Język awarski
Język awarski (aw. , ) – język kaukaski używany przez Awarów, głównie na obszarze Dagestanu, w pewnej liczbie także na pozostałym obszarze Federacji Rosyjskiej oraz na terenie Azerbejdżanu, Gruzji i Turcji. Awarski należy do zespołu awaro-didojskiego, tworzącego podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.

Język ten używany jest, według różnych szacunków, przez ok. 556 tys. osób (1989 r.) do ponad 650 tys. Głównymi użytkownikami tego języka są Awarowie, choć pełni on także rolę lingua franca oraz standardu literackiego dla wielu dagestańskich plemion, których języki nie wykształciły normy pisanej.

Wyróżnia się kilka głównych dialektów języka awarskiego oraz drobniejsze gwary lokalne. Podstawowy ich podział polega na przeciwstawieniu sobie dialektów północnych i południowych.

Podstawą języka literackiego stał się tzw. "bolmac" (awar. болмац), ponaddialektalna norma, spontanicznie wykształcona dla potrzeb porozumiewania się użytkowników różnych dialektów awarskich. W tym właśnie wariancie języka powstało najwięcej dzieł ustnej literatury ludowej.
Początki piśmiennictwa w języku awarskim sięgają XV w., kiedy to zaczęto zapisywać alfabetem arabskim teksty przeznaczone głównie do celów religijnych. W późniejszym czasie (XVII–XIX w.) zapisywano także awarskie teksty niereligijne, takie jak np. pieśni ludowe, bajki, opowieści.
Prace nad stworzeniem współczesnego awarskiego standardu literackiego rozpoczęto na przełomie XIX i XX w., choć intensywniejszy rozwój datuje się dopiero na lata dwudzieste XX w. Początkowo, od 1928 r. awarski był on zapisywany pismem łacińskim, później jednak (1938 r.), na mocy państwowych decyzji wprowadzono jako obowiązujący alfabet formę cyrylicy, opartą na rosyjskiej.

Język awarski należy dziś do najlepiej rozwiniętych literackich języków Dagestanu. Po awarsku ukazują się gazety codzienne, publikuje się literaturę piękną, opracowania naukowe (poświęcone głównie kulturze ludowej Awarów, obyczajom, literaturze). Język ten jest nauczany na poziomie podstawowym, średnim oraz wyższym jako oddzielny przedmiot.

Oprócz swego własnego języka, większość Awarów dagestańskich biegle zna także rosyjski, jako język urzędowy Federacji Rosyjskiej.

Pierwsze materiały naukowe dotyczące języka awarskiego opublikowano w XVIII w., choć poważniejsze i pełniejsze prace wyszły dopiero w drugiej połowie XIX w., opublikowane przez Piotra Uslara i Franza Antona Schiefnera.
Q169921
język kaukaski
Concept
Q172717
Awarów
Concept
Q5118
Dagestan
LOC
Q159
Federacji Rosyjskiej
LOC
Q227
Azerbejdżan
LOC
Q230
Gruzji
LOC
Q43
Turcji
LOC
Q9390462
zespołu awaro-didojskiego
UNK
None
języków dagestańskich
UNK
Q27387
północno-wschodniej
Concept
Q80839
lingua franca
Concept
Q1097949
standardu literackiego
Concept
Q33384
dialekt
Concept
Q8217193
gwary lokalne
Concept
Q399495
ponaddialektalna norma
Concept
Q8196
alfabetem arabskim
Concept
Q8229
pismem łacińskim
Concept
Q8209
cyrylicy
Concept
Q7737
rosyjski
Concept
Q159
Federacji Rosyjskiej
LOC
Q2076190
Piotra Uslara
PER
Q29561
Język awarski
Concept
Q29561
Język awarski
Concept
1989-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1989
DATE
1928-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1928
DATE
1938-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1938
DATE
+1989^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1989
NUMBER
+1938^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1938
NUMBER
indigenous to
country
country
country
writing system
country
country
diplomatic relation
country
official language