description: Бала һәм әсә. Бер-береһенә иң ҡәҙерле, иң яҡын кешеләр. Әсә өсөн бала иң ғәзиз йән. Бала өсөн дә үҙ әсәһе изге. Барыбыҙға ла билдә-ле: донъя көткәндә тырышлыҡ кәрәк. Бигерәк тә әсә кешегә а

title: Урыны түрҙә - тәхетле

maintext:
Урыны түрҙә - тәхетле
Сегодня, 12:23 | Хаттар, Йәмғиәт
Ата-әсәләр балаларына матди ярҙам да күрһәтергә тырыша: кемдер фатир, машина асҡыстарын бүләк итә, ҡиммәтле йыһаздар алып бирә. Әлбиттә, матур күренеш. Ләкин аҡыл эйәләренең "балаларға әҙәп, тәрбиә, ғилем биреп ҡалдырыу – уларға мал ҡалдырыуҙан яҡшыраҡ” тигән һүҙҙәрен дә оноторға ярамай. Әсә кешенең биргән өгөт-нәсихәттәре, һүҙһеҙ, ғүмер буйына оҙата килә. Биргән күкрәк һөтө, йоҡоһоҙ төндәре өсөн беҙ әсәләргә ғүмер буйы бурыслыбыҙ. Балалар ҙа әсә хаҡын аңлап, уларҙы ҡәҙерләп, ҡулдан килгәнсә ҡарап, ярҙам итеп торорға тейеш.
Дин тәғлимәтендә, Пәйғәмбәр, ғәләйһис сәләм, васыяттарында, хәҙис-шәрифтәрҙә "Әгәр ҙә үҙеңдең күҙ алдыңда ата-әсәңдең береһе йәки икеһе лә ҡартлыҡ ҡорона етһә, уларға ҡарап "Уф!” тип әйтә күрмә, уларҙы әрләмә, кәйефтәрен ҡырма, йомшаҡ күңелле бул, һүҙҙәрҙең яҡшыларын ғына һөйлә”, - тип әйтелә.
Әсәйҙәрҙең бөйөклөгөн аңларға ошо юлдар ҙа ярҙам итә: "Әсә - баштағы таж, һәр хәсрәткә дауа. Бер сабый хан булһа ла, әсәгә мохтаж. Кешелек донъяһында иң изге кеше кем ул?
- Һинең әсәйең.
- Ә унан һуң кем?
- Һинең әсәйең.
- Тағы ла кем?
- Һинең әсәйең.
- Әсәйемдән һуң кем изге?
- Һинең атайың, туғандарың”.
Әсә көнө. Ул һәр беребеҙҙе ғүмер буйына оҙата килһен. Ата-әсәне хөрмәтләү, ҡәҙерләү, ҡартлыҡ көндәрендә тәрбиәләү – беҙҙең ҙур вазифабыҙ. Әсә кеше балаһын ысын кеше итеп тәрбиәләгән икән, яуап итеп уның изгелеген күрергә тейеш. Байрам уңайынан күңелгә ошондай шиғри юлдар килә:
Ҡарамайым көҙгөгә,
Сағылам әсәм күҙендә.
Ғүмере буйы йөрәккәйе
Балам, тип өҙгөләнә.
Ҡарамайым көҙгөгә,
Сағылам әсәм күҙендә.
Бар булмышым-уңышым
Әсәйемдең йөҙөндә.
Йөҙө-күҙе нур сәсә,
Бәхетле әсә, бәхетле.
Балалары тәүфиҡлы,
Урыны түрҙә - тәхетле.
Һары япраҡ билдәләре –
Һарғаймаһын йөҙө лә.
Ҡарап тороп күҙҙәренә,
Еткерәйек "йөҙ”өнә.
Флүрә ХӘЛИЛОВА.
Еҙем-Ҡаран ауылы.


description: Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Зәки улы Хәмитов ҡулынан \Әсәлек даны” миҙалы алыусылар араһында Ҡаранйылға ауылынан Аймара Суфиянова ла (һүрәттә) бар.-Айгизгә - 20, Илгизгә - 17, А

title: Бала бағыу бәхете

maintext:
Бала бағыу бәхете
Сегодня, 12:55 | Йәмғиәт
-Айгизгә - 20, Илгизгә - 17, Алмазға – 11, иң бәләкәйҙәре игеҙәктәр Диләрә менән Искәндәргә 5 йәш ярым, - тип һанап китә әсә кеше.
Булыр бала – биләүҙән, тиҙәр. Бәләкәйҙән үк бар балалары ла әсәләренә оҡшап спортты яратып үҫә Суфияновтарҙың.
- Мәктәп йылдарында уҡ еңел атлетика, саңғы, спорт ориентиры менән мауыҡтым. Мәктәп, район,
республика кимәлендәге ярыштарҙа күп ҡатнашырға тура килде. Бихисап Маҡтау грамоталары, иҫтәлекле бүләктәр, миҙалдарым да бар. Үҙем 6 балалы ғаиләлә үҫтем. Иң олоһо булғас, туғандарымды ҡарау миңә төшә ине. Балаларҙы ихлас күңелдән яратҡанғамы, йәштән ҙур ғаилә тураһында хыялландым, - ти ул.
Тыуған ауылы Ҡарағайҙа урта мәктәпте тамамлағас, Аймара Стәрлетамаҡ педагогия институтының физика-математика факультетына уҡырға инә. Бында ла ул уҡыу йорто данын бик күп тапҡырҙар яҡлап спорт ярыштарында әүҙем ҡатнаша. Күңелле судент йылдары бик тиҙ үтеп китә. Ҡулына диплом алған йәш белгесте район мәғариф бүлеге Архангелка ауылы мәктәбенә физика-математика уҡытыусыһы итеп тәғәйенләй. Бында 1 йыл эшләп өлгөрә ул. Ошо мәлдәрҙә йәш ҡыҙ үҙенең ғүмерлек яртыһы, буласаҡ ире - Ҡаранйылға ауылы егете Әхнәфте осрата. Күп тә үтмәй, йәштәр гөрләтеп туй үткәрә, Аймара Сәйетбаба урта мәктәбендә эш башлай. Йәш ғаилә Ҡаранйылға ауылында төпләнә.
- 21 йыл бер ауыҙ һүҙгә килешмәй ҡәйнә-ҡайны менән йәшәнем. Икеһе лә кешелекле, изгелексән, егәрле инеләр. Бөтмәҫ-төкәнмәҫ донъя мәшәҡәттәрендә лә, балаларҙы тәрбиәләгәндә лә ярҙамдары ҙур булды, - тип хәтерләй Аймара баҡыйлыҡҡа күскән ҡәйнә-ҡайныһын.
- Тормош иптәшемдән дә уңдым мин. Әхнәф бик ипле, бала йәнле атай, бар эшкә лә оҫта, уңған хужа. Мал-тыуар, башҡа хужалыҡ эштәре уның иңендә, бәләкәйҙән балаларҙы ла ҡарашты. Улдарын үҙ өлгөһөндә насар ғәҙәттәрҙән аралап, ир-егеттәр белергә тейешле бар һөнәрҙәргә лә өйрәтеп үҫтерә. Ысынлап та, заманса иркен итеп һалынған күркәм йорт, ҡура тулы мал-тыуар (һыйырҙары ғына ла – 4), ҡош-ҡорт, умарта күстәре – барыһы ла бөтмөр хужаларҙың көндәлек хеҙмәтен талап итә. Үҙе һайлаған тынғыһыҙ ҙа, яуаплы ла уҡытыусы һөнәрен, ишле ғаилә хәстәрҙәрен дә бар күңелен һалып, яратып башҡара Аймара. Ҡатын-ҡыҙҙың тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек йыуыу, тегеү-бәйләү, тәмле аш-һыу әҙерләү кеүек эштәрендә ярҙамсы булырҙай ҡыҙы үҫеп килеүе менән дә сикһеҙ бәхетле әсә кеше.
Һәр әсә күңелендә йөрөгән иң изге хыял – балаларына белем биреү һәм уларҙың бәхетле йәшәүен күреүҙер ул. Аймараның да улдары уңыштары менән һөйөндөрөп торалар. Ололары Айгиз әрмелә хеҙмәт итеп ҡайтып, Стәрлетамаҡ юридик колледжының 3-сө курсында уҡый. Ул хеҙмәт иткән ерендә лә, уҡыу йортонда ла йүгереү, гер күтәреү буйынса ярыштарҙа призлы урындар яулай, тырыш, ныҡышмал егет. Икенселәре Илгиз атаһы юлын дауам
итеп Стәрлетамаҡ химия-технология колледжында белем ала. Ул әсәһе кеүек саңғыла йөрөргә әүәҫ. Алмаздары 6-сы класта уҡый. Ул да йүгереү, шахмат-шәшке ярыштарында тәүге урындарҙан ҡалғаны юҡ. Ағаларынан күреп бәләкәстәре - тиктормаҫ Диләрә менән Искәндәр ҙә спортҡа ылығырға ғына торалар. Бына шулай, биш балам – биш шатлығым, тип һөйөү-наҙға сорналған донъяһын көтөп, яҡындарына йөрәк йылыһын, изгелеген йомарт өләшеп йәшәй Аймара.
- Балаҡайҙарыбыҙ киләсәктә лә имен, етеш тормошта йәшәһен, тәртипле, тәүфиҡлы булһындар ине. Улар бәхете – минең дә бәхетем бит, - тип йылмая әсә һүҙен тамамлап. Шулай ғына була күрһен!
Гөлдәр КИНЙӘБАЕВА.

fasttext_language: ba


description: Ауыл хужалығы тармағында оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне өсөн һәм Ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө айҡанлы Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығының Маҡтау гр

title: Ауыл эшсәндәренә - наградалар


description: Дауахана… Ошо һүҙҙе ишетеү менән күңелде ҡапма-ҡаршылыҡлы тойғолар солғап ала. Аҡ халат кейгән табиптар, дарыу еҫе, уколдар… Ләкин һаулығыбыҙға хәүеф янай икән, һәр беребеҙ дауаханаға ашыға.

title: Эш һөйгәндең дәрәжәһе артыр


description: Ротавируслы инфекция йәки эсәк грибы-ротавирустар тыуҙырыусы йоғошло сир. Уның менән башлыса 6 айҙан 2 йәшкә тиклемге балалар ауырый. Өлкәндәрҙә был сир һирәк осрай һәм еңелерәк үтә.Бар до

title: Сирҙе булдырмау яҡшыраҡ


description: Ауыл кешеһе, ниндәй генә һөнәр эйәһе булмаһын, һәр саҡ ябайлығы, ихласлығы менән башҡаларҙан айырылып тора. Маһайыуҙы белмәй ул, сөнки ер кешеһе баҫыу иңләп тракторҙа, йә комбайнда йөрөгәндә

title: Игенсе тигән һөнәр бар


description: Аҡташ ауылында йәшәгән оло йәштәге әбей-бабайҙар, апай-еңгәләр тураһында яҙып үтергә теләйем. Әле генә тормош еңелләште. Элекке ауыр замандарҙа бик йонсоп йәшәгән ололар. Эш күп булған, сөгө

title: Бирешмәгән ул тормош һынауҙарына


description: Ауыл хужалығы тармағында оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәндәре өсөн һәм Ауыл хужалығы эшсәндәре көнө айҡанлы Ғафури районы муниципаль район хакимиәтенең Дипломы менән бүләкләнделәр һәм ҡиммәтле бү

title: Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте


description: \Восход СТ” хужалығының алдынғы механизаторы Марсель Әхмәт улы Рәхмәтуллин бына 19 йыл инде ер эшкәртә, иген игә, сәсеүлектәрҙе тәрбиәләү эшендә ҡатнаша. Быйыл ул Class acsion техникаһында 1

title: 19 йыл баҫыуҙа


description: Аҡкүл ауылында йәшәүсе Риф Сәфәрғәлиев үҙ эшен асырға ҡарар иткәндән һуң ҡайһы тармаҡҡа тотонорға икәнлеген самалап, ахырҙа үҙенә һәр йәһәттән дә таныш булған ауыл хужалығын һайлай һәм яңылы

title: Уңған фермер


description: Еҙем-Ҡаран ветеринария участкаһы мөдире Салауат Зөфәр улы Кәримов бына 25 йылдан ашыу инде мал табибы булып эшләй. Ошо төбәктәге халыҡтың малынан тыш \Ағиҙел” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте

title: Мал һаулығы һағында


description: 25 ноябрҙә район мәҙәниәт һарайында Әсә көнөнә арналған тантаналы сара үтте.Кисәгә йыйылған әсәләргә район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов тәбрик

title: Әсәләргә мәҙхиә йырланды


description: \Урожай” крәҫтиән хужалығының Байымбәт һөтсөлөк фермаһы малсылыҡ продукцияһы етештереү буйынса районда алдынғы позицияны биләй. Бындай уңышта оҙаҡ йылдар ошо фермала быҙау ҡараусы булып эшлә

title: Малсылыҡҡа бағышланған ғүмер


description: Һалым инспекцияһы аңлатаРәсәй Федераль Һалым хеҙмәтенең Башҡортос-тан Республикаһы буйынса 3-сө район-ара инспекцияһы һалым түләүсе, шул иҫәптән \Һалым түләүсенең шәхси кабинеты” аша физик

title: Белдереү ҡағыҙҙары ебәреү тамамланды

maintext:
Белдереү ҡағыҙҙары ебәреү тамамланды
18 ноября 2016 йыл | Йәмғиәт
Рәсәй Федераль Һалым хеҙмәтенең Башҡортос-тан Республикаһы буйынса 3-сө район-ара инспекцияһы һалым түләүсе, шул иҫәптән "Һалым түләүсенең шәхси кабинеты” аша физик шәхестәргә һалымдар түләү хаҡында белдереү ҡағыҙҙары ебәреүҙе тамамланы.
Физик шәхестәргә һалым түләү хаҡында белдереү ҡағыҙҙары 2015 йыл өсөн күсмәй торған объекттарға, транспорт сараларына ебәрелде. Әгәр ҙә һалымдарҙың дөйөм суммаһы 100 һумдан әҙерәк, шулай уҡ граждандың һалым түләүгә льготаһы 100 процент икән, был осраҡта ташлама ҡаралған.
Әгәр ҙә һалым түләүсе күсемһеҙ милек һәм транспорт сараһына эйә булып та, һалым хаҡында белдереү ҡағыҙы алмаһа, йәки һалым льготалары күрһәтелмәгән булһа, ул был хаҡта мотлаҡ һалым органдарына хәбәр итергә тейеш.
Һалым түләүселәрҙең иғтибарына шуны еткерәбеҙ, 2015 йыл өсөн физик шәхестәрҙең һалым түләү ваҡыты 2016 йылдың 1 декабрендә тамамлана.
Алынған белдереү ҡағыҙҙары буйынса һорауҙар килеп тыуһа, оператив рәүештә инспекцияға мөрәжәғәт итеүегеҙ һорала.
Миҫал өсөн, әгәр ҙә һалым түләү хаҡында белдереү ҡағыҙында бирелеү ваҡыты иҫәпкә алынмаһа, кадастр хаҡы, ҡеүәте дөрөҫ билдәләнмәһә, льготалар иҫәпкә алынмаһа, был хаҡта һис кисекмәҫтән һалым органына хәбәр итергә кәрәк. Был маҡсатҡа һәр бер белдереү ҡағыҙына унда күрһәтелгән мәғлүмәттәрҙе дөрөҫләү өсөн ғариза формаһы беркетелгән.
Шуға иғтибарҙы йүнәлтәбеҙ, милек һалымдарына иҫәп-хисап һалым органдары тарафынан ҡәтғи рәүештә теркәүсе органдар биргән мәғлүмәттәр нигеҙендә башҡарыла. Һалым органы бирелгән мәғлүмәттәрҙең дөрөҫлөгөн тикшереү һәм хатта һалым түләүсе тапшырған документтар нигеҙендә лә уларға үҙ аллы үҙгәрештәр индереү кеүек вәкәләткә эйә түгел.
Дөрөҫләнгән мәғлүмәттәр алынған осраҡта һалымға ҡайтанан иҫәп-хисап яһалып, һалым түләүгә яңы белдереү ҡағыҙы ебәреләсәк. Әгәр ҙә һалым түләүсенең мәғлүмәте теркәү органы тарафынан раҫланмаһа, һалым органы был хаҡта һалым түләүсегә белдерергә тейеш.
Граждандарға уңайлылыҡ өсөн 2016 йылдың 1 декабренә тиклем милек һалымдары буйынса инспекцияның эш режимы 9.00-дән 20.00 сәғәткәсә оҙайтылды, шәмбе көндәрендә 10.00-дән 15.00 сәғәткәсә эшләй.
Рәсәй Федераль Һалым хеҙмәтенең БР буйынса 3-сө район-ара инспекцияһы.


description: \Табын\ район гәзите ҡарамағында өс тиҫтә йыл эшләп килгән әҙәби берекмәнең сираттағы ултырышын Үзбәк ауылында уҙғарырға ҡарар ителде. 24 ноябрҙә Үзбәк ауыл мәҙәниәт йортонда \Мағаш тауышы”

title: "Мағаш тауышы"ның күсмә ултырышы


description: 9-11 ноябрҙә Туймазы ҡалаһында башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың төбәк-ара \Оҙон көй” бәйгеһе үтте. Мәҙәниәт министр-лығы уҙғарған сараға республикабыҙҙың ҡала, райондарынан, күрше төб

title: “Оҙон көй”ҙә - беренсе!


