Leven van Sint-Servaas
Het Leven van Sint-Servaas is waarschijnlijk het eerste literaire werk van Hendrik van Veldeke, die dit schreef in opdracht van heer Hessel, de koster van het Maastrichtse Servaaskapittel, en van Agnes van Metz, de gravin van Loon. Hendrik van Veldeke hanteerde hierin een Limburgse variant van het Middelnederlands van zijn tijd.

Het werk bestaat uit twee delen. Het eerste deel is een levensbeschrijving ("vita") van Servaas van Maastricht, de beschermheilige van deze stad, die gestorven zou zijn op 13 mei 384. Dit deel wordt gewoonlijk gedateerd rond 1170; het tweede deel behandelt de wonderen van Servaas na zijn dood. Van het tweede deel wordt aangenomen dat het pas tussen 1174 en 1185 tot stand kwam.

Volgens de legende is Servaas een Armeniër, die naar Lotharingen trekt en bisschop wordt van Tongeren. De zondige Tongenaren keren zich tegen hem, waardoor hij uitwijkt naar Maastricht. Wanneer Servaas verneemt dat God de Tongenaren wil straffen door Atilla de Hun op hen af te sturen, trekt hij op bedevaart naar Rome en bidt hij op het graf van Petrus om het onheil af te wenden. Zijn gebed wordt niet verhoord, maar Petrus geeft hem wel een zilveren sleutel waarmee Servaas genade kan verlenen en zonden kan bestraffen. De Tongenaren sterven allemaal, maar krijgen dankzij Servaas vergiffenis en gaan uiteindelijk toch naar de hemel.

De Servaaslegende bevat een fraaie beschrijving van de stad Maastricht, de stad waar Sint-Servaas overleed en begraven werd. Maastricht lag op een belangrijk kruispunt: de weg naar Keulen vanuit het westen, de Maas als noord-zuidas. In Veldekes tijd deden de kanunniken van het Servaaskapittel er alles aan om bedevaarten naar het graf van de heilige te bevorderen. In deze context moet ook het ontstaan van Veldekes "Servaas" worden gesitueerd. Uit dezelfde periode dateren ook de huidige koorpartij en het westwerk van de Servaaskerk en het reliekschrijn (de zogenaamde "Noodkist"), waarin de resten van de heilige rusten.

Veldekes "Leven van Sint-Servaas" is een vrije bewerking van de "Actus Sancti Servatii" ("Vita" en "Miracula") van Jocundus (waarschijnlijk ontstaan tussen 1066 en 1088) en de "Gesta Sancti Servatii", die rechtstreeks teruggaat op het werk van Jocundus.

De Servaaslegende van Veldeke is volledig bewaard in een handschrift rond 1470 (Leiden, Universiteitsbibliotheek, BPL 1215). Het handschrift werd omstreeks 1855 ontdekt in de bibliotheek van een notaris in Aubel, in de Belgische provincie Luik. Handschrift BPL 1215 bevat naast Veldekes tekst ook een verkorte versie van Jocundus' Latijnse tekst. Daarnaast zijn er in diverse boekbanden fragmenten teruggevonden, die alle afkomstig zijn uit een handschrift dat misschien geschreven is toen de dichter nog leefde (ca. 1200).
Q469608
Hendrik van Veldeke
PER
Q3993244
Maastrichtse Servaaskapittel
ORG
None
Agnes van Metz
UNK
Q707584
Loon
LOC
Q102172
Limburgs
Concept
Q178806
Middelnederlands
MEDIA
Q558261
Servaas van Maastricht
PER
Q79797
Armeniër
Concept
Q1137
Lotharingen
LOC
Q190113
Tongeren
LOC
Q1309
Maastricht
LOC
Q36724
Atilla de Hun
PER
Q33923
Petrus
MISC
Q365
Keulen
LOC
Q41986
Maas
LOC
Q1104153
kanunnik
Concept
Q253935
Servaaskerk
LOC
Q2967773
reliekschrijn
Concept
Q2710351
Noodkist
Concept
None
Actus Sancti Servatii
UNK
Q19953633
Jocundus
PER
None
Gesta Sancti Servatii
UNK
Q638395
Universiteitsbibliotheek
LOC
Q678920
Aubel
LOC
Q1127
provincie Luik
LOC
Q15877825
Leven van Sint-Servaas
UNK
Q15877825
Leven van Sint-Servaas
UNK
1185-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1185
DATE
1088-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1088
DATE
1200-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1200
DATE
instance of