Carbonylcomplex
Een carbonylcomplex of metaalcarbonyl is een anorganische coördinatieverbinding van een overgangsmetaal met koolstofmonoxide als ligand. De complexen kunnen voorkomen als elektrisch neutrale, positief geladen of negatief geladen speciës. De koolstofmonoxideliganden kunnen ofweg terminaal gebonden zijn (bijvoorbeeld in nikkeltetracarbonyl), ofwel dienstdoen als brugvormend ligand tussen twee metaalcentra (bijvoorbeeld in di-ijzernonacarbonyl). Bij uitbreiding worden coördinatieverbindingen die naast koolstofmonoxide ook andere liganden bevatten eveneens aangeduid als carbonylcomplexen: zij worden betiteld als heteroleptische complexen. Complexen die enkel koolstofmonoxide als ligand bezitten worden aangeduid als homoleptische complexen.

Carbonylcomplexen zijn van groot belang in de organische synthese: ze worden gebruikt als katalysatoren of als precursoren voor intermediairen in uiteenlopende reacties, zoals bij de hydroformylering, de Pauson-Khand-reactie of de Nicholas-reactie. In het Mondproces, een zuiveringsmethode voor nikkelertsen, wordt gebruikgemaakt van het feit dat nikkel onder milde omstandigheden een complex vormt met koolstofmonoxide. In de organometaalchemie worden carbonylcomplexen gebruikt als uitgangsstoffen voor de synthese van andere organometaalverbindingen.

Carbonylcomplexen zijn in vele gevallen toxisch: ze kunnen worden opgenomen doorheen de huid, maar ook door inhalatie of door inslikken. Ze kunnen aanleiding geven tot een vorm van koolstofmonoxidevergiftiging.
Q190065
anorganische
Concept
Q238156
coördinatieverbinding
Concept
Q19588
overgangsmetaal
Concept
Q2025
koolstofmonoxide
Concept
Q193161
ligand
Concept
Q414537
nikkeltetracarbonyl
Concept
Q416194
di-ijzernonacarbonyl
Concept
Q1153832
organische synthese
Concept
Q12385831
katalysator
Concept
Q247994
precursor
Concept
Q7458208
intermediairen
Concept
Q899181
hydroformylering
UNK
Q903694
Pauson-Khand-reactie
Concept
Q902932
Nicholas-reactie
UNK
Q904171
Mondproces
Concept
Q744
nikkel
Concept
Q237200
organometaalchemie
Concept
Q274160
toxisch
Concept
Q1074
huid
Concept
Q125367
koolstofmonoxidevergiftiging
Concept
Q416523
Carbonylcomplex
Concept
Q416523
Carbonylcomplex
Concept
subclass of
part of
part of