Ion Creangă
Ion Creangă (ur. 1 marca 1837 w Humuleşti, zm. 31 grudnia 1889 w Jassach) – rumuński twórca literatury dziecięcej i młodzieżowej i pamiętnikarz.

Ion Creangă urodził się jako pierwszy syn chłopskiej rodziny z północnej Mołdawii. Uczył się najpierw w lokalnej szkole w rodzinnym Humuleşti, następnie w Broşteni i wreszcie w Târgu Neamț, pod okiem Isaiaha Teodorescu, którego uwiecznił w opowiadaniu "Ojciec Duhu". Matka Creangi chciała by został księdzem, więc kontynuował edukację w Fălticeni i szkole klasztoru Socola w Jassach. Swoje dzieciństwo, a następnie podróże za nauką stały się po latach podstawą jego najważniejszego dzieła: "Wspomnień z dzieciństwa".

W 1858 zakończył studia w Socola i ożenił się, a następnie został wyświęcony na diakona. Sześć lat później znów rozpoczął naukę, chcąc zostać nauczycielem; już po roku studiów zaproponowano mu posadę asystenta nauczyciela w szkole przy cerkwi Trzech Świętych Hierarchów w Jassach; równocześnie współpracował przy tworzeniu podręczników do nauki pisania i czytania w szkołach podstawowych. Konflikt z przełożonymi parafii przy cerkwi dawnego monasteru Golia, do której był przypisany i nazbyt świeckie rozrywki (m.in. uczęszczał do teatru, a także zabawiał się strzelaniem do gawronów na klasztornym podwórcu) spowodowały, że został zawieszony w prawach diakona i nauczyciela. Kupił wtedy mały, chłopski dom na obrzeżach miasta (obecnie izba pamięci pisarza), gdzie (porzucony przez żonę) mieszkał z małym synem, a utrzymywał się ze sprzedaży tytoniu. Dzięki pomocy Titu Maiorescu w 1874 odzyskał posadę nauczycielską.

W 1875 poznał szkolnego inspektora, a prywatnie – wybitnego poetę – Mihaia Eminescu, który zachęcił go do pisania. Eminescu, wyrafinowany intelektualista, był przeciwieństwem słabo wykształconego Creangi, w którym dostrzegł jednak samorodny i autentyczny geniusz. Zachęcił go do pisania i wprowadził do koła literackiego Junimea; miał także – prawdopodobnie – znaczny wpływ na twórczość Creangi, któremu przedstawił tłumaczenia literatury światowej i wyjątki dawnego piśmiennictwa rumuńskiego. Zauważalna jest jakościowa zmiana w pisarstwie Creangi po tym, jak Eminescu (chwilowo bez środków do życia) spędził rok w jego domu (1876-77). Creangă, mimo że w swoim domu w Jassach żył jak prosty chłop z Humuleşti, a świat mu znany ograniczał się do północnej Mołdawii, miał chłonny umysł, zdolny do absorpcji wartości literatury światowej, i przetworzenia ich w oparciu o solidną, tradycyjną wiejską mądrość.

Obaj pisarze pozostali przyjaciółmi do końca życia. Ion Creangă przeszedł w 1887 na emeryturę, dwa lata później zmarł na epilepsję (kilka miesięcy po śmierci Eminescu).

Cechą pisarstwa Creangi było opisywanie realistycznego świata prostych ludzi, ale wykorzystanie baśniowych schematów opowieści. Elementy fantastyczno-religijne jak Trójca Święta, Śmierć lub Święta Piątek wkraczają do chłopskiego świata, z którego wywodził się pisarz, i wchodzą w interakcje z jego mieszkańcami. Obserwacje Creangi na temat natury ludzkiej są ironiczne, ale ciepło-humorystyczne, ukazują różne aspekty dziewiętnastowiecznej chłopskiej mentalności. Szczególnie pełne tego typu satyrycznych obserwacji są "Wspomnienia z dzieciństwa", uznawane za jego arcydzieło; jednym z ważniejszych komicznych postaci w tych pamiętnikach jest sam narrator.

; Ważniejsze dzieła:
* "Capra cu trei iezi" (1875)
* "Dănilă Prepeleac" (1876)
* "Fata babei și fata moșneagului" (1877; wybór polski: "Czarodziejskie opowieści", 1933)
* "Povestea lui Harap-Alb" (1877)
* "Ivan Turbincă" (1878)
* "Wspomnienia z dzieciństwa" (cztery tomy, 1881-1892; wybór polski wydany w 1960)

Czeski poeta Oldřich Vyhlídal napisał wiersz "V rodném kraji básníka Iona Creangy". Utwór ten został wydrukowany w tomiku "Hnízda na vodě" z 1959 roku.
Q2393
1 marca
TIME
Q7608
1837
TIME
None
Humuleşti
UNK
Q2912
31 grudnia
Concept
Q7831
1889
TIME
Q46852
Jassach
LOC
Q218
rumuński
LOC
Q36180
twórca
Concept
Q11163999
literatury dziecięcej i młodzieżowej
Concept
Q112983
pamiętnik
Concept
Q217
Mołdawii
LOC
Q756593
Târgu Neamț
LOC
Q303015
Fălticeni
LOC
None
klasztoru Socola
UNK
Q161944
diakon
Concept
Q668463
Trzech Świętych Hierarchów
LOC
Q5580705
monasteru Golia
LOC
Q342564
Titu Maiorescu
PER
Q184935
Mihaia Eminescu
PER
None
Junimea
UNK
Q41571
epilepsję
Concept
Q24956562
Oldřich Vyhlídal
PER
Q204810
Ion Creangă
PER
Q204810
Ion Creangă
PER
Q204810
Ion Creangă
PER
1837-03-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1 marca 1837
DATE
1889-12-31T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
31 grudnia 1889
DATE
1858-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1858
DATE
1874-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1874
DATE
1875-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1875
DATE
1876-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1876
DATE
1887-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1887
DATE
1875-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1875
DATE
1876-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1876
DATE
1877-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1877
DATE
1933-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1933
DATE
1877-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1877
DATE
1878-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1878
DATE
1881-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1881
DATE
1892-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1892
DATE
1960-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1960
DATE
1959-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1959
DATE
+1876^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1876
NUMBER
-77^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-77
NUMBER
+1875^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1875
NUMBER
+1876^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1876
NUMBER
+1877^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1877
NUMBER
+1877^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1877
NUMBER
+1878^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1878
NUMBER
-1892^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
-1892
NUMBER
occupation
date of death
medical condition
country