title: Ҡоръятмаҫтың сәмле халҡы - ауылдың аҫыл даны

maintext: Яңғыҙтүбә битен йәмләп ултырған мәсет ауылға килеүсе һәр кемгә иманлы сәләм күндерһә, Бикташ, Оло, Улаҡлы шишмәләре мул һыуы менән кешеләргә шифа тарата. Башҡорт халҡының ижад хазиналарының береһе булған “Заятүләк менән Һыуһылыу” эпосын бүләк иткән ер ул беҙҙең бөгөнгө сәфәребеҙ төбәге – Дәүләкән районының Ҡоръятмаҫ ауылы. Асылыкүл ярҙарынан ҡул һуҙымы ғына ерҙә урынлашҡан ауылда үҙ халҡына, тарихына, ил яҙмышына битараф булмаған ир-егеттәр, уңған, хәстәрлекле ҡатын-ҡыҙҙар йәшәй. Һөйләшеүҙәре менән айырылып торған, үҙенсәлекле диалектта аралашыусы ҡоръятмаҫтар эштә лә алдынғы, ял иткәндә лә әүҙем. Ауылдың проблемаларын хәл иткәндә лә улар кемдәндер ярҙам көтөп ултырмай, ә үҙҙәре унан сығыу юлдарын эҙләй.Мәғариф менән мәҙәниәт дуҫлығыҠайҙа ғына булһаҡ та, танышыуҙы иң тәүҙә ауыл мәктәбенән башлайбыҙ. Ҡоръятмаҫта ла балаларҙың шат тауыштарына сумған белем усағы ҡаршы алды. 48 бала – ошо төбәктең иртәгәһе көнө, киләсәге. Ауылда йәштәрҙең әҙ ҡалыуы уҡытыусыларҙы борсоуға һалһа ла, төп белем биреү мәктәбе киләһе 5 – 6 йылда эшләр тигән өмөт бар, сөнки быйылғы уҡыу йылында 1-се класҡа ун бала килгән. Үткән уҡыу йылында 9-сы класты тамамлаған уҡыусыларҙың етәүһе төрлө махсус уҡыу йортонда, ә икеһе Дәүләкән ҡалаһының лицей-интернатында уҡыуын дауам итә.Мөмкинлеге сикләнгән 7-се класс уҡыусыһын уҡытыусылар өйөнә барып уҡыта. Мәктәптә юғары һәм беренсе категориялы 11 уҡытыусы белем бирә. Дәрестәре тамамланыуға ҡарамайынса, беҙҙең килерҙе белеп, өйҙәренә таралышмаған бер төркөм уҡытыусы һәм уҡыусы менән мәктәп хәлдәре тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ. Уларҙы ваҡытлы матбуғаттың бөгөнгө ауыр хәле лә борсоуға һала. Үҙ ауылдарына булған иғтибар өсөн мәктәп коллективы гәзитебеҙгә рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.Быйыл Ҡоръятмаҫ ауылында матур байрам сараһы көтөлә: яңы мәктәп төҙөлөүгә 30 йыл тулған. Октябрь айында үтәсәк тантанаға ауылдың күренекле шәхестәре, төрлө йылда белем алған уҡыусылар саҡырыласаҡ. Әлеге ваҡытта был ваҡиғаға әҙерлек бара: мәктәп уҡыусылары ауыл таланттары менән берлектә концерт номерҙары әҙерләй, уҡытыусылар биҙәү эштәре, сценарий яҙыу, саҡырыу ҡағыҙҙары эшләү менән булыша.– Беҙҙең мәктәп 1986 йылда төҙөлгән, ә 2013 йылда төҙөкләндереү эштәре үтте: тулыһынса ҡыйығы яңыртылды, спорт залында тәҙрәләр, ишектәр алмаштырылды. Быйыл спорт залының электр сымдарын алмаштырып, стеналарын буярға планлаштырабыҙ, – тине мәктәп директоры Гөлнур Нурфаяз ҡыҙы Ғәләүетдинова. – Спорт инвентары етерлек, балалар ҡарамағында – һигеҙ компьютер. Ә бына хеҙмәт дәресе өсөн теген машиналарынан тыш ҡорамалыбыҙ юҡ. Уҡыусылар әүҙем, район кимәлендә үткән спорт ярыштарында, төрлө фән олимпиадаларында, конкурстарҙа ҡатнашып торалар. Уҡытыусыларыбыҙҙың тырышлығы баһалап бөткөһөҙ, айырыуса Гөлнара Мөхәммәт ҡыҙы Фәйзуллина, Миңзәлә Вәсил ҡыҙы Хәлилова, Резеда Ғәйнулла ҡыҙы Әғәҙуллина, Инсаф Ҡасим улы Әкимбәтовтарҙың хеҙмәтен айырым билдәләп үтер инем.Мәктәптә төрлө фәндән түңәрәктәр эшләһә, балалар бейеү, йыр, ҡурайҙа уйнау буйынса мәҙәниәт йортонда оҫталыҡ арттыра. Китапханасы Зөбәржәт Шәймөхәмәтова, мәҙәниәт йорто мөдире Динә Ғәләүетдинова, художество етәкселәре Гөлшат Шәйхетдинова менән Хәтифйән Солтанов бер булып ауыл халҡының ялын һәм байрамдарҙы ҡыҙыҡлы итеп ойоштора. Бында өлкәндәр өсөн спорт залы, саф һауала балалар майҙансығы бар. Ауылдың иң-иң талантлы шәхестәрен берләштергән “Асылыкүл” халыҡ фольклор ансамбле эшләй.– Билдәле артистарҙың концерттарынан тыш, ауылыбыҙҙың таланттары менән берләшеп төрлө байрамды билдәләп үтәбеҙ. Ауылдың юбилярҙарын ҡотлайбыҙ, йолаларҙы тергеҙеү буйынса эштәр башҡарыла. 190 урынлыҡ тамаша залы, ҙур сәхнә, репетициялар залы бар. Киске уйындарҙа йәштәр үҙҙәрен тәртипле тота, музыка ҡорамалдарына һаҡсыл ҡарашта улар. Балалар күпләп бейеү түңәрәгендә шөғөлләнә, – тип мәҙәниәт йортоноң эше менән таныштырҙы Динә Рәүеф ҡыҙы. – Тик сәхнә костюмдары юҡлығы бәкәлгә һуға. Уларҙы һәр концерт һайын район мәҙәниәт йортона барып алабыҙ, күп осраҡта улар үҙҙәренә лә кәрәк була. Бағыусылар ярҙамына өмөт итәбеҙ, бәлки, киләһе йылдарҙа костюмдар тектереп булыр.Ауылдың йөҙөн күп осраҡта мәктәп уҡытыусылары һәм мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре билдәләй. Ҡоръятмаҫ ауылында ошо ике тармаҡ берҙәм һәм кәңәшләшеп эшләгәнгә лә халыҡ мәҙәниәтле һәм зыялы булып тәрбиәләнә. Һайлау кампаниялары, Шәжәрә байрамдары, ауылды тәртипкә килтереү буйынса өмәләр ҙә ошо ике ойошма вәкилдәре ҡатнашлығынан тыш үтмәй.Оҫталар династияһыАуылда йәшәүсе ир-егеттәр ер эше менән сыныға, тиҙәр. Фәнир Тимерғәле улы Халиҡов ана шундайҙарҙың береһе. Ауылдың бөгөнгөһө һәм киләсәге тураһында ҡайғыртыусы уҙаманды ауылдаштары староста итеп һайлаған. Ә был вазифаға, ғәҙәттә, ихтирамға лайыҡ, һүҙе үткән кеше тәғәйенләнә.Фәнир ағай ике йыл элек ферма бинаһын һатып алған. Уның өсөн ул пилорамаһын, техникаһын һатҡан аҡсаһын тотонған, кредит та алырға тура килгән. Маҡсаты – ауылдаштарына эш урындары булдырыу, ауыл хужалығын үҫтереү. Тик ике йыл буйы хужалыҡты юлға һалыу өсөн грант юллау һөҙөмтә бирмәй: бөгөн күп осраҡта эш һөҙөмтәләре түгел, ә ҡағыҙға яҙылған һүҙҙәр өҫтөнөрәк булып сыға. Әммә өмөтө һүрелмәгән әле эшсән ирҙең, тағы ла документтар йыйып, комиссия ағзаларына тапшырырға иҫәп тота. Ферма биналарында ла төҙөкләндереү эштәре үткән: ишек-тәҙрәләр яңыртылған, йылытылған, һыу үткәрелгән. Әгәр ҙә һөт йә ит тоҡомло малды күпләп алырға хөкүмәттән ярҙам булһа, бөгөн үк эш башларға булыр ине.Әлегә Фәнир Тимерғәле улы тимер сүкеү оҫтаханаһы асҡан. Заказ (ә улар Дәүләкән тирәһенән генә түгел, ә бөтә Башҡортостан буйлап килә) буйынса кешеләргә ҡапҡа, рәшәткә, беседкалар, эскәмйәләр эшләй. Ауыл уртаһындағы бинаны, тимер эшенә кәрәкле ҡорамалдарҙы һатып алырға ла байтаҡ аҡса киткән.– Атайым мәрхүм балта эшенә маһир булды, уға исеме менән өндәшкән кеше булмағандыр, барыһы ла, оҫта ағай, тип йөрөттө. Белгәндәрен миңә өйрәтте, мин үҙ сиратымда улым Айнурға өйрәтәм. Тимер рәшәткәгә, ҡапҡаға һорау күбәйгәс, беҙ сүкеү эшен үҙләштерҙек. Ҡулың эш белһә, яңы һөнәргә өйрәнеү ҙә, үҙ бизнесыңды башлап ебәреү ҙә ҡурҡыныс түгел. Теләк кенә кәрәк, – ти Фәнир ағай.Реклама тураһында һорағас, таныштарың ни тиклем күп була, шул тиклем реклама шәберәк, тип яуап бирҙе. Материалдар Бәләбәй ҡалаһынан һатып алына, уны үҙҙәре йыуып, таҙартып, кәрәкле эшкә тотоналар. Әҙер заказдарҙы хужаларына алып барып тапшырыу өсөн еңел машинаға ҡулайлаштырылған арба ла һатып алғандар. Үҙ ауылы өсөн дә күп эш башҡарырға өлгөргәндәр: зыярат рәшәткәләре, урамдағы балалар майҙансығы, мәсет манараһы – былар барыһы ла аталы-уллы Халиҡовтарҙың ҡул көсө. Бындай изге эштәр өсөн хаҡ та алмайҙар.Ҡоръятмаҫ еренең тартыу көсө ныҡ булыуын Фәнир ағайҙың ғаиләһе менән дәлилләргә була. Ғаилә башлығы ҡатыны Рәзилә апай менән ун йыл Бәләбәй ҡалаһында йәшәгәндән һуң (был аралыҡта ике йорт һалып сыға улар) үҙ ауылына ҡайтып төпләнә. Улдары Айнур Өфөлә юғары белем ала, Өфө ҡыҙы Элинаға өйләнә һәм Ҡоръятмаҫ ауылына ҡайтып, атаһы менән эш башлай, йорт һалып сыға. Ейәне Дамирға бөгөн ике йәш, ҡартатаһы уға үҙ һөнәрҙәрен өйрәтергә, ауыл тормошона ҡарата һөйөү тәрбиәләргә хыяллана.– Ҡала тормошо минең өсөн түгел: унда халыҡ күршенең хәлен түгел, исемен дә белмәйенсә йылдар буйы көн итә. Аллаға шөкөр, ауылыбыҙҙа кешеләр тәртипле, уңған, аҡыллы, ярҙамсыл. Урлашыу кеүек алама ғәҙәт бөтөнләй юҡ, энә лә юғалмай. Ишекте бикләмәйенсә район үҙәгенә сығып киткән ваҡыттар була, төнгөлөккә машиналар урамда ултырып ҡала – тыныс күңел менән йәшәйбеҙ. Ҡоръятмаҫтарҙа иман менән тәртип ҡанға һалынған. Ауыл ерендә халыҡ тик эш менән генә йәшәй, тигән фекер хаталы. Мин, мәҫәлән, ҡабаланмай, һәүетемсә генә үҙ эшемде башҡарам. Заказдар булһа, эшләйбеҙ, булмаған саҡта ғаиләбеҙ менән Башҡортостандың төрлө иҫтәлекле урынына барып ял итәбеҙ, Өфөгә концерттарға, спектаклдәргә йөрөйбөҙ. Оло ҡыҙым Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамланы, кесеһе әле ауыл мәктәбендә белем ала.Бына ошондай бәләкәй, әммә мөһим ваҡиғаларға һөйөнөп, эштән йәм табып йәшәй ауыл уҙаманы. Уның башланғысы менән ауыл мәсете лә бына-бына ишеген асасаҡ.Аҡһаҡалдар ҡоро, иман йортоКүп ауылда хәҙер Ағинәйҙәр ҡоро матур эшләй. Ҡоръятмаҫта ла бындай ҡор үҙ эшен алып бара. Мәғариф алдынғыһы, уҡытыусы, шағирә Миңзәлә Вәсил ҡыҙы Хәлилова етәкселегендәге ойошмала ауылдың иң абруйлы туғыҙ ҡатын-ҡыҙы тупланған. Улар әхлаҡи тәрбиә һәм эскелеккә ҡаршы көрәш буйынса үҙ программаларын төҙөп, мәктәп һәм мәҙәниәт йорто менән бергә тормошҡа ашыра.Ауылда шулай уҡ абруйлы, үҙҙәренең йәшәйеше менән башҡаларға өлгө булырҙай ир-уҙамандарҙан торған Аҡһаҡалдар ҡоро ла эшләй. Рәил Яушев, Вәрис Хәлилов, Ғайса Низаметдинов, Харис Хәсәнов, Марат Әхмәтвәлиев, Гизәр Әғәҙуллин, Фәнир Халиҡов, Әлфәрит Хәбибрахманов, Нурмөхәмәт Низаметдинов, Рәфис Рәхмәтуллиндарҙы берләштергән ойошма ауылдаштарына терәк тә, кәңәшсе лә, ярҙамсы ла булып тора. Ауылда йәки айырым йортта ниндәй генә проблема килеп тыумаһын, улар матди ярҙам да ойоштора, кәңәшенән дә ҡалдырмай. Шулай уҡ ҡор ағзаларының һәр береһенең шәхси хужалығында йә трактор, йә “КамАЗ”, йә йөк тейәгес бар. Шуға күрә улар ауылдың тирә-яғын, зыяратты тәртипкә килтереү, мәсет төҙөү буйынса өмәләрҙе ойоштороп ҡына ҡалмай, ә үҙ ярҙамдары менән үткәрә. Ҡоръятмаҫтар ауыл эсендәге юлды ла ҡырсынташ менән үҙҙәре төҙөкләндергән. Ҡышҡы бурандарҙа ла юлһыҙ ултырмай улар, ә сират буйынса тракторы булғандар ҡарҙы таҙарта. Шулай уҡ һабантуй, спорт ярыштары ла Ағинәйҙәр һәм Аҡһаҡалдар ҡоро ярҙамы менән ойошторола. Бындай дуҫлыҡ, берҙәмлек хөкөм һөргән һәм ир-ат аҡылына өҫтөнлөк биргән ауылдар тирә-яҡта бармаҡ менән генә һанарлыҡ.– Ауыл халҡын ситтән килгән кешеләр боҙа. Асылыкүл янында булғас, беҙҙең ауыл курорт зонаһына инә, ер йәки йорт һатып алырға теләүселәр күп. Шуға күрә, аҡһаҡалдар ҡоронан ризалыҡ алмайынса, ситтән килеүселәргә ер һатмаҫҡа, тигән ҡарар сығарҙыҡ. Сөнки ситтән килгән кешене белеп булмай, ул, бәлки, берәй секта ағзаһылыр, йә наркотик, иҫерткес эсемлектәр һата башлар. Ауылыбыҙҙа тәртип булһын өсөн беҙгә һаҡ булырға кәрәк, – ти ҡор ағзаһы Вәрис ағай Хәлилов. – Ундай кешеләр үҫеп килеүсе быуынды ҡоротасаҡ.Мәсеттә төҙөлөш эштәре тамамланмаһа ла, йома намаҙҙары, дини байрамдар үткәрелә башлаған. Иман йорто проектын эшләүҙә ауылдың билдәле шәхесе, Социаль страховкалау фондының Башҡортостан бүлексәһе етәксеһе Марат Мөкмин улы Латипов ярҙам иткән. Ә төҙөлөш эштәре ауыл халҡы ярҙамы менән алып барыла. Һәр кем булдыра алғанса матди һәм ҡул көсө менән ярҙам итә.Ауыл халҡы үҙ хужалығы менән йәшәйҠоръятмаҫта 223 йорт иҫәпләнә, уларҙың 70-ендә – трактор, унауһында – йөк машинаһы, икәүһендә “КамАЗ” машинаһы бар. Кемдер умарта тота, алты пилорама, бер тирмән эшләй, шәхси магазин тотоусылар бар. Малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр күп: ауыл советы иҫәбе буйынса – 975 һыйыр, 670 һарыҡ, 360 сусҡа, 35 йылҡы малы. Һәр йорт һайын тиерлек – еңел машина.– Мал тотоу өсөн беҙҙә уңайлыҡтар бар: бесәнлектәр иркен, Шишмә шәкәр заводынан – жом, Дәүләкән он комбинатынан ҡатнаш аҙыҡ алырға була, – ти йәш фермер Ринат Вәлиуллин. – Тик үҫтергән малды тапшырыр өсөн районда ит комбинаты юҡ. Уларҙы арзан хаҡҡа алыпһатарҙарға биреп ебәрергә тура килә. Һөт йыйыу ҙа яйға һалынмаған, яҙ айҙарында аҡса ваҡытында түләнһә лә, һуңғы арала бурыстары йыйылып китте. Ярай йәй айҙарында һөт-ҡаймаҡты йәйге ялға ҡайтҡан ҡалала йәшәүсе ауылдаштарыбыҙ һатып ала.Ринат ҡатыны Гүзәл менән бергәләшеп өс тиҫтәгә яҡын һыйыр малы тота. Ихаталарына барып инеү менән еренә еткереп эшләнгән ҙур, матур һарай күҙгә ташлана. Уның артында – пресланған бесән эҫкерте. Быйыл ғына ауыл хужалығын үҫтереү программаһы буйынса кредитҡа бесән преслағыс һатып алған. Ҡышҡылыҡҡа хужа 60 тонна бесән әҙерләй, ә уның өсөн ярҙамсылар кәрәк. Ҡулалмаш эшләгән ир-егеттәргә бесән пресларға үҙе лә ярҙамға бара. Бесәндән тыш, 20 тонна ҡатнаш аҙыҡ, жом һатып ала.Сәғәт нисәлә йоҡонан тораһығыҙ, тип һорауыма Гүзәл, йылмайып, йәй көнө таңғы сәғәт 4-тә һыйыр һауырға сығам, тип яуапланы. Һауылған һөттө эшкәртергә, хужалыҡ эштәрен алып барырға, ике ҡатлы матур йортта тәртип булдырырға, бала бағырға күпме көс-ҡеүәт кәрәклеген күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын. Йорт хужаһының пилорамаһы ла бар, йыл әйләнәһенә ағас эше менән дә була ул.Вәлиуллиндарҙың оло ҡыҙы – Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында, кесеһе Өфө медицина колледжында белем ала. Ә кинйәләре Айбулатҡа бер генә йәш. 20 йыл бергә татыу ғүмер иткән ғаиләгә ата-әсәләре – Асия инәй менән Рәсүл олатай ҙур терәк. Улар ҙа ғүмер буйы ауыл хужалығында эшләгән. Асия инәй – ваҡытында Бөтә Рәсәй күргәҙмәһендә ҡатнашҡан кеше, һыйыр һәм ҡош фермаларында алдынғылыҡты бирмәгән. Уңғандан уңған тыуа, тиҙәр. Ринат менән Гүзәлде бөгөн йәш ғаиләләргә өлгө итеп ҡуялар.Алтын туйҙар ауылға йәм өҫтәйРәсәйҙә демографик хәлдең насарайыуы бер кемгә лә сер түгел. Тыуым кәмей, уртаса йәш иҫәбе лә йылдан-йыл ҡыҫҡара бара. Шуға күрә оло йәштәге кешеләр һаны кәмей. Ҡоръятмаҫта 50, 60 йыл бергә йәшәүселәр һирәк күренеш, айырыуса ир-ат иртә үлә.– Ауыр һуғыш йылдарынан һуңғы балалар булараҡ, икебеҙ ҙә бала саҡта күп ауырлыҡ күреп үҫтек. Аслыҡ-яланғаслыҡты күреү беҙҙең быуындың һаулығын ныҡ ҡаҡшатты. Аллаға шөкөр, матур тормошта, балалар изгелегендә, тыныс күк йөҙө менән алтын туйға аяҡ баҫтыҡ. Ә бит бөгөнгө көнгә етмәй, йәшләй вафат булған ҡорҙаштар күпме, – тип күҙ йәштәре аша һөйләй Рәүеф олатай Вәлиуллин. Ул ҡатыны Гөлсирә инәй менән ҡауышҡанға ноябрь айында 50 йыл тула.Бер ауылда тыуып үҫкән йәштәр өс йыл дуҫлашып йөрөй. Өс йылға әрме хеҙмәтенә алынғас, отпуск алып ҡайтҡанында Рәүеф ағай өйләнеп, ҡатынын төп йортҡа килен итеп төшөрөп китә. Ете йыл төп йортта йәшәгәндән һуң йорт һалып сығалар, тормоштары эш менән үтә. Эш һөйөүсән, аҡыллы биш бала үҫтергән улар. Оло улдары Альберт Дәүләкән ҡалаһында йәшәй, мәғариф хеҙмәткәре, ҡыҙҙары Альбина менән улдары Динар күрше Алға ауылында көн итә, кесе улдары Илдар Салауат ҡалаһында хоҡуҡ һаҡлау органдарында эшләй. Ҡыҙҙары Динә ауылда төпләнгән. Килен-кейәүҙәребеҙ ҙә үҙебеҙ кеүек ябай, эшсән ғаиләлә тәрбиәләнгән, тип шатлана Вәлиуллиндар. Биш ейән, ете ейәнсәргә олатай-өләсәй хәҙер улар. Гөлсирә инәй беҙҙе тәмле сәйе менән һыйлап оҙатты. Халҡыбыҙҙың милли ризыҡтары – ҡаҡ менән бауырһаҡ телеңде йоторлоҡ тәмле ине. Һоҡланыуымды белдергәс, Рәүеф олатай ҙур ғорурлыҡ менән инәйҙең Маҡтау ҡағыҙҙарын сығарып күрһәтте. Хәләл ефете Дәүләкән ҡалаһында үткәрелгән Бауырһаҡ байрамында ҡатнашып, еңеү яулаған. Юҡҡа ғына Гөлсирә инәйҙе һәр туй һайын килен күстәнәсенә бауырһаҡ бешерергә йөрөтмәйҙәр икән.Ҡоръятмаҫ ауылы күңелдәребеҙҙә матур хәтирәләр ҡалдырҙы. Уның эшсән халҡы, матур ғаиләләре, Аҡһаҡалдар ҡороноң ауыл яҙмышына ҡағылышлы фекерҙәре хаҡында гәзитебеҙҙә киләсәктә тағы ла мәҡәләләр булыр әле. Сөнки ундағы хазиналар хаҡында тотош китап яҙырлыҡ.Гөлнур ҠЫУАТОВА.Тимур ИШКИНИН фотолары.


