Straatsburgse Bisschoppenoorlog
De Straatsburgse Bisschoppenoorlog (Frans: "Guerre des évêques"; Duits: "Bischöflichen Krieg") was een conflict tussen protestanten en katholieken om de beheersing van het prinsbisdom Straatsburg. Het was afgezien van de Tachtigjarige Oorlog en de Keulse Oorlog, die beide een stuk bloediger waren, de enige godsdienstoorlog die plaatsvond binnen het Heilige Roomse Rijk tussen de Godsdienstvrede van Augsburg (1555) en het uitbreken van de Dertigjarige Oorlog (1618). Het viel samen met de Contrareformatie en de Spaanse Winter (1598–99) en de katholieke overwinning deed de Duitse protestanten vrezen dat het tij zich nu definitief tegen hen had gekeerd.

Aan het begin van de oorlog was Straatsburg een overwegend protestantse stad en zijn kathedrale kapittel bestond uit twaalf protestanten en zeven katholieken. De aanleiding voor de oorlog was de dood van bisschop Jan IV van Manderscheid en de omstreden verkiezing van zijn opvolger. De protestanten vreesden de machtige kardinaal Karel van Lotharingen, die de katholieke kanunniken in 1585 tot het kapittel hadden uitgenodigd en zich verkiesbaar had gesteld als bisschop. Om hier een stokje voor te steken, bezetten de protestanten de bisschoppelijke kantoren en hielden op 20 mei hun eigen verkiezing om Manderscheid te vervangen. Hun keuze viel op de 15-jarige Johan George, zoon van de Brandenburgse keurvorst Joachim Frederik van Brandenburg. Dit besluit was ontworpen om de steun van protestanten in heel Duitsland te vergaren. Bij deze gelegenheid hield voorzitter Johannes Pappus van het "Kirchenconvent" ("Compagnie des Pasteurs") een preek over "het predikantschap, het karakter en de verkiezing van een bisschop", maar alleen de protestanten waren hierbij aanwezig om het aan te horen. Na de verkiezing vluchtten de katholieke kanunniken naar Saverne en verkozen daar op 9 juni Karel tot tegenbisschop.

Aanvankelijk kochten de protestanten de steun van hertog Frederik I van Württemberg door van hem een lening van 300.000 florijn te aanvaarden. Op zijn beurt schonk Johan George het district Oberkirch aan Württemberg, dat het hertogdom met twee van zijn enclaves in de Elzas verbond. Frederiks 6-jarige zoon Lodewijk Frederik werd kanunnik gemaakt en de opvolging van Johan George beloofd.

In het eerste oorlogsjaar wisten lokaal geworven troepen onder Christiaan van Anhalt de invasie van Karel van Lotharingen tegen te houden. Bij Saverne werd Karel vergezeld van zijn 20-jarige broer Frans, die hem 40 ruiters leverde. Karels krijgskas, beheerd door zijn schatbewaardermanaged Stefano del Poggio te Parijs, betaalde 15.386 franc uit tijdens zijn verblijf bij Saverne en in 1593 werden nog eens 35.392 franc uitgegeven aan krijgstochten in de Elzas.

De teruggetrokken keizer Rudolf II weigerde te bemiddelen in het conflict, dus Hendrik IV van Frankrijk —een protestant die tot katholiek was bekeerd om koning te kunnen worden— greep in 1593 in. In september van dat jaar stelde hij de verdeling van het prinsbisdom vast tussen de strijdende prelaten: zeven districten (waaronder Saverne) gingen naar Karel en zes (waaronder Oberkirch) naar Johan George. Karel voelde zich gedwongen om zich wegens dit compromis te verontschuldigen bij koning Filips II van Spanje, wiens katholieke troepen op dat moment de protestantse Nederlanders aan het bevechten waren. Deze voorlopige toestand bleef bestaan tot 1604, toen de hertog van Württemberg Johan George een pensioen aanbood en ook zijn schulden af te betalen als hij het prinsbisdom aan Karel zou afstaan. Dat deed hij, en op zijn beurt schonk Karel voor een periode van dertig jaar Oberkirch aan Württemberg. Uiteindelijk bleek de Bisschoppenoorlog minder over confessionele kwesties te gaan dan om de dynastieke belangen van het huis Württemberg.
Q23540
protestanten
Concept
Q9592
katholieken
Concept
Q771332
prinsbisdom Straatsburg
LOC
Q164432
Tachtigjarige Oorlog
EVE
Q524189
Keulse Oorlog
EVE
Q1827102
godsdienstoorlog
Concept
Q12548
Heilige Roomse Rijk
Concept
Q154577
Godsdienstvrede van Augsburg
MEDIA
Q2487
Dertigjarige Oorlog
EVE
Q128168
Contrareformatie
Concept
Q6602
Straatsburg
LOC
Q745460
zijn kathedrale kapittel
LOC
Q321546
Karel van Lotharingen
PER
Q72586
Johan George
PER
Q57920
Joachim Frederik van Brandenburg
PER
Q22741
Saverne
LOC
Q702746
Frederik I van Württemberg
PER
Q788472
florijn
Concept
Q541381
Oberkirch
LOC
Q2227570
Württemberg
LOC
Q1142
Elzas
LOC
Q648471
Lodewijk Frederik
PER
Q63024
Christiaan van Anhalt
PER
Q205797
Frans
PER
Q184172
franc
Concept
Q150586
keizer Rudolf II
PER
Q936976
Hendrik IV van Frankrijk
PER
Q34417
Filips II van Spanje
PER
Q699788
huis Württemberg
Concept
Q3119063
Straatsburgse Bisschoppenoorlog
EVE
1555-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1555
DATE
1618-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1618
DATE
1598-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1598
DATE
1585-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1585
DATE
1593-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1593
DATE
1593-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1593
DATE
+1555^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1555
NUMBER
+1618^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1618
NUMBER
+1598^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
1598
NUMBER
+99^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
99
NUMBER
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
+15^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
15
NUMBER
+9^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
9
NUMBER
+6^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
6
NUMBER
+20^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
20
NUMBER
+40^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
40
NUMBER
+15.386^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
15.386
NUMBER
+35.392^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#decimal
35.392
NUMBER
location
country
instance of
country
start time
located in the administrative territorial entity
child