description: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡортостанда бер нисә төбәк ойошмаһы булдырылыуы хаҡында хәбәр иткәйнек инде. Ноябрҙә Нефтекамала уҙған ултырышҡа Дүртөйлө, Илеш, Ҡалтасы, Краснокама, Т

title: Милләт зыялыһы өнһөҙ ҡалмаҫ

maintext: Нимә генә тимә, һәр төбәктең үҙенең аҫыл ҡыҙҙары, егеттәре бар. Тап улар ойошманың әүҙемлегенә генә түгел, ә милләт алдында XXI быуат ҡуйған мәсьәләләрҙе хәл итеүгә булышлыҡ итер. Ҡоролтай эшмәкәрлеге – ул намыҫ эше, ата-бабаң, шәжәрәң алдындағы бурысың. Ғөмүмән, ҡаты талаптар, ҡәтғи бурыстар ҡуйып ҡына кешеләрҙе асылына ҡайтарыу мөмкинме икән? Юҡ, әлбиттә. Көсләп асылған күҙҙең нуры булмай, ти халыҡ. Шуға күрә башҡорт ҡоролтайының эшмәкәрлеген, уның менән хеҙмәттәшлекте һәр милләттәшебеҙ үҙенең милли тойғоһо менән бәйләһә ине. Бер ниндәй сәйәсәткә лә, шәхси мөнәсәбәттәргә лә ҡарамай, бары тик башҡорт халҡын ошо быуатҡа килтереп еткергән ата-бабаларыбыҙға рәхмәт хисенән!Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғолов “Башҡортостан Республикаһы төҙөлөүҙең 100 йыллығын байрам итеү тураһында” Указды тормошҡа ашырыу буйынса урындағы әүҙем ағзаларҙың тәҡдимен тыңлап, мәҙәни саралар ойоштороу, кәрәк икән, китаптар сығарыу, һәйкәлдәр асыу тураһында һүҙ алып барҙы.Башҡарма комитет аппаратының баш белгесе Тәнзилә Ҡотлогилдина “Башҡортостандың милли мәғарифы: бөгөнгө көн проблемалары һәм уларҙы хәл итеүҙең норматив-хоҡуҡи нигеҙҙәре” тигән сығышында мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу мәсьәләләренә ҡағылды. “Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында”ғы Законға ярашлы, һәр бер баланың IX класты бөткәнсе (йәғни төп дөйөм белем алғансы) туған телдә уҡырға хоҡуғы бар. Был положение Башҡортостан Республикаһының “Мәғариф тураһында”ғы Законына ла ингән. Ата-әсәләр быны белмәһә, ошоға ҡолаҡ һалһын һәм ғариза яҙһын. Федераль дәүләт белем биреү стандарттары туған телдә уҡытыуҙы тыймай. Киреһенсә, унда туған телде өйрәнеүгә бәйле талаптар ҡуйылған. Уларға ярашлы, мәктәп баланы әсә телендә иркен аралашырға, грамоталы яҙырға, үҙ телендә төрлө стилдәге текстарҙы яҙа белергә өйрәтергә тейеш.Бик күп закондар баланың туған телен белергә тейешлеген яҡлай. Х-ХI кластарҙа ла туған телдәрҙе йәки башҡорт дәүләт телен өйрәнеү өсөн ике сәғәт ваҡыт бирелә. Был сәғәттәр урыҫ теленә йәки башҡа федераль компонент предметтарына бүленергә тейеш түгел. 2015/16 уҡыу йылынан мәктәптәрҙә “Рәсәй халыҡтары мәҙәниәтенең рухи нигеҙҙәре” тигән дәрес инә башланы. Башҡортостан Мәғариф министрлығының күрһәтмәһенә ярашлы, был предмет сиктәрендә “Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте” фәне уҡытылырға тейеш. Балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәре асыу йәки уларҙағы тәрбиә процесын тулыһынса башҡорт теленә күсереү өсөн ата-әсәләрҙән ғариза кәрәк.– Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы туған телдәрҙе уҡытыуҙы хуплай. Министрлыҡ тарафынан бер нисә вариант уҡыу пландары эшләнгән. Бер вариант – уҡытыу туған телдә алып барылған мәктәптәр өсөн, икенсе вариант буйынса уҡытыу урыҫ телендә алып барыла, әммә туған телдәр өйрәнелә. Туған телдәрҙе өйрәнеү өсөн аҙнаһына өс тапҡыр сәғәттәр бүленгән. Уҡыу планын мәктәп ата-әсәләр, йәмәғәтселек менән бергә һайларға тейеш. Талап итегеҙ үҙегеҙ, хөрмәтле милләттәштәр. Бөтә закондар ҙа беҙҙең яҡлы, – тине ул, сығышын тамамлап. Ул шулай уҡ район һәм ҡала ҡоролтайҙарының отчет-һайлау йыйылыштарын уҙғарыу тәртибе менән дә таныштырып үтте. Һәр нәмә үҙебеҙҙән тора, ҡыл да ҡыбырлатмайынса башҡорт теле дәрестәрен сикләнеләр, тип әйтеү дөрөҫ түгел. Балаларҙан бигерәк, был йәһәттән беҙгә ата-әсәләр менән эшләү мөһимерәк. Күптәр үҙҙәре үк ҡыҙҙарын, улдарын туған телдән мәхрүм итә, үҙҙәре арынмаған кәмһенеү тойғоһон балаларына ла йоҡтора.Билдәле сәнғәт эшмәкәре, Нефтекама филармонияһы директоры, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Төньяҡ төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы советы рәйесе Рәйес Исмәғилев, урындағы эшмәкәрлек йәнләнеренә өмөт итеп, тарихсыларҙың төбәккә ҙур иғтибар бүлеүен һораны.Сарала ҡатнашҡан билдәле тарихсы Салауат Хәмиҙуллин буш ҡул менән килмәгәйне. Ул Ҡоролтай ағзаларына, ҡунаҡтарға “Башҡорт ырыуҙары тарихы” китабының “Гәрәй” ырыуы томын тапшырып, сығышында ошо төбәктең олуғ шәхесе Илдархан Мутин хаҡында һөйләп үтте:– Гәрәй ырыуы башҡорттары борон-борондан Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында йәшәгән. Вариҫтары Башҡортостандың Илеш, Яңауыл, Краснокама райондарында һәм Татарстандың Аҡтаныш, Саллы райондарында көн итә.Илдархан Мутин Миңзәлә өйәҙенең Өфө губернаһында старшина Ибраһим Мутин ғаиләһендә донъяға килгән. Миңзәләлә дүрт класлыҡ ҡала училищеһын тамамлаған. Февраль революцияһынан һуң ул Башҡорт милли хәрәкәтенең әүҙем ағзаһы булып китә. 1917 йылдың 20 июлендә Ырымбурҙа I Башҡорт ҡоролтайында Башҡорт өлкә шураһы составына алты ағза һайлана, шуларҙың береһе Илдархан Мутин була. III Бөтә башҡорт ҡоролтайы эше барышында Кесе ҡоролтайҙың предпарламенты составына һайлана.1918 йылдың февралендә Башҡорт хөкүмәтенең башҡа ағзалары менән бергә ул да Ырымбур губерна хәрби-революция комитеты тарафынан ҡулға алына. Аҙаҡ казактарҙан һәм башҡорттарҙан торған частар тарафынан азат ителә. Илдархан Мутин “Тулҡын” йәштәр ойошмаһын тергеҙеү маҡсатында ойошторолған башҡорт йәштәре конференцияһында ҡатнаша. Июлдә Башҡорт хәрби советы рәйесе урынбаҫары, сентябрҙә ошо уҡ ойошманың рәйесе вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә. 1919 йылдың мартында Башҡорт Хөкүмәте Совет Рәсәйе Эшсе-крәҫтиән хөкүмәте менән килешеүгә ҡул ҡуйғас, Илдархан Мутин башта Эске эштәр буйынса халыҡ комиссары булып эшләй, ә апрелдән Башҡорт АССР-ы Башревкомының социаль тәьминәт бүлегенә күсә. Ҡыҫҡа ғүмерендә ул милли хәрәкәттә байтаҡ эш башҡарып өлгөрә.Төбәк ҡоролтайы ваҡытында барған һөйләшеүҙә тулыһынса уның биографияһын яҡтыртыу мөмкин дә түгел, әммә шуныһы мәғлүм: Илдар Ибраһим улы, Совет власына ҡаршы эшмәкәрлектә ғәйепләнеп, 1938 йылдың 3 февралендә атыла.Әйткәндәй, ғаиләһенән бер Илдархан Ибраһим улы ғына түгел башҡорт рухиәтендә үҙ эҙен ҡалдырған кеше. Быйыл йәй Аҡтаныш ерендә Мутиндарҙың иҫтәлегенә таҡтаташ та асылды. Был эшмәкәрлекте артабан да дауам итергә кәрәк.Радик Бәхтиев кеүек сәмле, рухлы егеттәрҙе, дөрөҫөн әйткәндә, Баймаҡ районында ла күргәнем юҡ бөгөн. Ул – “Башҡорт ырыуҙары тарихы” китабының авторҙарының береһе генә түгел, янып-ярһып милләттәштәренең күңел күҙен асырға ынтылғандарҙан.– Каманың был яғында ғына түгел, теге ярында ла көтөп тора беҙҙе башҡорттар. Бары тик Өфө яғынан, башҡорт тарихсыларынан, етәкселектән дөрөҫ, аңлы мөнәсәбәт кәрәк, – тине ул берсә әрнеп, берсә боҙҙоң ҡуҙғалыуына һөйөнөп.Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты аппаратының баш белгесе Марат Ғилманов райондарҙа һәм ҡалаларҙа йәштәр ҡоролтайҙарын, мәктәптәрҙә балалар ҡоролтайҙарын ойоштороу тураһында һөйләне. Йәштәрҙе туплау һәм уларҙы йәмәғәт эшенә ылыҡтырыу маҡсатынан һәр төбәктә бурыстар, пландар ҡаралырға тейеш. Әйтәйек, Миәкә районы мәсьәләләре Нефтекаманыҡы менән тап килмәүе лә ихтимал. Иң мөһиме – ҡыйыулыҡ менән ең һыҙғанып эшкә тотоноу. Хәҙер йәштәр әүҙем, талантлы һәм үҙенең милли асылы хаҡында ата-әсәләренә һөйләргә әҙер. Шуға күрә төбәктәрҙә йәштәр ойошмаһы булдырыу – ул киләсәкте хәстәрләү генә түгел, ә быуындар бәйләнешен дә нығытыу.Нефтекама филармонияһындағы сарала ижади коллективтың да сығыш яһауы һис аптырарлыҡ күренеш түгел. Киреһенсә, улар бөгөн төбәк менән үҙәктең бәйләнешенә асыҡ миҫалдар килтереп фекер йөрөттө. Директорҙың концерт буйынса урынбаҫары Рифҡәт Ғәбделйәновты тыңлауы хатта бик ауыр булып китте:– Йылына күп концерттар бирәбеҙ, Башҡортостан ғына түгел, Татарстан, Мари Иле республикалары тамашасылары ла – беҙҙеке. Әммә эшмәкәрлегебеҙ хаҡында ваҡытлы матбуғатта бик һирәк яҙыла. Ә телевидение тураһында һүҙ ҙә юҡ, – тине ул, бик әсенеп.Филармонияның ҡуйыусы режиссеры Ләлә Килсенбаева, республика халҡына мөрәжәғәт итеп:– Гастролдәр менән килһәк, зинһар өсөн, беҙҙең артистарҙың сығышын урап үтмәгеҙ, – тип үтенде. – Республика филармониялары араһында беҙ беренселәрҙән булып “Урал батыр” эпосын сәхнәләштерҙек. Килеп күргәндәр әҫәрҙе бик ҡыҙыҡһынып ҡабул итте. Төбәктәргә лә уны алып сығырға ниәтләйбеҙ.Нефтекама филармонияһының лекторий етәксеһе Рита Ҡарасурина иһә балалар менән эшмәкәрлек хаҡында һөйләне.Нефтекама – бик үҙенсәлекле төбәк. Был яҡта йәшәгән башҡорттарға әленән-әле туған тел асылы, башҡорт рухы хаҡында иҫтәренә төшөрөп тороу зарур. Радик Бәхтиев кеүек егеттәр бар саҡта, бында милләт тамырҙары ҡайтанан барланып, халыҡ үҙ булмышына ҡайтыр.Ҡоролтай ултырышы барышында Рәйес Абдрахман улының урынбаҫарҙары ла һайланды: беренсе урынбаҫар – Гөлфиә Динисламова (Ағиҙел башҡорт гимназияһы директоры), мәктәптәр менән эшләү буйынса – Айгөл Йәһүҙина (Нефтекама нефть колледжы директоры), йәштәр менән эшләү буйынса – Илдус Хафизов (Краснокама районының Иҫке Мошто мәктәбе директоры). Уларға эштәрендә уңыштар теләйек, халыҡты рухи, мәҙәни сараларға йәлеп итеү эшен киң йәйелдереүҙәрен теләйек.Сарала Ағиҙел башҡорт гимназияһы директоры Гөлфиә Динисламова уҡыу йортоноң 15 йыллығы һәм Рәсәй киноһы йылы уңайынан “Арғымаҡ” республика балалар кинофестивален ойоштороу тураһында тәҡдим индерҙе. “Уның положениеһы гимназия сайтында эленгән”, – тине директор. Кем белә, бәлки, гәзит уҡыусылар араһында ла ҡатнашырға теләүселәр табылыр. Башҡарма комитет ултырышы резолюцияһына ошо конкурсты уҙғарыу тураһында тәҡдим дә инеп китте. Әйткәндәй, уны Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, Мәғариф министрлығы, Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты ойоштора.Төбәктә мәктәптәрҙә уҡыусылар менән эште лә йәнләндермәкселәр. Балалар ҡоролтайы ойоштороп, милли йолалар, байрамдар нигеҙендә ҡыҙҙарҙы, малайҙарҙы тәрбиәләргә ниәтләйҙәр. Зыялылар ҙа был яҡтарға юлы төшһә, Ҡоролтай ағзалары, урындағы халыҡ, гимназия уҡыусылары менән осрашып, заман һүҙен еткерер, тигән өмөттә ҡалайыҡ.Нефтекама башҡорт гимназияһында балалар матур башҡорт милли уйынсыҡтарын эшләй. Уҡытыусылары Рәшиҙә Рябых, Гүзәл Ғайсина, бер ҡараһаң, ябай ғына һындар аша уҡыусыларҙы милли кейем, уларҙың тарихы менән таныштыра. “Балаяндар” фәнни ойошмаһы етәксеһе Гөлназ Ғарипова ла башҡорт теле нескәлектәрен генә түгел, тел, әҙәбиәт уҡытыусыһының бурысына ярашлы, ҡыҙҙарҙы һәм малайҙарҙы милли рухта тәрбиәләргә тырыша. “Уҡыусыларҙы һуғышырға, талашырға, тартышырға өйрәтергә кәрәкмәй, быға уларҙы Интернет селтәре лә, урам үҙе лә йәлеп итеүе ихтимал, матурлыҡҡа ылыҡтырып тәрбиәләгеҙ”, – ти психологтар. Улар менән һис килешмәй булмай. Япондар юҡҡа ғына мәктәптәрҙә эстетика фәнен үҙләштермәй, ошо рәүешле улар балаларын яҡтылыҡ, изгелек, матурлыҡ аша барыһын еңергә өйрәтә. Башҡорт халҡының этикаһы, эстетикаһы – үҙе бер ҡаҙаныш. Мәктәптәрҙә ойошторолған балалар ҡоролтайы ошо хаҡта онотмаһа ине.


description: 1 декабрҙән 11-енә тиклем Рәсәй матбуғат баҫмаларына арзаныраҡ хаҡҡа яҙылыу буйынса ун көнлөк була. “Башҡортостан” гәзитенә тап ошо осорҙа ташламалы хаҡҡа яҙылып ҡалырға ашығығыҙ, дуҫтар! 1

title: Ҡыш һыуығы бер ни түгел беҙгә, “Башҡортостан” килеп торһа өйгә!

fasttext_language: ba


description: Ер йөҙөндә иң боронғо иҫәпләнгән ахалтекин аттарының һанын кәметеү маҡсатында уҙған быуаттың 70 – 80-се йылдарында Төркмәнстан Республикаһы Хөкүмәте дәүләткә ҡараған ат заводтарында үрсетелг

title: “Бейә сабып бәйге алмай” тиһәләр ҙә…

maintext: Был аттарҙы “арғымаҡ” тип йөрөтәләр. Ахалтекиндар менән сағыштырғанда, башҡорт атының да тарихы ҡайтыш түгел. Һуңғы йылдарҙа Рәсәй ғалимдары башҡорт атында ошо уҡ типтағы башҡа тоҡомдарҙың береһендә лә булмаған генетик мәғлүмәткә юлыҡҡан. Был үҙе үк уның иң боронғоларҙың береһе булыуына ишаралай. Йылҡысылыҡ буйынса Бөтә Рәсәй ғилми-тикшеренеү институтының генетика кафедраһы мөдире Людмила Храброва ла ошо фекер яҡлы. Әгәр ҙә был һүҙҙәр дөрөҫкә сыҡһа, башҡорт аты ахалтекиндарҙан да боронғораҡлыҡҡа дәғүә итәсәк.Ниһайәт, беҙҙең республикала ла ите һәм ҡымыҙы өсөн генә түгел, ә халҡыбыҙҙың милли йолаларын һаҡлау һәм үҫтереү, башҡорт атының эпостарҙа данланған данын ҡайтарыу маҡсатында йылҡысылыҡҡа тотоноусылар табылды. Мәҫәлән, һуңғы йылдарҙа Баймаҡ районында ат спортына ҙур иғтибар бүленә. Ауыл хужалығы кооперативтары, шәхси хужалыҡтар бәйге өсөн генә мал тәрбиәләй. Хужаларын йылҡысы ла, спортсы ла тип атарға мөмкин, сөнки улар аттарын ярыш талаптары буйынса тәрбиәләй, күнектерә, һабантуй бәйгеләренә, ат сабыштарына сығара.Күптән түгел төбәктең Граф күле туғайында ат спорты ярыштары фестивале үтте. Ҡар ҡатыш ямғыр яуыуға ҡарамаҫтан, Әбйәлил, Әлшәй, Баймаҡ, Ейәнсура райондарынан, Сибай ҡалаһы һәм күрше Силәбе өлкәһенән спортсылар күп килгәйне. Байрамда ҡатнашыусыларҙы район хакимиәте башлығы Илшат Ситдыҡов, Башҡортостан ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Азат Йыһаншин, мәҙәниәт министры урынбаҫары Ранис Алтынбаев ҡотланы.Фестивалдең программаһы бай булды. Барлығы ун бәйге иғлан ителде. Шуларҙан өс йәшкә тиклемге һәм оло йәштәге башҡорт тоҡомло аттар сабышында “Аҡъял” һәм “Блондин” ҡушаматлы аттар беренсе килде. Әйткәндәй, иң йәш жокейҙарҙың береһе Айгиз Муллабаев Республика көнө уңайынан “Аҡбуҙат” ипподромында уҙғарылған “Урал батыр” кубогына бәйгелә беренсе урынға лайыҡ булғайны. Башҡорт аттары бәйгеһенән тыш “Рус аты”, “Орлов” юртаҡтары, шулай уҡ ҡатнаш тоҡомлолар ҙа сабышты. Әлбиттә, сараның иң ҡыҙыҡлы өлөшө һыбайлылар биатлоны һәм “Ылаҡ” уйыны ине. “Ылаҡ”та “Ирәндек” командаһы “Атайсал” егеттәрен 3:0 иҫәбенә еңеүгә өлгәште.Ә инде һыбайлылар биатлоны республикабыҙҙа ғына түгел, Рәсәйҙә саҡ ойошторола башланы, тиһәк тә дөрөҫ булыр, сөнки тамашасыға ул быйылғы район һабантуйында тәүге тапҡыр күрһәтелде.Был юлы көс һынашырға ун ике һыбайлы сыҡты. Атының етеҙлеге һәм һыбайлының мәргәнлеге буйынса Баймаҡ районының Күсей ауылынан Урал Игебаевҡа тиңләшеүсе булманы – ун уҡтың бишәүһен сәпкә тейҙерҙе, Ғәҙелбайҙан Рәсих Йортбәков – икенсе, Сибайҙан Хөрмәт Таһиров өсөнсө урындарҙы уртаҡлашты. Осоп барған ҡошто атып алған башҡорт мәргәндәре ошо Ирәндек егеттәре кеүек инде ул! Фестивалдә барлығы йөҙгә яҡын ат һәм иллеләгән спортсы ҡатнашты. Бәйгеселәрҙең иң бәләкәйенә – 13 йәш.Көҙҙән ҡышҡа ингән йонсоу бер көнгә тура килһә лә, фестиваль барыһының да күңеленә хуш килде. Ат йәнле кешеләр йыйылғайны унда. Икенсе Бөтә донъя күсмә халыҡ уйындарында “Ылаҡ” ярышында дүртенсе урынды алған Баймаҡ һыбайлылары был сараны киләһе бәйгеләргә әҙерлек, сәм, ҡомар тип ҡабул итте. Улар араһында башҡорт тоҡомло аттарҙы 22 һәм 80 саҡрымлыҡ аламан бәйгеләргә, йәғни төрлө тоҡомло юртаҡ һәм арғымаҡтар уҙышына әҙерләүҙе хуплаусылар ҙа бар. Сыҙамлылыҡ буйынса монгол, ҡаҙаҡ, яҡут менән бер ҡатарҙа торған башҡорт аттары ла был дистанцияны “ыһ” та итмәй үтә алыр тигән ышаныс көслө. Килер бер мәл –Башҡортостанда ла “Башҡорт аты көнө”н иғлан итерҙәр. Бәлки, ул баймаҡтар ат спорты ярыштары фестивале уҙғарған көндәргә тура килтерелер.


