Język friulski
Język friulski a. friulański a. furlański – jeden z języków retoromańskich, największy pod względem liczby mówiących.

Posługuje się nim ponad pół miliona osób, przede wszystkim Friulowie, ale również niektórzy Włosi i Słoweńcy mieszkający w regionie autonomicznym Friuli-Wenecja Julijska (północno-wschodnie Włochy). Dawniej obszar języka furlańskiego obejmował Triest i część Istrii, lecz później język furlański został wyparty z wybrzeża Morza Adriatyckiego przez język włoski oraz język słoweński i obecnie jego zasięg ogranicza się do historycznych granic regionu Friuli. W 1999 roku został oficjalnie uznany przez państwo włoskie.

Dawniej język furlański, język ladyński i język romansz były często uważane za trzy regionalne odmiany języka retoromańskiego. Badania R. A. Halla Jr. przemawiają jednak za uznaniem ich za trzy odrębne języki.

We furlańskim występuje pewna liczba wyrazów słowiańskiego pochodzenia, zaczerpniętych z sąsiednich dialektów słoweńskich, np. "cos" (czyt. kos, „kosz, koszyk”), "colaç" (czyt. kolacz, „kołacz, obwarzanek”).

Furlański jako język literacki dopiero się kształtuje. Obecnie istnieją dwie skodyfikowane pisownie. Pierwsza z nich, opracowana przez miłośników języka furlańskiego Gianniego Nazziego i Giorgia Faggina, charakteryzuje się użyciem zaczerpniętego z języków słowiańskich znaku diakrytycznego (haczka), np. w literze č. Druga, stworzona w 1986 roku na zamówienie władz prowincji Udine przez katalońskiego profesora Xaviera Lamuelę, w większym stopniu uwzględnia zróżnicowanie dialektalne języka furlańskiego i została w 1996 roku przyjęta jako oficjalna przez władze regionu autonomicznego Friuli-Wenecja Julijska.

Literatura w języku furlańskim jest stosunkowo skąpa. Najbardziej znanym jej przedstawicielem jest Pier Paolo Pasolini, którego matka była Friulką, i który w tym języku tworzył swoje wczesne utwory poetyckie. Niektóre ze swoich powieści napisał w języku friulskim włoski pisarz współczesny Carlo Sgorlon.

Na używanie języka furlańskiego decyduje się część wykonawców muzyki popularnej. Co roku ukazuje się kilkanaście albumów muzycznych z tekstami w tym języku, reprezentujących takie gatunki jak rock, blues, folk, hip-hop czy muzyka eksperymentalna. Szlak przecierał hardcore punkowy zespół Inzirli, działający w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych. Do znanych zespołów śpiewających w języku furlańskim należą Arbe Garbe i 'Zuf de Žur.
Q515593
języków retoromańskich
Concept
Q605843
Friulowie
Concept
Q50001
Włosi
Concept
Q15863
Słoweńcy
MEDIA
Q1250
Friuli-Wenecja Julijska
LOC
Q38
Włochy
LOC
Q546
Triest
LOC
Q639912
Istrii
LOC
Q13924
Morza Adriatyckiego
LOC
Q652
język włoski
Concept
Q9063
język słoweński
Concept
Q160570
Friuli
LOC
Q36202
język ladyński
Concept
Q13199
język romansz
Concept
Q515593
języka retoromańskiego
Concept
Q23526
słowiańskiego
Concept
Q1097949
język literacki
Concept
Q26948
haczka
Concept
Q2430
1986
TIME
Q2790
Udine
LOC
Q2070
1996
TIME
Q8242
Literatura
Concept
Q25120
Pier Paolo Pasolini
PER
Q482
poetyckie
Concept
None
Carlo Sgorlon
UNK
Q37073
muzyki popularnej
Concept
Q11399
rock
Concept
Q9759
blues
Concept
Q106298881
folk
UNK
Q11401
hip-hop
Concept
Q10922
hardcore punk
Concept
Q17335000
Inzirli
Concept
None
Arbe Garbe
UNK
None
'Zuf de Žur
UNK
Q33441
Język friulski
Concept
1999-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1999
DATE
1986-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1986
DATE
1996-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1996
DATE
subclass of
indigenous to
country
subclass of
country
facet of
country
country
subclass of
subclass of
point in time