description: Ҡара эш кешеләре улар. Быны мин тамсы ла һауаланмай әйтәм, юғиһә һуңғы ваҡытта был һүҙгә күберәк ана шул кәмһетеңкерәү мәғәнәһе һалына бит. Артта ҡалғанлыҡта ғәйепләмәгеҙ, ләкин мин барыбер

title: Камил күренеш

maintext: Слесарҙарҙың олоһо бында, бейек түбәле, шул иҫәптән ошо арҡала ла ҡыш хөрт йылынған, тыштан да, эстән дә бөтөнләй ялтырамаған автосервиста, байтаҡ йылдар инде эшләй. Артыҡ зарланмай, ҡомһоҙ түгел, тура һүҙле. Биржаларҙа уйнамай, валюталар курсын күҙәтмәй, өлкәндәрҙе алдап аҡса һуғып йөрөмәй, тип уйлайым. Малайын да, егет булған инде уныһы, ошонда уҡ урынлаштырған икән.Ысын эш менән булышыуҙы күреү миндә, ярай, китап һүҙҙәре менән әйтәйем дә ҡуяйым, иртәгәһе көнгә ышанысты нығыта. Юғиһә бәғзе бер урынға барһаң, хеҙмәткәрҙәр таҙа ғына кейенеп йөрөй, әлбиттә, һаулыҡ һорашалар, кәнфитләп сәй эсерергә лә мөмкиндәр, ләкин түләүен шул хәтлем ҡайырып, хатта шаҡарып һорайҙар – эш хаҡың ғәрлегенән кире банкоматҡа инеп ятырға әҙер. Инмәй ни, аҡса үҙ баһаһын үҙе белә бит ул, алмашыуҙың, тауар-аҡса мөнәсәбәттәренең бында ҡот осҡос тигеҙ түгеллеген аңғара.Бер мәл шулай автосалонға шылтыраттым. Ят тауыш бар, тинем. Машина яңы булһа ла, эсте бошороп, ишетелеп ҡала шул.– Күпме? – тип һораным.– Нимә – күпме?– Бороп нығытыу ни саҡлы тора?– Ә ул боролмай. – Теге остоң тауышы һалҡын. – Агрегат тотошлай алмаштырыла ғына. – Артабан сатнатып хаҡын атаны.– Рәхмәт! – тинем. Бер ниндәй тәкәббер һандар алдында ла баҙап ҡалмаған кешеләй әйттем быны, ир ғорурлығым һылыу алдында ваҡланыуҙан ҡырҡа баш тартты.Ҡабатлап шылтыратманым. Сөнки һаны оятһыҙ ҡыйбат булыу өҫтөнә, ғәфү итегеҙ, әйткәс әйтәйем, йәш ҡыҙҙың был өлкәлә нимәнелер, тәжрибәле автомеханиктан да үткәреп ебәреп, раҫлауы оҡшамай миңә. Ә был һылыу тап шулай, ышаныслы белдерҙе, асыҡлау өсөн кем менәндер тоташтырып та торманы. Ҡайһы хушбыйҙы һөртөргә тәҡдим итһә, бәлки, ҡолаҡ һалыр инем, ә бында – юҡ инде. Ләкин быларҙы уға ишеттереп торманым, сөнки фәтүә булмаҫы асыҡ ине.Шунан, ҡыҙыҡ өсөн генә, ошо ябай сервис менән һөйләштем. Мәсьәләне оҙон һүҙгә төшмәй генә аңлаттым.– Килегеҙ, ҡарарбыҙ. – Слесарҙың яуабы тағы ла ҡыҫҡараҡ булды.Бынан мин уның мотлаҡ эшләй алырын төшөндөм.… Машинаны күтәрҙе, яҡтыртты, ҡараны. Анауы мөйөшкә барып, йәшниктәрҙә соҡондо. Ҡулдан эшләнгән, кәкерәйтеп тә, бөкөрәйтеп тә йәбештереп бөтөлгән хәтәр бер асҡысты тотоп, кире әйләнде.Бының ҡулы йылан һымаҡ борғолана ала икән дә! Һәм һәйбәт тә, тием, сөнки ҡайһы саҡ тап ҡыйыш ҡуллы булыу кәрәк тә ул. Юғиһә был ғәйепкә сығарылып ҡуйылыусан бит. Шул кәкере ҡулы менән кәрәкле тошҡа етеп, гайканы ярты әйләнеш самаһына ғына борҙо ла машинаны төшөрөргә лә кереште.Үҙе, миңә күҙ һирпкәндәй итте лә:– 19-ға, – тине.Мин аңланым. Әйткәнен һүтеп, таратып һалһаҡ, былай килеп сыға: “Инеүе ауыр булған урындар өсөн үҙем яһаған был алты ҡырлы асҡыстың үлсәме – ун туғыҙ. Киләсәктә тағы тарттыра бирергә кәрәк булһа, иҫегеҙҙә ҡалдырығыҙ йә яҙып алығыҙ”.Артабан тағы бер һанды атаны – эшенең хаҡын әйтте. Ул бая мин телефон аша ишеткәндән кәмендә ун мәртәбәгә әҙерәк ине.Шунан бирле ваҡ, сервис кенәгәһендә теркәү талап ителмәгән эштәр менән ошонда киләм. Был урынды сит ил маркаһына лайыҡһыҙ тип, юҡ, тапмайым.Машинам менән был юлы улы шөғөлләнә. Минең: “Ә ул бөтәһен дә урын-еренә еткереп башҡарырмы?”, – тигән һүҙһеҙ, күҙ-ҡарашлы ғына һорауыма яуап итеп атаһы баш бармағын юғары һондо. “Бөтәһе лә һәйбәт булыр, эш мәнеһен белә ул, борсолмағыҙ”, – тиеүе булды был.Үҙе Рәсәй юлдарын ныҡ күргән “Нива”ның тапшырыуҙар ҡумтаһын ысҡындырып алған да тегене тимер өҫтәлдә, кем әйтмешләй, “симешкәләй сира ғына”: кәрәк саҡта сүкеш менән дә тондора, кәрәгендә отвертканың һабына наҙлы ғына итеп усы менән һуҡҡандай итә. Ике осраҡта ла берәй валмы, шайбамы, тыңлаусан ғына урынынан ҡуба. Бороп алынған болт, гайкалар өҫтәлдәге һауытҡа һалына бара. Тәү ҡарашҡа ҡапылыраҡ барып яталар, шулай ҙа бер ҡайҙа ла төшөп тә китмәйҙәр. Яталар ҙа ҡаталар.– Аҙаҡ бөтәһенә лә урын табып бөтөрһөңмө, артып ҡалмаҫтармы? – тип шаяртырға уҡталғайным да өлгөрмәнем, телефоным шылтырап ебәрҙе. Һәм был ваҡытлы ла булды, тигән уйҙамын, оҫта барыбер яуап бирмәҫ ине, һөйләшеүгә ваҡыт сарыфламай ул.Бына ошо шымлыҡ тураһында ла инде был һүҙем.Икеһе лә шып-шымдар шул. Бөтөнләй тиерлек һөйләшмәйҙәр. Тел зәғифлектәре булмаһа ла шулай. Асҡыстар шаҡылдауы ғына ишетелә. Һәр кем үҙенең эше менән мәшғүл. Шулай ҙа һәр береһе айырым да түгелдәр. Әле генә бәләкәй слесарь олоһона ярҙам итешеп килде. Уныһы саҡырмаһа ла. Ул яҡҡа тура ҡарамаһа ла, нисектер күрә һалып ҡалды ла, ике монтировка алып, ҡумта эсендәге тешле тәгәрмәстәрҙең береһен ике яҡлап эләктереп, тотоп торҙо. Атаһы болтты урынынан ҡуптарғайны, йәнә үҙ эшенә кереште. Рәхмәт тә белдерелмәне, хәл дә һорашылманы.Оло слесарь эш ҡоралдарын алырға минең машина эргәһенән үтеп-һүтеп йөрөй. Үткәнендә, туҡтамай ғына, хатта ҡыҫҡа сәсле башын да күтәрмәй, бармағы менән ҡайҙалыр төртөп күрһәтеп ҡуя: “Тегендә инер өсөн бына быны һүтергә кәрәк”, – тиеүе инде. Егет, аңлағанын белдереп, хатта баш та ҡағып тормай, ысҡындыра ла башлай.Әҙәм балаһына тел тигән бөйөк хазина бирелгән икән, уны файҙаланырға, үҫтерергә кәрәк, әлбиттә. Эшһеҙ кешеләй ятмаһын, мүкләнмәһен, баяғы алты ҡырлы асҡыс һымаҡ тутламаһын. Кешеләргә шатлыҡ килтерһен. Әммә урынына, ваҡытына, шарттарына ҡараптыр. Юғиһә, күмәкләшеп йыйылышып алып, һаһылдашып көлөшөп “эшләгән”, ипһеҙ, мул, йәмһеҙ һүҙле сервистарҙы ла күрелде заманында. Бер-береңә төрттөрөп алыу, урынына ҡарап, харап килешә, әммә йышайып китһә, эшкә оронсоҡ шул. Һөҙөмтәлә “Жигули”йың бер аҙнанан йәнә кәзәләнә.Ошо яҡлап ҡарағанда был, хәбәрсе менән тауыш режиссерының, микрофон ҡабыҙылған саҡта, тура эфирҙа һүҙһеҙ аралашыуы ише, өнһөҙ күренеш бик камил тойолдо. Үҙҙәрен ымға алмаштырғанға һүҙҙәр ҙә һис үпкәләмәне, тип уйлайым. Улар бит, әйтелеүенсә, кеше талауҙа ҡатнашыуҙан баш тартҡан баяғы ҙур һанлы аҡса һымаҡ уҡ, баһаларын беләләр. Ҡыҫылмайҙар, сабып сыҡмайҙар, күкрәк төймәйҙәр, ә белеп ҡулланғанда балҡып китәләр. Бына шундай шәп нәмәләр улар. Эйәһенә күрә, әлбиттә.


description: Донъя – һынау йорто. Аллаһ биргән һәр көнөбөҙ имтихандарҙан хасил. Әҙәм балаһының алдында гелән ике юл тора: Раббыбыҙ ҡушҡан ҡағиҙә буйынса ғәмәл ҡылыу йәки унан ситкә китеү. Шуға ҡарап әжер

title: Йәшәү көсө - күңелдә

maintext: “Һеҙҙе ниндәй ҙә булһа ҡурҡыныс, аслыҡ, йәндәрҙең, малдың, емеш-еләктең кәмеүе менән һынайбыҙ”, – тиелгән “Ҡөрьән Кәрим”дең “Әл-Бәҡара” сүрәһендә. Тимәк, бындай халәттән бер әҙәм балаһы ла ситтә ҡалмай: кемдеңдер ғаиләһенә ҡыйынлыҡ килә, икенселәрҙең мал-тыуары, емеш-еләге, донъяһы зыян күрә, өсөнсөләр үҙҙәре ауыр хәлдә ҡала... Быларҙың барыһын да Аллаһ Тәғәлә имтихан ҡылыу өсөн ебәрә.Ә һынауҙы кеше түҙемлек менән, хаҡ юлдан ситкә китмәйенсә үткәрергә тейеш, тиелгән дини китаптарҙа. Был, әлбиттә, тик ултырырға кәрәк тигәнде аңлатмай. Ауырлыҡтан арыныу юлын эҙләү зарур. Йөҙә белмәгән кеше һыуға ҡолап төшөп, унан сығыу өсөн бер ниндәй тырышлыҡ күрһәтмәһә, батасаҡ бит. Шуның шикелле яҙмышыңдағы һынауҙы лайыҡлы үтеү, ҡыйынлыҡтарҙы еңеү өсөн бөтөн көсөңдө һалырға кәрәк. Дин белгестәре был йәһәттән тәбиғәт күренештәренән өлгө алырға саҡыра. Мәҫәлән, күсер ҡоштар, ауырлыҡтарға ҡарамайынса, тормошто дауам иттереү, бала сығарыу өсөн күпме юл үтә! Тамыры өҫтөнә асфальт йәйеп үтһәләр ҙә, уны тишеп килеп сыҡҡан үлән-сәскәләр, ҡаялар араһында ҡыҫылып булһа ла үҫеүен дауам иткән ағастарға ҡарайыҡ. Эйе, йәшәү көсө күңелдә булырға тейеш.Йылдың дүрт миҙгелен алып ҡарайыҡ. Уларҙың һәр береһенең үҙ йәме, бәрәкәте бар. Ауырлыҡтары ла күп. Шуларҙы ваҡытында лайыҡлы күтәрә белһәң, алда еңеллек көтөр. Мәҫәлән, эҫе йәйҙә сыҙамлыҡ, тырышлыҡ менән мал аҙығы әҙерләһәң, ҡышты тыныс үткәрерһең. Шуның шикелле тормошта осраған ауырлыҡтар алдында баҙап ҡалмайынса, уларҙы еңеү юлдарын ваҡытында табып, ҡыйын саҡтарҙа бер-беребеҙгә ярҙам итеп, шатлыҡ-ҡайғыны уртаҡлашып йәшәргә насип итһен.

fasttext_language: ba


description: “Юлығыҙ уңһын!” Оҙайлы сәфәргә сығып киткән юлаевсыларға төбәлә был теләгем. Алыҫ Көнсығыш һәм Ҡытай яҡтарына төштө уларҙың юлы. “Юлығыҙ уңһын!” Оҙайлы сәфәргә сығып киткән юлаевсыларға төбә

title: Алыҫтан “күстәнәс” көтәбеҙ


description: “Йәйғор” шифаханаһы 1984 йылда ойошторола. Тәүге йылдарҙа Өфө ҡалаһының айырым предприятие-ойошмалары хеҙмәткәрҙәрен генә ҡабул итә. 1998 йылда дауалау учреждениеһы директоры итеп Альберт Шә

title: Сәләмәтлек утрауы


description: Ике оло йылға – Кама менән Ағиҙел осрашҡан ерҙә урынлашҡан Краснокама районы биләмәләре тиҫтәләгән төр шифалы үлән-сәскәле болондарға, йүкә ағаслы урмандарға бай. Шуға ла был яҡты юҡҡа ғын

title: “Бал бабай” тиҙәр уны

maintext: Бихисап умартасыларға ҡарата халҡыбыҙҙың “Атанан күргән – уҡ юнған” тигән тапҡыр һүҙҙәрен ҡулланырға була. Бал ҡорто тотоу, ғаиләһен һәм яҡындарын татлы, шифалы ризыҡ менән тәьмин итеү кәсебе быуындан быуынға күскән. Яңы Ҡабан ауылында йәшәгән Сабирйән Насиров — нәҡ шундай ҡортсолар вәкиле. Халҡыбыҙҙың борондан килгән һөнәренә заманында уны атаһы Шәрифйән бабай өйрәткән. Әйткәндәй, ул быны күп атайҙарға хас оҫталыҡ менән, ысын остаздарса эшләгән: ҡул араһына инә башлағандан бирле улын умарталыҡта төрлө эшкә йәлеп иткән, үҫмер үҙе башҡара алғандарына бөтөнләй ҡағылмаған. Бер үк ваҡытта малай ҡортсолоҡ серҙәрен аңына һала барған.Рамдар әҙерләүҙән башлап бал ҡорттарын тәрбиәләүгә тиклем мәшәҡәттәрҙе күреп-белеп кенә түгел, үҙе башҡарып буй еткергән Сабирйән Шәрифйән улына атаһынан күскән шөғөлдө үҙаллы башҡарыу бер ҙә ауыр булмай. Ике умарта ҡарауҙан башланған шөғөл хәҙер инде дүрт тиҫтә йылдан ашыу күңеленә яҡын, матди файҙа килтергән һөнәргә әүерелгән. Эшен дәртләнеп һәм ҙур теләк менән башҡара ул.— Әгәр ныҡлап яратмаһаң, бал ҡорттарын тотмауың хәйерле, — ти Сабирйән ағай, – сөнки улар – ғәжәйеп йән эйәләре. Бер тамсы бал йыйыр өсөн генә лә һәр береһе йөҙәр тапҡыр ҡайҙалыр оса бит. Был нескәбилдәр кеүек тырыш та, башлы ла башҡа бөжәк Ер йөҙөндә юҡтыр ҙа инде...Нәҡ ошо һүҙҙәре һәм яратҡан шөғөлөнә яҡты күңеле менән ҡарағаны өсөн дә ауылдаштары уны оло хөрмәт менән “Бал бабай” тип кенә йөрөтә. Ә ағайыбыҙ был маҡтаулы ҡушаматы менән ғорурланыуын күрһәтмәй генә туғандарын, күрше-күләнен, дуҫ-ишен татлы ризыҡ менән йомарт һыйлай.— Беҙҙең яҡтар ҡорт үрсетеү өсөн бик ҡулайлы. Балдың файҙаһын белмәгән бер кем дә юҡ. Минеңсә, һәр ғаилә үҙе өсөн бер-ике баш булһа ла умарта тотһон ине, — ти әүҙем ир-уҙаман. — Әллә ни ауыр эш түгел бит, ныҡлы теләге булған һәр кем уға өйрәнә ала. Ата-бабаларыбыҙҙың быуаттар аша килеп еткән файҙалы һәм төшөмлө кәсебе юғалмаһын.


description: Мәғрур Ирәндек ҡаялары, ғорур Урал тауҙары, йәмле Талҡаҫ буйы, Бөрйән районы хозурлығы һуңғы йылдарҙа күп кенә туристарҙы үҙенә йәлеп итә. Күк Ирәндек буйындағы тәнгә шифа һәм сихәт бирерлек

title: Сит илдәрең ары торһон!


description: “Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының мәҙәни мираҫ объекттары (тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары) тураһында”ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү хаҡында”ғы закон проекты

title: Тарихи ҡомартҡыларға хәүеф янай


description: Миҙгел асыу тантанаһы филармонияның үҙенсәлекле концерты менән башланды. Программаның беренсе өлөшөндә рус халыҡ инструменттары оркестры сығыш яһаны. Быйыл программа Рәсәй киноһына арналды.