description: Бөгөн муниципаль реформаны бойомға ашырыу, урындағы үҙидара органдарының вәкәләттәрен киңәйтеү һөҙөмтәһендә ауыл биләмәләрендә лә заман ағышын яҡшы тойған инициативалы кешеләргә киң юл асылы

title: Миллиондар күктән яумаһа ла...

maintext: Беҙ урындағы үҙидара органы урынлашҡан, ике меңдән ашыу кеше йәшәгән Дуҫлыҡ ауылында күп матур үҙгәрештәргә шаһит булдыҡ. Эшендә һәр яҡшы башланғысты күтәреп алырға күнеккән Алина Рәғин ҡыҙы иң тәүҙә биҫтәнең Комсомол урамында төҙөлгән, хәҙер тирә-яҡҡа йәм биреп ултырған ике ҡатлы күркәм йорт янына алып барҙы. Баҡтиһәң, муниципаль программа буйынса һалынған социаль торлаҡҡа бығаса иҫке ағас өйҙә көн күргән кешеләр күсенгән.– Авария хәлендәге йортта һигеҙ ғаилә йәшәй ине, – тип төшөндөрҙө хакимиәт башлығы. – Заманында уны дөйөм ятаҡ итеп тә файҙаланғандар, әммә ремонтлау хаҡында уйлап та ҡарамағандар. Комиссия килеп ҡарап, акт төҙөнө. Ләкин шәхси акционерҙар ҡулына күскән предприятие улар ҡушҡанды үтәмәне. Ахыр сиктә иҫке йортто ауыл муниципалитетының балансына алдыҡ. Федераль законға ярашлы, унда йәшәгән кешеләрҙе беҙ бөтөн уңайлыҡтары булған торлаҡ менән тәьмин итергә тейешбеҙ. Ләкин был йәһәттән республикала ғәмәлгә ашырылған социаль программаға эләгә алманыҡ. Барыбер ниндәйҙер сараһын күрергә кәрәк ине. Бергәләп кәңәшләшеп, халыҡты авария хәлендәге шул йорттан күсереү өсөн муниципаль программа әҙерләнек. Үҙ мөмкинлектәребеҙҙән сығып, финанслау юлдарын да таптыҡ. Ауыл Советы шул төҙөлөшкә ике миллион һум бүлде, район иһә 4,6 миллион һум өҫтәне. Ә ҡалған 1,2 миллион һумды иҫке йортта йәшәгәндәр үҙҙәре ҡаплаясаҡ, тип килештек. Башта ҡайһы берәүҙәр шуға бигүк ризалыҡ белдереп барманы, беҙҙе социаль торлаҡ менән бушлай тәьмин итергә тейешһегеҙ, тип тауыш күтәреп тә маташты. Аҙаҡ ҡына аңланылар: әгәр шул проект булмаһа, улар авария хәлендәге йорттан күсенә лә алмаясаҡ. Хәйер, яңы фатир өсөн кешеләр артыҡ күп тә түләмәне — 100–120 мең һум тирәһе генә иғәнә индерҙеләр.Һүҙ ҙә юҡ, программаны тормошҡа ашырыуға ауыл хакимиәтендә күп көс һәм тырышлыҡ һалалар. Төрлө мәғлүмәти сығанаҡтар аша эҙләп ҡараһалар ҙа, ундай тәжрибәгә юлыға алмайҙар, сөнки республикала бер генә ауыл Советы ла үҙ иҫәбенә социаль төҙөлөш менән шөғөлләнмәй. Ни тиһәң дә, бындай ҙур эшкә тотоноу өсөн урындағы ҡаҙнала миллиондарса һум ирекле аҡсаң булыу шарт. ‘– Бер көндө Комсомол урамындағы ошо йортта йәшәүселәр мине саҡырып алды һәм торлаҡ шарттарын яҡшыртыуҙа эшлекле ярҙам ҡулын һуҙғаныбыҙ өсөн ысын күңелдән рәхмәттәрен белдерҙе. Яңы матур фатирҙарға күсенгәндәренә, йәшәйештәре яҡшы яҡҡа үҙгәргәнгә кешеләр бик ҡәнәғәт. Әйткәндәй, был урамда төҙөлөш эштәре туҡталмай. Подрядсылар әле унда махсус программа буйынса етем балаларға алты фатирлы йорт һалыуға кереште.Шуныһы тағы ҡыуаныслы: Ғәфүр ауыл биләмәһе республикала иң беренселәрҙән булып “2014–2017 һәм 2020 йылға ҡәҙәр ауыл биләмәләрен тотороҡло үҫтереү” тигән федераль программаға ҡушылған. Шуға ярашлы, Дуҫлыҡ ауылының инфраструктураһын үҫтереүгә, уның яңы төбәгендә социаль объекттар һәм торлаҡ төҙөүгә, инженерлыҡ коммуникацияларын һуҙыуға федераль бюджеттан 315 миллион һум аҡса бүленгән. Ошо мөһим программаны үтәүҙә Ауыл хужалығы министрлығы төп заказсы булып тора ла инде, икенсе төрлө әйткәндә, эштәрҙең барышы өсөн Мәскәү алдында улар яуап тота.Ауыл биләмәһенең генераль планынан сығып, Дуҫлыҡтың яңы төбәгендә шәхси төҙөлөш өсөн 144 гектар ер бер нисә йыл элек үк бүленгәйне. Унда кешеләргә барлығы 500 биләмә биреү ҡаралған. Инвестициялар йәлеп ителә башлау менән яңы биҫтәлә төҙөлөш эштәре лә бермә-бер йәйелгән. Федераль программаға ярашлы, бында “Дуҫлыҡ ауылын комплекслы төҙөү һәм төҙөкләндереү” тигән проект та ҡабул ителгән. Иң мөһиме шунда — яңы торлаҡ массивында инженерлыҡ селтәрҙәрен һуҙыу менән бергә социаль инфраструктураны булдырыу ҙа беренсе планға ҡуйылған.Яңы төбәктәге ике ҡатлы заманса балалар баҡсаһында биҙәкләү, әйләнә-тирәһен төҙөкләндереү эштәре генә ҡалған. Ул 60 балаға иҫәпләнгән. Төп подрядсы — Өфөнән “Яңы ваҡыт” йәмғиәте – мөһим объектты йыл аҙағында сафҡа индерергә йыйына. Яҡты һәм матур бинала йылытыу системаһы, һыу һәм канализация селтәрҙәре әле үк файҙаланыу өсөн әҙер.Балалар баҡсаһы янында ғына өс ҡатлы мөһабәт спорт комплексы төҙөлә. Участка начальнигы Азат Солтанғәлиев әйтеүенсә, унда спорттың күп төрҙәре менән шөғөлләнеү өсөн бөтә шарттар булдырыласаҡ, теләгән кешеләр фитнес-клубҡа, тренажер залына йөрөй аласаҡ, бында хатта кафе ла асыласаҡ.– Спорт комплексын төҙөү 100 миллион һумға төшәсәк, – тип өҫтәне Азат Мөсәғит улы. – Бындай ҡоролмалар республикала күп түгел. Беҙҙең ойошма Дуҫлыҡтағы инвестиция проектын ғәмәлгә ашырыуҙа ла һынатмаясаҡ, тип ышандыра алам, сөнки ул социаль объекттар төҙөүгә махсуслашҡан. Шуныһы ҡыуаныслы: ил иҡтисади көрсөктән сығырға өлгөрмәгән ваҡытта ла ауылдарҙа заманса инфраструктура булдырыуға йүнәлтелгән программалар Хөкүмәтебеҙ тарафынан яҡлау таба.– Эйе, беҙҙең проект шул яғы менән отошло: ул шәхси төҙөлөштө йәйелдереү менән бергә инженерлыҡ селтәрҙәрен һуҙыу һәм социаль объекттар һалыуҙы ла күҙ уңында тота, – тип беҙҙең әңгәмәне ялғаны Алина Рәғин ҡыҙы. – Электр линияһы үткәрелгәс, кешеләр үҙ биләмәләрендә эшкә берҙәм ҡуҙғалды. Быйыл үҙәктән килгән инвестициялар иҫәбенә газ селтәрен дә һуҙҙыҡ. Әле унда 100-ләп йорт төҙөлә, ә 20 ғаилә яңы торлаҡтарына күсенергә лә өлгөрҙө. Әлегә был төбәктә бөтә ер участкалары ла бүлеп бирелмәгән. Райондың милек һәм ер мөнәсәбәттәре комитеты менән берлектә шул майҙандарҙы һатыу буйынса аукциондар үткәрә башланыҡ. Райондан инде шул аҡсаның яртыһын беҙҙең бюджетҡа күсерәләр.Йәнә шуныһы мөһим: халыҡ күп йәшәгән Дуҫлыҡ ауылында һыу менән тәьмин итеү системаһын яңыртыу, ҡеүәтле насос станцияһын төҙөү ҙә программаға индерелгән. Шул объекттарҙа ла эштәрҙе быйыл тамамлау күҙаллана. Хәҙер биҫтәне ете скважина һыу менән туйындырасаҡ, уны хужалыҡ ихтыяждарына тотоноуҙа ла бер ниндәй сикләүҙәр булмаясаҡ.Хакимиәт башлығы ҡат-ҡат телгә алыуынса, Дуҫлыҡ ауылын комплекслы төҙөү һәм төҙөкләндереүҙә федераль программаға эләгеүҙәре улар өсөн ҙур бәхет. Үҙәктән кемгә шулай 315 миллион һум ярҙам бирәләр? Башҡортостанда әлегә дүрт ауыл муниципалитеты ғына ошо ҙур проектта ҡатнаша.– Ни өсөн районда нәҡ беҙгә шундай бәхет йылмайҙы? Үҙәктә биләмәлә көслө ауыл хужалығы предприятиелары булыуын да күрмәй ҡалманылар, – ти урындағы үҙидара органы етәксеһе. – Беҙҙәге Туймазы ҡошсолоҡ фабрикаһының электән төбәк иҡтисадын үҫтереүгә индергән өлөшө ҙур. Хәҙер уны ил һәм республика баҙарында киң билдәле “Башҡорт игене” йәмғиәте үҙ ҡанаты аҫтына алды. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә ул Туймазы бүлексәһен үҫтереүгә күп аҡса тотондо. Белеүемсә, 267 миллион һумлыҡ яңы ауыл хужалығы техникаһы һатып алғандар. Бынан тыш ҡошсолоҡ фабрикаһы тотошлай реконструкцияланды. Элек ул баҙарға тауыҡ йомортҡаһын сығарһа, хәҙер иһә ҡош ите етештереүгә үҙгәртеп ҡоролдо. Яңыртылған предприятиела бөгөн 170 кеше эшләй. “Башҡорт игене” йәмғиәте беҙҙең муниципаль берәмектең иҡтисадына яңы һулыш бирҙе. Әле ул ике мең гектар еребеҙҙе эшкәртһә, киләсәктә районда баҫыусылыҡ менән 10 мең гектар майҙанда шөғөлләнергә теләй.Ғәфүр ауыл биләмәһендә юл хужалығы ла – иғтибар үҙәгендә. Биләмәлә эйәһеҙ юлдар ҡалмаған, барлыҡ 60 километр арауыҡ та кадастр иҫәбенә алынған.– Һуңынан техник паспорттарын районға тапшырҙыҡ, улар инде шул юлдарҙы тәртиптә тотоу өсөн беҙгә аҡса бүлә башланы, – ти Алина Рәғин ҡыҙы. – Бына быйыл шул маҡсатҡа юл фондынан ике миллион һумдан ашыу аҡса алдыҡ. Беҙ уны юлдарҙы ремонтлауға, ауыл урамдарындағы асфальтты яңыртыуға тотондоҡ. Әле беҙҙә Дуҫлыҡ һәм Тимер ауылдарын ғына асфальт юл менән тоташтыраһы ҡалды.Шулай ҙа бөгөн урындағы үҙидара органы етәксеһен борсоған мәсьәләләр ҙә юҡ түгел. Әлбиттә, ауыл биләмәһенең федераль программала ҡатнашыуы, инфраструктураны үҫтереүгә ҙур күләмдә инвестициялар һалыныуы бик тә шатлыҡлы күренеш. Әммә муниципаль берәмектең үҙенең финанс базаһы һуңғы осорҙа ярлылана төшкән. Был инде республикала һалым сәйәсәтенең үҙгәреүенә, юғарыла урындағы үҙидараның мәнфәғәттәрен бигүк иҫәпкә алмауҙарына бәйле. Әйтәйек, хәҙер физик шәхестәрҙең килем һалымынан ни бары... ике процент ҡына уларҙың ҡаҙнаһына инә. Был инде элекке нормативтан биш тапҡырға кәмерәк.– Өҫтәүенә аренда түләүҙәренән килгән аҡсаны ла беҙгә бөтөнләй бирмәйҙәр, – ти Алина Йомағолова. – Элек, исмаһам, 50 проценты урында ҡала торғайны, уның күләме йылына 1 миллион 200 мең һумдан кәм түгел ине. Хәҙер бюджетта шул керемде лә юғалттыҡ. Шуға биләмә хакимиәтенең элекке һымаҡ ирекле аҡсаһы юҡ.Ә былай федераль программаға эләгеп, беҙгә бөгөн артыҡ зарланыу ҙа килешмәй торғандыр. Киләсәккә ҡорған пландарыбыҙ ҙа ҙур. 1200-ҙән ашыу кеше йәшәгән Ғәфүрҙә 40 гектар майҙанда биҫтә ҡалҡып сыҡты. Хәҙер унда йәшәгән халыҡ беҙҙең алда ауылдарында балалар баҡсаһын төҙөү, шулай уҡ эсәр һыу менән тәьмин итеүҙе яҡшыртыу мәсьәләһен күтәрҙе. Оло юлға яҡын ғына урынлашҡан Воздвиженка һәм Никитинка ауылдарының да сиктәре киңәйәсәк.Шуны әйтер инем: ауылдарҙы комплекслы үҫтереүҙә һәм төҙөкләндереүҙә беҙ ҡатнашҡан федераль программа бик тә шәп. Шундай ҙур эштәр халыҡтың урындағы үҙидара органына ышанысын арттыра. Был инде беҙҙе шатландыра, тынғыһыҙ эшебеҙҙә көс һәм илһам өҫтәй.


description: Туймазыла башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың төбәк-ара конкурсын үткәреү матур йолаға әүерелде. Ошо күркәм йыр бәйгеһе башҡорт халҡының бай тарихы, күңел сафлығы сағылған оҙон көй сәнғә

