Formatie van Brussel
De Formatie van Brussel, Zanden van Brussel, of Brussel Formatie ("sic", afkorting: Br; genoemd naar de stad Brussel) is een geologische formatie in de ondergrond van het centrale deel van België. De formatie bestaat uit ondiep-mariene zanden en kalkzanden, die in de zee die het noorden en midden van België bedekte tijdens het Eoceen afgezet zijn, in een diep landwaarts reikend zijbekken van de Noordzee.

De formatie dagzoomt in Vlaams- en Waals-Brabant en het noorden van Namen en Henegouwen. Ze is meestal rond de 15 meter dik, maar is vaak lokaal dieper ingesneden en bereikt daar diktes tot 40, lokaal meer dan 80 meter . In het noorden van Vlaams-Brabant en Antwerpen is de formatie in de ondergrond te vinden. De formatie wordt niet onderverdeeld in leden. Ze bestaat in de regel uit fijn, kalkrijk kwartszand onderaan en gemiddeld, rondkorrelig kwartszand bovenaan. De graad van bioturbatie neemt af naar boven en de aanwezigheid van dunne cross-beds stijgt naar boven. Deze normale opbouw is echter vaak lokaal afwijkend. In het centrum van het bekken komen gemiddeld tot grofkorrelige intercalaties massief zand voor; deze zijn het afzettingsproduct van bresvloeiingen. De formatie werd afgezet in een smal en lang zeebekken met getijdenstroming in de richting zuid-noord. De westelijke oever groeide aan in hellende pakketten van west naar oost. Daarom spreekt men van laterale accretie. De jongste afzettingen komen langs de oostrand voor, zijn grover en vertonen dikke cross-beds die getuigen van sterke stroming. Tevens bevatten de meest oostelijke afzettingen in toenemende mate grofkorrelig glauconiet. In dagzoomgebieden is de formatie vaak ontkalkt. 

In de Zanden van Brussel werden talrijke fossielen gevonden. Zij wijzen op een individuenrijke maar soortenarme mariene omgeving, dicht bij de kust, in een subtropisch klimaat.

De Formatie van Brussel heeft een ouderdom overgang Ieperiaan-Lutetiaan (ongeveer 50 miljoen jaar oud) en behoort tot de Zenne Groep. Boven op de formatie ligt de eveneens tot deze groep behorende Formatie van Lede. In het oostelijk deel is deze weggeërodeerd en wordt de Formatie van Brussel bedekt door de Tongeren Groep (Priaboniaan tot Rupeliaan). Onder de formatie liggen afzettingen van de Ieper Groep.

De Zanden van Brussel worden vaak als metselzand gewonnen.

{{Appendix||2=
Q192003
sic
Concept
Q239
Brussel
LOC
Q736917
geologische formatie
Concept
Q4316134
ondergrond
Concept
Q31
België
LOC
Q347379
marien
UNK
Q34679
zand
Concept
Q250423
kalk
Concept
Q76274
Eoceen
TIME
Q2316061
dagzoomt
UNK
Q1122
Waals-Brabant
LOC
Q1125
Namen
Concept
Q1129
Henegouwen
LOC
Q1118
Vlaams-Brabant
LOC
Q1116
Antwerpen
LOC
Q864907
bioturbatie
Concept
Q1199509
cross-beds
Concept
None
bresvloeiingen
UNK
Q495844
getijdenstroming
Concept
Q423034
glauconiet
Concept
Q2316061
dagzoomgebieden
UNK
Q40614
fossielen
Concept
Q508691
Ieperiaan
TIME
Q514893
Lutetiaan
TIME
Q2222605
Zenne Groep
LOC
Q2209726
Formatie van Lede
LOC
Q4496123
Tongeren Groep
LOC
Q508438
Priaboniaan
TIME
Q508633
Rupeliaan
TIME
Q2100386
Ieper Groep
LOC
Q272999
metselzand
Concept
Q2462364
Formatie van Brussel
LOC
Q2462364
Formatie van Brussel
LOC
Q2462364
Formatie van Brussel
LOC
+15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
15
NUMBER
+40^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
40
NUMBER
+80^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
80
NUMBER
+50^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
50
NUMBER
+2^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
2
NUMBER
instance of
country
country
part of