Utrechtse caravaggisten
Onder de Utrechtse caravaggisten wordt een groep schilders verstaan die in de eerste decennia van de zeventiende eeuw als onderdeel van hun opleiding naar Italië reisden, daar sterk onder de invloed van de werken van Caravaggio kwamen en na terugkomst in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in Utrecht werkzaam waren. Zij maakten deel uit van een Europese kunststroming die bekendstaat als het caravaggisme.

De voornaamsten onder hen zijn Hendrick ter Brugghen, Dirck van Baburen en Gerard van Honthorst. Andere schilders die in caravaggistische trant werkten zijn onder meer Jan van Bijlert, Jan Gerritsz. van Bronchorst en Nicolaes van Borculo. Een late vertegenwoordiger van deze stijl is Aelbert van der Schoor. Ter Brugghen wordt vandaag de dag beschouwd als de belangrijkste vertegenwoordiger, maar wordt pas sinds half twintigste eeuw in zijn algemeenheid gewaardeerd als een uitstekend schilder. Bij leven lijkt hij geen grote reputatie te hebben gehad. 

Een bijzondere positie wordt ingenomen door Matthias Stom. Stom is in Utrecht opgeleid, maar bleef na zijn leertijd in Rome in Italië. Zijn werk bevindt zich in veel buitenlandse musea, maar is in Nederland relatief onbekend.

Overigens is het aannemelijk dat zij niet alleen rechtstreeks zijn beïnvloed door Caravaggio (die zij, met een eventuele uitzondering voor Ter Brugghen, niet persoonlijk gekend kunnen hebben), maar ook door schilders die al enige tijd in diens trant werkten, zoals Bartolommeo Manfredi en Orazio Gentileschi.

Typerend voor de Utrechtse caravaggisten is de realistische schildertrant en de bijzondere behandeling van het licht (clair-obscur). Beide kenmerken waren ontleend aan Caravaggio. 
Voor alle schilders geldt dat zij enerzijds "historiestukken" schilderden (Bijbelse en mythologische onderwerpen), en anderzijds genrestukken van een bijzondere soort: meestal waren het muzikanten, spelers of drinkers die zij ten halven lijve, dicht op de toeschouwer afbeeldden. Een opvallend thema was dat van de koppelaarster.

Het is een vreemd fenomeen dat deze groep vrij geïsoleerd in Utrecht actief was. Hun werken komen nogal on-Nederlands over, en werden daardoor ook lange tijd min of meer over het hoofd gezien. Tegenwoordig is er weer meer belangstelling voor deze schilders. Men is tot het inzicht gekomen dat zij een belangrijke schakel vormden tussen de Italiaanse barokkunst van Caravaggio en Nederlandse schilders als Rembrandt (clair-obscur), Frans Hals (genrestukken) en Vermeer (kleurgebruik). Samen met andere caravaggisten actief in Italië en Woerden, zette de groep ook de toon voor latere kunstenaars die in een door caravaggisme geïnspireerde wijze werkten, zoals Georges de La Tour in Lotharingen en Jan Janssens in Gent.

Onder de titel Geef Utrechtse Meesters een gezicht werden in 2018 en 2019 drie schilderijen van Utrechtse caravaggisten als muurschilderingen aangebracht op panden in Utrecht.
Q1028181
schilders
Concept
Q42207
Caravaggio
PER
Q170072
Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
ORG
Q803
Utrecht
LOC
Q62506
caravaggisme
TIME
Q437233
Hendrick ter Brugghen
PER
Q380708
Dirck van Baburen
PER
Q314548
Gerard van Honthorst
PER
Q758925
Jan van Bijlert
PER
Q2424907
Jan Gerritsz. van Bronchorst
PER
Q18607985
Nicolaes van Borculo
MEDIA
None
Aelbert van der Schoor
UNK
Q949627
Matthias Stom
PER
Q721166
Bartolommeo Manfredi
PER
Q367360
Orazio Gentileschi
PER
Q219540
clair-obscur
Concept
Q742333
historiestuk
Concept
Q1845
Bijbelse
Concept
Q9134
mythologische
Concept
Q214127
genrestuk
Concept
Q37853
barok
TIME
Q5598
Rembrandt
PER
Q167654
Frans Hals
PER
Q41264
Vermeer
PER
Q203371
Georges de La Tour
PER
Q1137
Lotharingen
LOC
Q15125419
Jan Janssens
PER
Q1296
Gent
LOC
Q70316939
Geef Utrechtse Meesters een gezicht
UNK
Q219423
muurschildering
Concept
Q1628039
Utrechtse caravaggisten
TIME
Q1628039
Utrechtse caravaggisten
TIME
Q1628039
Utrechtse caravaggisten
TIME
2018-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
2018
DATE
2019-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
2019
DATE
influenced by
country
location
subclass of