Pneumatologie
Pneumatologie is de theologische term voor de opvattingen van de christelijke kerken over de Heilige Geest. Het woord wordt ook wel gebruikt voor bestudering van geestelijke wezens en fenomenen in het algemeen, en dan met name de interactie daarbij tussen mensen en God. "Pneuma" is Grieks voor adem, waarmee een onstoffelijk wezen of invloed aangeduid wordt.

De pneumatologie omvat de opvattingen betreffende de persoon van de Heilige Geest en de werken van de Heilige Geest. Onder deze laatste categorie vallen ook de leer van de wedergeboorte, de geestelijke gaven (charismata), de doop met de Heilige Geest, de heiliging, de inspiratie van profeten en de onderlinge verhoudingen binnen de Drie-eenheid. De diverse christelijke denominaties hebben verschillende opvattingen over persoon en werk van de Geest. 

In de kerkgeschiedenis zijn vier belangrijke discussies geweest die van grote invloed zijn geweest op de hedendaagse christelijke pneumatologie:

* In de tijd van de kerkvaders werd gedebatteerd over de vraag of de Heilige Geest ook goddelijk was. Arius stelde dat de Geest een 'wezen' of 'engel' was, terwijl Athanasius dat weersprak door goddelijke eigenschappen aan de Geest toe te schrijven, zoals onveranderlijkheid, transcendentie, het vermogen om te heiligen en betrokkenheid bij de schepping. De opvatting van Athanasius werd die van de christelijke orthodoxie.
* In de Middeleeuwen was er een discussie over de relatie tussen Jezus Christus en de Heilige Geest. De Oosterse kerk geloofde dat de Heilige Geest uitging van de Vader alleen, zoals staat in de Geloofsbelijdenis van Nicea, terwijl Augustinus van Hippo en in zijn voetspoor de Rooms-Katholieke Kerk stelde dat de Geest uitging van de Vader én de Zoon. In 1014 werd dit ook toegevoegd aan de Geloofsbelijdenis van Nicaea. Dit is bekend geworden als de strijd over het "filioque".
* Tijdens de Reformatie en de Contrareformatie was vooral over de relatie tussen de Geest en de Bijbel onderwerp van debat. Maarten Luther en Johannes Calvijn stelden dat de gelovige met hulp van de Geest zelf de bijbel mocht interpreteren, terwijl de contra-reformatoren stelden dat de bevoegdheid hiertoe alleen bij de kerk lag.
* Veel hedendaagse theologen leggen een bijzondere band tussen de Geest en de kerk. Zij zien de Geest als de autoriteit die de kerk bestuurt, onderdrukte minderheden bevrijdt en verantwoordelijk is voor het ervaren van het geloof. Theologen die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de moderne pneumatologie zijn Jürgen Moltmann, Kilian McDonnell, Yves Congar en James Dunn.
Q34178
theologische
Concept
Q37302
Heilige Geest
MISC
Q193291
geestelijke
Concept
Q825
God
MISC
Q9129
Grieks
Concept
Q613015
wedergeboorte
Concept
Q1464584
geestelijke gaven
Concept
Q976547
doop met de Heilige Geest
EVE
Q42857
profeten
Concept
Q37090
Drie-eenheid
Concept
Q235329
kerkgeschiedenis
TIME
Q182603
kerkvader
Concept
Q106026
Arius
PER
Q44024
Athanasius
MISC
Q3493282
transcendentie
UNK
Q137651
schepping
Concept
Q12554
Middeleeuwen
TIME
Q302
Jezus Christus
PER
Q245177
Oosterse kerk
Concept
Q13231188
Geloofsbelijdenis van Nicea
Concept
Q8018
Augustinus van Hippo
MISC
Q9592
Rooms-Katholieke Kerk
Concept
Q204085
filioque
MEDIA
Q12562
Reformatie
Concept
Q128168
Contrareformatie
Concept
Q1845
Bijbel
Concept
Q9554
Maarten Luther
PER
Q37577
Johannes Calvijn
PER
Q34651
kerk
Concept
Q60278
Jürgen Moltmann
PER
None
Kilian McDonnell
UNK
Q363970
Yves Congar
PER
Q1928179
James Dunn
PER
Q1424668
Pneumatologie
Concept
1014-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1014
DATE
studies
religion
part of