description: Кисә Бөрйән районының баш ҡалаһы Иҫке Собханғолда ҡыҙыҡлы тәбиғәт күренешенә шаһит булғандар. Йылы яҡҡа туп булып осҡан аҡсарлаҡтар Ағиҙел ҡасабаһына илткән күпер янында туҡтаған. Кисә Бөрйән

title: Аҡсарлаҡтар оса йылы яҡҡа

fasttext_language: ba


description: Республикабыҙ ғәйәт ҙур ҙур юғалтыу кисерҙе - Салауат Юлаев премияһы лауреаты, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры, Баймаҡ ҡалаһы һәм районының

title: Башҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаев вафат булды


title: Ә беҙҙең ауылда... (23 сентябрь)

maintext: Был аҙнала беҙ Балтас, Әбйәлил, Илеш райондарынан хәбәрҙәр ҡабул иттек. Дуҫтар, һеҙҙең дә әйтер һүҙҙәрегеҙ, ауыл тормошонан матур яңылыҡтарығыҙ, теләк-тәҡдимдәрегеҙ булһа, беҙҙең дежур телефонға шылтыратығыҙ – 8-965-923-20-00. Гәзитебеҙҙең электрон адресы: ye02@yandex.ru. “Бәйләнештә” селтәрендә – “Йәшлек” гәзите” төркөмө.Аида ХӘЙРЕТДИНОВА,Балтас районының Иҫке Балтас ауылы:– Балтас районында былтыр башланғыс алған «Аныҡ эштәр» проекты быйыл да дауам ителде. Һәр ауылға, һәр урамға, һәр кешегә ҡағылған проект ауыл кешеләренең теләгенән сығып тормошҡа ашырыла. Ә урындарҙа проблемалар ауыл йыйылыштарында ҡарала. Үрге Янаҡтай ауыл биләмәһе биш ауылды берләштерә. Былтыр Яңы Ямурҙа ауылында, әлеге проектҡа ярашлы, майҙаны 100 квадрат метрҙан ашыу булған күл ҡаҙғайнылар. Ул янғын һүндереү машинаһына һыу алыу мөмкинлеге булдырҙы. Ҡышҡыһын балалар һәм үҫмерҙәргә хоккей уйнау өсөн һырғалаҡ булараҡ та хеҙмәт итте.Быйыл да янаҡтайҙар проекттан ситтә ҡалманы. Иштирәк ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған ауылдаштар иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәлде яңыртып эшләнеләр. Инде объектта һуңғы эштәр бара. Үрге Янаҡтайҙа тиҙҙән дөйөм ҡулланылыштағы ике колонка яңыртыласаҡ. Ауылдағы Яндар шишмәһен төҙөкләндереү халыҡтың күптәнге теләге ине. Былтыр кешеләр үҙ көсө менән материал алып, уның түбәһен профнастилдан ябып ҡуйҙы. Йәйгеһен шишмәгә ҡулса төшөрөлдө, эргә-тирәһе профнастил менән кәртәләнде. Күмәк халыҡ ҡатнашлығындағы эштәрҙә ошо ауылдан Апсадиҡовтар, Ибакаевтар, Килмәевтар, Ямурзиндар, Яндубаевтар ғаиләләре, шулай уҡ Родион Илимбаев, Славик Биксандаев бик ҙур ярҙам күрһәтте.Нүриҙә ИЛҺАМОВА,Әбйәлил районының Асҡар ауылы:– Ҡаҙмаш ауылы китапханаһында танылған журналист, тарихсы Ғәли Ирғәли улы Ишбулатовтың тарихи яҙмаларынан торған китаптың исем туйы уҙҙы. Был күркәм сараға оло быуын кешеләре йыйылып, китаптың йөкмәткеһе менән генә танышып ҡалманы, ә үҙҙәренең тәҡдимдәрен, фекерҙәрен дә еткерҙе. Кисәлә Ғәли Ишбулатовтың бер туған һеңлеһе Мөъминә Ирғәли ҡыҙының ҡыҙы – Нәбирә Мөхтәруллина, ике туған һеңлеһе Нажиә Ишбулатованың оло ҡыҙы Рима Истамғәлина, 90 йәшлек Хөбъямал инәй Сәғәҙәтова, Сәрбиямал һәм Миҙхәт Рәжәповтар, Сәйҙә һәм Ғаяз Ҡараҡаевтар шәхесебеҙ тураһында хәтирәләре менән бүлеште. Әбделғәзе һәм Рысҡужа ауылы китапханаһы мөдирҙәре ҡунаҡтарҙы ихлас ҡаршы алды һәм өҫтәл әҙерләште. Рәсәй Федерацияһы мәғарифының почетлы хеҙмәткәре Сания Әхмәҙей ҡыҙы Сафиуллина «Күрелгән күрәнкәйҙәр» китабы йөкмәткеһен матур, йәнгә үтерлек итеп һөйләне һәм уны мәктәп балаларына ла еткереүҙе һораны. Осрашыуҙар үткәреү йәш быуынға ла файҙалы, фәһемле булыр ине. Бында яҙылған тарих башҡа китаптарҙа булғаны ла юҡ – шуның өсөн халыҡ белергә тейеш, тигән тәҡдимен әйтте. Әбделғәзе китапханаһы хеҙмәткәре Әлфиә Ғәлләмова ошо юлдар авторының шиғыр китабындағы әҫәрҙәре менән таныштырҙы. Кисә аҙағында Ғәли Ирғәли улы рухына аяттар бағышланды. Китапхана мөдире Рәзилә Абдулхаҡ ҡыҙы Шәмсетдинова кисәне ойоштороуға күп көс һалды. Ошо сарала ҡатнашыусыларға, бигерәк тә ойоштороусыларға оло рәхмәтемде еткерәм. Тормоштарында, эштәрендә уңыштар, ғаилә бәхете, иң мөһиме, һаулыҡ теләйем. Китапты нәшер итергә ярҙам итеүселәргә – Мөъминә Ишбулатова-Хисмәтованың ейәндәренә, бер туған Әхәт һәм Рафиҡ Хисмәтовтарға бигерәк оло рәхмәтлемен. Артабан йыйынтыҡты тиражлау минең өсөн оло бер эш булып тора.Зиләрә БАСИРОВА,Илеш районының Ҡаҙыр ауылы:– Ауылыбыҙҙа күптән түгел һөйөнөслө ваҡиға булды – яңы фельдшер-акушерлыҡ пункты файҙаланыуға тапшырылды. Элекке бина иҫке, емерек хәлдә ине. Төҙөүселәр – «Илеш-ПМК» хеҙмәткәрҙәре – уны кирбестән ике айҙа күтәрҙе. 64 квадрат метрлыҡ бинала сирлеләрҙе хеҙмәтләндереү өсөн хәҙер бөтә шарттар ҙа – процедуралар бүлмәһе, бала тыуғанда тәүге ярҙам күрһәтеү, стоматология кабинеттары бар, санузел эшләнгән. Өр-яңы ҡорамалдар ҙа алынған. Ауыл фельдшерына мөрәжәғәт итеүселәр, дауалау процедураларына йөрөүселәр йылы, яҡты бинала медицина ярҙамы аласаҡ. Төҙөлөш өсөн 3 миллион һумдан ашыу аҡса бүленгән. Ауылыбыҙҙың ФАП мөдире Зәбирә Ғабдрахманова менән патронаж шәфҡәт туташы Тәнзилә Ғабдрахмановаға заманса бинала рәхәтләнеп эшләргә генә ҡала.


description: Баш ҡаланың Көньяҡ зыяратында халҡыбыҙҙың мәшһүр улы, арабыҙҙан бик иртә киткән композитор Салауат Низаметдиновтың ҡәберенә һәйкәл ҡуйылды. Тиҙҙән уны рәсми рәүешта асасаҡтар. Ташҡа Салауат Әхмәҙи

title: Композиторҙың исеме онотолмаясаҡ!


description: Башҡорт эстрадаһын нисәмә йылдар дауамында яңғыратҡан Рөстәм ағайға ижади уңыштар, һаулыҡ-бәхет теләйбеҙ! Башҡорт эстрадаһын нисәмә йылдар дауамында яңғыратҡан Рөстәм ағайға ижади уңыштар,

title: Бөгөн билдәле йырсы Рөстәм Ғиззәтуллин тыуған көнөн билдәләй!