description: \Урожай” крәҫтиән хужалығының Березовка һөтсөлөк фермаһы тотороҡло эшләп килә. Фермаға бына өс йыл инде оҫта ойоштороусы булып танылған Фәнил Харрас улы Йомағолов етәкселек итә. Березовка фе

title: Ауылды уңғандар йәшәтә


description: 25 ноябрҙә 18.00 сәғәттә район китапханаһының уҡыу залында (район мәҙәниәт йортонда) ата-әсәләр өсөн тәүге мәктәп – уҡыуҙар ойошторола.Унда балаларын тәрбиәләүҙә ҡыйынлыҡтарға осраған, балал

title: Ата-әсәләр өсөн уҡыуҙар


title: Эш бөткәс, байрам итергә лә ярай

maintext:
Эш бөткәс, байрам итергә лә ярай
Сегодня, 16:43 | Ауыл хужалығы
Матур йолаға ярашлы, йылдың-йылы урып йыйыу эштәре тамамланып, малдар ҡураларға ингәс, районда Ауыл хужалығы эшсәндәре көнө билдәләнә. Ауыл хужалығы эшсәндәре көнөнә арналған тантаналы сара 18 ноябрҙә "Имәнкәй” ял-һауыҡтырыу спорт-туристик лагерында үтте. Сарала БР Ауыл хужалығы министрлығы вәкиле – министрлыҡтың хужалыҡ итеү формалары бүлеге начальнигы Раил Рим улы Мөфтәхетдинов, район хакимиәте башлығы Рәмил Зәкәриә улы Бохаров, "Мәләүез шәкәр заводы” ЯСЙ-енең генераль директоры урынбаҫары Илгиз Нәғим улы Ниғмәтуллин, "Ҡарлыман продукт” ААЙ-енең генераль директоры Александр Владимирович Моисеенко, район хакимиәте башлығы урынбаҫарҙары – ауыл хужалығы бүлеге начальнигы Флүр Фәрит улы Ибраһимов менән социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫар Руслан Йәғәфәр улы Салауатов, ауыл хужалығы предприятиелары, фермер хужалыҡтары етәкселәре, ауыл хужалығы алдынғылары һәм ошо тармаҡта эшләп, хаҡлы ялға сыҡҡан ветерандар ҡатнашты.
Байрам сараһын алып барыусылар – район мәҙәниәт һарайы артистары Рәзилә Хәбибуллина менән Хызыр Нәзиров кисәне асып, ҡунаҡтар менән таныштырып үткәндән һуң, тәүге һүҙҙе район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаровҡа бирҙе. Рәмил Зәкәриә улы үҙ сығышында өлгәшелгән уңыштарҙы барланы, ауыл хужалығы эшсәндәре –
игенселәр, малсыларға фиҙаҡәр хеҙмәттәре өсөн рәхмәт белдерҙе.
- Бөгөн тап һеҙҙең тырыш хеҙмәтегеҙ, көсөгөҙҙө йәлләмәй, ал-ял белмәй эшләүегеҙ һөҙөмтәһендә районыбыҙ республикала 12-се урында (4-5 йыл элек 45-се урында инек) килә, - тине Рәмил Бохаров. –
Шәкәр сөгөлдөрө буйынса республикала иң беренселәр иҫәбендәбеҙ – шәкәр заводына тарихта булмағанса 102 мең тонна сеймал тапшырылды. Иген культуралары буйынса ла 41 мең тонна тулайым уңыш йыйып алынды. Әлбиттә, беҙгә малсылыҡ буйынса
артталыҡтан сығыу юлдарын эҙләргә кәрәк. Үҫеш күҙәтелә - шуныһы һөйөнөслө, - тине Р.Бохаров һәм бер төркөм алдынғыларға ҡиммәтле бүләктәр тапшырып үтте.
Артабан һүҙ район хакимиәтенең ауыл хужалығы бүлеге начальнигы Флүр Ибраһимовҡа бирелде.
- Районыбыҙ ауыл хужалығы хеҙмәтсәндәре үҙҙәренең һөнәри байрамын һәйбәт һөҙөмтәләр менән ҡаршылай. Уларҙың тырышлығы менән иген, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыштан мул уңыш үҫтереп алынды. Һөт һәм ит етештереү күләме артты, мал ҡышлатыуҙы ла уңышлы атҡарып сығырбыҙ, - тине Флүр Фәрит улы. – Малдар туҡ ҡышлаһын өсөн аҙыҡ та етерлек күләмдә тупланды: 8,3 мең тонна бесән, 18-әр мең тонна сенаж һәм һалам, 12 мең тонна силос һалынды. Шартлы мал башына 29,4 центнер аҙыҡ берәмеге әҙерләнде, - тине ул.
- Бөгөнгө байрам сараһында иген уңышын йыйып алыуҙа тир түккән, үҙ эшен яратып, еренә еткереп башҡарған механизаторҙар – комбайнсыларҙан иң күп – 24400 центнер ашлыҡ урып һуҡҡан "Сатурн” крәҫтиән хужалығынан Алексей Лукин, Рәмил Рәхмәтуллин ("Восход СТ”, 22140 центнер), Морат Рәхимов ("Ағиҙел” ЯСЙ-е, 16850 ц.), Александр Новиков ("Агрохим” ЯСЙ-е, 18855 ц.), Нәзир Ғайсин ("Ағиҙел” ЯСЙ-е, 21880 ц.), Рәшит Яҡупов ("Урожай” ЯСЙ-е, 16460 ц.), Денис Мөьминов (Ленин исем. колхоз, 14854 ц.),
Рушат Вахитовтар (Ленин исем., 13548 ц.). Туңға һөрөүҙә айырыуса Марсель Рәхмәтуллин ("Восход СТ”, 1800 гектар) менән Сафуат Яхиндар ("Ағиҙел”, 1300 гектар) уңғанлыҡ күрһәтте. Шулай уҡ ауыл хужалығы продукцияһын ташыуҙа эшләүсе водителдәр Фәнүр Мифтахов ("Урожай” ЯСЙ-е), Азат Рәхимов ("Ағиҙел” ЯСЙ-е), Владимир Янновтарҙы ("Агрохим” ЯСЙ-е) билдәләп үтергә кәрәк.
Районыбыҙҙың малсылыҡ тармағы хеҙмәткәрҙәре лә байрамды ярайһы ғына уңыштар менән ҡаршылай. Уларға бер һыйырҙан 4000 килограмға тиклем һөт һауып алыу бурысы ҡуйылды. "Урожай” ЯСЙ-ендә ошо һөҙөмтәгә өлгәштеләр. Шулай уҡ ит етештереү ҙә киң үҫеш алды. Был өлкәлә Ленин исемендәге колхоз һәйбәт һөҙөмтәләргә өлгәште, бында йәш малдарҙың тәүлек артымы 700 грамдан ашыу тәшкил итә. Байымбәт, Үзбәк һәм Яңғыҙҡайын һөтсөлөк фермалары коллективтарының юғары һөҙөмтәле эшен билдәләргә кәрәк. Районыбыҙҙа 11 ауыл хужалығы предприятиеһы, 100-ҙән ашыу крәҫтиән(фермер) хужалыҡтары, 14 меңгә яҡын шәхси ярҙамсы хужалыҡ бар, - тине сығыш яһаусы. Һәм йәнә бер төркөм алдынғыларға Маҡтау грамоталары, ҡиммәтле бүләктәр тапшырып үтте.
БР Ауыл хужалығы министрлығы вәкиле Раил Мөфтәхетдинов байрамға йыйылыусыларҙы ауыл хужалығы министры Н.Коваленко һәм шәхсән үҙенең исеменән ихлас ҡотлауҙарын еткерҙе һәм байрамды һәйбәт һөҙөмтәләр менән ҡаршылауҙарын билдәләп үтте, республиканың ауыл хужалығындағы хәл-торошҡа байҡау яһаны.
- Быйыл республика буйынса мул уңыш йыйып алынды, киләһе йылға орлоҡ һалынды. Иген уңышы 3 миллиондан ашыу тонна тәшкил итте, былтырғы менән сағыштырғанда 200 тоннаға күберәк булды. Шәкәр сөгөлдөрөнән тулайым йыйым 1 миллион 300 мең тонна тәшкил итте. 600 мең тоннанан ашыу бал етештерелде. Дөйөм уңышҡа Ғафури районы ауыл хужалығы эшсәндәре лә тос өлөш индерҙе, - тине Раил Рим улы. Раил Мөфтәхетдинов бер төркөм алдынғыларҙы БР Ауыл хужалығы министрлығының Маҡтау грамоталары менән бүләкләп үтте.
Байрамға эшкәртеү сәнәғәте предприя-тиелары: "Мәләүез шәкәр заводы” ЯСЙ-енең генераль директоры урынбаҫары Илгиз Ниғмәтуллин, "Ҡарлыман продукт” ААЙ-е генераль директоры Александр Моисеенко ла буш ҡул менән килмәгән. Уларҙың тәүгеһе предприятие менән тығыҙ бәйләнештә эшләп, шәкәр сөгөлдөрө тапшырыу буйынса лидерҙар иҫәбендә булған "Сатурн”, "Восход СТ”, "Мөьминов”, "Урожай”, "Ағиҙел”, "Тахтаров”, ә һуңғыһы "Урожай” менән "Агролэнд” хужалыҡтарын бүләкләп үттеләр. Артабан да хеҙмәттәшлек итергә саҡырҙылар.
Тантаналы сараға бар ғүмерҙәрен ауыл хужалығы тармағына бағышлаған ветерандар ҙа саҡырылғайны. Элекке М.Ғафури исемендәге колхоз рәйесе Динислам Баттал улы Мозафаров, ауыл хужалығы идаралығының элекке начальнигы Әхәт Мәүлембирҙе улы Нуриев, Ғаяз Мәһәҙи улы Рәхмәтуллин, ауыл хужалығы бүлегенең элекке баш зоотехнигы Ғөбәйҙулла Насретдин улы Зәйнетдиновтар бүләкләп үтелде. Улар үҙ хәтирәләре менән уртаҡлашты. Байрамда ауыл хужалығы предприятиелары, фермер хужалыҡтары етәкселәренә лә һүҙ бирелде. Сығыштарҙың һәр ҡайһыһында игенсе, малсы һөнәренең бөйөклөгөнә баҫым яһалды, еңел булмаған фиҙаҡәр хеҙмәттәре өсөн уларға рәхмәт һүҙҙәре яңғыраны.
Ауыл хужалығы эшсәндәре көнө ра-йон мәҙәниәт һарайы хеҙмәткәрҙәренең бай йөкмәткеле концерты менән үрелеп барҙы. Эльвира Насирова менән Хызыр Нәзировтың дуэты, Рәзилә Хәбибуллина, Рәмил Ғимрани, Рәмил Сәйфуллин, "Уҡлыҡая” ирҙәр ансамбле башҡарыуындағы йырҙар, Рәмил Ҡотдосовтың йыры, ҡурайҙа һыҙҙырыуы, Наил Вәлиевтың дәртле баян, Сергей Князевтың саксофон моңдары, Илшат Хәбибуллин менән Эльвира Хөснөтдинованың бейеүҙәре кисәлә ҡатнашыусылар күңеленә хуш килде, сағыу байрам бүләге итеп ҡабул итте. Ауыл хужалығы эшсәндәренә дан йырлау байрамы бик матур үтте, унан һәр кем ҡәнәғәт ҡалды.
Индира ИШКИНА.


description: Һәр байрам табынының төп ризығы булған был аҙыҡты әҙерләгәндә 1 өйрәк (2 кг тирәһе), 300-400 г шампиньон бәшмәге, картуф, 1-2 баш һуған, тоҙ, борос, көнбағыш майы кәрәк була. 1. Һуғанды ваҡ

title: ...һәм өйрәк


description: Юрмаш ауылы халҡы йәй көнө көндәлек 6-7 центнер һөт һата. Ауылдарҙа йөрөгәндә: \Ауыл көтөүе йылдан-йыл бәләкәйләнә, мал аҫраусылар һирәгәйә, йәштәр ишле мал аҫрарға ашҡынып бармай”,- тигәне

title: Һөт һатып аҡса эшләйҙәр

maintext:
Һөт һатып аҡса эшләйҙәр
18 ноября 2016 йыл | Ауыл хужалығы
Ауылдарҙа йөрөгәндә: "Ауыл көтөүе йылдан-йыл бәләкәйләнә, мал аҫраусылар һирәгәйә, йәштәр ишле мал аҫрарға ашҡынып бармай”,- тигәнерәк һүҙҙәрҙе йыш ҡына ишетергә тура килә. Ә бына Имәндәш ауыл биләмәһенә ҡараған Юрмаш ауылында күпләп мал аҫрап, йыл әйләнәһенә тиерлек малсылыҡ продукцияһынан килем алалар.
Эйе, 60-70-ләп кенә йорттан торған бәләкәй Юрмаш ауылында йыл әйләнәһенә тиерлек ике һөт йыйыусы – Илдар Салауатов менән Таһир Хәбибуллин эшләй.
- Бәләкәй генә ауылда икәүләшеп һөт йыйыусы булып эшләйһегеҙ. Бер-берегеҙгә конкурентмы, әллә партнерһығыҙмы? - тип һорайым Илдар Салауатовтан.
- Беҙ бер-беребеҙҙең биләмәһенә инмәйбеҙ. Таһир 16-17-ләп йорттан көндәлек 2-3 центнер һөт йыйып тапшыра. Мин йәй көндәрендә бәләкәй тракторым менән Еҙем аша сығып Аҡташ ауылынан да һөт йыйғылайым. Барлығы 30-лап йорт булып китә. Ҡайһы ваҡыт аҡса кәрәккәндә Ҡауарҙы ауылынан да һөт килтереп тапшырыусылар булғыланы. Йәй көндәрендә көндәлек 3-4 центнер һөт йыйып тапшыра инем. Көҙгә табан һөт кәмене. Әле көндәлек 2-шәр центнер һөт йыям,- ти Илдар Салауатов.
- Беҙҙә ишле мал аҫраусылар күп. Үҙемдә лә 20 баш самаһы һыйыр малы бар. 4 ноябрҙә Красноусолда уҙған ауыл хужалығы йәрминкәһенә бер башмағымды һуйып алып барған инем, килограмын 270-шәр һумдан тиҙ арала һатып бөттөм. 40 меңдән ашыу аҡсаһы сыҡты. Ауылда 5-6-шар баш һауын һыйыры аҫраусылар күп. Башлыса элек һауынсы булып эшләгән апайҙар күпләп һөт тапшыра,- тип һүҙгә ҡушыла Таһир Хәбибуллин.
Ысынлап та, ауылда Любовь Никифорова, Фәймә Аҫылбаевалар 6-шар баш, Лена Абдрахманова, Фәниә Салауатова, Миңлебикә Әхтәмова, Зилә Йомағолова, Раил Әлмөхәмәтов, Миләүшә Хәбибуллиналар 5-шәр баш һауын һыйыры аҫрайҙар һәм күпләп һөт тапшыралар икән. Улар ай һайын һөт тапшырыуҙан 10-15-шәр мең һум аҡса ала.
- Аҡсаны айҙыҡын айына биреп торабыҙ. Яңыраҡ октябрь айы өсөн иҫәпләштек. Ул йәһәттән тотҡарлыҡ юҡ,- ти Илдар Салауатов.
Тик бына һөттөң һатып алыу хаҡының үтә лә түбән – ни бары 11 һум ғына булыуына борсолоу белдерәләр. Ә бит ауыл хужалығы предприятиеларынан һөттөң килограмын 17-18 һумға һатып алалар. Ә күрше өлкә һәм республикаларҙа 20 һумдан да кәм түгел. Магазинда ҡаптарға тултырылған һөт иһә 32-40 һум тора. Шуға ла районда тиҙерәк һөт эшкәртеү цехы асылһа ине, тиҙәр һөт йыйыусылар. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, улар тырышып эшләп йөрөйҙәр, ҡайһы бер йәштәрҙең күпләп мал аҫрап та һөт һаумайынса һыйырҙарын быҙауҙары менән бергә йөрөтөүҙәренә борсолоу белдерәләр.
- Ауыл ерендә һөт йыл әйләнәһенә килем килтереү сығанағы булып тора. Йыйылған һөттө көндәлек Ҡарағай һөт ҡабул итеү пунктына үҙебеҙҙең транспорт менән алып барып тапшырабыҙ. Бәләкәй генә ауылыбыҙҙан оло бер Сәйетбабаға ҡарағанда күпкә күберәк һөт йыябыҙ. Шуға ла ауылдаштарыма рәхмәтлемен, - ти Илдар Салауатов оло бер ғорурлыҡ менән.
С.ТИМЕРОВ.


description: Силәбелә йәшәүсе милләттәштәребеҙҙең хәл-әхүәлен белергә, йыш булмаһа ла, йыл да юл төшөп тора. Осрашыуҙар ваҡытында, беҙҙе онотмаһағыҙ ине, туған моңдарға, тел-лөғәт алмашыуға һыуһайбыҙ, бер күрешеү

title: Берҙәмлектә - көсөбөҙ!


description: Буҙа – халҡыбыҙҙың шифалы эсемлектәренең береһе. Ҡунаҡҡа айырыуса хөрмәт күрһәтеү билдәһе лә булған буҙа менән һыйлау. Витамин һәм минералдарға бай был ризыҡ ашҡаҙан, бөйөр, бауыр, нервылар системаһы

title: Буҙа ҡояйыҡ әле!


description: Октябрь-ноябрь айҙарында ҡаҙ өмәләре гөрләп үтә. Борондан килгән күркәм йолабыҙ бөгөнгә тиклем һаҡланған. Ҡаҙ өмәһе – ҡошто салып таҙартыу ғына түгел, матур итеп аралашыу, күңел асыу, тәжрибә

title: Ҡаҙ ҡанаты ҡат-ҡат була...


description: Магнитогорск ҡалаһынан Гүзәл Намаҙбаева: «Әбйәлил районы Йәлембәт ауылы ҡыҙымын. Әсәйем таҫмалар һалып милли күлдәктәр тегә. Үҙе лә ҡупшы йөрөргә ярата, таныш-тоноштарын да матурлыҡҡа әйҙәй –

title: "Тәңкә баҫтым күлдәгемә"


description: Редакциябыҙға әленән-әле хаттар килеп тора. Уҡыусыларыбыҙҙың һәр сәләменә ҡыуанабыҙ, ҡыҙығыраҡ күренгән хәбәрҙе баҫып сығарырға тырышабыҙ. Тик ҡайһы саҡ, сифаты бик түбән булыу сәбәпле,

title: Фото төшөрөргә өйрәнәйек!


description: Байгилде МОТАЛЛАП Байгилде Моталлап (Рәсүл Байгилдин) Сибай ҡалаһында йәшәй. Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, «Аҙашҡандар юлды табырмы…» исемле китап

title: Атайлы ҡыҙ ине…


description: ХӨРМӘТЛЕ ҠӘРҘӘШТӘР! ҠӘҘЕРЛЕ ДУҪТАР, ӘХИРӘТТӘР! БАШҠОРТОСТАН ҠЫҘЫ ЖУРНАЛЫНА АРЗАН ХАҠҠА ЯҘЫЛЫП ҠАЛЫҒЫҘ!!! 1 – 11 декабрь арауығында Рәсәй почтаһы матбуғатҡа ЯҘЫЛЫУ УН КӨНЛӨГӨ уҙғара. Был осорҙа

title: "БАШҠОРТОСТАН ҠЫҘЫ" ЖУРНАЛЫНА АРЗАН ХАҠҠА ЯҘЫЛЫП ҠАЛЫҒЫҘ!!!


description: Еңеүселәрҙе ҡотлайбыҙ! 22 ноябрҙә йыл йомғаҡтарына арналған сарабыҙ барышында “Башҡортостан ҡыҙы” журналына яҙылыу ойоштороп, лото-уйын да үткәрҙек. Шулай итеп, “Аҙна һайын бүләк” конкурсының

title: ҺЕҘҘӘН - ЯҘЫЛЫУ, БЕҘҘӘН - БҮЛӘК!


description: Башҡортостанда hәм күрше өлкәләрҙә биҙәүестәр итеп ҡулланылыусы сулпы hәм көмбәҙҙәр әле лә күпләп осрай. Сулпы-көмбәҙҙәрҙең яҙмалары брахми, арамей, кхароштхи, хазар хәрефтәрен hәм башҡорттоң нота

title: СУЛПЫЛАР - "ОНОТОЛҒАН ҠИММӘТТӘР"


description: Сираттағы еңеүселәребеҙҙе ҡотлайбыҙ! Быйылғы матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы осоронда Баймаҡ район Советы депутаты, эшҡыуар Гөлнара Зәйнулла ҡыҙы Байрамғолованың ярҙамы менән Беренсе Этҡол һәм Таулыҡай

title: ҺЕҘҘӘН - ЯҘЫЛЫУ, БЕҘҘӘН - БҮЛӘК!


