O Haupt voll Blut und Wunden
O Haupt voll Blut und Wunden (Nederlands: "O hoofd vol bloed en wonden") is een kerklied van de lutherse predikant Paul Gerhardt, dat in 1656 voor het eerst verscheen in bundel "Praxis pietatis melica" (Frankfurt). Bij de tekst vermeldde Crüger de melodie van "Herzlich thut mich verlangen", een geestelijk lied dat gezongen werd op de melodie van "Mein G’müt ist mir verwirret, das macht ein Jungfrau zart," van de Renaissance-componist Hans Leo Hassler. 

De tekst van Gerhardt is een vertaling van hymne van de Cisterciënzer abt Arnulf van Leuven "Salve caput cruentatum". Het is de laatste hymne van een cyclus waarin de dichter mediteert over wonden van Jezus door één voor één bij de lichaamsdelen stil te staan. Een selectie van coupletten hieruit werd onder de titel "Membra Jesu Nostri" later door de componist Dietrich Buxtehude op muziek gezet. Al deze stukken behoren tot de lijdensmuziek, muziek dus, bedoeld voor de lijdenstijd. Lange tijd werd Bernard van Clairvaux aangezien voor de oorspronkelijke tekstdichter. In het begin van de twintigste eeuw werd echter op grond van een manuscript uit 1320, dit lied toegewezen aan Arnulf van Leuven. Het lied is als Gezang 85 opgenomen in het "Evangelische Gesangbuch", dat in veel Duitse protestantse kerken gebruikt wordt, en als nummer 289 in het katholieke liedboek "Gotteslob". Een Nederlandse vertaling door Jan Willem Schulte Nordholt staat als Gezang 183 in het Liedboek voor de Kerken. 

Zijn grote bekendheid dankt het gezang evenwel aan de centrale rol die het inneemt in de "Matthäuspassion" van Johann Sebastian Bach. Hij gebruikte dit gezang als "Leitmotiv" in dit oratorium, doordat verschillende coupletten als koraal - op verschillende plaatsen, en steeds anders getoonzet - zijn opgenomen. Bach gebruikte de melodie overigens ook in zijn "Weihnachtsoratorium". Als afzonderlijk koraal is het als BWV 244 opgenomen in de "Werke Verzeichnis" van Bach. Een latere toonzetting is van Franz Liszt, die de melodie als uitgangspunt gebruikte voor de zesde statie in zijn "Via Crucis" ("De Heilige Veronica").
Q7411
Nederlands
Concept
Q5415686
lutherse
ORG
Q7239684
predikant
Concept
Q76331
Paul Gerhardt
PER
Q164882
Hans Leo Hassler
PER
Q484692
hymne
Concept
Q166861
Cisterciënzer
Concept
Q103163
abt
Concept
Q287498
Arnulf van Leuven
PER
Q153637
Dietrich Buxtehude
PER
Q82866
lijdenstijd
Concept
Q188411
Bernard van Clairvaux
PER
Q9592
katholieke
Concept
Q2600093
Jan Willem Schulte Nordholt
PER
Q1872757
Liedboek voor de Kerken
MEDIA
Q379111
Matthäuspassion
ORG
Q1339
Johann Sebastian Bach
PER
Q221117
Leitmotiv
Concept
Q724473
koraal
Concept
Q642010
Weihnachtsoratorium
MEDIA
Q214203
BWV
ORG
Q41309
Franz Liszt
PER
Q369137
Via Crucis
Concept
Q196653
De Heilige Veronica
PER
Q1534665
O Haupt voll Blut und Wunden
ORG
1656-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1656
DATE
+85^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
85
NUMBER
lyrics by
religious order
position held
author
composer
notable work
composer