Lezingen over de filosofie van de geschiedenis
Lezingen over de filosofie van de geschiedenis (Duitse titel: "Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte") is een belangrijk werk van de Duitse filosoof Georg Wilhelm Friedrich Hegel, oorspronkelijk gepresenteerd in de vorm van een reeks lezingen aan de Universiteit van Berlijn in 1822, 1828 en 1830. Hij zet hierin zijn geschiedfilosofie uiteen, waarbij de wereldgeschiedenis beschouwd wordt als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest' "(Weltgeist)". Gedurende zijn professoraat in Berlijn bleef Hegel de tekst voortdurend reviseren en hij werd pas zes jaar na zijn dood in 1837 gepubliceerd.

Als filosoof maakte Hegel deel uit van het Duits idealisme, dat het geest-lichaam-dualisme van René Descartes dacht te kunnen opheffen door te stellen dat alles geest was. Deze opvatting doordrenkt ook Hegels denken over de geschiedenis, die hij op een speculatieve filosofische wijze beschouwt. Materie is in deze zienswijze een vorm van geest, doordat de 'Weltgeist' bewust een oppositie schept (de materie) om zichzelf te kunnen doorschouwen en verder te kunnen evolueren naar absolute vrijheid. Het klinkt heel abstract en Hegel houdt dit voor het grootste deel van het werk vol. De vrijheid die de koers van de geschiedenis uiteindelijk tot doel heeft, is ook niet meteen de individuele menselijke vrijheid. Zelf zegt Hegel hierover dat wereldgeschiedenis als de 'slachtbank' is waar zich alles afspeelt voor het grotere doel. Hij bedoelt hiermee dat de ontwikkelingsgang naar vrijheid in de eerste plaats de drang is van die met rede begaafde Wereldgeest of -ziel, die erg gelijkt op of gestuurd wordt door een christelijke God. Die vooruitgang gaat echter niet soepel of vanzelf, maar gaat altijd gepaard met strijd. Wanneer in de geschiedenis een bepaald niveau is bereikt, zal dit slechts tijdelijk zijn en komt er oppositie en een nieuwe strijd die dan weer leidt tot een nieuwe synthese. Het is een vorm van dialectisch denken, waarbij telkens een (voorlopige) synthese volgt op de strijd van tegengestelden. Op die manier verloopt ook de geschiedenis van de beschaving van de mensheid. Hegel denkt hier heel eurocentrisch over. De eerste, oostelijke beschavingen vormden staten geleid door despoten, tot ze uiteindelijk leidden tot de westelijke democratische staten zoals Frankrijk en de Verenigde Staten. Hier wordt duidelijk wat Hegel bedoelt met de (onvermijdelijke) 'slachtbank' die voorafgaat aan omwentelingen die de mensheid een stap verder brengen naar (meer) vrijheid. Op die manier worden de bloedige periodes uit de Franse en Amerikaanse revolutie gerationaliseerd als noodzakelijk voor het bereiken van een 'hoger' niveau van vrijheid.

De "Weltgeist" beoogt om zich in zijn missie in een concrete vorm te realiseren. Daarbij is de massa van individuele menselijke passies en belangen de primaire kracht in het actualiseren van de Geest. Op die manier functioneren historische personen als Julius Caesar als een katalysator die de passies van de massa's mobiliseren op cruciale momenten in de geschiedenis. Deze personen zijn vaak egoïstisch en hebzuchtig, maar om wat voor reden ook vallen hun passies samen met de volgende stap in de ontplooiing van de 'Geest'.

{{Appendix||2=
Q9235
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
PER
Q152087
Universiteit van Berlijn
ORG
Q6983
1822
TIME
Q7570
1828
TIME
Q7576
1830
TIME
Q190721
geschiedfilosofie
Concept
Q64
Berlijn
LOC
Q7608
1837
TIME
Q4964182
filosoof
Concept
Q679842
Duits idealisme
Concept
Q167312
dualisme
Concept
Q9191
René Descartes
PER
Q309
geschiedenis
Concept
Q35758
Materie
Concept
Q24091434
vrijheid
Concept
Q178354
rede
Concept
Q9453
dialectisch
Concept
Q376717
eurocentrisch
Concept
Q179352
despoten
Concept
Q7174
democratische
Concept
Q142
Frankrijk
LOC
Q30
Verenigde Staten
LOC
Q6534
Franse
EVE
Q40949
Amerikaanse revolutie
EVE
Q1048
Julius Caesar
PER
Q12385831
katalysator
Concept
Q1210941
Lezingen over de filosofie van de geschiedenis
ORG
1822-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1822
DATE
1828-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1828
DATE
1830-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1830
DATE
1837-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1837
DATE
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
author
publication date
employer
point in time
point in time
point in time
point in time
occupation
diplomatic relation