description: Стәрлетамаҡ уҡытыусыһы йәйҙе фән менән шөғөлләнеп үткәргән Заманса технологиялар, интернет заманында белемен камиллаштырырға теләүселәр өсөн киң мөмкинлек бар. Уларҙы файҙаланып, Стәрлетамаҡ

title: Йыһан киңлектәрен үҙ итеп


description: Байрамдар, иҫтәлекле көндәр 1 – Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө. – Халыҡ-ара музыка көнө. 3 – Бөтә донъя торлаҡ көнө. – Халыҡ-ара табиптар көнө. 4 – Йыһан ғәскәрҙәре көнө. 5 – Бөтә донъя хайуандарҙы

title: 2016 йылдың октябрь (ҡарасай) айына календарь


description: Бер илдең императоры тәхетендә китап уҡып ултыра. Тәҙрә аша тәгәрмәс оҫтаһының уның көймәһенең тәгәрмәсен йүнәтеүен күреп, ҡарт оҫтаның эшен күҙәтә башлай. Шунан: – Ни өсөн һин, шундай ҡарт

title: Хәҡиҡәт - урталыҡта

maintext: Бер илдең императоры тәхетендә китап уҡып ултыра. Тәҙрә аша тәгәрмәс оҫтаһының уның көймәһенең тәгәрмәсен йүнәтеүен күреп, ҡарт оҫтаның эшен күҙәтә башлай. Шунан:– Ни өсөн һин, шундай ҡарт булыуыңа ҡарамаҫтан, һаман да көймәләрҙе үҙең йүнәтәһең? Бер ярҙамсың да юҡмы ни? – ти.– Дөрөҫ әйтәһең, батшам, – ти ҡарт. – Улдарымды һөнәремә тейешле дәрәжәлә өйрәттем, ә бына маһирлығымды, таһыллығымды, оҫталығымды тапшыра алманым. Ә бындай эш яуаплылыҡ талап итә.– Нисектер аңлайышһыҙ фекерләйһең! Йә әле, уйыңды ябайыраҡ итеп аңлат, – ти император.– Һеҙҙән ниндәй китап уҡыуығыҙ тураһында һәм, уны яҙыусы кеше әле иҫәнме, тип һорарға мөмкинме? – ти ҡарт.Батшаның асыуланыуын күреп:– Берүк асыуланмағыҙ, хәҙер үҙ фекеремде аңлатасаҡмын. Беләһегеҙме, – ти ул, – улдарым иҫ киткес яҡшы тәгәрмәстәр эшләй, әммә әлегә улар был эштә тейешле дәрәжәгә етмәгән. Ә мин еттем, тик үҙемдең тәжрибәмде нисек уларға тапшырырға? Хәҡиҡәт – урталыҡта… Әгәр ҙә тәгәрмәсте ҡаты итеп эшләһәң, улар ауыр һәм йәмһеҙ, нәфис итһәң, ышанысһыҙ буласаҡ. Ҡайҙа ул мин белгән үлсәм? Ул минең күңелемдә, уға төшөндөм, сәнғәт тап бына ошо инде, тик уны нисек уларға еткерергә? Һеҙҙең көймәгеҙ матур, бер үк ваҡытта ышаныслы ла булырға тейеш. Бына шуның өсөн был эште үҙемә башҡарырға тура килә лә инде. Бына шуның кеүек, бик күп быуат элек һеҙ уҡыған китапты яҙған кеше лә бөйөк нәмәләргә төшөнгән, ә үҙе аңлағанды кемгәлер тапшырыу өсөн бер ниндәй ҙә мөмкинлеге юҡ.Рәмилә ТАЙСЫНОВА тәржемәһе.


description: Быйыл Бөрйән районында янғындар йыш ҡоторҙо. Аяуһыҙ ут Иҫке Собханғолда һәм башҡа ауылдарҙа әллә нисәмә йортто юҡ итте. Бөгөн дә район үҙәгендә ике йорт янды... Бурҙан ҡала - уттан ҡалмай. Иптәштәр,

title: Уттан һаҡ булайыҡ!


description: Ярты быуат әүәл Өфөлә Башҡортостан урмансылары исемендәге паркҡа фатиха бирелгәйне Аҡсарлаҡтар, ҡанат осо менән тулҡындар өҫтөндәге күбекте элеп ташлап, Ағиҙел буйлап кәйелеп оса. Йылға көньяҡтан

title: Изге хәтер баҡсаһы


description: Америкала йәшәүсе башҡорт егете Илсур Ғиниәтуллин атаһы иҫтәлегенә мәсет һалды Һәр кешенең хыялы була. Хыялһыҙ кеше – ҡанатһыҙ ҡош, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр, хыял барыбыҙға ла йәшәргә, ауырлыҡтарҙы

title: Мәсет - ауылға бәрәкәт

maintext: Һәр кешенең хыялы була. Хыялһыҙ кеше – ҡанатһыҙ ҡош, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр, хыял барыбыҙға ла йәшәргә, ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға көс өҫтәй. Берәүҙәр матди байлыҡ тураһында янһа, икенселәр күңелендә изге хыял йөрөтә.Салауат районының Әлкә ауылы уҙаманы Фуат Ғиниәтуллиндың хыялы яҡты, ниәттәре изге була. Ул тыуған ауылында мәсет һалырға ниәтләй. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уйҙарын тормошҡа ашырырға насип булмай. Ҡаты сир уны беҙҙең арабыҙҙан алып китте. Әммә үҙе булмаһа ла, уның тураһындағы яҡты иҫтәлек халыҡ араһында йәшәй, Фуат Хәлил улының эшен дауам итеүселәр бар. Ҡатыны Луиза Вәли ҡыҙы, Америкала йәшәүсе улы Илсур һәм ҡыҙы Светлана, яҡындарының хыялын тормошҡа ашырып, мәсет төҙөнө.Илсур Ғиниәтуллин төп бағыусы булһа, Өфө ҡалаһынан Рифмир Йоносов үҙ бригадаһы менән "Фуат Хәлил улы" мәсетен дүрт айҙа һалды. Төҙөүселәрҙе ашатыу, төҙөлөштә кәрәк булған материалдарҙы алыу, килтереү һәм башҡа мөһим эштәрҙе Луиза Вәли ҡыҙы һәм Светлана Фуат ҡыҙы уңышлы атҡарып сыҡты. Әлкә ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Руслан Низамов, "Янғантау" шифаханаһы директоры урынбаҫары Айрат Нурмөхәмәтов бағыусылыҡ ярҙамы күрһәтһә, Франгил Вәлиуллин, Илнар Әхмәтйәнов, Ришат Зиннуров, Вил Сиражев, Илдар Ибраһимов, Айҙар Басиров, Булат Миңләхмәтов, Рифат Ғүмәров, Дамир Йәғәфәров, Ирек Йоносов төҙөлөш эшенә ҙур өлөш индерҙе.Мәсетте асыу тантанаһы ҙур байрамға әүерелеп, изге сараға район етәкселәре, Өфө ҡунаҡтары, Әлкә һәм күрше ауылдар халҡы йыйылғайны. Район хакимиәте башлығы Ғәли Хәйретдинов, Салауат районы имам-мөхтәсибе Мөҙәрис Фәрхиев, Әлкә ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Руслан Низамов, ауыл биләмәһенең ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Ләлә Кәримова иң изге теләктәрен еткереп, барыһын да байрам менән ҡотланы. Илсур Ғиниәтуллин сығыш яһап, был изге эштә ҡатнашыусыларҙың барыһына ла рәхмәтен белдерҙе. Луиза Вәли ҡыҙы мәсетте һалыу тураһында һөйләп үткәс, 1-се класс уҡыусыларына бүләктәр бирҙе. Светлана Фуат ҡыҙы төҙөлөш эшендә әүҙем ҡатнашыусыларға Маҡтау грамоталары тапшырҙы. Мәсеттә тәүге тапҡыр намаҙ уҡылғас, сараға килгәндәр Айгиз Байрамғолов, Франгил Вәлиуллин, Рида һәм Луиза Ғиниәтуллиналар, Динә Йәғәфәрова биргән һарыҡ итенән бешерелгән ашты ауыҙ итте. Был әһәмиәтле саранан Әлкә ауылы мәктәбе лә ситтә ҡалманы. Директор Әлфиә Садиҡованың ярҙамы менән йөҙҙән ашыу кеше былау һәм башҡа тәмлекәстәр менән һыйланды. Халыҡ билдәле ҡурайсы Ишморат Илбәковтың моңдарын, Башҡортостан юлдаш телевидениеһында "Әл-фатиха" тапшырыуын алып барыусы Морат Лоҡмановтың диндең әһәмиәте тураһында һөйләгәнен ҙур иғтибар менән тыңланы.Ниһайәт, Әлкә ауылында ла иман нуры балҡыны. Ике айлы мөһабәт Аллаһы Тәғәлә йортоноң бынан ары көн һайын да ишеге асыҡ буласаҡ. Мәсеттә йома намаҙҙарын уҡыу, дини байрамдар үткәреү, исем ҡушыу, никах теркәү һәм башҡа изге саралар үткәреләсәк.Мәсет – ауылға бәрәкәт, тиҙәр. Алла йорто төҙөлөү менән унда йәшәгән халыҡ та иман нурҙары менән байыһын, яҡшылыҡ сәскә атһын, эскелек кәмеһен, кешеләр бер-береһенә яҡшы мөнәсәбәттә булып, мәсеткә йөрөһөн ине.Лиана ВӘЛИУЛЛИНА.Салауат районы.


description: Йәйғор нурын яратаһың икән- Ямғыр үткәндәрен көтә бел. Дауылдар ҙа мәңге ҡоторонмай, Ғәрәсәттең һуңы- имле һил. Һөйөләһең килһә- кисерә бел, Хискә һыуһағанһың- кисә бел, Тоғро дуҫтар кәрәк тиең

title: Йәйғор нурын яратаһың икән-


description: Башҡорт асыҡ КВН лигаһының йыйылма командаһы егеттәре Астана акимы (мэры) кубогында ҡатнашып ҡайтты. Буш ҡайтманы беҙҙекеләр – махсус призға эйә булдылар. Хәтерегеҙҙәме икән, августа Ҡаҙағстандың

title: Ҡаҙаҡтарҙы көлдөрҙөк


description: Ошо көндәр Ишембай районында байтаҡ шатлыҡлы ваҡиғалар менән иҫтә ҡалды. Кинйәкәй ауылы да яҡташтарға һөйөнсөләй ала - бында мәҙәниәт йорто асылды! Мәҙәниәт усағы, бигерәк тә ауыл ерендә, халыҡ

title: Мәҙәниәт усағы асылды - күңелдәрҙә дәрт артты

maintext: Ошо көндәр Ишембай районында байтаҡ шатлыҡлы ваҡиғалар менән иҫтә ҡалды. Кинйәкәй ауылы да яҡташтарға һөйөнсөләй ала - бында мәҙәниәт йорто асылды!Мәҙәниәт усағы, бигерәк тә ауыл ерендә, халыҡ дәртен, ниҙәр менән йәшәүен билдәләүсе усаҡ булып тора. Уның дөрләүенән халыҡ күңеленең бөтөнлөгөн баһаларға була. Йәшереп тораһы түгел, былтыр йәйгеһен клуб янып юҡҡа сыҡҡандан һуң кинйәкәйҙәр күңеле арыу кителде. Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы асылған күркәм обелиск янында бура бинанан ҡоро нигеҙ һерәйеп ҡалыуын күреү аяныс ине.Хәлдән сығыу юлын хакимиәт, халыҡ бергә эҙләне. Республикала “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эштәр” проектын тормошҡа ашырыла башлауы ҙур өмөттәр уятты.Бер йыл үтеүгә халыҡ өмөтө аҡланды – мәктәп бинаһының ярты яғы үҙгәртеп ҡоролоп, айырым күтәрмә, инеү урыны менән мәҙәниәт йорто булараҡ ишектәрен асты. Эйе, ҙур яңы бина ҡалҡып сыҡманы, әммә иҡтисади еңел булмаған осорҙа ла оло эш атҡарып сығыу әмәле табылды. Ауылдаштар үҙҙәре әйтмешләй, түшәмдәре бейек, яҡты бинала сәхнә лә күркәмерәк тойола. Хәҙер барыһын һыйындырған мәктәп бинаһы ауыл өсөн комплекслы үҙәк ролен үтәй. Быйыл бында үтә иҫкергән йорттан китапхана ла күсенгән. Уҡыусы балалар аҙ булыуы көйөндөрһә лә, ауылдың йөрәк тибешен һаҡлаған мәктәп бинаһының әһәмиәте тағы ла артыуын күрәбеҙ.Мәҙәниәт йортон асыу тантанаһы барыһы өсөн күптән көтөлгән байрамға әүрелде. Оло йәштәгеләр ҙә, балалар ҙа ҡунаҡтар менән бергә түргә үтә һалды. Их, һағынған кинйәкәйҙәр сәхнәне! Ғүмер буйы ҡулға-ҡул тотоношоп йәшәгән Алаҡай, Тирмән-Йылға, Скворчиха һәүәҫкәрҙәре лә шатлыҡты уртаҡлашырға килеп еткән. Ауыл советы хакимиәте башлығы Гүзәлиә Бардовская барыһын ошондай матур ваҡиға менән ҡотлап, ремонт эше, байрамды ойоштороуҙа ярҙам күрһәткән ауылдаштарға рәхмәт әйтте. Ҙур байрамдарға хас изге йола ла атҡарылды - ғүмер буйы ер, урман эшендә бил бөккән ололар ҙурланды, ауыл тормошонда әүҙем ҡатнашҡандар иҫтәлекле бүләктәр, Рәхмәт хаттары менән тәбрикләнде. Илле йылдан ашыу бергә татыу тормош көткән, олғайғансы малсылыҡта тырышҡан Рәйсә инәй һәм Абдулхай ағай Алтынбаевтар ҙа айырым рәхмәт һүҙҙәре ишетте. Биш бала үҫтереүсе Гөлназ һәм Фәрғәт Кәлимуллиндар иһә әлеге заманда күптәргә өлгө. Ауырлыҡтарға һылтанмай, татыулыҡта бынамын тигән балалар тәрбиәләйҙәр. Улар ише ғаиләләр арабыҙҙа күберәк булһа, ауыл мәктәптәре лә ябылмаҫ ине, әлбиттә.Ҡунаҡҡа килгән район һәм ҡала буйынса халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү бүлексәһе етәксеһе Сәфиулла Ғәйнуллин үҙенең Кинйәкәйҙә ауыл хужалығын етәкләгән осорҙо, иңгә-иң терәшеп эшләгәндәрҙе хәтерләп, бөгөн олғайышҡан апай-ағайҙарға һаулыҡ, именлек теләне, мәҙәниәт йортоноң гөрләп тороуы, ауылда бергәләп матур эштәр башҡарыу йәштәр иңендә булыуын билдәләне. Ә быға ныҡлы ышаныс бар: ҡулынан эш килгән, дөйөм ауыл хәстәрен аңлай белгән Илшат Хәсәнов, Ирек Мирасов, Марат Хәйбуллин, Финат Ғизәтуллин кеүек ир-егеттәр булғанда, мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхананы бер төптән эшләтеүсе Вәлимә Йомағолова, Резеда Ғафарова, Ильвира Хәсәнова, Райхана Йәһүҙина кеүек уңғандар барҙа шулай тип әйтеп була. Форсаттан файҙаланып, ауыл биләмәһе хакимиәтенә көнүҙәк һорауҙарҙы, теләктәрен еткереүселәр ҙә булды. Әлбиттә, ауылда байрамдар ҙа, халыҡ менән етәкселектең эшлекле осрашыуҙары ла булып торһон ул.Ауыл таланттарға бай. Башҡортостан телевидениеһында уңышлы эшләп, әле сабыйын үҫтергән Лилиә Кинйәбаеваның, һәр яҡтан булдыҡлы кескәй Яҙгөл Хәйруллинаның бейеүен, Кинйәкәй һандуғасы Раушания Хәмиҙуллина, ижади пар булып танылған Роза һәм Сибәғәт Ғәлиндар, Фирҙәүес Зәмзинаның йырҙарын ишеткән ауылдаштар күңелендә иң матур хистәр уянды. Күптәре йәш саҡтарын, ауыл клубында гармун моңо тынмаған йылдарҙы хәтерләне.Ә сағыштырмаса бәләкәй генә ауылда ҙур эштәр ойоштороп, “Гөрләүек” ансамбле эшен йылдан йыл күтәреп килгән алаҡайҙарға айырым рәхмәт. Уларҙың йыр-бейеүе ысындан да байрам күстәнәсе булды. Райондың мәҙәниәт бүлеге вәкиле ауылдарҙа мәҙәни усаҡты дөрләтеүселәргә артабан да уңыштар теләп, рәхмәт хаттары тапшырғанда ауылдаштар ихлас ҡул сапты.- КВН булһынмы, башҡа саралармы, алаҡайҙар менән бергә кәңәшләшеп ойошторорға тырышабыҙ. Хәҙер балҡып торған мәҙәниәт йортобоҙ булғас, ауылдаштарҙа дәрт тә бермә бер артыр тип ышанам. 21 сентябрҙә “Далан” төркөмө килергә тора. Ҙур артистарҙы үҙебеҙҙә күрә алыу үҙе бер шатлыҡ, -ти мәҙәниәт йорто директоры Вәлимә Йомағолова.Яйлап мебель-фәлән алыуға, йыйылышып кино, йәнһүрәт ҡарау өсөн проектор булырына ла өмөтләнә мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре. Алға билдәләгән эштәре лә байтаҡ, олоһоноң күңеленә ятыр, йәштәрҙе әхлаҡҡа әйҙәр спектаклдәр ҙә ҡуйырға ниәтләйҙәр.Йыр йәшәгән мәҙәниәтле ерҙән ырыҫ-бәрәкәт китмәҫ. Ә дәртен һүндермәгән, тыуған ерҙең киләсәге шунда йәшәүсе ул-ҡыҙҙар тырышлығына, берҙәмлегенә бәйле булғанын аңлаған халыҡтың киләсәге өмөтлө.Эльвира ӘЛМӨХӘМӘТОВА.


