Teatr Zagłębia
Teatr Zagłębia w Sosnowcu przy ulicy Teatralnej. Powstał - w rozumieniu teatru zawodowego - w 1897 roku, z siedzibą w gmachu wzniesionym z prywatnych środków przedsiębiorcy hrabiego Mortimera Renarda jako 6 teatr w Królestwie Polskim (Kongresowym), czy jak niekiedy jest podawane „na ziemiach polskich”. Podłożem do zaistnienia - zaskakującego, zdawałoby się, w środowisku bardzo robotniczym - była ożywiona już w latach siedemdziesiątych XIX w. działalność w mieście teatrów amatorskich. Działały one zwłaszcza właśnie w środowisku robotniczym, szczególnie widoczny w branży włókienniczej, wśród pracowników której działał teatr prawdopodobnie od 1872 roku. Drugie znaczące pod tym aspektem środowisko to kolejarze, pośród których z początkiem lat osiemdziesiątych XIX w. zaczęły działać nawet dwa takie amatorskie teatry kolejowe. Działały one na terenie obecnego Śródmieścia oraz dzielnicy znanej obecnie jako Maczki, która podówczas nosiła nazwę „Granica” (w związku z umiejscowioną tam stacją kolejową granicy państwowej między zaborami rosyjskim i austriackim, jakie łączyły się w wyznaczany granicami Sosnowca tzw. Trójkąt Trzech Cesarzy.

Budynek obecnie będący samoistną siedzibą Teatru został wzniesiony według planów architekta Karola Steczkowskiego i stanowił wówczas element całego zaplanowanego kompleksu, w skład którego wchodziły:
* tzw. Teatr Zimowy (ówczesna nazwa nieoficjalna, budynek przetrwał do dzisiaj i jest siedzibą Teatru)
* Pokoje gościnne - Hotel Saski
* Drewniany Teatr Letni.
Działalność „pierwszego elementu”, Teatru Zimowego – zainaugurowano 6 lutego 1897 roku, inscenizacją „Zemsty” Aleksandra Fredry w wykonaniu miejscowego zespołu amatorskiego, wraz z deklamacją okolicznościowego utworu „Prolog” Andrzeja Niemojewskiego - po czym następnego dnia budynek przejął już teatr zawodowy, jaki został na pierwsze lata istnienia teatru sprowadzony. Całość kompleksu ukończono w lipcu tego samego roku, czego głównym momentem było w tym też czasie (lato 1897) oddanie nieopodal do użytku drewnianego Teatru Letniego. Inauguracja sceny miała miejsce 15 VII tego roku; przedstawiono operę Bogusławskiego i Stefaniego "Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale". Teatr Letni pełnił do I wojny światowej rolę drugiej sceny (w czasie wojny w skrajnej sytuacji ekonomicznej tego czasu został rozebrany i/lub jak podają inne źródła spłonął w latach dwudziestych).

Nazewnictwo tego teatru niestety nie było ustabilizowane. Łączyło się to tak z miejscowymi nazwami zwyczajowymi, sięgającymi czasów teatrów amatorskich, z różnymi właścicielami poszczególnych elementów pierwotnego kompleksu, jak i w końcu z czasami kryzysu ekonomicznego i związanym z nimi przekazywaniem własności, jak i prawa użytkowania różnym podmiotom. Być może ta płynność nazewnictwa jest przyczyną, że niektóre szacowne źródła, jak Encyklopedia choćby PWN, nie zauważa tego jednego ze starszych polskich teatrów a wręcz jakby łączy powstanie Teatru Zagłębia z wyłonieniem się go w 1955 z wcześniejszej fazy, jaką było w ramach "nowych porządków" włączenie po II wojnie sosnowieckiego teatru jako filii młodszego przecież wyraźnie teatru katowickiego. Łączyło się to jednak z nieustannymi protestami społeczeństwa sosnowieckiego i w końcu w ramach odwilży lat pięćdziesiątych udało się przywrócić odrębność (drugi zresztą raz w historii, gdyż krótko przed II wojną też te dwa teatry funkcjonowały łącznie, podówczas ze względów ekonomicznych i z chwilą przezwyciężenia tego kryzysu została ta tymczasowa fuzja cofnięta). Tak więc, od początku do 1924 teatr "Stały" (Zimowy) był we władaniu "Towarzystwa Hrabia Renard" i z tą nazwą oficjalnie był kojarzony, jakkolwiek w popularnym obiegu była wspomniana nazwa "Teatr Zimowy". Funkcjonowała też nazwa Teatr Polski 1920, W 1924 r. zostaje wykupiony przez miasto i zaczyna funkcjonować jako Teatr Miejski (niektóre źródła nazwę tę łączą dopiero z r.1927), co być może bardziej łączyło się z akcentowaniem tego teatru w odróżnieniu od teatru amatorskiego, któremu miasto w 1928 przydzieliło także możliwość korzystania z budynku "Teatru Zimowego". Od chwili wykupienia w 1924 r. teatru przez Miasto - funkcjonowała też półoficjalnie nazwa Teatr Zagłębia, która powróci już nie tylko w nieformalnym języku, ale i oficjalnie, gdy Sosnowiczanie czy wręcz wszyscy Zagłębiacy wywalczą w czasach tzw. odwilży 1955 zniesienie przymusowego włączenia "do centrali w Katowicach" (jako filia Teatru Śląskiego w latach 1947-1955). Wszakże pamiętać należy, że w biegu historii całego kompleksu teatralnego w Sosnowcu funkcjonowały jeszcze - w niektórych wypadkach znacząc przez parę lat Teatr Zimowy a przez parę Teatr Letni - nazwy następujące: Teatr Ogródkowy (Letni), Teatr Popularny (w 1911 nazywano tak Letni a w początku lat dwudziestych Miejski) i Teatr Tani (jak wyżej). Po roku 1955, gdy teatr ustalił się organizacyjnie i nazewniczo jako spadkobierca wszystkich sosnowieckich tradycji teatralnych, nazwa Teatr Zagłębia już nie podlegała zakusom ni zmianom.

