William Gilbert
William Gilbert (Colchester, 24 mei 1544 – Londen, 30 november 1603), ook bekend als Gilberd, was een Engelse arts en natuurfilosoof.

Hij was de lijfarts van koningin Elizabeth I and Jacobus I van Engeland. Als natuurfilosoof werd Gilbert vooral bekend om zijn onderzoek naar magnetisme en elektriciteit. Gilbert is de uitvinder van het woord "elektriciteit" (in de Latijnse vorm "vis electrica", elektrische kracht) en velen zien hem als de grondlegger van de elektrotechniek.

Gilbert's belangrijkste werk was "De Magnete, Magneticisque Corporibus, et de Magno Magnete Tellure" (Over de magneet en magnetische lichamen, en over de grote magneet Aarde) uit 1600. Hierin beschrijft hij veel van zijn experimenten met een model van de aarde, de terrella, en met een apparaat dat elektrostatische krachten kon waarnemen, het versorium. Uit zijn experimenten concludeerde Gilbert dat de Aarde magnetisch was geladen en dat kompassen om deze reden naar het noorden wezen. Daarvoor dacht men dat kompassen naar de Poolster of naar een magnetisch eiland op de Noordpool wezen. Gilbert maakte ruim gebruik van de 13e-eeuwse wetenschapper Petrus Peregrinus. In het boek doet hij tevens met behulp van barnsteen onderzoek naar statische elektriciteit. Het Griekse woord voor barnsteen is "elektron", waarop Gilbert besloot om de statische lading van barnstenen "elektrische kracht" te noemen.

Gilbert betoogde dat elektriciteit en magnetisme van elkaar verschilden. Zo beweerde hij, ten onrechte, dat magnetische aantrekkingskracht bij hitte in stand bleef, terwijl elektrische aantrekkingskracht verdween. James Clerk Maxwell toonde in "A Treatise on Electricity and Magnetism" (Een verhandeling over elektriciteit en magnetisme) aan dat beide effecten een vorm van elektromagnetisme waren.

Gilbert's magnetisme was de onzichtbare kracht die vele andere natuurfilosofen, zoals Johannes Kepler, ook ten onrechte, gebruikten om de bewegingen die zij in de natuur zagen te verklaren. Hoewel Gilbert magnetisme niet verbond met aantrekkingskracht tussen de sterren, wees hij er, twintig jaar voor Galileo Galilei, op dat de beweging van de hemelen door de draaiing van de aarde kwam, en niet door de rotatie van de sferen. Gilbert was aan het einde van de 16e eeuw een van de weinige overtuigde aanhangers van het wereldbeeld van Copernicus.

De eenheid van de magnetomotorische kracht, of magnetische spanning, de gilbert, is naar hem vernoemd.

Gilbert stierf op 30 november 1603, waarschijnlijk aan de builenpest.

Hoewel hij vandaag de dag vooral bekendstaat als William Gilbert, gebruikte hij ook weleens de naam William Gilberd. Voorbeelden hiervan zijn Gilbert's grafsteen en de grafsteen van zijn vader, de archieven van de stad Colchester, het boek De Magnete, en in de naam van de Gilberd School in Colchester, die naar William Gilbert is genoemd.
Q184163
Colchester
LOC
Q2584
24 mei
Concept
Q6525
1544
TIME
Q84
Londen
LOC
Q3015
30 november
TIME
Q6735
1603
TIME
Q21
Engelse
LOC
Q39631
arts
Concept
Q269323
natuurfilosoof
Concept
Q7207
Elizabeth I
PER
Q79972
Jacobus I
PER
Q21
Engeland
LOC
Q3294789
magnetisme
Concept
Q12725
elektriciteit
Concept
Q43035
elektrotechniek
Concept
Q6720
1600
TIME
Q2212307
versorium
Concept
Q2
Aarde
CEL
Q34735
kompas
Concept
Q662656
Poolster
CEL
Q934
Noordpool
LOC
Q577394
Petrus Peregrinus
PER
Q25381
barnsteen
Concept
Q845744
statische elektriciteit
Concept
Q9129
Grieks
Concept
Q9095
James Clerk Maxwell
PER
Q8963
Johannes Kepler
PER
Q307
Galileo Galilei
PER
Q619
Copernicus
PER
Q1266982
magnetomotorische kracht
Concept
Q1413142
gilbert
MISC
Q217519
builenpest
Concept
Q192706
William Gilbert
PER
Q192706
William Gilbert
PER
Q192706
William Gilbert
PER
1544-05-24T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
24 mei 1544
DATE
1603-11-30T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
30 november 1603
DATE
1603-11-30T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
30 november 1603
DATE
+13^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
13
NUMBER
+16^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
16
NUMBER
place of birth
place of death
work location
occupation
work location
measured physical quantity