title: Оҙон көйҙә - милләт яҙмышы

maintext: Быйыл конкурс күңелендә халыҡ моңона оло һөйөү һәм ихтирам йөрөткән, оҙон көйҙәрҙе үҙ иткән төрлө йәштәге йыраусыларҙы үҙенә туғыҙынсы тапҡыр йыйҙы. Шуныһы ҡыуаныслы, бәрәкәтле Туймазы ерендә үткәрелгән моң байрамы хәҙер йылдан-йыл киңерәк танылыу ала бара. Быйылғы бәйгелә Башҡортостандың 21 ҡала һәм районынан, шулай уҡ күрше Татарстандан, Силәбе һәм Һарытау өлкәләренән, Санкт-Петербургтан, беҙҙе ныҡлы ҡәрҙәшлек ептәре бәйләгән Ҡаҙағстандан килгән 70-кә яҡын йырсы ҡатнашты.Өс көн буйы Туймазылағы мәҙәниәт йорттары сәхнәһенән илаһи моң ағылды. Йырсыларҙың башҡарыу оҫталығын, үҙенсәлекле тауышын Нажиә Аллаярова, Юлай Ғәйнетдинов, Тәнзилә Үҙәнбаева, Азамат Тимеров кеүек йыр белгестәре баһаланы.Конкурс барышында жюри рәйесе, заманында башҡорт опера сәнғәте йондоҙо булып танылған Нажиә Аллаярова менән яҡындан аралашыу форсаты тейҙе.— Шул ҡыуандыра, быйылғы бәйгелә сәнғәтебеҙҙә күркәм традицияларҙың юғалмауын, халыҡ күңеленән ағылған йыр-моң шишмәһенең һис кенә лә һайыҡмауын яҡшы тойҙоҡ, — тине ул. — Матур тауышлы йырсылар күп килгән. Улар халҡыбыҙҙың гүзәл хазиналарының береһе булған оҙон көйҙәрҙе бөтә күңеле аша башҡара. Балаларҙың сығыштары иҫ китмәле булды. Улар бит бер-ике генә түгел, дүртәр йыр өйрәнеп килгән. Ололар араһында ла күптәр моңло тауыштары менән илһамландырҙы. Бына Туймазынан 72 йәшлек Мөҙәрис Мөхтәсипов үҙе бер һоҡланғыс талант эйәһе. Күңеленән шундай моң урғыла, халыҡ көйҙәрен юғары оҫталыҡ менән башҡара.Һарытау өлкәһенең Пугачев районындағы Бәғнәш ауылынан килгән 81 йәшлек Ғәбдерәүеф Бишев һәүәҫкәр башҡарыусылар араһында иң өлкәне ине. Ул – үҙ төбәгендә башҡорт йыр фольклоры традицияларына тоғро ҡалған үҙешмәкәрҙәрҙең береһе.– Һарытау башҡорттары ла үҙ моңон һаҡлап килә, – тине аҡһаҡал. – Мин үҙем ете йәшемдән йырлай башлағанмын. Башҡорт илендәге йыр бәйгеләрендә өсөнсө тапҡыр ҡатнашам. Бындай ихлас осрашыуҙар, йыр-моң оҫталары менән яҡындан аралашыу олоғайған көнөмдә лә ижади көс һәм илһам бирә.Конкурсты йомғаҡлау тантанаһында Башҡортостандың мәҙәниәт министры урынбаҫары Рәнис Алтынбаев төрлө төбәктәрҙән килгән һәүәҫкәр башҡарыусыларҙы, йыр сәнғәте оҫталарын, залдағы тамашасыларҙы йылы тәбрикләне. Ул йыр-моң байрамында ҡатнашыусыларға республика Башлығы Рөстәм Хәмитовтың ҡотлау һүҙҙәрен еткерҙе.– Милли йыр һәм музыка сәнғәтен үҫтереүҙә һәм популярлаштырыуҙа был бәйгенең әһәмиәте ҙур, – тине ул. – Йылдан-йыл конкурстың географияһы ла киңәйә бара, унда ҡатнашыусыларҙың да кимәле күтәрелә. Был бик тә мөһим, сөнки һөнәри сәнғәтебеҙҙе туйындырған илһам шишмәләре нәҡ халыҡ ижадынан юл ала.Гала-концертта бәйге лауреаттары, шулай уҡ танылған йыр оҫталары башҡарыуында башҡорт моңдары яңғыраны. Туймазы тамашасыларына был юлы халыҡ йырсыһы Абдулла Солтановтың ҡабатланмаҫ тауышы менән яңынан һоҡланыу бәхете тейҙе. Ул халҡыбыҙҙың аҫыл йыр хазиналарын йөрәктәрҙе тетрәндерерлек итеп башҡарҙы.Бына сәхнә түренә бәйгелә еңеүселәр саҡырылды. Балалар төркөмөндә Илештән Айбулат Ғиләжетдинов, Учалынан Ләйсән Золотарева, Туймазынан Регина Ғилфанова, Морат Заһиров һәм Азалиә Ғиззәтуллина лауреат булып танылды. Беренсе дәрәжәле диплом иһә Туймазы музыка мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе, моңло тауышы менән жюри ағзаларын әсир иткән Валерия Назароваға тапшырылды.16 – 60 йәштәгеләр араһында Татарстандың Яр Саллы ҡалаһынан Рәмилә Йосопова, Борайҙан Эрнест Арыҫланов, Ейәнсуранан Әлфиә Мырҙабаева, Баймаҡтан Тимур Рамаҙанов, Өфө ҡалаһынан Гөлгөнә Рыҫҡолова, Ғафуриҙан Рәмил Ҡотдосов билдәләнде. Ә 60 йәштән өлкәнерәк йырсылар араһынан лауреат исемен Туймазынан Гөлшат Фаршатова, Һарытау өлкәһенән Ғәбдерәүеф Бишев, Белорет районынан Заһир Муллағәләмов, Йәрмәкәйҙән Әбүзәр Мөхәмәтйәнов, Өфө районынан Факиһа Ишҡыуатова, Туймазынан Мөҙәрис Мөхтәсипов алды.Ә Гран-при хаҡлы рәүештә Өфөнән Юнир Һағынбаевҡа бирелде. Меңәрләгән тамашасылар уны Баймаҡ районының Буранбай ауылында тыуып үҫкән күп яҡлы талант эйәһе тип белә. Әлеге көндә Юнир – Өфөләге данлыҡлы “Мираҫ” йыр һәм бейеү ансамбленең солист-музыканты.— Ҡурайҙа уйнау оҫталығы миңә халыҡ йырҙарын башҡарғанда ла ныҡ ярҙам итә, – тине ул. – Шуға “Мираҫ” фольклор ансамблендә эшләүе миңә бик тә оҡшай. Туймазылағы “Оҙон көй” бәйгеһендә бер нисә йыл рәттән ҡатнаштым. Ниһайәт, быйыл ул миңә ҙур еңеү килтерҙе. Йыр-моң байрамынан күңелебеҙҙе, рухыбыҙҙы байытып ҡайтабыҙ. Мине тағы был конкурста йәш башҡарыусыларҙың матур тауыш менән халыҡ көйҙәрен яңғыратыуҙары һөйөндөрҙө. Тимәк, беҙҙең йыр фольклоры традициялары быуындан быуынға бирелеп килә. Шуға ла беҙҙең боронғо башҡорт йырҙары йәшәһен, Туймазы ерендәге “Оҙон көй” бәйгеһе лә оҙон ғүмерле булһын, тип әйтке килә.


description: Йәмле Ағиҙел буйында урынлашҡан Һабаш ауылында тырыш, уңған, дәртле халыҡ йәшәй. Ул Ергән ауыл биләмәһенә ҡарай. Барыһы ла ошонда тыуып үҫкән, бер үк нәҫелгә ҡараған ғаиләләр күп, бер-береһе

title: Һабаштар йәшәй белә

maintext: Һабаш ауылы үҙенең күркәмлеге менән әсир итә. Матур йорттар, асфальт урам. Иң мөһиме — уңған, тырыш, тыуған еренең ҡәҙерен белгән, берҙәм халыҡ йәшәй бында. Ауыл уңғандары менән танышҡас, аҫаба башҡортҡа хас булғанса малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнеп, тыуған төйәгендә кирә баҫып тормош көтөүҙәре, балаларын ысын хеҙмәт тәрбиәһе биреп тәрбиәләүҙәре һоҡландырҙы.Ергән ауылында урынлашҡан “Салауат исемендәге колхоз” ауыл хужалығы етештереү кооперативының Һабаш бригадаһы районда төп күрһәткестәр буйынса гелән алдынғы урында. Бригадир Илдус Игбаев бында 1992 йылдан етәкселек итә. Илдус Миңлебай улы — өлгөлө ғаилә башлығы, хәстәрлекле атай. Ҡатыны Зөлфиә менән өс бала тәрбиәләйҙәр. Ауылдаштары уны ауыл Советы депутаты, староста итеп һайлап ҙур ышаныс күрһәткән. Колхозда 220 кеше эшләһә, шул иҫәптән Һабаш бригадаһында һәм фермала ауылдан 50-нән ашыу кеше хеҙмәт урыны тапҡан. Ферманың алты ҡураһында 810 һыйыр малы булһа, шуның 250-һе — һауын һыйыры. Көнөнә 3,5 тонна юғары сифатлы һөт Мәләүез комбинатына оҙатыла. Бер аҙын пакетҡа ла тултыралар, “Белянка” тип атала ул. “Социаль һөт”тө Салауат ҡалаһы ололары көтөп ала — көн дә биш нөктәгә һатыуға сыға.“500 ферма” программаһы сиктәрендә мал ҡуралары заманса йыһазландырылғанға эш шарттары уңайлы. Республикала беренсе булып һәр мал паспортҡа эйә — компьютерға теркәлә. Израилдән белгес килеп ҡороп киткәндән һуң һәр һыйырҙың һаулығы, күпме һөт биреүе күҙәтелә. Хужалыҡтағы биш ветеринар малдарҙың һаулыҡ торошон тикшереп тора. Юғары сифатлы һөт һатып табыш ала хужалыҡ. Тағы бер йүнәлеш — тоҡомло йәш таналар үҫтереп һатыу.Игенселектә лә уңышлы эшләй һабаштар. 1800 гектарҙы биләгән бөртөклөләрҙән быйыл 30-ар центнер уңыш йыйып алғандар. Сөгөлдөр, көнбағыш, картуф баҫыуҙары ла мул уңыш менән һөйөндөргән. Рәсәй агросәнәғәт комплексының почетлы хеҙмәткәре водитель Миңлейәр Ибраһимов, механизатор Самат Йосоповтың һәм башҡаларҙың фиҙакәр хеҙмәт емештәре был.Халыҡтың йәшәйеш кимәле ҡыуандыра. Ауылға “зәңгәр яғыулыҡ” үткән, ҡышын юлдар ҡарҙан таҙартыла, һәр йортта тиерлек ҡалалағы кеүек бөтә уңайлыҡтар булдырылған. Ысынлап та, емертеп эшләй ҙә, кинәнеп ял да итә белә һабаштар.2003 йылда хужалыҡ клуб төҙөп биргәнгә ҡыуанып бөтә алмай ауыл халҡы. Мөдир Лилиә Ғәббәсова әйтеүенсә, халыҡ төрлө мәҙәни сараларҙа әүҙем ҡатнаша. “Уңған хужабикә” түңәрәге иһә ҡатын-ҡыҙҙарҙы берләштергән. Шәжәрә, “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы үткәрелә. “Айыҡ ауыл” республика конкурсында ла ҡатнашып өлгөргәндәр. Быйыл Ергән ауыл биләмәһе менән берлектә урындағы башланғыстарҙы тормошҡа ашырыу республика программаһына ярашлы балалар спорт-уйын майҙансығы төҙөү мөмкинлеге килеп сыҡҡан.Һәр ауыл уңған ғаиләләре менән көслө. Илгиз Игбаев ферма мөдире булып байтаҡ йылдар эшләй. Ҡатыны Гөлшат — уңған һауынсыларҙың береһе. Татыу ғаиләлә биш бала буй еткерә.— Улыбыҙ Ғайса Башҡортостан дәүләт аграр университетында ветеринарға уҡый. Киләсәктә тыуған ауылыбыҙға эшкә ҡайтырға иҫәбе. Хужалыҡта йәштәргә иғтибар ҙур. Ҡайтһындар ғына, — тине ул.Әйткәндәй, йәштәрҙән Эдуард Алсынбаев, Азамат Йәрмөхәмәтов та колхоз ярҙамы менән йорт һала. Фидан Әлимбаев, Ирек Сәфәров, Рим Мөслимов иһә заманса техниканы “ауыҙлыҡлаған” яуаплы йәштәр.Мәктәп мөдире Рәсилә менән бригада шоферы Насир Бикбулатовтарҙың татыу ғаиләһендә өс бала үҫә. Улдары Заһир Ишембай башҡорт гимназияһында уҡый, “Берғамыт” халыҡ бейеүҙәре ансамблендә йырлай. Уҡытыусы Гөлфирә менән зоотехник-селекционер Мансур Бикбулатовтар ҙа дүрт балаға ғүмер биргән. Алсынбаевтар, Бикбулатовтар, Фәйзуллиндар, Ғәббәсовтар, Бикҡужиндар ғаиләләре тырышып донъя көтә, балалар үҫтерә.Һәр береһе хөрмәткә лайыҡ оло быуын вәкилдәре лә өлгө булып тора йәштәргә. Мәҫәлән, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре Таһир Алсынбаев, Камил Ғәббәсов ошо хужалыҡта оҙаҡ йылдар фиҙакәр хеҙмәт итеп хаҡлы ялда. Роза Ғәббәсова, Бәзирә Бикбулатова, һуғыш ветераны Хәмит Солтанов, Разия Әлимбаева — ауылдың ҡотон һаҡлап тороусы ағинәйҙәр, олатайҙар быуыны.Ауылдың иң өлкән кешеһе Рамазан ағай Игбаев иһә, хәләл ефете Зәйтүнә менән 65 йыл бергә татыу ғүмер кисереп, ауылдаштарына өлгө күрһәтә. Дин юлындағы аҡһаҡал иман нуры таратып, һәр башланғысҡа изге фатихаһын бирә, төбәктә хаҡ дин тәрбиәһен таратыуға күп көс һала.Тыуған төбәгенең ҡәҙерен белеп йәшәй һабаштар. Үҙҙәре тырыш, егәрле, дәртле. Ғаиләләр ҙә татыу, балалар ишле. Ә ошо төбәктә тыуып үҫкән хужалыҡ етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Сибәғәт Абдулхай улы Ғәйнуллин эшһөйәр яҡташтары менән бергә ҡулға-ҡул тотоношоп, халҡының киләсәген хәстәрләп, күркәм тормош кисерә.


description: Интернетта ирҙәр зарланып яҙғанды күрһәм, баштарына яулыҡ бәйләге килә. “Илдә насар” тип илап ултырған боронғо аҡһаҡалдарҙы күҙ алдына килтерә алмайым! Ә ҡасан тормош еңел булған?! Интернетт

title: “Үрмәләр еренән - үрмәләп, йүгерер еренән - йүгереп...”

maintext: ***Тыуған еркәйемә ҡайтыр инем,Аяҡтарым талһа, имгәкләп, –тип йырлағандар борон.Хәҙер йыш ҡына имгәкләп булһа ла ауылынан сығып китергә тырышалар...***Баҡсабыҙҙағы шишмәгә торба ҡуйғандар. Шунан һыу алған һайын кранды бороп япмай киткән кеүек хис ҡала.***Күҙҙәреңә мөлдөрәп ҡарап торған сабыйыңдың башынан йыш һыйпайһыңмы? Уны донъяға килтергән һинән башҡа кем тағы шулай ярата алыр, кем йәлләр? Һинең проблемаларыңда уның бер ғәйебе лә юҡ.***Ҡатын кешене ғәрләндереү генә көс – Айға ла барып етә! Ул ғәрлектән хатта эшләй алмаҫын эшләп ҡуя ала.***Беҙҙең халыҡта ирҙәр ҙә, ҡатындар ҙа борондан тиң хоҡуҡлы булған ул. Күп кенә телдәрҙә, хатта ҡайһы бер төрки ҡәүемдәрҙә лә ир-атҡа ҡарата ғына “кеше” һүҙе ҡулланыла. Ә беҙҙең телдә – ир кеше, ҡатын кеше!***Белорет районының Асы ауылында Арыҫлан Мөбәрәковҡа һәйкәл асыу тантанаһына, аяҡтан ҡалһа ла, Рәғиҙә апай Янбулатова ла килгәйне. Музейында портреты алдына ултырып, телмәр тотто:– Арыҫлан, һин ни тиклем көслө талант булһаң, шул тиклем үк ышаныусан, бала күңелле инең, – тигәне иҫтә ҡалған.***Һуңғы ваҡытта йәмәғәтселәр, зыялы тип йөрөтөлгәндәр араһындағы ығы-зығыға ҡарап, бер әкиәт иҫкә төшә....Бер егет һунарға китеп барғанда өс шайтан балаһына тап була. Тегеләргә аталары өсөһөнә бер әйбер – оса торған келәм ҡалдырған да шуны нисек бүлешергә белмәй һуғышып яталар икән. Шунан теге егеттән ярҙам һораған былар, йәнәһе, хәрәмләшмәҫ, тиҙәр инде. Егет йыраҡҡа, урман эсенә уҡ атып ебәрә лә, кемегеҙ алдан килә, шуға эләгә, тигән, ти.Шайтандар уҡ эҙләп йөрөгән арала был тылсымлы келәмгә ултырып, ҡалған нәмәләрен алып осҡан да киткән, ти.Беҙгә ситтән дошман эҙләйһе түгел, кемдеңдер “урман эсенә” уҡ атыуы ла етә.***Бер эште лә “килеп сыҡмаҫ” тигән уй менән башларға ярамай. Ана шул төпкөл уй гел бер ҡаршылыҡ сығара ла тора. Ул ғына ла түгел, алда ҡая булһа ла, янынан юл барын аңламайынса, ҡул һуҙымы ҡалған ерҙән өмөттө өҙөргә мәжбүр итә.Тәүәккәлләнеңме – алға! Шыуып сығыр еренән – шыуып, үрмәләр еренән – үрмәләп, йүгерер еренән – йүгереп, йөҙөр еренән – йөҙөп, хатта тәкмәс атып! Туҡтап, ял итеп, уйлап алырға ла онотма.Аҡыллы бер аҙым яһар ерҙә иҫәр йөҙҙө яһар, тик файҙаһы булмаҫ.


description: Яңы Ергән ауылында төрлө милләт вәкилдәре йәшәй. Сиҙәм күтәреү осоронда был яҡтарға Ҡалтасы районынан бер төркөм удмурт халҡы килә. Йылдар үтеү менән улар, төйәкте үҙ итеп, ошонда төпләнеп ҡ