Budynek Teatru Zimowego - obecnego teatru - był wielokrotnie przebudowywany. Obecną formę zyskał podczas modernizacji przeprowadzonej w latach 1976-1978 i po rozbudowie dokonanej w 1992 roku. Nie zachowały się elementy pierwotnego wystroju i wyposażenia wnętrz.

Niektóre osobistości polskiego teatru i literatury z Teatrem Zagłębia lub gościnnie występujące:
Wanda Siemaszkowa, Bronisław Dąbrowski, Józef Kotarbiński, Tadeusz Fijewski (to w Sosnowcu w sezonie 37/38 został odkryty jako nieporównywalny talent komediowy), Jan Świderski (aktor), Leon Kruczkowski, Gabriela Zapolska „nadzorująca” wystawienia swoich sztuk, Jan Pierzchała, Lech Piwowar, Lidia Bienias.
Q105060
Sosnowcu
LOC
Q7847
1897
TIME
Q221457
Kongresowym
LOC
Q9395931
Śródmieścia
Concept
Q11765827
Maczki
Concept
Q1257871
Trójkąt Trzech Cesarzy
LOC
None
Karola Steczkowskiego
UNK
Q2320
6 lutego
TIME
Q7847
1897
TIME
Q380506
Aleksandra Fredry
PER
Q3505543
Andrzeja Niemojewskiego
PER
Q290902
Bogusławskiego
PER
Q329068
Stefaniego
PER
Q16569352
"Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale"
MEDIA
Q18577
1955
TIME
Q2173
1924
TIME
Q2155
1920
TIME
Q2173
1924
TIME
Q18110
1927
TIME
Q19715
1928
TIME
Q2173
1924
TIME
Q18577
1955
TIME
Q162909
Teatru Śląskiego
LOC
Q5263
1947
TIME
Q18577
1955
TIME
Q105060
Sosnowcu
LOC
Q2076
1911
TIME
Q18577
1955
TIME
Q8864957
Wanda Siemaszkowa
PER
Q891550
Bronisław Dąbrowski
PER
Q405676
Józef Kotarbiński
PER
Q4483502
Tadeusz Fijewski
PER
Q11719661
Jan Świderski (aktor)
PER
Q1542851
Leon Kruczkowski
PER
Q454870
Gabriela Zapolska
PER
Q11718677
Jan Pierzchała
PER
Q11753516
Lech Piwowar
PER
Q17544543
Lidia Bienias
PER
Q9356175
Teatr Zagłębia
LOC
Q9356175
Teatr Zagłębia
LOC
Q9356175
Teatr Zagłębia
LOC
1897-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1897
DATE
1872-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1872
DATE
1897-02-06T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
6 lutego 1897
DATE
1955-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1955
DATE
1924-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1924
DATE
1924-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1924
DATE
1927-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1927
DATE
1928-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1928
DATE
1924-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1924
DATE
1955-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1955
DATE
1911-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1911
DATE
1955-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
roku 1955
DATE
1978-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1978
DATE
1992-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1992
DATE
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
15
NUMBER
+1927^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1927
NUMBER
-1955^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-1955
NUMBER
-1978^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-1978
NUMBER
+37^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
37
NUMBER
+38^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
38
NUMBER
located in the administrative territorial entity
inception
date of official opening
date of official opening
located in the administrative territorial entity
date of official opening
point in time
composer
point in time