description: Иртәгә, 27 сентябрҙа республикабыҙҙың иң театраль ҡалалары Өфөлә, Стәрлетамаҡта, Туймазыла, Сибайҙа һәм Салауатта Театр төнө үтәсәк. Эңерҙән ҡара төнгәсә тамашасылар иғтибарына спектаклдәр, артист

title: "Оскар"? Юҡ, Арыҫлан Мөбәрәков!


description: Кинәт кенә башығыҙ ауыртып китеп, түҙер әмәлегеҙ ҡалмаһа, тиҙ генә тоҙ иретмәһе әҙерләгеҙ. Был ябай ғына ысул тиҙ арала баш ауыртыуын баҫып, оҙаҡ ваҡытҡа уның нимә икәнен дә онотоп торорға ярҙам

title: Тоҙ баш ауыртыуын баҫа


description: Сентябрь айы. Тәбиғәттең әкренләп-әкренләп алтын төҫкә мансыла барған сағы. Әрме хеҙмәтен бына-бына тултырып ҡайтырға йыйынған Фәрит дуҫы Ҡасимдан хат алды. Ҡайтыр ваҡыты етеп килгәс, үҙе лә ауылға

title: Яратырға ярамай ине... (хикәйә, дауамы бар)


description: «Законлы хәрби билет». Салауат ҡалаһы тротуарҙарындағы асфальтта ошондай яҙыуҙар барлыҡҡа килде. Аптырарлыҡ бит, әй. Был нисек килеп сыға инде, хәрби комиссариаттар армияла хеҙмәт итмәгән егеттәргә

title: Законлы хәрби билет?..

maintext: «Законлы хәрби билет». Салауат ҡалаһы тротуарҙарындағы асфальтта ошондай яҙыуҙар барлыҡҡа килде. Аптырарлыҡ бит, әй.Был нисек килеп сыға инде, хәрби комиссариаттар армияла хеҙмәт итмәгән егеттәргә хәрби билеттар бирәме? Юҡтыр, тип уйлайым. Әгәр юҡ икән, ниндәй ойошма бирә икән һуң һәм ни өсөн кешеләрҙе алдаштырып саҡырыусы яҙыуҙар һаман асфальтта ҡала килә?Хәрби билеттың әһәмиәтен ниңә асфальт кимәленә төшөрөргә? Был Рәсәйҙең Хәрби Көстәренән көлөү түгелме? Бер һүҙ менән әйткәндә, был мәсьәлә менән хоҡуҡ һаҡлау органдары шөғөлләнергә тейештер. Юғиһә «законлы хәрби билет» таратыусылар ил алдындағы бурысын намыҫлы үтәп ҡайтҡандарҙың һәм шулай уҡ илен һаҡларға йыйынғандарҙың абруйын, бәҫен төшөрә.Ҡырымда ейәнем хеҙмәт иткән хәрби частарҙың береһендә булғанда, уның командирынан Башҡортостандан килгән һалдаттарға ҡарата маҡтау һүҙҙәрен ишеттем. Ә бында тротуарҙағы яҙыуҙарҙы уҡыйһың да, ҡайһы бер кешеләрҙең оятһыҙлығына иҫең китә!Рауил ӘХТӘМОВ.Салауат ҡалаһы.


description: Был аҙнала Башҡортостанда атмосфера баҫымы күтәреләсәк. һөҙөмтәлә бына нисәмә көн һуҙылған ямғырҙар туҡтап, көндар аяҙытасаҡ. 22 сентябрҙа йәшенле ҡойма ямғырҙар көтөлә - һыуыҡ һауа ҡатламы йылыһына

title: Һөйөнсө! Көндәр йылытасаҡ!


description: Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына бер мандатлы округтар буйынса депутаттар һайлауҙың яҡынса һөҙөмтәләрен баҫтырҙы. Өфө бер мандатлы округында “Берҙәм Рәсәй”ҙән Павел Качкаев еңеп сыҡты.

title: Яҡынса һөҙөмтәләр бар


description: Бөгөн донъяла сәйер бер байрам - Смайлик көнө билдәләнә. 1982 йылдың 19 сентябрендә Карнеги-Меллон университеты профессоры Скотт Фалман компьютерҙа текст йыйған саҡта йылмайыуҙы өс символ - ике

title: Бөгөн Смайлик тыуған :-)


description: Көндәр һыуына башлау менән һалҡын тейеп ауырыуҙар ҙа арта. Айырыуса тымау аптырата, ә инде гайморитҡа барып етһә, бигерәк тә насар. Гаймориттан ҡайын бөрөһөнән әҙерләнгән төнәтмә яҡшы ярҙам итә.

title: Тымауҙан һәм гаймориттан файҙаһы ҙур


description: Сканвордты дөрөҫ сисеп, билдәләнгән түңәрәктәрҙә ниндәй хәрефтәр йәшенгәнен асыҡлағыҙ һәм шуларҙан һүҙ яһағыҙ. Дөрөҫ паролде дежур телефонға (8-965-923-20-00) тәүге булып ебәреүсене редакциянан бүләк

title: Илдар ҒӘБИТОВТАН сканворд (16 сентябрь)


description: Баймаҡ районының Билал ауылындағы 1043-сө һайлау участкаһында әле халыҡтың 37%-ты үҙҙәренең гражданлыҡ бурысын үтәгән. УИК асылыу менән иң беренсе һайлаусы - Һәмән ауылында йәшәүсе мәғариф ветераны

title: Билалдар киләсәген һайлауға битараф түгел


title: Мостай рухы йәшәй күңелдәрҙә

maintext:
Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримде иҫкә алыу өсөн уның һәйкәле янына сәскәләр тотоп беҙҙең гимназия уҡытыусылары ла, уҡыусылары ла килде. Ун бер йыл элек, 20 сентябрҙә, әҙәбиәтебеҙ аҡһаҡалы яҡты донъянан баҡыйлыҡҡа күскәйне. Әле Хәтер көнө уҙҙы.
Унда республикабыҙҙың билдәле шәхестәре, уҡыусылар, уҡытыусылар, баш ҡалала йәшәүселәр, шағирҙың дуҫтары һәм туғандары килгәйне. Митингыны Өфө ҡалаһы мэры Ирек Ишмөхәмәт улы Ялалов асты. Ул шағирҙың республика өсөн бик күп эш башҡарыуын билдәләне. Хәтер көнө ваҡытында Ирек Ишмөхәмәт улы һәйкәлгә «Башҡортостан халҡынан Мостай Кәримгә» исемле яҙыуҙың өҫтәп ҡуйылыуы, парктың тирә-яғы бөхтәләндерелеүе тураһында ла һөйләне. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев ҡәләмдәше тураһында яҡты хәтирәләре менән уртаҡлашты, БАССР-ҙың 100 йыллығының Мостай Кәримдең юбилейы ваҡытына тура килеүе осраҡлы түгеллеген әйтте. «Ошо оло ваҡиға йылында тыуған Мостафа Сафа улы республикабыҙ үҫешенә тос өлөш индерҙе, уның исемен донъя киңлегенә яңғыратты, халыҡтар араһындағы дуҫлыҡты нығытты», – тине Рауил Бикбаев. Шағирә Тамара Искәндәриә Мостай Кәримгә булған хөрмәтен шиғри юлдар аша еткерҙе.
Уның күп шиғырҙарына йырҙар ижад ителгән. Был көндө «Сигеү сигә ҡыҙҙар» тигәнен билдәле йырсыбыҙ Венера Юлгилдина башҡарыуында тыңланыҡ. Артабан майҙанға төрлө белем усаҡтарында белем алған уҡыусылар сығып баҫты. Улар шағирҙың билдәле шиғырҙарын башҡорт, урыҫ, татар, инглиз, украин, сыуаш, поляк, әрмән һәм башҡа телдәрҙә яңғыратты. Хәтер көнөндә радио, телевидение хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты, саранан халыҡ оҙаҡ таралышмай торҙо. Һәр кем шағир менән аралашып йәшәгән осорҙарын иҫкә алды, йылы хәтирәләре менән уртаҡлашты.
Иртәгеһенә үҙебеҙҙең Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында ла Хәтер көнө уҙғарылды. Тамаша залына шағирҙың ижадын үҙ итеүселәр йыйылды. Гимназистар Мостай Кәримдең шиғырҙарын башҡорт, урыҫ, инглиз телдәрендә һөйләне. Һуңынан уның тормошона арналған фильм ҡаранылар. Һәр уҡыусы Мостай Кәрим исемендәге гимназияла уҡыуы менән бәхетле икәненә тағы ла бер инанып таралышҡандыр был саранан. Мостай рухы менән янып йәшәй һәм уҡый бит улар.
Айгөл ИГЕЛЕКОВА, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Өфө ҡалаһы.


description: Беҙ Ҡазанда саҡта. 7 июль. Ох-х, эҫе-е… Ни өсөн Асҡарҙа йылға йәки күл юҡ икән? Көн һайын атай эштән ҡайтҡанын көтөп, машина менән Ҡолоҡас яғындағы Оло

title: Көндәлегемдә - йәйем

maintext:
7 июль.
Ох-х, эҫе-е… Ни өсөн Асҡарҙа йылға йәки күл юҡ икән? Көн һайын атай эштән ҡайтҡанын көтөп, машина менән Ҡолоҡас яғындағы Оло Ҡыҙыл йылғаһына барабыҙ. Унда беҙҙең яратҡан урыныбыҙ бар: ҡуйы урман эргәһенән сыҡҡан йылғаның ағымы шул тиклем көслө, хатта ҡайһы саҡта ҡолатып ебәрә. Атай уға эре-эре таштар һалып, «джакузи» эшләне, шуға ла ваҡыт унда гел күңелле үтә.
Бөгөн дә тиҙ генә йыйынып, туптай ҙур ҡарбуз алып, киттек үҙебеҙҙең тылсымлы ергә. Туйғансы йөҙгәс, ағастар төбөндә самауыр менән сәй эсергә ултырҙыҡ. Олимпиада, спорт тураһында һөйләшеп алғас, атай: «Әллә Ҡара диңгеҙ буйына барып ҡайтабыҙмы?» – тип әйтеп һалмаһынмы! «О-о-о, диңгеҙ, йылы яҡтар, дельфиндар... Әлбиттә, ризабыҙ! Бөгөн үк пландар ҡора башлайыҡ!» – тип күңелле кәйеф менән Асҡарға ҡайттыҡ.
20 июль.
Иртәгә оҙон юлға сығабыҙ. Беҙҙең менән күршеләребеҙ – Мортазиндар ғаиләһе лә барырға теләне. Ә сәйәхәткә күмәк сыҡһаң, күңеллерәк була ул. Бөтәһен хәл итеп, ризалашып ҡына бөткәйнек, Фая апай: «Ә мин Ҡазанды күрергә теләйем», – тип әйтеп һалды. Бөтәбеҙ ҙә водителдәргә – атай менән Рәүил ағайға ҡарайбыҙ. «Теләһәгеҙ, әйҙәгеҙ! Ниңә бармаҫҡа?» – тип атай дәртләндереп ебәрҙе. Шулай итеп, тәүҙә Ҡазанға барабыҙ, унда бер-ике көн ҡаланы ҡарайбыҙ ҙа Волгоградҡа, Мамай Ҡурғанына юл тотабыҙ, шунан Туапсе ҡалаһында туҡтайбыҙ.
21 июль.
Өфөнө үтеп барабыҙ. Баш ҡалам, сәләм! Тәк, әле сәғәт 5-се 15 минут. Ҡазанға алыҫмы ул? Картаны асып ҡараным да: «Оһо, әле ярты юл да үтелмәгән!» – тип йоҡларға яттым.
Бер мәл уянып киттем. Әллә туҡтаныҡмы? Юҡ. Тәҙрәгә ҡарайым, ә унда алыҫҡа тип-тигеҙ, ялтырап ятҡан оҙон юл китә. Минең аптырауымды күреп, атай: «Беҙ Татарстанға индек», – тине. Юлдары һәйбәт икән, хатта бәләкәс ауылдарҙа ла. Киң итеп эшләнгәнгә, тығындар ҙа юҡ. Һелкенмәй генә барғас, «Анна Каренина»ны алып уҡый башланым.
– Ана, Ҡазан! – әсәйемдең һүҙҙәре мине XVII быуаттан әлеге ваҡытҡа килтерҙе. Алдыбыҙҙа ҙур, матур ҡала. Һаумы, Ҡазан! Һиңә Өфөнән ҡайнар сәләм!
22 июль.
Бөтәбеҙ ҙә иртәнге һигеҙҙә килеп торҙоҡ. Бер нисә көнгә алып торған өйҙөң беседкаһында сәй эсергә булдыҡ. Тиҙ генә ашайыҡ та ҡаланы ҡарарға сығайыҡ, тип һөйләштек. Аш бүлмәһенә инеп сәғәткә ҡараһам, 6-ны ғына күрһәтә! Бында Мәскәү ваҡыты менән йәшәгәндәрен онотҡанбыҙ бит! Йүгереп сығып, башҡаларға ла әйттем. «Баштан сыҡҡан. Бөтә Ҡазан йоҡлай, беҙ шаулашабыҙ», – тип әсәй көлөп, сәй яһаны.
Ҡаланың таҙалығы хайран итте. Йөҙ метр һайын сүп һала торған һауыттар ҡуйылған. Тығындар юҡ. Шуға тиҙ генә килеп еттек. Ой, Аҡ Кремль! Киттек, киттек шәберәк! Тик улай килеп сыҡманы, парковканы таба алмай йөрөнөк. Ҡайҙа һуң ул? Үтеп барған кешеләр ярҙам итте, ер аҫтына күрһәттеләр. Ҡайһылай йәтеш эшләгән татар дуҫтар! Водителдәргә лә, йәйәүлеләргә лә уңайлы. Эх-х, беҙҙә лә Салауат майҙанында ошолай парковка эшләһәләр, ҡайһылай шәп булыр ине. Авариялар ҙа кәмер, нервыларҙы ла бөтөрмәҫ инек.
Аҡ Кремль, Ҡол-Шәриф мәсете, Сөйөмбикә манараһы, төрлө сиркәүҙәр, Игенселәр һарайы – барыһы ла һоҡландырҙы. Ҡазан халҡы тарихын һаҡлай белгән, маладистар! Оҙаҡламай Волга буйына төштөк, ә унда-а... Ял итеүселәргә бөтә шарттар булдырылған: төрлө аттракциондар, прокатҡа велосипед, ролик, самокаттар тәҡдим итәләр, ҡапҡылап сығыу урындары бик күп. Рәхәтләнеп фотоға төшөп, күтәренке кәйеф менән ундағы Арбатҡа киттек.
24 июль.
Бына, исмаһам, һәйкәл! Көндәлегем, һин үҙеңде берәй ҡасан ҡырмыҫҡа кеүек кескәй генә итеп тойғаның булдымы? Волгоградтағы ҙур итеп яһалған «Ил-Әсәм саҡыра» һәйкәле эргәһендә үҙемде бәп-бәләкәс кенә итеп тойҙом. ...Мамай Ҡурғанына инер алдынан сәскәләр һатып алдыҡ. Бөтә яҡтан һуғыш йылдары йырҙары яңғырай, эргәбеҙҙән кадеттар марш менән үтеп китте. Күргән һәйкәлдәр һәм иҫтәлекле урындар мине һоҡландырҙы.
25 июль.
Бер нисә сәғәттән Туапсеға барып етәбеҙ, диңгеҙҙе күрәбеҙ, әммә минең кәйефем юҡ. Ни өсөн? Юл бәләһе, кисә көнө буйы шым ғына тәҙрәмде асып килдем, йомшаҡ елгә ҡыуандым. Ә бөгөн торһам, ҡолағым шешкән! Төнгөлөккә әсәйем йылы компресс ҡуйҙы. Уянып киткәс, иң беренсе ҡолағымды тотоп ҡараным: ауыртмай ҙа ул.
Был көн дә иҫтәлекле булды. Шаумян артылышын үттек. Кавказ тауҙарының остарында йөрөүе ҡыҙыҡ та, ҡурҡыныс та, сөнки юл өҫкә генә китеп тик бара. Оҙаҡламай Туапсе ҡалаһына индек, ул беҙҙе бик матур ҡаршыланы: урамдар тулы виноград, абрикос ағастары, һоҡланғыс сәскәләр. Ярты сәғәттән яҡшы кәйеф менән диңгеҙ менән күрешергә киттек. Ана, ул яҡында ғына...
27 июль.
Көҙгөлә үҙемде күреп, таныманым: помидор кеүек ҡып-ҡыҙыл ҡыҙ минме ул? Ҡайһылай ныҡ янғанмын! Әллә нисә көндө Ҡара диңгеҙ буйында үткәрәбеҙ, һыуҙа йөҙәбеҙ ҙә ҡояш аҫтында ятабыҙ.
Туапсе – бик матур ҡала. Теплоходҡа ултырып Киселёв ҡаяһына барҙыҡ. «Гәүһәр ҡул» киноһындағы балыҡ тотҡан урынды шунда төшөргәндәр. Был ергә мин ғашиҡ булдым. Диңгеҙҙең һыуы тап-таҙа, таштар эре...
28 июль.
Алдыбыҙға шаулап электричка килеп туҡтаны. Бөгөн Олимпик ауылына барабыҙ. Сочиға килгәс, иң беренсе 2014 йылда олимпиада үткән ергә килдек. Ысынлап та, Ҡышҡы олимпиадаға Рәсәй бик шәп әҙерләнгән булған икән. Олимпик парктың бөтә ерен ҡарап бөткәс, киттек пляжға. Эҫе көндә диңгеҙ һыуы ғына ҡотҡара ала! Ярты көнөбөҙ ошонда үтте, иҫтәлеккә сувенирҙар алдыҡ.
1 август.
Иртәгә ҡайтыр юлға сығабыҙ. Эх-х, Ҡара диңгеҙ... Шул хәтлем һине яратам! Хәҙер ҡайтырға ваҡыт, тыуған еремде һағындым. Башҡортостан, Әбйәлил, беләһеңме, ниндәй матур ерҙәр?! Һинән уларға сәләм ебәрергә һүҙ бирәм. Ә әлегә, һау бул, һау бул, Ҡара диңгеҙ!
4 август.
Сәйәхәттең аҙағы етеп тә килә. Артта Краснодар, Волгоград, Ульяновск, Ырымбур өлкәләре... Ана, Башҡортостан!
Был сәйәхәт минең каникулымды онотолмаҫлыҡ итте, ғаилә менән бергә бик шәп ял иттек. Атайым менән әсәйем – донъялағы иң яҡшы кешеләр, шул хәтлем уларға рәхмәтлемен.
Тыуған йортомдо күргәйнем, ҡыуанысымдан бейегем килеп китте. Беҙ ҡайттыҡ! Был сәйәхәтебеҙҙе бер ҡасан да онотмаясаҡмын, ысын. Сөнки ул – минең йәйем, йөрәгемдә һәм көндәлегемдә мәңге һаҡланасаҡ.
Илүзә МӘХИЙӘНОВА, йәш хәбәрсе.
Әбйәлил районы, Таһир Күсимов исемендәге Асҡар гимназияһы.