title: Ергәндең егәрле халҡы

maintext: Рәйсә + РәйесМиәкә районы егете Рәйес Вәлиевте, Башҡорт ауыл хужалығы институтын уңышлы тамамлап ҡулына зоотехник дипломы алғас, йүнәлтмә буйынса Яңы Ергәнгә – “Яңы юл” колхозына эшкә ебәрәләр. Йәш белгес Хәйбулла яҡтарына яңғыҙ килмәй – күптән күҙ һалып йөрөгән ауылдашы Рәйсәне кәләшлеккә әйттереп, яңы тормош ҡорорға, дәртләнеп эшләргә тигән яҡты уйҙар менән хеҙмәт юлын башлай.– Беҙ килгәндә колхоздың көслө сағы ине, – тип хәтирәләр ебен һүтте Рәйес Фәррәх улы. – Шунда уҡ фатир бирҙеләр, иртәгәһенә үк фермаға эшкә барҙым. Һигеҙ меңдән ашыу һарыҡ, 1 мең 500 баш һыйыр малы, 1 мең 300 сусҡа иҫәпләнә, һәр кем эшле һәм ашлы. Ҡатыным һауынсы булып урынлашты, бергәләшеп эшләйбеҙ, кистәрен төрлө сараларға йөрөйбөҙ. Халыҡ татыу, барыһы ла хужалыҡты алға сығарыу өсөн янып йөрөй. Тырышлыҡ та бушҡа китмәне: колхоз миллионерға әйләнде. Бөгөн ул ваҡыттарҙы хәтерләргә генә ҡалды, – тип бошоноп алды геройым.Ҡасандыр күмәк эштә тырышып тир түккән, үҙҙәре төҙөгән ойошма бер мәл селпәрәмә юҡҡа сыға. Үҙ ҡулдары менән күтәргән келәт-аҙбарҙарҙы ситтән килтерелгән көслө техниканың емереүен күҙ йәше аралаш күҙәткән оло быуын кешеләренең ниҙәр кисереүен аңлауы ҡыйын түгел. Әммә ауырлыҡтар алдында бөгөлөп ҡалмай улар: заман менән йәнәш атлай, артабан йәшәргә, эшләргә тырыша. Вәлиевтәр – икеһе лә хеҙмәт ветераны. Ҡырҡ йылдан ашыу һыйыр һауған Рәйсә Мулләхмәт ҡыҙының фиҙакәр хеҙмәте юғары баһалана, уның күкрәген орден биҙәй. Тормош иптәше лә юғары наградаларға лайыҡ була.Ошо көндәрҙә бәхетле ғаилә алтын юбилейын билдәләй. “Илле йыл илле көн кеүек үткән дә киткән, – тип йылмая йорт хужабикәһе. – Бер ҡасан да һүҙгә килешеп, бер-беребеҙҙең йөҙөн йыртманыҡ. Тормош булғас, һауыт-һаба шалтырамай тормағандыр, әммә балалар алдында бер ҡасан да үпкәләшкәнебеҙҙе һиҙҙермәнек. Ирем миңә ҡарата шул тиклем игелекле мөнәсәбәттә булды. Шулай булмаһа, уға эйәреп сит ергә килер инемме ни?!”Хаҡ һүҙҙәр. Ысынлап та, ун туғыҙы ла тулмаған йәш ҡыҙҙың, сит төбәкте үҙ итеп, балалар үҫтереп, йәмәғәтенә таяныс һәм терәк булып йәшәүенә һоҡланмау мөмкин түгел! “Үҙегеҙҙең Миәкә яҡтарына кире ҡайтырға тигән уйҙар булдымы?” тигән һорауыма икеһе лә бер тауыштан: “Юҡ!” – тип яуапланы.– Ауыл халҡы шул тиклем йылы ҡабул итте, бер ваҡытта ла “килмешәк” тигән һүҙҙе ишетмәнек, ҡырын ҡарашты тойманыҡ, тыуған еребеҙ кеүек яҡын күреп йәшәнек тә киттек. Шуға күрә кире ҡайтабыҙ тигән уй бер ваҡытта ла булманы, тыуған ауылдан да яҡыныраҡ, ҡәҙерлерәк ул. Балаларыбыҙ ошонда донъяға килде, уҡыны, ғаилә ҡорҙо, әле лә бында йәшәйҙәр.Хаҡлы ялдабыҙ тип ҡул ҡаушырып ултырмай улар: мал көтә, ҡош-ҡорт аҫрай, баҡсасылыҡ менән шөғөлләнә. Рәйсә апайҙы районда егәрле ҡатын-ҡыҙ булараҡ яҡшы беләләр, ул етештергән һөт ризыҡтарын һәр кем һатып алырға тырыша, әленән-әле заказ бирәләр. Әйткәндәй, татар килене аш-һыуға ла бик оҫта: ул бешергән сәксәк, бәлештәр туй табындарын йәмләй, аш-һыуы телеңде йоторлоҡ була. Бәхетле парҙың ете ейәнсәре менән бер ейәне бар. Алтын туйға иң оло бүләк булып тиҙҙән ейәндәре Тәлғәт әрме сафынан ҡайтасаҡ.Ҡаҙ өмәһе – тормош биҙәгеКөндәр һыуытып, бер аҙ ҡар яуғас, ауылда матур саралар башлана. Муллыҡ байрамын сағылдырған ҡаҙ һәм һуғым өмәләре һәр ауылда тиерлек үтә. Ә инде һәр йортта кәмендә егермеләгән ҡош-ҡорт аҫраған Яңы Ергән хужабикәләре өсөн көн дә – ҡаҙ өмәһе.Беҙгә лә шуларҙың береһендә булырға тура килде. Күрше-күлән, йәш килендәр бер-береһе менән ярышып ҡаҙ мамығы йолҡа, олораҡтары уларҙы өтөп таҙалай, икенселәре йыуып, эсен таҙарта. Өмәселәр йырлап ала, төртмә таҡмаҡтарҙы ла һүтә генә, дәртлеләре ҡаҙҙарын тотоп бейеп тә китә. Бер-береһенә ярҙамлашыу менән бер юлы аралашыу, мәрәкәләшеп матур итеп ултырыу, йәштәргә ҡаҙ йолҡоу серен өйрәтеү, киләһе йылдарҙа ла хужабикәнең ҡош-ҡорто уңыуын теләүҙе үҙ эсенә алған Ҡаҙ өмәһе – үҙе бер оло байрам. Ҡышҡы оҙон кистәрҙә тағы ла бергәләшеп ҡаҙ мамығын айырып, уларҙан ҡабарып торған мендәрҙәр ҙә эшләй икән Яңы Ергәндең уңған һәм оҫта хужабикәләре.Ҡулдарынан нур тамаҺәр ауылда үҙ шөғөлөнән йәм тапҡан, уны йәшәү рәүеше итеп алған кешеләрҙе осратырға мөмкин. Ундайҙарҙы ауылдың оҫта ҡулдары, матурлыҡҡа ғашиҡ йәндәр, тип тә әйтеүсәндәр. Был юлы ла беҙгә ихлас күңелле, алтын ҡуллы оҫтабикәләр менән танышырға насип булды. Айһылыу Таһирова – “Ағинәйҙәр” ойошмаһының иң әүҙем ағзаларының береһе, ауыл клубында ойошторолған “Хужабикәләр” түңәрәгенең даими ағзаһы, абруйлы ағинәй. Йылайыр районының Ғәле ауылынан килен булып төшкән Айһылыу Тажетдин ҡыҙы бала саҡтан ҡул эшенә маһир. Ишле ғаиләлә тыуып үҫкән ҡыҙға әсәһе бәйләү серҙәрен өйрәтеп, ғүмерлеккә һөйөү уята. “Бәләкәйҙән үк шәл бәйләүгә тотондом”, – тип хәтерләй Айһылыу апай.Тормош иптәше Ибраһим ағай менән өс балаға ғүмер бирәләр. Ҡыҙҙарының күптән үҙ ғаиләһе бар, улы Рамаҙан Өфөлә белем ала. Ире вафат булғас, күңел болоҡһоуын бәйләм-сигеү менән баҫа геройым.– Төрлө мәшәҡәттәр менән көн һиҙелмәй ҙә үтеп китә ул, ә бына кисен ваҡыт уҙғарыуы ҡыйын. Шул саҡта ҡулыма бәйләм тотам, ҡайһы саҡта сәғәт телдәренә лә иғтибар итмәй, төнгө өстәргә тиклем ултырам, – тип йылмая Айһылыу Таһирова. – Төрлө күлдәк, кофта-юбкалар бәйләп кейәм. Кардигандарҙың ниндәйҙәре генә юҡ, ойоҡ, бейәләйҙәр хаҡында әйтеп тораһы ла түгел.Ысынлап та, оҫта ҡуллы хужабикәнең йорто үҙе бәйләгән әйберҙәрҙән йәйғор төҫтәреләй балҡып тора. Карауат, диван ябыуҙары, өҫтәлгә йәйелгән төрлө биҙәкле салфеткалар, сағыу һәм матур булып балҡыған сәскәләр, иҙәндәргә түшәлгән балаҫтар – бар ергә хужабикәнең тилбер ҡулы тейгәнлеге һиҙелә. Хатта ейәнсәрҙәре өсөн ҡурсаҡтар эшләп, уларҙы кейендереп тә ҡуйған, бәйләнгән сынаяҡ-сәйнүктәренә тиклем осратырға мөмкин.– Бәйләм ептәрен Өфөнән, Дим баҙарынан, алып ҡайтам. Эштәремдең күпселеген бүләк итәм, заказ да бирәләр. Теләүселәргә белгәндәремде өйрәтәм, журналдарҙан ҡарап яңы өлгөләрҙе өйрәнәм, төрлө күргәҙмәләрҙә ҡатнашам, – тип, һаман булһа бәйләмен ҡулынан ысҡындырмай, беҙҙең һорауҙарға яуап бирҙе апай.Ут яҡтыһында емелдәгән төҫлө ептәр тағатылған һайын Айһылыу Таһирова үҙенең үткән тормошон байҡай, киләсәген күҙаллай, серле лә, сағыу ҙа, матур ҙа бәйләм ептәре уның күңеленә тыныслыҡ бирә, йәшәйешен байыта, киләсәккә өмөт уята.Өйлө булыу –ҙур бәхетАуыл уртаһында тирә-яҡҡа йәм биреп ултырған ике ҡатлы йорт янына килеп туҡтағас та, көндөң һыуыҡ булыуына ҡарамаҫтан, йорт хужаһы Радик Шакировтың әле булһа төҙөлөш эштәре менән булышып йөрөүенә тап килдек. “Өйгә өйәң дә өйәң инде”, – тип яуапланы ул, беҙҙең аптыраулы ҡарашыбыҙҙы күргәс.Йәштәр үҙ көстәре менән ике ҡатлы йорт күтәргән, әле уның эсендәге эштәре ҡалған. “Йәшәргә бәләкәй йорт булғас, ҡабаланманыҡ. Барыһын да теүәлләп, киләһе йыл өй туйларға иҫәп”, – тип йылмая йәштәр.Гөлназ менән Радик Шакировтар Тимур һәм Искәндәр исемле баһадирҙар үҫтерә, тиҙҙән улар янына иш булырлыҡ ҡыҙыҡай алып ҡайтырға йыйына әсәй кеше.– 2013 йылда йорт күтәрә башланыҡ, Әсәлек капиталын тотондоҡ, ауыл ерендә йәшәгән йәш ғаиләләр өсөн тәғәйенләнгән кредит алдыҡ. Заман талаптарына яуап биргән ҙур һәм яҡты йортобоҙға тиҙерәк күсеп сыҡҡы килә, әммә әлегә финанс ауырлыҡтары ҡамасаулай, — ти хужабикә.Боронғо шөғөлдө үҙ итепКиң далалы Хәйбулла халҡына тормош көтөү еңелдән түгел, шуға күрә элек-электән ата-бабалар яланда йәшәү өсөн яраҡлашып, төрлө алымдар ҡулланған. Шуныһы ҡыуаныслы: бөгөн дә боронғо шөғөлдәр тергеҙелә, йәштәр олатай-ҡартатайҙарының кәсептәрен үҙ итә.Виталий Арманшин бына инде ете йыл ата-бабаларҙан килгән һөнәр менән шөғөлләнә. Ул хәҙерге заманда ла бик кәрәкле саман кирбестәре һәм балсыҡ иҙмәһе етештерә. Оҫтаның һәр көнө балсыҡ карьерынан башлана. Ул үҙенең ярҙамсылары менән балсыҡты машинаға тейәй. Махсус йыһазландырылған техника ярҙамында балсыҡ иҙмәһе барлыҡҡа килә һәм формаларға ҡойола. Ҡояшлы ваҡытта кирбестәр биш көндә әҙер була.Виталий әйтеүенсә, балсыҡ эше ныҡлы физик әҙерлек һәм сабырлыҡ талап итә. Көндәр һыуыныу менән был шөғөл туҡтаған, әммә әҙер самандар бер-бер артлы теҙелеп ултыра. Үҙ хужаларын көтәме, тип һорауыбыҙға, оҫта йылмайып: “Үҙем йорт күтәрәм, шуға ҡалдырҙым”, — тип яуапланы.Саман кирбесе һыу, балсыҡ һәм һаламдан тора. Әҙер кирбес экологик яҡтан таҙа, ҡыш ул йылылыҡты һаҡлай, йәйен һалҡын була. Шуға күрә халыҡ йорттарын самандан төҙөргә тырыша. Арзан да, уңайлы ла.Яңы Ергән ауылында саман йорттар күп кенә, хатта уларҙы айырыуы ла мөмкин түгел. Саман кирбесенән йорт һалып, тышын заманса төҙөлөш материалдары менән көпләп алғанда, өйөңдө танырмын тимә! Шундай йорттарҙың береһен Айрат Дәүләткилдин төҙөгән. Йәш ғаилә 7х11 метрлыҡ йортто саман кирбестәренән һалған. Бөтәһе 1 мең 500 дана кирбес ҡулланылған, өмә ярҙамында күтәргәндәр. Әйткәндәй, Айрат Аралбай улы мунсаһын да саман кирбестән төҙөй башлаған. “Быйыл тиҙ һыуытты, өлгөрмәй ҡалдыҡ”, — ти ул.Хәйбуллалар һаман булһа саман йорттарҙа йәшәй, тигән һүҙҙе ошоғаса ишетеп, уны нисектер кәмһетеү кеүек ҡабул итә торғайным. Үҙ күҙҙәрем менән күреп, саман кирбесенең үҙенсәлегенә төшөнөп, йорттарҙың ни тиклем уңайлы һәм экологик яҡтан таҙа булыуын аңлағас, беҙҙең кеүек “таш” йорттарҙа йәшәгәндәрҙе бер аҙ йәлләп тә ҡуйҙым...“Умоесь-а”, йәғни “Һаумыһығыҙ!”Һәр халыҡтың элек-электән һаҡланған ҡомартҡыларының осрауы һөйөндөрә. Йылылыҡ бөрккән бындай ҡул эштәре — милли хазинаның бер өлөшө.Удмурт ҡыҙы Нәғимә Әхмәтдинова әсәһенең туй күлдәген әле булһа ҡәҙерләп һаҡлай. Уны кейеп, әсәһе 1947 йылда тормошҡа сыға, тимәк, күлдәккә 69 йыл! Шулай уҡ сигелгән мендәр, карауат япмалары, төрлө салфеткалар ҙа әле булһа көнкүрештә хеҙмәт итә.– Сығышыбыҙ менән Ҡалтасы районынан. Тормош иптәшем Геннадийҙы ошо яҡтарға эшкә ебәргәстәр, мин дә килдем. Ауыл халҡы йылы ҡаршы алды. Үкенмәнек, бик матур йәшәнек, дүрт бала үҫтерҙек. Улар хәҙер Мәскәүҙә, Күмертау, Орск ҡалаларында һәм Аҡъярҙа көн итә. Бик йыш ҡайтып торалар, ярҙам итәләр. Элегерәк удмуртса аралаша инек (ауылда удмурттар күп, улар Борай, Ҡалтасы районынан килгән. – Авт.), хәҙер башҡортса шартлатып һөйләйбеҙ. Көнө-төнө “Юлдаш” каналын тыңлап, уларға ҡушылып йырлап та алам, — ти удмурт ҡыҙы.Туған телде онотоу мөмкинме һуң? Юҡ, әлбиттә! Ауылда йәшәгән удмурт халҡы ла милли йолаларына хыянат итмәй, онотмай, байрамын да үткәрә, йырҙарын да башҡара. Тиҙҙән Хәйбулла районында йәшәгән милләттәштәре менән яҡындан танышыу маҡсатында Удмурт Республикаһынан бер төркөм журналистың килеүе көтөлә.***Ауыл биләмәһе башлығы Хәйепйән Шәрипов менән Яңы Ергән буйлап үтәбеҙ. Һәр йортҡа күрһәтеп, ауыл тормошон бәйән итә. Тәү ҡарауға проблемалар ҙа юҡ түгел кеүек. Шулай ҙа һаман булһа ергәндәр кәрәҙле телефон аша аралашыуҙан мәхрүм, эшһеҙлек мәсьәләһе лә борсой ауыл биләмәһе башлығын. Әммә нисек кенә булмаһын, ауылда яңы йорттар ҡалҡа, сабыйҙар тыуа, тормош дауам итә. Иң мөһиме — төрлө милләт халҡы үҙ-ара дуҫ һәм татыу йәшәй.


description: Һуңғы йылдарҙа старосталар мәктәбе тергеҙелә башланы. Йәмәғәт башланғысын-да булыуына ҡарамаҫтан, староста – ауылдың хужаһы, ойоштороусыһы һәм лидеры. Шуға күрә уның бурысы еңел түгел: халыҡ

title: Етәксенең уң ҡулы, күҙе һәм ҡолағы

maintext: Артабан үҙ ваҡытың иҫәбенә ауылдаштарың менән ең һыҙғанып бушлай эшләргә генә ҡала. Патриот булараҡ, тыуған ауылының киләсәген уйлаған, кешеләрҙең йәшәйешен ҡайғыртҡан, ышанысын аҡларға тырышҡандар күп. Шундайҙарҙың береһе – Өмөтбай ауылынан Зиннур Көмөшбаев.Уның һәр көнө ауыл тормошо менән танышыуҙан башлана: көтөү киткәнме, юл бармы, ниндәй проблемаларҙы хәл итергә кәрәк, ауылдаштарын нимә борсой? Староста – ауыл хакимиәтенең уң ҡулы, күҙе һәм ҡолағы, тиһәк тә дөрөҫ булыр, сөнки бер нисә ауылға етәкселек иткән ауыл биләмәһе башлығы һәр береһен күҙәтә лә, уның проблемаларын бер юлы хәл итә лә алмай. Шунлыҡтан ул ауыл старосталарына таяна, уларҙың фекеренә ҡолаҡ һала.Район үҙәгенән алыҫта урынлашҡан Өмөтбай ауылы халҡын хафаландырған мәсьәләләр байтаҡ. Бигерәк тә сабынлыҡтарҙың аҙ булыуы, пай ерҙәренең ошоғаса бүленмәүе йә яраҡһыҙ урындан бирелеүе һәр кемде лә борсомай ҡалмай. Көндәр һыуытыу менән тибенлектә йөрөгән йылҡы малын юғалтыуҙан да ҡурҡа улар, сөнки һуңғы йылдарҙа тап ошо осорҙа аттарҙы күпләп урлау күренештәре күҙәтелә. Ауылдағы һыуҙың эсергә яраҡһыҙ булыуы ла байтаҡ бәхәс тыуҙыра.Бәләкәй өйгә ни кәрәк, олоһона шул кәрәк тигәндәй, һәр кемдең проблемаһын үҙенекеләй күреп, барыһын да хәл итергә тура килә Зиннур Мәжит улына. Кемдер “эш хаҡы түләнмәй” тип ҡул да һелтәп ҡуйыр ине, әммә ауылдаштары, ышаныс күрһәтеп, староста итеп һайлаған икән, уларҙың йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәҫкә тырыша ул.Ҡатыны Гөлбикә Мөкәрим ҡыҙы ла – иренә бар яҡлап терәк һәм таяныс. Уҡытыусы булып эшләп, ҡыҫҡартылыу сәбәпле эшһеҙ ҡалған хужабикә, Зиннурҙың бар башланғысын хуплап, уға ярҙам күрһәтергә тырыша. Ҡәйнәһе Зифа Ишмөхәмәт ҡыҙы менән сирек быуаттан ашыу бергә йәшәгән килен ауылдаштары араһында уңғанлығы, тырышлығы менән айырылып тора. Ғаилә күпләп мал-тыуар аҫрай, ҡош-ҡорт үрсетә, үҙҙәренең тракторҙары менән бесән саба, йөк машиналары менән уны ташый. Теләүселәргә ярҙам итеүҙән дә баш тартмайҙар. Үҙҙәренсә шулай ихлас донъя көтә уңған Көмөшбаевтар. Зәкир менән Камил исемле улдар, Сания исемле ҡыҙ тәрбиәләгән ғаилә ауылда иң өлгөлөләрҙән һанала.


description: Табиптар һуңғы йылдарҙа теш ҡаҙнаһы шешеп, ярҙам һорап килеүселәрҙең күбәйеүен билдәләй. Әлбиттә, теште боҙолмаҫтан алда тәрбиәләй башларға кәрәк. Эш үткәс, уны таҙартыу, пломба ҡуйыу талап

title: Йылмай әле ынйы тешең күрһәтеп!


description: Суд приставтары федераль хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығында – байрам сараһы. Яңы эш башлаған хеҙмәткәрҙәр тантаналы рәүештә ант бирә. Кисә алдынан хөкөм һөргән ығы-зығынан бер аҙ а

title: Яҡын кешең терәк булһа, үрҙәр ҙә һөҙәк кеүек


description: Арабыҙҙан Рәсимә апайҙың китеүенә теүәл бер йыл булды. Ваҡыт тигәнең һиҙҙермәйенсә үтә лә китә икән. Ә бит ҡасан ғына беҙ уның менән бергәләшеп киләсәккә пландар ҡора инек: уҡыусылар менән т

title: Һин беҙҙең күңелдәрҙә, Рәсимә апай!..