description: Бар шундай ҡатындар – уларҙы һис көсһөҙ зат тип әйтеп булмай, тормоштары – торғаны батырлыҡ. Һүҙем – Миәкә районы Туҡһанбай ауылында йәшәүсе Асия Әбелхәйер ҡыҙы Әхмәтова хаҡында. Бар шундай ҡатындар

title: Ул көстөң исеме - Мөхәббәт


description: Октябрь – түш яман шешенә ҡаршы көрәш айы. Шул уңайҙан медицина фәндәре кандидаты, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, Республика клиник онкология диспансерының маммология бүлексәһе

title: Әжәлдәрҙе еңә йәшәү көсө


description: «Донъялағы иң матур, иң аҡыллы бала! Бәхетебеҙ беҙҙең...» – һөйөп туя алмайынса, шулай тип баға әсә менән ата саҡ донъяға килгән сабыйына. Көтөп алынған, тормоштарын түңәрәк иткән бәпес бына башын

title: "Бергәләшеп үҫәбеҙ!"


description: Башҡортостан юлдаш телевидениеһының бүлек мөдире, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Республика Хөкүмәте премияһы лауреаты, үткер ҡәләмле журналист Зөлфиә Рәхмәтуллина байтаҡ фәһемле тапшырыуҙар, шул

title: ҺҮҘҘЕ ҠӨҘРӘТЛЕ НУР ИТЕП


description: Тәһәрәт – намаҙ алдынан мотлаҡ башҡарыла торған ғәмәл. Әгәр тәһәрәт дөрөҫ башҡарылмаһа, намаҙҙың ҡабул булмауы ихтимал. Тәһәрәттең фарыздары: 1) битте йыуыу; 2) ҡулды терһәктәргә ҡәҙәр йыуыу; 3)

title: Тәһәрәт фарыздары


description: Бөрйән районы Исламбай ауылынан Таңсулпан Ғәбиҙуллина: – «Гөл сире» йоҡһа, унан ҡотолормон тимә. Өйөңдөң һәр мөйөшө сәскәгә күмелеп ултырһа ла, ят, матур гөл күрһәң, уны үҫтереп ҡарағың килә. Минең

title: "Серенә бер төшөнһәң..."


description: Гөлфиә ЮНЫСОВА, Башҡортостандың халыҡ шағирәһе Гөлфиә Юнысова ижады – күңел осошон, бәхетле мәлдәрҙе, йылы хистәрҙе ҡағыҙға төшөргән яҡты сырайлы шиғриәт. Шуның өсөн композиторҙар ҙа уның яҙмаларына

title: "Ил яҙмышын иңгә алыр Башҡортостан ҡыҙҙары беҙ..."


description: Хәйбулла районы Татыр-Үҙәк ауылында ағинәйҙәр клубы ойошторолоуға – өс йыл. Шул ваҡыт эсендә күп матур эштәр башҡарып өлгөрҙөк. Ауылыбыҙ тормошона йәм өҫтәүебеҙгә, эшебеҙҙең әхлаҡи әһәмиәткә эйә

title: Ауыл ҡотон һаҡлай ағинәйҙәр


description: Шундай кешеләр була: улар янында тыныс, рәхәт, күңелең илаһи бер һиллек менән тула. Уларҙың бар булмышы йәмдән, ҡоттан, йылылыҡтан туҡылған кеүек. Рәйсә апайҙың аяҙ күкте хәтерләткән зәңгәр

title: Йәмдән, ҡоттан туҡылған донъя


description: Кирстен Гайнет. Ят һәм сағыу исем хужаһының эштәре, матбуғат сараларына биргән интервьюлары менән таныша башлағас, күҙ алдына һүҙен һүҙ итә торған «тимер леди» килеп баҫты. Журналистарға биргән

title: Донъяның ҡояшлы яғында


description: Башҡорт халҡының арҙаҡлы ҡатын-ҡыҙҙарының береһе ул. Сәлиә Мырҙабаеваны республикала белмәгән кеше һирәктер. Медицина фәндәре докторы, V – VI саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. Ҡайҙа ғына йөрөмәһен,

title: Бер йәнен меңдәргә өләшеп


description: Иштәр – парлы бейеүле уйын. Ул Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш райондары ауылдарында таралған булған. Иштәр уйыны, бейеү менән оҙатылған башҡорт халыҡ уйындарының бер бөтөнөн тәшкил итеп, төрлө

title: Иштәр уйыны


description: Уны өйҙә әҙерләһәң магазиндыҡынан күпкә тәмлерәк килеп сыға. 600 грамм печеньены (мин ғәҙәттә К кофе тигән ябайын алам) уҡлау менән онтарға. Уға 1 банка ҡуйыртылған һөт (сгущенка), 200 грамм бүлмә

title: "Картошка", беҙҙеңсә картуф тәмлекәсе


description: Шиғриәт һөйөүселәр иғтибарына! Тиҙҙән баш ҡалала Эвита Гайнет исемле шағирә Если больно - значит живой тигән концерт программаһы менән сығыш яһаясаҡ. Эвита Гайнет - Белорет районы Инйәр ерендә тыуып

title: "Если больно - значит живой" ...


description: Һынамаҡҡа, юрамаҡҡа Ҡар яуа әле тышта. Көҙҙәр шулай хушлашамы, Индереп беҙҙе ҡышҡа? Әллә шаяртырға уйлап, Алдатып алмаҡ микән? Иреп бөтөр әле был ҡар Тороуға иртүк иртән. Ә шулай ҙа һағындырған Аҡ

title: Һынамаҡҡа, юрамаҡҡа Ҡар яуа әле тышта...


description: Әбйәлил ауылындағы Баймаҡ ауыл хужалығы колледжы филиалы бинаһы ҡыйығын алып ташлаған, ике автомобилгә зыян килгән. Ел шулай уҡ Салауат ауылында йорт ҡыйығын алып ташлаған. Әбйәлил ауылындағы

title: Бөгөн Әбйәлил районында дауыл ҡоторҙо


description: Йөрәктең һүҙе – хаҡлыҡтың үҙе. (“Ҡулдар”). * * * Йөрәктә йөҙ яуап – килһә йөҙ хат, Тик һөйөүгә, кисер, – бер генә. (“Кисер”). Йөрәктең һүҙе – хаҡлыҡтың үҙе. (“Ҡулдар”). * * * Йөрәктә йөҙ яуап

title: РӘШИТ НАЗАР Фекерҙәр һәм афоризмдар (18.11.2016)


description: 1 декабрҙә Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының Ҙур залында легендар “Рух” төркөмө үҙенең 25 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Ошо уңайҙан ойошторолған концертта төркөмдөң төрлө йылдағы

title: “Рух” һүнмәһә, ил үлмәҫ


description: «Аҙна һайын – бүләк!» конкурсында был аҙнаның еңеүсеһе – Иглин районының Сыбаҡай ауылынан В. КӘРИМОВА. Ул салат һауыты менән бүләкләнә. Бәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу

title: Яҙылғас, бүләге лә бар


description: 300 г бешкән бауырҙы эре ҡырғыстан үткәрегеҙ. 5 – 6 йомортҡаны туҡып, табала йоҡа ғына итеп ҡоймаҡ ҡойоп алығыҙ. Ҡоймаҡты ҡатлап һалып, ваҡ ҡына итеп турағыҙ. Уртаса ҙурлыҡтағы 3 – 4 баш һуғанды

title: Бауырҙан ҡабымлыҡ


description: Көнөнә бер алма ашаһаң, табип та кәрәкмәй, ти инглиздәр. Түбәндә бер нисә рецепт тәҡдим итмәксебеҙ, улар дауалау сараһы булараҡ та файҙалы, косметика итеп тә ҡулланырға була. Көнөнә бер алма

title: Алманың файҙаһы хаҡында


description: 40 көндән Яңы йыл (Балалар баҡсаларында Ҡыш бабайҙы табыуы ҡыйын шул, апайҙар кейенә) 40 көндән Яңы йыл (Балалар баҡсаларында Ҡыш бабайҙы табыуы ҡыйын шул, апайҙар кейенә)

title: Ҡыш бабай килә выжлап :-)


description: Ауылдан алып килгән бер ҡабаҡ (кабачки) бешергә сират көтөп ята ине. Бер көн уларҙан ҡоймаҡ ҡойоп ҡараным әле. Быға тиклем дә бешергәнем булды, тик был юлы әҙ генә үҙгәртеп ҡараным. Таҙартылған

title: Ҡабаҡтан ҡоймаҡтар


description: йәки 1961 йылдың 25 ноябрендә юлаевсылар Силәбенең «Металлург»ы менән тәүге рәсми уйынын уҙғара Быйыл «Салауат Юлаев» клубы өсөн юбилей йылы. Команданың тәүге рәсми уйын уҙғарыуына – 55 йыл. Улар

title: "Салауат Юлаев"ҡа - 55 йыл


description: Оҙаҡламай Яңы йыл байрамы етә. Байрам табынына йәтеш кенә әҙерләнгән, әммә биҙәк булып ултырасаҡ бер ҡабымлыҡ әҙерләргә өйрәтмәксемен. Йомортҡаны һыуҙа әҙер булғансы бешергәс уны таҙартып ике өлөшкә

title: Йомортҡанан кәмәләр


description: Һытҡынан ҡала, сөйәл иң киң таралған тире ауырыуы һанала. Аҡһыл, аҡһыл һоро йәиһә тире төҫөндәге ҡалҡып тороусы төйөрсәләр һәр кемгә яҡшы таныш. Статистика буйынса, халыҡтың 75 проценты бер

title: Сөйәл - киң таралған тире ауырыуы


description: Бөгөн баш ҡаланың Конгресс-холында механизаторҙар конкурсы еңеүселәре тәбрикләнде. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ: БР Башлығы Рөстәм Хәмитов тәҡдиме менән Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы ойошторған

title: Иң яҡшы механизаторҙарға бүләккә - машиналар!


description: Был аҙнала беҙ Ауырғазы, Әбйәлил, Баймаҡ райондарынан хәбәрҙәр ҡабул иттек. Дуҫтар, һеҙҙең дә әйтер һүҙҙәрегеҙ, ауыл тормошонан матур яңылыҡтарығыҙ, теләк-тәҡдимдәрегеҙ булһа, беҙҙең дежур

title: Ә беҙҙең ауылда... (25 ноябрь)


description: Ярты литр һөттө бер аҙ йылытып уға ярты стакан һыу, 3 аш ҡалағы шәкәр, 10 грамм ҡоро сөпрәне һалып бутарға ла, 10-15 минут тирәһе ултыртып торорға. Уға 2 йомортҡа, 120 грамм иретелгән аҡ май, сама

title: Тәмле ҡабартмалар


description: Сылбырҙар һайлағанда, иҫәпкә алынырға тейешле бер нисә ҡағиҙә бар. Олоғая барған һайын уларҙың да оҙонораҡ һәм ҡалынырағын һайлағыҙ. Муйын аҫтына уҡ тағыла торған нәҙек, нәфис әйберҙәр йәш

title: Үҙеңә килешкәнен һайла


description: Бәлеш өсөн әсеткеле, шулай уҡ сөсө ҡамыр ҙа ярай. Мин шулай ҙа уны әсеткеле ҡамырҙан яһарға тырышам. Ярты литр йылымыс һөткә 2-3 аш ҡалағы сөпрә (ҡабартҡы), 3 аш ҡалағы шәкәр һалып болғатырға. Уға өй

title: Кәбеҫтәнән бәләкәй бәлештәр


description: Йәйәү йөрөүселәргә ҡарағанда автомобилдә елдереүселәр күберәк хәҙер. Теләгән урыныңа елдереп кенә барып киләһең, әйбер ташыйһың, йомошоңдо йомошлайһың. Бигерәк тә ауыл ерендә унан да ҡулай хәрәкәт

title: Машина һатып алһағыҙ…


description: Кроссвордты дөрөҫ сисеп, билдәләнгән түңәрәктәрҙә ниндәй хәрефтәр йәшенгәнен асыҡлағыҙ һәм шуларҙан һүҙ яһағыҙ. Дөрөҫ паролде дежур телефонға (8-965-923-20-00) тәүге булып ебәреүсене редакциянан

title: Гәзиттең 45-се һанындағы сканворд еңеүселәре!


description: 1 декабрь – мөлкәт һалымын түләүҙең һуңғы көнө. Һалым хеҙмәте ер, транспорт һәм күсемһеҙ милеккә һалым буйынса дәүләт менән ваҡытында иҫәпләшмәүселәрҙән һалым һәм пеня буйынса недоимка түләүҙе талап

title: Һалымыңды тиҙерәк түлә!


description: * * * Йәшлек бит ул, – һөйөр, һөйөлөр. (“Ярып үтәм төндөң ҡуйылығын...”). * * * Йәшлек бит ул, – һөйөр, һөйөлөр. (“Ярып үтәм төндөң ҡуйылығын...”). * * * Йәшлек – ғорур. Йәшлек теләмәй ул

title: РӘШИТ НАЗАР Фекерҙәр һәм афоризмдар (25.11.2016)


description: Мин кешеләргә яҙмыштар уйлап сығарырға яратам. Һәм шул уйлап сығарғандары уларҙың үҙҙәренекенә ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ – уңышлыраҡ һәм бәхетлерәк килеп сыға. Был минең бары тик үҙем генә белгән

title: Хыялдағы яҙмыш


description: Ҡаҙ өмәһе - борондан килгән йолаларҙың береһе. Ошо йолаға тоғро ҡалып Әбйәлил районының Иҫке Балапан ауылында йәшәүсе Әлфиә Ғибәҙәтова Ҡаҙ өмәһе үткәрергә ҡарар итте. Әлфиә Ғаззал ҡыҙы ҡатын-ҡыҙҙар

title: Иҫке Балапанда - Ҡаҙ өмәһе


description: Бронхиттан 5 – 6 көн эсендә ҡотолоу юлын өйрәтәбеҙ. Табаға 2 – 3 балғалаҡ шәкәр һибеп, көрән төҫкә ингәнсе ҡыҙҙырығыҙ һәм табаны уттан алығыҙ. Ярты стакан ҡайнар һыу ҡойоп, шәкәрҙең иреп бөтөүен

title: Бронхиттан тәмле дарыу


description: Баймаҡ районында, атап әйткәндә Ирәндек һыртында, Талҡаҫ күле буйҙарында кисә 30-40 сантиметрға еткәнсе ҡар яуған. Халыҡ һынамышы буйынса был ҡар тиҙ ирейәсәк, ысын ҡыш ике аҙнанан буласаҡ. Бөгөн

title: Талҡаҫ буйында ҡыштың һулышы


description: Бик үҙенсәлекле тәм менән килеп сыға. Мотлаҡ бешереп ҡарағыҙ! 4 алманың ҡабығын әрсеп, орлоғонан таҙартып ҡырғыс аша үткәрергә. Уға 3 аш ҡалағы шәкәр, 2 йомортҡа, ванилин, әҙ генә сода, 1 стакан он

title: Алманан ҡоймаҡ бешереп ҡарағанығыҙ бармы?


description: Дуҫтар, һеҙҙең өсөн эшләгәнебеҙҙе тағы бер иҫбатларға була, гәзит-журналға арзаныраҡ хаҡҡа яҙылыу декадаһы иғлан итәбеҙ. Ул 1 декабрҙән 11-енәсә була. Әйткәндәй, уңайлылыҡ тураһында билдәле яҙыусыбыҙ

title: Алда - бик уңайлы ун көнлөк


description: Нефтекамск ҡалаһындағы «НЕФАЗ» йәмәғәт акционерҙар ойомаһы КамАЗ йөк машиналарына үҙбушатҡыс кузовтары ҡуйыу, запас частәр эшләү, автобустар, вахта автомобилдәре, цистерналар, тағылмалар етештереү

title: Автофалеристика - НЕФАЗ


description: Төрлө төрөк кафеларында тәмлекәстәр һатыла. Шулар араһынан пахлаваны ныыыыыыҡ яратам. Гел һатып алмаҫ өсөн махсус видеонан бешергә өйрәнеп алдым. Әлбиттә, төрөк кешеһе бешергән кеүек тәмле килеп

title: Пахлава, йәки төрөк тәмлекәсе


description: Бер-нисә аҙна элек арзанлығына ҡыҙығып күп итеп кәбеҫтә алғайным. Ял көндәрендә ҡараһам һуңғы ике башы һулыған кеүек йомшай башлаған. Бәлеш бешерергә ирендем, борщ итергә һуң: туҡмаслы аш бешереп

title: Тиҙ тоҙланған кәбеҫтә


description: Үткән аҙна башҡорттоң аҫыл ир-уҙамандарын аяманы. Билдәле йырсы Фәрит Бикбулатов баҡыйлыҡҡа күсте... Йәне йәннәттә булһын... Үткән аҙна башҡорттоң аҫыл ир-уҙамандарын аяманы. Билдәле йырсы Фәрит

title: Йырсы Фәрит Бикбулатов мәрхүм булды


description: Бисмилләһир-рахмәнир-рахим. Аллаһү лә иләһә иллә һүәл-хәййүл-ҡаййүм. Лә тәъхуҙуһү синәтү үә лә нәүм. Ләһү мә фиссәмәүәти үә мә фил-әрз. Мән ҙәл-ләҙи йәшфәғү ғиндәһү иллә би иҙниһ. Йәғләмү мә бәйнә

title: Аятел-Көрси " "Йәшлек" гәзите


description: Әсәй! Ошо һүҙгә күпме мәғәнә һалынған... Һәр бала өсөн дә иң ҡәҙерлеһе һәм иң яҡыны ул – әсә. Беҙ шатлыҡлы минуттарыбыҙҙы ла иң беренсе уның менән уртаҡлашабыҙ, ҡайғырған саҡтарыбыҙҙа ла кәңәш һорап

title: Мең йәшә, әсәй-әсәкәйем!


description: “Аллаһүммәхм-фәҙ сахибә һиҙиһис-саҙаҡати ғәнил-афәти үәл-бәлиййәт. Үәғ-фир ҙунүбәһү үә әккид имәнәһү үә әкҫир әмүәләһү үә үәффиҡһү ғәлә хайри мәҡасидиһ”. Мәғәнәһе: “Эй, Раббым! Был хәйер-саҙаҡа

title: Ярҙам күрһәтеүсе йәки саҙаҡа биреүсе кешегә уҡыла


description: йәки Бер йылғыр ҡыҙҙың бер ҡатлы кешеләрҙе төп башына ултыртҡаны Йылмайыуы менән таш бәғерҙәрҙе иреткән, татлы теле менән эс-бауырыңа үтеп ингән кешеләр була. Уларҙың балдай ағылған телмәрен

title: Мәкерҙе йылмайыуға төрөп


description: Баш ҡаланың 282-се маршрут автобусында төлкө алып китеп барған ҡыҙҙы күргәндәр. Өйҙә төлкө көтөүселәр ҙә бар икән. Хәтәр, эйе бит? Баш ҡаланың 282-се маршрут автобусында төлкө алып китеп барған

title: Йорт төлкөһө лә була икән...