title: Үткәндәрҙе барлап, киләсәккә юл алабыҙ

maintext: Программаның икенсе өлөшөндә талантлы йәш кинорежиссер Руслан Юлтаевтың “Өс хат” фильмы күрһәтелде. Унда яратҡан артистарыбыҙ Зиләрә Юлтаева, Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Физәлиә Рәхимова, Гөлнара Йәрмиева һәм Ләйсән Кәримова уйнаны. Кино ҡарағандан һуң актерҙарыбыҙ, сәхнәгә сығып, тамашасы менән күҙмә-күҙ осрашты. Фильмдың режиссеры Руслан Юлтаев үҙенең алыҫтағы бала саҡ хәтирәләре менән уртаҡлашты.– Был фильм ысынбарлыҡҡа нигеҙләнеп ҡуйылды. Олатай-өләсәйем Көйөргәҙе районының Түбәнге Мотал ауылынан. Был ауыл хәҙер юҡ инде. Олатай һуғыштан әйләнеп ҡайтмаған. Бала саҡтан өләсәйем һөйләгәндәрен тыңлап үҫтем, йылдар үткәс, шул хәтирәләрҙән күңелемдә ошо фильм яралды. Яуҙа ятып ҡалған ирҙәрен “бәлки, ҡайтыр” тип көткән өләсәйҙәребеҙ хөрмәтенә бағышланыҡ, – тине режиссер.Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһе директоры Харис Әбдрәхимов, тамашасыларҙы яңы ижад миҙгеле менән тәбрикләп, ижади эшкә байҡау яһаны. Актерҙарға сәнғәт өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының рәхмәт хаттары һәм ҡала мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре профсоюзы комитетының маҡтау ҡағыҙҙары тапшырылды.Ә Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театры иһә ижад миҙгелен Мирхәйҙәр Фәйзиҙең “Ғәлиәбаныу” музыкаль драмаһы менән асты. Бынан 100 йыл элек яҙылған әҫәр бөгөн дә сәхнәнән төшмәй, халыҡ йөрәгендә йәшәүен дауам итә. Ғәлиәбаныу менән Хәлилдең саф хистәре, уларҙың бәхетһеҙ яҙмышы, һөйөү өсмөйөшө... Мәңгелек мөхәббәткә арналған был тетрәндергес әҫәрҙе нисә тапҡыр ҡараһаң да ялҡытмай, киреһенсә, ҡараған һайын ҡарағы килеп тора.Спектакль тамамланғас та халыҡ, артистарҙы дәррәү алҡыштарға күмеп, таралышырға ашыҡманы. “Ғәлиәбаныу”ға яңы ғүмер биргән Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Нурия Ирсаева сәхнәгә сығып, тамашасыға йөрәк түренән ҡайнар хистәрен еткерҙе.— Был спектаклдең режиссеры ысынлап та минме икән тип, үҙ күҙҙәремә үҙем ышанмай ғәжәпләнеп ултырҙым, – тине ул, һоҡланыуын йәшермәйенсә.Унан һуң яратҡан актрисабыҙ Рәшит Назаровтың мөхәббәт тураһындағы шиғырын уҡып, сығышын һөйөүгә арналған йыр менән тамамланы.Шул мәлдә күптәр күңеле менән Фидан Ғафаров һәм Нурия Ирсаеваның “Ғәлиәбаныу”ына ҡайтып урағандыр, ә ҡайһы берәүҙәр XX быуат башында тыуған әҫәрҙе сәхнәлә уйнаған олатайҙарының, өләсәйҙәренең йәшлеген күҙ алдына килтергәндер...


description: Атай аҡылы — балаға бол Бына шулай булған хәлдәр. Ә мин фронтта әллә ниҙәр уйлап бөттөм. Уйламаҫлыҡмы ни? Өйләнешеп ярты йыл ғына йәшәп өлгөрҙөк бит. 1941 йылдың 6 июлендә үк фронтҡа китт

title: Рухи ныҡлыҡ нәҫелдән килә


description: Уҙған аҙнала Уҡытыусылар көнө билдәләнде. Мәләүез районында ошо айҡанлы һөйкәл асылды. Уҙған аҙнала Уҡытыусылар көнө билдәләнде. Мәләүез районында ошо айҡанлы һөйкәл асылды. Воскресенск ауы

title: Уҡытыусы бөйөклөгөн данлап


description: Төн уртаһында полиция хеҙмәткәрҙәре менән сығып киттек бер ауылға. Ҡурҡыныс ҡына өйгә барып индек. Карауатта ике-өс йәштәр тирәһендәге бала баҫып тора. Ҡапыл ғына килеп ингән кешеләрҙән дә

title: Бәләнең башы ниҙә?

maintext: И-й, бахыр ҡыҙыҡай! Ошо мәл йөрәгемдең һыҙлауын, әрнеүен белһәгеҙ икән! Иҫерек атай ҡанға батып иҙәндә ята, сәсе-башы туҙған әсә кеше шарылдап илап, ни килеп сыҡҡанын аңлатырға маташа... Бер гонаһһыҙ сабый ошо мәхшәр араһында көлә-йылмая беҙгә һүҙ ҡуша.Баланы ҡулыма алдым. Ятһынмай! Кеҫәмдән печенье сығарғанды күреп, ике ҡулы менән сәпәкәйләп алды бәләкәс. Һөйләндерә-һөйләндерә өҫтөн алмаштырҙым. Таҙа кейем табыу мөмкин дә түгел ине был ҡот осҡос мәхшәрҙә, шуға күрә ҡулға нимәһе эләгә, шуны ғына кейҙерҙем. Исеме Гөлнәзирә икән бәләкәстең. Уға ике йәш тә дүрт ай. Тәтелдәп миңә хәбәрен һөйләй, сәсемде һыйпай, алҡаларымды тотоп ҡарай, килештереп иренен супылдатып: “Матул, их, матул”, — ти бит әле. Теремек, бигерәк тә көләкәс бала. Йәлләүҙән күңелем тулып, күҙҙәремә йәш тығылһа ла, бар көсөмдө йыйып, Гөлнәзирәгә матур итеп йылмаям, көр итеп кенә хәбәр сурытам. Ипләп кенә әсәй кешенән баланың документтарын һорайым.Үҙенең кеше үлтереүен яңы аңлай башлаған ҡатын, йән әсеүе менән ҡысҡырып, беҙгә ташланды:— Бир баламды, бир! Бер кемгә лә бирмәйем бынымды, ишетәһегеҙме, бер ҡасан да бирмәйем! Тегеләрен тартып алғанығыҙ ҙа еткән һеҙгә! Бирегеҙ, зинһар, биреге-е-е-еҙ, уф, балам, Гөлнәзирә, кил әсәйеңә, Гөлнәзирә! — тип асырғанып илай башланы.....Әллә инде айырылыуҙарын һиҙепмелер, әллә ҡаза булғанын аңлапмы, бәләкәсем, ике ҡулын әсәһенә һуҙып, илай башланы. Егеттәргә документтарын алып сығырға ҡуштым да Гөлнәзирә менән тышҡа атылдыҡ. Йылы машинаға инеп ултырып, әүрәтеп, кеҫәмдән тағы ла бер тәмлекәс биргәс кенә, тынысланғандай булды сабый.Документтар ҡулға эләгеү менән беҙ район дауаханаһына юлландыҡ. Машинала бәүелә торғас, Гөлнәзирә ҡулымда килеш йоҡлап китте. Шулай ҙа бәләкәс кенә кешекәй йоҡо аралаш тертләп-тертләп ҡуя ине. “Ээээй, балаҡай... Бәләкәс кенә булыуыңа ҡарамаҫтан, тормош һынауҙарың башланды ла... Ниҙәр генә күреп өлгөрҙө икән ошо ике йыл эсендә һинең һороҡай күҙҙәрең, бахыр ҡыҙыҡай? Бәләкәс кенәһең, онотолор, юйылыр аңыңдан бөгөнгө мәхшәр, Алла бирһә”, – тигән борсоулы уйҙар өйөрөлдө мейемдә.Дауаханала ҡалдырғанда ла уянманы ул. Ә, бәлки, аяныс ысынбарлыҡты күрергә теләмәгәндән күҙҙәрен асмағандыр балаҡай. Тик уны ипләп кенә кушеткаға һалғанда, ҡулынан бер ҙә тешләнмәгән печеньеһы төшөп, коридор яңғыратып тәгәрәп китте...Ошо аяныслы хәлде бер нисек тә йолҡоп алып ташлап булмай күңелдән. Ул төндә мин йоҡлай ҙа алманым. Әлбиттә, Гөлнәзирә урам буйында ҡалманы: әсәһен төрмәгә ултыртҡас та, беҙ уға ипле, әҙәпле, тәртипле, уны ихлас яратҡан атай менән әсәй таптыҡ. Тик...Бәләнең башы ниҙә? Ни өсөн кеше эскелеккә һабыша? Эскеселәрҙең киләсәген күҙаллауы ауыр түгел. Йә ҡотола, йә артабан түбән тәгәрәй. Тик нилектән башлана ул эскелек? Кем ғәйепле? Ни өсөн, мәҫәлән, Гөлнәзирәнең әсәһе араҡы ҡолона әүерелеп, тәүҙә өс балаһына ҡарата әсәлек хоҡуғынан мәхрүм ителгәйне, ә артабан инде бәләкәсен дә юғалтты? Улай ғына ла түгел, ул бит ошо эскелек арҡаһында ниндәй оло ҡазаға юлыҡты! Аллам һаҡлаһын. Мин бөгөн эскелеккә булған ҡыҙыҡһыныуҙың орлоғо ҡайһы мәлдә һалынғанын, белгес булараҡ, аңлатып үткем килә.Беҙ, йәғни психологтар һәм, әлбиттә, хөрмәтле наркологтар, беләбеҙ, кеше ни тиклем иртә тәмләп ҡарай иҫерткес эсемлектәрҙе, шул тиклем тиҙерәк эскегә һабышыуы мөмкин, сөнки организм үҫешеп тә етмәҫтән зарарлана башлай. Ә араҡы – ағыу. Әллә быны инҡар итеүсе булырмы? Мөмкин тим, сөнки бала саҡта тәмләп ҡарап, башҡа бер ҡасан да ауыҙына алмаған кешеләр бар. Әммә тәмләүселәрҙең туҡһан процентының киләсәген хатта йылдарға бүлеп әйтә алам. Тәүге өс-дүрт йыл кеше ҡунаҡтарҙа, байрамдарҙа “культурно” эсә. Артабанғы ике йылда уға сәбәп тә кәрәкмәй. Организм ысын мәғәнәһендә ағыулана һәм көн һайын үҙенең дозаһын таптыра башлай. Ошонан кешенең бөтә проблемалары башлана: ғаиләлә, эшендә, һаулығында. Ни бары биш йыл арауығында кеше шәхес булараҡ үҙен юғалта. Был – хәҡиҡәт. Ә бәләнең башы, һис шикһеҙ, үҙебеҙҙә!Ата-әсә өлгөһөндә, йәғни иң беренсе ғаиләлә күрә бала эскелекте. Бәләкәй сағынан, башҡа хәтирәләр менән берлектә, уның иҫендә нимә ҡала? Бына өҫтәлгә йылтыр баш килеп ултырҙы, шуны ололар рюмкаларға ҡойоп эсә, көлә, йырлай, күңел аса. Баланың зиһенендә был эсемлек үтә лә һәйбәт тигән тәьҫир ҡалдыра, сөнки “әсәйемдәр ҡыуана, уларға күңелле, мине лә ошо хәлдә нығыраҡ һәм күберәк яраталар” тип уйлай ул. Үҫә килә бала һис шикһеҙ аңлай: нимә ул араҡы, һыра һәм башҡа төрлө спиртлы эсемлектәр.Бөтә өлкәндәр бер төптән “Эскелек – хурлыҡ!” тип лаф ора. “Һәм ысынлап та, бәлки, был дөрөҫтөр, әммә мин бит иҫләйем, шуны эсеп алғас, кеше нисек үҙгәргәнен. Мин дә тик бер тапҡыр ғына...” тигән фекер үҫмергә тынғы бирмәй. Ә мейеһендә бала саҡтағы хәтирә бит юйылмаған! Ҡыҙыҡһыныу артамы? Әлбиттә! Тәмләп ҡарап, бөтә нескәлектәрен организмы аша үткәреп, башҡаса бер ҡасан да эсмәгән кешеләр бармы? Бар! Ә бына бер тапҡыр эскәндән һуң бәләкәй генә эскесегә әүерелгәндәр ҙә бар шул! Ни өсөн? Быуындан быуынға күсә алкоголизм, ошо турала беләһегеҙме? Ни өсөн ололарҙан “Иииий, бынан нимә көтмәк кәрәк, ата-әсәһе түгел, биш быуыны эсте, был да шулай инде” тигәнде ишетергә тура килә? Һуң яуап бик тә ябай: быуын һайын кеше организмының спиртлы эсемлектәргә тотороҡлолоғо кәмей.Хроник алкоголизм – ул оҙайлы, прогрессив ауырыу, кешене үлемгә тиклем алып барып еткерә. Тағы ла эскелек – ул үҙ-үҙеңде юҡҡа сығарыу процесы. Шуға күрә балаларығыҙ эсмәһен, итәғәтле, иманлы булһын тиһәгеҙ, үҙегеҙ шайтан һыуынан йыраҡ тороғоҙ. Тәрбиәне үҙебеҙҙән башлайыҡ.


description: Кисә Өфө мэры итеп хакимиәт башлығы вазифаһын башҡарыусы Ирек Ялалов ҡайтанан һайланды. Был турала ҡала Советы сессияһында тейешле ҡарар ҡабул ителде. Ялалов өсөн 34 депутат тауыш биргән. Ки

title: Ирек Ялалов - баш ҡала мэры


description: Британия ғалимдары фекеренсә, ризыҡтың тәмен үҙгәрткән иң шәп тәмләткес — ит. Ризыҡты тоҙ, борос һәм башҡа өҫтәмәләр һалып бешергәнсе, бер аҙ ғына ит өҫтәһәң, ҡайһы ғына аҙыҡты алма, үҙенә к

title: Ҡайһы иттән ауыҙ итергә?!

maintext: Ҡороттарҙы тейәп, киттек әйҙә баҙарға!“Рено-логан” автомобилендә килеп туҡтаған фырт ҡына ханымды башта ҡаланан ҡайтҡан ҡунаҡ икән тип уйланым. Көҙән ауылы биләмәһе хакимиәте башлығы Айрат Алтынбаев:– Зимфера Ришат ҡыҙы – ауыл клубында художество етәксеһе, – тигәс, мәҙәниәт хеҙмәткәренең эш хаҡын барлай башланым. Уйҙарымды бүлеп, урындағы етәксе:– Бына, үҙ ихаталарында мал тотоп, ауыл халҡына тракторҙарында хеҙмәт күрһәтеп, ошо машинаны алдылар, – тип өҫтәп ҡуйҙы. Барыһы ла урынына ултырырға тейеш тә бит, юҡ, башта, киреһенсә, бөтә уйҙар буталды: шәхси ихатаң ярҙамында сит ил автомобилен һатып алып буламы икән ни?!...Була шул, йорт хужалары, уларҙың көнитмеше менән танышҡас, шиктәрем һыпырып ташлағандай юҡҡа сыҡты. Баҡтиһәң, Зимфера менән Рәил Йәрмөхәмәтовтар ҡош-ҡорт һәм һыйыр малы ярҙамында бынамын итеп донъя көтә: тауҙай йорт һалып сыҡҡандар, техника-йыһаздарын яңыртып торалар. Ошондай күркәм мөхиттә өс бала үҫеп килә: Радмир Ишембай ҡалаһының кадет мәктәбендә белем алһа, Алһыу ошо ҡаланың Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се гимназия-интернатында уҡый, ә кескәй Нурсилә ата-әсәһе янында.Башта шуныһын билдәләп китергә кәрәктер: Көҙән ауылында тракторҙар күп тип әйтеп булмай. Булғандарын да хужалары үҙ эшен башҡарырға ғына тота. Ә бына Рәил Дәриғәт улы “тимер аты” менән бөтә ауыл халҡының тиерлек баҡсаһын һөрә, бесәнен саба һәм шул бесәнде ташып та бирә. “Көнәркәшлек ағай” яфаламағас, билдәле, хеҙмәт күрһәтеү гөрләп бара. Бынан тыш ауылда юл таҙартыу ҙа – уның иңендә. Тәүге йылдарҙа уңған хужа был эштәрҙе иҫке тракторында башҡарһа, күптән түгел кредитҡа батмай ғына өр-яңы “МТЗ-82”-не алып ебәргән, баҡсаны йомшартыр өсөн ошо көндәрҙә генә 100 мең һумлыҡ культиватор ҙа ҡайтартҡан. Тик аҡса табыуҙа Рәил Йәрмөхәмәтов хеҙмәт күрһәтеү менән генә сикләнмәй, тракторы ярҙамында үҙенә лә күп итеп мал аҙығы етештерә. Был ризыҡты һимертергә алған башмаҡтар ауыҙ итә, шулай уҡ йылына ҡарап ике-өс һауын һыйыры ла ашай. Сөгөлдөрҙө ауылда буш ятҡан баҡсаларға өҫтәп сәсәләр.– Яҙ етһә, дүрт-биш быҙау алабыҙ ҙа йыл-йыл ярым тотабыҙ. Бесәнде үҙебеҙ эшләһәк, игенде һатып алырға тура килә. Итте йәрминкәләрҙә һатабыҙ, күберәк таныштар бүлешеп ала, – ти хужалар, ауыл кешеһенең аҡса эшләү юлын барлап.Йәрминкәгә, әлбиттә, бер һыйыр ите генә сыҡмай, халыҡ айырыуса бройлер-өйрәк итенә ябырыла икән.– Бройлер себештәрен Стәрлетамаҡтан алып ҡайтабыҙ, бойҙайҙы алдан, көҙ үк, осһоҙ сағында хәстәрләп ҡуябыҙ. Әммә ҡош-ҡорт тигәс тә, иген менән генә туҡланмай бит, клуб тирәһен утап, ҡый үләндәрен ташып ашатам, – ти Зимфера ханым бер юлы бер нисә ҡуян ҡойроғо тотоуы хаҡында.Был итте магазинда шәхсән үҙем килограмын 300 һумға тиклем осратһам, әлеге хужабикә уны йәрминкәлә 250 һумдан һата икән. Өҫтәүенә шәхси ихатала үҫкән, химия ҡушылмаған ит бит әле! Тимәк, етештереүсе-һатыусыға ла, һатып алыусы-ҡулланыусыға ла отошло. Сепрәк сәйнәүҙе хәтерләткән “Буш боттары” тураһында һүҙ ҡуҙғатҡы ла килмәй.Һыйыр малының итенән генә файҙа алыу яҙыҡ булыр ине. Ағын һис юҡта үҙең булһа ла ҡуллана алаһың. Әммә Йәрмөхәмәтовтар был йәһәттән дә “уңыш елен” үҙ яғына ҡайырған. Ишембай ҡалаһында үткән йәрминкәгә һөт ризығы ла сыға икән, күрше-тирә лә һораштыра.Әйткәндәй, Зимфера Ришат ҡыҙының ҡоротон бик маҡтайҙар – төрлө емеш-еләк ҡушып тәмләндергәне өсөн генә түгел, был ризыҡты әҙерләүҙә хужабикәнең үҙенең рецепт өлгөһө бар.– Ғәҙәттә, ҡоротто ҡайнатҡанда ҡалаҡ менән бутап торабыҙ, мин был эште еңелләштерәм тип миксер ҡулланып ҡарағайным, хеҙмәтем генә ҡулайлашып ҡалманы, ҡорот төйөрһөҙләнде – ошондай ризыҡты биҙрәләп һатып ҡайтам, – ти хужабикә үҙенсәлекле тауары тураһында....Һөт, ҡаймаҡ, ҡорот, ит, бал – ауыл хужалығы йәрминкәләрендә гөрләп үтә торған ризыҡ. Тик Йәрмөхәмәтовтар тәҡдим иткән продукция исемлеге бының менән генә сикләнмәй булып сыҡты.– Шәмбе кис ауыл йәштәренә клубта ритайым ойоштороу – хеҙмәт бурысым. Тик егеттәр-ҡыҙҙар бейегәндә мин тик ултырырға тейешме ни – алдан ептәр һатып алам да дискотека мәлендә уларҙан йыуғыстар яһайым, – йәнә “ике ҡуян ҡойроғо”.Афариндан башҡа һүҙ табып та булмай. Ваҡыт эш араһында ла бар икән, уны күрә белергә генә кәрәк.Өҫтәмә шөғөл һәм килем буйынса хужа ла бирешерлек түгел: Рәил Дәриғәт улы 40-лап умарта тота. Ауыл тирәләй йүкә урмандарының күплеге быға яҡшы шарттар тыуҙыра. Урманға ҡорттарын бер нисә умартасы бергә йыйылып йөрөтә – берәү ике көн ҡарай, тағы берәү – ике көн. Ҡулалмаш булып, берҙәм йәшәүгә һәм эшләүгә етәме ни!...Йәрмөхәмәтовтарҙың ғаиләһендә шәмбе иртәһе ошолай башлана: малдарына бесән-фураж ашатып ингән Рәилгә Зимфераһы тауыҡ һурпаһына үҙе киҫкән һалманы ултыртҡан арала былай ти:– Атыңды ек, бройлерҙарҙы, ҡороттарҙы тейәп, киттек әйҙә баҙарға!Ошондай иртәләрҙең йышыраҡ булыуын теләргә генә ҡала.Туған-тыумаса, ҡоҙа-ҡоҙаса – беҙҙең һатып алыусылар...Һуғым өмәһе – берсә мәшәҡәтле, берсә кинәнес күренеш бит ул. Яҡындарың менән бер йыйылып алыу үҙе ни тора! Башҡарған хеҙмәт емешеңде барлар көн өҫтәүенә. Мырҙаш ауылында йәшәүсе Фәйрүзә апай менән Рәфит ағай Насировтарҙа ла ҡыҙыу мәл – ҡаҙ өмәһенә күрше-тирә, туғандар йыйылған.Хәйер, Насировтарҙың бындай мәшәҡәтле көндәре йылына бер түгел, тиҫтәнән ашыу тапҡыр ҡабатлана икән – улар күпләп башмаҡ һимертә, шул рәүешле табыш ала. Әйткәндәй, ҡаҙҙарын һирәкләп кенә һаталар, башлыса үҙҙәренә тотоналар һәм туғандарына күстәнәс итеп тараталар. Ә бына һыйыр малы итен иһә туған-таныштары һатып ала, ит тейәп баҙарға йөрөйһө лә түгел.– Туғыҙ баш һыйырыбыҙ бар, башмаҡтарҙы һуйып һатабыҙ, бынан тыш быҙауҙар һәм үҫкән башмаҡтар алабыҙ, быйыл һимертеү малы 25 башҡа етте, бөгөн генә берәүһен һаттыҡ, – ти уңған хужалар.Баҡтиһәң, Насировтар баҙарҙа итте тороп һатҡандары юҡ, башта билдәләгәнсә, үҙ клиенттары араһында тараталар, ҡалғанын осһоҙораҡ хаҡҡа булһа ла күмәртәләп ит йыйыусыларға тапшыралар.– Әлбиттә, баҙарҙа тороп, бәлки, ҡиммәтерәккә лә һатырға мөмкиндер, мәҫәлән, һөйәкһеҙ ит 380 һумдан башлана, беҙ иһә бөгөн, мәҫәлән, 280 һумдан тараттыҡ. Уның ҡарауы, һатҡан урының, ҡалған итең өсөн һәм башҡа төр проблемаларҙы уйлап ҡайғыраһы түгел. Нисек кенә булмаһын, мал тотоу отошло, – ти үҙенең шөғөлө хаҡында Рәфит Өлфәт улы.Үҙ клиенты тигәндән, һөт менән ҡай-маҡты ла бер үк кешеләр ала икән, хатта ситкә йөрөтөргә лә кәрәкмәй, Салауат ҡалаһынан тәмле аҡ һорап үҙҙәре килә. Теләк кенә булһын, яйы үҙе һине таба!Әлбиттә, 25 баш малды аҡсаға әйләндерһәң, төплө генә сумма хаҡында һүҙ йөрөтөргә мөмкин. Тик был тиклем үгеҙҙе ашатырға ла кәрәк бит әле – быныһы инде көнүҙәк мәсьәлә. Мәҫәлән, үҙе ярты һарайҙы тултырып торған “симменталь” тоҡомло үгеҙ генә лә күпме бесән ашай һәм он ялай. Тик эштән дә, мал аҙығы табыуҙан да ҡурҡа торғандарҙан түгел Насировтар. Барыһын да күптән бер системаға һалып алғандар: мәҫәлән, өс башмаҡтың береһе фураж алырға, бесән әҙерләгәндә тракторҙарына һала торған яғыулыҡ, запас частарға тотонолһа, икеһе артабан йәнә ике-өс быҙау алырға ҡала, шулай түңәрәк киңәйгәндән-киңәйә. Мәҫәлән, ошо көндәрҙә генә улар 160 мең һумлыҡ иген һатып алған. Уйлай китһәк, был – ҡайһы бер ғаиләнең бер йыллыҡ бюджеты.Табыштың ҡайһы бер өлөшө ғаиләнең кәрәк-ярағы өсөн тотонолған ҡаҙнаға ла ағыла. Нисек кенә булмаһын, Мәскәүҙә һәм Өфөлә уҡып йөрөгән балаларҙы ҡарарға, йорт-ҡураны киңәйтергә лә кәрәк бит. Уңған хужаларҙың баш ҡалабыҙҙа торлаҡ хәстәрләп ҡуйыуы йәнә иғтибарға лайыҡ.Шәхси ихата. Унда дегәнәк үҫтерергә лә мөмкин, ташландыҡ хәлгә ҡалдырыу бер ни тормай. Ә бына һәр аҙымыңдан файҙа алып йәшәү, миңә ҡалһа, теләк-тырышлыҡ ҡына талап итмәй, ошо ергә һөйөү ҙә булырға тейештер. Йәнтөйәгеңде яратҡанда, көнитмешеңде үҙ иткәндә, унан файҙа ла, рухи кинәнес тә алаһың. Бер гектар ерең булһынмы, ун сутыймы – быныһы инде мөһим түгел...