maintext: Тыуған Дәүләкән ерен яратты Рәсимә Миңлебулат ҡыҙы. Шуға ла һәр саҡ ашҡынып ҡайтып етә ине. Уҡыусылар менән ижади дәрестәр үткәрҙе, шиғриәткә һөйөү уятып, бөтә күңелен һалып эшләне. Ижади кисәләр, осрашыуҙар, семинарҙар – бөтәһенә лә ваҡытын таба ине.Рәсимә апайҙың Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Әхиәр Хәкимовтың йорт-музейына эш буйынса ғына түгел, яҡташтарына яҡыныраҡ булыу, уларға ярҙам итеү, саралар ойоштороу, тормош тәжрибәһе менән ихлас уртаҡлашыу маҡсатынан килеүе, беҙҙең менән бер тиң булып аралашыуы хайран ҡалдыра ине. Уның кеүек ихлас, таҙа йөрәкле кешеләр бик һирәктер был донъяла. Был фекерем менән күптәр ризалашыр, моғайын.Дәүләкәндәр ошо көндәрҙә уның ҡәберенә барып, Рәсимә апайҙы иҫкә алды. Мосолман ҡағиҙәләре буйынса яҡты рухына бағышлап, Рәфис хәҙрәт Сафин аят уҡыны. Хәйер таратылды. Ошо мәлдә йыһан менән ниндәйҙер күренмәҫлек бер бәйләнеште һәр кем тойҙо шикелле, күңелендә йөрөткән иң изге уйҙар, хәтирәләр менән уртаҡлаштылар.Лицей-интернаттың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гөлсәсәк Шәрипова белем усағында үткән йылы осрашыуҙар хаҡында һөйләне. Ундай әҙәби саралар әле лә бик кәрәклеген билдәләне. 3-сө башҡорт гимназияһы уҡытыусыһы Рузил Абдрахманов Рәсимә Миңлебулат ҡыҙының уҡытыусылар өсөн өлгөлө шәхес булыуы, уның биргән кәңәштәрен әле лә ҡулланыуҙары хаҡында бәйән итте.“Асылыкүл” гәзите хәбәрсеһе Әлиә Ураҙбахтина Рәсимә апайҙың гәзит биттәрендә сыҡҡан уҡымлы мәҡәләләре, баҫмалағы хеҙмәткәрҙәр менән һәр саҡ тығыҙ бәйләнештә йәшәүе тураһында һөйләне. Дим буйы башҡорттарының ҡор башы Филүс Хәлиуллин ырыу йыйыны Рәсимә апайҙың башланғысы менән ойошторола башлауын билдәләне. Ул шулай уҡ ойошманың киләсәген күҙаллап: “Һис шикһеҙ, һәр йыйында уның исеме иҫкә алынасаҡ”, – тине.Рәсимә Ураҡсинаның экспонаттары бөгөн музейҙың бер бүлмәһендә тупланған, экспонаттар һаны арта һәм киләсәктә лә уның ижады, тормошо тураһында халыҡҡа еткереләсәк, исеме мәңгеләштереләсәк. Бер туған апаһы Рәйсә Миңләхмәтова дәүләкәндәргә Рәсимә Ураҡсинаның рухын онотмауын, ошо юҫыҡта эшләгән һәр кешегә оло рәхмәттәрен еткерҙе.Рәсимә Миңлебулат ҡыҙы сәскә ярата ине. Яҡташтары уның ҡәберен тере гөлләмәләргә күмеп, йылы теләктәр менән хушлашты.


description: Йәй үтеп, һыуыҡтар башланһа, һимерәм дә китәм, тип зарланғандарын йыш ишетергә тура килә. Баҡтиһәң, статистика мәғлүмәттәренән күренеүенсә, ысынлап та, был миҙгелдә кешенең кәүҙә ауырлығы яҡ

title: Ябығам тиһәң, алға: Ойотҡан, ҡатыҡ, алма...

maintext: Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы һимереүҙе ХХI быуаттың эпидемияһы тип билдәләй. Ул көнүҙәк мәсьәләгә әүерелде. Проблема мөһим булмаһа, уның менән ғалимдар шөғөлләнмәҫ ине. Интернет селтәрен асып ҡараһаң, ниндәй генә диета тәҡдим итмәйҙәр. Гүзәл ханымдар ябығыу өсөн рецепт өлгөләрен эҙләп, ҡоро һыуҙа, кефирҙа ултырып йәки көнө буйына бер алма кимереп, бер генә үлсәмгә булһа ла бәләкәйерәк кейем кейеү тураһында хыяллана.Ни өсөн “май туплау” ошо миҙгелгә тура килә? Ғалимдар быны ҡояш нурҙары етешмәү менән бәйләй. Көҙгө һалҡын көндәрҙең ҡыҫҡалығы кеше организмына йоғонто яһамай ҡалмай. Эңер тиҙ төшкәнгә күрә организмда инсулин бүлеп сығарыу түбәнәйә, ҡанда шәкәр күбәйә. Шунлыҡтан тиҙ асыҡтыра, күп ашата.Икенсенән, ҡояшлы йәйҙән һуң үҙебеҙ ҙә һиҙмәй миҙгел депрессияһын кисерәбеҙ. Д витамины етешмәй. Был күңел төшөнкөлөгөнә килтерә. Кеше насар кәйефтән арынам тип, үҙе һиҙмәҫтән самаһын белмәй ашай башлай. Күберәк шәрбәтле аҙыҡтарға өҫтөнлөк бирә. Әйтәйек, майлы икмәк, ит ризыҡтары һыуыҡта көндәлек аҙыҡҡа әйләнә.Аҙ хәрәкәтләнәбеҙ. Был иһә үҙ сиратында тире аҫтында май ҡатламы тупланыуға килтерә.Белгестәр әйтеүенсә, кеше организмында бөтөн кәүҙә ауырлығының ир-аттарҙа – 10-15 процентын, ә ҡатын-ҡыҙҙарҙа 20-25 процентын май тәшкил итһә, ул һимереү һанала. Артыҡ ауырлыҡ организмда ҡан күләмен арттырғас, уның баҫымы күтәрелә. Ауыр ҡан әйләнеше тамырҙарҙың варикоз киңәйеүенә һәм аритмияға килтерә. Аяҡтарҙа тромбтар нормаль ауырлыҡтағы кешеләрҙекенә ҡарағанда 2,5 тапҡырға арта. Тән ауырлығы 10 процентҡа күбәйгәндә, ғүмер – 14 процентҡа, 20 процентҡа артҡанда 45 процентҡа ҡыҫҡара. Арҡа үҙәгенә зыян килә. Ауырлыҡты күтәрә алмай ундағы дисктар ҡыйшая башлай. Ҡанды бөтә организм аша йөрөтөү өсөн йөрәк көсөргәнешле эшләргә мәжбүр. Инсульт, диабет ауырыуҙарына ла килтерә кәүҙәнең артыҡ ауырлығы.Беҙҙең диетологтар билдәләүенсә, Рәсәй һимереү буйынса Ҡушма Штаттарҙан ары китмәгән – өсөнсө урынды биләй. Кешегә ни эшләргә һуң? Йәй еткәс ябығырмын, тип ҡул һелтәргәме? Табиптар ике-өс килограмға ауырайыуҙы нормаль күренеш тип иҫәпләй. Ә бына инде килбәтһеҙ һимереп китһәң, артыҡ килограмдарға ҡаршы көрәшеүҙе талап итәләр.Эште ниҙән башларға? Бөтә бәлә – дөрөҫ туҡланмауҙа. Төрлө матур ҡаптарҙың (сохарый, чипсы, тиҙ бешерә торған аштар) эсендә нимә икәнен белмәй тороп, улар менән мауығабыҙ. Бигерәк тә балалар илап һорағас, ҡулдарына тотторабыҙ. Зарарлы тыйыу тураһында күп һөйләһәләр ҙә, алға китеш бер ҙә юҡ – магазин кәштәләрендә тотош холестериндан торған ризыҡ тулып ята. Күп осраҡта беҙ еңел генә әҙерләнгән ашамлыҡтарға өҫтөнлөк бирәбеҙ.Бөтә донъя диетолог-ғалимдары, оҙаҡ тикшеренеүҙәрҙән һуң, кеше организмы өсөн иң зарарлы биш аҙыҡты билдәләгән. Беренсенән, шәрбәтле газлы эсемлектәр. Улар һыуһынды ҡандырмай, киреһенсә, бер тәмләгәс, тағы эске килеп тора. Уларҙа шәкәр бик күп була. Газлы эсемлектән баш тартып, лимонлы сәй эсеп алыу бик файҙалы.Чипсы, сохарый. Ысынында улар – тәмләткестәр өҫтәлгән углевод менән май ҡатнашмаһы.Татлы шоколад. Шәкәр һәм химик өҫтәмәләр арҡаһында уларҙы ашаған һайын ашағы килә. Шәрбәткә тартһа, бал ашағыҙ, гөлйемеш ҡайнатмаһы эсегеҙ, тип кәңәш итә табиптар.Колбаса, сосиска, сарделька. Уларҙың 40 проценты тиерлек ит төҫөнә буялған сало, эс майы, сусҡа тиреһенән тора.Һимеҙ ит, бигерәк тә ҡыҙҙырылғаны, шулай уҡ зарарлы.Һатыуҙағы витаминдарға ла һаҡ ҡарарға кәрәк. БАД-тарҙың организмда бөтөн биохимик процестарҙы боҙоуы бар. Ул айырым кешенең үҙенсәлеген тикшереп кенә бирелергә тейеш. Иң яҡшыһы – витаминдар организмға ғәҙәти аҙыҡ менән керергә тейеш.Артыҡ ауырлыҡтан ҡотолоу өсөн тәҡдим ителгән медикаменттарҙан да һаҡ булырға кәрәк. Һуңғы ваҡытта бигерәк тә Интернеттан әйбер һатып алыу модаға инде. Ҡатын-ҡыҙҙар, ябығам тип, төрлө коктейлдәр, ҡәһүә, сәйҙәр алырға әүәҫләнеп китте. Әйткәндәй, ғалимдар күберәк аҡыл эше менән шөғөлләнгәндәр һимереүгә дусар тигән фекерҙә. Компьютерҙа ултырғанда баш мейеһенә күп глюкоза талап ителә. Кеше эштән һуң ныҡ асыға һәм күп ашап ташлай. Нәфсене тыймау, аҙ хәрәкәтләнеү, оҙаҡ йоҡлау – былар барыһы ла һимереүгә килтергән төп сәбәптәр.Күберәк саф һауала булырға кәрәк. Иртәнсәк яҡшы кәйеф менән уянығыҙ, күберәк хәрәкәтләнегеҙ, тренажер залында шөғөлләнергә, йәй велосипедта, ҡыш саңғыла, конькиҙа йөрөргә мөмкин. Саф һауалағы ябай ғына спорт төрө менән булышыу ҙа ябығыу өсөн файҙалы. Һалҡын һауа, хәрәкәт кәйефте яҡшырта. Өйөгөҙҙәге тәҙрә ҡорғандарын һәр саҡ асып ҡуйығыҙ. Яҡтылыҡ беҙгә А, Д һәм Е витаминдары бирә.Күберәк ярма һәм ҡуҙаҡлы аҙыҡтар ашағыҙ. Иң мөһиме – туҡланыуҙы дөрөҫ ойоштороғоҙ. Әйтәйек, иртәнсәк йылы аш, төш йәнә аш, салат, ит йәки балыҡҡа өҫтөнлөк бирегеҙ. Ашҡаҙан тулы булһа ла, туйыу тураһындағы сигнал мейегә ашағандан һуң 20 минут үткәс кенә барып етә.Шуны иҫтә тотайыҡ: һаулыҡ – ҙур байлыҡ. Уны беҙҙән башҡа бер кем дә ҡайғыртмаясаҡ.


description: Рәсәйҙә коррупция замандың иң хәүефле сиренә әйләнә бара. “Роскосмос”, “Оборонсервис”, “Росагролизинг”, “РосГидро”, “Росреестр”, “Росрыболовство” кеүек эре ойошмаларға бәйле ваҡиғалар ҙа оно

title: “Олимп”та барыһы ла тәртиптә түгел, ахыры...

maintext: Күптән түгел башҡа һыймаҫлыҡ йәнә бер енәйәт хаҡында ишетеп шаҡ ҡаттыҡ. Кемде бит әле, Рәсәйҙең иҡтисади үҫеш министры (!) Алексей Улюкаевты 2 миллион доллар ришүәт алған саҡта эләктергәндәр.Был хәл тураһында Рәсәй Президенты Владимир Путин Премьер-министр Дмитрий Медведев менән һөйләшкәндән һуң Улюкаевты, ышаныс юғалтыу сәбәпле, вазифаһынан бушатты һәм ентекле тикшереү үткәрергә бойорҙо. Премьер-министр иһә: “Был хәлдән сығып, илебеҙ өсөн мөһим булған бер һығымтаға килергә мөмкин: власть вәкилдәренән бер кем дә – министр булһынмы, депутат йә губернатормы, коррупция енәйәте ҡылған осраҡта, закон алдында “иммунитет”ҡа эйә була алмай”, – тине.Шулай итеп, нәфсеһенә хужа булмаған министр ҡулға алынды. Улюкаев әфәндегә, ҙур күләмдә ришүәт алған өсөн, 8 йылдан алып 15 йылға тиклем иркенән мәхрүм ителеү һәм 140 миллион доллар штраф түләү язаһы янай. Ә әлегә Мәскәүҙең Басман суды ҡарары менән үҙ фатирында һаҡ аҫтында буласаҡ.“Мин һорауҙарға яуап биреүҙән баш тартмайым, – тине судта Улюкаев. – Тәфтишселәр менән хеҙмәттәшлек итергә ризамын, сөнки минең исемемә төшкән тап хәҡиҡәт асыҡланғас ҡына юйылырға мөмкин”.Уның адвокаты Тимофей Гриднев былай тине: “Беҙ материалдар менән танышып сыҡтыҡ, Алексей Валентиновичтың ғәйебен раҫлаған дәлилдәр тапманыҡ, ләкин яуап талап иткән байтаҡ һорауҙарға юлыҡтыҡ”.Юристар әйтеүенсә, чиновниктар күрһәткән хеҙмәттәре өсөн эшҡыуарҙарҙан йыш ҡына “рәхмәт” әйтеүҙәрен һорай. Ҡоро “рәхмәтте” икмәккә май итеп һылап булмағаны ла аңлашыла. Законды “урап” үтеү юлдарын белгән чиновниктар өсөн төрлө “ярыҡ”тар, йәғни мөмкинлектәр бар. Күптәрҙең фаразлауынса, бәлки, шул “ярыҡ”тарҙы тапҡан өсөн министр “рәхмәт” әйтеүҙәрен талап иткәндер.Сәйәсмәндәр иһә, был хәл хоҡуҡ һағында торғандарға ышанысты арттырасаҡ, эшҡыуарҙарға чиновниктар тарафынан баҫымды ауыҙлыҡлаясаҡ, тип өмөтләнә.“Улюкаевты күптән белгән кешеләр өсөн был ваҡиға шок булып тәьҫир итте, – ти “Роснано” башлығы Анатолий Чубайс. – Әгәр күңел хистәренә, бәләгә тарыған иптәште йәлләү тойғоларына бирелмәй, эштең асылына төшөнөргә теләйбеҙ икән, ике яҡты ла тыңлап ҡарарға кәрәк. Берәүҙәр, Улюкаев “Роснефть”кә янап, аҡса һыҡҡан, ти. Икенселәрҙең тауышы әлегә ишетелмәй...”Фәһемле ваҡиға булды: юғары вазифа биләгәндәр ҙә “ел-ямғырҙан” азат түгел, тип сәпәкәй итергә ашыҡҡандар ҙа табылды. Уларҙың тел төбөнә ҡарап фекер йөрөткәндә, был енәйәт эшенең “сылбыры” һуҙылырға самалай, йәғни вазифалы ҡайһы бер түрәләрҙең исеме асыҡланырға мөмкин. Сер түгел, бындай енәйәтте бер кеше генә ҡылмай...Нисек кенә булмаһын, “ҡырмыҫҡа иләүе”нә таяҡ тығылды. Алда төрлө фараздар, фекерҙәр, күҙаллауҙар яңғырар, ләкин был енәйәт эшенә суд ҡына “нөктә” ҡуйыу хоҡуғына эйә.Әлбиттә, Улюкаев әфәнденең “ҡапҡанға” эләгеүе менән илдә коррупция бөтөр тип өмөтләнергә ярамай. Быйыл ғына, мәҫәлән, ошоға бәйле шау-шыу тыуҙырған күпме эреле-ваҡлы ваҡиға булды. Әйтәйек, Киров өлкәһенең губернаторы Никита Белых Мәскәү ресторандарының береһендә 400 мең евро күләмендә ришүәт алған мәлдә тотолдо.Махсус төҙөлөш федераль агентлығының директоры Александр Буряков 450 миллион һум аҡса үҙләштереүҙә ғәйепләнә. Тәфтишселәр әйтеүенсә, Махсус төҙөлөш агентлығы менән бәйле уғрылыҡта тағы бер нисә кеше ҡатнашҡан.Рәсәйҙең Тәфтиш комитетында эшләгән юғары дәрәжәле өс офицерҙың ҡулға алыныуы тураһында ла хәтерҙә әле. Улар араһында Мәскәү буйынса Тәфтиш идаралығы етәксеһенең урынбаҫары Денис Никандоров, Тәфтиш комитетының шәхси хәүефһеҙлек хеҙмәте етәксеһе Михаил Максименко һәм уның урынбаҫары Александр Ламонов бар ине.Владивосток мэры Игорь Пушкарев дәүләт заказдарын үҙ туғандарының компанияларына биреүҙә ғәйепләнә. Унан күрелгән зыян 160 миллион һумдан ашыу.Ғөмүмән, юғары вазифаға үрләп алған бәғзеләр дәүләт кеҫәһен үҙенеке менән йыш бутай башланы шикелле. Шулай ҙа эреле-ваҡлы “тәхеттәр”ҙең халыҡ елкәһендә ултырыуын онотмаҫҡа кәрәктер. Һәр чиновник, уның ҙурлығына-бәләкәйлегенә ҡарамай, тәү сиратта дәүләт мәнфәғәтенә хеҙмәт итә, йәғни шул дәүләттең халҡына.


description: Уйламағанда көйәрмәндең кәйефен төшөрә лә ҡуя юлаевсылар. «Витязь» шул хәтлем ҡеүәтле команда ла түгел. Әммә тап ошо осрашыуҙа өс мәрәйҙе юғалттыҡ. Уйламағанда көйәрмәндең кәйефен төшөрә лә

title: Иғтибарһыҙлыҡ харап итте


description: Ауылда йәшәүселәрҙең барыһы ла шәхси хужалыҡтағы бихисап эштәргә бала саҡтан күнегеп үҫә. Эреле-ваҡлы мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрауҙан башлап, йорт яны баҡсаһында бәрәңге, башҡа йәшелсә-емеш үҫт

title: Төптән егелгәндәр

maintext: Урындағы Мичурин исемендәге колхозда күп йылдар тракторсы булып эшләгән ғаилә башлығына тормош юлдашын үҙ ниәттәренә күндереү бер ҙә ауыр булмай. Йәштән хеҙмәт һөйөп үҫкән Инга иренең башланғысын тулыһынса ҡабул итә, һәм улар ең һыҙғанып эшкә тотона. Ниндәйҙер яңылыҡ уйлап сығарырға кәрәкмәй бит: мал-тыуарҙы быға тиклем дә тоттолар, бар нескәлектәр таныш. Теләк булғас, алдарына ҡуйған төп маҡсатҡа – етештергән продукцияны һиҙелерлек табыш килтерерлек итеп һатыу серҙәренә лә тиҙ төшөнә Миншараповтар. Ә тәүге осорҙағы маҡсаттары әллә ни иҫ китерлек тә түгел ине кеүек: үҫеп буй еткерә барған игеҙәк ҡыҙҙарын башҡаларҙан кәм итмәй тәрбиәләү, уларҙы заманса кейендереү, оло тормош юлына әҙерлекле итеп аяҡҡа баҫтырыу.Ҡасандыр ҡәҙимге колхозсылар кеүек үҙҙәре өсөн генә тотҡан бер һыйыр һәм дүрт-биш баш һарыҡ һанын күпкә арттырып, хәҙер өс һыйыр һауа уңғандар. Йыл һайын һатыу өсөн тиҫтәнән артыҡ башмаҡ һимертәләр. Һарыҡ итен алырға теләүселәрҙең күбәйеүе лә һөйөндөрә уларҙы.Көндәлек мәшәҡәттәрҙе сығымдар һәм килем алыу йәһәтенән төрлө яҡлап уйлап ойоштороусы Дамир Миншараповтың киләсәккә ниәттәре лә төплө. Ҡуртымға алған 20 гектар сабынлыҡтарына тағы ла бер ни тиклем пай ерҙәрен ҡушырға өмөт итә.– Иген культуралары менән дә шөғөлләнергә иҫәп бар, – ти ул. – Малдарҙы һимертеү өсөн миҙгелгә уртаса 20 тоннаға яҡын фураж һатып алыу ҡиммәткә төшә. Үҙем үҫтерһәм, әлбиттә, күпкә осһоҙораҡ буласаҡ. Шуға ла ныҡлап тотонорға ине был эшкә.Һөт һәм унан етештерелгән ашамлыҡтарҙы һатыу йыл әйләнәһенә тиерлек килем бирә тырыштарға. Был йәһәттән мәшәҡәттәрҙе Инга тулыһынса үҙенә йөкмәгән: һыйыр һауыуҙан башлап, һөттө үҙ ваҡытында эшкәртеү, аҡты, яңы ғына айыртылған ҡаймаҡты, күңел биреп эшләгән эремсек һәм һыйыр майын һатыу уның өҫтөндә. Тәҡдим итер тауары әҙер булғас, өлгөр ҡатын машинаһын ҡабыҙа ла тиҫтә ярым саҡрымдағы Яңауылға юллана.– Ҡалала үҙ һатып алыусыларымды күптән тапҡанмын инде, – ти Инга. – Уларҙы машинала урап сығыу бер ҡыйынлыҡ та тыуҙырмай, киреһенсә, һөт ризыҡтарын йыл әйләнәһенә мотлаҡ аласаҡтарына тулы ышаныс бар.Көндәлек эштәре хаҡында әллә ни ауырлығы булмаған шөғөл һымағыраҡ бәйән итә Миншараповтар. Донъя ығы-зығыһына бер ҙә иғтибар итмәй, үҙҙәрен генә түгел, яҡташтарын да юғары сифатлы ашамлыҡ менән тәьмин итеүсе йүнселдәр шулай хеҙмәттән йәм алып, “тырышҡан – табыр...” тигәнде эш менән раҫлап, күптәргә өлгө булып йәшәй. Афарин, киләсәктә лә уңыштар юлдаш булһын уларға!