description: 150 г он, 150 г шыйыҡ бал, 150 г эремсек, 150 г шәкәр, 100 г аҡ май, ярты лимон, 2 йомортҡа һарыһы, 1 балғалаҡ ҡамыр йомшартҡыс, 1 балғалаҡ төйөлгән дәрсен (корица) кәрәк. Тәрән табаға май һалығыҙ,

title: Эремсекле печенье


description: йәки Популяр тележурналист нисек итеп 5-се кластан балалар баҡсаһында эшләй башлаған 21 ноябрҙә Бөтә донъя телевидение көнө билдәләнә. Ошо уңайҙан “Йәшлек” ҡунағы”на Башҡортостан

title: “Ябайлыҡты яратам, “йондоҙ” булырға ынтылмайым”


description: Кескәй генә бер күбәләк ине, Донъялыҡта донъя йәмләтте. (Мостай Кәримдән). Ҡара көҙ. Шәмсебеҙ бөгөн асманға көндәгенән дә һуңлабыраҡ үрмәләргә ниәтләнде, ахыры. Ваҡыт һанауынса, күптән үк

title: Көткән көтөп ала алмаҫ, Ҡалған ҡыуып етә алмаҫ...


description: Әхмәт Сөләймәнов ағайға бағышлайым. Бөгөн Башҡортостаным күгенән Иң сағыу бер йондоҙ атылды, Был йондоҙҙан халҡым күңелендә Юйылмаҫ бер яҡты эҙ ҡалды. Әхмәт Сөләймәнов ағайға бағышлайым. Бөгөн

title: ОЛО ЮҒАЛТЫУ


description: Ылаҡ (22.12 – 20.01) Был арала күптән күрмәгән кешене осратырһығыҙ, бәлки. Бынан икегеҙгә лә файҙа булыр һымаҡ. Шаршамбыла кемдеңдер һеҙгә дәғүә менән мөрәжәғәт итеүе ихтимал. Был мәсьәлә буйынса

title: Йондоҙнамә (28 ноябрь - 4 декабрь)


description: Өфө ҡалаһы ҡала округының йәштәр эштәре буйынса комитеты һәм «ИНДИГО» ҡала психологик-медик-социаль булышлыҡ итеү үҙәге 25 ноябрҙә төшкө сәғәт 2-нән 5-кә тиклем Ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарата көс

title: Иғтибар! "Ҡыҙыу элемтә"!


description: Ҡустыма 19 йәш. Бер ҡулын бер нисә тапҡыр һындырҙы. Өс тапҡыр операция үткәрҙе. Әле күптән түгел тағы шул ҡулын һындырғайны, бер айҙан һуң ялған быуын барлыҡҡа килде. Дүртенсегә операция эшләтергә

title: Нимә ул “ялған быуын”?


description: Заманса технологиялар, интернет тормошобоҙға нығыраҡ үтеп ингән заманда телевидение менән халыҡты аптыратып булмай. Йөҙләгән канал араһында үҙеңдең аудиторияңды булдырам тиһәң, телевизор

title: Үҙ тамашасыһы бар


description: 2015 йылдың февралендә яҡташтарым Зарина менән Азат Йортомбаевтарҙың татыу ғаиләһе бер юлы өс ҡыҙға ишәйеп, утыҙға ла инмәгән йәштәр биш бала ата-әсәһенә әйләнде лә ҡуйҙы. – Мин ғаиләлә берҙән-бер

title: Бәхеттең биш сығанағы


description: Гәзитебеҙҙең тоғро дуҫы Райхана Булатова хәбәр итә: Ошо көндәрҙә Баймаҡ районы Һәмән ауылы китапханаһында Әсәйҙәр көнөнә арнап “Яулыҡтарым аллы – гөллө” исемле байрам үтте. Эйе, ҡатын – ҡыҙҙарыбыҙың

title: "Яулыҡтарым аллы - гөллө”


description: Ылаҡ (22.12 – 20.01) Һүҙҙәрегеҙгә һәм эшегеҙҙә иғтибарлыраҡ булыу хәйерле. Кеше әйткәненә ҡарата ла һәр саҡ уяу булығыҙ. Шаршамбылағы хәлдәр мәшәҡәттәр өҫтәр. Килгән аҡса бер аҙ күбәйә башлар. Ылаҡ

title: Йондоҙнамә (21-27 ноябрь)


description: Ошо көндәрҙә уның тыуыуына 60 йыл, мәрхүм булыуына 20 йыл тулды. Скульптор Хәлит Ғәлиуллин йырсыны сәхнәлә ҡулына микрофон тоттороп һынландырған. Яңауылда бынан тыш Радик Гәрәев исемен тыуған мәктәбе

title: Яңауыл ҡалаһында билдәле йырсы Радик Гәрәевҡа арналған һәйкәл асылды


description: 1959 йылда уйлап сығарылған «Барби» ҡурсағын бар донъяның ҡыҙ балалары яратып уйната. Үҙенә күрә матурлыҡ өлгөһө булған был ҡурсаҡтар гел оҙон буйлы модель үлсәмдәрендә эшләнде. Ошо сәбәпле, донъяла

title: Йыуан ҡурсаҡтар ҙа бар икән...


description: (Профессор Ғиниәт Сафиулла улы Ҡунафиндың 70 йәшлек юбилейына өс сюжетлы ҡотлау һүҙе) Ил яҙмышын ир муйынына Ҡылды ярыр тел бәйләй, Ҡырҡҡа ярыр тел бәйләй! (Р. Ғ.). Фән донъяһында исем-шәрифен

title: Оло ғалим, педагог


description: Иптәштәр! Бәйләнештә селтәрендәге төркөмөбөҙҙә Арабыҙҙан киткән аҫыл кешеләр... тигән фотоальбом астыҡ. Унда Йәшлек гәзите фотохәбәрсеһе *id390297293 (Юлай Кәримов) һәм башҡа хәбәрселәр төшөргән

title: Арабыҙҙан киткән аҫыл кешеләр...


description: Ҙур бер төркөм яҙыусы, Башҡортостандың байтаҡ ерҙәрен үтеп, Силәбе өлкәһендәге Арҡайымға барып етеп, тәбиғәттән хозурланып, ҡайтып килә инек. Белорет районына килеп сыҡҡас, урманлы, ҡырлас ҡаялы

title: Тауҙарҙа булһын ҡараштар!


description: Автобус «Кәртәле» тауын артылғас, үҙәндә ҡайындар араһында төрлө төҫкә сыбарланып, шаҡмаҡланып ятҡан Байталлы ауылы күренде. Ошо күренештән иң алда ҡыҙҙары Әлсинә менән Әлфиәне ҡосаҡлап килгән

title: Урланған бала саҡ (тулыһынса)


description: «Бисмилләһ. Бисмилләһ. Бисмилләһ. Әғүҙү биғиззәтил-ләһи үә ҡудратиһи мин шәрри мә әжидү үә үхәҙиру мин үәжғи һәҙә». Мәғәнәһе: «Бисмиллә. Бисмиллә. Бисмиллә. Үҙемә килеп юлыҡҡан яуызлыҡ һәм

title: Өйрәнәйек доға! Ауырып киткәндә уҡыла торған доға:


title: Һаранмы әллә бәхетлеме?

maintext:
Ауылда бер ҡатындың улы тыуған. Үҫеп килгән малайына барыһы ла йәлләп ҡараған, йәнәһе:
– Был баланың әсәһе бигерәк һаран! Бер ваҡытта ла кәнфиттең яртыһын үҙе тешләп алмайынса улына бирмәй!
Йылдар үткән, малай ҙур егет булған. Тик был юлы инде шул уҡ күрше-күлән әсәһенә көнләшеп ҡарап, былай тигән:
– Бәхетле кеше! Улы һәр ваҡыт ҡулындағы ризығының яртыһын тәүҙә әсәһенә бүлеп бирә...
* * *
Аҡбар исемле һинд падишаһы үҙенең кәңәшселәрен, аҡыл эйәләрен һынарға яратҡан. Бер көндө ҡомда бер һыҙыҡ һыҙған да тегеләргә былай тигән:
– Әйтегеҙ әле, нисек итеп ошоно теймәйенсә генә ҡыҫҡартырға була.
Араларындағы Бирбал исемле иң ғилемлеһе таяҡ алған да тегеһе эргәһенә унан да оҙонорағын эшләгән. Шулай итеп, элеккеһенең буйы үҙенән-үҙе ҡыҫҡарған.
Бына бит нисек? Һәр сетерекле мәсьәләнең дә яуабы була икән.
Дилара АРСАЕВА әҙерләне.


title: Башҡорт ҡыҙы бит ул!

maintext:
Булыр бала биләүҙән, ти халыҡ. Сибай эргәһендәге Төйәләҫ ҡасабаһында бик талантлы ҡыҙ йәшәй. Мин уны ҡалала уҙғарылған «Супер балалар» конкурсында осраттым.
Был бәйгегә килеүсе кескәйҙәрҙең барыһы ла һәләтле ине. Кемеһелер йырға әүәҫ, икенселәре бейеүгә маһир, өсөнсөләре – артист. Ә бына Гран-при яулаусы Эльвина Хәсәнова үҙен һәр яҡлап талантлы итеп күрһәтте. Уның конкурста алдынғылыҡ бирмәйәсәген ярыштың тәүге этабында уҡ һиҙемләргә мөмкин ине. Сөнки ҡыҙ үҙен сәхнәлә иркен, ышаныслы тота, ҡатнаш ғаиләлә (атаһы – башҡорт, әсәһе урыҫ милләтенән) тәрбиәләнһә лә, башҡортса таҙа һөйләшә, йырлағанда күҙҙәре осҡонланып, ә ҡул-аяҡтары бейеп тора. Йырҙың да ниндәйен һайлаған бит әле?!
Бәләкәй генә әртис,
Кемдер әйтә: «Маладис!»
Бейейем дә йырлайым,
Тик тороп түҙә алмайым!
Эльвина йырлағанда тик тороп түҙә алмаһа, тамашасы тик ултыра алманы: ҡыҙҙы көслө алҡыштарға күмде. 6 йәшлек конкурсанттың сәхнәлә ҡаушамауының сере бик ябай: ул бәләкәйҙән төрлө сараларҙа әүҙем ҡатнаша. Мәҫәлән, уҙған йыл Сибай ҡалаһының балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәре араһында үткәрелгән «Урал батыр» эпосын яттан һөйләү конкурсында – II, ә нәфис һүҙ оҫталары ярышында башҡортса шиғыр һөйләп, III урын алған. Эльвинаның был ҡаҙаныштарын теҙгәндә, уны ҡалала уҙғарылған һәр төрлө сараға дәртләндереп, әҙерләп сығарыусы «Ҡарлуғас» балалар баҡсаһы хаҡында әйтмәү яҙыҡ булыр.
– Эльвина бик һәләтле, тырыш. Балалар баҡсаһында үткәрелгән кисәләрҙә әүҙем ҡатнаша. Уның ата-әсәһе ҡырҙа эшләй, шуға ла ҡыҙыҡай башлыса өләсәһе Валентина Фёдоровна ҡарамағында. Ғаиләлә урыҫ телендә һөйләшәләр. Эльвина үҙе теләп, тырышып-тырмашып башҡортса өйрәнә, шиғыр ятларға ҡушһаң, һис кенә лә баш тартмай, хатта телде белмәгән өләсәһе лә ҡаршы килмәй. Ә үҙебеҙҙең милләт балаларына әсә телендә шиғыр бирһәң, ата-әсәләре ризаһыҙлыҡ күрһәтә, йәнәһе, телде белмәйҙәр. Тырышһаң, бөтә нәмәгә лә өлгәшергә мөмкин. Быға Эльвинаның бөгөнгө сығышы ла дәлил булды. Башҡорт ғаиләһендә тәрбиәләнгән балалар урыҫса сығыш яһай йә вата-емерә башҡортса һөйләй. Ә ул рәхәтләнеп атаһының телендә аралаша, йырлай, – ти оло ғорурлыҡ менән «Ҡарлуғас» балалар баҡсаһының музыка етәксеһе Сәғиҙә Мулләхмәт ҡыҙы Байназарова.
Эльвина ҡала намыҫын яҡлап, ¤фөлә үткән республика конкурсында ла уңышлы сығыш яһаны. Башҡорт халыҡ йыры «Төйәләҫ»те башҡарҙы һәм тамашасыларҙы хайран итте.
Бына шундай шәп ҡыҙ үҫеп килә беҙҙең Сибайҙа!
Резеда УСМАНОВА.


title: Ҡаты бәғерлелек ҡайҙан килә?

maintext:
Ләйсән беренселә генә уҡый әле. Мәктәптә балалар баҡсаһына ҡарағанда ҡыҙығыраҡ та, күңеллерәк тә кеүек ҡыҙға. Бер төрлө генә кейенеп йөрөйһөң, партала етди генә ултыраһың. Ҙур шул ул хәҙер, уҡыусы булды бит. Уҡытыусылары ла бик ипле, һәйбәт. Бер ҙә тауыш күтәргәне юҡ.
Әммә шулай тыныс ҡына уҡып йөрөгән көндәрҙең береһендә көтөлмәгән хәл булды. Тик торғанда бер партала ултырған Вилена башына дәфтәре менән сәпәмәһенме?! Дөрөҫөрәге, шул дәфтәрен тапмай, Ләйсәндән: «Күрмәнеңме?» – тип һораны ла үҙе үк табып, бына бит, тип аңғармаҫтан һуҡты ла ҡуйҙы. Ләйсән саҡ ҡына аптырап торҙо ла ҡысҡырып иларға кереште. Шулайтмай ни: бығаса уға бер кемдең дә бармаҡ менән дә сирткәне юҡ ине бит. Юҡ, ауыртыуҙан бигерәк, күңеле кителеүҙән, ғәрләнеүҙән иланы ул. Уңарсы булмай Вилена ла уға ҡушылып йәш түгә башланы. Үҙен ғәйепле тойоуҙандыр инде, моғайын. Ярай әле уҡытыусы апайҙары хәлде йомшартып ебәрҙе. Улай ярамай икәнлеген аңлатып, Виленаға ғәфү үтенергә ҡушты.
Шуныһы аптырата: был осраҡтан һуң да Ләйсәнгә эләккәне булды. Тағы бер ҡыҙ янсығы менән һуҡты. Әгәр ҡулында берәй тағы ла ҡатыраҡ, ауырыраҡ әйбер булһа?! Ҡурҡыныс бит! Ҡайҙан килә икән был ҡаты бәғерлелек? Әллә балалар үҙҙәре лә насарлыҡ эшләгәнен аңламаймы икән? Агрессив йәнһүрәттәр, фильмдар ҡарау касафатымы был? Әллә өйҙә берәйһе шундай насар холоҡломо?..
Яңыраҡ Рәсәй төбәктәренең береһендә булған хәл күптәрҙе тетрәндергәндер, хафаға һалғандыр. Бер ҡыҙ ике синыфташының арҡаһына бысаҡ ҡаҙаған. Асыҡлабыраҡ әйткәндә, икеһе лә бер малайҙы оҡшата, шунан дәрестән һуң аңлашыу өсөн осрашырға булалар. Берәүһе әхирәтен дә эйәртеп килә. Бына шул икәүгә бысаҡ эләгә лә инде. Был хәл бөтөнләй башҡа һыймай. Беҙ балаларҙың нилектән шулай ҡаты бәғерле булып китеү сәбәптәрен, быны булдырмау юлдары бармы икәнен белергә тырышып, даими авторыбыҙ, психолог Әлмира Исхаҡоваға мөрәжәғәт иттек.
Балаға яҡшы менән яманды айырырға иң беренсе өйрәтеүселәр кем? Һис һүҙһеҙ, тәрбиәнең, әҙәптең, әхлаҡтың орлоҡтары, беренсе нәүбәттә, ғаиләлә һалына. Бер кем дә ошо яҡты донъяға ҡаты бәғерле булып тыумай, шулай бит, балалар? Бәпестәрҙе күрәһегеҙҙер: улар ниндәй көләкәстәр, матурҙар. Әлбиттә, кескәйҙәрҙең ҡапыл ҡаты ғына итеп тондороп ебәреүен беҙ ҡаты бәғерлелек, тимәйбеҙ. Ни өсөн? Сөнки ул бәләкәй, әлегә күп нәмәне аңламай. Ә беҙ – атай-әсәйҙәр, ҙурыраҡ ағай-апайҙары: улай ярамай, былай ярамай, тип аңлата башлайбыҙ. Бәләкәстәр үҫә килә ошо рәүешле «сик»те үтмәҫкә өйрәнә. Тимәк, уларҙы «аҡылға ултыртып» була.
Ә бына кешелекте шаҡ ҡатырырлыҡ, ҡот осҡос ҡаты бәғерлелек үҫмерҙәрҙә булыуы мөмкин. Төбө-тамыры тағы ла шул беҙгә, ололарға, барып тоташа. Баланы табыу бер, уны матур итеп тәрбиәләп үҫтереү – һәр ата-әсәнең иң оло бурысы. Бына шул бағыуға килгәндә... Эйе, хәҙерге заманда, аҡса тәхеттең иң түрендә булғанда, балаларға кәрәгенсә ваҡыт бүлеү мөмкин түгел, тип һанай ололар. «Ул нимә теләй – бөтәһен алабыҙ. Кейендерәбеҙ. Ашатабыҙ. Уҡытабыҙ. Кеҫәһенә аҡсаһын һалып торабыҙ. Уҡыуы менән ҡыҙыҡһынабыҙ. Төрлө түңәрәктәргә алып йөрөйбөҙ. Планшет, телефон, компьютер кәрәкһә – мә, рәхим ит!» – тип үҙебеҙҙе тынысландырып маташабыҙ әле. Ә уның менән һөйләшеп ултырыу, бергәләп ял итеү онотола. Бала күңелендә ниндәй уй-кисерештәр ҡайнауын беҙ ҡайһы ваҡытта белергә тейеш һуң? Ни өсөн кәйефһеҙ сағын күрмәмешкә һалышабыҙ? Күгәргән күҙен, йыртылған иренен күрһәк тә, ҡайһы берҙәребеҙ: «Дә-ә-ә, бала ҙурая», – тип кенә ҡуя. Ваҡыт етмәү беҙҙе бәләгә килтерә лә инде. Үҙенә иғтибар итмәүҙәрен бала күрә, тимәк, яратмайҙар, тип уйлай. Ни генә эшләһәм, атай-әсәйем минең был донъяла барлыҡты күрер, шәхес икәнемде танып белер икән, тигән уйға төшә. Һәм башлана ла инде...
Нисегерәк бәләне булдырмаҫҡа һуң, бәләкәстәрем? Һеҙҙең арала бармы күңел төшөнкөлөгөнә бирелеп йөрөгәндәр? Дуҫтарығыҙ араһында үҙенән бәләкәсерәктәрҙе йәиһә яҡлауһыҙ хайуандарҙы ыҙалатыусылар юҡмы? Буштан-бушҡа кешеләргә ҡысҡырып, ҡушаматтар тағып, йәберләүселәр бармы? Мәктәпкә төрлө кеше йәрәхәтләрлек әйберҙәр тотоп килеүселәрҙе беләһеңме? Психоәүҙем матдәләр ҡулланған таныштарың бармы? Әгәр ҙә һанап үткәндәрҙең берәй төрлөһөн генә белһәң дә, кисекмәҫтән хәбәр итергә кәрәк. Атай-әсәйеңә йәки уҡытыусыға әйтәһеңме, тик был кешегә ярҙам кәрәк икәнен онотма, зинһар! Тиҫтерҙәрегеҙҙең үҙ-үҙен тотошонда үҙгәрештәр ни тиклем иртәрәк беленә башлай – шул тиклем һеҙгә, беҙгә йәһәтерәк ҡыбырларға кәрәк! Дуҫтар, әйҙәгеҙ, бер-беребеҙгә ихтибарлы, ихтирамлы булайыҡ! Оялмағыҙ, әйтегеҙ яратыуығыҙ, һағыныуығыҙ тураһында атай-әсәйегеҙгә! Хыялдарығыҙ, серҙәрегеҙ менән бүлешегеҙ. Кәңәштәр һорағыҙ. Тик бер йән иретерлек йылы һүҙебеҙ етә һеҙгә, эйе бит, балалар? Атайҙың йәиһә әсәйҙең йомшаҡ, ышаныслы ҡосағы әллә ниндәй бәләләрҙән йолоп алып ҡалыу көсөнә эйә. Беҙҙән һеҙгә тик иғтибар, һөйөү, ярҙам ҡулы ғына кәрәк, ә артабан бөтәһе лә яҡшы буласаҡ!


