Seldżukidzi
Seldżukidzi (albo Seldżucy, od: Seldżuk – arab.: السلاجقة, tur: "Selçuk") – dynastia panująca w różnych krajach Azji Zachodniej w okresie od XI do XIV wieku.
Seldżuk, eponimiczny protoplasta Seldżukidów, był pod koniec X wieku dowódcą wojskowym ("sübaši") u władcy ("jabgu") Oguzów (w tym okresie zaczęli też być nazywani Turkmenami). Wszedł on z nim w konflikt, w związku z czym około 985 musiał odłączyć się od plemienia. On i jego zwolennicy, a także inni tureccy koczownicy, którzy stopniowo się do niego przyłączali, zaczęli być nazywani od imienia przywódcy Seldżukami. Określenie „Turcy Seldżuccy” oznacza więc nie tyle grupę etniczną, co tych Turków (a w większości Turkmenów), którzy znajdowali się pod władzą rodu wywodzącego się od Seldżuka, to jest Seldżukidów. W źródłach pisanych Seldżuk pojawia się po raz pierwszy w 992, kiedy to ze swoimi ludźmi miał wspomagać Samanidów w nieudanej obronie Buchary przed Hasan Bughra-chanem. Wtedy także Seldżucy mieli przejść na islam.

Początkowo oferowali swoje usługi różnym władcom Azji Środkowej jako wojownicy, starając się znaleźć bezpieczne tereny do koczowania, ciągle naciskani przez innych Oguzów i Karachanidów. Po zwycięstwie nad Ghaznawidami pod Dandankanem w 1040 udało im się jednak utworzyć własne państwo. W 1055 zajęli Bagdad, a ich najwybitniejszy przywódca, wnuk Seldżuka Toghril Beg, otrzymał od kalifa tytuł sułtana, tym samym zakładając dynastię Wielkich Seldżuków.

Państwo rządzone przez Wielkich Seldżuków nie było scentralizowane, lecz stanowiło luźny zbiór krajów rządzonych przez poszczególnych członków rodu Seldżuka, a także innych wodzów i gubernatorów, w różnym stopniu uznających podległość władzy centralnej. Od 1041 Kermanem rządzili Seldżukidzi Kermańscy – dynastia wywodząca się od Kawurta, syna Czaghri Bega, brata Toghrila. Po bitwie pod Manzikertem w 1071 Seldżucy zajęli Anatolię, a bratanek Toghrila Sulajman Ibn Kutulmisz ustanowił tam niezależną dynastię rządzącą sułtanatem Rum. Od momentu podbicia przez Wielkich Seldżuków Syrii w 1078, rządzili w niej Seldżukidzi Syryjscy – dynastia wywodząca się od Tutusza, brata sułtana Malekszaha, wnuka Czaghriego. Z kolei w 1118 w państwie Wielkich Seldżuków wyodrębniła się dynastia rządząca Irakiem, której pierwszym przedstawicielem był Mahmud, wnuk Malekszaha. W 1117 został zamordowany nieletni wnuk Tutusza, ostatni Seldżukida panujący w Syrii. Ostatnim Wielkim Seldżukiem był Ahmad Sandżar, który zmarł w 1157. Po jego śmierci państwo rozpadło się. Seldżucy rządzili w Kermanie do 1187, kiedy zostali obaleni przez najazd Oguzów, a w Iraku do 1194, kiedy ostatni sułtan, Toghril III, został pokonany i zabity przez Chorezmszaha. Najdłużej Seldżukidzi rządzili w Anatolii – tamtejsza dynastia wygasła dopiero w 1307.

Ekspansja Turków Seldżuckich na teren Ziemi Świętej i zdobycie przez nich Jerozolimy w 1072 były bezpośrednią przyczyną wypraw krzyżowych.
Q13955
arab.
Concept
Q256
tur
Concept
Q27293
Azji Zachodniej
LOC
Q7063
XI
Concept
Q7034
XIV
Concept
Q5670642
Seldżuk
PER
Q8052
X wiek
Concept
None
jabgu
UNK
Q494462
Oguzów
LOC
Q484472
Turkmenami
Concept
Q83328
Turków
Concept
Q486181
Samanidów
LOC
Q5764
Buchary
LOC
Q4496131
Hasan Bughra-chan
PER
Q432
islam
Concept
Q27275
Azji Środkowej
LOC
Q494354
Karachanidów
LOC
Q12844800
Ghaznawidami
LOC
Q26493
Dandankanem
EVE
Q1530
Bagdad
LOC
Q144565
Toghril Beg
PER
Q43292
sułtan
Concept
Q3708094
Wielkich Seldżuków
LOC
Q165352
Kermanem
LOC
None
Kawurt
UNK
None
Czaghri Beg
UNK
Q200032
bitwie pod Manzikertem
EVE
Q51614
Anatolię
LOC
None
Sulajman Ibn Kutulmisz
UNK
Q975405
sułtanatem Rum
LOC
Q858
Syrii
LOC
Q512593
Tutusza
PER
Q311482
Malekszaha
PER
Q796
Irak
LOC
Q1658770
Mahmud
PER
Q337506
Ahmad Sandżar
PER
None
Toghril III
UNK
Q63134381
Chorezmszaha
Concept
Q48175
Ziemi Świętej
LOC
Q1218
Jerozolimy
LOC
Q12546
wypraw krzyżowych
Concept
Q3708255
Seldżukidzi
LOC
Q3708255
Seldżukidzi
LOC
Q3708255
Seldżukidzi
LOC
Q3708255
Seldżukidzi
LOC
1040-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1040
DATE
1055-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1055
DATE
1041-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1041
DATE
1071-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1071
DATE
1078-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1078
DATE
1118-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1118
DATE
1117-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1117
DATE
1157-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1157
DATE
1187-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1187
DATE
1194-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1194
DATE
1307-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1307
DATE
1072-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1072
DATE
named after
ethnic group
applies to jurisdiction
noble title
founded by