description: Был осрашыу әлеге өсәүҙең һәммәһенең дә күптән көтөп алынған, уға һыуһаған ваҡиғаһы ине. Унда һәр кемдең әйтер һүҙе табылды, еткерер хистәре ташты, фекере төйнәлде, һәм бына ул йылы әңгәмә й

title: Әҙәбиәтте йәшәтер бәйләнеш

maintext: …Абдулҡадир Инан исемендәге башҡорт һәм татар китапханаһында китап йорттарына хас тынлыҡ урынлашмаған – бер урында ҡурайсы менән баянсы репетиция яһай, икенсе урындараҡ йәш-елкенсәк көлөшөп хәбәр һөйләшә, өсөнсө ерҙә Өфө ҡунаҡтары сығышы өҫтөндә эшләй. Хәйер, ошондайыраҡ күренешкә китапхана йыш ҡына тарый – унда ижади шәхестәр, ғалимдар менән әленән-әле осрашыуҙар булып тора. Китапхана мөдире Нәзифә Иҫәнғужина ижад донъяһына ғашиҡтарға был йәһәттән бер ҙә тынғы бирмәй, афарин!Башҡорт әҙәбиәтенең иң егәрле прозаиктарының береһе Ринат Камал килде был көндә Стәрлетамаҡҡа, китап уҡыусылар менән әҙәбиәт, әҙәби тормош һәм ысынбарлыҡ хаҡында күҙгә-күҙ ҡарашып фекер алышырға. Яңғыҙы түгел, әлбиттә, аудиторияны уның ҡәләмдәштәре Таңсулпан Ғарипова һәм Айгиз Баймөхәмәтов та бай сығыштары менән ҡыуандырҙы.— “Рәсәй киноһы йылы” тигәс тә, был осрашыу кино ҡарарға йыйылған һымаҡ тойолмаһын, әүҙемерәк булайыҡ, – тип шаяртыуҙар аша дәртләндерҙе Ринат Камал китап уҡыусыларҙы. Шул уҡ ваҡытта әҙип был йәһәттән йәштәрҙе шелтәләп тә алды:– Был осрашыуҙа ғына түгел, ғөмүмән, тормошта етеҙерәк, етдиерәк йәшәргә кәрәк!Әлбиттә, яҙыусы фекерендә хаҡлыҡ ярылып ята – йәштәребеҙгә үҙ хоҡуҡтарын белеп, мөмкинлектәрен файҙаланып, баҫҡан урындарында ут уйнатып, шул уҡ ваҡытта милләтен дә ҡайғыртып ғүмер итеү фарыз. Мәҫәлән, авторҙың әҫәрҙәренән генә лә күпме һабаҡ һәм өлгө алырға мөмкин. Хәйер, әлеге тәңгәлдән өмөттәр барлығы сарала уҡ төҫмөрләнде – Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы башҡорт филологияһы факультеты студенттары, һәр хәлдә, остаздары – педагогия фәндәре кандидаты, доцент Фәүриә Аҡҡужина етәкселегендә ҡунаҡтарға тос һорауҙар яуҙырҙы, әҙиптәр ижады буйынса сығыштар яһаны.Һүҙ йүгәнен әҙиптең юлдаштары алғас та, осрашыу йәмле аралашыу сүрәтен юғалтманы. Таңсулпан апай был сараны күптән көткәнлеген, Стәрлетамаҡ уҡыусыһы менән осрашыуға һыуһағанын сер итеп әйтте. “Бөйрәкәй” авторын ҡайҙа ғына зарығып көтмәгәндәр, ә бына яҡташтар был бәхет хаҡында уйлап та ҡарамаған, йәл. Нимә генә тимә, әҙибәнең яҙыусылыҡ һәләте хаҡында һөйләгәндәре буласаҡ уҡытыусылар, шулай ижад донъяһына сумыусылар файҙаһына, әлбиттә.Йәш яҙыусы Айгиз Баймөхәмәтов, ҡәләмдәшенән айырмалы рәүештә, быуындаштарына күберәк “мейестән яңы ғына сыҡҡан” әҫәре хаҡында бәйән итте. Һүҙем “Әкиәтһеҙ бала саҡ” хаҡында.”Башҡортостан” гәзите һәм “Ватандаш” журналы редакциялары булышлығы менән ойошторолған был осрашыуҙа бөгөнгө милли матбуғат хәленә лә иғтибар бүленде. Бер яҡтан, яҙыусыларыбыҙҙың милли баҫмаларыбыҙға яҙылырға өгөтләп йөрөүе оят булһа (әйтерһең дә, башҡорт баҫмалары тик ижадсыларға ғына кәрәк), икенсе яҡтан, рухиәтебеҙ алдындағы берҙәмлек һәм яуаплылыҡтың бар кимәлдә сағылыуы ҡыуандырҙы. Үлемһеҙ әҫәрҙәр яҙыусы апай-ағайҙарҙың һүҙҙәренән һуң осрашыуға килгән һәр ҡыҙ һәм егет бер генә булһа ла милли баҫма алдырырға һүҙ биреп таралышты. Ринат Камалдың ораны барып етте, былай булғас!…Баяғы өсәү ишеккә табан атланы. Осрашыу тамам тигәнде аңлата ине был. Хәйер, хушлашыу һүҙҙәре яңғыраһа ла, хушлаштымы улар? Бит тәүге икәүҙе өсөнсө ныҡ бәйләп тота һәм… шул бәйләнеш барҙа әҙәбиәт тә, тормош та дауам итәсәк әле!


description: Бер ир машинаһын һатып, яңыһын алырға уйлай. “Авито” сайтына “Автомобиль һатам” тигән иғлан бирә, күрше Белорет ҡалаһынан аралашсы бәйләнешкә сыға һәм уны алырға теләүсе барлығы хаҡында хәбә

title: Ышанмағыҙ Интернетҡа!

maintext: Тәғәйен көндә ир машинаһын Белоретҡа ҡыуалай, аралашсы ла, һатып алыусы ла килешелгән урында үҙен көтөп тора. Аралашсыға бәйләнерлек сәбәп табылмай, сөнки паспорты, документтары һәм алыш-биреш итеү өсөн бирелгән лицензияһы ла тәртиптә. Тейешле ҡағыҙҙарҙы тултырып, законға таянып алыш-биреш эшләйҙәр, икеләнерлек бер шик тә ҡалмай. Ялға тура килеү сәбәпле, һатып алыусы аҡсаны банк картаһы иҫәбенә дүшәмбе күсерергә килешә. Автомобиль хужаһы уңышлы сауҙаға ҡыуанып ҡайтырға сыға. Дүшәмбе көн ни күрә – иҫәпкә аҡса күсмәгән! Икенсе, өсөнсө көнөнә лә юҡ. Һатып алыусыға шылтырата, әммә уныһы дүшәмбе көнө үк аралашсыға аҡсаны биреүе хаҡында әйтә. Ә уға бер нисек тә бәйләнешкә сығып булмай, эҙһеҙ юғала.Ир алданғанын аңлап, шунда уҡ полицияға мөрәжәғәт итә. Һуңынан асыҡланыуынса, үҙен аралашсы тип таныштырған кеше күптән ошондай төр мутлыҡтар менән шөғөлләнә икән. Был ир – уның 22-се ҡорбаны. Енәйәтсенең эҙенә бер нисек тә төшә алмайҙар, автомобиль әлеге көндә лә Белорет урамдары буйлап елдерә, хужаһы ғына башҡа. Иң сәйере – мутлашыусы ошо кәсебе өсөн бер тапҡыр хөкөм ителгән булған, суд ҡарары менән зыян күргән кешеләргә машиналарын, аҡсаларын ҡайтарып биргән, әммә күпмелер ваҡыттан нисектер лицензия алып, ҡайтанан мәкерле ҡылығына тотона.Тағы бер миҫал. 57 йәшлек ҡатын Краснодарҙа йәшәгән ҡыҙына ҡунаҡҡа барырға йыйына. Интернет аша билетҡа заказ бирә. Ханым быға тиклем дә төрлө сайт хеҙмәттәренән файҙаланған. Туғыҙ мең һумға яҡын аҡса күсерә лә заказды көтә башлай. Әммә билдәләнгән көндә заказы килмәй, пенсионер авиакомпанияға шылтырата, телефондың икенсе осонан “һеҙҙән бер ниндәй ҙә билетҡа заказ ҡабул ителмәне” тип яуаплайҙар. Аферистар ҡорбанына әйләнгәнен аңлаған ҡатын ярҙам һорап полицияға мөрәжәғәт итә. Ҡайһы бер фараздар буйынса, пенсионер заказ биргән сайт авиакомпанияның рәсми сайтына оҡшаш, мутлашыусыларҙың ялған сайты булыуы ихтимал. Әле енәйәт буйынса полиция хеҙмәткәрҙәре тикшереү алып бара. Иң ғәжәбе шул: алдаҡ сайт әле лә Интернетта тора. Тәфтишселәр бер нисә тапҡыр бәйләнешкә сығып ҡарай, әммә һөҙөмтәһеҙ.Ғөмүмән, һуңғы ваҡытта “Авито” сайты аша алыш-биреш итеүселәрҙең ярыҡ ялғаш эргәһендә ҡалыу осраҡтары йышайған. Йәйгеһен яҡташыбыҙ сайт аша 60 мең һумға теплица һатып алырға була. Телефон аша һөйләшеп килешәләр. Ир кеше аферистарҙың банк иҫәбенә аҡса күсерә һәм шуның менән вәссәләм... Хыялында күптән инде ҡыяр-помидор үҫтерергә йыйынған теплицаһын, күпме генә көтһә лә, килтермәйҙәр.Ауыл кешеләре лә хәҙер Интернеттан файҙаланырға өйрәнеп алды. Элек һатып алырға йыйынған әйбереңдең ниндәй төбәктә булыуына ҡарамаҫтан, барып ҡарағандан һуң ғына алыш-биреш итә торғайнылар. Хәҙер ни фотоһын күреү менән һатып алырға ниәтләйҙәр. Шул рәүешле берәү иғландар сайты аша тракторлы булырға уйлай. Ул 180 мең һум самаһы торған яңы “тимер ат”ты күреп ҡала. Хаҡы баҙарҙыҡынан күпкә түбән булыуы күңеленә хуш килә. Телефон аша аралашҡанда һатыусы үҙен Силәбе өлкәһенәнмен тип таныштыра. Кисекмәҫтән аҡса кәрәклеген, шуға ла техниканы арзанға һатыуын әйтә. Билдәле хаҡҡа тракторҙы Учалыға килтерәсәген белдерә. Ваҡиғаның бындай боролош алғанын ишеткәс, яҡташыбыҙ теге кешенең банк картаһына 177 мең һумын күсереп тә ҡуя. Һуңынан ғына аҡсаһының елгә осҡанын аңлап ҡала һәм эске эштәр бүлегенә мөрәжәғәт итә.Тәғәйен урында, тәғәйен ваҡытта ҡапыл хәтереңдең насарайыуы һине ҙур бәләнән аралап ҡалырға мөмкин икәнен беләһегеҙме? Районыбыҙ ауылдарының береһендә йәшәүсе ҡатынды тап хәтере юҡлығы мутлашыусылар тоҙағынан ҡотҡара. Ханым “һарыҡ һатам” тип Интернетҡа иғлан ҡуя. Оҙаҡламай телефонына, малды һатып алырға теләк белдереп, бер әҙәм шылтырата. Һарыҡтар өсөн аванс күсерергә теләге барлығын белдереп, банк картаһы номерын һорай. Уны-быны уйламаған ҡатын шәхси мәғлүмәттәрен әйтеп һала, әммә кредит картаһына аҡса күсереү өсөн паролде онота. Ошо арҡала мутлашыусылар иҫәптән аҡса урлай алмай.Күптән түгел ауылда йәшәгән ҡатын “Авито” сайтына һыйыр һатырға иғлан бирә. Бер нисә көндән һатып алыусыһы ла табыла. Мал хужаһынан банк картаһының номерын һорай. Ҡатын “әйтмәйем” тип яуап бирә. Көн дауамында ике-өс тапҡыр шылтыратып карта номерын һорайҙар, ахырҙа, бик ныҡышҡастары карта һандарын әйтергә була. Бер аҙҙан ҡатындың телефонына “картағыҙға аҡса күсте” тигән смс хәбәр килә. Ҡатын һыйыр өсөн аҡса күсергәндәрҙер, моғайын, тип уйлай. Әммә күпмелер ваҡыттан һуң уға шылтыратып, картағыҙға яңылыш аҡса күсерҙек, зинһар өсөн, кире ебәрегеҙ инде, тип үтенәләр. Намыҫлы ханым шунда уҡ телефондарына аҡса күсерә, һуңынан ғына иҫәпкә үҙенең аҡсаһын күсергәнен аңлап ҡала. Ханым иғтибарһыҙлығы арҡаһында туғыҙ мең һум аҡсаһын юғалта. Ғәмәлдә уның картаһына бер тин дә аҡса килмәгән, ә енәйәтселәр телефонына ялған смс ебәргән.Берәүҙең телефонына “Фотоға ҡара һәм икәү булған саҡтарҙы хәтерлә” тигән смс хәбәр килә. Аҫта адресы менән һылтанма ла күрһәтелгән була, ул шунда уҡ һылтанма аша күсеп ҡарай. Күп тә үтмәй, телефоны эшләмәй башлай, һүндереп ҡабыҙғандан һуң “картағыҙҙан 7700 һум аҡса күсерелде” тигән бер-бер артлы смс-тар килә. Г. вкладын страховкалаған була, банк аҡсаны ҡайтарып бирә.Р. исемле ҡатын да ошо рәүешле “Бергә саҡтағы фотоны ҡарайым” тип 6700 һум аҡсаһынан ҡолаҡ ҡаға.“Мин аварияға эләктем, ярҙам кәрәк”, “Әсәй, мине полиция ҡулға алды”... Телефонығыҙға ошондай йөкмәткеле смс-хәбәрҙәр килһә, һаҡ булығыҙ. Енәйәтселәр “Бәйләнештә” сайтындағы диуарығыҙҙы “емереп” тә туғандарығыҙҙан, дуҫтарығыҙҙан аҡса һорап маташыуы ихтимал. Уларҙың тоҙағына эләкмәҫ өсөн, тәү сиратта, яҡындарығыҙҙың үҙҙәренә шылтыратып хәлде һорашығыҙ, таныш булмаған кеше менән һөйләшмәгеҙ. Яҡындарығыҙҙың тауышы менән аралашыуҙары ла ихтимал, ул саҡта һорауҙар яуҙырығыҙ, өләсәй-олатайығыҙҙың исемен һорағыҙ, үҙегеҙ генә белгән мәғлүмәтте төпсөнөгөҙ. Ҡайһы берәүҙәрҙе башҡортса хәбәрләшеү ҙә бәләнән ҡотҡарған.


description: Учалы ауыл хужалығы колледжы (былтыр 98-се һөнәрселек училищеһы статусын ошо исемгә үҙгәртте) ҡала-районыбыҙҙа ауыл хужалығы белгестәрен әҙерләгән берҙән-бер уҡыу йорто. Һуңғы йылдарҙа респу

title: Егеттәр һынатмай


description: Беҙҙән алыҫ булмаған Екатеринбург ҡалаһының сәләмәтлек һаҡлау идаралығы ВИЧ-инфекцияһы эпидемияһы барлыҡҡа килеүе тураһында рәсми иғлан яһаны. Һәр 50-се ҡала кешеһе (27 мең тирәһе) бөгөнгө

title: Был донъяла ниҙәр бар?


description: «Аҙна һайын приз» конкурсының сираттағы еңеүселәре асыҡланды. Был юлы бәхет Ишмәкәй ауылынан Зилә Мостафинаға, Сәфәр ауылынан Зәки Ғиззәтуллинға һәм Иҫке Байрамғол ауылынан Зәйтүнә Юнысоваға

title: Өс приз уйнатылды


description: bСоциаль учреждениеларҙа ремонт эштәре әүҙем бара. Ҡаланың 4-се, Учалы ауылының 72-се, Мәҫкәү ауылының балалар баҡсаларында инеү урыны, ҡаланың 7-се, Иманғол ауылы балалар баҡсаларында, Минд

title: Социаль объекттар ремонтлана


description: Хөрмәтле гәзит уҡыусыларыбыҙ, 15 сентябрҙән 2017 йылға ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы башланыуы хаҡында иғлан иткәйнек инде. Хаҡтарҙың төшөүен дә һөйөнсөләнек. Шулай ҙа тағы бер иҫегеҙ

title: "Аҙна һайын приз"


description: 30 октябрь - сәйәси репрессиялар ҡорбандарын иҫкә алыу көнө, 4 ноябрь - Халыҡ берҙәмлеге көнө. Был даталарҙың йәнәш килеүе бер ҙә осраҡлы түгелдер. Өләсәйемдең атай йорто репрессиялар һөҙөмт

title: Ғүмере заяға уҙмаған


description: bЭлек эш хаҡын касса аша биргәндәре һаман хәтерҙә. Һыу буйындай сират теҙелә һәм, ниһайәт, сиратың еткәс кассир баш һыйырлыҡ ҡына тимер рәшәткәле тәҙрә аша ҡыштырлап торған купюраларҙы һуҙа.