title: Күңелдәрҙән урғыла йыр-моң шишмәһе

maintext:
Башҡа конкурстарҙан айырмалы булараҡ, Туймазылағы «Оҙон көй» бәйгеһендә йәш сикләүе ҡуйылмаған. Шуныһы ҡыуаныслы, уның географияһы ла йылдан-йыл киңәйә. Быйыл республикабыҙҙың 21 ҡала һәм районынан, ут күршебеҙ Татарстандан, Силәбе һәм Һарытау өлкәләренән, Санкт-Петербургтан, беҙҙе ныҡлы ҡәрҙәшлек ептәре бәйләгән Ҡаҙағстандан килгән 70-кә яҡын йырсы ҡатнашты. Байрамға шулай уҡ танылған йыр-моң оҫталары, бәйгенең элекке лауреаттары ла саҡырылғайны.
Башҡорт халҡының классик йырҙарын, үҙҙәре йәшәгән төбәктә ижад ителгән фольклор өлгөләрен башҡарыусылар абруйлы баһалама төркөмө алдында һынау тотто. Улар – Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Нәжиә Аллаярова, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Юлай Ғәйнетдинов, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Тәнзилә Үҙәнбаева, Башҡортостандың халыҡ артисы, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Азамат Тимеров һәм башҡа музыка белгестәре.
Беҙгә һуңынан жюри рәйесе, заманында үҙе башҡорт опера сәнғәте йондоҙо булып танылған Нәжиә Аллаярова менән яҡындан аралашыу форсаты тейҙе.
– Шул ҡыуандыра, быйылғы бәйгелә беҙ сәнғәтебеҙҙә матур йолаларҙың юғалмауын, халыҡ күңеленән ағылған йыр-моң шишмәһенең һис кенә лә һайыҡмауын яҡшы тойҙоҡ,– тип фекерҙәре менән уртаҡлашты ул. – Матур тауышлы йырсылар күп килгән. Улар оҙон көйҙәрҙе бөтә күңелдәре аша башҡара. Балаларҙың сығыштары иҫ китмәле булды. Ә бит бәйгегә бер-ике генә түгел, ә дүртәр йыр өйрәнеп килгән. Ололар араһында ла күптәр беҙҙе моңло тауышы менән илһамландырҙы. Бына Туймазынан 72 йәшлек Мөҙәрис Мөхтәсипов – үҙе бер һоҡланғыс талант эйәһе. Күңеленән шундай моң урғыла, халыҡ көйҙәрен ҙур оҫталыҡ менән башҡара. Әле генә ул икенсе турҙа мәшһүр йырҙарыбыҙҙан «Буранбай» һәм «Урал»ды яңғыратты. Бәйгеләге сығыштарҙан бик тә ҡәнәғәтмен. Шуны әйтер инем, кем күңелендә халыҡ моңон йөрөтә, был уның өсөн үҙе бер бәхет, үҙе бер шатлыҡ.
Һарытау өлкәһенең Пугачёв районындағы Бәғәнәш ауылынан килгән 81 йәшлек Ғәбдерәүеф Бишев һәүәҫкәр башҡарыусылар араһында иң өлкәне ине. Үҙ төбәгендә башҡорт йыр фольклоры традицияларына тоғро ҡалған үҙешмәкәрҙәрҙең береһе ул.
– Һарытау башҡорттары ла үҙ моңон һаҡлап килә, – ти милләттәшебеҙ. – Мин үҙем ете йәшемдән йырлай башлағанмын. Башҡорт илендәге йыр бәйгеләрендә инде өсөнсө тапҡыр ҡатнашам. Бындай ихлас осрашыуҙар, халҡыбыҙҙың йыр-моң оҫталары менән яҡындан аралашыу олоғайған көнөмдә ижади көс һәм илһам бирә.
Бәйгенең иң йәш башҡарыусыһы – 6 йәшлек Азалиә Әхмәтова Илеш районынан килгәйне. Һәләте асылып, башҡорт моңон тоя башлаған һөйкөмлө ҡыҙҙың сығышы бер кемде лә битараф ҡалдырмағандыр.
– Азалиә – талантлы бала. Баҡсала тәрбиәләнгәндә үк беҙҙең Үрге Йәркәйҙәге сәнғәт мәктәбенә йөрөй башлағайны, – тип билдәләп үтте уның остазы Рәсилә Мирзаһит ҡыҙы Батырова. – Беләһегеҙме, ҡыҙҙың йыр-моңға булған талантын үҫтереү өсөн уның ата-әсәһе төпкөлдәрәк ятҡан ауылдан район үҙәгенә күсеп килде. Әле Азалиә музыка мәктәбенең беренсе синыфында уҡый. Тырышлығы булғас, һәләте лә асыла бара. Бына уның менән тәүге уңыштарға ирештек. Бер ай эсендә генә дүрт оҙон көйҙө башҡарырға өйрәнде.
Илеш районынан 13 йәшлек Айбулат Ғиләжетдинов та бәйгелә уңышлы сығыш яһаны. Ул үҙен оҫта ҡурайсы итеп танытырға өлгөрҙө лә инде. Былтыр Октябрьскийҙа үткәрелгән ҡурай фестивалендә I урын яулағайны. Баҡтиһәң, Айбулат башҡорт халыҡ йырҙарын да яратып башҡара икән. Хәҙер ул сәхнәнән «Уралым», «Азамат», «Уйыл», «Абдрахман» кеүек данлыҡлы моң-көйҙәребеҙҙе яңғырата. Әлеге көндә талантлы малай Өфөләге Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика музыкаль интернат-гимназияһында уҡып йөрөй.
Ә инде бәйгенең еңеүселәренә килгәндә, Туймазының үҙенән йәш башҡарыусылар абруйлы жюриҙың иң юғары баһаһын алды. Бының өсөн айырыуса ҡалалағы музыка мәктәбе уҡытыусыһы Рәмзиә Хәмит ҡыҙы Яруллина күңелендә оло ғорурлыҡ һәм шатлыҡ хистәре кисерә торғандыр. Уның вокал синыфында уҡыған Валерия Назарова, Азалиә Ғиззәтуллина һәм Морат Заһиров бәйгенең I һәм II дәрәжәле дипломдары менән бүләкләнде бит!
– Беҙҙең балалар шундай ҙур уңыштары менән һәр саҡ ҡыуандырып тора, – ти Рәмзиә Хәмит ҡыҙы. – 16 йәшлек Валерия Назарова йыр-моңға оҫталығын күптән төрлө кимәлдәге бәйгеләрҙә, шулай уҡ Бөтә Рәсәй конкурстарында ла күрһәтергә өлгөрҙө. Музыка мәктәбен уҡып бөтһә лә, ул әле лә вокал бүлегенә йөрөй, миндә дәрестәр ала. Башҡорт халҡының классик оҙон көйҙәрен өйрәнеү уның ижадына яңы биҙәктәр өҫтәне, тип әйтергә була.
Тәжрибәле педагог һәм остаз үҙенең тағы ике тәрбиәләнеүсеһе – Азалиә Ғиззәтуллина менән Морат Заһировтың уңыштарына ла ҡыуанып бөтә алмай. Һүҙ ҙә юҡ, һәләтле балаларға ла бындай еңеүҙәр ҙур тырышлыҡ аша бирелә. Музыка мәктәбенең өсөнсө синыфында уҡыған Азалиәнең һәләтен үҫтереүгә ынтылышы ҙур. Ул үҙе ҡаланан 12 саҡрым алыҫлыҡтағы Төмәнәк ауылында йәшәй, VI синыфта уҡый. Дәрестәрҙән һуң ата-әсәһе Туймазылағы музыка мәктәбенә алып килә.
8 йәшлек Морат Заһиров та моңло тауышы менән танылған йыр-моң оҫталарының күңелен арбаны. Ә бит ул сәнғәт мәктәбенең вокал синыфында икенсе йыл ғына шөғөлләнә. Шуға ҡарамаҫтан, һәләтле малай дүрт конкурста ҡатнашырға өлгөргән.
– Уҡытыусым менән бергә башҡорт халыҡ йырҙарын яратып өйрәндем, – ти Морат. – Шуныһына шатмын, конкурста беҙҙең моңдо ишетеп, ололар ҙа ҡыуанды. Залдағы көслө алҡыштар минең күңелемде тағын да үҫтереп ебәрҙе.
Фестивалде ябыу тантаһында бәйге лауреаттары, шулай уҡ танылған йыр оҫталары башҡарыуында башҡорт моңдары яңғыраны. Туймазы тамашасыларына был юлы халыҡ йырсыһы Абдулла Солтановтың ҡабатланмаҫ тауышы менән яңынан һоҡланыу бәхете тейҙе.
Бына сәхнә түренә бәйгелә еңеүселәр һәм жюри ағзалары саҡырылды. Балалар төркөмөндә Илештән Айбулат Ғиләжетдинов, Учалынан Ләйсән Золотарёва, Туймазынан Регина Ғилфанова, Морат Заһиров һәм Азалиә Ғиззәтуллина лауреат булып танылды. Беренсе дәрәжәле диплом иһә Туймазының йәш «һандуғас»ы, моңло тауышы менән жюри ағзаларын әсир иткән Валерия Назароваға тапшырылды.
16 – 60 йәштәгеләр араһында шундай хөрмәткә Татарстандың Яр Саллы ҡалаһынан Рәмилә Йосопова, Борайҙан Эрнест Арыҫланов, Ейәнсуранан Әлфиә Мырҙабаева, Баймаҡтан Тимур Рамаҙанов, Өфө ҡалаһынан Гөлгөнә Рыҫҡолова, Ғафуриҙан Рәмил Ҡотдосов лайыҡ булды.
Ә Гран-при хаҡлы рәүештә Өфөнән Юнир Һағынбаевҡа бирелде. Меңәрләгән тамашасылар уны Баймаҡ районының Буранбай ауылында тыуып үҫкән күп яҡлы талант эйәһе булараҡ яҡшы белә. Әлеге көндә Юнир – баш ҡалабыҙҙағы данлыҡлы «Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбленең әйҙәүсе солист-музыканты.
– Ҡурайҙа уйнау оҫталығы миңә халыҡ йырҙарын башҡарғанда ла ныҡ ярҙам итә, – тине ул беҙгә. – Туймазылағы «Оҙон көй» бәйгеһендә бер нисә тапҡыр ҡатнаштым. Ниһайәт, быйылғыһы ҙур еңеү килтерҙе. Йыр-моң байрамынан күңелебеҙҙе, рухыбыҙҙы байытып ҡайтабыҙ. Мине тағы был конкурста йәш башҡарыусыларҙың матур тауыш менән халыҡ көйҙәрен яңғыратыуҙары һөйөндөрҙө. Тимәк, беҙҙең йыр фольклоры традициялары быуындан-быуынға бирелеп килә. Шуға ла боронғо башҡорт йырҙары йәшәһен, бәрәкәтле Туймазы ерендәге «Оҙон көй» бәйгеһе лә оҙон ғүмерле булһын, тип әйтке килә.
Миҙхәт ШӘРИПОВ.


title: Үҙем теләгән бүләк

maintext:
Бөгөн линейкала бөтә мәктәп алдында «Йәншишмә»нең призын тапшырҙылар. «Минең өс айым» бәйгеһендә III урын алыуым менән ҡотлап, Маҡтау ҡағыҙын, иҫтәлекле бүләкте мәктәп директоры Лилиә Айрат ҡыҙы Заһиҙуллина үҙе тапшырҙы. Бөтәһе гөрләтеп ҡул сапҡанда сығып алыуы күңелле булды. Ә бүләге һуң, бүләге! Сигеү йыйылмаһы. Мин күптән инде күрше Рәсихә апайға инеп сигергә өйрәнеп йөрөй инем. Әсәйемдән һорағайным, алырмын, тине лә онотто. Әле ҡумтаны асып ебәрһәм, нәҡ мин теләгән нәмә. Ҡайҙан белделәр икән, тип һушым китте.
Ҡайтҡас та ҡулъяулыҡ сиктем. Сәскәм бигерәк шәп килеп сыҡты: сағыу, матур!
Был – «Йәншишмә»нең икенсе бүләге. Беренсеһе – нәҙекәйбил бал ҡорто. Йомшаҡ ҡына, матур ғына был уйынсыҡ бик оҡшаны. Уны хатта үҙем менән йоҡлатам. Нәҙекәйбил бик егәрле, миңә өй йыйыштырырға ла, дәрестәремде әҙерләргә лә «ярҙам итә». Уны татлы ризыҡтар менән дә «һыйлайым».
Яратҡан гәзитемә быйыл да яҙылдым. Бәлки, тағы ла бәйгеләрҙә еңермен әле…
Айгизә АБЗАЛОВА, II синыф уҡыусыһы.
Туймазы районы, Бишҡурай ауылы.


title: Татыулыҡҡа ни етә!

maintext:
– Әйтегеҙ әле, балалар, беҙҙең Ватан нисек атала?
– Рәсәй.
– Баш ҡалаһы?
– Мәскәү.
– Белеүебеҙсә, һәр бер илдең дәүләт символдары бар. Шулай уҡ Рәсәйҙең дә. Нимәләр ул, тиһегеҙме? Гербы, флагы...
Бына гимн яңғырай. Уны барыһы ла баҫып тыңлай.
Баш ҡаланың 13-сө башҡорт балалар баҡсаһында Берҙәмлек көнө уңайынан матур сара уҙҙы. Уны тәрбиәселәр Айһылыу Абдуллина, Гүзәл Алтынбаева, музыка етәксеһе Айһылыу Миңлейәрова, бейеү оҫталары Миләүшә Күҫәкова, Юлиә Баевалар ойошторҙо. Мәктәпкә әҙерлек төркөмөнә йөрөүселәр был көндө күп нәмә белде.
– Беҙҙең ил донъяла иң ҙур дәүләт һанала. Рәсәйҙә күккә ашҡан мәғрур тауҙар, донъялағы иң ҙур күл – Байкал да, вулкан-гейзерҙар ҙа, офоҡтан-офоҡҡа һуҙылған далалар ҙа бар. Тыуған еребеҙҙең иң ҙур хазинаһы – ул эшһөйәр халҡы, – тип таныштыра тамаша залына йыйылыусыларҙы алып барыусылар.
Байрам уңайынан «поезд» менән сәйәхәткә сығып, балалар илебеҙҙең ҡайһы бер милләт вәкилдәре менән яҡынданыраҡ танышты.
Бына – Татарстан. Унда татар халҡы йәшәй. Баш ҡалаһы – Ҡазан. Күңелле бейеү көйҙәренә дәртле баҫырға яраталар. Кескәйҙәр «Әйлән-бәйлән» көйөнә бейеп тә алды.
Рәсәй юлы буйлап Яҡутстанға ла килеп еттеләр. Йылына бер тапҡыр Себер халҡы болан йөрөтөүселәр байрамына йыйыла икән. Уҡ атыуҙа, уйындарҙа оҫталыҡтарын күрһәтәләр, саңғы ярыштары ойошторалар. Был байрамда иң төп ярҙамсы – болан. Ул бер машина ла йөрөй алмаған ерҙәрҙе лә үтә. Был хайуан тиреһенән кейем дә тегәләр, ел-дауыл үтмәһен, тип тирмә тышын да уратып ҡаплайҙар. Күркәм сарала болан мөгөҙөнә ҡыңғырауҙар тағалар, дилбегәһен таҫма, сәскәләр менән биҙәйҙәр. Ҡыҙҙар, малайҙар болан егеүселәр булып, рәхәтләнеп уйнап, ярышып та өлгөрҙө.
Удмурт, Бүрәт Республикаларында ла булып, «Ҡулъяулыҡ менән йәшенмәк», «Таҡтаны тап» тигән уйындарын уйнанылар.
Байрам аҙағында әҙерлек төркөмөнә йөрөгән бөтә балалар ҙа дуҫлыҡҡа, туғанлыҡҡа, милләттәр татыулығына, Тыуған илгә бағышланған шиғырҙарын һөйләп ишеттерҙе. Бергәләп «Аттарҙа саба малайҙар» йырын башҡарып, килгән ҡунаҡтарҙың кәйефтәрен дә күтәрҙеләр.
Ә беҙ – Башҡортостандан. Баш ҡалабыҙ – Өфө. Беҙҙә төрлө милләт вәкилдәре дуҫ, татыу йәшәй. Улар өсөн бөтә шарттар ҙа бар. Йыл һайын төрлө милли байрамдар ойошторола. Бына шулай берҙәм, матур йәшәүгә ни етә һуң?!
Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА.
Өфө ҡалаһы.


