Platentektoniek
Platentektoniek, plaattektoniek of schollentektoniek is de wetenschappelijke theorie die zowel de geografische ligging van continenten, oceanen, gebergten en andere structuren aan het aardoppervlak verklaart, als de geologische structuren in de aardkorst en de plek waar aardbevingen en vulkanisme voorkomen. Volgens deze theorie is de lithosfeer (de buitenste, gemiddeld ongeveer 100 km dikke laag in de Aarde) verdeeld in tektonische platen of "schollen", die onafhankelijk van elkaar over het aardoppervlak bewegen door "stromingen" in de onderliggende asthenosfeer. Hoewel de asthenosfeer niet vloeibaar is heeft ze een relatief lage schuifsterkte, waardoor ze, gemeten aan de geologische tijdschaal, als een langzaam stromende stroperige vloeistof kan worden opgevat.

Er zijn op Aarde zeven of acht grote platen (afhankelijk van hoe ze zijn gedefinieerd) en een groot aantal kleinere platen. De platen bewegen typisch ten opzichte van elkaar met enkele centimeters per jaar, wat sinds de jaren 90 met geodetische metingen met satellieten en VLBI ook daadwerkelijk gemeten kan worden. Er zijn drie typen grenzen: convergente (waar platen naar elkaar toe bewegen), divergente (waar platen van elkaar af bewegen) en transforme (waar platen langs elkaar bewegen). Bij een divergente plaatgrens wordt door stolling van magma nieuwe lithosfeer gevormd, dit proces wordt oceanische spreiding genoemd. Bij een convergente plaatgrens zal een van beide platen onder de andere schuiven (subductie). Vanwege de lage dichtheid zal continentale korst in de praktijk niet goed subduceren. Meestal bestaat de subducerende plaat daarom uit oceanische korst. Als twee continenten naar elkaar toe bewegen zal geen van beide platen subduceren, er zal dan gebergtevorming optreden. Omdat de beweging in de lithosfeer geconcentreerd is langs deze grenzen vinden hier aardbevingen, vulkanisme en de vorming van gebergten en oceanische troggen plaats.

De theorie van platentektoniek werd ontwikkeld in de jaren 60 van de twintigste eeuw als opvolger voor de hypothese van continentverschuivingen van Alfred Wegener. In tegenstelling tot Wegeners hypothese raakte platentektoniek al snel algemeen aanvaard in de wetenschappelijke gemeenschap.
Q17737
wetenschappelijke theorie
Concept
Q5107
continent
Concept
Q9430
oceanen
Concept
Q46831
gebergte
Concept
Q1349417
aardoppervlak
Concept
Q1069
geologische
Concept
Q15316
aardkorst
Concept
Q7944
aardbeving
Concept
Q505748
vulkanisme
Concept
Q83296
lithosfeer
Concept
Q2
Aarde
CEL
Q215680
tektonische platen
Concept
Q166257
asthenosfeer
UNK
Q11435
vloeibaar
Concept
Q901396
schuifsterkte
UNK
Q43521
geologische tijdschaal
Concept
Q128709
stroperige
Concept
Q34653
jaren 90
Concept
Q131089
geodetische
Concept
Q26540
satellieten
Concept
Q1148351
VLBI
Concept
Q1255282
convergente
Concept
Q3150308
divergente
Concept
Q3756466
transforme
UNK
Q42278
magma
Concept
Q215920
oceanische spreiding
UNK
Q176318
subductie
Concept
Q184554
gebergtevorming
Concept
Q7944
aardbeving
Concept
Q505748
vulkanisme
Concept
Q119253
oceanische troggen
Concept
Q35724
jaren 60 van de twintigste eeuw
Concept
Q178605
continentverschuiving
Concept
Q76323
Alfred Wegener
PER
Q240305
wetenschappelijke gemeenschap
Concept
Q7950
Platentektoniek
Concept
+90^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
90
NUMBER
+60^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
60
NUMBER
instance of
studies
part of
part of
part of
part of
part of
part of