Chorezm
Chorezm – historyczna kraina nad dolną Amu-darią, obejmująca obszar dzisiejszego Uzbekistanu, Turkmenistanu i Iranu.

Chorezm był zasiedlony już w III tysiącleciu p.n.e. Początkowo mieli go zamieszkiwać Huryci, następnie ludność pochodzenia indoeuropejskiego, zdominowana w średniowieczu przez ludy tureckojęzyczne.

Sama nazwa krainy jest niepewnego pochodzenia, po raz pierwszy występuje w achemenidzkich inskrypcjach jako "Huvarazmisz", następnie jest wyjaśniana, w zależności od hipotezy, jako „kraj Hurytów” (Sergiusz Pawłowicz Tołstow), „kraj wschodzącego słońca” (C.E. Bosworth), wreszcie arabski uczony żyjący w latach 1179–1229, Jakut Ibn Abdallah al-Hamawi, twierdził, że pochodzi ona od słów „gotowana ryba”, która była ważnym składnikiem pożywienia ludności tego kraju.

Według m.in. Josefa Markwarta na dworze króla Chorezmu, Wisztaspy, miał działać prorok Zaratusztra. Badania archeologiczne wskazują, że od ok. VIII w. p.n.e. nastąpił rozwój ekonomiczny kraju, silnie rozwinęła się sieć kanałów nawadniających. W VI wieku p.n.e. Chorezm miał wejść w skład imperium Achemenidów, jego zależność stała się jednak z czasem symboliczna. W roku 328 p.n.e. król Chorezmu ofiarował Aleksandrowi Macedońskiemu rękę swej córki i sojusz, dzięki czemu przez następne 300 lat Chorezm wzmocnił swoją pozycję w regionie. Dowodem tego są pozostałości mocno ufortyfikowanych miast pochodzących z okresu pomiędzy IV a I wiekiem p.n.e. Najstarszym ze znanych jest miasto odkryte w pobliżu dzisiejszego Kalala Gyr – założone na planie prostokąta o wymiarach 1000 na 700 metrów, otoczone murem. W zachodniej części tego miasta został odkryty pałac wzorowany na pałacach dynastii achemenidzkiej. Ponadto najbardziej znaną twierdzą jest Kiuzeli Gyr (koniec IV wieku p.n.e.), a najokazalszą Toprak Kala (III wiek p.n.e.).
W czasach chińskiej dynastii Han kraj znalazł się w orbicie jej zainteresowania, bez jakichkolwiek trwałych skutków.

W II wieku n.e. na terenie Chorezmu znane było lokalne pismo, oparte na alfabecie aramejskim.

W IV–X w. n.e. władała Chorezmem, zgodnie z przekazem Biruniego, dynastia Afrygidów, która po roku 712 musiała podporządkować się Arabom pod wodzą Kutajby Ibn Muslima.

Po załamaniu się kalifatu Chorezm wchodził kolejno w skład państw Samanidów i Seldżuków, następnie władzę zdobyła pochodząca od Turków Oguzyjskich dynastia Anusztigina, która zdołała zapoczątkować silne, lecz nietrwałe Imperium Chorezmijskie. Po podboju mongolskim, a następnie podziale państwa mongolskiego, Chorezm wszedł w skład ułusu Czagataja, następnie władzę sprawowała dynastia Timurydów. Po upadku tej dynastii stał się częścią Chanatu Chiwy, od 28 maja 1873 r. pod zwierzchnictwem Rosji. 17 lutego 1925 r. został podzielony pomiędzy obecne republiki.
Q8493
Amu-darią
LOC
Q265
Uzbekistan
LOC
Q874
Turkmenistan
LOC
Q794
Iran
LOC
Q190394
Huryci
ORG
Q19860
indoeuropejskiego
Concept
Q84072
tureckojęzyczne
MEDIA
Q389688
achemenidzkich
Concept
Q190394
Hurytów
ORG
Q2272765
Sergiusz Pawłowicz Tołstow
PER
None
C.E. Bosworth
UNK
Q35323
arabski
Concept
Q316364
Jakut Ibn Abdallah al-Hamawi
PER
Q3810143
Josefa Markwarta
PER
None
Wisztaspy
UNK
Q35811
Zaratusztra
PER
Q25346
VIII w. p.n.e.
Concept
Q25296
VI wieku p.n.e.
Concept
Q8409
Aleksandrowi Macedońskiemu
PER
Q25335
IV
Concept
Q25297
I wiekiem p.n.e.
Concept
None
Kalala Gyr
UNK
Q389688
achemenidzkiej
Concept
Q25321
III wiek p.n.e.
Concept
Q164950
dynastii
Concept
Q7209
Han
Concept
Q8103
II wieku n.e.
Concept
Q9779
alfabecie
Concept
Q28602
aramejskim
Concept
Q8099
IV
Concept
Q8052
X w. n.e.
Concept
Q11826
Biruni
PER
None
Afrygidów
UNK
Q35323
Arabom
Concept
None
Kutajby Ibn Muslima
UNK
Q131401
kalifat
Concept
Q486181
Samanidów
LOC
Q3708255
Seldżuków
LOC
Q494462
Oguzyjskich
LOC
Q20435753
dynastia Anusztigina
UNK
Q63134381
Imperium Chorezmijskie
Concept
Q41975
mongolskim
Concept
Q487829
ułusu Czagataja
LOC
Q20737645
Timurydów
LOC
Q491106
Chanatu Chiwy
LOC
Q159
Rosji
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
Q182647
Chorezm
LOC
1229-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1229
DATE
1873-05-28T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
28 maja 1873
DATE
1925-02-17T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
17 lutego 1925
DATE
+1229^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1229
NUMBER
country
country
ethnic group