title: Яулайһы үрҙәр әйҙәй алға

maintext:
Илнар Хәфзетдинов – Мостафа мәктәбенән. Конкурстарҙа, фәнни-ғәмәли конференцияларҙа күп ҡатнаша. Уҡыуҙа ла, синыфтан тыш сараларҙа ла әүҙем. Байрам, кисәләрҙе оҫта алып бара, матур бейей. Берәй әҫәрҙе сәхнәләштерергә булһа ла, уны ҡуш инде. Торғаны бер артист. Юҡҡа ғына фольклор төркөмдәре араһында уҙғарылған бәйгелә «Иң яҡшы ир-егет роле»нә лайыҡ булмаған бит. Һөйләшеүенән үк күпте белеүе, киң ҡарашлы, маҡсатына ынтылыусан егет булыуы һиҙелеп тора.
– Улым дүртенсе синыфтан тикшеренеү эштәре яҙа. Тәүҙә «Ямғыр нисек барлыҡҡа килә?» тигән кеүек ябай темаларҙан башлаһа, хәҙер география буйынса әйләнә-тирәләге бөтә объекттарҙы, һыу, ер өҫтөн өйрәнеп бөттө. Бәләкәй фәндәр академияһында ла шөғөлләнеп, бәйгеләрҙә ҡатнашып, призлы урындар алып тора. Республика кимәлендә еңеп, Мәскәүгә Вернадский уҡыуҙарына ла барып ҡайтты. Унда төрлө-төрлө йүнәлештәр буйынса һынау тотто, күп дипломдар алды. Икенсе бер ҡатнашыусы менән бергәләп тикшеренеү эше лә башҡарырға ҡушылғайны. Илнар Мәскәү ҡыҙы менән бергәләп Ағиҙел йылғаһының бөгөнгө хәл-торошо, проблемаларын яҙып, лауреат булып ҡыуанды, – тип һөйләй географиянан уҡытҡан әсәһе Гүзәлиә Рәҡип ҡыҙы.
«Һаумы, һаумы, әкиәт!», «Ватан юлдары буйлап» республика конкурстарында еңеүҙәр яулаған егет тә бит ул. Районда урыҫ әҙәбиәте, география, тормош хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре, экология, башҡорт теле буйынса олимпиадаларҙа ла көсөн һынап тора.
– Ғилми эштәр яҙғанда лаборатор ысулын да ҡулланам, ауыл хакимиәте башлығы Илнур Әғзәметдин улы Ғиззәтуллин менән кәңәшләшәбеҙ. Күберәк үҙебеҙҙең ауыл тирәһен тикшерәм. Ике йылға, ете шишмә, ике быуабыҙ бар. Ауыл халҡы, мәктәп уҡыусылары уларҙың барыһын да ҡарап, сүп-сарҙарҙан таҙартып тора. Шишмәләргә торба ҡуйылған. Бер минутта нисә литр һыу ағыуын беләм, экологик хәлен өйрәнәм, – ти Илнар.
Әлбиттә, тикшеренеү эше яҙғанда күп уҡымайынса ла булмай. Район үҙәгендәге китапханаға йөрөй, әсәһе яҙған «Баҡалы районы географияһы» китабын да ҡуллана.
Йылға ярҙарының ни өсөн емерелеүе менән дә ҡыҙыҡһына егет. Уның ишелеүен дәлилдәр менән аңлатып бирә. Бер нисек тә туҡтатып булмай, яйлатыу мөмкинлеге генә бар икән. Бының өсөн ағастар үҫтерергә кәрәк. Үҙҙәрендә йылға тирәләренә тал, тирәк ултыртып сыҡҡандар ҙа инде.
Илнар икенсе синыфтан милли көрәш менән шөғөлләнә. Үҙе лә көрәшселәр нәҫеленән икән. Олатайҙарының йөҙөн ҡыҙартырға ярамай. Шуға һабантуйҙарҙа бил бирмәҫкә тырыша. Еңеп, электр самауыры менән бүләкләнгәне лә бар. Татарстанда ҡунаҡта булғанда көрәшеп, мультиварка хужаһы булған.
Әле Илнар – сығарылыш синыфында. Һуңғы йыл булғас, ваҡыты ла бик тығыҙ. Декабрҙә уҙасаҡ урыҫ әҙәбиәтенән инша яҙырға ла, Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырырға ла әҙерләнә. Күңелеңдә йөрөткән изге уй-хыялдарҙы тормошҡа ашырыу өсөн бөгөндән тырышырға, алға ынтылырға кәрәк шул.
Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА.
Баҡалы районы.


title: Романың батырлығы

maintext:
йәки Мәскәүҙән бай тәьҫораттар менән ҡайтыу
Көҙгө каникул ваҡытында беҙ, бер төркөм гимназистар, Мәскәүгә сәйәхәткә юлландыҡ. Уҡытыусыларыбыҙ Резеда Фират ҡыҙы Хәмитова һәм Айгөл Иршат ҡыҙы Игелековалар етәкселегендә илебеҙҙең баш ҡалаһында урынлашҡан уҡыу йорттары менән танышырға, төрлө ҡыҙыҡлы урындарын күрергә ашҡындыҡ.
Беҙҙе Мәскәүҙә ихлас ҡаршыланылар. «Измайлово» ҡунаҡханаһына урынлашҡас, экскурсияларға йөрөнөк. Тәүге көндә ҡаланың йөрәге тип иҫәпләнгән Ҡыҙыл майҙанда булдыҡ. Артабан Арбат буйлап киттек, «Мосфильм» киностудияһы, Космонавтика музейҙарына барҙыҡ. Третьяков галереяһын да күреп сыҡтыҡ. Метрола йөрөү ҙә бик оҡшаны.
Шулай ҙа иң иҫтәлекле бер ваҡиғаны һөйләмәйсә булдыра алмайым. Беҙҙең менән бергә Өфө ҡалаһының 91-се гимназияһы уҡыусылары ла барғайны. Улар менән бер автобуста йөрөгәс, бер поезда килгәс, бик дуҫлаштыҡ. IX синыф уҡыусыһы Рома Әхмәтгәрәев экскурсия ваҡытында батырлыҡ эшләп тә өлгөрҙө.
Баш ҡала урамдарының береһендә егетебеҙ аҙашып ҡала. Иптәштәрен эҙләп, бик ҡыйбатлы әйберҙәр һатылған «Европа» магазинына барып инә. Бында ла дуҫтарын тапмағас, ул сығыу юлын эҙләй башлай. Шул ваҡыт кемдеңдер: «Ярҙам итегеҙ! Зинһар, ярҙам итегеҙ!» – тип ҡысҡырғанын ишетеп ҡала.
Уға табан бер ир кеше ҡасып килгәнен, ә артынан ҡатындар йүгергәнен күрә. Эштең ниҙә икәнен аңлап ҡала егет. «Был кеше ҡараҡ бит!», – тигән уй йәшен тиҙлеге менән башынан үтә. Нимә эшләргә? Рома күп уйлап тормай, эргәһенән йүгереп үтеп барыусы иргә аяҡ сала. Теге иҙәнгә һөрлөгөп барып төшә. Аяғын ауырттырған ир башҡа ҡаса алмай. Шунда ғына малай уның ҡулында бик күп ҡиммәтле биҙәүестәр барлығын күрә. Баҡһаң, был кеше алтын, көмөш, бриллиант биҙәүестәр һатылған магазиндан әйберҙәр урлаған икән. Бурҙы баҫтырыусы ҡатындар артынан магазиндың һаҡсылары ла килеп етә. Ҡараҡтың ҡулына бик һалалар. Ә бурҙы тоторға ярҙам иткән Ромаға магазин администраторы шәп бүләктәр тапшыра. Малайҙы батырлығы өсөн бөтәһе лә маҡтай.
Мин Романың был ҡыйыулығы хаҡында белгәс, уға бер нисә һорау бирҙем. Ғаиләлә беренсе бала икән. 1 йәш тә 4 айлыҡ ҡустыһы барлығы тураһында әйтте. Әсәһе Ирина Владимировна – реклама агентлығында, ә атаһы Рөстәм Зәбир улы автосалонда эшләй. Рома үҙе тик яҡшы билдәләргә генә уҡый, йөҙөү менән шөғөлләнә, футболды ныҡ ярата. Мәктәптә әҙәбиәт, тарих фәндәрен үҙ итә. Детектив китаптар уҡырға, романстар тыңларға әүәҫлеген дә йәшермәне. Иптәштәре Рома тураһында тик яҡшы һүҙҙәр әйтте, уның батырлығына һоҡланды. Ул быға тиклем программист булырға хыялланған. Был ваҡиғанан һуң, бәлки, юрист та булырмын, тигән фекере менән бүлеште. Ҡыйыу егеттең уй-хыялдары тормошҡа ашыуын теләнем.
Баш ҡаланан яратҡан Өфөбөҙҙө һағынып, бай тәьҫораттар менән ҡайтып төштөк. Сәйәхәтебеҙ күңелле һәм файҙалы булды.
Аида ИГЕЛЕКОВА, IX синыф уҡыусыһы.
Өфө ҡалаһы, Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы.


title: Ура, мин - беренсе!

maintext:
Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһы шул хәтлем матур, һоҡланғыс. Унда уҡыу хыялы күптән арбай ине. Хәҙер тормошҡа ашты. Мин – беренсе!
Гимназияға килгәс, көндәлек яҙа башланым. Һеҙ ҙә уны уҡып ҡарағыҙ әле.
31 август. Ҡайһылай кешеләр күп ул, таныш түгел йөҙҙәр... Бүлмәмдәге ҡыҙҙар менән таныштым, иртәгә буласаҡ байрамға әҙерләндем.
1 сентябрь. Ура!!! Байрам... Синыф бүлмәһенә барып ингәс, береһе лә таныш түгел икәнен һиҙәм, ҡурҡыта, бергә йәшәгән ҡыҙҙар ғына: «Әйҙә, минең менән ултыр», – тип ҡул һуҙа. Таҡта янында мөләйем генә йылмайып, синыф етәксебеҙ һәм тәрбиәсебеҙ тора. Иҫ китмәле, рухлы тантана. 5 уҡыусының яҡташтарым икәнен белеп ҡалдым. Араларынан туғандарымды табып алғас, күңелгә рәхәт булып китте. Синыфташтарым менән танышҡанда уҡ уларҙың ни хәтлем аҡыллы, өлгөлө ғаиләнән икәнен асыҡланым.
3 сентябрь. Беҙгә китаптар бирҙеләр. Синыфташтарым менән дуҫтар кеүекбеҙ, әйтерһең дә, күптән бер-беребеҙҙе беләбеҙ. Ҡыҙҙарҙың исемдәрен иҫемдә ҡалдырып бөттөм.
22 сентябрь. Иртәгә – гимназистарға бағышлау кисәһе! Еңһәк, шәп булыр ине!
23 сентябрь. Ентекле әҙерләнгәндән һуң сәхнәгә сығыр ваҡыт та етте. Тулҡынландыҡ, әммә бирешергә бер ҙә уйламаныҡ! Сығышыбыҙҙы оҡшаттылар. Яратҡан синыф етәксебеҙҙе һәм тәрбиәсебеҙҙе һөйөндөрҙөк – I урын алдыҡ!
25 сентябрь. Староста менән уҡыу өсөн яуаплы кеше йүгерә-йүгерә синыфташтарының «бишле»ләрен һанай. Дәрес һайын ярыша-ярыша баһалар алабыҙ. Сөнки сентябрь аҙағында «Иң яҡшы синыф»ты һәм «Иң яҡшы ай уҡыусыһы»н билдәләйҙәр.
1 октябрь. Ура!!! Беҙ – «Иң яҡшы синыф»! Үҙебеҙҙе фотоға төшөрҙөләр һәм уны гимназияның стенаһына элеп ҡуйҙылар! Ниндәй бәхет!
13 октябрь. Яҡшы синыф булған өсөн Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына алып барҙылар. Унда беҙ Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй!» повесы буйынса ҡуйылған спектакль ҡараныҡ. Ҡыҙғаныс һәм шул уҡ ваҡытта ҡыҙыҡ тамаша 3 сәғәт барҙы. Бик мауығып ҡарағас, ваҡыт һиҙҙермәй генә үткән дә киткән. Тәрән йөкмәткеле, көслө әҫәрҙең барлыҡ ваҡиғаларын спектаклдә күрҙек. Беҙгә ныҡ оҡшаны! Театрҙа иҫтәлеккә фотоға төштөк.
14 октябрь. Бына инде көҙ көнөндә тыуған синыфташтарыбыҙҙы ҡотлар мәл дә килеп етте. Синыф сәғәтендә лә, өйгә эш башҡарғандан һуң да тәбрикләнек беҙ уларҙы! Тәмләп торт һәм бәлештәр менән һыйландыҡ, һут эстек.
Интернат-гимназияла һәр көн файҙалы һәм иҫтәлеккә бай булып үтеп китә. Барлыҡ шарттар бар – уҡы ла уҡы. Уҡытыусылар, тәрбиәселәр һәр ваҡыт ярҙам итә, дәртләндерә, илһамландыра.
Гөлназ ИШЕМҒУЖИНА, VII синыф уҡыусыһы.
Өфө ҡалаһы.


title: Аркадий Каманин | Йәншишмә

maintext:
Бәй, ул Советтар Союзы Геройы, осоусы Николай Петрович Каманиндың улы икән дә! Бәләкәйҙән спорт менән шөғөлләнеп, үткер, ныҡышмал, көслө ихтыярлы булып үҫә. Аркаша аккордеонда, баянда уйнай. Шөғөлдәре күп була, әммә һәр ваҡыт атаһы һымаҡ осоусы булырға хыяллана. Каникул көндәрен тулыһынса аэродромда үткәрә, механик һөнәрен үҙләштерергә тырыша. Өйрәнеп алғас, атаһынан үҙен Мәскәү авиация заводына эшкә урынлаштырыуын һорай. Ун өс йәшлек кенә малай үҙ һүҙен барыбер һүҙ итә. Бер ниндәй ауырлыҡтарҙан ҡурҡмайынса өлкәндәр менән бергә тулы сменала эшләй.
Һуғыш башланғас, Николай Петровичты ғаиләһе менән Ташкентҡа ебәрәләр. Был ваҡытта байтаҡ тәжрибә туплаған Аркаша үҙ теләге менән Ҡыҙыл Армия сафына баҫа. Ул Калинин фронтының 423-сө элемтә авиаэскадрильяһында механик була. Үҫмер йыш ҡына хәрби осоштар хаҡында ла хыяллана. Был турала атаһы менән кәңәшләшкәс, ул ризалығын бирә. Өлкән дуҫтары самолёт менән идара итергә өйрәтә, практик һәм теоретик дәрестәр ҙә үткәрә.
Беренсе тапҡыр Аркаша ике урынлыҡ У-2 элемтә самолётына ултыра. Өйрәнеү өсөн генә ҡулланыла ул. Был самолётта малайға үҙен бортмеханик итеп тә, штурман булараҡ та күрһәтеү мөмкинлеге тыуа. Ә бер ваҡыт осош ваҡытында көтмәгәндә кабинаның тәҙрәһенә пуля тейеп ватыла һәм осоусының күҙе һуҡырая. Иҫе юғала барыуын һиҙеп, өйрәтеүсеһе рацияны Аркашаға бирә һәм артабан «тимер ҡош» менән идара итеүҙе лә уға тапшыра. Малай шунда уҡ үҙен ҡулға алып, самолётты дөрөҫ итеп аэродромға йүнәлтә лә имен-аман уны ергә ултырта.
1943 йылда бәләкәй Каманин осоуға рөхсәт алыу өсөн генерал атаһына имтихан тапшыра. Һынауҙарҙы һәйбәт үтә. Юғиһә, бер курсант имтихан биреү өсөн һигеҙ тапҡыр барған икән, тип тә һөйләйҙәр. Атаһы бик талапсан кеше шул.
Ниһайәт, ул – осоусы! Оҙаҡламай үҙенең У-2 самолётында разведкаларға ла йөрөй башлай. Башта аэродромдар араһында ғына оса. Ләкин көтмәгәндә йәш осоусының оҫталығын тормош үҙе иҫбат итә. Бер мәл уның самолётына бер «мессер» һөжүм яһай. Ни эшләргә? Беҙҙең осоусылар аҫтан барыһын да күреп тора. Инде ярҙамға сығабыҙ тигәндә генә эҙәрләүҙән үҙ аллы ҡотола ала бит. Ошонан һуң үҙен яуаплы заданиеларға ла ҡурҡмайынса ебәрә башлайҙар.
Бер ваҡыт хәрби бурысын үтәп ҡайтып килгәндә ул штаб урынлашҡан нейтраль һыҙыҡта бәреп төшөрөлгән Ил-2 самолётын күреп ҡала. Кабинаһы ябыҡ. Тимәк, осоусы үлгән йәки ҡаты йәрәхәтләнеп, йөрөрлөк хәлдә түгел. Аркаша самолётын ултыртып, тиҙ арала яралыны һәм ундағы бөтә фототехниканы сығарып, үҙенең машинаһына алып бара һәм осоп та китә. Фашистар күреп ҡалып, шунда уҡ миномёттан ут аса, ләкин беҙҙең көслө артиллерия ярҙамға килә. Аркаша ҡотҡарған осоусы разведканан ҡайтып килгән Бердников тигән лейтенант була. Был батырлығы өсөн егет Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Икенсе тапҡыр ошондай уҡ орденды уға 1944 йылда тапшыралар. Был ваҡытта егет 2-се Украина фронтында һуғышҡан була. Фронт штабына бандеровсылар отряды һөжүм итә. Утлы ямғыр аҫтында үҙенең У-2-һенә ултырып, егет дошман өҫтөнә гранаталар ташлай, хатта өҫтәмә көс саҡырырға ла өлгөрә. Шулай бандеровсыларҙың һөжүме кире ҡағыла.
Каманин 600-ҙән артыҡ хәрби осош яһай. Алты хөкүмәт наградаһы, йәнә бик күп миҙалдар менән бүләкләнә.
Еңеүҙән һуң, 1946 йылда, Жуковский исемендәге Хәрби-һауа академияһына уҡырға инә. Ҡасандыр атаһы ла нәҡ ошо белем усағын тамамлай. Юғары белем алып, матур хыялдар менән йәшәргә ынтылған егет 18 йәшендә генә,1947 йылдың 13 апрелендә, үлеп ҡала. Ул менингит менән сирләгән була. Ауыр һуғыш йылдарын үтеп, аҙ ғына ла тыныс тормошта йәшәй алмауы, әлбиттә, үкенесле.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА әҙерләне.