description: Сәфәр ҡыласаҡ ауылға алдан шылтыратып килеү-ҡайтыу мәсьәләһен хәл иткән мәлдә: “Нисек барып етермен инде, “Нива”м юҡ бит әле”, – тип ысҡындырҙым. Бәйләнештең теге осонда: “Көлмә, беҙҙә хәҙер

title: Ҡалыуайрының айырылмай ҡалғаны…

maintext: Акушерҙары ла бар, уҡытыусылары лаҺүҙемде осраҡлы ғына юл проблемаһынан башламаным. Нисек кенә булмаһын, йәшәйешебеҙҙең бер күрһәткесе шул “ҡан тамырҙары”. Ҡайһы берҙә маҡсатыңа өлгәшер өсөн ҙур юл түгел, һуҡмаҡ та файҙаға. Ә бит, уйлай китһәк, заманында был яҡтарға үтеүе, ысынлап та, гүр ғазабы менән сағыштырырлыҡ ине. Һуҡмаҡ тигәндән, Маҡар – Ҡолғона ауылдары араһында еңел машина түгел, “Урал”дар, тракторҙарҙың да “ҡорһағына ултырғандарын” күргән булды. Бына ни өсөн мөһим был юл тауҙар араһында йәшәүсе әҙәм балаларына! Улай ғына ла түгел, Ҡалыуайрыла, мәҫәлән, “ҙур донъя” менән бәйләнеш тотор өсөн был күренеш ҡайһы саҡта берҙән-бер сара – тауҙар араһында кеҫә телефоны хаҡында хыялланаһы түгел, интернет та киң таралған тип әйтеп булмай. Юлдаш (спутник) антеннаһы, стационар телефон элемтәһе лә боҙолоп китә.…Эйе, күптән юл төшмәгәс, донъянан артта ҡалаһың икән. “Тимер ат”ыбыҙ кинәнеп ҡом түшәлгән тигеҙ Стәрлетамаҡ – Белорет юлынан сапҡанда башҡа ошондай уйҙар килә. Тик Ҡолғонаға етеү – бер, бына ауыл биләмәһе үҙәгенән Ҡалыуайрыға тиклем нимә көтә бит әле? Хәйер, бында ла һуҡранырға форсат юҡ, ауылдың урамдары ла тигеҙләнеп ҡалған.– Ҡалыуайрыны бәләкәй ауыл тип атарға була, әммә бөтә барғандар рәтенә һис тә индерергә ярамай, – ти урындағы староста Шәрифулла Хәйҙәров. – Эш урындары юҡ кимәлдә, әммә гөрләтеп донъя көтөр өсөн ҡайҙа ла шарттар табырға мөмкин. Яҡты миҫал итеп дүрт бала баҡҡан Айгөл менән Фларид Ишмөхәмәтовтарҙы атар инем. Балаларын да ҡарайҙар, хужалыҡтарын да үҫтерәләр, – тип фекерен нығытып ҡуя ул.Ысынлап та, ни бары 180 кешене үҙенә һыйындырған был төпкөл тигеҙ юлдары менән генә маҡтанмай: башланғыс мәктәбе лә бар, фельдшер-акушерлыҡ пункты ла эшләп килә, мәсеттә аҙан яңғырай, клубта геүләп концерттар үтә, аҙыҡ-түлек, ваҡ-төйәк кәрәк-яраҡ алырға ла күрше ауылға сабаһы түгел. Тик бына һыуҙы ғына ҡоҙоҡтан алалар һәм утын яғалар. Артабан барыһына ла айырым туҡталып үтәйек.Яңы мәктәп бынан алты йыл элек кенә асылған. Уның ҡарауы, мөһабәт бинаға бағып, кисә генә уҡыусыларҙы ҡабул итә башлаған тип уйларлыҡ. Шуныһын да билдәләге килә: кирбестән ҡоролған белем усаҡтарын күреп өйрәнгән кешегә был йорт нисектер йәмлерәк тойола, ирекһеҙҙән ауыл балаһының тыуған йортон хәтерләтеп ҡуя.Яңы мәктәптә, әлбиттә, йыһаз да яңыса ҡоролған, ә ҙур пластик тәҙрәләр кабинетҡа көндөң барлыҡ яҡтылығын тапшырып тора. Ошондай белем усағы барлығына ҡалыуҙар шатланып бөтә алмай һәм уны төҙөүҙә ҙур ярҙам күрһәткән ауылдаштары, республиканың элекке урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллинға рәхмәттәр уҡый. Ауылын күтәрер, ауылдаштарына ярҙам итер шәхестәр күберәк булһын, тип өҫтәргә генә ҡалалыр.Шуныһы йәл: бөгөнгө көндә мөһабәт бинала ни бары биш кенә уҡыусы белем ала. 2-селә бер малай менән бер ҡыҙ булһа, быйыл мәктәп тупһаһын тәүге тапҡыр өс малай атлап ингән. Уның ҡарауы, белем усағының киләсәгенә өмөт бар.– Алдағы йылда беренсе класҡа һигеҙ баланың килеүе көтөлә, – ти, мәҫәлән, утыҙ йыллыҡ уҡытыусылыҡ стажы булған Айһылыу Камалова.…Кластарында егерме бишәр бала булған уҡытыусылар был юлдарҙы уҡығас, ни бары ике-өс сабыйға белем биргән коллегаларына “эштәре еңел” тип көнләшеп тә ҡарайҙыр. Тик миҙалдың икенсе яғына күҙ һалайыҡ әле: Айһылыу Камалова менән Альбина Батталованың балаларҙы уҡытып, сәй эсереп, һуңынан мәктәпте үҙҙәре йыуып ҡайтып киткәнен күптәр күҙ алдына ла килтермәйҙер. Ярай әле был остаздарҙың йөҙөнә ҡыҫҡартыу-ябыу хәүефе сыҡмаған. Шулай, тормош бер яҡтан ни тиклем еңелләшһә, икенсе тарафтан шул ҡәҙәр ауырлаша һымаҡ.Еңелләшеү тигәндән, заман үҫешен генә күҙ уңында тотмайым. Элек ауыл халҡы урман хужалығы предприятиеһы бар саҡта аныҡ эш урыны менән тәьмин ителһә, хәҙер үҙ йүнен үҙе күрергә мәжбүр. Бюджет эш урындары бармаҡ менән һанарлыҡ кешеләр иҫәбендә генә. Уның ҡарауы, мөмкинлектәр заманы бит, бура бураһаң да, таҡта бысһаң да – үҙеңдең кеҫәгә. Хәйер, был тарафтан да ҡаршылыҡтар хәҙер сүпләп бөткөһөҙ – ағасты үҙеңә генә файҙаланырға тейешһең, һатырға хаҡың юҡ!– Ғәмәлдә, төпкөлдә иркендә кинәнеп йәшәйҙәр, тиһәләр ҙә, кешеләрҙең өҫтөнә ауып килгән урмандан ҡулланыу мөмкинлеге тар, бынан тыш хәҙер барыһына ла тик ҡарағай ғына кәрәк, – тине, мәҫәлән, күп йылдар урман хужалығында эшләгән Риф Солтанбаев. – Өҫтәүенә был яҡтарҙа мал менән дә алға китеп булмай шул – һөт ҡалаға барып еткәнсе ҡаймаҡҡа әйләнә, бесәнде лә халыҡ ялан яҡтарынан һатып алырға мәжбүр.Шуға ҡарамаҫтан, өйөр-өйөр ат тотоусылар, һыйырҙарын ишәйтергә теләүселәр табыла. Бына ҡайҙа ул тормошҡа яраҡлашыу, бына ҡайҙа ул йәшәү көсө!Эйе, көслө рухлы кешеләр йәшәүенә инандыра сәфәр, шул уҡ ваҡытта уларҙың ябайлығына ла хайран ҡалырлыҡ. “Нисек ҡайтырға икән?” тип өндәшһәң, бер һүҙһеҙ, һуңғы аттарын атландырып ебәрерҙәр ине. Төпкөлдә төңөлмәй, дәрт табып йәшәп ятҡан кешеләргә һоҡланмау мөмкин түгел. Башҡа тарафтарҙа ошондай ауылдарҙың мәҙәни усағы һүнеп ҡалғанда, мәҫәлән, бында клуб гөрләп эшләй. Уның мөдире Рәшиҙә Солтанбаева йәш-елкенсәктең дә, оло быуын вәкилдәренең дә берҙәй күңелен күтәрерҙәй саралар ойоштора. Һәүәҫкәр артистар өсөн, йыйылып, ауылдар буйлап гастролгә сығып китеү ҙә бер ни тормай.Рухи күтәренкелек, иманлылыҡ мәҙәни усаҡ менән генә сикләнеп ҡалмай, ауыл мәсетендә гөрләп дини байрамдар үтә, мулла Рәмзил Хәйҙәров ярҙамы менән намаҙға баҫыусылар ишәйә. Бынан тыш, ауыл халҡы берҙәмлектәрен күрһәтеп, һуңғы төйәктәре булыр урын – зыяратты тәртиптә тота: йыйыштыра, кәрәк урынын кәртәләп ҡуя.Тик тулы тормош алып барыуҙа рухи яҡтан сәләмәт булыу менән берҙәй тән һаулығы ла мөһим. Был йәһәттән дә ҡалыуҙарға артыҡ борсолаһы түгел – Ҡолғонала алты койка-урынлыҡ участка дауаханаһы эшләй, ауылдарында фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.– Газлы ҡаланан алыҫта йәшәйбеҙ, урман-тауҙың саф һауаһы үҙе дауа тигәндәй, шулай ҙа көнөнә биш-алты кеше мөрәжәғәт итә, – тип таныштыра эш көнө менән фельдшер Лилиә Шәрипова. – Күберәк оло быуын вәкилдәре йөрөй, башлыса ҡан баҫымы күтәрелеүгә зарланалар, ашҡаҙанға бәйле сирҙәр борсой.Эш көнө тигәс, ауыл табибы хаҡында һүҙ барғанда, хеҙмәтенең сикһеҙ баһаға лайыҡ икәнлегенә инанып ҡуяһың. Сир эш сәғәтен көтөп тормай шул – көнмө-төнмө, фельдшер ауырыу янына йүгерә. Ә Лилиә Абдулхалиҡ ҡыҙы Ҡолғонанан йөрөп эшләй, ҡаты һыуыҡта ла, күҙ асҡыһыҙ буранда ла килеп етә. Ысынын әйткәндә, бындай апай миҙалға лайыҡ: ас бүренән дә, ҡырыҫ тәбиғәт шарттарынан да ҡурҡмай биш саҡрым алыҫлыҡтағы юлды көн дә тапай бирә. Ә бит ауыл фельдшерҙары бөгөн – ярты окладҡа, санитарҙар бөтөнләй 0,25 ставка эш хаҡына дауалай…Лилиә Шәрипованың эш стажы утыҙ йылға яҡын, хаҡлы ялға ла күп ҡалмаған. Ошо айҡанлы алмаш хаҡында һүҙ ҡуҙғатҡас, әңгәмәсем баҙап ҡалды. Тимәк, Ҡалыуайрының киләсәктә фельдшерһыҙ ҡалыуы ихтимал. “Ауыл табибы” программаһын йүгәнләп, бер миллион һумлыҡ аҡсаға эйә булып, бушлай ер алып, ошо урында төпләнер фельдшер килеренә өмөтләнергә генә ҡала.…Ауыл ерендә эшҡыуарлыҡ йәйелдергән булдыҡлылар менән күп аралашыу форсаты көтә. Уларҙан: “Ауылда ниңә магазин асмайһың?” – тип һораһаң, йыш ҡына бының табышһыҙ тармаҡ икәнлеген иҫбатларға тотоналар. Ә ҡайһы берҙә Ҡалыуайрынан күпкә ҙурыраҡ ауылдарҙы миҫал итеп алалар.– Йәй, әлбиттә, кеше күберәк була, Бөрйән яҡтарынан килгән юлсылар ингеләй – шуның менән бер аҙ аҡса төшә, – ти тауар әйләнешенең тиҙлеге тураһында Розалия Сөләймәнова. – Ауыл ере булғас, сер түгел, көтәсәккә лә таратаһың, аҡсалар пенсия өләшкән көндә әйләнеп ҡайта, – тип тә өҫтәй һатыусы.Баҡтиһәң, магазинды Розалия апайҙың бер туған ҡустыһы Илдар Ильясов асҡан. Булдыҡлы егет үҙе ҡалала йәшәү сәбәпле, тармағының ни тиклем отошло икәнлеге тураһында төпсөнөп булманы. Һәр хәлдә, Илдарға ауылдаштарын күрше ауылға йөрөү һымаҡ проблеманан азат иткәненә “Афарин!” тип кенә әйтергә кәрәктер.…Өҫкә ишелеп торған ағас тураһында һүҙ булды баштараҡ. Тимәк, утынға ҡытлыҡ юҡ, шулай ҙа ауылдың бер нисә километр ситтә генә үткән “зәңгәр яғыулыҡ”ҡа тоташтырылмауы күңелде ҡыра. Хәйер, “ғүмер буйы утын яғып йәшәнек, артабан да шулай көн күрербеҙ”, тиеүселәр ҙә юҡ түгел икән. Ғөмүмән, газ кәрәкме, әллә юҡмы, отошломо-түгелме, үтеүе ихтималмы-өмөтһөҙмө – барыһы ла әлегә асыҡ ҡала. Уның ҡарауы, һуңғы йылдарҙа район етәкселеге хәстәре менән ауылда һыу мәсьәләһе хәл ителгән – бер нисә урында ҡоҙоҡ ҡаҙытылған.Таҡта ярып, сыр яһап…Ауыл халҡы башлыса үҙ ихатаһында, урында табыш ала, тигәйнек инде. Ағасҡа өмөт аҙ булһа ла, күптәр һаман да ғүмере буйы шөғөлләнгән эшмәкәрлегенән айырылмай. Ҡалыуайрыла, мәҫәлән, өс ағас бысыу цехы эшләп килә. Урал Ғөбәйҙуллин, Ринат Хәйҙәров, Ришат Батталовтар үҙҙәренә лә табыш килтерә, ауылдаштарын да хеҙмәт урыны менән тәьмин итә. Улай ғына ла түгел, Уралға, мәҫәлән, Ҡолғонанан бажаһы йөрөп эшләй. Нимә генә тимәһендәр, туғандар менән бергә донъя көтөү һаман да еңелерәк шул, үҙ кешеңә ышаныс һаман да күберәк.– Айына уртаса 18-20 мең һум эш хаҡы сыға. Ауыл ерендә хеҙмәтеңдең ошондай суммала баһаланыуы насармы ни? Шуға егеттәр менән тырышып эшләйбеҙ, заказдар, Аллаға шөкөр, сират тороп тигәндәй, – тип ҡәнәғәтлек белдерә, мәҫәлән, Урал Ғөбәйҙуллинда ағас бысыусылар Фидан Әминев, Ғәлимйән Йомағолов һәм Азамат Хужәхмәтов. Нисек кенә булмаһын, был яҡтарҙа йәшәү кимәлен ағас билдәләй, тип ышаныслы әйтергә булалыр. Һәр хәлдә, әйтеүебеҙсә, һыйырҙан әллә ни табыш алып булмай ҙа. Атап әйткәндә, кинәнеп йөрөтөрлөк көтөүлек тә юҡ, һағалап торған айыу-бүре тураһында әйтеп тораһы ла түгел.Уның ҡарауы, аҙ ғына һөттән дә файҙа алып йәшәргә тырыша урындағы халыҡ. Лилиә Иҙрисова, мәҫәлән, сыр яһай, ҡаҙылыҡ әҙерләй. Бер ниндәй ҙә сит ил технологияһын да ентекле өйрәнмәгән, махсус курстар ҙа тамамлап ҡайтмаған.– Бер килограмм эремсеккә бер килограмм һөт һалаһың, шунан ике йомортҡа ҡушаһың, аш тоҙо, май, сода өҫтәйһең, – тип технологияһының яп-ябай сере менән дә уртаҡлашты хужабикә. Нисек кенә булмаһын, Лилиә апайҙың телеңде йоторлоҡ сыры ҡаланыҡынан һис тә ҡалыш түгел, хәүефһеҙерәк, осһоҙораҡ икәнлеген дә иҫбатлап тороу артыҡтыр.…Ауыл кешеһенең баҡҡаны шул урман да мал инде. Ошо ике күренеште берләштереүсе умартасылыҡ та киң таралған ҡалыуҙар араһында. Был йәһәттән кемделер айырып ҡына күрһәтеү уңайһыҙ ҙа һымаҡ, сөнки һәр йортта тиерлек бал ҡорттары гөжләй. Хәйер, урман-тау араһында йәшәгән башҡорт та бул, бал ҡорто ла тотма ти. Күҙ алдына ла килтереү мөмкин түгел!* * *Бәхетлеме ҡалыуҙар? Ошо һорау быраулай мейене. Һәр хәлдә, әлегеләй ҡайһы бер ауылдар бер ниндәй ҙә социаль объекттарға дәғүә итмәгән мәлдә үҙ мәктәптәре, табипҡа күренеү урындары, аҙыҡ-түлек һатып алыу мөмкинлектәре, бейер сәхнәләре, хәйер һалыр йорттары балҡыуы был һорауға яуап биреп ҡуйған да һымаҡ. Шул уҡ ваҡытта етешмәгән күренештәр ҙә байтаҡ әле. Хәйер… матди етешлек бизмәненә һалып үлсәнәме һуң бәхет?! Иҫ китмәле тауҙар-ҡаялар, ҡара урмандар уратып алған тәбиғәттең саф һауаһын һулап йәшәү һәр кемгә лә тәтемәй ул. Бына, исмаһам, бәхет… Һирәк бәхет!