title: Мутлашыусылар йоҡламай


description: Йәшәү урыны - бәхетле ғаилә тормошоноң үтә мөһим бер шарты. Кеше торлағын ҡуртымға алып тороу аҡса йәһәтенән генә ауырға төшмәй, балалар менән фатирҙан фатирға күсеп йөрөү нервыларҙы ла ҡаҡш

title: Көнүҙәк торлаҡ мәсьәләһе


description: «Тәүҙә шаярыу, бының булыуы мөмкин түгел, тип ҡабул иттем тәҡдимде»... Йәй аҙағында булған ваҡиғаларҙы иҫенә төшөргәндә Таһир Танатов йәнә бер янып-ярһып китә. Шулай булмай, һәр кемгә фильмғ

title: Киноға төшкән яҡташыбыҙ


description: Һәр бала үҙ ризығы менән тыуа. Сабыйын тәү тапҡыр күкрәгенә ҡыҫҡан әсәнән дә бәхетлерәк, бала һөйөүенә төрөнөп йәшәгән атайҙан да ғорурыраҡ кеше, шат ауаздарға күмелгән йорттан да яҡтыраҡ мө

title: Тормош балалар менән йәмле


description: Ҡала-райондың предприятие, ойошма-учреждение, ауыл Советтары хеҙмәткәрҙәре үҙ ҡаҙанында ғына ҡайнап йәшәмәй, ә төрлө кимәлдәге ярыш-сараларҙа ла әүҙем ҡатнаша. Уҙған шәмбе булып үткән ҡатын-

title: Йәшәү рәүеше сәләмәт булһын


description: Былтыр Наурыҙ ауылы хакимиәте һәм ҡатын-ҡыҙҙар Советы тәҡдиме менән бергәләшеп «Бөтә ауыл менән «Яйыҡ»ҡа!» акцияһын башлап ебәргәйнек. Тәүҙә наурыҙҙарға юлландыҡ, улар үҙ сиратында эстафетан

title: Килмәктә лә булдыҡ беҙ


description: «Яйыҡ» гәзите призына «Атай, әсәй һәм мин - спорт ғаиләһе» фестивале йәнә бер гөрләп үтте. Спорт байрамының баҫмабыҙҙың 25 йыллыҡ юбилейына арналыуы бик мәртәбәле булды. Әйтергә кәрәк, быйыл

title: Йәнә бер гөрләп үтте


description: 25 ноябрҙә Учалы районына эш сәфәре менән БР иҡтисади үҫеш министры Сергей Новиков килде. Ул бер нисә урындағы сәнәғәт предприятиеларында булды. Эш сәфәре аҙағында моноҡалаларҙы үҫтереү феде

title: Мөмкинлектәр бихисап


description: Һеҙҙең иғтибарға һөнәри байрамдары айҡанлы РФ Эске эштәр министрлығының Учалы районы буйынса бүлеге начальнигы, полиция подполковнигы И.М. Фәхретдинов менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ. Ильмир М

title: Халыҡ менән берлектә


description: Үҙебеҙҙе мосолман тип маһайыуыбыҙ торһон инде... «Айыҡ Рәсәй» проекты сиктәрендә Рәсәй субъекттары араһында эскеселек буйынса рейтинг төҙөлдө. Иң аҙ эскәндәр - Чечня, Ингушетия, Дағстан. Алк

title: Был донъяла ниҙәр бар?


description: «Партисипатор» тигән һүҙҙән ҡурҡып китмәгеҙ. Инглиз теленән килгән төшөнсә был - барыһы ла ҡатнашҡан эш йә күренеш шулай атала. Беҙҙеңсә «өмә» тиергә лә булалыр. Фәҡәт партисипаторлы бюджетл

title: Тәжрибәбеҙ Һиндостанда ла өйрәнелә


description: Көндәр һалҡынайыу менән һыуыҡ тейҙереп ауырыусылар һаны бермә-бер арта. Ошо ваҡытта иң таралған сирҙәрҙең береһе киҫкен отит – урта ҡолаҡ елһенеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Уның билдәләре

title: Һаулығың үҙ ҡулыңда

maintext:
Һаулығың үҙ ҡулыңда
Сегодня, 16:53 | Һаулыҡ һаҡлау
Был сир менән үҙегеҙ йәки балағыҙ ауырып китһә, табипҡа барғансы уның билдәләренә ҡарап, өйҙә булған дарыуҙарҙы ҡулланырға мөмкин. Мәҫәлән, ҡолаҡ һыҙлай башлаһа көнөнә 3 тапҡыр 3-4 тамсы "Оттипакс” дарыуын тамыҙырға була. Әгәр ҙә ҡолаҡтан аҡ йәки йәшкелт төҫтәге шыйыҡса бүленеп сыға икән, спиртлы дарыуҙар һалырға ярамай. Был осраҡта ҡолаҡҡа ниндәй ҙә булһа антибиотик иретмәһе тамыҙырға һәм мөмкин тиклем тиҙерәк табипҡа күренергә кәрәк. Бигерәк тә балалар сирләгәндә. Шулай уҡ елһенеүҙе бөтөрөүсе һәм ауыртыуҙы баҫыусы дарыуҙар ҡабул итергә лә була. Иң киң таралғаны, әлбиттә, нурофен (ололар өсөн таблеткала, балаларға – сиропта). Ибуклин, ибупрофен дарыуҙарын да ҡулланырға мөмкин. Бынан һуң һыҙлаған ҡолаҡҡа 10-15 минутҡа ҡоро йылы (эҫе һыулы грелка йәки ҡыҙҙырылған тоҙло тоҡсай) ҡуйырға кәрәк. Ғәҙәттә, ошоларҙы эшләгәндән һуң ҡолаҡ ауыртыуы бөтә.
Әгәр өйөгөҙҙә антибиотиктар бар икән, сирленең уларға аллергияһы юҡлығын асыҡлағандан һуң, дозировкаларын дөрөҫ итеп, сир башланғанда уҡ ҡулланырға мөмкин. Ҡолаҡ
ауыртыуы һәр ваҡыт танауға тымау тейеү менән бергә бара, сөнки ҡолаҡ – танау ҡыуышлығы үҙ-ара бәйле. Шуға күрә балағыҙҙың танауынан һыу аға башлағас та, дарыу тамыҙырға кәрәк. Әгәр ҡул осонда дарыу булмаһа, 1 стакан һыуҙа 0,5 сәй ҡалағы тоҙ иретеп көнөнә 3-4 тапҡыр 3-әр тамсы танауға һалығыҙ. Артабан мотлаҡ рәүештә табипҡа күренергә кәрәк, бигерәк тә ҡолаҡ һыҙлауы һәм унан шыйыҡса ағыуы туҡтамаһа.
Ирек АРЫҪЛАНОВ,
Үҙәк район дауаханаһының
табип-оториноларингологы.


description: Шундай кешеләр була, улар янында тыныс, рәхәт, күңел илаһи бер һиллек менән тула. Ундай кешеләрҙең бар булмышы йәмдән, йылылыҡтан тора. Тап шундай ҡатын-ҡыҙҙар \Ханым” клубын йәмләй. Йәш ҡыҙ

title: Гүзәлдәрҙән-гүзәл әсәйҙәр


description: Геморрагик биҙгәк – токсикоз, биҙгәк һәм геморрагик синдром – ҡан тамырҙарының ҡанһырауы менән характерлана. Уны тыуҙырыусы вирустарҙы кимереүселәр һәм талпандар тарата. Сысҡан биҙгәге виру

title: Һаҡланыу сараларын күрегеҙ

maintext:
Һаҡланыу сараларын күрегеҙ
Сегодня, 16:52 | Һаулыҡ һаҡлау
Сысҡан биҙгәге вирусы кешегә һауалағы саң аша (инфекция йөрөтөүсе сысҡандарҙың кипкән тиҙәктәре саңы) бесән йыйғанда, баҡса йорттарын йыйыштырғанда һәм башҡа эштәр менән булғанда йоғоусан. Шулай уҡ ашағанда бысраҡ ҡулдар йәки ауырыу кимереүселәр аҙыҡ-түлеккә тейгән осраҡта аҙыҡтан да күсергә мөмкин. Геморрагик биҙгәктең билдәләре сирҙе йоҡторғандан һуң 2-45 көн үткәс беленә. Кешенең тән температураһы күтәрелә, хәлһеҙлек, баш әйләнеү, мускулдар һыҙлауы, тире аҫтына, эске органдарға ҡан һауыу күҙәтелә. Пациенттың нервы системаһы ҡаҡшауы, шок кисереүе һәм комаға китеүе мөмкин. Сирҙе асыҡлау өсөн ҡан һәм һейҙек анализдары алына. Диагноз ҡуйылғас, сирлене дауаханала табип күҙәтеүе аҫтында дауалайҙар. Ауырыу кешенән кешегә йоҡмай, шуға күрә, сирле кеше тирә-йүндәгеләргә хәүеф тыуҙырмай.
Ауыр эҙемтәләргә килтереүсе был сирҙе булдырмау өсөн түбәндәге ҡағиҙәләрҙе үтәргә кәрәк.
1. Кеше йәшәгән урындарҙа кимереүселәргә ҡаршы төрлө ысулдар менән (ҡапҡан, ағыулы матдәләр) даими көрәш алып барырға.
2. Аҙыҡ-түлекте ергә йәки сысҡандар йөрөрлөк башҡа урындарға ҡуймағыҙ.
3. Сысҡандар кимергән аҙыҡты ашамағыҙ.
4. Саң осоп торған эштәрҙе башҡарғанда (малға бесән, һалам һалғанда, утын бысҡанда һ.б. тын алыу юлдарын һаҡлау сараларын (респиратор, мамыҡ-марля битлектәр ҡулланыу) күрегеҙ.
5. Сысҡандар йөрөгән урындарҙа бейәләй, бирсәткәләр кейеп эшләгеҙ.
6. Эш барышында тәмәке тартмағыҙ, ҡулды йыумайынса ашамағыҙ. Геморрагик биҙгәк сире менән ауырыусыларҙың күбәйеүе 3-5 йылға бер була торған кимереүселәр һаны артыуына бәйле. Районда һуңғы тапҡыр бындай хәл 2014 йылда күҙәтелде. Ул ваҡытта был сир менән 77 кеше ауырыһа, быйыл көҙ ошо диагноз 14 кешегә ҡуйылды.
Ирек ФӘЙЗУЛЛИН,
Үҙәк район дауаханаһының инфекция табибы.


description: 1 декабрҙән 11 декабргә тиклем Бөтә Рәсәй гәзит-журналдарға яҙылыу ун көнлөгө уҙғарыла. Рәсәй почтаһы ойошторған был ун көнлөк барышында гәзит-журналдарға осһоҙораҡ хаҡҡа яҙылырға мөмкин. Ш

title: 1-10 декабрь - Матбуғатҡа яҙылыу ун көнлөгө


description: Ил яҙмышын ир муйынына Ҡылды ярыр тел бәйләй, Ҡырҡҡа ярыр тел бәйләй! (Р.ҒАРИПОВ). Фән донъяһында исем-шәрифен әйтһәң, хеҙмәттәре иҫкә төшкән һәм, киреһенсә, бер генә хеҙмәтен атау менән

maintext:
Оло ғалим, педагог (Профессор Ғ.С.Ҡунафиндың 70 йәшлек юбилейына өс сюжетлы ҡотлау һүҙе)
Сегодня, 16:45 | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Ғөмүмән алғанда, минең яҙмышыма яҡты нур өҫтәүсе уҡытыусыларҙан уңдым, тип уйлайым. Мәсәғүт педучилищеһында уҡыған саҡта күңелемә туған телем – башҡорт теленә ҡарата мөхәббәт уты ҡабыҙған башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Сафура Шәмсетдин ҡыҙы Миһрановаға яҡты рәхмәт тойғоһон йөрөтәм. Башҡорт дәүләт университетында уҡығанда "Ленинсе” гәзитенә тәүге фәнни ерлектәге мәҡәләмде Ғ.С.Ҡунафин фатихаһында яҙып баҫтырғайныҡ. Артабан ғилми әҙәбиәтте ентекле анализларға, уны фәнни эштә дөрөҫ, урынлы файҙаланырға ла диплом эшенең етәксеһе Ғ.С.Ҡунафин өйрәтте. Ғүмерҙәр елдәй елеп үтә... Бына хәҙер өҫ тиҫтәгә яҡын тормошҡа йүнәлеш биргән уҡытыусыларым менән башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында ең һыҙғанып һайлаған юлымдан тайпылмай намыҫлы хеҙмәт итәм. Үҙемдең кеше, шәхес, телсе-ғалим булып формалашыуымда уҡытыусыларымдың роле ҙур икәнлеген яҡшы аңлайым. Мин тел гәүһәрҙәрен, донъяны танып белеүҙә башҡорт теленең феноменаль тел булыуын башҡаларға аңлатырға тырышам, ә остазым Ғиниәтулла Сафиулла улы башҡорт поэтикаһы генезисы, текстология мәсьәләләре, башҡорт әҙәбиәтенең формалашыу тарихы, үҫеү үҙенсәлектәрен матур буяуҙар менән биҙәкләп халыҡҡа еткереү өсөн күҙ нурҙары менән, аҡыл, зиһене менән һуғара. Буяуҙар тиеүем осраҡлы әйтелгән һүҙ түгел, сөнки Уоллес Чейф һүҙҙәре менән әйткәндә: "Һәр өлкәнең иң яҡшы теориялары – иң матур теориялар. Шул өлкәлә эшләүсе ғалим рәссам төҫлө, үҙ ғүмерен, үҙ ижадын ошо матурлыҡты эҙләүгә бағышлай”. Иманым камил, юбиляр ҡәләменән сыҡҡан хеҙмәттәр бөгөнгө көндә иң зауыҡлы эстетик дәрәжәгә эйә.
Башҡортостанда, Рәсәйҙә һәм унан ситтә лә юбиляр ғалимдың исеме киң билдәле. Уның тарафынан асылған арҙаҡлы шәхестәр, ул яҙған тәрән йөкмәткеле оригиналь хеҙмәттәр, нигеҙләгән яңы теориялар фән өлкәһендә генә түгел, барлыҡ башҡорт халҡына, телселәр һәм әҙәбиәтселәргә яҡшы таныш. Беҙ уларҙы һанап, барлап сығыуҙы маҡсат итеп ҡуймайбыҙ, беҙҙеңсә, был мөмкин дә түгел. Был мәҡәләлә юбилярҙың (хәтергә килгән) өс кенә хеҙмәтенә нигеҙләнеп уның ғалим-филолог, әҙәбиәт белгесе, киңерәк алғанда, башҡорттар тураһындағы фәндә (башкироведение) тотҡан урынын күҙалларға ынтылыш яһайбыҙ. Шул рәүешле талантлы ғалимдың ижад уңыштарының сәбәбенә ҡағылып үтмәксебеҙ.
1. Әҙәбиәтсе. Ташҡа баҫылған йыр һәм сатирик жанрҙарҙың тарихи функцияларын һәм генезисын асыҡлауға арналған (Кунафин Г.С. И песней, и сатирой. Развитие жанровой системы башкирской литературной песенной и сатирической поэзии XIX - начала XX веков. Уфа, Башк. изд-во «Китап», 1999. – 256 с.) Рәсәй һәм Башҡортостан тарихын яҡшы белгәнгә, башҡорт поэзияһының сығанаҡтарын дөрөҫ аңлап, уның генезисын ҡылыҡһырларлыҡ дәрәжәлә белем кимәленә эйә булғанға, башҡорт йырының һәм һүрәтләнгән осор сатираһының нескәлектәрен тәрән аңлап эш иткәнлектән гуманитар характерҙағы бик тә кәрәкле, актуаль хеҙмәт киң танылыу алды. Поэзия һәм йыр жанрының тәғәйенләнешен, халыҡ аңына мөнәсәбәтен, йәмғиәттә тотҡан урынын, миссияһын аныҡ күҙаллауы, уларҙың йөкмәткеһенә үтә лә иғтибарлы булыуы, сәнғәти әҫәрҙәрҙең феноменаль өгөт-нәсихәттәрен, фәһемле һабаҡтарын йөрәге аша үткәреп, барлыҡ ябай кешегә лә уҡыу мөмкинлеге булмаған дастан, мөнәжәт, хажнамә, ғәзәл, тауарих, хикәйәт, хатнамә һ.б. кеүек жанрҙарҙы яратып, нәзәкәтле художестволы аң кимәле юғарылығынан эшкәртелгән тәрән, шул уҡ ваҡытта ябай тасуирлау, анализлауҙың оҫта алымдарын ҡулланыусы булараҡ та юбиляр оригиналь хеҙмәт эйәһе булған. Ғалим Ғ.С. Ҡунафиндың оригиналь ҡарашы башҡорт әҙәбиәте, хатта төрки донъяһы әҙәбиәте өсөн фәһемле, йәмәғәтселек өсөн файҙалы һәм ҡиммәтле бик тә кәрәкле ғилми хеҙмәт ижад иткән.
2. Ғилем китаптың эсендә лә, тышында ла (Б.Х.М.). Күренекле телсе-ғалим Ж.Ғ. Кейекбаевтың тормошо һәм ижадын тасуирлауға бағышланған (Ҡунафин Ғ.С. Жәлил Кейекбаев. Тормошо һәм ижады: монография. – Өфө: Китап, 2012. – 248 бит) хеҙмәткә күҙ һалайыҡ. Был монография исеменән үк күренеүенсә, башҡа йүнәлештәге хеҙмәт, әммә ул
донъя күреү менән халыҡ, ғалимдар тарафынан йылы ҡабул ителеп, башҡорт менталитеты, интеллигенцияһы ҡараштарына яуап биргән, тәрбиәүи сығанаҡлы ла ошондай характерҙағы берҙән-бер хеҙмәт булып ҡала. Атап үткән хеҙмәт юбилярҙың яҡташы, башҡорт халҡының күренекле улына арналыуы менән генә лә мәртәбәле. Ғ.Ҡунафин үҙенә генә хас оҫталыҡ менән Ж.Ғ.Кейекбаевтың тормош этаптарын, ижади асылын ентекле һәм системалы асып бирә алған: кешеләр араһындағы мөнәсәбәт, тел үҙенсәлектәренә айырым иғтибар менән (башҡорт орфоэпияһы, баҫым характеры, фразеологизмдар, стиль үҙенсәлектәре, сағыштырма тарихи грамматика, алтаистика мәсьәләләренә профессиональ юғарылыҡтан ҡағылып үтә), ижадсы, тәржемәсе, йырсы һ.б. булараҡ та һынланған феноменаль шәхес был файҙалы хеҙмәттә. Монография авторҙың гуманитар йүнәлештәге мәсьәләләрҙә лә тос, ғилми нигеҙле, ябай, шул уҡ ваҡытта тәрән, оригиналь фекерле булыуын иҫбатлай.
3. Тәрән фекер (аҡыл) эйәһе. XIX – XX быуат башы башҡорт әҙәбиәтенең үҫеш үҙенсәлектәрен (Ҡунафин Ғ.С. XIX – XX быуат башы башҡорт әҙәбиәтенең үҫеш үҙенсәлектәре. – Өфө: БР Өфө полиграфкомбинаты ДУП, 2014. – 740 бит.) фәнни тасуирлауға бағышланған хеҙмәт донъя күреү менән популярлашты, иң йыш ҡулланылған ғилми эштәр рәтенә баҫты. Был хеҙмәт бөтә әҙәбиәтселәрҙе лә ҡыҙыҡһындырған көнүҙәк темаға яҙылыуы менән иғтибарҙы тарта. Унда юбилярға ғына хас оҫталыҡ менән башҡорт әҙәбиәтенең үҫеш картинаһы күҙ алдына баҫтырыла. Китапта башҡорт әҙәбиәтенең социаль-тарихи нигеҙҙәрен, идея-эстетик сығанаҡтарын, ижад ителеү һәм йәшәү формаларын, төп үҫеш тенденцияларын, әҙәби бәйләнештәрен, художество методтарын һәм йүнәлештәрен, идея-йөкмәткеһен һәм жанр-стиль үҙенсәлектәрен асыҡлауға, күренекле әҙиптәрҙең ижади биографияһын яҡтыртыуға ҙур иғтибар бүленә. Әҙәби эҙләнеүҙәрҙең моделе – "эврика” тип аталып, фекерләүсе, заман менән бергә атлаусы кеше, юғары кимәлдәге әҙәбиәт белгесенең уйҙары менән нурлана, яңы балҡыш ала. Эҙләнеү моделе талант кеүек үк ябай һәм бер кем дә бындай уңышлы һөҙөмтәләргә ни өсөн икенсе бер телсе, фольклорсы, әҙәбиәтсе йә булмаһа тәнҡитсе тарафынан ирешелмәй икәнлеген әлегә тиклем аңлата алғаны юҡ. Профессор Ғ.С.Ҡунафиндың эштәре оригиналь булыуы менән айырылып тора. Төҙөклөгө, логик бәйләнешле, тос һәм ышандырырлыҡ аргументлы булыуы менән дә улар, айырым бер деталде алғанда ла, дөйөм һыҙатта ла бик тә оригиналь. Ошо һанап киткән сәбәптәр уҡыусыла автор фекере менән ризалыҡ, уға ышаныс тыуҙыра. Шул арҡала уҡыусы менән ижадсы араһында йылы мөнәсәбәт тыуа, уның иҫ китмәле аҡылы, яңы аргументтары, мәргән, тура һүҙлелеге хайран ҡалдыра. Йөҙләгән әҙәбиәтсе һәм әҙәбиәт белгестәренең уҡытыусыһы Ғиниәтулла Сафиулла улына киләсәктә лә яңы теоретик асыштар, актуаль сюжеттар, оригиналь фекер үҙаллылығы, һығымталар һәм, әлбиттә, ҡыҙыҡлы монографиялар ижад итеүен теләйбеҙ!
Ғиниәтулла Сафиулла улы Ҡунафиндың фәнни эҙләнеүҙәре, ғилми хеҙмәттәре актуаллеге, заманса булыуы, яңы метод һәм моделдәргә бай булыуы менән иғтибарҙы арбай. Уларға нигеҙләнеп йәш эҙләнеүселәр үҙҙәре һайлаған предмет, өлкә буйынса оҡшаш эштәргә ынтылыш ала. Профессор Ғиниәтулла Сафиулла улы Ҡунафин артыҡ өгөт-нәсихәт уҡымай, үҙенең ғилми эштәре өлгөһөндә, элек башҡарылған тәжрибәләрҙе иғтибар менән өйрәнеп, тәнҡит күҙлегенән үткәреп, күсәгилешлек принцибына таянып ижад итергә өйрәтә. Бөгөнгө көндә Ғиниәтулла Сафиулла улы Башҡортостанда, Рәсәйҙә хөрмәт ҡаҙанған, һәр яҡтан да өлгөрөп еткән билдәле ғалим. Ғиниәтулла Сафиулла улы Ҡунафиндың шәхес булараҡ коллегаларына ҡарата, кешеләргә, студенттарға һәр ваҡыт иғтибарлы мөнәсәбәттә булыуын да әйтеп китмәй булмай. Уның ҡатнашлығындағы ниндәй генә сараны алһаң да, шул иҫәптән ул ойошторған, үткәргән күп һанлы конференциялар уның ысын башҡорттарға хас асыҡ күңел торошо, ышаныслы ҡәнәғәт ҡарашынан, эскерһеҙ йылмайыуынан башҡа күҙ алдына килтереп булмай. Хөрмәтле Ғиниәтулла Сафиулла улы, ысын күңелдән Һеҙҙе юбилейығыҙ менән ихлас ҡотлап, оҙон ғүмер, ныҡлы сәләмәтлек теләйбеҙ!
Зөбәржәт ШӘЙХИСЛАМОВА,
Башҡорт дәүләт университетының
башҡорт тел ғилеме һәм этномәҙәни белем биреү кафедраһы доценты.