title: Яратып, үҙебеҙсә: "Апа", - тиер инек…

maintext:
Һәр кемгә тыуған ере, тәүге тәпәй баҫҡан атай йорто, бала саҡтың ләззәтле минуттарын бергә кисергән туғандары, дуҫтары ҡәҙерле һәм ғәзиз. Фани донъяла кеше күңелендә атайсалы, ауылдаштары, туғандары менән ғорурланыу тойғоһон кисереү ихтыяжы бар.
Һәр хәлдә, ул яҡтан мин өсләтә бәхетлемен. Беренсенән, сал тарихҡа эйә аҫаба башҡорттар нигеҙ һалған ауылым булһа, икенсенән, «алтын өҫтөндә ултырған ауыл»дың иң ҙур байлығы булған ауылдаштарым менән сикһеҙ ғорурланам. Күсей ерендә тыуып үҫкән шәхестәрҙең исеме, мәҙәниәт, сәнғәт һәм әҙәбиәт күгендә әленән-әле йондоҙҙай балҡыуын дауам итә. Өсөнсөнән, әсәйемдең бер туған ағаһы – Башҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаев – минең өсөн ғорурланырлыҡ иң ҙур сәбәптәрҙең береһе.
Бала саҡта Абдулхаҡ апаның (беҙҙең яҡта атай-әсәйҙән өлкән ир-атты шулай атайҙар) һәр йәй һайын беҙгә ҡунаҡҡа килеүен көтөп ала торғайным. Иҫ белгәндән алып өйөбөҙҙөң иң түрендә уның фоторәсеме торҙо. Элегерәк йыл һайын май аҙаҡтарында ауылыбыҙға тирә-яҡтан походҡа килеүселәр ағыла ине. Беҙҙән бер өй аша Советтар Союзы Геройы Тәфтизан Миңлеғоловтың бер туған ҡустыһы йәшәне, ә уң яҡ күршебеҙҙә – талантлы хореограф, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Йәүҙәт Бикбирҙиндең йорто. Ошо өс өй тирәһе ҡырмыҫҡа иләүендәй гөрләп, һәр кем походҡа килеүселәргә үҙ туғаны хаҡында һөйләй торғайны. Әсәйемдең ағаһы тураһында ҡыҙыҡлы иҫтәлектәрен әле лә һағынып иҫкә алам.
Мәктәпкә бара торған йылды Абдулхаҡ апа миңә әлифба китабы алып килде.
– Ошондағы бар хәрефтәрҙе өйрәнеп, «бишле»гә генә уҡыһаң, үҙемдең китаптарымды бүләк итермен. Ҡара, ҡыҙыҡай, беҙҙең исемгә тап төшөрмә, был дәреслекте ауылдашың, туғаныбыҙ Абдрахман Ғәлләмов апаң төҙөгән, – тигән һүҙҙәре минең өсөн ғүмерлек өгөт-нәсихәткә әүерелде. Мәктәпте тамамлап, Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында уҡыған йылдарымда ла үҙемдең Күсей ауылынан булыуым менән сикһеҙ ғорурлана инем.
Йәмле яҙҙан уҡ ғаиләбеҙ менән Абдулхаҡ апаларҙы ҡаршыларға әҙерләнә башлайбыҙ. Әсәйем иң һимеҙ һарығын, улар килгәс һуйырбыҙ, тип инселәп ҡуя. Ихатаның тирә-яғын йыйыштырабыҙ, мунсабыҙҙы таҙалап, яңы миндек бәйләйбеҙ һәм Баймаҡтан, һеҙгә шул көнгә киләләр, тигән хәбәр көтәбеҙ. Алдан әҙерләнмәйенсә лә булмай, сөнки улар менән һәр саҡ ҙур ғына делегация бергә йөрөй. Әсәйемдең хәстәрләгән табынында әллә күпме яҙыусылар, шағирҙар, хатта Татарстандан килеүсе әҙиптәр ҙә ҡунаҡ булды. Һуңынан ҡайҙа ғына саҡырмаһындар, Абдулхаҡ апа һәр саҡ беҙҙә ҡалыр ине. «Бер туған ҡарындашым була тороп, әллә ҡайҙа йөрөмәйем инде», – ти торғайны. Шуныһы үкенесле: әсәйем вафат булғас, йыл һайын тыуған яғына ҡайтҡан апа: «Хәнифә булмағас, унда мине кем көтөп тора», – тип Күсейгә барыуынан баш тартты.
Абдулхаҡ апаның һәр нәмәгә – осоп барған күбәләккә лә, әкрен генә иҫкән елгә тирбәлгән япраҡҡа ла, сылтыр шишмә тауышына ла, һайрар ҡоштоң моңона ла тәьҫирләнеп, иғтибар итеүенә, беҙҙе лә ҡарарға йә тыңларға ҡушыуына тәүҙә аптырай торғайным. Үҫә төшкәс кенә мин шағир күңелен аңлай алдым. Уның бәләкәй генә гүзәллекте лә күрә, тоя белеүенә, бәғзеләрҙең әшәке һүҙҙәрен дә кисереп, күңелен ҡатырмауына, дуҫтарының барлыҡ ҡыуаныстарын ихлас уртаҡлаша, ҡайғыларын бүлешә алыуына әле лә һоҡланып бағам. Абдулхаҡ Игебаев бер ҡасан да түрәләргә ярайым тип йәшәмәне, күптәр кеүек улар алдында «тәрилкә тотоп торманы», фатирының ишеген һәр саҡ ябай халыҡ асып инде. Кемгәлер дауаханаға барырға кәрәк, икенселәре балаларының йомошо менән килгән... Апа менән аралашҡандар, моғайын, минең һүҙемде ҡеүәтләр, уның шул тиклем кешелекле һәм кеселекле булыуын тойғандарҙыр. Үҙе бик ябай, хәстәрлекле һәм изге күңелле кеше ине. Ундайҙар хаҡында халыҡ телендә, эсендә сабый күңелендәй ҙә кер юҡ, тиҙәр. Ниндәй генә хәлдә ҡалып, кәңәш һорап барма, һәр саҡ төшөнкөлөккә бирелмәҫкә өндәй, күңелеңде күтәрерлек һүҙҙәр таба белә ине. Әле тап шул йөрәккә үтеп инерлек, күңелдәрҙе күтәрерлек, илһамландырыр моңло тауышың, атайҙарса хәстәрлекле кәңәшең етмәй шул...
Беҙҙең ғаиләлә Абдулхаҡ Игебаевҡа ҡарата оло ихтирам бала саҡтан һәр беребеҙҙең ҡанына һеңгән, уның ижадына һөйөү кесе йәштән үк яралған, йырҙарын радио йәки телевидение аша яңғыратһалар, башҡарыр эшебеҙҙе ташлап, апаның йырҙары, тип тыңлай торғайныҡ.
Студент йылдарымда Абдулхаҡ апа менән Маһиҙә инәй иң яҡын кешеләремә әүерелде. Уларға йыш барып йөрөнөм. Ә инде шағирҙың иҫ киткес бай шәхси китапханаһы үҙе бер табыш булды. Ауылға ҡайтып китһәм, икеһе лә түҙемһеҙләнеп көтөп ала. Килгәс, бер килке ауыл яңылыҡтары менән таныштырам, күстәнәстәр менән сәй эсәбеҙ. Апаға бала саҡтан таныш Аҡма, Төпкөл шишмәләренән, Олобейек, Йәнгүҙәй, Күсемташынан сәләм килтерһәм, уның һағыныуҙары бер аҙ баҫыла төшкәндәй тойола торғайны. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әле үҙенә күңелен баҫырлыҡ тыуған яҡ хәбәрҙәрен илтә алмайым. Уның арабыҙҙа булмауына күңел әле булһа ышана алмай. Көндәр үтеү менән ни тиклем яҡын һәм ҡәҙерле туғаныбыҙҙы, оло йөрәкле апамды юғалтҡанымды нығыраҡ аңлайым һәм шул тойғо йәнә бар күңелде өшөндөрөп ҡуя...
Кәримә УСМАНОВА.
Сибай ҡалаһы.


title: Ҡоромаһын ырыу ағасы!

maintext:
Беҙҙең «Шатлыҡ» балалар баҡсаһында матур саралар ойошторолоп тора. «Тыуған ил нимәнән башлана?» исемле кисәлә кескәйҙәр тыуған ере, районы, Башҡортостан, Рәсәй тураһында белемдәрен арттырҙы. «Сәскә ат, Башҡортостаным!» шиғыр конкурсында республикабыҙға дан йырланы.
Быйылғы уҡыу йылында беҙҙең балалар баҡсаһы «Тыуған төйәгебеҙҙә йәшәгән халыҡтарҙың мәҙәниәтен өйрәнеү аша мәктәпкәсә йәштәге балаларҙың этнографик белемдәрен формалаштырыу» темаһы буйынса тәжрибә майҙансығы асып, үҙ эшен башланы. Беҙ кескәйҙәргә ғаилә ағзалары, тыуған яғыбыҙҙа йәшәүсе төрлө милләт вәкилдәре, уларҙың ғөрөф-ғәҙәттәре, йолалары, мәҙәниәте менән таныштырыу эшен киңерәк планда алып барыуҙы маҡсат итеп ҡуйҙыҡ.
Майҙансыҡтың темаһын Рәсәй Федерацияһы Президентының 2016 йылдың 17 июлендә ҡабул ителгән «Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығын байрам итеү» бойороғона ярашлы һәм 2020 йылда беҙҙең Башҡортостаныбыҙҙа үтәсәк Бөтә донъя фольклориада байрамына әҙерләнеү маҡсатында һайланыҡ. Республикабыҙҙың юбилейын байрам итеү уңайынан «100 проект» сиктәрендә «100 сара» акцияһын иғлан итеп, тәүге эшебеҙҙе ойоштороп ебәрҙек. «Шатлыҡ» балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәр үҙ нәҫел ебен барлау, ырыу тамырҙарын, йәғни туғандары, яҡындары кемдәр икәнен, сығыштары ҡайҙан булыуын белер, тарих төпкөлөнә күҙ һалыр өсөн «Ҡоромаһын ырыу ағасы» исемле бәйгегә сыҡты.
Борон ололарҙың, аҡһаҡалдарҙың, ваҡыты еткәс, балаларына ышаныс белдереп, шәжәрә ҡалдырыуҙары – аманат итеп тапшырыуҙары, уны һаҡлау, киләсәк быуынға еткереү изге бурыстарҙың береһе булыуы тураһында әйтелде. Был көндө беҙҙең кисәгә килгән кескәй бәйгеселәребеҙ быуындан-быуынға күсеп килгән шәжәрәләре менән таныштырып үтте.
Баҡсабыҙҙа тәүге тапҡыр ойошторолған сара балалар һәм ата-әсәләр күңелендә онотолмаҫ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Байрамыбыҙ башҡорт тирмәһе ҡоролоп, уның янына шәжәрә ағастары күргәҙмәһе ҡуйылған залда үтте.
Жюри ағзалары балаларҙың сығыштарын баһалағанда ата-әсәләр менән берлектә шәжәрә ағасын төҙөү, кескәйҙәрҙең үҙ нәҫел ебен һөйләү оҫталығын һәм йәш үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып, еңеүселәрҙе билдәләне.
I урын – Гөлгөнә ӘЛИБАЕВА («Ҡарлуғас» уртансылар төркөмө, тәрбиәсеһе – Л. Ырыҫҡолова);
II урын – Йәсминә БОХАРБАЕВА («Тирмәкәй» кескәйҙәр төркөмө, тәрбиәсеһе – В. Өмөтҡужина);
III урын – Динислам ҠАДИРОВ («Ҡурайҡай» кескәйҙәр төркөмө, тәрбиәсеһе – Г. Ирназарова).
Өлкән һәм мәктәпкә әҙерлек төркөмдәре араһында:
I урын – Зарина ЗӘЙНӘҒӘБДИНОВА («Тиктормаҫтар» мәктәпкә әҙерлек төркөмө, тәрбиәсеһе – Д. Күсәкова);
II урын – Илгиз МӘХМҮТОВ («Бал ҡорто» мәктәпкә әҙерлек төркөмө, тәрбиәсеһе – С. Әлибаева), Арыҫлан РӘХМӘТОВ («Көнбағыш» өлкәндәр төркөмө, тәрбиәсеһе – Ә. Солтанова);
III урын – Нурзилә ӘПТЕКОВА («Аҡ елкән» мәктәпкә әҙерлек төркөмө, тәрбиәсеһе – З. Торомтаева);
Ралина ИМАШЕВА, Данияр СОЛТАНОВ («Сулпылар» өлкәндәр төркөмө, тәрбиәсеһе – Ә. Әлибаева).
Солтановтар, Зәйнәғәбдиновтар, Мәмбәтовтар, Билаловтар, Мәхмүтовтар, Әптековтар, Бохарбаевтар, Имашевтар, Хәбибуллиндар һәм Теләүғоловтар ғаиләләре бик матур шәжәрә ағастары өлгөһөн эшләгән.
«Ҡәҙерле балалар, тамырҙарығыҙҙы онотмағыҙ, үҙегеҙҙең нәҫелгә генә хас булған күркәм йолаларҙы һаҡлағыҙ! Атай-әсәйегеҙгә, туғандарығыҙға, халҡыбыҙға, илебеҙгә кәрәкле кеше булып үҫегеҙ!» – тигән теләктәр менән кисәбеҙҙе балалар башҡарыуында фәһемле шиғырҙар һәм «Шәжәрә» йыры менән тамамланыҡ.
Әлфиә БАЙМЫРҘИНА, юғары категориялы башҡорт теле уҡытыусыһы.
Хәйбулла районы, Аҡъярҙағы 3-сө «Шатлыҡ» балалар баҡсаһы.


title: Боря Цариков | Йәншишмә

maintext:
Фронт Гомель ҡалаһына (Белоруссия) яҡынлашҡан ваҡытта Цариковтарҙың йортонда совет командирҙары урынлашҡан була. Ҡыҙыҡһынаусан Боря күберәк улар янында бутала: төрлө йомоштарын үтәй, ҡорал менән эш итергә, мина ҡуйырға ла өйрәнә.
Бер көндө биленә пулемёт таҫмаһын урап, винтовкаһын ҡулына алып, Боряның атаһы алғы позицияға китә. Оҙаҡламай уның үлеме тураһында хәбәр килә. Боря бер кемгә әйтмәйенсә, атаһының кәүҙәһен булһа ла эҙләп табам, тип өйҙән сығып китә. Нәҡ шул ваҡытта ҡалаға фашист оккупанттары килеп тула. Малайҙың ҡайтыуына өй буп-буш була. Әсәһен дә, ҡустыһы Толяны ла таба алмай.
Боря ҡурҡыныс барлығын һиҙенеп, тиҙерәк ауылда йәшәгән олатаһына ҡаса. Тимерлектә уға ярҙам итешә. Тик бында ла тыныс көндәр оҙаҡҡа бармай. Бер ваҡыт көтмәгәндә ишек шар асылып китә лә тупһала немец һалдаты күренә. Ул үҙ телендә нимәлер һораша башлай. Бер ни ҙә аңламаған олатаһы яурынын ғына һикертә. Ярһыған фашист автоматын уның күкрәгенә терәй ҙә атып та ебәрә. Аҙаҡтан шул уҡ вайымһыҙлыҡ менән боролоп, ишеккә табан атлай.
Боря эргәһендә ятҡан ауыр сүкеште һәрмәп таба. Ул йәшен тиҙлегендә немецты ҡыуып етеп, бөтә көсөнә тегенең башына тондора. Дошмандың автоматын ҡулына төшөргәс, йүгереп урамға сыға. Шау-ғауғаны ишеткән гитлерсылар тимерлеккә табан йүгерә. Был ваҡытта малай ҡасып, йәшеренеп өлгөргән була.
Ике тәүлек урман ҡыҙыра ул. Бәхетенә, исеме билдәле булған Батя отрядының партизан төркөмөн осрата. Уны командирға алып баралар. 1941 йылдың декабрендә Боря Цариков разведчик булып китә.
Яуаплы заданиеларға йөрөп, кәрәкле мәғлүмәттәрҙе күп алып ҡайта ул. Бер мәл немецтарҙың ҙур карателдәр отряды штабына үтеп инә. Ләкин егетте бер һатлыҡ йән таный. Туҡмауҙар, ҡот осмалы язалауҙар ун ике йәшлек үҫмерҙең ихтыяр көсөн һындыра алмай. Фашистар партизандар разведчигын атырға хөкөм сығара.
Әсирҙәр тейәлгән йөк машинаһын биш һаҡсы оҙатып бара. Ул башта ялан буйлап елдерә, шунан киң таш юлға сығып, немецтар ғәскәре барған ағымға ҡушыла.
Көтмәгәндә һауала самолёттар геүләүе ишетелә. Тауыш көсәйгәндән-көсәйә. Баш осонда ҡыҙыл йондоҙло «Ил-2» штурмовиктары күренә. Гитлерсылар өҫтөнә бомба, пулялар яуа башлай. Боря ултырған машинаның моторына ла снаряд эләгә. Ике һаҡсы һәм шофёр шунда уҡ йән бирә. Ҡалғандары ҡурҡыштарынан батыр разведчик хаҡында онотоп, урман яғына табан йүгерә. Ә Боряға ҡасыу өсөн ошонан да уңайлыраҡ мәл булыуы мөмкин дә түгел. Шау-шыуҙан файҙаланып ҡалырға тырышҡан үҫмер бөтә көсөн йыйып, машинаның борты аша ергә һикерә. Ныҡ туҡмалғанлыҡтан һәр хәрәкәт ауыр бирелә. Шыуышып урман ситенә барып етә. Бында инде ҡурҡмаҫҡа ла мөмкин. Ҡуйы ҡыуаҡлыҡтар уны йәшерәсәк. Ҡурҡыу белмәҫ пионер ярым үлек хәлендә отрядҡа саҡ ҡайтып йығыла.
1942 йылдың башында Мәскәү эргәһендә немец ғәскәрҙәре тар-мар ителгәндән һуң, дошман үҙенең дивизияһын, хәрби техникаһын, боепристарын ашығыс рәүештә көнсығышҡа табан оҙата башлай. Ләкин уларҙың күбеһе фронт һыҙығына барып етә алмай. Партизандар юлдарын быуа. Үҙҙәренең хәүефһеҙлеге өсөн фашистар тимер юл буйындағы ағастарҙы киҫә, пулемёттар һәм көслө прожекторҙар менән вышкалар ҡуя. Тимер юлына һәм күперҙәргә табан илткән юлдарҙы миналайҙар. Һәр дүрт телеграф бағанаһы һайын һаҡсылар баҫа.
Төн… Боря аҡ маскировка халатында тимер юлы янындағы тупраҡ өйөмөнә шыуыша. Һыуыҡ һөйәктәргә үтеп инә. Ләкин түҙергә, һаҡ булырға кәрәк. Унан бер нисә генә аҙым ситтәрәк немецтар тапана. Бына рельс геүләгән тауыш ишетелә. Оҙаҡламай дығырлап автодрезина үтеп китә. «Әһә, хәҙер поезд күренәсәк», – тигән уй үтә үҫмерҙең башынан. Ысынлап та, бер аҙҙан паровоз гудогы ишетелә. Боря яҡыныраҡ шыуышып, ырғырға әҙер генә ята, әммә ҡапыл нимәлер тотҡарлай. Тәгәрмәстәрҙең ҡыҫҡаҡ ҡына туҡылдауына ҡарағанда, тегеләрҙең мутлашҡаны һиҙелгән кеүек. Ауыр эшелон улай килмәй ул. Бына боролоштан паровоз күренә. Алдынан буш платформаны этәреп бара шул. Дөрөҫ һиҙенгән икән.
«Ярар, беҙ һине үткәреп ебәрәбеҙ. Артабан юлыңды дауам ит. Ә бына артыңдан килгән поезд бик мөһимдер, ахырыһы. Уны инде беҙ тейешенсә, музыка менән, ҡаршы аласаҡбыҙ», – ти Боря, ғәйрәтләнеп. Ауыр итеп килгән паровоздың тауышын ишетеү менән малай тимер юлына табан яҡынлаша. Рельс аҫтына мина һалғас, кире урманға табан шыуыша. Унда ҡыйыу разведчикты иптәштәре көтә.
Артта көслө шартлау тауышы яңғырай. Һуңынан, разведка асыҡлауынса, дошмандың 71 ауыр танкыһы күккә осҡаны билдәле була. Боря Цариков күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградлана. Фронт линияһы аша уны самолёт менән Мәскәүгә килтерәләр. 13 йәшлек пионерға Кремлдә Михаил Иванович Калинин үҙе хөкүмәт наградаһы тапшыра. Командование уны Мәскәүҙә ҡалдырырға теләһә лә, ҡыйыу пионер ризалашмай.
Боря Цариков хәрби часть разведчигы булып китә. Десна йылғаһын аша сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн 1942 йылдың 7 авгусында икенсе тапҡыр Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. 1943 йылдың 14 октябрендә уларҙың часы Днепрға етә. Төндә Боря боҙло һыу аша дошман урынлашҡан ҡаршы яҡ ярға сыға. Таң атыуға ул үтә лә ҡиммәтле мәғлүмәттәр алып ҡайта. 15 октябрҙә йәш разведчикка дошмандың көслө утлы ямғыры аҫтында йылғаны тағы ла 9 тапҡыр йөҙөп сығырға тура килә. Ни өсөн тигәндә, командованиеға мөһим мәғлүмәттәрҙе ваҡытында еткерергә кәрәк.
1943 йылдың 30 октябрендә Боря Цариковҡа Советтар Союзы Геройы тигән юғары исем бирелә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был шатлыҡлы хәбәр часҡа килеп еткәндә ул үлгән була. 13 ноябрҙә немец снайперының пуляһы һәләк итә.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА әҙерләне.