description: Интернет... Әле бер нисә йыл элек кенә был һүҙ күптәр өсөн ят, хатта кәрәкмәгән төшөнсә ине. Хәҙер инде интернет ауына йәштәр генә түгел, ололар ҙа, хатта балалар ҙа ныҡлап эләгә. Интернет..

title: Эх, виртуаль донъя!..

maintext: Бер яҡтан, кәрәкле мәғлүмәт, электрон китаптар, яратҡан фильмдар, иң “эҫе” яңылыҡтар иле ул. Икенсе яҡтан, күҙҙәрен асыу менән виртуаль донъяға инеп, кис еткәнен һиҙмәй ҙә ҡалған әҙәм балаларының күбәйеүе кешелектең яңылыш юлдан киткәненә ишара түгелме?Виртуаль донъяны яман уйлы кешеләр ҙә оҫта файҙалана. Хәҙер танышыу сайттары бик күп. Виртуаль мөхәббәт кешене ниндәй генә аҙымға этәрмәй! Интернет аша үҙенең “ғүмерлек” мөхәббәтен табып һемәйеп ҡалғандар аҙмы ни? Компьютеры аша “буласаҡ” тормош юлдашының фотоһүрәтен ҡарап, осрашыуға өмөт итеп хыялланғандар ҙа бихисап. Мөхәббәт ауына эләккән хыялый бәндә ҡорбанға әүерелә. “Яныңа килеп етер инем, аҡсам юҡ”, “Поезға билет алғайным да, әсәйем (атайым) ауырып китте, ашығыс рәүештә аҡса талап ителә” тигән смс-хәбәрҙәр ҙә аптыратмай уларҙы. Киреһенсә, йәһәтләп, кәрәкле суммалағы аҡса йыйыла һәм ебәрелә. Шуның менән мөхәббәткә лә нөктә ҡуйыла. Көн һайын илерткес смс-тар яҙған “һөйгәне” лә юҡҡа сыға.Банк карточкаларының уңайлылығын һәр кем аңлай. Шул уҡ ваҡытта уны ҡулланғанда бик һаҡ булырға кәрәк. “Бәйләнештә” селтәре аша алданған ҡыҙҙың миҫалында ҡарарға була быны. “Cайтта кемдер музыка тыңлай, бәғзеләр уйнай, өсөнсөләр бар ил буйынса үҙенә “дуҫтар” туплай. Был һүҙҙе тырнаҡ эсенә алыуым осраҡлы түгел. Ысынлап та, бер ҡасан да күрмәгән-белмәгән кешеләр һәр кемдең тиерлек “Бәйләнештә”ге дуҫтар исемлегендә бар. Бында шундай “дуҫ”тың береһе ике әхирәтте оҫта итеп алдай. Егет уларҙың береһенең исеменән икенсеһе менән смс-тар яҙыша. Һуңынан: “Миңә ашығыс рәүештә аҡса кәрәк ине”, – тип үҙенең банк карточкаһының һандарын яҙып ебәрә. Әхирәтенә ярҙам итергә ашыҡҡан изге йән шунда уҡ аҡса күсерә. Тик һуңынан барыһы ла алдаҡ икәнлеге асыҡлана. Ҡыҙҙар аптырауға ҡала, шулай ҙа юғалып ҡалмай хоҡуҡ һаҡсыларына мөрәжәғәт итә. Ентекле тикшереү башлана. Һөҙөмтәлә аҡсаның бөтөнләй сит кешегә, икенсе республикаға ебәрелеүе асыҡлана.Хөкөм ителеүсе үҙенең ғәйебен тулыһынса танып, ҡыҙға аҡсаһын ҡайтарып бирҙе. Ул шартлы рәүештә иректән мәхрүм ителде.Был виртуаль донъя аша килеп ингән беренсе һәм һуңғы енәйәт түгел, әлбиттә. Интернеттан бөтөнләй баш тартып та булмай (заманаһы шул), тик уны ҡулланырға өйрәнергә кәрәк. Дуҫтарығыҙҙың береһе тик смс-хәбәр менән генә ярҙам һорай икән, уға шылтыратып, хәлде асыҡларға була. Ул яуап бирмәһә, яҡындарына мөрәжәғәт итергә. Шулай уҡ банк карточкағыҙҙың һандарын бер кемгә лә ебәрергә ярамай, сөнки сит өлкәлә генә түгел, ә сит илдә ултырып та иҫәбегеҙҙәге аҡсағыҙҙы тулыһынса урлауҙары бар. Бына шулай: замана технологияларының алға китеүенә ҡыуаныу көйөнөстәр менән бергә үрелеп бара. Тимәк, үҙебеҙгә һаҡ булырға, Интернет аша аралашыу мәҙәниәтенә эйә булырға һәм, әлбиттә, балаларҙы ла виртуаль донъяның нескәлектәренә өйрәтергә кәрәк.


description: Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Өфө ҡала Советы ултырышында сығыш яһаны. Ул Ирек Ялаловты ҡала хакимиәте башлығы вазифаһына һайланыу айҡанлы ҡотланы һәм баш ҡаланы үҫтереү йәһәтенән мэрия

title: Үҫеш юлдары билдәләнде


description: Башҡортостанда Ҡытайҙың Аньхой провинцияһынан ике делегация эш сәфәре менән булды. Башҡортостанда Ҡытайҙың Аньхой провинцияһынан ике делегация эш сәфәре менән булды. – Ҡытай менән Рәсәй

title: Хеҙмәттәшлек нығый


description: Көҙ булыуға ҡарамаҫтан, һауа температураһы 23-24 градус йылы... Көнсығыштан диңгеҙҙән йылы ел иҫә... Ҡыҫҡаһы, көньяҡ. Һүҙ “Салауат Юлаев”тың Ҡытайҙың Шанхай ҡалаһына сәфәре тураһында бара. К

title: “Тәмһеҙ күстәнәс”


title: Һаттыңмы - түлә...

maintext:
Һәр автомобилсе тиерлек иҫке машинаһын һатыу һәм яңыһын алыу зарурлығы менән осрашмай ҡалмай. Һатҡан осраҡта йыш ҡына һалым түләргә тура килә. Ҡасан уны түләү мотлаҡ, ә ниндәй саҡта бындай сығымдан ҡотолорға мөмкин?
Айырым кешенең килеменә һалым әлеге ваҡытта 13 процент тәшкил итә. Автомобилде һатҡандан һуң был һалымды түләмәҫкә мөмкинлек биргән бер нисә миҫалды ҡарап үтәйек.
Әгәр ҙә автомобилде өс йылдан ашыу файҙаланғанһығыҙ икән, уны һатҡан хаҡтан һалым түләргә кәрәкмәй. Етмәһә, был – һалым декларацияһы биреүҙе талап итмәгән берҙән-бер осраҡ.
Автомобилде 500 мең һумға һатып алып та, уны 450 мең һумға һатаһың икән, был саҡта ла хаҡтан һалым түләтмәйәсәктәр. Был ҡағиҙә автомобилде һатыуҙан уның хужаһының бер тин дә табыш алмауы менән аңлатыла. Дөрөҫ, ундай хәлдә һалым декларацияһын һәм автомобиль һатыуҙы раҫлаған документтар тапшырырға тура киләсәк.
Һалым кодексының 220-се статьяһында мөлкәтте һатыуҙан һалым ташламаһы алыу мөмкинлеге ҡаралған. Әгәр ҙә һатҡан автомобиль менән өс йылдан да кәмерәк файҙаланғанһығыҙ икән, һеҙ 250 мең һум күләмендә ташлама алырға хоҡуҡлы. Мәҫәлән, машина хужаһы уны өс йыл да файҙаланмай 600 мең һумға һатты икән, ти. Был осраҡта айырым кешенең килеменә һалым 78 мең һум тәшкил итәсәк (600 х 0,13). Әгәр ҙә һалым ташламаһын ҡулланһаҡ, ул 45,5 мең һум ғына буласаҡ. Икенсе төрлө әйткәндә, автомобилде һалым ташламаһы ҡулланып һатыу байтаҡ отош бирә. Ләкин шуны ла хәтерҙә тоторға кәрәк: һалым ташламаһы өсөн инспекцияға мотлаҡ үҙаллы мөрәжәғәт итергә кәрәк. Күрһәтелгән һалым ташламаһының йыллыҡ дөйөм суммаһы 250 мең һум тәшкил итә (нисә автомобиль һатыуға ҡарамаҫтан).
Шундай һорау ҙа тыуырға мөмкин: “Автомобиль ҡыйбатыраҡҡа һатылһа ла, килешеүҙә 250 мең һумдан ашмаған сумманы күрһәтһәң, ниндәй һөҙөмтә булыр?” Ни өсөн һатып алыусыға хаҡты түбәнерәк яҙыу отошло түгел?
Әйтәйек, 2015 йылда 300 мең һумға автомобиль һатып алдығыҙ икән, ти. 2016 йылда уны 350 мең һумға һатырға булдығыҙ. Был осраҡта һалым түләү базаһы 50 мең һумға тиң (йәғни сумманың элек һатып алғанда булған хаҡтан артҡан өлөшө). Килемдән һалым 6,5 мең һум тәшкил итә.
Хәҙер икенсе миҫал. Автомобилде 2015 йылда 230 мең һумға алдығыҙ ҙа быйыл 240 мең һумға һатырға булдығыҙ. Ундай шарттарҙа һалым түләү базаһы булмай һәм машинаны һатыуҙан һалым тотоп алып ҡала алмайҙар.


description: Республика көнө алдынан Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттарын ҡотлау күркәм йолаға әйләнде. Башҡортостан Хөкүмәте Премьер- министры урынбаҫары Салауат Сәғитов, Башҡортостан Башлығ

title: Бәхет гүзәл заттарға йылмайҙы


description: Йомрандар кимереүселәрҙең тейендәр ғаиләһенә ҡарай, үҙҙәренең әллә нисәмә төрө була. Кәүҙәһенең оҙонлоғо – 14 – 40 сантиметр, ҡойроғо – 4 – 25 сантиметр. Артҡы аяҡтары алғыһына ҡарағанда аҙ

title: Ер аҫты йәнлеге


description: Бөгөн Рәсәй үҙенсәлекле шарттарҙа йәшәй. Ситтән импорт тауарҙарға сик ҡуйылып, ниһайәт, үҙебеҙҙең етештереүселәргә юл асылды. Ошо үҙгәрештәр мәлендә республикабыҙ төп байрамын ниндәй уңышта

title: Эшһөйәрҙәр биҙәй төбәкте


title: Балаларға сәйәсәткә иртәрәк

maintext:
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙа балаларҙы сәйәсәтләштереүҙе тыйыу тураһындағы закон проекты әҙерләнә. Был башланғыс балаларҙың сәйәси йүнәлештәге ижтимағи берекмәләрен булдырыуҙы сикләүгә йүнәлтелгән.
Әлеге ҡануниәткә ярашлы, 14 йәше тулмаған бала сәйәси фирҡәләрҙең маҡсаттарын һәм бурыстарын тулы кимәлдә аңларға һәләтле түгел, уның сәйәси ҡарашы ла үҙаллы барлыҡҡа килә алмай. Баланы билдәле бер сәйәси йүнәлешкә ылыҡтырырға тырышыу ата-әсәнең сабыйҙы тәрбиәләү буйынса конституцион хоҡуҡтарына ҡыҫылыу булып һанала.
— Мәктәптәрҙәге уҡытыу-тәрбиә эше сәйәсәттән ситтә торорға тейеш, — тип билдәләй Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев. — Баланың был осорҙағы төп тәғәйенләнеше — төрлө юлбашсыларҙы яҡлау түгел, ә белем алыу. Тәрбиә эшенең төп “арҡа һөйәге” илһөйәрлек булырға тейеш. Йылдар үтеү менән һәр кем идеологияны һәм сәйәси ҡараштарын үҙаллы формалаштыра ала.


title: Ҡануниәтте камиллаштырыу мөһим

maintext:
Күптән түгел Башҡортостан Конституция судының сираттағы ултырышы үтте. Унда “Башҡортостан Республикаһында айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре тураһында ҡағиҙәне раҫлау” тураһындағы республиканың Министрҙар Кабинеты тарафынан раҫланған ҡарарҙы һәм бер нисә конституцион пунктты тикшерҙеләр. Был мәсьәләгә Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу комитеты рәйесе урынбаҫары Руфина Шаһапова аныҡлыҡ индерҙе.
– Экологияға ҡағылышлы закондарҙы камиллаштырған саҡта, Министрҙар Кабинеты ҡарарының ҡайһы бер пункттарының законлымы-юҡмы икәнлеге хаҡында һорау тыуҙы. Һүҙ айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре тураһында бара. Федераль законда уларҙы булдырыу, тәртип урынлаштырыу пункттары теүәл ҡаралған, ә бына биләмәне ябыу тураһында һүҙ юҡ. Министрҙар Кабинеты ҡарарында был мәсьәлә телгә алына һәм Конституция судына ошо һорауҙы биреү урынлы тигән фекерҙәмен, сөнки быға суд ҡына аныҡ яуап бирә ала. Был ҡарар менән республика граждандарының хоҡуғын боҙмайбыҙмы? Министрҙар Кабинеты ҡарары менән айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһен ябыу законлымы? – тип борсолоуҙарын белдерҙе Руфина Шаһапова.
Шуны билдәләп үтергә кәрәк: Руфина Шаһапова – экология мәсьәләләре менән даими шөғөлләнгән депутат. Айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләрен ҡурсалауҙы төп бурыстарының береһе һанай. Бындай биләмәләр Башҡортостанда 218: ҡурсаулыҡтар, заказниктар, тәбиғәт һәйкәлдәре.
Суд залына эшкә аныҡлыҡ индерерҙәй эксперттар саҡырылғайны. Рәсәйҙең Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтының конституцион хоҡуҡ кафедраһы начальнигы, юридик фәндәр кандидаты, полиция полковнигы Юлиә Яхина билдәләүенсә, республика Хөкүмәте төбәк әһәмиәтендәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһен бөтөрөү тураһында ҡарар сығара икән, был осраҡта вәкәләттәрен арттырмай.
Ә бына Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институтындағы финанстар һәм экологик хоҡуҡ кафедраһы профессоры, юридик фәндәр докторы Рауил Ғиззәтуллин был мәсьәләгә фәнни яҡтан ҡараған.
– Айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләрен ябыу тәртибенең айырым положениеларын аныҡлау өсөн әле һайланған алым – закондарҙы камиллаштырыуҙың бер юлы. Тик ошо осраҡта ғына хоҡуҡи мәсьәләләрҙе ҡулланыуға бәйле хилафлыҡтарға юл ҡуймаясаҡбыҙ, – тине эксперт.
Башҡортостандың Конституция суды рәйесе Зөфәр Йәнекәев, судьялар эксперттарҙы һәм ғариза биреүсене тыңлағандан һуң, эште ентекләп өйрәнәсәк. Башҡортостандың Конституцион суды үҙенең ҡарарын киләһе ултырышта сығарасаҡ.


description: Нефть тармағы хаҡлы рәүештә иҡтисадты үҫтереүсе өлкәләрҙең береһе тип иҫәпләнә. Әммә юғары сифатлы ҡорамалдар һәм ышаныслы тәьминәт компаниялары булмай тороп, нефть һәм газ сығарыу, ятҡылыҡт

title: Уңыш сере нимәлә?