title: Уҡытыусыларҙың уҡытыусыһы

maintext:
Уҡытыусыларҙың уҡытыусыһы
Сегодня, 16:48 | Мәғариф, Йәмғиәт
Кеше ниндәй генә эштә эшләмәһен, ниндәй генә вазифалар башҡармаһын, уның өсөн иң мөһиме – ғаиләһе. Был йәһәттән бәхетле кеше Ғиниәтулла Сафиулла улы. Тормош иптәше менән ике бала үҫтереп, уҡытып, матур тәрбиә биреп, тормош юлына баҫтырғандар. Балалары инде лайыҡлы кешеләр булып, үҙ юлдарын, үҙ иштәрен табып, атай-әсәйҙәренә аҡыллы ейән-ейәнсәрҙәр бүләк итеп, матур итеп йәшәп яталар.
Уҡытыусыларҙың уҡытыусыһы, ғалим, йәмәғәт эшмәкәре, етәксе, атай, олатай, ғаилә башлығы, һәм иң мөһиме, ысын кеше!
Был исемлекте тағы ла бик оҙон итеп һуҙырға мөмкин булыр ине Ғиниәтулла Сафиулла улы Ҡунафин тураһында яҙғанда.
Яҡташым Ғиниәтулла Сафиулла улы Ҡунафин менән танышыуым 1993 йылда БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетына уҡырға ингәндә булды. Әңгәмәгә килгәс, "Күптән уҡырға индең бит инде, әле бында ни эшләп йөрөйһөң?”- тип үҙ итеп, атайҙарса хәстәрлекле, яғымлы тауыш менән әйткән һүҙҙәренән шатлыҡтан, гүйә, иңдәремә ҡанаттар үҫеп сыҡты. Шунан алып яҙмышымда уҡытыусым Ғиниәтулла Сафиулла улының уйнаған роле ҙур булды. Уның студенты булыу ғына түгел, беренсе аспиранты булыу бәхете лә тейҙе минең өлөшкә. 2002 йылдан алып, хөрмәтле уҡытыусымдың аҡыллы етәкселеге аҫтында, бергә-бергә, коллегалар булып эшләйбеҙ. Һаман да, тап абитуриент саҡтағы кеүек, остазымдың хәстәре, аҡыллы кәңәштәре хеҙмәт юлымда оҙата килә.
Ғиниәтулла Сафиулла улы, үрҙә әйтеп үтеүемсә, күп яҡлы шәхес. Уҡытыусыларҙың уҡытыусыһы тип әйткән инем иң тәүҙә. Ысынлап та, үҙенә лә, студенттарға ла талапсан, ғәҙел, принципиаль, бер һүҙ менән әйткәндә, башҡорт әҙәбиәтенә һәм мәҙәниәтенә "мөкиббән киткән” талантлы педагог бит ул. Профессорҙың мауыҡтырғыс лекцияларын бер тапҡыр ғына тыңлаһаң да быға инанаһың.
Күренекле ғалим тигәндә, уның 700-ҙән ашыу ғилми хеҙмәттәрен, шул иҫәптән 48 монография, вуз һәм мәктәп дәреслектәре, уҡыу әсбаптары, фәнни-популяр китаптарын әйтеп китеү ҙә етер, моғайын. Ул, студент сағында уҡ, Мәскәү китапханаларында һәм архивтарында эҙләнеп, башҡорттар йәш яҙмалы халыҡ, уларҙың революцияға тиклем яҙма мәҙәниәте булмаған, тигән ялған идеология хөкөм һөргән осорҙа, "Ҡоман мәжмүмәғәһе” тигән ҡомартҡыны өйрәнеп, XIII быуат башында ижад ителгән был әҫәрҙең башҡорт фольклоры, башҡорт һүҙ сәнғәте менән тығыҙ бәйләнештә булыуын нигеҙләп, диплом эше яҙған. Минеңсә, тап ошо осорҙан уҡ Ғиниәтулла Сафиулла улы үҙен фәнгә тығыҙ бәйләгән.
Әүҙем йәмәғәт эшмәкәре икәнлеген Башҡортостан Хөкүмәте эргәһендәге рес-публика халыҡтары телдәре тураһындағы законды тормошҡа ашырыу буйынса комиссия, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы, 1999-2010 йылдарҙа ғафуриҙарҙың Өфөләге "Табын” яҡташтар ойошмаһы рәйесе, уҡыусылар, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары өсөн йыл да уҙғарылған "Урал батыр” эпосын башҡарыусылар, "Йыл уҡытыусыһы” бәйгеләренең жюри ағзаһы булыуы раҫлап тора.
Әйткәнемсә, Ғиниәтулла Сафиулла улы тынғыһыҙ, егәрле етәксе лә.1986-1990 йылдарҙа ул БДУ-ның филология факультеты деканы урынбаҫары булып эшләй. Был ваҡытта башҡорт мәктәбен тамамлаған йәштәр белемдәрен камиллаштырыуҙы бер генә төркөмдә - башҡорт-урыҫ төркөмөндә бойомға ашыра ала ине. Ул, декан урынбаҫары булараҡ, башҡорт теле һәм әҙәбиәтен, Башҡортостан тарихын һәм мәҙәниәтен уҡытыуҙы киңәйтеүгә күп көс һала. Уның һәм коллегаларының ныҡышмалылығы, ҡыйыулығы менән тәүҙә факультетта журналистика һәм өҫтәмә саф башҡорт төркөмдәре ойошторола, артабан республикабыҙ вуздары тарихында тәү башлап башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты барлыҡҡа килтерелә.1990 йылда ойошторолған был факультеттың тәүге деканы итеп Ғ.С.Ҡунафин һайлана.
Арҙаҡлы ғалим шулай уҡ республикабыҙ вуздары тарихында беренсе булып БДУ базаһында халҡыбыҙҙың рухи мираҫын өйрәнеү һәм студенттарға уҡытыу, киң йәмәғәтселеккә еткереү бурысын тормошҡа ашырыусы кафедраны ойоштороуға өлгәште. 2000-2012 йылдарҙа ул 1917 йылға тиклемге башҡорт әҙәбиәте кафедраһын етәкләне. Ә 2012 йылдан алып бөгөнгәсә башҡорт әҙәбиәте, мәҙәниәте һәм фольклоры кафедраһы мөдире.
Бына шулай бөйөк Мәжит Ғафури, Жәлил Кейекбаев, Шакир Насыров, Әнүр Вәхитов, Ғәйфулла Вәлиев, Вәлиулла Ҡоломбәтов кеүек арҙаҡлы яҡташтарыбыҙҙың эштәрен дауам итеп, үҙ алдына ҙур маҡсаттар ҡуйып, халҡыбыҙ, милләтебеҙ, телебеҙ яҙмышы тип янып-көйөп, төплө хеҙмәт емештәре менән ҡаршылай үҙенең юбилейын уҡытыусым, коллегам Ғиниәтулла Сафиулла улы Ҡунафин. Артабан да уға зиһен тәрәнлеге, рух юғарылығы, ҡоростай сәләмәтлек, ижади уңыштар һәм оло ҡыуаныстар юлдаш була күрһен!
Фәнилә ӘБЕЛҒУЖИНА-САЛАУАТОВА,
БДУ доценты.


description: 25 ноябрҙә район мәҙәниәт һарайында Әсә көнөнә арналған тантаналы йыйылыш һәм байрам сараһы уҙғарыла. Сара барышында әсәләрҙе бүләкләү, төрлө конкурстар ойоштороу ҡаралған. Башлана 15.00 сә

title: Әсәләргә бағышлана


description: Район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров уҙғарған оператив кәңәшмәлә көнүҙәк мәсьәләләр ҡаралды. Янғын хәүефһеҙлеге мәсьәләһе буйынса район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары Фуат

title: Янғын хәүефһеҙлеген иҫкәртеү, матбуғатҡа яҙылыу иғтибар үҙәгендә


description: 26 ноябрҙә 11.00 сәғәттә район мәҙәниәт һарайында Красноусол башҡорт гимназия-интернаты асылыуға 20 йыл тулыуға арналған тантаналы кисә була.

title: Гимназия юбилейы


description: Медицина хеҙмәткәрҙәре ЮХХДИ инспекторҙары менән берлектә Юл-транспорт ваҡиғалары ҡорбандарын иҫкә алыу көнөнә арналған сара үткәрҙе. Юл-транспорт ваҡиғалары ҡорбандарын иҫкә алыу көнө Road

title: Юлда ярҙам итә алырһыңмы?

maintext:
Юлда ярҙам итә алырһыңмы?
Сегодня, 12:51 | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт
Юл-транспорт ваҡиғалары ҡорбандарын иҫкә алыу көнө Road Pace – Британия юл-транспорт ваҡиғаларына тарыусыларға ярҙам хәйриә фонды тарафынан 1993 йылдан алып билдәләнә. Биш йыл һуҙымында был көндө Европала ғына билдәләһәләр, 1998 йылдан уны Европанан ситтә башҡа ҡитғаларҙа ла юлдарҙа һәләк булғандарҙы иҫкә ала башлайҙар. 2005 йылда иһә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Генераль Ассамблеяһы үҙ Резолюцияһында бөтөн
донъя йәмәғәтселеген Юл-транспорт авариялары ҡорбандарын иҫкә алыу көнөн ноябрҙең өсөнсө йәкшәмбеһендә билдәләргә саҡыра. Быйыл был көн 20 ноябргә тап килде. Был халыҡ-ара хәл планеталағы барлыҡ кешеләрҙең иғтибарын күңелһеҙ факттарға йүнәлтеүгә ҡоролған: бөтөн донъяла юл-транспорт ваҡиғалары һөҙөмтәһендә көн һайын өс меңдән ашыу кеше һәләк була һәм 100 меңгә яҡыны төрлө кимәлдәге ауыр имгәнеүҙәргә дусар була. Юлдарҙа ғүмере өҙөлгәндәрҙең һәм зыян күргәндәрҙең күпселеге йәштәр.
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса йыл һайын юл-транспорт ваҡиғаларында 1 миллион 300 мең кеше-нең ғүмере өҙөлә. 20-нән 50 миллионға тик-лем кеше төрлө кимәлдә йәрәхәттәр ала, имгәнә. Юл һәләкәттәрендәге үлем осраҡтарының 50 проценттан ашыуы 15 йәштән алып 44 йәшкә тиклемге төркөмгә тура килә. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы күҙәтеүенән күренеүенсә, 2020 йылға һәр өсөнсө үлем йәки зыян күреү осраҡтарының төп сәбәпсеһе юлдарҙа авария-лар һөҙөмтәһендә булырға мөмкин. Беҙҙең Ғафури ра-йоны ла ситтә ҡалмай: йыл башынан юлдарҙа 45 кеше төрлө кимәлдә йәрәхәттәр алһа, 4 кешенең ғүмере өҙөлдө.
Юл-транспорт ваҡиғалары ҡорбандарын иҫкә алыу көнөндә Красноусол Үҙәк район дауаханаһы хеҙмәткәрҙәре "Ә һин ярҙам итә алырһыңмы?” тигән акция уҙғарҙы. "Ашығыс ярҙам”дың шәфҡәт туташтары һәм фельдшерҙары ЮХХДИ инспекторҙары һәм ҡыҙыҡһынған кешеләрҙе (водителдәрҙе) саҡырып, юл-транспорт ваҡиғаларында зыян күреүселәргә беренсе ярҙам күрһәтеү буйын-са оҫталыҡ дәрестәре күрһәтте.
Марат БАСИРОВ,
ЮХХДИ-ның пропаганда буйынса инспекторы.


description: ВИЧ-инфекция – кешенең иммунодефицит вирусы тыуҙырған инфекциялы хроник сир. Вирус, организм күҙәнәктәренә эләгеп, иммун системаһын ҡаҡшата, үҙәк нер-вы системаһы эшмәкәрлеген боҙа. ВИЧ-инфе

maintext:
1 декабрь - Бөтә донъя СПИД-ҡа ҡаршы көрәш көнөСирҙән һаҡ булығыҙ
Сегодня, 11:26 | Һаулыҡ һаҡлау
Беҙҙең районда беренсе ВИЧ-инфекциялы кеше 2002 йылда диспансер иҫәпкә алына. Бөгөнгө көнгә был иҫәптә 35 йәшкә тиклемге 85 кеше тора. Эпидемиологик тикшереү ваҡытында күпселек осраҡта сирҙең енси юл менән таралыуы асыҡланды. Тәртипһеҙ енси тормош алып барғандар тәүҙә вирусты үҙҙәре "эләктерә”, һуңынан ҡатындарына һәм ирҙәренә йоҡтора. Бындай бәйһеҙ йәшәү рәүеше, әлбиттә, иҫерткес эсемлектәр, наркотиктар менән оҙатыла бара. Шуға күрә һуңғы арала табип-наркологтар тарта торған ҡатышмаларҙы ҡулланыусылар менән көрәште көсәйтеү яғында.
ВИЧ-инфекциялы кешеләрҙе диспансер күҙәтеү аҫтында тотоу проблемаһы ла киҫкен тора. Был иң тәүҙә пациенттарҙың хоҡуҡтарын ҡайғыртыусы һәм үҙ бурыстарын үтәмәгәндә уларҙы ҡаты яуаплылыҡҡа тарттырыуҙы күҙ уңында тотмаған закондарҙың йомшаҡлығына бәйле. Шуныһы һәйбәт, һуңғы арала Рәсәй Федерацияһының Генераль Прокуратураһы үҙ сире тураһында иҫкәртергә подписка бирһә лә, быны үтәмәүсе пациенттарға ярҙам күрһәтеүсе медицина хеҙмәткәрҙәренең хәүефһеҙлеген тәьмин итеү мәсьәләһенә ныҡлы иғтибар бирә башланы. Ә бит үҙ яуаплылығын аңлап еткермәгән сирлеләр башҡаларға ғына түгел, үҙ балалары өсөн дә хәүеф тыуҙыра. Шуға күрә ВИЧ-инфекциялы
ауырлы ҡатындар йөклөлөк ваҡытында ла һәм бала тапҡанда ла дауалау препараттарын ҡабул итергә тейеш. Яңы тыуған сабыйға ла тәүге көндәрҙә махсус сироп бирелә.
Диспансер иҫәптә торғандарҙы күҙәтеү барышында районда ВИЧ-инфекциялы әсәйҙәрҙән 37 бала донъяға килгән, шуларҙың 36-һы сәләмәт, ә бер сабыйҙың хәле киҫкен - әсә кеше үҙе лә дауаланмай, медицина ярҙамынан да баш тарта.
Һүҙемде йомғаҡлап, шуны әйтмәксемен, бөгөнгө ысынбарлыҡта бер кем дә был ҡурҡыныс сир миңә янамай тип әйтә алмай. Шуға күрә түбәндәге хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәгеҙ:
1. Шәхси гигиена әйберҙәрен – теш щеткаһы, ҡырыныу кәрәк-ярағы һ.б. үҙегеҙ генә ҡулланығыҙ.
2. Инъекция эшләргә кәрәк булһа, мотлаҡ бер тапҡыр тотонола торған йәки стерилләнгән шприц алығыҙ.
3. Татуировка йәки пирсинг эшләткәндә инструменттар стерилләнгән булырға те-йешлеген онотмағыҙ.
4. Енси бәйһеҙлеккә юл ҡуймағыҙ.
5. Бала табырға планлаштырғанда һәм ауырға ҡалғанда мөмкин тиклем иртәрәк медицина учреждениеһына мөрәжәғәт итеп тикшереү үтегеҙ.
Ирек ФӘЙЗУЛЛИН,
Үҙәк район дауаханаһының табип-инфекционисы.