title: "Көмөш Аҡбуҙат" дуҫтарын йыйҙы

maintext:
Өфөлә III «Көмөш Аҡбуҙат» халыҡ-ара милли һәм этник кино фестивале үтте. Быйыл да ул республика Башлығы грантына ойошторолдо. Сара йылдан-йыл нығыраҡ танылыу ала бара. Фестивалдә ҡатнашырға теләүселәр күбәйә. Былтыр 10 илдән фильмдарын ебәрһәләр, быйыл иһә Германия, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Иран, Непал, Мексика, Америка Ҡушма Штаттары, Әрмәнстан, Сүриә, Франция, Әзербайжан, Тажикстан, Афғанстан, Швейцария, Тайвань, Бангладеш, Монголия һәм башҡа – бөтәһе 20-ләп тарафтан 268 эш тәҡдим ителгән. Жюри шуларҙың 24-ен һайлап алған: 9 документаль, 8 тулы һәм 7 ҡыҫҡа метражлы фильмдар.
Фестиваль кино сәнғәте өлкәһендә эшләүселәр өсөн генә түгел, тамашасылар өсөн дә күркәм байрам булды. Уны асыу һәм ябыу тантаналары «Башҡортостан» концерт залында уҙҙы. Сарала ҡатнашыусыларҙың ҡыҙыл балаҫтан үткәнен тыштан уҡ алҡышлап ҡаршылау үҙе үк һоҡланғыс ине. Бына жюри рәйесе, Венгриянан күп илдәрҙә танылыу алған кино белгесе, тәнҡитсе Иван Форгач, Үзбәкстандан кинорежиссёр һәм сценарист Йосоп Разыков, кино белгесе, Рәсәйҙең халыҡ артисткаһы, йырсы, каскадёр Ольга Кабо кеүек хөрмәтле ҡунаҡтар араһында үҙебеҙҙең республиканан баһалама комиссияһы ағзаһы – халыҡ шағиры Рауил Бикбаев, күренекле актриса Таңсулпан Бабичева һәм башҡа бик күптәр сиратлап атлай. Байрамды беҙҙең артистар менән бергә Рәсәйҙә киң танылыу яулаған Артём Михалков һәм Ольга Кабо алып барҙы. Ҡунаҡтарға, әлбиттә, милли мәҙәниәтебеҙҙе, рухыбыҙҙы сағылдырған матур концерт тәҡдим ителде.
Фестиваль барышында өс көн дауамында «Родина» кинотеатрында кинолар күрһәтелде. Конкурста ҡатнашҡан 24 эштән тыш, әлбиттә, илебеҙҙә, Башҡортостанда төшөрөлгән башҡа нәфис һәм документаль фильмдарҙы ла ҡарарға мөмкин ине. Ҡыҙыҡһынып тамаша ҡылдыҡ.
Милли һәм этник йүнәлешле фестивалдә күрһәтелгән был фильмдар рух, изгелек, йәшәйеш ҡанундары тураһында ине. Улар тәрән мәғәнәле һәм һәр кемде уйланырға мәжбүр итә, яҡшылыҡҡа әйҙәй. Мәҫәлән, Рәсәй режиссёры Юрий Фетингтың «Күк дөйәһе» ябай, ярлы ғына ҡалмыҡ ғаиләһе тураһында. Ни өсөн шулай тип аталамы? Был халыҡта, дөйә формаһындағы болотто күреү уңыш килтерә, тип һанала икән. Алтынка тигән дөйә балаһы нәҡ шул мәлдә тыуа. Доржи исемле һарыҡ көтөүсеһе ғаиләһендә 3 бала тәрбиәләнә. Бына-бына дүртенсеһе тыуырға тора. Әммә бер ваҡыт улар йәшәгән алыҫ далаға Мәскәүҙән кино администраторы килә. Сәбәбе: фильм төшөргәндә аҡ ҡына дөйә балаһы үлеп ҡала һәм уға алмаш кәрәк икән. Ә бында нәҡ шундай хайуанҡай бар. Әлбиттә, тәүҙә бер кем дә уны һатырға теләмәй. Бигерәк тә 12 йәшлек Баир тигән улдары борсола. Алтынка бит уңыш билдәһе! Инәһенең дә ҡолонон әллә кемгә биреп ебәргеһе килмәй. Йән әрнеткес итеп баҡыра ул. Әммә аҡса ла кәрәк. Хужа һатып ебәрергә мәжбүр була. Күп тә үтмәй атайҙары әсәйҙәрен бала табыу йортона алып китә. Баир ҡустыһы һәм һеңлеһе менән донъя көтөп ҡала. Шунда дөйәләре бәйҙән ысҡынып, балаһын эҙләргә сығып китә. Малай быны күреп ҡалғас, атаһының иҫке генә мотоциклына ултырып уның артынан елдерә. Әллә күпме мажараға осрай ул.
Был киноны тыныс ҡына ҡарап булмай: геройҙар, йәғни ошо малай һәм дөйә, уның ҡолоно менән бергә ҡайғыраһың. Ирекһеҙҙән, хәҙерге заманда балаһын ташлап киткән кәкүк әсәләр күҙ алдына килеп баҫа… Ә фильмда хатта тәбиғәт тә дөйә балаһын инәһенән айырыуға ҡаршы кеүек: буран сығып китә лә поездар йөрөүҙән туҡтатыла. Ҡыҫҡаһы, күп кенә мажараларҙан һуң барыбер дөйә балаһы менән тыуған еренә ҡайта. Шулай бик матур тамамлана кино.
Күптәргә оҡшағандыр был фильм. Фестивалдең ике бүләген алды бит. «Иң яҡшы оператор эше» һәм «Тулы метражлы фильмда иң яҡшы режиссёр эше» номинацияларында бүләкләнде.
Башҡорт режиссёры Радик Килмәмәтовтың «Күңел йыры» документаль фильмы тураһында әйтеп үтке килә. «Документаль фильмда иң яҡшы герой» номинацияһында еңде ул. Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министрының махсус бүләгенә уның геройы, Учалынан мәшһүр йырсы һәм ҡурайсы Абдулла Солтанов, лайыҡ булды. Тыумыштан күҙҙәре күрмәгән 88 йәшлек олатайҙың үҙе сәхнәгә сығып, боронғо башҡорт йыры «Сибай»ҙы башҡарыуын зал таң ҡалып тыңланы һәм аяғүрә баҫып алҡышланы. Ундағы тәбиғи моң, тауыш барыһын да һоҡландырҙы. Этник һәм милли йүнәлешле «Көмөш Аҡбуҙат» фестиваленең асылы ла төрлө төбәктәрҙә йәшәгән халыҡтарҙың рухи ҡиммәттәрен бер-береһенә күрһәтеү, үҙ-ара аралашып ижад итеү түгелме?! Бүтән милләттәрҙең мәҙәниәтен яҡынданыраҡ белеү, һис шикһеҙ, дуҫлыҡты нығытыр.
Ә Гран-при, йәғни диплом менән Көмөш Аҡбуҙат һыны, «Джалалдың тарихы» тигән тулы метражлы фильмы өсөн алыҫ Бангладештан килгән режиссёр Абу Шахед Эмонға тапшырылды. Ул ҡыуанысынан хатта йырлап ишеттерҙе.
Башҡорт ерендә ойошторолған фестивалдең үҙ бүләктәре лә булдырылған. Әмир Абдразаҡов исемендәге «Милли рух өсөн» тигәненә Ҡаҙағстан режиссёры Досхан Жолжаксыновтың «Кунанбай»ы лайыҡ булды. Ғилуан Әмиров исемендәгеһен операторлыҡ һәләте өсөн Башҡортостандан «Пилорама» ҡыҫҡа метражлы фильмы операторы Тимур Ғәниев алды. Быларҙан тыш, төрлө номинацияларҙа иң-иңдәр билдәләнде. Фестиваль барышында башҡорт кино проекттарын яҡлау сараһы ла ойошторолдо. Унда еңеүсе йәш режиссёрҙар фильмдарын төшөрөү өсөн 50, 30, 20 мең һумлыҡ сертификаттар менән бүләкләнде.
Сараны асыу тантанаһында сығыш яһаған күренекле венгр кино тәнҡитсеһе Иван Форгач: «Башҡортостанға киткәнемде ишеткәс, өйҙәгеләр көнләшеп ҡалды», – тигәйне. Бына бит фестиваль Өфөнө, республикабыҙҙы сит илдәрҙә танытыуға ла үҙ өлөшөн индерә. Әле үк киләһе йылда үтәсәк «Көмөш Аҡбуҙат»та ҡатнашырға теләүселәр бихисап. Тимәк, географик яҡтан Европа менән Азия сигендә тороусы республикабыҙ уларҙа йәшәгән халыҡтарҙы берләштереүсе рухи утрауға әүерелеренә ышаныс ҙур.
Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА.


title: Йәншишмә

maintext:
Хикәйә
Бына көтөп алған ҡыш та килеп етте. Айнур саңғыларын кейеп алды ла урманға табан елдерҙе. Ҡолаҡ төбөндә ел һыҙғыра. «Берәй төлкө тап булмаҫмы? – тип өмөтләнде ул. – Ҡуян эләктергәндә лә шәп булыр ине». Уйланып барғанғамы, юлды яҡшылап ҡарамағайны. Баш түбән көрткә сумғанын һиҙмәй ҙә ҡалды. «Әсәй!» – тип ҡысҡырып ебәреүенә эргәләге ағас төбөнән ҡуян сығып ҡасты. Күҙенең ҡыҙыл икәнлеген генә аңғарып ҡалды малай. Көс-хәл менән көрттән сыҡты ла ҡуян артынан шыуҙы. Уныһы күҙенә аҡ-ҡара күренмәй оса ғына.
«Тотоп алһам, нимә эшләтергә белер инем был шайтанды!» – тип уйланы Айнур.
Бер ағас төбөндә ҡуян шып туҡтаны. Баҡтиһәң, ҡаршыһында бүре тора икән. Ул һырт йөндәрен ҡабартып, ҡуянға табан килә башланы. Ә теге ҡурҡаҡ йән, донъяла Айнур барлығын да онотоп, артҡа сигенде һәм малайға килеп төртөлгәнен һиҙмәй ҙә ҡалды. Ҡото алынған ҡуян Айнурҙан да бейек һикерҙе лә кире урманға табан йомолдо. Малайҙың унда эше юҡ ине. Бүренән ҡурҡып, урынынан да ҡуҙғала алманы үҙе. Йыртҡыс ырылдап ынтылғас ҡына ҡасырға кәрәклеге иҫенә төштө. Артына әйләнде лә бар көсөнә шыуырға тотондо. Ҡолаҡта ел һыҙғыра, күҙ алдында йондоҙсоҡтар уйнай...
Бүре Айнурҙы ҡыуып етә алманы. Өйҙәренең ҡапҡаһына килеп терәлгәс кенә малай урманға ҡарап:
– Бына, шиш һиңә, эләгер Айнур! – тип йоҙроғон төйҙө.
Зөһрә КАШАПОВА.
Әбйәлил районы, Асҡар ауылы.


title: Һәр иртәләре йүгереүҙән башлана

maintext:
XI «Д» синыфының иң шәп спортсылары Эльвина Ғәлләмова менән Салауат Әлибаев икеһе бер йылда баш ҡалалағы Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһына һигеҙенсе синыфҡа уҡырға килә. Ҡыҙ Шишмә районының Шөңгәккүл ауылынан булһа, егет – Салауат районының Тирмән ауылынан. Икеһе лә бәләкәйҙән спорт менән дуҫ. Төрлө ярыштарҙа ҡатнашып, еңеүҙәр яулағандар. Гимназияға уҡырға килгәс тә яратҡан шөғөлдәренән айырылмайҙар.
Бында һәр уҡыу йылы башында данлыҡлы тренер Рәүеф Кәримов призына ярыштар ойошторола. Унда бөтә гимназия уҡыусылары һәм уҡытыусылар ҡатнаша. Был юлы ла шулай була. Ҡыҙҙар – 500, егеттәр 1000 метрға кроста йүгерә. Был икәүҙең һөҙөмтәһе бик яҡшы була. Физкультура уҡытыусыһы Фәйзулла Абдрафиҡов уларға шунда уҡ иғтибар итә һәм үҙенең төркөмөнә ала. Хәҙер бына дүрт йыл инде арымай-талмай еңел атлетика менән шөғөлләнәләр. Район, ҡала, республика, хатта Рәсәй кимәлендә уҙғарылған ярыштарҙа ҡатнашып, призлы урын яулайҙар. Эльвира Магнитогорскиҙа үткән ярыштарҙың береһендә 3 саҡрым араға йүгереп, III урынға сыға. Ҡазанда команда менән II урын алып ҡайтҡандар.
«Гимназия рекордтары» тигән стендҡа күҙ һалабыҙ. Иң-иңе Эльвина икән дә. Быйылғы уҡыу йылында ла Салауат менән икеһе башҡаларҙан айырылып торған. Ҡыҙ 500 метр араны – 1 минут 19 секундта, егет 1000 метрҙы 2 минут 42 секунда үтеп, абсолют чемпион булғандар. Эльвина был исемде өс йыл рәттән төшөрмәй йөрөтә. Икеһенең дә утыҙҙан артыҡ миҙалы бар.
– Беҙҙең ауылдағы мәктәптә тренерыбыҙ ныҡ көслө. Спорт секцияһы эшләй. Бәләкәйҙән төрлө спорт ярыштарында ҡатнаштым. Тағы ла әсәйем яғынан туғандарым араһында спортсылар күп. Ул үҙе лә шөғөлләнә. Атайым саңғыла йөрөргә ярата. Шуға спортҡа ҡарата һөйөү ғаиләбеҙҙән дә киләлер, моғайын, – ти Салауат. – Гимназияла шарттар тағы ла һәйбәтерәк. Рәхәтләнеп шөғөлләнергә мөмкин. Уҡытыусыларыбыҙҙан уңдыҡ. Бөтә ярыштарҙа ла Эльвина менән бергәләп сығыш яһайбыҙ. Ул – бик яҡшы дуҫ та. Бер-беребеҙгә ярҙам итәбеҙ, уңыштарыбыҙға ҡыуанабыҙ.
– Көн һайын күнекмәләргә йөрөү, ярыштарҙа ҡатнашыу байтаҡ ваҡытығыҙҙы алалыр инде. Уҡыуығыҙға зыян килтермәйме һуң? – тип ҡыҙыҡһынабыҙ.
– Киреһенсә, был шөғөл ярҙам ғына итә. Спорт ялҡауланмаҫҡа, йыйнаҡлыҡҡа, ваҡытты нисек дөрөҫ бүлергә өйрәтә, – тип яуапланы йәш спортсылар икеһе бер тауыштан. – Баш ҡаланың спорт мәктәптәрендә шөғөлләнеүселәр менән аралашабыҙ. Шуға дуҫтарыбыҙ бик күп. Спортһыҙ тормошобоҙҙы күҙ алдына ла килтерә алмайбыҙ.
Фәйзулла Ғабдулла улы әйтеүенсә, Салауат менән Эльвина йүгереү буйынса ғына түгел, еңел атлетиканың башҡа төрҙәрендә лә һынатмай. Һикереү, саңғыла йөрөүҙә лә гел алдынғылар рәтендә икән икеһе лә.
Уларҙың һәр иртәһе йүгереүҙән башлана. Көн һайын заррядкаға тиклем ярты сәғәт самаһы белем усағы тирәләй әллә нисә тапҡыр урап сығалар. Был ғәҙәттәренә ингән инде хәҙер. Шулай булмаһа, һоҡланғыс уңыштарға өлгәшә алырҙар инеме ни?! Гимназиябыҙҙың ғорурлығы, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр инде үҙҙәренә.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА.
Өфө ҡалаһы.


title: Мин ғашиҡмын һиңә, тыуған ерем!

maintext:
Ғәзиз ерем! Бәпкә үләне баҫҡан урамдарың да, ҡышҡы һалҡын бурандарың да, күкрәгеңдән урғылып сыҡҡан шишмәләрең дә, диңгеҙ кеүек тулҡынланып ятҡан иген-ҡырҙарың да – барыһы ла ҡәҙерле миңә. Бөтә изге нәмә һинән башлана: йыр ҙа, хеҙмәт тә, мөхәббәт тә. Тәүге тапҡыр ҡояшты, йондоҙҙарҙы һиндә күрҙем, тупраҡ йылыһын тойҙом. Икмәктең тәмен-ҡәҙерен белергә лә өйрәттең.
Бәләкәйҙән үк матурлығың күңелемә һеңгән, йомартлығың йөрәгемә күскән. Аунап-тәгәрәп уйнаһам, миңә йәшел сиҙәм йәки күҙҙе ҡамаштырырҙай сәскәләргә төрөнгән болон булдың, күккә ҡараһам, төрлө-төрлө һүрәттәргә ингән мамыҡтай ап-аҡ болоттарың менән мауыҡтырҙың, хыялым ҡанаттарында ана шул зәңгәр киңлектәргә күтәрҙең...
Һинең яҙмышың – минең булмышым ул. Эйе, тап 16 йыл элек Аллаһы Тәғәлә миңә республикабыҙҙың данлы Учалы районынында ғүмер бүләк иткән. Ошо таланттарға бай, йомарт күңелле халҡы булған Башҡортостан Республикаһында тыуып үҫеүемә, белем алыуыма мин бик шатмын. Сөнки ул Рәсәйҙә генә түгел, ә сит илдәрҙә лә оло дан алған, әһәмиәтен арттырған.
Тәбиғәтебеҙ һуң? Сылтырап аҡҡан шишмәләре, ярҙарына һыймай аҡҡан йәмле Ағиҙеле, ғорур, осло ҡаялы Урал тауҙары. Ә ҡайын ағастары! Туй күлдәге кейгән зифа буйлы ҡыҙҙарға оҡшатам уларҙы. Ап-аҡ һынығыҙ өҫтөндәге йәшел бөҙрә суҡтарығыҙ һеҙгә айырыуса бер гүзәллек бирә.
Уйсанланып, моңһоуланған һайын
Бағам һәр саҡ һылыу ҡайындарға.
Уралымда улар үҙенә башҡа –
Һөйөү ялҡынынан ҡабынғандар!
Эйе, Башҡортостаным тураһында күпме генә бәйән итһәм дә, аҙ булыр кеүек. Юҡҡа ғына бит уны Швейцария менән сағыштырмайҙар. Аҙ ғына ситтә йөрөһәм дә, шунда уҡ тыуған еремде, тәбиғәтемде һағына башлайым. Ағас тамыры ғына түгел, беҙҙең йөрәктәр ҙә тыуған ергә, тыуған тупраҡҡа береккән. Тәнебеҙҙәге һәр күҙәнәк төйәгебеҙҙә үҫкән ризыҡтан көс ала. Шуға тыуған еребеҙ шиңмәҫ гөл баҡсаһы булып ҡалырға тейеш.
Лидиә ДИНМӨХӘМӘТОВА.
Өфө ҡалаһы, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһы.


description: Дәүләт автоинспекцияһы белдереүенсә, Рәсәй юлдарында йөрөү өсөн теркәлгән автомобилдәрҙең һаны 56 миллиондан ашып киткән. Бөтәһе 44 миллион – еңел, 6 миллион самаһы – йөк автомашинаһы, 2 мил

title: Башҡортостан гәзите