maintext: Быйыл фирма үҙенең 15 йыллығын билдәләй. Ғәҙәттә, юбилейҙар эшкә йомғаҡ яһау, предприятие өлгәшкән уңыштың нигеҙен тәшкил иткән коллективтың хеҙмәтен тейешенсә баһалау мөмкинлеге бирә. Әлбиттә, ҡаҙаныштарға килгәндә, “Южурал-Ойл” йәмғиәтенең ойоштороусыһы һәм генераль директоры, аҡыллы етәксе һәм үҙ эшенең ысын оҫтаһы Зиннур Закир улы Исхаҡовтың тырышлығын айырыуса билдәләргә кәрәктер. Ул юғары квалификациялы белгестәрҙе һайлап алып, берҙәм коллектив туплай алды.2001 йылда алты ғына кешенән торған коллективта бөгөн 200 һөнәрмән ең һыҙғанып эшләй, лайыҡлы хеҙмәт хаҡы ала, ғаиләһен һәм балаларын хәстәрләй. Коллектив ағзаларының күпселеге – бәрәкәтле Көйөргәҙе ере улдары һәм ҡыҙҙары. Нефть һәм газ сығарған гиганттарҙы хеҙмәтләндергән эреле-ваҡлы компаниялар араһында “Южурал-Ойл” үҙенең лайыҡлы урынын биләй, ремонт эштәрен генә атҡарып ҡалмай, күп төрлө ҡорамалдар ҙа етештерә.– Бөтә нефть тармағы хеҙмәткәрҙәре – заманыбыҙҙың ысын ҡаһармандары. Илебеҙ именлегенә тап улар тос өлөш индерә, – ти Зиннур Закир улы.Был фекер осраҡлы түгелдер, моғайын. Сөнки компания ҡаҙанған уңыштарҙың барыһы ла – коллективтың хеҙмәт емеше, тип инана ул.– Хеҙмәткәрҙәр – предприятиеның төп байлығы, уның “алтын фонды”. Ринат Йәмлихин, Дамир Исхаҡов, Галина Петрова, Гүзәл Мәһәҙиева, Ульяна Рогачева, Риф Ҡобағошов, Фәрит Йәнһөйәров, Илдар һәм Мөнир Хәлиловтар, Олег Бикмәев, Леонид Васильев, Илшат Абдрахманов, Федор Макаров кеүек тырыш кешеләр булғанда, юғалып ҡалмаясаҡбыҙ, – ти йәмғиәт етәксеһе. – Хөрмәтле ветерандарыбыҙ Владимир Григорьевич Злобин, Шамил Хәмиҙулла улы Әлибаев, Иван Сергеевич Мананников айырым маҡтау һүҙҙәренә лайыҡ. Предприятие хеҙмәткәрҙәре лә эшенән бик ҡәнәғәт.Ринат Йәмлихин, генераль директорҙың беренсе урынбаҫары, Көйөргәҙе нефть промыслалары ҡорамалдары заводы директоры:— Мине, Татарстанда оҙаҡ йылдар “Газпром” тармағында эшләп, тәжрибә туплаған белгесте, Зиннур Закир улы үҙе янына эшкә саҡырҙы. Хәҙер ике тиҫтәнән ашыу йыл Күмертауҙа йәшәйем һәм эшләйем. Предприятие үҫә, киңәйә. Ермолаевка ҡасабаһында етештереү ҡеүәттәре астыҡ. Әле Ишембайҙағы “Нефтемаш” менән нефть скважиналары өсөн күтәреү агрегаттары етештереүҙе көйләргә килешеү төҙөлдө. Беҙ үҙебеҙҙе ҡатмарлы технологияларҙы етештереүгә әҙер профессиональ команда итеп таныттыҡ. Хәҙер предприятие токарь, фрезлаусы, иретеп йәбештереүсе, инженер-технолог, конструкторҙар, йәғни эшселәр, көтөп ҡала. Вахта ысулы менән икенсе ҡалаларҙан да ойоштормаҡсыбыҙ.Етәксебеҙҙән уңдыҡ. Зиннур Закир улы – маҡсатлы, юғары ойоштороу һәләтенә эйә, талапсан, аҡыллы генераль директор.– “Южурал-Ойл” фирмаһына килеүемә ун йыл, – ти коммерция бүлеге етәксеһе Галина Петрова. – Миңә бында оҡшай. Компаниябыҙ тотороҡло, ә был – әлеге шарттарҙа бик мөһим күрһәткес. Етәксебеҙ ҙә аҡыллы, үҙ эшенең оҫтаһы. Коллектив иһә татыу, берҙәм.Илдар Хәлилов:– Мин был ойошмала 11 йыл эшләйем. 5-се разрядлы токармын. Иң ҡатмарлы деталдәрҙе ышанып тапшыралар. Етәкселек эш шарттары хаҡында гелән ҡайғыртып тора. Ваҡытында эш хаҡы алабыҙ. Заманса ҡорамалдарҙа нефть тармағы өсөн ҡатмарлы йыһаздар етештереүҙә минең дә өлөшөм булыуына ғорурланам. Күмертау ҡалаһында ғаиләм янында йәшәп, ошонда эш табыуыма шатланам.Етештереүҙе тәьмин итеү базаһы начальнигы Дамир Исхаҡовтың да предприятиеға килеүенә тиҫтә йылдан ашыу. Уның әйтеүенсә, ошо ваҡыт эсендә үҙенә ышанып тапшырылған эш участкаһында байтаҡ үҙгәреш булған. Әле бында 20 кеше иҫәпләнә. Уларҙың барыһы ла эшенән һәм етәкселектең сәйәсәтенән ҡәнәғәт. Кадрҙарҙың ситкә китеү осрағы ла юҡ тиерлек.Йәмғиәттең төп эшмәкәрлеге — трактор, төрлө маркалы автомобилдәр, нефть промыслаһы ҡоролмаларына запас частар етештереү һәм күмәртәләп һатыу. Ойошманың тағы ла бер мөһим йүнәлеше бар: заказсыларҙы нефть продукттары, дизель яғыулығы, бензин, машина майы менән тәьмин итеү.Запас частар етештереү, күтәреү агрегаттарын техник хеҙмәтләндереү һәм ремонтты сифатлы башҡарыу өсөн “Южурал-Ойл” коллективы бар көсөн һала. Йылдан-йыл заманса яңы технологиялар үҙләштерелә, килешеүҙе үтәү сифаты ла яҡшыра бара. Эштең башҡарылыу ваҡытына һәм сифатына ҡарата заказсыларҙың дәғүә белдермәүе хеҙмәткәрҙәрҙең үҙ эшенә оло яуаплылыҡ менән ҡарауын дәлилләй.“Южурал-Ойл” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең етәкселеге улар хаҡында яҡшы хәстәрлек күрә. Хеҙмәткәрҙәрҙең юбилейҙары, тыуған көндәре бер ҡасан да иғтибарҙан ситтә ҡалмай. Ниндәй вазифа биләүенә ҡарамаҫтан, ябай эшсеме ул, етәксеме, һәр береһен ҡотлайҙар, бүләкләйҙәр. Ә бит бөгөн бындай йылы, ихлас мөнәсәбәттәрҙе һәр коллективта ла осратмаҫһың.Компанияның юбилейы айҡанлы, Зиннур Закир улы Исхаҡов үҙенең коллективын күркәм байрам менән ихлас ҡотлай:– Беҙ артабан да етештереү ҡеүәттәрен нығытырға һәм киңәйтергә күҙаллайбыҙ. Бөтәгеҙгә лә эшегеҙҙә уңыштар, ныҡлы сәләмәтлек, ғаиләгеҙгә именлек теләйем.


description: Дәүләт Думаһы ҡарауына күптән түгел ошо төр һалымды бөтөрөү тураһындағы закон проекты индерелде. Уның проекты авторы депутат Вячеслав Тетекин был тәҡдимде социаль ғәҙелһеҙлеккә сик ҡуйыу кәр

title: Транспорт һалымы бөтә, тиҙәр...

maintext: Быйыл ғына ла Рәсәйҙә автомобиль яғыулығына акциз ике тапҡыр күтәрелде, ул үҙ сиратында бензинға хаҡтың артыуына килтерә. Шул уҡ ваҡытта машина хужалары транспорт һалымын да түләй. Депутат фекеренсә, был хәл финанс көсөргәнешлеген арттыра, бигерәк тә урта синыф өсөн. Күп илдәрҙә транспорт һалымы яғыулыҡ хаҡына индерелгән икән. Ни өсөн? Баҡһаң, был ысул һалымдың тулыһынса йыйылыуына килтерә. Ә бензин өсөн аҡсаны “һуңынан” биреү мөмкинлеге юҡ. Автоҡойҙороу станцияһында бензин һатып алған һайын һалымды ла өлөшләтә түләй бараһың.Белгестәр раҫлауынса, закон проектының ҡануниәт итеп ҡабул ителәсәгенә өмөт аҙ. Хөкүмәт ошо башланғысҡа кире баһа бирҙе лә инде, быйыл яҙ уҡ уның Рәйесе Дмитрий Медведев транспорт һалымын бөтөрөүҙең маҡсатҡа ярашлы булмауын белдергәйне.


description: Башҡортостанда тимер юл аша сыға торған урындарҙың береһендә һынау тәртибендә юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоуҙы теркәү комплексы эшләй. Тәжрибәнең төп бурысы – юл-транспорт ваҡиғалары һанын к

title: Тимер юл аша сыҡҡанда ла ҡағиҙәне күҙәт


description: Республиканың ауыл эшсәндәре әле генә баҫыуҙарҙан көҙгө мул уңышты йыйып, хужалыҡ ихатаһына бесән-һалам ташып, бер аҙ хәл йыйып өлгөрҙөмө-юҡмы, мал ҡышлатыу осорона ла аяҡ баҫты. Уларҙың кәй

title: Көйәнтә-биҙрә урынына - һөт үткәргес

maintext: Роберт Йосопов етәкселегендәге “Рябиновка” агрофирмаһы төбәктә эреләрҙән һанала, күп кенә хужалыҡтар өсөн хатта өлгө лә. Йәмғиәттә йыш ҡына республика кимәлендә төрлө семинар-кәңәшмәләр үткәрелә, уларҙың эш тәжрибәһен өйрәнергә төрлө тарафтарҙан киләләр. Бында, нигеҙҙә, малсылыҡ менән ныҡлап шөғөлләнәләр, йәмғиәттә 500-ҙән ашыу һыйыр малы тотола, шуның 300-гә яҡыны – һауын һыйыры.Ферма мөдире Валерий Якименко белдереүенсә, улар күпләп быҙаулаған, әле лә көтөү яңы тыуған безәүкәйҙәр менән тулылана икән.– Беҙҙә халыҡ уңған, эшһөйәр, һәр кем үҙенә йөкмәтелгән бурысты намыҫ менән үтәй, шуға ла көҙгө баҫыу эштәрен ваҡытында һәм бер ниндәй тотҡарлыҡһыҙ башҡарып сыҡтыҡ, – ти Валерий Александрович. – Мал ҡышлатыуға ла етди әҙерлек менән килдек, ҡураларға ярайһы яҡшы ғына ремонт та үткәрҙек. Шөкөр, аҙыҡ та етерлек күләмдә әҙерләнгән, ҡыш малдар ас булмаясаҡ.Хужалыҡта бөгөн 10 ауылдан 20 кеше эш менән мәшғүл, ҡыҙыу осорҙа иһә уларҙың һаны бермә-бер арта икән. Шуныһы ҡыуаныслы: йәмғиәткә эшкә килергә йәштәр атлығып тора, сөнки хеҙмәт хаҡы ваҡытында түләнә, төрлө социаль ярҙам ҡаралған. Әйткәндәй, эш хаҡы бөгөн 20-25 мең һум тәшкил итә. Байгилде ауыл лицейында уҡыған ҡыҙ һәм егеттәр ҙә – хужалыҡтың төп көсө. Улар уҡыуҙы тамамлағас, икеләнеүһеҙ тап ошо хужалыҡҡа эш һорап мөрәжәғәт итә икән.“500 ферма” республика маҡсатлы программаһына ингән йәмғиәттең өс һөтсөлөк фермаһы ла яңы һулыш алған: һөт үткәргестәр, һыуытҡыстар урынлаштырылған. Малсыларҙың эше хәҙер күпкә еңеләйгән, элекке кеүек көйәнтәләп һөт-һыу ташыу юҡ, ҡул көсөнә заманса ҡорамалдар ярҙамға килгән. Ике мең тоннанан ашыу сифатлы продукцияны көн һайын Өфө һөт заводына литрын 18 һум менән оҙаталар. “Ике яҡ өсөн дә отошло килешеү төҙөлгән, шуға ла түләүҙәр ваҡытында башҡарыла. Ә һатыуҙан килгән табыш фәҡәт йәмғиәт кәрәк-ярағына тотонола”, – ти ферма мөдире.Етәкселек алдынғы һауынсылар Гөлйөҙөм Мөфтәхова, Фәнилә Мөфтәхетдинова менән быҙау ҡараусы Гүзәл Ғилметдинованы маҡтап телгә алып, “йәштәргә улар һәр саҡ өлгө”, ти.Хужалыҡтың матди базаһы бай ғына, бөгөн яландарҙы сит илдә һәм үҙебеҙҙә етештерелгән ҡеүәтле техника иңләй. Яҙғы-көҙгө баҫыу эштәренә уны ситтән йәлеп итмәгәндәр.


description: Гәзит битендә тыуған яғына ҡайтып үҙ эшен башлап ебәргән Көҙән ауылы фермеры Илнур Ғатауллин хаҡында мәҡәлә яҙ көнө донъя күргәйне инде. Ул саҡта булдыҡлы егет икенсе йыл рәттән бәрәңге, ки

title: Кишер сәсһәң, килешер


description: Урмансы тигәс, тәү сиратта диләнкә бүлеп, ағас киҫкән кеше күҙ алдына килеп баҫа. Ә бит, уйлай китһәк, урман хужалығы хеҙмәткәренең бурысы күпкә киңерәк, халыҡ менән килешеү, протокол төҙөүҙ

title: “Беҙ бит ағас ҡырҡыусы ғына түгел”

maintext: – Бөгөн урмансылыҡ ниндәй эштәр атҡара һәм ниндәй мәсьәләләр өсөн яуаплы?– Беҙҙең ойошма “Маҡар урмансылығы” дәүләт бюджет учреждениеһы һәм “Ишембай урманы” дәүләт унитар предприятиеһы нигеҙендә барлыҡҡа килде. Дәүләт бюджет учреждениеһының бурыстары Башҡортостан Урман хужалығы министрлығының Маҡар урмансылығы буйынса территориаль бүлегенә һәм беҙгә йөкмәтелде. Ғәмәлдә территориаль бүлек урман эшкәртеү һәм янғын һағын контролдә тотоу менән бер рәттән диләнкә бүлеү, килешеү төҙөүҙәр менән дә шөғөлләнә. Беҙ иһә министрлыҡтан килгән дәүләт заказы буйынса эшләйбеҙ – үҫентеләр ултыртыу, уларҙы ҡурсалау, урманды таҙартыу, ҡартайған ағастарҙы киҫеү, халыҡты һәм предприятиеларҙы ағас материалдары менән тәьмин итеү.– Ишембай районы – ағасҡа бай төбәк...– Эйе, райондың 70 проценты урман менән ҡапланған, йәмғеһе – 290 мең гектар. Ошо ҙур зонаны хеҙмәтләндерәбеҙ ҙә инде. Шуға ла беҙҙең урмансылыҡ республикала иң ҙурҙар иҫәбендә. 53 кеше йәмғеһе туғыҙ биләмәне хеҙмәтләндерә.– Үҫенте ултыртабыҙ, тинегеҙ, районда яҙғы миҙгелдә генә лә бихисап йәш ағас ҡалҡып сыҡты. Был тиклем үҫентене ситтән килтереп бөтөп булмайҙыр ул?– Беҙ бит ағас ҡырҡыусы ғына түгел, ә урманды шытымынан алып сереп ауған ағасына тиклем ҡурсалаусы ла. Үҫентеләр, әйткәндәй, урманда ғына ҡалҡып сыҡмай, ауыл биләмәләрендә, баҫыуҙарҙа ла шулай уҡ һыҙаттар барлыҡҡа килә. Мәҫәлән, Байғужала 6,5 гектар шыршы ултыртылды, Көҙән ауыл Советына шулай уҡ бушлай 10 меңдән ашыу үҫенте тапшырылды. Был әле бер-ике ауыл миҫалында ғына. Дөйөм күләм буйынса һүҙ йөрөтә башлаһаҡ, әлбиттә, ул тиклем ағасты ситтән ташыу – башҡа һыймаҫлыҡ хәл. Үҫентеләрҙе Маҡар ауылы янында майҙаны 22 гектар тәшкил иткән питомнигыбыҙҙа үҫтерәбеҙ. Әйткәндәй, унда шыршыларҙан башҡа ҡайын-имәнде лә, беҙҙең яҡта быға тиклем үҫтерелмәгән башҡа ағастарҙы ла күрергә мөмкин. Улай ғына ла түгел, питомник учреждениеға “икмәк” тә килтерә әле – үҫентеләрҙе һатып, табыш алабыҙ.– Тимәк, ағасты ҡырҡыу ғына түгел, ултыртыу ҙа отошло?– Әлбиттә. Был питомникта беҙ шулай уҡ күпләп ҡарағат, алмағастар ултырттыҡ. Ваҡыты еткәс, емештәренән һут һығып алырға мөмкин буласаҡ. Дөрөҫөн әйткәндә, аҡса аяҡ аҫтында ята. Быйыл боланут йыйҙыҡ та уны матур итеп биҙәлгән төргәктәргә тултырҙыҡ – был проекттарҙың башы ғына әле.– Ә дауамы нимәнән ғибәрәт?– Питомник билдәле Стәрлетамаҡ – Ҡағы – Магнитогорск юлында урынлашҡан. Көнөнә мең машина үтһә лә, бихисап кеше туҡтап ял итер. Юлсыларҙы үҙебеҙҙең ҡунаҡханаларҙа урынлаштырып, мунсала йыуындырып, һут, ҡайнатма һәм шифалы сәй менән һыйлаһаҡ, насармы ни?! Ошо мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырмаҫҡа ине теләк.– Тимәк, үҙегеҙҙе үҙегеҙ туйындыра аласаҡһығыҙ. Иҡтисади көрсөк тип һуҡранмайынса, ошондай шәп аҙымдар яһауығыҙға һоҡланырға, шәп проекттарығыҙҙың тормошҡа ашыуын теләргә генә ҡала. Шулай ҙа бөгөнгө көнгә әйләнеп ҡайтып, “Ә бына халыҡты ағас менән тәьмин итеү нисек ойошторолған?” тип һорағы килә.– Йорт һалыу, донъяһын йүнәтеү өсөн һәр кемдең дә ағас алырға хоҡуғы бар, иң мөһиме – был хоҡуҡҡа ул мохтаж булһын. Уның ҡарауы, һәр кемдең дә өй йәки мунса бурау өсөн теләге йәки мөмкинлеге юҡ. Ошондай граждандар беҙҙән бураға, таҡтаға йә төҙөлөш өсөн башҡа ағас материалдарына заказ бирә. Бының өсөн махсус таҡта ярыу цехыбыҙ бар, егеттәр “һә” тигәнсә бура бурай.– Тик... хәҙер бер ауылда ғына ла бер нисә таҡта ярыу цехы бар, бура һатыусыларҙың иғланы ла аҙым һайын тигәндәй.– Һатып алыусы өсөн һайлау мөмкинлеге булдырылған заманда йәшәйбеҙ. Был күренештән беҙҙең өлкә лә азат түгел. Эшҡыуар, мәҫәлән, осһоҙораҡҡа һата, әлеге йәһәттән беҙ отолабыҙ, әлбиттә. Уның ҡарауы, шәхси таҡта ярыу цехы гел генә сифатлы материал тәҡдим итәме – быныһы инде икенсе мәсьәлә. Ғөмүмән, шәхси эшҡыуарҙарға конкурентлыҡҡа һәләтле булыуыбыҙҙы дәлилләй-дәлилләй эшләргә тура килә. Монополия күренеше хаҡында күптән оноттоҡ, мал ҡураларын кәртәләргә, фермаларына ремонт яһарға материал талап ителгән колхоздар тарихта ғына ҡалды. Хәйер, ҙур хужалыҡтар яңы технологиялар буйынса эшләй, ана, мал аҫтына хәҙер резина түшәм генә әҙерләй.Шулай ҙа заман елдәрен үҙ файҙабыҙға бороп эшләү зарур. Әле телгә алған питомниктың перспективалары ла ошоға ҡайтып ҡала.– Ҡыҙыҡ, урмансылар менән әңгәмә ҡорғанда, ғәҙәттә, ағас яҙмышы хаҡында һөйләшелә, был юлы ҡырағай баҙар ҡанундарына, яңы технологияларға тиклем төшөп киттек. Күрәһең, бөгөнгө урмансы урмансы булып ҡына ҡала алмай. Еңел булмаған эшегеҙҙә уңыштар насип булһын.– Рәхмәт. Эйе, яҡтылыҡ тиҙлеге менән ярыша-ярыша үҫешкән заман бурыстарыбыҙға бөтөнләй икенсе ҡараш талап итә. Уның ҡарауы, төп булмышыбыҙға тоғро ҡалабыҙ – урман үҫтереү, уны төрлө бәләләрҙән ҡурсалау һәм тейешле итеп файҙаланыу. Ни тиһәң дә, урман – йәшәү сығанағы.


