Konstytucja 3 maja
Konstytucja 3 maja, właśc. Ustawa Rządowa z dnia 3 maja – uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) spisaną konstytucją.

Uchwalona przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wraz ze "stanami skonfederowanemi w liczbie podwóyney naród Polski reprezentującemi". Została zaprojektowana w celu zlikwidowania obecnych od dawna wad opartego na wolnej elekcji i demokracji szlacheckiej systemu politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Konstytucja zmieniła ustrój państwa na monarchię dziedziczną, ograniczyła znacząco demokrację szlachecką, odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach państwa szlachcie nieposiadającej ziemi (gołocie), wprowadziła częściowe zrównanie praw osobistych mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w ten sposób łagodząc nadużycia pańszczyzny. Konstytucja formalnie zniosła "liberum veto".

Przyjęcie monarchicznej Konstytucji 3 maja spowodowało opozycję republikanów oraz sprowokowało wrogość Imperium Rosyjskiego, które od 1768 roku było protektorem Rzeczypospolitej i gwarantem nienaruszalności jej ustroju. W wojnie w obronie konstytucji Polska, zdradzona przez swojego pruskiego sprzymierzeńca Fryderyka Wilhelma II, została pokonana przez wojska rosyjskie Katarzyny Wielkiej, wspierające konfederację targowicką – spisek części polskich magnatów przeciwnych zmianie ustroju Rzeczypospolitej. Po utracie niepodległości w 1795 roku przez 123 lata rozbiorów przypominała o walce o niepodległość. Zdaniem dwóch współautorów Ignacego Potockiego i Hugona Kołłątaja była „ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny”.

Konstytucja przestała w praktyce obowiązywać (straciła znaczenie) 24 lipca 1792 roku (w momencie przystąpienia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do konfederacji targowickiej) – czyli po nieco ponad 14 miesiącach, w ciągu których Sejm Czteroletni uchwalił szereg ustaw szczegółowych, będących rozwinięciem jej postanowień. Przestała natomiast być obowiązującym aktem prawnym (została derogowana) 23 listopada 1793 roku. Sejm grodzieński uznał wtedy Sejm Czteroletni za niebyły i uchylił wszystkie ustanowione na nim akty prawne.
Q2547
3 maja
TIME
Q7784
1791
TIME
Q820655
ustawa
Concept
Q172107
Rzeczypospolitej Obojga Narodów
LOC
Q11698
konstytucji amerykańskiej
ORG
Q3273712
króla
Concept
Q54019
Stanisława Augusta Poniatowskiego
PER
Q1156016
wolnej elekcji
Concept
Q938143
demokracji szlacheckiej
UNK
Q849242
monarchię dziedziczną
Concept
Q938143
demokrację szlachecką
UNK
Q9274981
gołocie
Concept
Q1941338
mieszczan
LOC
Q311995
szlachty
Concept
Q1369542
pańszczyzny
Concept
Q933023
liberum veto
Concept
Q216669
monarchicznej
Concept
Q34266
Imperium Rosyjskie
LOC
Q1352215
wojnie w obronie konstytucji
EVE
Q36
Polska
LOC
Q27306
pruskiego
LOC
Q326676
sprzymierzeńca
Concept
Q152229
Fryderyka Wilhelma II
PER
Q1078222
wojska rosyjskie
ORG
Q36450
Katarzyny Wielkiej
PER
Q911889
konfederację targowicką
MEDIA
Q501844
polskich magnatów
UNK
Q152006
rozbiorów
LOC
Q36742
Ignacego Potockiego
Concept
Q127345
Hugona Kołłątaja
PER
Q911889
konfederacji targowickiej
MEDIA
Q1864008
aktem prawnym
Concept
Q1200314
derogowana
Concept
Q1661055
Sejm grodzieński
MEDIA
Q1129096
Konstytucja 3 maja
MEDIA
Q1129096
Konstytucja 3 maja
MEDIA
1791-05-03T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
3 maja 1791
DATE
1787-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1787
DATE
1768-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1768
DATE
1795-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1795
DATE
1792-07-24T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
24 lipca 1792
DATE
1793-11-23T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
23 listopada 1793
DATE
+3^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
3
NUMBER
+3^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
3
NUMBER
+3^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
3
NUMBER
+3^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
3
NUMBER
+14^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
14
NUMBER
point in time
position held
signatory