Hypsilophodontidae
Hypsilophodontidae is de naam voor een familie van uitgestorven euornithopode dinosauriërs, die leefden tijdens het Jura en het Krijt.

In 1882 benoemde Louis Dollo een familie Hypsilophodontidae om "Hypsilophodon" een plaats te geven. In de jaren daarna zouden veel nieuw ontdekte soorten in de Hypsilophodontidae geplaatst worden. De laatste jaren is het echter duidelijk geworden dat dit taxon parafyletisch is, dat wil zeggen: de leden ervan vormen niet samen een natuurlijke groep, een aftakking, maar vertegenwoordigen opeenvolgende afsplitsingen van de hoofdstam van de Euornithopoda. Ze zijn dus niet bijzonder aan elkaar verwant. Ook het geslacht "Hypsilophodon" zelf bevat naar huidige inzichten slecht een enkele soort en zo is het begrip Hypsilophodontidae overbodig geworden. Mochten de Hypsilophodontidae alsnog een natuurlijke groep blijken te vormen dan is daarvoor sinds 1998 een definitie als klade beschikbaar, gegeven door Paul Sereno en door hem in 2005 completer geformuleerd: de groep bestaande uit "Hypsilophodon foxii" Huxley 1869 en alle soorten nauwer verwant aan "Hypsilophodon" dan aan "Parasaurolophus walkeri" Parks 1922.

Het is echter nog mogelijk om naar "Hypsilophodontidae" te verwijzen als een bepaalde ontwikkelingsgraad van soorten die een zekere bouwwijze en levenswijze gemeen hadden. Zuiverder is het dan te spreken van "basale Euornithopoda". Het "basaal" duidt dan aan dat ze onder in de stamboom van die groep staan.

De basale Euornithopoda worden wel de gazellen onder de dinosauriërs genoemd. Ze leefden net als de huidige herten vermoedelijk in kudden. Bij gevaar zochten ze hun redding in de vlucht, wegrennend op hun lange achterpoten.

Zulke vormen kenden een groot evolutionair succes. De basale Euornithopoda kwamen ruwweg honderd miljoen jaar, van het Opper-Jura tot en met het Opper-Krijt, op de meeste continenten voor.

Evolutionair gezien was het een belangrijke ontwikkelingsfase. De hoogste basale euornithopode in de stamboom was immers de zustersoort van de meer afgeleide Euornithopoda, de Iguanodontia. Binnen die laatste groep zouden daarna de beroemde eendensnaveldinosauriërs of Hadrosauridae zich ontwikkelen. 

De basale Euornithopoda hadden dezelfde herbivore levenswijze als zeer basale Ornithischia uit het Jura, waaronder de Heterodontosauridae. Vroeger werden die laatste wel de Fabrosauridae genoemd, en meende men dat die de directe voorouders van de Hypsilophodontidae zouden zijn. Later onderzoek toonde aan dat dit onjuist is: beide groepen zijn zelfs vermoedelijk niet eens nauw aan elkaar verwant. De illusie van verwantschap was geschapen door overeenkomsten in bouw: het gaat in beide gevallen om kleine tweevoetige planteneters. De basale Euornithopoda wijken echter af in een aantal functionele verbeteringen. Wangen voorkwamen dat afgebeten plantendelen weer uit de muil vielen. De tanden stonden naast elkaar in een aaneengesloten rij, niet meer als losse kronen waarvan de randen elkaar overlapten. Zo kon het voedsel efficiënter verknipt worden en ook iets gekauwd. Ook het bekken was veranderd. Het schaambeen had vooraan een uitsteeksel, de processus praepubicus, dat diende voor de aanhechting van spiergroepen. De oorspronkelijke schacht van het schaambeen bleef echter naar achteren gericht om meer ruimte te scheppen voor de buikholte.

De voortplanting van de basale Euornithopoda is verduidelijkt door vondsten van broedkolonies in Montana, daterend uit het Opper-Krijt. Volgens onderzoek van de amateurpaleontoloog Jack Horner vanaf het eind van de jaren zeventig, werden de eieren in een cirkel gerangschikt en verlieten de jongen direct na het uitkomen het nest, als nestvlieders. Een verdere broedzorg door de ouders kon echter niet worden uitgesloten. 
Q2506845
euornithopode
Concept
Q430
dinosauriërs
Concept
Q45805
Jura
LOC
Q44626
Krijt
TIME
Q714232
Louis Dollo
PER
Q131086
Hypsilophodon
UNK
Q16521
taxon
Concept
Q208755
parafyletisch
Concept
Q2506845
Euornithopoda
Concept
Q713623
klade
Concept
Q562813
Paul Sereno
Concept
Q203583
Parasaurolophus
Concept
Q924023
gazellen
Concept
Q23390
herten
Concept
Q134190
Iguanodontia
Concept
Q271841
Hadrosauridae
Concept
Q59099
herbivore
Concept
Q191488
Ornithischia
Concept
Q131388
Heterodontosauridae
Concept
Q1390908
Fabrosauridae
Concept
Q220815
schaambeen
Concept
None
processus praepubicus
UNK
Q1212
Montana
LOC
Q247264
Jack Horner
PER
Q1571795
nestvlieders
Concept
Q131437
Hypsilophodontidae
Concept
Q131437
Hypsilophodontidae
Concept
Q131437
Hypsilophodontidae
Concept
Q131437
Hypsilophodontidae
Concept
Q131437
Hypsilophodontidae
Concept
Q131437
Hypsilophodontidae
Concept
Q131437
Hypsilophodontidae
Concept
1882-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
1882
DATE
2005-01-01T00:00:00Z^^http://www.w3.org/2001/XMLSchema#dateTime
2005
DATE
parent taxon