description: Йәш киноактер Никита Ефремовты халыҡ тиҙ арала үҙ итеп өлгөрҙө. Бигерәк тә былтыр зәңгәр экранға сыҡҡан “Тихий Дон”, “Лондонград” телесериалдарынан һуң уның абруйы бермә-бер артты. Йәш киноа

title: Тамырҙары Илештә

maintext: Ефремовтар – кино сәнғәтендә киң билдәле династия. Никитаның атаһы – Михаил Ефремов – Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, танылған актер һәм тележурналист. Ә инде олатаһы Олег Ефремов – СССР-ҙың халыҡ артисы, легендар киноактер. Ғөмүмән, был нәҫелдән унлап кеше сәнғәт донъяһында үҙ урынын тапҡан, мәҙәниәтебеҙ үҫешенә ҙур өлөш индергән.Никита Ефремовтың атаһы яғынан нәҫел-нәсәбен бөтәһе лә белә тиерлек. Тик йәш актерҙың әсәһе яғынан тамырҙары Башҡортостанға барып тоташҡанын күптәр ишетмәгәндер ҙә әле. Никита – танылған башҡорт ғалимы Роберт Бикмөхәмәтовтың ейәне!Роберт Ғата улы Бикмөхәмәтов – билдәле әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы, профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре. Илеш районында тыуып үҫкән ғалим хеҙмәт юлын СССР Фәндәр академияһының М. Горький исемендәге Донъя әҙәбиәте институтында башлай. Артабан “Дружба народов” журналында баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләй, күп йылдар Мәскәү дәүләт университетында уҡыта, әҙәбиәт тарихы кафедраһының сектор мөдире вазифаһын башҡара.Роберт Ғата улының ғилми хеҙмәттәре Рәсәй халыҡтары милли әҙәбиәттәренең бер-береһенә йоғонтоһо, әҙәбиәт теорияһы, әҙәбиәт ғилеменең методологияһына арналған.– Роберт Ғата улын яҡшы белә инем, осрашып аралашҡан мәлдәр ҙә булды, – тип хәтирәләре менән уртаҡлашты уның яҡташы, Татарстандың халыҡ шағиры Роберт Миңнуллин. – Ул шул тиклем ябай, тәрән белемле шәхес ине. Башҡорт һәм татар әҙәбиәтен пропагандалауға ғәйәт ҙур көс һалды.Ысынлап та, Илеш районынан сыҡҡан ғалимыбыҙ – Ғабдулла Туҡай, Ғәлимйән Ибраһимов, Муса Йәлил тормошо һәм ижадына арналған монографиялар, Мәжит Ғафури, Мостай Кәрим, Сәйфи Ҡудаш, Назар Нәжми, Ким Әхмәтйәнов кеүек шәхестәрҙең ижадына арналған мәҡәләләр авторы. Роберт Бикмөхәмәтовтың хеҙмәттәре инглиз, немец, поляк телдәренә тәржемә ителгән.Ғалимдың ҡыҙы Асия Бикмөхәмәтова ла филология фәнен үҙ итә. Ул, Мәскәү дәүләт университетының филология факультетын тамамлағас, Мәскәүҙең “Современник” театрында әҙәби мөхәррир вазифаһында эш башлай. Асия шул осорҙа Михаил Ефремов менән таныша ла инде. Күп тә үтмәй, уларҙың Никита исемле улдары донъяға килә. Бына ниндәй данлыҡлы ҡоҙалары бар илештәрҙең!Тик артист халҡының тормошо ал да гөл булып тормай. Йыш ҡына һөнәре арҡаһында ғаиләлә аңлашылмаусанлыҡтар ҙа килеп сыға. Никита белдереүенсә, ул бәләкәй сағында атаһы менән әсәһе айырылыша, әммә улар Ефремовтар менән һәр саҡ бәйләнештә йәшәй.– Беҙҙең нәҫелдән бөтәһе лә тиерлек энциклопедияға ингән, – тине бер интервьюһында Никита Ефремов. – Шулай ҙа әсәйемдең атаһын бөтәһенән дә нығыраҡ яратам. Роберт олатайым менән бергә йәшәнек, ул миңә яҡшы тәрбиә бирҙе.Бөгөн Никита Ефремов – Рәсәйҙең иң уңышлы актерҙары рәтендә. Мәскәүҙең “Современник” театрында байтаҡ спектаклдәрҙә ҡатнаша, шул уҡ ваҡытта төрлө фильмдарҙа ла уйнай. Инде экрандан Никитаны күреп ҡалһағыҙ, тамырҙарының Илеш еренә барып тоташҡанын иҫкә алырһығыҙ.


description: Ололар көнө шундай көн ул, үҙҙәре һымаҡ тыныс, һәүетемсә генә үтә. Беҙҙең илдә ул байрам көн һаналһа ла, кешеләр, бигерәк тә йәштәр битарафыраҡ. Ә шулай ҙа бөтмәгән икән ерҙә шәфҡәтле кешелә

title: Йылы мөхиттә лимон әсеһе һиҙелмәй

maintext: Улар 2 октябрҙә бөтә Рәсәй буйлап гөрләтеп “Некислое такси” флешмобы үткәрҙе. Бында ил буйынса 40-тан ашыу ҡала, 400-ҙән ашыу экипаж һәм меңдән ашыу кеше ҡатнашты.Әлбиттә, был акцияға өфөләр ҙә ҡушылмай ҡалманы. Һәр ваҡыт ил, донъя буйынса нимә барғанын белеп, төбәктә флешмобтар ойошторған шәп егетебеҙ Инвир Хисаметдиновтан бының турала белешкәс, ул:– Бөгөн беҙ, йәштәр, мәрхәмәтле эштәр ҡылырға оноттоҡ – йә эшләй белмәйбеҙ, йә ялҡау килә. Ошо ниәттән башҡарылған акция был. Ойоштороусылары – “Ютуб” селтәренең “Некислый канал” ағзалары һәм Рәсәйҙең байрам ойоштороусылар коллегияһы, – тине.Ә флешмоб иһә тап ял көнө оло йәштәге инәй-бабайҙарҙы ҡала буйлап таксиҙа кәрәкле ерҙәренә бушлай алып барыуҙан ғибәрәт ине. Әлбиттә, тәү ҡарамаҡҡа акцияның исеме сәйерерәк һымаҡ тойолһа ла, был сараны яҡтыртҡан видеотаҫмаларҙа әсе лимон ашап, акцияны уйлап тапҡан мәрхәмәтле йәштәргә ихласлап рәхмәт әйткән инәй-бабайҙарҙы күргәс, барыһы ла аңлашылды. Икенсенән, һыуыҡтар төшкән мәлдә сирләп кенә барған оло йәштәге кешеләргә лимон килешмәй ҡалмағандыр, ул әсе лә булып тойолмағандыр.


title: Йәш белгес мажараһы

maintext:
Ниһайәт, мин дә диплом алдым! Хәҙер “ҡатырғаһыҙ” йәшәп булмай бит: олоһо-кесеһе, бер нигә ҡарап тормай, юғары уҡыу йортона керергә тырыша. Һәләттәре бармы-юҡмы, һайлаған һөнәрҙәре оҡшаймы-юҡмы – барыбер. Тик ҡара эшкә бармаҫҡа.
Беҙҙең заттан да дипломлы бер кеше булһын тип, мин дә ҡалаға уҡырға сығып киткәйнем. Биш йыл буйы атай-әсәйемдең кеҫәһен таҡырайтып, профессорҙарҙың алдында ҡурҡа-ҡалтырай, сессия яҡынлашҡан һайын доғаларымды уҡый-уҡый, сығарылыш кисәһенә килеп тә еттем. Диплом тапшырыу өсөн сәхнәгә саҡырғастар, эре торам: ҡиммәтле “ҡатырға”мды һалып алам да баш ҡаланы яуларға сығып китәм. Нисәмә йыл ыҙалап, ауылға ҡайтып бармайым инде!
Һәм шулай иттем дә. Атай-әсәйемдең “Ҡала тинең дә торҙоң. Өфө булмаһа, башҡа бәләкәйерәк ҡалалар бөткәнме ни?” – тиеүҙәрен дә тыңламаным, ныҡ торҙом. Башҡалар сирттереп телевизорҙан һөйләгәндә, ҙур-ҙур сәхнәләрҙе дер һелкеткәндә, минең ни ерем кәм? Кеҫәлә диплом бар әле!
Баш ҡалаға әхирәтемә төбәп барҙым. Алты ҡыҙ бер бүлмәле фатирҙа тора. Барыһы ла ҙур ҡалала аҡса етмәүгә зарлана. Уларҙың һөйләгәндәрен тыңлап, эстән генә уйлап ултырам: дипломлы була тороп, үҙҙәре ябай эшсе булып урынлашып бөткән бит әле. Биш йыл буйы һатыусы йә һауыт-һаба йыуыусы булыр өсөн уҡыйҙарҙыр шул!
Иртәгәһенә, ыҫпай кейенеп, дипломды ҡултыҡ аҫтына ҡыҫтырып, баш ҡаланың иң эре һәм билдәле компанияларына сығып киттем. Тик ни ғәләмәт: директорҙарын күреү түгел, вахтанан да үткәрмәҙәр! “Осрашыуға яҙылғанһыңмы?” – тип һинең һөйләгәнеңде тыңларға ла теләмәйҙәр. Ярай, мин әйтәм, бында булмаһа, башҡа урында минең диплом “ярап ҡалыр”. Әммә унда ла эш биреүселәрҙең шарттарына тап килмәйем булып сыҡты: бында урынлашыу өсөн кәмендә ике йыл эш тәжрибәһе кәрәк икән.
Тағы уңышһыҙлыҡҡа осрағас, кәйеф бер аҙ төшә биргәйне, үҙ-үҙемде дәртләндереп, артабан юлымды дауам иттем. Өсөнсө компанияға барғас, вахталарынан ете этлек менән үтеп киттем. Ҡабул итеү бүлмәһендә алтын сәсле апай көтөп ултырырға ҡушты. Ялтлап торған бүлмәлә иҫем-аҡылым китеп, сабыр ғына хужа кешенең бушағанын көтә башланым. Тәүге ике сәғәтте тыныс үткәрҙем, әммә аҙаҡҡа түҙемлегем һына башланы. Етмәһә, инеп-сығып йөрөүселәр үткер ҡараштары менән мине баштан-аяҡ “рентген”дан үткәрәме ни! Дүртенсе сәғәт үткәс кенә, директорҙың минең өсөн артыҡ өс минуты килеп сыҡты. Баяғы алтын сәсле апай: “Фәлән Фәләнович бушаны, ул һеҙҙе ҡабул итергә әҙер”, – тигәйне лә бит, әммә хужа кеше миңә баш күтәреп ҡарарға ла ваҡыт тапманы: әленән-әле кем менәндер телефондан һөйләште, нимәлер яҙа һалды, секретарь апайҙы әмерҙәре менән “ҡойондорҙо”. Ун биш минут ҡаршыһында бағаналай ҡатып ултырып, тамам сабырлығым бөттө тигәндә, директор кеше, ниһайәт, миңә иғтибар итте. Һөнәрем хаҡында һорашҡас: “Юҡ, һеҙҙең өсөн беҙҙә вакансиялар юҡ. Эш тәжрибәң дә юҡ, етмәһә”, – тине лә, әңгәмә тамам икәнлеген белдереп, телефон трубкаһына үрелде…
Баш ҡалалағы беренсе көнөм шулай үтте минең. Көс-хәл менән фатирға ҡайтып йығылдым да, бер нәмә белмәй, әүен баҙарына киткәнмен…
Икенсе көнөм дә беренсеһенән бер нимәһе менән дә айырылманы. Унан тағы ике аҙна шулай йөрөнөм: диплом ҡосаҡлап ҡала ҡыҙырам да кискә арманһыҙ булып ҡайтып йығылам. Эшһеҙ йөрөй торғас, кеҫә яғы ла таҡырайҙы. Йөҙөмдән өмөт нуры һүрелә башлағанын күреп, ҡыҙҙар үҙҙәренә эшкә саҡыра башланы. Аптырап, әллә барып ҡарарғамы тип ҡуйҙым да уйымдан кире ҡайттым: атай-әсәйем кеше бысрағын йыуып йөрөр өсөн уҡытмаған бит мине!
Өсөнсө аҙнамды түңәрәкләгәндә, баш ҡаланы арҡырыға ла, буйға ла йөрөп сыҡҡайным инде. Үҙ һөнәрем буйынса эш таба алмағанға, янсығымда тинлектәр генә шылтырағанға кәйефем бөтөнләй төшкәйне. Етмәһә, әсәйҙең ҡайнар аштары, иркен йортобоҙ, ауылымдың киң күңелле халҡы ожмах төбәгеләй тойола башланы. Шуларҙың барыһын да аҡылым менән үлсәп ултырҙым да бер фекергә килдем: әллә ҡайҙан бәхет эҙләп йөрөгәнсе, ҡайтам үҙ ауылыма! Уңмай ҡайтҡан тиеүселәр һөйләй бирһен, әммә минең диплом үҙебеҙҙең ауылға ла бик ярап ҡалыр!
Йәш белгестең һөйләгәндәрен Рита ХӘСӘНОВА яҙып алды.


description: Башҡортостан буйынса ЮХХДИ идаралығы автобус водителдәренә видеокүҙәтеү ойошторҙо. Был эш даими буласаҡ, тип яҙҙы үҙенең блогында республиканың баш дәүләт автоинспекторы Динар Ғилметдинов. Б

title: Водителдәр - видеокүҙәтеү аҫтында


description: Бер нисә йыл рәттән даими үткәрелеп килгән Театр төнө акцияһы быйыл да баш ҡаланы шаулатты. Яңы йыл төнө алдындай, был көндә Өфө байрамдарға ғына хас үҙенсәлекле тылсымға сорналғайны: төрлө

title: Бер төн бүләк итте театр

maintext: Быйылғы театр төнөнөң үҙенсәлеге шунда: Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы шәхсән киң мәғлүмәт сараларында эшләгән хәбәрселәр өсөн Матбуғат туры ойошторҙо. Республика матбуғатында ғына түгел, телевидение һәм радио компанияларынан да вәкилдәр, Интернет селтәрендә үҙ блогын алып барған блоггерҙарға Өфө ҡалаһының төрлө театрҙарында үткән һәр сараның ваҡиға үҙәгендә булыу мөмкинлеге тейҙе.Рус дәүләт академия драма театры байрам төнөн “ҡыҙыл келәм” менән башлап ебәрҙе. Яратҡан актерҙарын халыҡ ихлас тәбрикләне, һәр береһен көслө алҡыштар менән оҙатты. Артабан фойела журналистар һәм тамашасылар өсөн матбуғат конференцияһы уҙҙы, унда театр һөйөүселәргә яҡшы таныш булған Тимур Ғазипов, Айгөл Шакирова, Анна Бурмистрова, Валерий Гриньков, Александр Федеряев, Григорий Николаев, Ирина Бусыгина, Владислав Арыҫланов ҡатнашты, төрлө һорауҙарға яуап бирҙе.– Һеҙ шул хәтлем теремекһегеҙ, әүҙем тормош алып бараһығыҙ, һәр ваҡыт сәхнә түрендәһегеҙ. Һаулығығыҙ насарайып киткән саҡтар ҙа булалыр бит... – тип борсолоу белдергән бер ханымға Валерий Гриньков:— Беҙҙең тап һеҙҙең кеүек яп-ябай кешеләр икәнебеҙҙе аңлауығыҙ бер ни тиклем сәйер ҙә, ғәжәп тә!.. — тине.Ә Владислав Арыҫлановтың: “Сәхнә дауалай. Ауырып, хәлдән тайып килгәндә лә, сәхнәгә сығып баҫыуың була, бөтөнләй һау кешегә әйләнәһең ул”, – тигән яуабы һәр кемдең хәтерендә уйылып ҡалғандыр.Быйылғы ижад миҙгеле Рус дәүләт академия драма театры өсөн 155 йыллыҡ юбилейы һәм сағыу премьераһы менән үҙенсәлекле – башҡорт халыҡ эпосы йөкмәткеһенә нигеҙләнгән “Аҡбуҙат” исемле рок опера тамашасыларҙы ҡыуандырасаҡ. Проектта алтмыштан ашыу сәнғәт әһеле ҡатнаша. Актерҙар, вокалистар, бейеүселәр, үҙенсәлекле декорация һәм сәхнә костюмдары, тере тауыш — барыһы ла театрҙың яңы спектаклендә тамашасыларҙы көтә.Өфө “Нур” дәүләт татар театрында беҙҙе бик ихлас ҡаршы алдылар. Фойела байрам уңайынан күргәҙмәләр ойошторолғайны. Театрға килгән һәр кем спектаклдәр өсөн нисек кейем тегелеүен үҙ күҙҙәре менән күреп кенә ҡалманы, грим һалдырыу, актерҙар менән яҡындан аралашыу, уларҙан оҫталыҡ дәрестәре алыу бәхетен дә татыны. Яҙыу өҫтәлдәре янында ҡаурый тотоп, ҡулъяҙмаларҙан, китаптарҙан шиғыр уҡып ултырыусы бөйөк рус шағиры А. С. Пушкин менән бөйөк татар шағиры Ғабдулла Туҡай был тылсымлы сараға айырыуса сихрилек өҫтәне.— Пушкинды уйнау теләге күптән инде миндә, – тип үҙ тәьҫораттары менән уртаҡлашты рус шағирын һынландырған “Нур” театры актеры Риф Ғөбәйҙуллин. — Эргәнән кеше өҙөлмәй, ҡайһы берҙәре хатта бер нисә тапҡыр ҡабат килеп, фото төшөргә теләк белдерә.– Нимә ул сәхнә әһелдәре өсөн Театр төнө? — тип ҡыҙыҡһындым.— Театр төнө – тамашасы менән яҡындан танышыу һәм аралашыу. Ғөмүмән, был саранан һәр кем үҙенә ни теләй, шуны ала. Тамашасылар беҙҙе алыҫтан яҡшылап күрә лә алмай, ә был сара – аралашыу, хатта тотоп ҡарау өсөн ысын мөмкинлек, — тип яуапланы “Пушкин” һәм, “Нур”ға йышыраҡ килеп йөрөргә саҡырып, үҙен түҙемһеҙлек менән көтөп торған халыҡҡа табан атланы.Татар театрында, шулай итеп, сәхнә аръяғындағы цехтар тормошо нисек ҡайнағанын күргәҙмәләр ярҙамында күрһәк, М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында беҙ ысын мәғәнәһендә сәхнә аръяғындағы мөхиткә сумдыҡ: Ш. Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, рус труппаһының баш режиссеры Мөсәлим Күлбаев, беҙгә гримеркалар, цехтар, тауыш режиссеры кабинаһы буйлап мауыҡтырғыс экскурсия ойоштороп, ҙур һәм бәләкәй сәхнәлә баҫып торорға, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы студенттары һәм йәш актерҙары көсө менән ойошторолған “Аванс менән бенефис” тамашаһы репетицияһынан өҙөк ҡарарға мөмкинлек бирһә, театрҙың директоры, күренекле актер Азат Йыһаншин беҙҙе сәй табынына саҡырҙы.– Килегеҙ, йөрөгөҙ спектаклдәргә, аралашып торайыҡ! – тип ихлас оҙатып ҡалды ул. Милли йәштәр театрынан беҙ тәмле сәйҙән дә, алсаҡ, ҡунаҡсыл йөҙҙәрҙән дә йылынып килеп сыҡтыҡ.М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында беҙҙе күптән көтәләр ине. “Матбуғат туры” өсөн бында ла бәхет йылмайҙы: быйыл беренсе тапҡыр уҙғарылған “Йәш актер курсы” квестында ҡатнашыу мөмкинлеге тейҙе. Йәш актер Артур Кәбиров етәкселегендә бер команда булып, театр бинаһының лабиринттан бер ҙә ҡайтыш булмаған сәхнә арты буйлап төрлө-төрлө һынауҙар үтеү, ҡараңғы коридор киңлегендә ҡапыл килеп сыҡҡан мифик йән эйәләре менән көрәшеү күңелдә яҡты иҫтәлек булып уйылып ҡалды. Мауыҡтырғыс квест һәр ҡаршылыҡтарҙы йырып сыҡҡандан һуң бирелгән пазлдарҙы аҙаҡ театр алдындағы Ғафури һәйкәле янында “Мин Башдрамды яратам!” тигән лозунгка йыйып, иҫтәлеккә фотоға төшөү менән тамамланды.Форсаттан файҙаланып, Артур Кәбировҡа бер нисә һорау биреп үттем. “Театр төнө актерҙар өсөн күберәк эш көнөмө, әллә байраммы?” тиеүемә ул: “Эш көнө тип һанала, әлбиттә, ә күңелдәрҙә байрам кеүек. Быйылғы Театр төнө башҡа йылдағыларынан квест уҙыуы менән айырылып торҙо. Ыңғай тәьҫораттар, бик оҡшаны! Минең уйлауымса, бындай саралар актерҙар менән тамашасының үҙ-ара булған мөнәсәбәттәрен тағы ла нығыта”, – тине.Шәхсән минең өсөн Театр төнө MusicHall 27 сәхнәһендә уҙған “Тһе ТЕАТР” проектының хәҙерге замандың билдәле рус шағирәһе Вера Полозкованың шиғырҙары буйынса сәхнәләштергән “Вера” спектакле менән тамамланды. Бәләкәй сәхнә, ултырғыс, лампа, эсенә һауа тултырылған полиэтилен тоҡтарҙан декорация, өс кешенән торған актерҙар составы, ә ниндәй тәрән мәғәнәле тамаша!.. Үткер ҡәләмле Вера Полозкованың мөхәббәт, социаль яңғыҙлыҡ, хәҙерге быуын йәмғиәте хаҡында уйланыуҙарын, хатта мин әйтер инем, өҙгөләнеүҙәрен “Тһе ТЕАТР” проектының йәш актерҙарының бер сәғәткә һыйған сығыштарында йөрәк һыҙырлыҡ итеп еткерә алыуҙары һоҡландырҙы.Театр сәнғәте — борон-борондан кешеләрҙе үҙенә айырым бер тылсымы менән ылыҡтырған сәнғәт ул. Сәхнә күпме асылмаған серҙәр һаҡлай, тамашасыны йә быуаттар арауығында ҡалған тарих арбаһы менән тоташтыра, йә хыял елкәнендә буй етмәҫлек үрҙәргә илтә, йә күҙҙән йәш сыҡҡансы тормош мәҙәктәренән көлдөрә, йә ғүмер драмаларынан, ҡыҙғаныс хәлдәрҙән һығылып-һығылып иларға мәжбүр итә. Тап театр тупһаһын ашатлау менән һәр кем айырым бер сихри донъяға сума, ҡыҫып алып килгән донъяуи мәшәҡәттәрҙән, хәл ителмәҫтәй тойолған ҡатмарлы мәсьәләләрҙән аҙға ғына булһа ла онотолоу юлын таба. Был тылсым донъяһының семәрле ишеге йышыраҡ асылһын, ә театрҙар үҙҙәренең яңынан-яңы сәхнә әҫәрҙәре менән йышыраҡ ҡыуандырһын!


