Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (in. Związek Radziecki, Związek Sowiecki, Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich, skr. ZSRR, ZSRS, ; "Sowietskij Sojuz", "Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik", "SSSR") – historyczne państwo komunistyczne położone we wschodniej Europie oraz północnej i środkowej Azji, ze stolicą w Moskwie, istniejące w latach 1922–1991. Miało powierzchnię 22 mln km², rozciągało się od Morza Bałtyckiego i Czarnego do Pacyfiku. Nominalnie ZSRR był federacją narodowych republik radzieckich, w praktyce był krajem o mocno scentralizowanej władzy i gospodarce. Ustrój polityczny i gospodarczy państwa był dyktaturą monopartyjną, w którym władzę sprawowała RKP(b)/WKP(b)/KPZR według koncepcji tzw. „dyktatury proletariatu”. W okresie dyktatorskich rządów Józefa Stalina został wprowadzony system totalitarny, który po jego śmierci (w 1953) przekształcił się w autorytaryzm. Kolejną zmianę w systemie władzy ZSRR przyniosła pieriestrojka, w wyniku której w kraju (od 1990) zapanował ustrój semiprezydencki.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich został utworzony 30 grudnia 1922 (po zakończeniu wojny domowej w Rosji) na mocy traktatu założycielskiego ZSRR zawartego przez rządzone wspólnie przez bolszewików, ale formalnie niepodległe: Rosyjską FSRR, Ukraińską SRR, Białoruską SRR i Zakaukaską FSRR. Spośród 18 republik związkowych wchodzących w różnych okresach w skład ZSRR jedynie Białoruska SRR i Ukraińska SRR posiadały (obok samego ZSRR) podmiotowość międzynarodową i były założycielami Organizacji Narodów Zjednoczonych, a także członkami większości organizacji wyspecjalizowanych ONZ. Rosyjska FSRR odgrywała rolę dominującą w całej historii ZSRR. W niej, jako największej republice związkowej, żyła ponad połowa populacji kraju.

ZSRR przestał istnieć w wyniku zawarcia porozumienia białowieskiego (8 grudnia 1991) i deklaracji o rozwiązaniu ZSRR przyjętej w Moskwie przez Radę Republik Najwyższej Rady ZSRR (26 grudnia 1991)[3]. Dawne związkowe republiki radzieckie zaczęły tworzyć samodzielne państwa. Na mocy dwóch traktatów z Ałmaty (21 grudnia 1991) Rosji przysługuje stałe miejsce ZSRR w Radzie Bezpieczeństwa ONZ i wszystkich innych organizacjach międzynarodowych[5]. Jednocześnie jako sukcesora ZSRR i jego międzynarodowych zobowiązań wyznaczono Wspólnotę Niepodległych Państw[6][7][8][9][10]. Część byłych republik radzieckich kontynuuje współpracę w ramach Wspólnoty Niepodległych Państw, Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej i innych organizacji.
None
państwo komunistyczne
UNK
Q27468
wschodniej Europie
LOC
Q48
Azji
LOC
Q649
Moskwie
LOC
Q545
Morza Bałtyckiego
LOC
Q166
Czarnego
LOC
Q98
Pacyfiku
LOC
Q43702
federacją
Concept
Q1031103
republik radzieckich
UNK
Q9185958
scentralizowanej
UNK
Q317
dyktaturą
Concept
Q50686
monopartyjną
Concept
Q79854
RKP(b)/WKP(b)/KPZR
ORG
None
„dyktatury proletariatu”
UNK
Q855
Józefa Stalina
PER
Q128135
system totalitarny
Concept
Q6229
autorytaryzm
Concept
Q167634
pieriestrojka
Concept
Q49890
ustrój semiprezydencki
Concept
Q79911
wojny domowej w Rosji
EVE
Q1443926
traktatu założycielskiego ZSRR
MEDIA
Q83372
bolszewików
Concept
Q2184
Rosyjską FSRR
LOC
Q133356
Ukraińską SRR
LOC
Q2895
Białoruską SRR
LOC
Q545205
Zakaukaską FSRR
LOC
Q1065
Organizacji Narodów Zjednoczonych
Concept
Q14638071
organizacji wyspecjalizowanych ONZ
UNK
Q5167679
ZSRR przestał istnieć
EVE
Q76986
porozumienia białowieskiego
MEDIA
None
[3
UNK
Q35493
Ałmaty
LOC
Q159
Rosji
LOC
Q37470
Radzie Bezpieczeństwa
MEDIA
Q1065
ONZ
Concept
None
[5
UNK
Q7779
Wspólnotę Niepodległych Państw
Concept
None
[6
UNK
None
[7
UNK
None
[8
UNK
None
[9
UNK
None
[10
UNK
Q4173083
Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej
ORG
Q15180
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
LOC
Q15180
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
LOC
1991-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1991
DATE
1953-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1953
DATE
1990-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1990
DATE
1922-12-30T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
30 grudnia 1922
DATE
1991-12-08T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
8 grudnia 1991
DATE
1991-12-26T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
26 grudnia 1991
DATE
1991-12-21T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
21 grudnia 1991
DATE
+1991^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1991
NUMBER
+22^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
22
NUMBER
+18^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
18
NUMBER
+3^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
3
NUMBER
+5^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
5
NUMBER
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+7^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
7
NUMBER
+8^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
8
NUMBER
+9^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
9
NUMBER
+10^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
10
NUMBER
continent
capital
significant event
foundational text
founded by
founded by
inception
member of
located in present-day administrative territorial entity
member of
member of
follows
participant
applies to jurisdiction
country
member of
country
member of
country
country
point in time
member of
member of