description: Бигерәк тә өлгөр инде Нәркәс Баймырҙина! Нисек барыһына ла ваҡыт табалыр. Бының өсөн тырыш та, ныҡышмал да, йылғыр ҙа булыу кәрәктер. Юғиһә, уҡыуҙан ҡайтып,

title: Күгәрсендән бит ул!


title: Беҙ – “Бәйләнештә”

maintext:
Яҙ көнө булды был хәл. Ауыл кешеләрен аптыратып, ҡурҡытып, Йәнәрғош яланында көпә-көндөҙ, буралар араларынан тегеләй-былай үтеп, бер айыу йөрөнө. Мин алыҫтан ғына ҡарап торам. Бәй, был ни хәл? Бер заман аттар өйөрө йәнтәслимгә ҡаса башламаһынмы?! Айыу баҫтыра үҙҙәрен. Ҡот-йән китте. Аттар ҡурҡышынан ташып, өйрөлөп-өйрөлөп аҡҡан Үҙән йылғаһы аша икенсе ярға йөҙөп сыҡҡандарын һиҙмәй ҙә ҡалды. Ә айыу урманға инеп китте. Ҡыйыулығын әйт әле һин уның. Кешеләрҙән дә, бысҡы тауышынан да ҡурҡмай килеп сығыуы бөтәһен дә аптыратты.
– Айыуҙар ҡыш буйына өңдәрендә ятып, яңы ғына сыҡҡас, ябыҡтар. Асығып хәле бөткәнгә аттарҙы баҫтырып тота алманы,– ти Ирғәле олатай. Ул белә, сөнки һунарсы булған.
Фәриҙә АЙЫТБАЕВА.
Бөрйән районы, Ҡолғана ауылы.


title: Беҙ – “Бәйләнештә”

maintext:
Альберт Купша, Маркс Кротов, Коля Рыжов
Был өс дуҫтың исеме ҡасандыр бөтә илгә билдәле була. Улар Ленинград өлкәһенең Смердыня ауылында йәшәп, бер синыфта белем ала. Ҡыйыу яҡташтары хаҡында урындағы халыҡ әле лә онотмай.
– Маркс – үҙебеҙҙең Смердыня ауылында тыуып үҫкән егет, Альберт ғаиләһе менән Латвиянан күсеп килгән, ә бына Коля тураһында, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бер нәмә лә билдәле түгел, – тип һөйләй мәктәп музейы етәксеһе, китапхана мөдире Марина Ефремова.
Бер мәктәптә уҡыйҙар. Һуғыш башланғанда уларға 12 – 13 йәш кенә була. Тәүҙә бөтә малайҙар кеүек урман буйлап тегеһен-быныһын ҡарап йөрөйҙәр. Аҙаҡ Маркс партизандарға китә. Уға дуҫтары ла эйәрә.
Маркстың әсәһе Евдокия Павлованың хәтирәләренән: «Бер ваҡыт беҙҙең ауыл өҫтөндә генә һауа һөжүме башланды. Бөтәһе лә өйҙәренә ҡасып, йәшенеп бөттө. Ә теге өсәү юҡҡа сыҡты ла ҡуйҙы. Баҡтиһәң, ауыл осона барып, һауалағы бәрелеште күҙәткәндәр. Самолёттарҙың береһе янып төшә. Ул беҙҙеке була. Малайҙар тиҙерәк осоусыны ҡотҡарырға ашыға. Ләкин ул үлгән була. Документтарын алып ҡайталар. Һуңынан партизандарға тапшыралар. Улар туғандарына ебәрә. Төндә шым ғына барып, осоусыны ерләйҙәр».
1941 йылдың декабрендә партизандарҙың ҡушыуы буйынса егеттәр төндә саңғы кейеп күрше Бородулино ауылына бара. Унда – аэродром. Егеттәр Ленинградҡа осҡан немец самолёттарының урынын кәрәсин фонарҙар менән билдәләргә тейеш була. Улар күрһәтеүе буйынса партизандар шул уҡ төндә килеп, фашистарҙың хәрби часына һөжүм итә. Үҙҙәрен ҡырып һалып, аттарын, ҡоралдарын, аҙыҡ-түлектәрен алалар.
Ошонан һуң фашистар подпольщиктарҙы асыҡлау өсөн бөтә ауылды тентеп сыға. Бер ваҡыт төндә Кротовтарға, ҡыҙылармеецмын, тип бер кеше килә. Ашарына, кейеренә, шулай уҡ саңғы менән фонарь ҙа һорай. Маркс бер нәмә лә бирә алмауҙары тураһында әйтә. Теге кеше тағы ла бер нисә йортҡа инә. Береһендә ярҙамға киләләр. Ул һорағандарҙың барыһын да биреп, партизандарға юлды өйрәтеп тә ебәрәләр. Ә был кеше шымсы булып сыға.
Марксты, Альбертты, Коляны һәм тағы ла бер подпольщикты ҡулға алалар. Тәүге икәүҙе аталар, Коляны аҫалар. Язалау Смердынянан алыҫ булмаған Аҡ күл яры буйында башҡарыла.
Мәктәп музейында әле Альберт менән Маркстың фотолары һаҡлана. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Коляныҡын бер ҡайҙан да таба алмағандар.
Һуғыштан һуң дуҫтарҙың үлгән урынына иҫтәлекле монумент ҡуйыла. Совет заманында уҡыусыларҙы пионерға алыу тантанаһы йыл һайын ошо урында үткәрелгән була. Күптән түгел был традиция ҡабаттан яңыртыла.
Был өс тағандың батырлығы тураһында балалар белергә тейеш, ти уҡытыусылар. Ысынлап та, герой-пионерҙар була улар.
Өс дуҫ I дәрәжә Ватан һуғышы ордены, I дәрәжә «Ватан һуғышы партизанына» миҙалы менән бүләкләнә.
Үкенескә ҡаршы, Коля Рыжовтың фотоһы архивтарҙа һаҡланмаған.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА әҙерләне.


description: Нәркәс атаһы менән. Өфөләге урта махсус музыка колледжының ХI синыф уҡыусыһы Нәркәс Юлдашева башҡорт бейеүе менән ТНТ каналының «Бейеүҙәр» шоу программаһына

title: Беҙ – “Бәйләнештә”


description: Үҙеңде һәйбәт тойоу өсөн дөрөҫ тә, файҙалы ла туҡланырға кәрәк. Уҡыуға күп көс сарыф ителә, ә уны тулыландырмайынса булмай. Һәр көн бала организмы билдәле

title: Дөрөҫ туҡлан, башың эшләр


description: Эльдар әсәһе менән. Бәләбәй егете Эльдар Суфиянов менән «Ауыл хужалығы иҫәбен алыу балалар күҙлегенән» тигән иншалар конкурсында еңеүселәрҙе тәбрикләү

title: Ир данын ат арттырыр


title: Муся Пинкензон | Йәншишмә

maintext:
Фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә ул бер немец һалдатын да үлтермәй, листовкалар ҙа таратмай, поездар ҙа шартлатмай. Ун бер йәшлек ҡурҡыу белмәҫ йәһүд малайының ҡоралы скрипка була.
Йәш музыкант Абрамды бер кем дә исеме менән йөрөтмәй. Бөтәһе лә иркәләп «Муся» тип өндәшә. Әсәһе яратып: «Абрамуся», – тип әйткән була, аҙаҡ ҡыҫҡартып, Мусяһы ғына тороп ҡала.
Муся Пинкензон 1930 йылда Молдавиялағы (ул ваҡытта Румыниялағы) Бельцы ҡалаһында донъяға килә. Уларҙың ғаиләһе әллә нисә быуынды берләштергән табиптар нәҫеленән. Мусяның атаһы, Владимир Пинкензон, уны дауам итеүселәрҙең береһе була. Урындағы халыҡ алтын ҡуллы табипҡа оло хөрмәт менән ҡарай.
Ә Муся бәләкәй генә сағынан музыкаға тартыла. Биш йәшендә ул ҙур оҫталыҡ менән скрипкала уйнай. Йәш талант тураһында бөтә ҡала гәзиттәрендә яҙалар.
1940 йылда Бессарабия, уның менән бергә Бельцы ҡалаһы ла СССР составына инә. Муся пионерға алына. Музыка менән шөғөлләнеүен дауам итә. Атаһы ауырыуҙарҙы дауалай. 1941 йылда малай Молдавияның 1-се республика үҙешмәкәр һынлы сәнғәт олимпиадаһында ҡатнашырға тейеш була. Ләкин һуғыш башланып, бөтә пландары селпәрәмә килә.
Уларҙың ғаиләһе Кубангә, Усть-Лабинск станицаһына, эвакуациялана. Владимир Пинкензон хәрби госпиталдә эшләй башлай, Муся ундағы мәктәпкә уҡырға бара. Кистәрен атаһы янына госпиталгә килеп, яралылар өсөн скрипкала уйнай.
1942 йылда немецтар Кубанде лә баҫып инә. Госпиталдән табиптарҙы ла, яралыларҙы ла алып китеп өлгөрмәйҙәр. Аҙаҡҡыға хәтле ауырыуҙары янында ҡалған Владимир Пинкензонды гитлерсылар ҡулға ала һәм яралы немец һалдаттарын дауаларға ҡуша. Табип ризалашмай, уны төрмәгә ябып ҡуялар. Оҙаҡламай янына ҡатыны менән улын да килтереп ырғыталар. Нацистар бөтә булған йәһүдтәрҙе юҡҡа сығарып ҡына ҡалмайынса, башҡалар өсөн ҡурҡытыу акцияһы ла уҙғарырға була.
Язалау урынына халыҡты йыялар. Хөкөм ителеүселәр араһында күкрәгенә скрипкаһын ҡыҫҡан 11 йәшлек Мусяның да булыуын күреп, бөтәһе лә «аһ!» итә.
Балаһына теймәүҙәрен үтенгән өлкән Пинкензонды шунда уҡ атып үлтерәләр. Артынса иренә ярҙамға ташланған ҡатынын да.
Муся бер үҙе тороп ҡала. Ҡурҡыуҙан нимә эшләргә белмәйенсә ҡатып ҡалған халыҡ уға бер нисек тә ярҙам итә алмай.
Шул ваҡыт Муся:
– Офицер әфәнде, үлер алдынан миңә скрипкамда уйнарға рөхсәт итегеҙ әле, – тип мөрәжәғәт итә.
Немец ҡәнәғәт йылмайып, ризалыҡ бирә. Ул, моғайын, малай ярамһаҡланып, иҫән ҡалдырыуын үтенер, тип уйлағандыр.
Көслө музыка яңғырай. 11 йәшлек кенә бала гитлерсылар алдында ул ваҡытта Советтар Союзы гимны булған «Интернационал»ды уйнай. Халыҡ араһынан кемдер яй ғына итеп йыр башлай. Уны башҡалар эләктереп ала. Иҫенә килгән офицер:
– Сусҡа, туҡтат хәҙер үк! – тип ҡысҡыра.
Атыу тауышы яңғырай. Тәүге пуля скрипкасыны яралай. Ул уйнауын дауам итергә тырыша. Яңы залп Мусяның ғүмерен өҙә.
Шулай итеп, халыҡты ҡурҡытыу акцияһы фашистарҙың үҙҙәренең кәмһетелеүе менән тамамлана. Был көндө станица халҡында Еңеүгә яңынан өмөт уяна. Был ышанысты уларға бәләкәй генә скрипкасы малай ҡайтара.
Һуғыштан һуң Муся Пинкензонды атып үлтергән урынға һәйкәл ҡуйыла.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА әҙерләне.


title: Тимурсылар ярҙамға ашыға

maintext:
Мәктәпкә килеп ингәс тә: «Һеҙҙә тимурсылар бармы ул?» – тип ҡыҙыҡһынабыҙ. Беҙҙе ҡыуандырҙылар. Улай ғына ла түгел, алтынсы синыф уҡыусылары менән бергәләп ветерандар Лена Барый ҡыҙы һәм Әхтәм Хәйбулла улы Исламғоловтарға барып килергә тәҡдим иттеләр.
– Әйҙәгеҙ һуң, – тип ихлас ризалаштыҡ.
Юл буйына балалар менән һөйләшә-һөйләшә барып, Исламғоловтар өйөнә килеп еткәнде һиҙмәй ҙә ҡалдыҡ. Йорт хужаһы Әхтәм Хәйбулла улы ҡапҡа алдында уҡ ҡаршы алды.
– Әллә ни эш тә юҡ инде, – тигән була үҙе. Тимурсылар аптырап ҡалманы. Таптылар эште. Малайҙар ҡулдарына һәнәк, тырма, һепертке тотоп, ҡапҡа алдын, өй тирәһен сүп-сарҙан, ҡойолған япраҡтарҙан «һә» тигәнсе таҙартып та ҡуйҙы.
Ҡыҙҙар Лена инәй янына инде. Синыф етәксеһе Зилә Биктимер ҡыҙы Искәндәрова менән уның хәлен белештеләр, ниндәй ярҙам кәрәген һораштылар.
– Балаларға, уҡытыусыларға рәхмәт инде, – тип шатланды инәй. – Онотмайҙар, ярҙам итеп торалар. Беҙгә ни, өлкәндәргә, уларҙың яныбыҙға килеп китеүҙәре лә ҙур һөйөнөс.
Лена Барый ҡыҙы менән Әхтәм Хәйбулла улы – икеһе лә ветеран уҡытыусылар. Хаҡлы ялға тиклем мәктәптә эшләгәндәр. Лена инәй – географиянан, ә Әхтәм бабай хеҙмәттән, физкультуранан дәрес биргән. Бөтә ғүмерҙәрен мәктәпкә арнағандар.
Үҙҙәренең ике ҡыҙы, бер улдары бар. Өфөлә, Ермолаевкала үҙ аллы донъя көтә улар. Балалары ла, ейән-ейәнсәрҙәре лә ауылға ҡайтып, хәлдәрен белеп, ярҙам итеп китәләр икән.
Алтынсылар был көндө ветерандарҙы ҡыуандырып, үҙҙәре лә ҡәнәғәт йөҙ менән өйҙәренә таралышты.
– Беҙҙең мәктәптә тимурсылыҡ эше онотолғаны юҡ, – ти мәктәп директоры урынбаҫары Гөлгөнә Йүнир ҡыҙы Абдуллина. – Бишенсенән алып һәр синыфҡа ветеран уҡытыусылар беркетелгән. Күбеһенә яҙғы-көҙгө баҡса эштәрендә ярҙам итәбеҙ. Беҙҙә юғары синыфтарҙа ирекмәндәр төркөмө лә бар. Улар яугир-интернационалист Нафиҡ Аллабирҙиндың ҡәберен ҡарап-тәрбиәләп тора, төрлө өмәләрҙә ҡатнаша. Мәҙәниәт йорто янына ағас үҫентеләре лә ултырттыҡ.
Бик хуп! Башҡа яҡтарҙа нисектер, был мәктәптә тимурсылар командаһы, ысынлап та, әүҙем эшләй. Ветерандарҙы мәктәпкә осрашыуҙарға ла саҡырып торалар, байрамдарҙа ҡотларға ла онотмайҙар.
М. ӘБЕШЕВ.
Көйөргәҙе районы, Яҡшембәт мәктәбе.