description: Республика прокуратураһы халыҡты дарыуҙар менән тәьмин итеү мәсьәләһе буйынса “ҡыҙыу элемтә” ойоштора. Теләге булған һәр кеше 25 октябрҙә көндөҙгө сәғәт 2-нән 5-кә тиклем 272-61-72 номеры

title: Дарыу бирмәһәләр, шылтырат


description: Ҡайһы бер оло быуын кешеләре күп осраҡта йәштәргә ышанып етмәй. “Эшләй алмаҫ, йәш, тәжрибәһе лә юҡ” тигән фекерҙә. Дилбегәне тоттороп ҡарамайынса, ашығыс ҡарарға килергә ярамайҙыр. Ҡайһы бер

title: Донъялары түңәрәк

maintext:
Ҡайһы бер оло быуын кешеләре күп осраҡта йәштәргә ышанып етмәй. “Эшләй алмаҫ, йәш, тәжрибәһе лә юҡ” тигән фекерҙә. Дилбегәне тоттороп ҡарамайынса, ашығыс ҡарарға килергә ярамайҙыр.
Һуңғы һайлауҙа Белорет районына ҡараған бер нисә ауылда хакимиәт башлығы итеп йәштәр һайланды. Уларҙың бәғзеләре үҙҙәрен булдыҡлы етәксе итеп күрһәтте. Был иһә белемле, киң ҡарашлы, яңыса фекер йөрөткән йәштәрҙе күтәрергә кәрәк тигән фекерҙең нигеҙле булыуын дәлилләй.
Шундай йәштәрҙең береһе – Ишле ауылы хакимиәте башлығы, үҙ бурысына етди ҡараған, һәр эшендә уңышҡа өлгәшкән Фәнис Данъянов хаҡында һүҙем. Бына икенсе йыл рәттән был ауыл хакимиәте “Реаль эштәр” программаһына эләгә. Фәнис Рәшит улы әйтеүенсә, проект ауыл ерҙәрендәге көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итергә, төҙөкләндереү эштәрен башҡарырға ярҙам итә.
– Былтыр ошо программа буйынса Олойылға мәктәбенең ҡыйығы яңыртылды. Әле ауылда һыу менән тәьмин итеү – ҙур проблема. Шуның өсөн смета төҙөп, “Реаль эштәр” программаһына эләктек. Быйыл Йылға аръяғы урамына 350-400 метр оҙонлоғондағы һыу үткәргес һуҙыласаҡ.
Ҡоҙашман ауылында “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы үтте. Бындай саралар халыҡты берләштерә, төбәк төҙөкләнә, йолаларҙы тергеҙеп, быуындар бәйләнешен нығытыуға булышлыҡ итә, – ти ул, атҡарылған эштәрҙе барлап.
Үлсәп эшләһәң генә, тырышлығың һөҙөмтә бирә. Фәнис Данъянов һәләтле, уңған, ярты һүҙҙән аңлап торған хеҙмәткәрҙәре булыуы менән бәхетле.
– Район хакимиәте етәкселеге һәр саҡ ярҙам итергә әҙер. Тырышһаң, мәсьәләләрҙе хәл итеү юлы табылып тора. Күп йөрөргә тура килә, аҡса юҡ тип ултырһаң, эшең алға бармай. Төрлө өмәләр, саралар үткәрәбеҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы бер кешеләр бындай сараларға битараф ҡарай. Ошондай мөнәсәбәт, битарафлыҡ хөкөм һөргәндә эшләүе еңел түгел. Әммә үҙ иңебеҙгә яуаплылыҡ алып, ауыл биләмәһендә тәртип булдырыуға бар көстө һалырға бурыслыбыҙ. Ә инде эшеңде халыҡ күрһә, баһалаһа, күңел күтәрелә, дәрт, көс, ҡеүәт өҫтәлә. Эшләгән һайын эшләге килә. Тормош ауыр, тип төшөнкөлөккә бирелмәй, бергәләп ҡыйынлыҡтарҙы йырып сығыу күпкә еңел, – ти етәксе.
Күрше менән күрше, ауыл менән ауыл татыу, берҙәм, бер һүҙҙән булғанда, ҙур эштәр башҡарыла. Кеше эше менән матур, тиҙәр. Ысынлап та, хаҡ һүҙҙәр. Фәнис Рәшит улы талапсан, алдына ҡуйған бурысты һәр ваҡыт үтәп сыға. Ошондай ныҡыш, уңған, тырыш кешеләр ҡулында бит ул тормош.
Әйткәндәй, Фәнистең ҡатыны Айгөл – эшҡыуар. Күңелдәренә ятышлы шөғөл табып, кешеләргә игелек ҡылып йәшәгәс, донъялары ла түңәрәк, күңелдәре лә һил уларҙың. Ҙур уңыштары ла алда әле. Эшһөйәр, үҙ маҡсаттарына табан ышаныслы атлаған был йәштәргә бер ниндәй кәртәләр ҙә ҡамасауламаҫ.


description: Башҡортостан юлдаш телевидениеһында йәнен-тәнен биреп эшләгән ижадсылар байтаҡ. Әммә ҡайһы бер фиҙакәр хеҙмәткәрҙәрҙең йөҙҙәрен дә күргәнебеҙ, тауыштарын да ишеткәнебеҙ юҡ. Сөнки беҙ яратып

title: “Һыҙланыуҙар, ҡыуаныстар, борсолоуҙар аша яулана яҡты үрҙәр”

