
Q231167
Zuwara
LOC
Q36219
Marsa al-Burajka
LOC
Q202991
Adżdabija
LOC
Q235045
rezolucję nr 1973
EVE
Q2739113
operację reagowania kryzysowego
Concept
Q106977829
egzekucję zakazu lotów nad Libią
UNK
Q181860
pocisków manewrujących
Concept
Q843941
systemu przeciwlotniczego
Concept
Q68385
Wazin
LOC
Q557631
Luisa Moreno-Ocampo
PER
Q307222
Abdula Fataha Junisa
PER
Q81545
Wojna domowa w Libii
EVE
2011-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
styczniu 2011
DATE
1970-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1970
DATE
1973-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1973
DATE
1973-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1973
DATE
2011-03-19T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
19 marca 2011
DATE
2011-10-23T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
23 października 2011
DATE
+15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
15
NUMBER
+15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
15
NUMBER
+17^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
17
NUMBER
+21^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
21
NUMBER
+22^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
22
NUMBER
+24^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
24
NUMBER
+26^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
26
NUMBER
+21^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
21
NUMBER
+1^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1
NUMBER
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
+14^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
14
NUMBER
+15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
15
NUMBER
+17^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
17
NUMBER
+18^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
18
NUMBER
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
+26^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
26
NUMBER
+27^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
27
NUMBER
+26^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
26
NUMBER
+27^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
27
NUMBER
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+28^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
28
NUMBER
+29^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
29
NUMBER
+30^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
30
NUMBER
+31^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
31
NUMBER
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+11^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
11
NUMBER
+21^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
21
NUMBER
+23^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
23
NUMBER
+28^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
28
NUMBER
+29^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
29
NUMBER
+25^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
25
NUMBER
+30^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
30
NUMBER
+11^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
11
NUMBER
+1^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1
NUMBER
+4^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
4
NUMBER
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+11^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
11
NUMBER
-12^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-12
NUMBER
+50^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
50
NUMBER
+27^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
27
NUMBER
+21^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
21
NUMBER
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+13^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
13
NUMBER
+15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
15
NUMBER
+17^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
17
NUMBER
+19^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
19
NUMBER
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
+28^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
28
NUMBER
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
+15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
15
NUMBER
+21^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
21
NUMBER
+17^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
17
NUMBER
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
instance of
part of
conflict
chairperson
legislated by