title: Беҙ – “Бәйләнештә”

maintext:
Ғаилә. Уны бәләкәй генә бер дәүләткә тиңләйҙәр. Ысынлап та, һәр ғаиләнең үҙ ҡанундары, йәшәү рәүеше, йолалары була. Сибай ҡалаһында йәшәгән Баһумановтар ғаиләһендә лә үҙҙәренә генә хас ҡағиҙәләре бар икән.
– Өйҙә балалар беҙгә туған телебеҙҙә өндәшмәһә, яуап бирмәйбеҙ, компьютер янына ултырырға рөхсәт итмәйбеҙ, – ти Айһылыу Әхәт ҡыҙы. Бик һәйбәт «яза»! Юғиһә, ҡала ерендә барыбер башҡортса аралашыу әҙерәк. Мәктәптә уҡыусылар үҙ-ара күберәк урыҫса ғына һөйләшәләр. Өйҙә лә ирек ҡуйһаң, телде белмәй үҫеүҙәрен көт тә тор. Афарин, Баһумановтар!
Был матур ғаилә дүрт бала тәрбиәләп үҫтерә: өс ҡыҙ һәм бер малай. Эльмира менән Илүзә ҡаланың 14-се мәктәбендә ун беренселә һәм алтынсыла уҡый. Эльвира 6-сы белем усағында – X, ә кинйәләре Арыҫлан Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге 13-сө лицейҙа II синыфта белем ала. Бөтәһе лә тырыша, һәйбәт билдәләр менән атайҙары һәм әсәйҙәрен ҡыуандырып тора. Эльмира математика, урыҫ теленән ҡала олимпиадаларында ҡатнаша. Ҡыҙҙар «Урал батыр» эпосын да бик теләп өйрәнә. Илүзә мең юлдан ашыу ятлаған. Ул йәнә испан телен үҙ аллы үҙләштерә башлаған. Испанияла бер туғандары йәшәй икән. Илүзә лә был илде барып күрергә хыяллана.
Балалар бөтәһе лә ҡалалағы спорт мәктәбендә шөғөлләнә. Эльмира – кикбоксингты, Илүзә баскетбол секцияһын һайлаған. Эльвира волейбол уйнарға ярата, бейеү түңәрәгенә йөрөй. Арыҫланды иһә быйыл футболға биргәндәр. Ғаиләлә берәү бөтәһе өсөн, бөтәһе берәү өсөн ҡағиҙәһе лә яҡшы үтәлә. Берҙәмлек көслө. Сөнки берәй иҫкәрмә булһа, айырым бер бала түгел, бөтәһе лә яуаплы була һәм шелтә ала. Үҙаллылар. Һәр кем ниндәйҙер эш үтәй. Ҡыҙҙар – өйҙәге таҙалыҡ, ә ҡустылары ишек төбөндәге аяҡ кейемдәренең тәртиптә теҙелеп ҡуйылыуы өсөн яуап бирә. Эшкә өйрәнеү шулай бәләкәй генә вазифаларҙан башлана инде ул.
– Балаларға ышанабыҙ. Эштән һуң ҡайтырға тура килһә, ашарға ла бешереп ҡуялар. Бер ҡыҙыҡ ваҡиға хәтергә уйылып ҡалған. Эльмира менән Эльвира өсөнсөнө һәм икенсене тамамлаған ине. Беҙҙе аптыратып, былар былау бешереп ҡуйғандар. Итте нисек турағандарҙыр? – тип һөйләй әсәйҙәре. – Бәлеш, бүтән ризыҡтар ҙа әҙерләй беләләр. Ҡул эшенә лә өйрәнеп үҫһендәр, тип тырышабыҙ. Әле яңыраҡ бергәләп ултырғыс түшәктәре эшләп ҡараныҡ.
Баймаҡ районының Төрөкмән, Муллаҡай ауылдарында өләсәйҙәре лә йәшәй икән. Уларға ла барып йөрөйҙәр, бесән эшләшәләр, йәшелсә, емеш-еләк үҫтерешәләр. Төрөкмәндәге өләсәйҙәре менән хатта серҙәш тә ҡыҙҙар. Берәй сетерекле һорауҙары булһа, уның менән дә кәңәшләшәләр.
Тәрбиә башы – ғаиләнән. Киләсәктә бына тигән кешеләр булып китер әле Айһылыу һәм Илһам Баһумановтарҙың балалары.
Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА.


title: Аждаһа эҙенән | Йәншишмә

maintext:
Мажаралы повесть
Сер
Балыҡ һаҡлау ойошмаһы инспекторы Әхтәр Һибәтов ауыҙынан ысҡынған Сыбаркүл «феномены» тирәләй ни аралалыр тарала башлаған шом тулы ҡурҡыныс хәбәр, көнләп кенә түгел, сәғәтләп ҡуйыра барҙы ла бер мәлде үҙенең иң юғары нөктәһенә етте: имеш, күлгә үҙе имәнес, үҙе рәхимһеҙ аждаһа эйәләшеп алған. Яр ситенә яҡын килгән йәнлек менән абайламай һыу өҫтөнә төшкән ҡош-ҡортто «һә» тигәнсе йота ла ҡуя икән! Былай барһа, бер килеп, кешегә лә сират етмәҫ, тимә. Әлеге «феномен»дың иң ҡыҙығы ла, иң сәйере лә шунда: ауыл халҡы бер ниндәй ҙә төплө дәлилдәр менән раҫланмаған ҡоро һүҙҙәргә, ошоғаса бер кемдең дә күргәне булмаған аждаһаға ышана ла ҡуя. Шунлыҡтан күлдә һыу инеүселәр, елкәнле лә, елкәнһеҙ ҙә кәмәлә йөҙгәндәр, хатта бер нәмәнән ҡурҡмаҫ, күпте күргән балыҡсылар һаны ла көндән-көн кәмей бара.
Бер-береһенә ишелә-сырмала үҫкән тал, муйыл ағастары, башҡа эреле-ваҡлы ҡыуаҡлыҡтар һәм дә күп йыллыҡ ҡамыш тумарлығынан торған йөҙөп йөрөүсе утрауҙар тирәһендәге һыуҙа һәр төрлө балығы мыжғып торһа, көтөү-көтөү булып, ҡоштары мәж килә. Һуңғыларының байтағы ошо шырлыҡ-утрау эсендә оя ҡороп кинәнә – бында тыныс та, хәүефһеҙ ҙә. Дөрөҫ, әлегә миҙгеле килеп етмәгәнлектән, күпләп балыҡ тотоу ҙа, өйрәктәргә һунар итеү ҙә башланмаған. Балыҡты ҡармаҡҡа эләктерергә генә рөхсәт булһа, ҡош-ҡорт аулау ҡәтғи тыйылған. Ни өсөн тигәндә, балыҡтың йылдам ыуылдырыҡ сәскән, ҡоштарҙың күпләп бала сығарған осоро. Был мәлдә уларҙы бимазаларға һис ярамай. Ошоно аңлаған күп кеше мылтығын да, йылым-маҙарын да йыйып тора: әлегә ваҡыты ул түгел. Шулай ҙа күпселек намыҫлы балыҡсылар менән һунарсылар араһында нәфсеһенә хужа була белмәгәндәр ҙә осраштырып ҡуйғылай. Айырыуса браконьерҙар әрһеҙләнә. Балыҡ ҡурсалау инспекторының яңғыҙ һәм бар ергә лә өлгөрә алмағанлығын күреп торған оңҡоттар бигерәк тә үҙе тәмле, үҙе ифрат үтемле аҡбалыҡты ау менән тотоп тәләфләй. Уның менән һатыу итеү хатта бәғзе берәүҙәрҙең төп кәсебенә әйләнә. Алтынға бәрәбәр мөғжизә балыҡты әллә ҡайҙарҙа ятҡан – сит-ят ерҙәрҙән килгән йүнһеҙ әҙәмдәр тоҡ-тоҡ тейәп китә. Шул хәтлемен нимә итәләрҙер, аптырарһың? Улар күҙгә салынып бармаҫ ауын да һала, йөҙәр метр оҙонлоҡҡа еткән йылым менән дә һөҙә, балыҡтың күпләп йыйылған урынына нәрәтә ырғыта. Аҡса, еңел табыш хаҡына йәнен фиҙа ҡылыу ғына түгел, әсәһен һатырға әҙер шаҡшы браконьерҙарҙы йәмәғәтселек тә, инспектор менән милиция ла, хатта ки күлгә инеп боҫҡан ҡот осҡос аждаһа ла ҡурҡыта алмай...
Сыбаркүлдән алыҫ түгел ерҙә Ҡаҡтуғай мәктәбенең ял һәм хеҙмәт лагеры урынлашҡан. Бында йыл һайын утыҙ гектар майҙанда колхоз малы өсөн аҙыҡ сөгөлдөрө үҫтерәләр. Сират буйынса әле лагерҙа алтынсы-етенсе синыф уҡыусылары ята. Бөтәһе илле биш ҡыҙ һәм малай. Ауыл күренеп тороуға ҡарамаҫтан, кәрәкмәгәнгә ҡайтып-китеп йөрөүсе юҡ. Сөнки бында күпкә ҡыҙығыраҡ. Теләйһең икән – сайыр еҫе аңҡып торған бүрәнә өйҙә, теләһәң, палаткала йоҡла: бер кем бер һүҙ өндәшмәҫ. Өй янында спорт майҙансығы менән ҙур ашханаһы ла бар. Яҡында ғына сөгөлдөр баҫыуы йәйрәп ята. Уны уҡыусылар ҡарап, тәрбиәләп тора.
Килгән көндө лагерь етәксеһе Гәрәй Ғирфан улы уҡыусыларҙы теҙеп ҡуйҙы ла:
– Малайҙар һәм ҡыҙҙар! Мин һеҙҙең, үткән йылдағы һымаҡ, быйыл да һынатмаҫығыҙға ышанам. Хужалыҡ малдары туҡ һәм һимеҙ булһын өсөн хәлдән килгәнсә тырышыу кәрәк. Йөҙҙәребеҙгә берүк ҡыҙыллыҡ йүгертмәйек, – тине. Унан ары тағы күп кенә нәмәләр хаҡында һөйләп ташланы. Сығышы ахырында, һорауҙар юҡмы, тип тә ҡыҙыҡһынды. Ә улар, әлбиттә, күп ине.
– Ағай, ә күлгә аждаһа эйәләшеп алған икән, тигән хәбәргә нисек ҡарайһығыҙ? – башҡалар ҡыймай торған һорауҙы бошмаҫ Ләйлә бирә һалды.
– Бер нисек тә. Буш хәбәр ул, балалар. Кемдеңдер яман уйҙырма-хаслығы...
– Уйҙырма? – һүҙгә йомоҡ Әлсинә ҡушылды, – ә ул сағында ҡом өҫтөндәге эҙҙәре ҡайҙан? Тенәүге көн, беләһегеҙме, хатта күҙ алдында ҙур ҡаҙ ғәйеп булған, ти...
– Уныһын кем күргән? – Гәрәй ағай битараф күренергә тырышты.
Уҡыусылар шымып ҡалды. Сөнки ҙур ҡаҙҙың кемдеңдер күҙ алдында ғәйеп булғанлығы хаҡында барыһы ла ишетеүгә ҡарамаҫтан, үҙ күҙҙәре менән күреүсе юҡ ине.
– Күп лаҡылдаған кешене иң тәүҙә эләктереп ала икән ул аждаһа, – һәр саҡ аҡыллы күренергә тырышҡан Алмас ҡыҙҙарға төрттөрөп ауыҙ йырҙы.
– Юҡ-барға әүәҫ хәбәр тоҡсайҙарын һыу аҫтына һөйрәп төшә лә китә икән, – ярамһаҡ Баһау уны йөпләп ебәрҙе.
Уңайһыҙ хәлдә ҡалған ҡыҙҙарға ҡарап күмәкләп көлөштөләр.
– Йәгеҙ, балалар, булмаған һәм бер ваҡытта ла булмаясаҡ уйҙырма йән эйәһенә ҡағылышлы бәхәстәрҙе ошо урында бөтөрәйек, – Гәрәй Ғирфан улы шаулаша башлаған уҡыусыларын тынысландыра һалды, – йәнә бер ҡабатлайым: аждаһа – буш хәбәр ул. Уға ышанмағыҙ ҙа, хафаланмағыҙ ҙа.
Башҡаса һорауҙар булманы.
Линейканың аҙағында өс айырылмаҫ дуҫ – Алмас, Баһау һәм Ғәҙел – бер ситкә аулаҡ тартты. Улар электән таныш ҡамышлыҡҡа ыңғайланы ла шунда ятҡан яҫы таш өҫтөнә барып ҡунаҡланы. Әлеге урын – уларҙың яратҡан төйәге.
Һағындырған да һуң был яҡтар! Ана, көнгә янып ҡоңғортланған йөҙҙәрҙе иркәләй-иркәләй иҫкән еләҫ ел ихтыярына бирелеп, аҙашҡан күсмә утрауҙар йөҙөп бара. Утрауҙар менән бергә уларҙы төйәк иткән тереклек тә күсә. Улар шул рәүешле һәр ваҡыт хәрәкәттә: туҡтауһыҙ тегеләй ҙә, былай ҙа күсенешеп күл гиҙәләр. Ереккән ерең булмаһа, шулай кемдеңдер ыңғайына йөрөйһөң дә ятаһың инде ул. Үҙеңдең иркең дә булмағас, ышаныслы тамырың да юҡ...
Ярға яҡын һонтор ҡамышлыҡ эсендә йәшәйеш гөрләп тора: ниндәйҙер күренмәҫ ҡошсоҡтар сырҡылдай, әле генә яҡты донъяға сыҡҡан өйрәк бәпкәләре инәләренә тауыш бирә, уларҙы һағалап, һауала аҡсарлаҡтар сайҡылдаша.
Алдарындағы илаһи күренешкә бер ҡатлы үҫмер күҙҙәре менән баҡҡан дуҫтар, ошо ҡабатланмаҫ хозурлыҡты тыуҙырған ғәжәп һиллекте яңылыш ҡына боҙоп ҡуя күрмәйек, тигән һымаҡ байтаҡ ваҡыт һүҙһеҙ ултырҙы. Һәр ҡайһыһы үҙ хистәренә бирелгән малайҙар ваҡ тулҡындарҙың ҡырсынташҡа бәрелеп ҡыштырлауын тыңланы, көмөш батмус ише көләкәс ҡояштың шул уҡ тулҡындар өҫтөндә сағылып бейегән күҙ ҡамаштырғыс нур-ҡыйырсыҡтарын һоҡланып күҙәтте.
Был шым ҡалып ултырған өс малай араһында яҙылмаған сәйер ҡанун бар. Баһау менән Ғәҙел үҙҙәре лә һиҙмәҫтән, Алмасты башлыҡтары итеп һанай һәм бер ниндәй мәжбүр итеү булмаһа ла, уға буйһона һымаҡ. Әлеге буйһоноу ғәләмәте улар бәләкәс саҡтан уҡ килә һәм әле лә дауам итә. Бында ла әшнәләр, ана, Алмас ни әйтер икән, тигән кеүек, уға ҡарап-ҡарап ала. Сөнки башлыҡтың бөгөн һүҙе күп булырға тейеш. Күп һәм мөһим. Тик ул әллә тегеләренең түҙемлеген һынай, әллә әйтер һүҙен онотҡан – өндәшмәй. Ләкин ошо рәүешле ултырыуҙың бер ахыры булырға тейеш тә баһа, тынлыҡ мәңге дауам итә алмай. Шуға ла Алмас ҙур тәүәккәллек менән тәмләп кенә һүҙ башланы:
– Тимәк, былай, малайҙар: күҙәтеүҙе, алдан һөйләшкәнсә, бөгөндән үк башлайбыҙ. Баһау, кеҫә фонарыңды алдыңмы?
– Һуң алмай, килешелгән бит.
– Бик мәслихәт. Ә һин икеләнә инең, хәл иттеңме? Ҡушылаһыңмы беҙгә әллә?.. – башлыҡ талапсан-һынамсыл ҡарашын Ғәҙелдең зәп-зәнгәр күҙҙәренә төбәне. Уныһының ошоғаса һаман арына алмаған бер алама ғәҙәте бар: йомош ҡушһындармы, берәй нәмә һораһындармы – башта инәлтеп алырға ярата. Ана был юлы ла көтмәгән ерҙән:
– Юҡ, ризалашмам, шәт. Эт сапҡанға – бет саба, тигәндәй, татлы йоҡоларымды ҡалдыра-ҡалдыра, донъяла булмағанды юлламаҡҡа, юҡ артынан йөрөп ятылмаҫ инде, – тип һалды. Әллә ысынды әйтте, әллә шаяртырға теләне – үҙе лә абайламай ҡалды. Шулай ҙа уйламай ысҡындырғанына үкенеп ҡуйҙы, ләкин һуң ине: һүҙ турғай түгел, ауыҙыңдан бер осоп сыҡтымы...
Тиҫкәре мәйел Ғәҙелдең йәпһеҙ хәлдә ҡалғанлығын һиҙә һалып алған Алмас инәлеп тормаҫҡа ҡарар итте, буғай:
– Үҙ мәйелең, – ул асыу ҙа белдермәне, өгөтләп тә маташманы. Сөнки тегеһенең бер аҙҙан йүгереп кире килерен яҡшы белә. Шулай ҙа:
– Тик ҡара уны, тиҫкәре йән, был һөйләшеүҙе бер кем дә белергә тейеш түгел, – тип иҫкәртеп ҡуйыуҙы кәрәкле тапты.
– Уның урынына берәй ҡыҙға әйтһәк... – Баһау аҫтыртын семетеп тә алды: малаймын тигән малай өсөн ҡыҙҙарға тиңләүҙән дә мәсхәрәлерәк кәмһетеү буламы икән?..
– Үҙең нисек һуң, Баһау, бәғзе берәүҙәр ише шөрләмәйһеңме? – Алмас та кинәйә менән төрттөрҙө.
– Һы, нимәһенән шөрләп торорға? Ошоғаса уның бер кемде лә йотҡаны юҡмы – юҡ. Беҙгә лә ҡағылырға ҡыймаҫ.
– Тимәк, һин аждаһаның барлығын инҡар итмәйһең?
– Инҡар итеү түгел, уның булғанын теләр инем.
– Шәп малай, юҡ, шәп егет һин, Баһауетдин! – Алмас тоғро дуҫының иңбашынан ҡосаҡлап ҡыҫты, – перәме күренеп тора: исемең тиккә генә Баһау түгел...
– Ә нимәне аңлата һуң минең исем? – тип тегеһе аптырай төштө.
– Һинең исемме? Һинең исем шәп кеше төшөнсәһенә тап килә.
Баһауетдин эре генә тамаҡ ҡырып ҡуйҙы: күрҙеңме, йәнәһе, ағаңды. Ә Ғәҙелдең шул ерҙә кикреге шиңде. Быны шунда уҡ күргән Алмас уны йәлләп ҡуйҙы, шикелле, йыуата һалды:
– Һин дә былай арыу дуҫһың, Ғәҙел, – тип уға йылы һүҙен ҡатты, – тик...
– Тик, нимә? Әйтеп бөтөр.
– Тик... кәрәкмәгәнгә күберәк һөйләйһең дә юҡ-барҙан артыҡ шикләнеп бараһың. Тәүәккәллек етешмәй һиндә, тәүәккәлерәк булһаңмы...
– Һи-и, уныһы ғына төҙәтерлек, – үҙе тураһында ҡот осҡос баһа көткән Ғәҙел ҡәнәғәт ҡалды, – беҙҙең йәштә ундайы ғына була инде ул.
– Алтылағы – алтмышта, тиҙәр, шуны онотма.
– Йәнә лә, күп һөйләү аҙ уйлағандан килә, имеш, – Баһау кинәйәләүен дауам итте, – шул ысынмы икән, нисек уйлайһығыҙ?
– Нисауа, кәрәкле сағында уйлай ҙа беләбеҙ беҙ. Башты кәпәс кейер өсөн генә йөрөтмәйбеҙ, – кинәйәне һаман аңламаған Ғәҙел маһайып алды.
– Ә хәҙер инде китһәң дә була, тиҫкәре йән, – уның ҡупая башлағанын оҡшатмаған башлыҡ йомшаҡ, әммә талапсан итеп өндәште, – беҙҙең һөйләшәһе һүҙ бар, биғәйбә.
Шунда уҡ башы һәленеп төшкән «тиҫкәре йән» яҫы таш янынан теләр-теләмәҫ кенә ҡуҙғалды.
– Ярай, әлегә уйлана торһон, ә һин, Баһау, тыңла, – Ғәҙел күҙҙән юғалғас та, Алмас, яҡыныраҡ кил әле, тигән ҡул ишараһы яһаны. Икәүләшеп эйелә төшкәндән һуң башлыҡ шыпырт ҡына һүҙ башланы, – тимәк, былай: отбойҙан һуң төн ҡараңғылығында ошонда киләбеҙ. Һиҙеп ҡалмаһындар өсөн, һалҡыныраҡ булһа ла, палаткала ҡунырға тура килер. Ишетһен ҡолағың, беҙҙең башланғыс – оло сер. Был хаҡта бер кем дә белергә тейеш түгел. Төшөндөңмө?
– Төшөнмәгән ҡайҙа...
– Серҙе һаҡларға ант килтер!
– Антым-шинтым! Икмәк өҫтө!
Малайҙар шул рәүешле анттар аша һүҙ беркетеште. Ләкин ошо үтә лә йәшертен һөйләшеүҙе йәнә кемдеңдер тыңлап тороу мөмкинлеге уларҙың башына ла инеп сыҡманы, шунлыҡтан ҡамыш араһынан шыуышып уҙған төнгө өрәк ише шәүләне шәйләмәй ҡалдылар. Былар килешеп, ҡул ҡыҫышҡандан һуң әлеге шәүлә тауыш-тын сығармай ғына йоҡоға талған лагерь яғына ҡарап шылды. Ул аяҡ остарына ғына баҫып барған бар ергә өлгөр Ләйлә ине. Әхирәте Әлсинәне таба һалып, шаҡ ҡатырғыс серҙе тиҙерәк асҡыһы, бар белгәнен йәһәтерәк һөйләп биргеһе килде уның. Быны эсеңә йәшергән көйө нисек түҙеп йөрөмәк кәрәк...
Эҙәрмәндәр
Йәйҙең оҙон көнөнөң аҙағына тиклем күл төбөндә йәшеренеп ятҡан ҡараңғылыҡ, ҡояш батышы ыңғайына әкренләп өҫкә күтәрелә барҙы ла, ер өҫтөн дә, һыу көҙгөһөн дә берҙәй ҡаплап тирә-яҡҡа таралды. Айыртылған һөт төҫөндәге күкшел-шыйыҡ томан, тотҡонлоҡтан ҡотолғандай, ҡамышлыҡ эсенән сығып, быу бөркә ятҡан йылымыс күл, һутлы үләндәр, туҙанлы юл өҫтәренә йәйелде һәм тынып ҡалған үҙәндәр буйлап ағып китте. Бая ғына ҡыҙарып торған көн батышы асыҡ алһыу буяуҙарға мансылып, күҙ алдында ғәжәп матур төҫ алды. Ошо үҙе серле, үҙе һоҡланғыс илаһи тәбиғәт күренеше ауыл кешеһе телендә ябай ғына, киске эңер төшөү, тип атала.
Дауамы бар.