maintext: – Ниндәй кәйеф менән эш башланың, Рита? “Ҡурай”ҙағы эшмәкәрлегең БЮТ-тағы эшеңдең дауамы буласаҡмы?– Юҡ, улай булмаясаҡ. “Ҡурай” – ул берҙән-бер башҡорт музыка каналы. Музыка – ул йыр-бейеү генә түгел, ә халыҡтың зауығын, эстетикаһын үҫтергән йүнәлеш. Унда нескә юморға ла, тәрбиәүи тапшырыуҙарға ла, күңел асыуға ла урын табыласаҡ.Бында эшкә килеү – минең өсөн бик ҙур яуаплылыҡ. Дөрөҫөн әйткәндә, социаль селтәрҙәрҙә халыҡ әүҙем рәүештә үҙенең теләктәрен белдерә, ышаныстарын күрһәтә башлағас, башта аптырап киттем. Хатта бер ни тиклем ҡурҡып ҡалдым: был ни булды ул тип. Шуға күрә ҡаушаңҡырап эш башланым. Халҡымдың минән нимәлер көткәнен, эшләй алырыма ышаныуын тоям, әммә шул уҡ ваҡытта был тойғо мине һиҫкәндерҙе. Әммә эшләргә кәрәк, Рита, үҙеңде ҡулға ал, тинем дә, каналды биҙәүҙән башланым. Радиола, мәҫәлән, халыҡ йырҙы ишетә генә, ә бында беҙ ҡолаҡтан тыш, күҙҙең тойоу, күреү һәләтен дә файҙаланабыҙ. Шуға күрә кеше ҡарарлыҡ, хатта ҡарап туя алмаҫлыҡ картиналар, видеояҙмалар сығырға тейеш эфирға. Үҙәк телевидение каналдарынан әллә ниндәй темаларға әллә ниндәй энергетикалы тапшырыуҙар ағыла, ә беҙҙең маҡсат – башҡорт рухиәте өсөн хеҙмәт итеү. Башҡорт халҡының ижадын, мәҙәниәтен, тарихын, талантын башҡа халыҡтарға күрһәтеү – мөҡәддәс бурысыбыҙ. Әгәр “зәңгәр экран”дарға сығарылған видеояҙма, йыр зауыҡлы икән, уны башҡалар ҙа яратып ҡараясаҡ. Аллаға шөкөр, беҙҙе Татарстан ҡарай башланы. Улар беҙҙе тап башҡорт каналы булған өсөн үҙ итә. Шылтыратып үҙ фекерҙәрен әйтәләр.Башҡорт халҡының рухи ҡомартҡыларын заманса тергеҙеү йәһәтенән дә “Ҡурай” үҙ эшен башҡара. Киләсәк өсөн “алтын фонд”ты булдырыу мөмкинлеге лә бар. Эшләйем тиһәң, эш етерлек.Бөгөн телевидение каналдары технологик яҡтан үҙгәрә. Беҙ ҙә тапшырыуҙарҙы эфирға “Аш-ди” ысулы менән сығарыу юлына күсәбеҙ. Йырсыларға зауыҡлы, сифатлы видеороликтар эшләргә кәрәк. Уның өсөн мөмкинлектәр бар, бары тик ең һыҙғанып тотонорға кәрәк.“Ҡурай”ҙың промо-ролигы аша халыҡҡа бындай канал барлығы хаҡында хәбәр итергә тейешбеҙ. Тамашасыларыбыҙҙы кире ҡайтарып алырға кәрәк.– Ҡурай ул музыка ҡоралы ғына түгел. Ул – башҡорт халҡы өсөн ҡот та, моң да, ырыҫ та...– Дөрөҫ әйтәһең, ҡурай – ул башҡорт халҡы өсөн бөтәһе лә. Ул – беҙҙең рухи хазинабыҙ, быуаттарҙан быуаттарға күсеп килгән ҡомартҡыбыҙ. Шуға күрә уның исемен йөрөткән каналда башҡорт халҡының бөтә рухи байлығы сағылырға тейеш.– Яңы проекттар тураһында, моғайын, уйлағанһыңдыр?– Әлбиттә, “Ҡурай”ҙы байытыу йәһәтенән байтаҡ яңы идеяларҙы тормошҡа ашырырға тип торабыҙ. Мәҙәниәт, сәнғәт әһелдәре менән әңгәмәләр, ижади портреттар, документаль фильмдар эшләү ниәте бар. Үҙем шиғыр яратҡан кеше булараҡ, шиғриәткә лә ҙур урын бүләсәкбеҙ. “Йөрәк тауышы” тип аталған тапшырыуҙа парлашып шиғыр уҡыуҙы күҙ уңында тотабыҙ. Мотлаҡ ирле-ҡатынлы уҡырға тейеш тигән һүҙ түгел. Унда әсәһе менән улы йәки ҡыҙы, ағалы-ҡустылы, ейәнсәре менән өләсәһе лә шиғри әҫәр уҡыуы ихтимал. Хатта ике әхирәт тә сығырға мөмкин эфирға. Әле яҙмаларҙы төшөрә башланыҡ. Диалог формаһындағы был тапшырыу үҙ тамашасыһын табыр әле, тип өмөт итәм. Шиғриәткә һыуһаған халыҡ, моғайын, был проектты ла үҙ итер, тип ышанабыҙ. Наилә апай Сәфәрғолова эшләйәсәк “Ике йөрәк”те. “Көлкө сәйе – бүләккә” тигән юмор тапшырыуының да форматын уйлап табыу өҫтөндә эшләйбеҙ.Эш барышында шунда уҡ команда туплайбыҙ. “Башҡорт йыры”, “Байыҡ” тапшырыуҙарында бергә эшләгән, һыналған хеҙмәткәрҙәр менән артабан да бергә ижад итербеҙ, моғайын. Идеяларҙы хуплап торған етәкселеккә рәхмәт. Ғәлим Миңлеғәле улы Яҡуповҡа, әйҙәгеҙ, шуны эшләйек әле, тип әйтеү генә шарт. Беҙҙең етәксебеҙ баҫым яһап, өҫтәл төйөп эшләтмәй, ә, киреһенсә, ижади азатлыҡ ҡуя. Ул яңы проекттарҙы күтәреп алырға әҙер тора. Әгәр етәкселек тарафынан ҡеүәтләү тоймаһам, белмәйем, мин нисек атҡарып сығыр инем икән анау хәтлем башланғыстарҙы. Хеҙмәт төйәгендә аңлау, ихтирам тойоу яңы үрҙәргә әйҙәй. Миңә эшләргә мөмкинлектәр асыҡ, ҡаршылыҡтар юҡ, бары тик тырышырға ла тырышырға.– “Ҡурай” каналына күсмәйәсәкме “Байыҡ”, “Башҡорт йыры”?– Юҡ, нишләп улай булһын ти. Элек тә бара ине “Ҡурай”ҙа беҙҙең тапшырыуҙар, шуға күрә артабан да дауам итәсәктәр.Беҙ БЮТ менән берлектә ҡурай, ҡурайсылар ҡатнашлығында яңы проект башларға тип торабыҙ. Тапшырыу бына ошолайыраҡ буласаҡ: унда боронғо бер башҡорт көйөн бер нисә ҡурайсы йәки ансамбль уйнап күрһәтә. Әлбиттә, көйҙөң тарихын белеү ҙә зарур. Ҡурай маһирҙары – маэстролар – Мөхәммәт Түлебаев, Азат Айытҡолов, Ишморат Илбәков кеүек оҫталарыбыҙ алып бара тапшырыуҙы. Аҙаҡ улар көйҙө башҡарыу оҫталығы, башҡа ҡурайсыларҙың нисек уйнауы хаҡында һөйләйҙәр. Был үҙенә күрә ҡурай дәресе кеүек тапшырыу буласаҡ. Киләсәк өсөн эшләйбеҙ быны ла. Әйтәйек, йылдар, быуаттар үтһә лә, тап ошо осорҙа башҡорттар ҡурайҙы нисек уйнауы, ниндәй оҫталар булыуы менән таныша аласаҡ. Йәнә лә шул уҡ Азат ағайҙар үҙҙәре бик күп мәшһүр ҡурайсыларҙың уҡыусыһы булған, улар хаҡында ла һөйләйәсәктәр. Был тарих өсөн кәрәк. Ошондай рухи тапшырыуҙарҙы республика етәкселеге лә ҡеүәтләй ул, шуға күрә ярҙамдарынан ташламаҫтар, тип өмөт итәбеҙ.Был тапшырыуҙы эфирға сығарыр өсөн зал кәрәк ине, әлбиттә, уны таба алмай бер аҙ ҡаңғырып алдыҡ. Ҡаршылыҡтар булманы түгел, әммә БЮТ етәкселеге ниәтебеҙҙе аңлап, Конгресс-холды түләп арендаға алыу мөмкинлеген тыуҙырҙы. Күңелде ҡырған мәлдәр ҙә була, әммә бирешмәйбеҙ, эшләйбеҙ.– Мәҫәлән, нимәләр күңелеңде ҡыра? Һине бөгөн нимә борсой?– Борсоған мәсьәләләр күп инде ул: кешеләрҙә намыҫ, ояла белеү төшөнсәләре юғалды, ниндәйҙер әрһеҙ, кеше башы аша йөрөгәндәр, интрига ҡорғандар үҫә бара. Ваҡ-төйәккә иҫ китмәй генә әйткәндә, мине милли зыялыларҙың тарҡаулығы әрнетә. Йәштәр хатта ундай түгел. Беҙҙең халыҡ шундай вайымһыҙ, бер нимәгә лә иҫтәре китмәй, төрлө секталарға китә. Киләсәк тураһында хәстәрләү, халҡым яҙмышы, мин шул милләттең балаһы, тип уйлау юҡ – бына ошолар минең эсемде бошора, йәнемде өйкәй.Диндә лә бит ата-бабаларыбыҙҙың үҙ юлы бар, ә беҙҙекеләр самаһыҙ рәүештә нимәгә булһа ла ылығып китә. Эсә башлаһалар, туҡтамай эсәләр, сәхнәгә менһәләр, йондоҙ булып шашыналар, власҡа ултырһалар, нимә эшләгәндәрен белмәйҙәр. Белмәйем, әммә замандаштарҙың ошондай самаһыҙ ҡыланыштарына битараф була алмайым. Урта быуын бигерәк тә ошондай “сирҙәр”гә дусар булған.Йәштәргә ҡараһам, ҡыуанам, улар талантлы ла, иманлы ла, рухлы ла. Тик бер нимә генә аптырата: китап уҡымайҙар. Беҙҙең быуын ул яҡтан башҡа булды. Иҫеңә төшөр әле бына: атай-әсәйҙәребеҙ гәзит-журнал алдыра, китап уҡый торғайны. Уларҙың был күркәм сифаты беҙгә лә күсте. Элегерәк яҙыусылар, композиторҙар, йырсылар бергә ижад иткән, айырым бер мөхит тыуҙырған. Ә бөгөн һәр береһе тырым-тырағай, кем ҡайҙа теләй, шунда йөрөй. Мостай Кәрим, Заһир Исмәғилев, Хөсәйен Әхмәтов, Рамаҙан Йәнбәков кеүек шәхестәребеҙ ҡайнашып, аралашып, бер- береһе менән нескә шаярып ижад үрҙәрен яулаған. Хәҙер ана шул һулыш етешмәй.Ҡайһы бер йырсылар шиғыр уҡымай ғына түгел, шағирҙарҙы ла белмәй. Шуға күрә “Ҡурай” каналында ана шул ижади бушлыҡты тултырғы килә. Башҡорт шәхестәрен күрһәтеү, сериалдар төшөрөү, актер йыры, юмористик кисәләрҙе тергеҙеү теләге лә бар күңелдә. Идеялар күп, Алла бирһә, тормошҡа ашырырға яҙһын.Яңы клиптар төшөрә башланыҡ. Халыҡ уларҙы ла ҡыҙыҡһынып ҡабул итте, шылтыратып фекерҙәрен әйтеп торалар.– Әйткәндәй, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы ошо көндәрҙә үҙенең 15 йыллығын билдәләй...– Бөгөн күптәр, телевидение – мәғлүмәти сығанаҡ, тип уйлай. Бының менән һис тә килешмәйем. Тере ваҡиғаны, был хәлде әйтеп үтеп кенә телевидениеның асылына төшөп эшләп булмай. Мин традицион тележурналистика нигеҙҙәрендә тәрбиәләнгәнмен, шуға күрә профессионалдың камераһы ауылдан ауылға, ҡаланан ҡалаға, күңелдән күңелгә йөрөргә тейеш, тип уйлайым. Көндәлек эш – бер, әммә фонд өсөн мәңгелек темаларҙы күтәреп, заман һулышын күрһәтеү мөһим.Коллегаларымды, телевидение ветерандарын байрамыбыҙ менән ҡотлайым.– Рита, һин бит әле йәш кенә әсәй. Муса тыуғандан һуң үҙеңде нисек тояһың? Донъяға ҡарашың үҙгәрмәнеме?– Бала саҡта мөғжизә бар икәненә ышана торғайным. Әммә күптән инде ундай нәмәләрҙе таныған йәштән үткәнмен. Ә бына улым тыуыу менән донъяға ҡарашым үҙгәрҙе. Ғәзиз сабыйым тыуған мәлдә күңел әллә ҡайҙарға осто. Аллаһ Тәғәләнең бер бүләге бит инде бала. Уға ҡарап та туйып булмай. Нисектер ҡыҙым тыуған саҡта үҙем дә йәш булғанмын, хәҙер ул үҙе йәш кенә туташ, алдыңа ултыртып яратып та булмай тигәндәй. Шунан ҡыҙ балаға үҙеңә ҡараған кеүек ҡарайһың бит инде. Мин шуны эшләй алам, тимәк, ул да булдырасаҡ, тип уйлайһың. Ә малай менән бөтөнләй башҡа хәл. Улдарға ҡарап ир-атҡа, ҡәйнәгә мөнәсәбәт үҙгәрә. Хатта хәҙер ҡыҙыма ла: “Егеттәр менән мөләйемерәк бул. Күңелен рәнйетеп ҡуйма. Уның да бит әсәһе бар!” – тип әйтәм. Шунан ул минән: “Әсәй, һин мине ҡурсалап әйтәһеңме быларҙы? Әллә Мусаны уйлап һөйләйһеңме?” – тип көлә.– Сабыйығыҙ бәхете менән үҫһен. Әйткәндәй, уға исемде кем ҡушты?– Рәхмәт. Атаһы инде. Мин Йософ тигәйнем дә, ул Муса тигәс, ҡыуанып риза булдым. Тәрбиә йәһәтенән дә Заһирҙың ҡараштарын уртаҡлашам. Ул сабыр, тыныс холоҡло, шуға күрә баланы тыңлап, нимә әйтергә теләгәнен аңлап тәрбиәләй. Башта, әлбиттә, ул бер ни тиклем ҡаушаған да кеүек булды. Баланы ҡулына ала ла иҫе китеп ҡарап тик ултыра. Шунан бер нисә көн үтеү менән йүргәк йыуыу, үтекләүҙәр китте, һәм ул был тормошҡа әйләнеп ҡайтҡандай булды. Уның эске шатлығы, тулҡынланыуы йөҙөнә сыҡҡайны.Хәҙер улыбыҙҙың теле асыла башланы. “Атай”, “әсәй” тип әйтә. Белһәң, шул һүҙҙәрҙе ишетеүе ниндәй бәхет! Аллаһ Тәғәләгә ошо мәлдәрҙе бүләк иткәне өсөн сикһеҙ рәхмәтлемен!Заһир музыкант булғас, балаға ла ана шундай тауыш, төрлө моңло ауаз сығара торған уйынсыҡтар ала. Баланың ритмикаһын да ҡарай. Уларҙың бер-береһе менән шулай ихлас аралашыуын күреү минең өсөн шул тиклем ҡыуаныслы. “Музыканы нескә тойһа, зауыҡлы булыр, тәрән тойғоло, баш мейеһенең ике ярымшары ла бер тигеҙ эшләр”, – тип аңлата Заһир улыбыҙҙы йыр-моң менән үҫтереү ниәтен.– Һин ярһыу заттан, ә Заһир тыныс холоҡло күренә. Әллә яңылышаммы?– Эйе, шулай. Әлдә ул тыныс, тип ҡуям ҡай саҡ. Мин янып китәм, ә ул сабыр ғына итеп берәй һүҙ әйтеп ҡуя ла, бөтә нәмә үҙ урынына ултырғандай була. Хоҙай Тәғәлә алай ҙа тыныс холоҡло ир биргән, тип уйлап ултырҙым әле яңыраҡ. Икең дә ярһый башлаһаң, нимә эшләмәк кәрәк! Мин хатта буштан-бушҡа янып алып китәм дә шунан уға ҡараһам, ул тып-тыныс, бер ни булмаған кеүек тота үҙен. Шунан миңә лә уның булмышы күскәндәй була. Бәй, нишләп ярһыйым әле ул мин, тим шунан. Аҙ һөйләгән, ваҡланып тормаған шундай тыныс башҡорт ире инде ул Заһир. Хоҙай Тәғәләм уның менән бергә балаларға терәк булып, оҙаҡ йылдар ижад итергә насип итһен инде.– Уның алдында хис-тойғоларыңды нисек тыяһың?– Ой, Заһир менән мин бөтөнләй икенсе Рита. Үҙенең холҡо менән мине шунда уҡ урынына ҡуя ул. Уның алдында ҡысҡырырға, тауыш күтәрергә ярамай. Уның энергетикаһы ялмап ала ла, мин тыныс кешегә әйләнәм. Беҙҙең өйҙә тып- тыныс. Бәлки, был сәйер һымаҡ тойолалыр, әммә уның янында хатта телефондан да тауыш күтәреп һөйләшә алмайым. Ул мине әрләй, бының өсөн битәрләй икән, тип уйлап ҡуйма, улай түгел. Заһир бына үҙен шулай итеп ҡуйған, уның алдында иремдең күңеленә хуш килмәҫлек бер нимә лә эшләй алмайым. Сәбәләнгәнде лә яратмай. Бөгөн ямғыр яумай икән, иртәгә яуыр. “Булыр, көт, сабыр ит!” – ти ул һәр саҡ.– Мөхәббәт бармы, Рита, һинеңсә?– Бар, әлбиттә. Тыуған ереңә, халҡыңа, илеңә, телеңә, ауылыңа, ата-әсәңә, эшеңә мөхәббәт тойғоһо менән рухланып йәшәй кеше. Был хисһеҙ донъяла йәшәү ҙә юҡ. Мөхәббәт беҙҙе илһамландыра, дәртләндерә. Мәҫәлән, яңы үрҙәргә әйҙәй беҙҙе был тойғо. Белмәйем, миңә мөхәббәтһеҙ йәшәүе ауыр булыр ине. Ир-ат менән ҡатын-ҡыҙ араһындағы һөйөү кешенең ғүмерен йырлы итә. Хатта күңел төшмәгән мәлдәрҙе йәмләп ебәрә.– Күңел төшмәгән саҡтарҙа нисек эшкә тотонаһың?– Аллаға шөкөр, хәҙер үҙемде көйләргә, ҡайһы бер темаларға күңел ятмаһа ла, эште еренә еткереп башҡарырға өйрәндем. Профессионал өсөн быны эшләгем килмәй, теге оҡшамай, тигән һүҙ булырға тейеш түгел. Мин бит шәхси компанияла эшләмәйем, ә дәүләт ойошмаһында. Шуға күрә етәкселек ҡуша икән, минең геройым булмаһа ла, тотонам, эшләйем, йырып сығам. Был – эш процесы, шулай булырға тейеш.– Һинең кешеләрҙең йөҙөнә бәреп әйтә торған холҡоң бар ине. Хәҙер нисек?– Йо-оҡ, хәҙер бер нимә лә тип әйтмәйем башҡаларға. Өндәшмәҫкә, әйтмәй түҙеп ҡалырға өйрәндем. Беренсенән, кешеләр, бигерәк тә беҙҙең быуындыҡылар, әйткәнде бөтөнләй ҡабул итмәй. Етәксе булып эшләүе, бер ҡараһаң, еңел дә түгел ул. Һәр кемдең үҙ холҡо, үҙенең донъяға ҡарашы.Икенсенән, бына беҙ, мәҫәлән, үҙ эшебеҙҙең шундай фанаттары инек. Беҙгә эшләргә, ижад итергә генә булһын. Ә хәҙер кешеләргә бер үтенес тә белдереп булмай, шунда уҡ: “Күпме түләйһегеҙ?” – тип һорайҙар. Берәй шәп герой тапһам, мин уны тиҙерәк төшөрөп, халыҡҡа күрһәткем килә. Шул идея менән яна, йәшәй башлайым. Ә йәштәр шунда уҡ аҡса таптыра. Бер тинһеҙ нулдән башлап проекттар сығарғаным бар. Минең өсөн был донъяла иң беренсе сиратта аҡса тормай. Эйе, бер тинһеҙ эшләп тә, аҙаҡ бағыусылар аша булһа ла түләп ҡуйған осраҡтарым булды. Әммә иң мөһиме – эшләгән эшеңдең һөҙөмтәһен күреп ҡыуаныу. Ҡайһы бер коллегаларҙа ошо сифаттың булмауы мине ғәжәпләндерә. Төрлө өлкәләрҙән, Татарстандан “Әйҙәгеҙ, шул кешене эфирға сығарайыҡ!” кеүек тәҡдимдәр менән киләләр. Әгәр тауышы, моңо юҡ икән, был эш миңә ҡыҙыҡ түгел. Зауыҡлы концерт килеп сыҡмай, тамашасы “аһ!” итмәй икән, нимәгә кәрәк ул сығыштар? Минең өсөн иң мөһиме – иҫ китерлек проект! Сифатһыҙ нәмәне халыҡҡа тәҡдим итергә оялам мин. Шул арҡала тамашасы алдында абруйым төшөүенән ҡурҡам. Аллаға шөкөр, миңә ихтирам бар, халыҡ танып, үҙ итеп тора, әгәр ҙә уларҙың ышанысын аҡламайым икән, оят та инде. Ҡуй, Аллам һаҡлаһын ундай буш проекттарҙан! Халыҡ ижады – шул тиклем нескә донъя, шуға күрә эфирға юҡлы-барлы клип сығарып, апай-ағайҙар алдында дәрәжәмде төшөрөүҙән, халыҡ алдында хилафлыҡ эшләүҙән, кешеләрҙе рәнйетеүҙән ҡурҡам.– “Байыҡ”тың баһалама ағзаларының ҡайһы берҙәре һинән өлкәнерәк, әммә конкурсанттарҙы яҡлап, уларға ҡаты ғына фекерҙәр әйтеп ҡуяһың. Үпкәләмәйҙәрме?– Аллаға шөкөр, үпкә белдергән, риза булмаған кеше юҡ. Сөнки улар аңлай, мин быны дөйөм эш өсөн эшләйем. Ул һүҙ менән мин кемделер рәнйетергә йыйынмайым, ә бейеү сәнғәте, халыҡ сәнғәте яҙмышы өсөн янам.Үҙемдең ҡул аҫтында эшләгәндәрҙе ҡәҙерләп кенә торорға тырышам. Ижад кешеләренең кәйефе лә төрлөсә булып китә, әммә барыбер берәй яйын табырға, күңел көйләргә була. Берәүҙе ҡеүәтләп ебәрәм, икенсегә ярҙам итергә тырышам, өсөнсөгә йылы һүҙ етә, дүртенсеһен ултырып тыңлайым, күңелен бушатҡанын көтәм. Бына шул рәүешле эшләргә тырышам.Урамда, берәй районда инәйҙәр, бабайҙар танып һүҙ ҡушып: “Анау бейеүҙе сығарып шәп иттегеҙ әле ул. Һин Рита бит әле!”– тип маҡтап китһә, әллә ниндәй алтындарҙан да ҡиммәт миңә шул йылы һүҙ.– Гел маҡтап торһалар, нисек кимәлде тоторға һуң?– Әллә гел маҡтап торалар тип уйлайһыңмы? Юҡ, әлбиттә. Әр һүҙҙәрен дә ишетергә тура килә. Әммә мин шуны беләм: беҙҙә еңеү яулаған бейеүселәр, йырсылар Рәсәй, донъя кимәлендә лә һынатмай бит. Ошо үҙе үк эшебеҙҙең күрһәткесе. Диләрә Иҙрисова, Нәркәс Юлдашева өсөн ошо көндәрҙә генә ҡыуанып, илап алдым. Талантлы халҡыбыҙҙың аҫыл ҡыҙҙары бит улар. Айгиз Ғиззәтуллин, Артур Ҡәйепҡолов Башҡортостандан ситтә үҙҙәрен танытты. “Байыҡ” балалар конкурсында бейеп киткәндәрҙең яртыһы Р. Нуриев исемендәге хореография училищеһына уҡырға инде. Был да бит ҙур күрһәткес!– Тормош ҡуйған һынауҙарҙы нисек йырып сығаһың? Төрлө хәлдәр була бит инде ғүмер юлында...– Әллә, оҙаҡ йәшәмәһәм дә, тормошта күп нәмәләр күрергә тура килде. Дуҫтар хыянатын да, коллегаларҙың йәберен дә кисерҙем. Ғәйбәт һүҙҙәр ҙә ишетелде, өҫтөмдән ялыу яҙыусылар ҙа булды. Әммә ни эшләтәһең инде, донъя булғас, ниндәй генә хәлдәр булмай. Кешеләрҙе кисерергә, тормош ҡуйған һынауҙарҙы аша атлап үтергә өйрәндем. Шөкөр, шөкөр, тим дә, артабан эшемә сумам. Көнләшкән, ҡаршылыҡтар тыуҙырған кешеләр ҙә булды, ни хәл итәһең инде. Аллаға шөкөр, барын да еңеп сығып, бәхетемде табып, ижад итеп йәшәп ятам. Элек яна торғайным, хәҙер: “Бәндә хурлаһын, Аллаһ ҙурлаһын. Фекер ҡеүәһе, эш дәрәжәһе бир, Хоҙайым!”– тип теләйем.– Ниндәй күңел теләктәрең бар?– Мөмкинлегем килеп сыҡһа, ғаиләм менән донъя буйлап сәйәхәт иткем килә. Бохараны, уның боронғо ҡорамдарын, Венецияны, уның элекке йорттарын күргем, урамдарында йөрөгөм килә. Ғаиләмә бағышлағым килә үҙемде.– Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарына хас сифаттарҙың ҡайһыһы һиндә ныҡ сағыла тип уйлайһың?– Саялыҡ инде. Сабырлыҡ миңә саҡ килә башланы әле ул. Дөрөҫөн әйткәндә, беҙ әсәй-өләсәйҙәребеҙгә хас булған матур сифаттарҙың күбеһен юғалтҡанбыҙ. Ғәҙеллеккә ынтылыу тойғоһо ла бар миндә, әммә ул барыбер донъяны аңларға, кешеләрҙе баһаларға ҡамасаулай, минеңсә. Әйткән һүҙемдә үлә торған холҡом да бар: ауыҙымдан сыҡҡан икән, мин шуны эшләргә тейеш, һүҙемде кире ала алмайым. Яуаплылыҡ, тоғролоҡ кеүек тойғолар алҡымымдан алып килә. Ҡайһы бер кешеләр: “Ундай булма, йәшәүе ауыр бит!” – тиһәләр ҙә, ҡандан килгән холоҡ-фиғелдән ҡасып буламы ни инде.– Буш ваҡыттарыңда нимә эшләйһең?– Буш ваҡытым юҡ тиерлек. Әммә килеп сыҡһа, ғаиләмә бүлергә тырышам. Тәбиғәткә сығабыҙ. Кино ҡарарға яратам. “Свадьба в Малиновке” һәм “Благословите женщину” фильмдары – иң яратҡан киноларым. Иҫем китеп ҡарайым шуларҙы.– Телевидение һинең өсөн нимә?– Телевидение – халҡым тарихы, мәҙәниәте, ижады хаҡындағы электән ниәтләгән эштәремде тормошҡа ашырыр майҙан. Луиза апай Фархшатова мине эшкә өйрәтте. Уға бик ҙур рәхмәтлемен. Радмир Бәҙретдинов, Фәнүзә Нәҙершина, Риф Ғәбитов кеүек данлыҡлы шәхестәр менән эшләнем, эшләйем. Киләсәктә телевидение тормошона бәйләп, мемуар яҙырға тигән ниәтем дә бар. Аллаһ насип итһә, ошондағы ижади мөхитте, шәхестәр менән аралашыу хаҡында яҙғым килә. Кемдәрҙер, телевидениела ҡатмарлы холоҡло кешеләр эшләй, тигән фекерҙә. Улай түгел. Беҙ шул тиклем матур итеп аралашып, эш барышында тураһын әйтһәк тә, унан ситтә бер-беребеҙ менән яҡшы мөғәмәләләбеҙ. Телевидениеның үҙем эшләгән дәүерен сағылдырғым килә ул китапта. Йылдар үтер, башҡа кешеләр килер бында, башҡа дәүер һулышы менән тулыр телевидение, әммә күңелемдәге яҙмаларымды ҡағыҙға төшөрһәм, беҙҙең осор күҙ алдына баҫыр ине, моғайын.– Башҡорт рухиәтен һаҡлар өсөн беҙгә XXI быуатта нимәләр эшләргә кәрәк, һинеңсә?– Бөтәһе лә ғаиләгә бәйле. Дәүләт тә, мәктәп тә, балалар баҡсаһы ла ата-әсә урынына туған телде, тарихты, мәҙәниәтте өйрәтә алмай. Шуға күрә балалары алдында башҡортса һөйләшмәгән, халҡының үткәне тураһында һөйләмәгәндәргә аптырайым мин. Шунан бөтә бәләне мәктәпкә, етәкселеккә япһарырға тырышалар. Бөгөн беҙгә балаларҙы түгел, ә ата-әсәләрҙе милли рухта тәрбиәләргә, уларға туған телдең, илдең ҡәҙере хаҡында һөйләргә кәрәк. Милли йолаларҙы, ғаилә байрамдарын, аҡһаҡалдар, ғаилә институтын күтәреү зарур.Шәхси бәхет менән генә кинәнеп йәшәй торған кеше түгелмен. Халҡыбыҙ рухы, моңо менән бәхетлемен. Һынауҙар, ҡаршылыҡтар менән яулана яҡты үрҙәр.