description: Берҙәм тауыш биреү көнө яҡынлашҡан һайын һәр ғаиләлә «Һайлауға бараһыңмы?», «Нисә йәштән һайларға ярай?», «Кемде һайларға?», «Ҡайһы кандидатҡа тауыш бирһәк,

title: Нисек һайларға, кемде һайларға?


description: 1. Ваня АЛЕКСЕЕВ, Салауат ҡалаһы, 1-се гимназия, XI синыф. 2. Алмаз ӘЛИМБӘКОВ, Ауырғазы районы, Талбазы лицейы, X синыф. 3. Лена АМПИЛОГОВА, Күмертау ҡалаһы,

title: 2016/17 уҡыу йылында Башҡортостан Республикаһы Башлығы стипендиаттары


title: Алдан юралған байлыҡ

maintext:
Йәшәгән, ти, бер ҡытай малайы.
– 36 йәшең тулғас, бик бай кеше буласаҡһың, улым, – тип уның киләсәген бер ҡарт юрап киткән. Бындай яңылыҡты ишетеп, ата-әсәһе, хатта ауылдаштары ла ҡыуанған.
– Ниһайәт, үҙебеҙҙең байыбыҙ буласаҡ, – тигәндәр.
Малайҙың нәҫелендә быуын-быуындан данлыҡлы баҡсасылар йәшәгән. Тик ул бер ҙә генә был һөнәрҙе үҙләштерергә теләмәгән.
– Бәй, нимәгә ул миңә, барыбер үҫкәс, бай буласаҡмын, – тип кенә ебәргән.
Ҡарт менән ҡарсыҡ улдарын һуңғы көндәренә тиклем ашатып-кейендергән, улар донъя ҡуйғас, ауылдаштары аҙыҡ ташыған. Ә теге бахыр егет 36 йәше туласаҡ көндө һанай-һанай зарығып бөткән. Йортон, баҡсаһын һатып, ауыл ситендәге бер һарайҙа көн күргән.
Бына вәғәҙә ителгән көн дә еткән. Уға 36 йәш тулған. Тик ни эшләптер вәғәҙәләнгән байлыҡ күренмәгән. Инде күршеләре лә ашатып тамам арығас, унан баш тартҡан. Аслыҡтан ҡаҡ һөйәккә ҡалған, ти, ул. Урманда емеш-еләк булһа ла ауыҙ итәйем, тип эҙләнеп йөрөгәндә бер соҡорға тәгәрәп төшә. Шунда сығыу әмәлен дә эҙләмәй, көтөп ята. Ярай әле үтеп барған кешеләр тартып сығара. Һарайына саҡ ҡайтып йығылып үлә бахыр.
Теге донъяға барып эләккәс, ошаҡлашырға теләп, Алла янына йүгерә: «Мөлкәт вәғәҙә иткән инегеҙ, ә ҡайҙа ул?» Ул тормош китабын асып ҡарай. «Дөрөҫ, һин 36 йәштә байлыҡҡа ҡойонорға тейеш инең. Туҡта әле, алтын һаҡсыһынан һорайыҡ, ни эшләп ҡытай малайы өлөшһөҙ ҡалған?» Ә тегеләр былай ти:
– Вәғәҙәләнгән хазина бар ҙа ул. Тик баҡсасылар араһында тәғәйенләнгән кешене тапманыҡ бит. Етмәһә, йортонда әллә кемдәр йәшәп ята. Эҙләмәгән ер ҡалманы, бер соҡорға барып сыҡмаһаҡ, бәлки, белмәҫ тә инек тап шул кеше икәнен. Ялҡаулығын еңеп, соҡорҙан сығыу әмәлен дә эҙләмәгән бит. Уны алтын менән ҡойондороп китергә уйлағайныҡ та, тик кире уйланыҡ. Бигерәк арыҡ ҡына, йә үлеп ҡуйыр, тип ҡурҡтыҡ. Ул, бахыр, былай ҙа донъя ҡуйған икән.
Бына шулай ул әйтелгән байлыҡтан ҡолаҡ ҡаҡҡан да инде. Донъяла уңышлы һәм етеш тормошта йәшәр өсөн үҙеңә лә тырышырға кәрәклеген бәләкәстән бер кем дә аңлатмаған икән был малайға.
Дилара АРСАЕВА әҙерләне.


title: Туған тел заманса уҡытыуҙы талап итә

maintext:
5 октябрь - Уҡытыусылар көнө
2007 – 2015 йылдарҙа республикабыҙҙың 450 педагогы «Иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы» исемен яулаған. Быйыл Башҡортостан Хөкүмәте ҡарары менән 50 педагог 50 мең һум күләмендәге аҡсалата премия менән бүләкләнде.
Байрам уңайынан бер нисәүһенең эше менән яҡынданыраҡ таныштыҡ.
– Яңы заман яңыса уҡытыуҙы талап итә. Уҡытыусы үҙ һөнәренең оҫтаһы булыу өсөн заман менән бергә атларға, алдынғы ҡарашлы булырға, ижади эҙләнергә, һөнәри белемен һәр ваҡыт үҫтерергә тейеш. Һеҙ башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә ҡыҙыҡһыныу уятыр өсөн ниндәй алымдар ҡулланаһығыҙ?
Әлфиә ФАРШАТОВА, Яңауылдағы 1-се мәктәптең юғары категориялы уҡытыусыһы, Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, «Йыл уҡытыусыһы – 2016» лауреаты. Эш стажы – 33 йыл:
– Дистанцион белем биреү технологияһын ҡулланам. Һәр бер уҡыусы дәрескә планшет йөрөтә. Бергәләп мультимедия күнегеүҙәре, төрлө темаларға коллаборатив викториналар эшләйбеҙ. Өйгә эштәрҙе лә шуның буйынса бирәм. Интернет селтәрендә сайтым да бар. Унда бөтә фәнни-методик хеҙмәттәрем, уңыштарым, уҡыусыларға өҫтәмә шөғөлләнеү өсөн эштәр ҡуйылған. Республикала үҙем генә виртуаль таҡта ҡуллана башланым. Ул әлегә корей, ҡытай, инглиз телдәрендә генә. Был таҡта тураһында ишетеп ҡалдым да интернетта эҙләнеп, башҡортсаға тәржемә иттем. Шәхсән дә, уҡыусылар менән эшләү өсөн дә бик уңайлы. Әлеге онлайн-сервис ҡатмарлы проект-идеяларҙы ла ябайлаштырып фекер алышырға ярҙам итә. Электрон дәреслектәрҙе, һылтанмаларҙы ла ҡуйырға була. 15 сентябрҙә Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтында уҡытыусыларға оҫталыҡ дәрестәре лә бирҙем.
Яңы технологиялар ҡулланғас, уҡыусыларым да ҡыҙыҡһынып китте. Тырышып уҡыйҙар. Былтыр туған тел булараҡ башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәресен бер генә синыф уҡыһа, быйыл II, III синыфтар ҙа теләк белдерҙе.
Айгөл ШӘРӘФЕТДИНОВА, Әбйәлил районының Асҡарҙағы Таһир Күсимов исемендәге гимназияһының юғары категориялы уҡытыусыһы. «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы» еңеүсеһе. Эш стажы – 22 йыл:
– Бөгөн заманса эшләү мөһим. Уҡыусылар күп белә, шуға беҙ мәғлүмәтле, замандан артта ҡалмай, яңы технологияларҙы киң файҙаланырға тейешбеҙ. Телде уҡытыу мәсьәләһе һәр ваҡыт көнүҙәк булып тора. Ҡайһы бер ата-әсәләр шуны аңлап та етмәй. Шуға төрлө алымдар, саралар ҡулланып ҡына үҙ фәнебеҙгә йәлеп итә алабыҙ. Мин үҙем, мәҫәлән, дәрестәремде мультимедия проекторы менән тулыландырам. Баланың белемен тикшереү йәһәтенән вотум баһалау системаһын киң файҙаланам. Балалар үҙ-үҙҙәренә баһа ҡуйырға бик ярата. Күбеһенсә минеке менән уларҙыҡы тап килә. Телмәр үҫтереүгә, грамоталылыҡҡа өйрәтеүгә лә ҙур иғтибар бүләм.
Гөлшат АЛҒУШАЕВА, Йылайырҙағы Шәйехзада Бабич исемендәге башҡорт гимназияһының юғары категориялы уҡытыусыһы. «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы» еңеүсеһе, Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, райондың методик берекмә етәксеһе. Эш стажы – 28 йыл:
– Урыҫ балаларында башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә төрлөсә ҡыҙыҡһыныу уятырға тырышам. Фәнемә ҡарата ҡараштары ыңғай. Яратып, теләп уҡыйҙар. Текстарҙы тәржемә итеп кенә ултырмайбыҙ, йырҙар ҙа өйрәнәбеҙ, ижади эштәр башҡарабыҙ. Кроссвордтар төҙөү ҙә уҡыусыны яҡынайта. Уйлап табыу һәләттәре лә асыла. Үҙ-ара йәнле һөйләшеү булдырыу ҙа телгә һөйөү уятырға ярҙам итә.
– Эштең һөҙөмтәһе олимпиада, конкурстарҙа ҡатнашҡанда күренә. Ә һеҙҙең ниндәй уңыштарығыҙ бар?
Әлфиә ФАРШАТОВА:
– Дистанцион олимпиадаларҙың береһен дә ҡалдырмайбыҙ. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге БДПУ үткәргән «Аҡмулла» олимпиадаһында гел генә призлы урындар яулайбыҙ. Айгөл Вәлиева, Гүзәл Яхина, Илгизәр Миңлейәровтар уңыштары менән һөйөндөрөп тора.
Айгөл ШӘРӘФЕТДИНОВА:
– Йыл һайын район, республика кимәлендә яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтәбеҙ. Һуңғы ваҡытта ғына уҡыусыларым республика, төбәк-ара олимпиадала өс тапҡыр еңеүсе, ике тапҡыр призёр исемен яуланы. Улар – Сергей Волгов, Айгүзәл Оморҙаҡова, Альбина Шөғөровалар. «Урал батыр» эпосын яттан һөйләүселәрҙең республика бәйгеһенән дә ситтә ҡалғаныбыҙ юҡ. Ҡазанда үткән Бөтә Рәсәй конференцияһында Иҙел Хәкимов ҡатнашып, эше махсус йыйынтыҡҡа индерелде.
Гөлшат АЛҒУШАЕВА:
– «Башҡортостанды данлайым» иншалар конкурсында, башҡорт теле һәм әҙәбиәте олимпиадаларында, «Халҡым өсөн» төбәк бәйгеһендә, фәнни-ғәмәли конференцияларҙа һынатҡаныбыҙ юҡ. Бигерәк тә Нәргизә Әбсәләмова, Гөлзифа Искәндәрова, Ғәзинур Алғушаев, Йәҙилә Ҡаҙаҡбаевалар әүҙем. «Ауыл уттары» район гәзитендә лә уҡыусыларымдың яҙғандары баҫылып тора.
– Һеҙҙең һөнәрҙе, йәғни юлығыҙҙы дауам иткән уҡыусылар бармы?
Әлфиә ФАРШАТОВА:
– Ике уҡыусым башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләп йөрөй. Юғары уҡыу йортонда белем алыусылар ҙа бар.
Айгөл ШӘРӘФЕТДИНОВА:
– Бөгөн күп уҡыусыларым минең һөнәрҙе һайлаған. Шуныһы менән бик бәхетлемен. Уларҙың уңыштарын, еңеүҙәрен үҙемдең еңеүем һымаҡ ҡабул итәм. Байрам һайын шылтыратып, ҡотлап торалар, интернет селтәрендә хәлдәремде һорашалар.
Гөлшат АЛҒУШАЕВА:
– Быйыл ике сығарылыш синыф уҡыусыһы – Рәзилә Аҡъюлова менән Йәҙилә Ҡаҙаҡбаева туған тел буйынса имтихан һайланы, киләсәктә башҡорт филологияһына уҡырға барырға йыйыналар. Игеҙәк ҡыҙҙар – Филүзә менән Дилүзә Ефимоваларҙың уҡытыусы булып эшләп йөрөүҙәре ҡыуаныслы. Минең юлымды дауам итеүҙәренә шатмын, улар менән сикһеҙ ғорурланам.
– Рәхмәт! Һеҙҙе яҡынлашып килгән Уҡытыусылар көнө менән ҡотлайбыҙ. Эшегеҙҙә ижади уңыштар теләйбеҙ.
Г. ИБРАЕВА яҙып алды.


title: Беҙ – “Бәйләнештә”

maintext:
VIII синыфты тамамлағас, Толя әсәһенә әйтмәй генә үҙенең өс иптәше менән хәрби училищеға ғариза яҙып тапшыра. Тик егеткә унда уҡыу бәхете эләкмәй. Һуғыш башлана. Ул ҡабаттан туған мәктәбенә туғыҙынсы синыфҡа килә. Ләкин элек тырышып белем алған, ҡыҙыҡһыныусан Толяла уҡыу ҡайғыһы китә. «Физик яҡтан көслө, таҙа егет, фашистар илебеҙгә баҫып ингәндә өйҙә ултырһын әле», – тип уйлай ул. Тиҙерәк дошмандан үс алғыһы килә. Шуға ла төп иғтибарын да мәктәп директоры ойошторған ирекле истребителдәр батальонында хәрби әҙерлек дәрестәренә йүнәлтә. Уҡыусылар унда пулемёт, винтовкалар менән эш итергә, маскировка алымдарына, ҡатмарлы хәлдән сығыу юлдарын өйрәнә.
1941 йылдың сентябрь – октябрь айҙарында Мәскәү өлкәһенең көнбайыш райондарында партизан отрядтары һәм йәшерен төркөмдәр ойошторола башлай. Дошман Можайск оборона һыҙығын өҙгән осраҡта улар баҫып алынған биләмәләрҙә көрәш алып барырға тейеш булалар. 17 октябрҙә гитлерсылар Толяның тыуған ҡалаһы Осташевоны баҫып ала.
Ул ваҡытта был тирәлә өс партизан отряды ойошторолған була. Командир Василий Праскунин етәкләгән төркөмдөң составына Толяның әсәһе Евдокия Степановна ла индерелә. Элекке партия хеҙмәткәре булараҡ, уға Осташевола ҡалырға ярамай. Алыҫҡа тылға эвакуацияланырға үҙе теләмәй. Ни күрһәк тә, бергә күрербеҙ, ти ул. Әсәһе менән партизандарға Толя ла китә. Шулай уҡ уның иптәштәре – кисәге уҡыусылар – Володя Колядов, Юра Сухнев һәм Шура Вороновалар ҙа ҡушыла. Улар листовкалар тарата, урам араһындағы юлдан күпме немец илбаҫарҙары хәрәкәт итеүен асыҡлай. Толя автомобиль юлдарын миналау, телефон бәйләнеше сымдарын юҡҡа сығарыу кеүек ҡурҡыныс эштәрҙән дә баш тартмай. Тотолғаны ла була.
Бер тапҡыр шулай задание буйынса китеп бара, юлы һыу тирмәненең быуаһы аша үтә. Унда немец һаҡсыһы тора. Ни эшләргә? Быуаны урап үтеп булмай, тимәк, теләйһеңме-юҡмы, һаҡсы менән һөйләшергә тура киләсәк. Был – бик ҡурҡыныс, сөнки Толяның итегенең эсе тулы листовкалар. Әгәр тотола ҡалһам, тип ул үҙенсә пландар ҙа ҡора башлай. Шул ваҡыт тирмәнгә табан юл алған егеүле арба килеп сыға. Унда немецтар тейәлгән. Быуаға етәрәк арба бысраҡҡа батмаһынмы? Беҙҙең егетебеҙ юғалып ҡалмай. Шунда уҡ ярҙамға ашыға. «Гут, гут», – тип маҡтап-маҡтап үткәреп ебәрәләр үҙен.
Икенсе тапҡыр Суморок тигән ауылда дошман ҡулына эләгә. Һорау алғанда ул юғалған әсәһен эҙләүе тураһында әйтә. Үҙен дыуамал үҫмер һымаҡ тота: урыҫ телен яҡшы белгән немец офицерына коммунистар тураһында анекдоттар, төрлө ҡыҙыҡлы хәлдәр һөйләй. Тегегә оҡшап ҡала малай, уны үҙенең янында ҡалдыра, хатта әсәһен табышырға вәғәҙә итә. Ике көн ошо ролдә бөтә ерҙе ентекләп ҡарап, иҫендә ҡалдырып, дошман лагерында нимәләр барғанын күҙәтеп йөрөй ҡыйыу егет. Аҙаҡ яйын тура килтереп, офицерҙың документтар һәм карта һалынған папкаһын, биноклен һәм пистолетын алып ҡаса.
1941 йылдың 30 ноябрендә Толя Шумов Осташевоға сираттағы заданиеға килә. Бында Шура Воронова менән осрашырға тейеш була. Ләкин һөйләшелгән урынға ҡыҙ килмәй (уны немецтар атып үлтерә). Бер нисә өйгә инеп, Шура тураһында һораштырғылай. Уны Кириллин тигән урындағы полицай күреп ҡала һәм был турала немецтарға еткерә. Толяны тоталар. Сәғәттәр буйы язалап, һорау алалар. Аҙаҡтан санаға бәйләп һалып, алты автоматсы ҡарамағында Можайскиға оҙаталар. Шунда атып үлтерәләр.
Күрһәткән батырлығы өсөн Анатолий Шумов үлгәндән һуң Ленин ордены менән бүләкләнә.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА әҙерләне.


authors: Киске Ф Г Зитене

title: "Киске Өфө" гәзитенең сайты

maintext:
Башҡорт йәштәрен туплаған ойошмалар үткәргән төрлө сараларҙа ҡатнашып, уларҙың эшмәкәрлеген йыш ҡына гәзит биттәрендә яҡтыртып торабыҙ. Быға тиклем был осрашыуҙар йыр-бейеүгә, спорт ярыштарына арнала, ял итеүгә ҡорола, һәр ойошма үҙ сараһын айырым уҙғара ине. Ниһайәт, йәштәр ошо ҡалыптан сығып, бөтөнләй яңы юҫыҡта - тиҫтерҙәре өсөн мәғариф киңлеген булдырыу йәһәтендә уртаҡ көс менән эш башлап ебәрҙе. Республика Хөкүмәте фатихаһы менән Мәскәү һәм Санкт-Петербург ҡалаларындағы Башҡортостан студенттары һәм аспиранттары ассоциацияһы, Силәбе өлкәһенең Башҡорт йәштәре иттифағы, Башҡорт асыҡ КВН лигаһы, БР Йәш яҡташтар берлеге ассоциацияһы, "Башҡорт проекттары" берләшмәһе #UfaForum йәштәр мәғариф форумы уҙғарҙы. Башҡортостандың төрлө ҡала һәм ауылдарынан, Силәбе өлкәһенән һәм Татарстан Републикаһынан, Мәскәү һәм Санкт-Петербург ҡалаларынан йыйылған 600-ҙән ашыу кеше өс көн дауамында белемен камиллаштырҙы, үҙ-ара танышып аралашты.
Был һабантуй түгел!
#UfaForum йәштәр мәғариф киңлеге үткәрелеүе тураһында интернет селтәрендә йәшен тиҙлеге менән таралған мәғлүмәт бөтәһенең дә иғтибарын йәлеп итте. Уны ойошторған йәштәрҙең "Был һабантуй түгел!" тигән ҡыйыу белдереүе лә күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу уятты. Хатта сараға арнап шиғыр яҙыу конкурсында ҡатнашыусыларҙың береһе Марат Дауытов: "Башҡорттарым, #UfaForum кәрәк, #UfaForum кәрәк! Арабыҙҙа һабантуй күп, мәғрифәтселек һирәк!" - тигән юлдар ҙа ижад итте. Әйткәндәй, был сара ярҙамында тиҫтерҙәренә уңыш ҡаҙанырға, белемен арттырырға, бизнес һәм яңы технологияларҙың айышына төшөнөргә, үҙ юлын табырға булышлыҡ итергә ниәтләнгән йәштәрҙе заманыбыҙҙың мәғрифәтселәре, тип атарлыҡ. Форумға Рәсәйҙә һәм республикала билдәле иң көслө белгестәрҙе саҡырып, бушлай дәрестәр үткәртеүгә өлгәшеүселәрҙе башҡаса атау мөмкин дә түгел шул. "#UfaForum" сараһының төп маҡсаты - йәштәргә һәр эштә беренсе, уңышлы, лидер булыу өсөн белемен камиллаштырыуҙың, өлгөлө шәхестәрҙең тәжрибәһен уртаҡлашыуҙың мөһимлеген аңлатыу ине. Ҡатнашыусылар өс көн дауамында бизнес, үҙ эшеңде асыу, мәғариф, социаль технологиялар, инновациялар, PR, үҙеңде үҫтереү, мәҙәниәт, әҙәбиәт, башҡа көнүҙәк мәсьәләләр буйынса лекция һәм тренингтар тыңланы, белгестәрҙең яуабын ишетте һәм фекер алышты. Яңы белем көҫәп килеүселәр араһында мәктәп уҡыусылары, студенттар һәм хатта тормошта үҙ юлын табып, эшләп йөрөүселәр ҙә күп ине. Шуларҙың береһе БДУ профессоры, философия фәндәре докторы Гүзәл Вилданова форум тамамланғас, интернетта былай тип яҙып сыҡты: "Мин эҙләнеүсән кеше, ошо эҙләнеүҙәрем мине #UfaForumға алып килде лә инде. Сығыштар ҡыҫҡа булыуға ҡарамаҫтан, тулы, мәғлүмәтле, мәғәнәле, практик яҡтан әһәмиәтле ине. Уңышлы бул, лидер бул, һинең ҡулыңдан барыһы ла килә, тигән фекер һәр сығыштың төп мәғәнәһен тәшкил итте. Быларҙы тулыландырып, тағы ла шуны әйтер инем: бер кем дә ҡапыл ғына яҡшы, тәрән аҡыллы йәки көслө булып китә алмай. Был сифаттар барыбыҙға ла тыумыштан бирелһә лә, уларҙы яйлап асырға кәрәк. Мин форумда ҡатнашҡан оло быуын кешеләренең береһе булдым, ҡыҙыҡлы шәхестәр менән таныштым, өс баламды ла алып килдем. Ойоштороусыларға рәхмәт!" Ысынлап та, тәүге тапҡыр ғына үткәрелеүгә ҡарамаҫтан, #UfaForum йәштәр мәғариф киңлеге олоһоноң да, кесеһенең дә күңеленә хуш килде. Башҡорт йәштәренең ошондай эшлекле осрашыуҙарға, тәрән белем тупларлыҡ етди сараларға әҙерлеген күреп, ойоштороусыларҙың да күңеле күтәрелде.
#UfaForum сараһын асыу тантанаһында БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта һәм уның урынбаҫары Руслан Хәбибов, БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайҙың Мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте комитеты рәйесе Эльвира Айытҡолова, Өфө ҡала округы хакимиәтенең Йәштәр эштәре буйынса комитеты рәйесе Радик Юлбаев, БР мәғариф министры урынбаҫары Венера Вәлиева ла был матур инициативаны хуплауын белдерҙе. Иң әүҙем, фекерле йәштәрҙе бер урынға туплаған сараны киләсәктә даими ойошторорға ниәтләнеүҙәрен дә еткерҙеләр. "Бында бөгөн үҙ һөнәренең оҫталары, үҙ артынан башҡаларҙы эйәртеүсе шәхестәр йыйылған. Форумдың программаһын тормош ҡуйған һынауҙарға яуап бирергә ярҙам итерлек итеп төҙөүегеҙ иғтибарға лайыҡ, бында алған белемдәрегеҙҙе башҡа тиҫтерҙәрегеҙгә лә еткерегеҙ. Йәштәрҙең төрлөһө бар, һеҙҙең кеүек белем даирәһен киңәйтеп, йәмғиәткә файҙалы эштәр атҡарырға тырышып торғандары ла, үҙен генә хәстәрләгәндәре лә етерлек. Утыҙ йәшкә етеп тә бер ниндәй яҡшылыҡ та, насарлыҡ та эшләмәгән битарафтар ҙа юҡ түгел. Матур башланғыстың киләсәктә ҙур проектҡа әйләнеүен теләйем", - тине үҙ сығышында Эльвира Айытҡолова. БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта һәм уның урынбаҫары Руслан Хәбибов әүҙем, алдынғы ҡарашлы йәштәр менән берлектә эшләргә, яңы проекттарға федераль бюджеттан гранттар яуларға ярҙам итергә әҙерлектәрен белдерҙе. Бынан тыш, ауыл йәштәренең мәнфәғәттәрен ҡайғыртыу йәһәтенән ниндәй саралар күрелеүе, йәштәрҙең бөтә йәмәғәт ойошмаларын бер урында туплаусы "Йәштәр йорто" бинаһы ҡайҙа урынлашасағы, республикала үтәсәк спорт ярыштары тураһында ла яуап ишеттек. Ҡыҫҡаһы, #UfaForum йәштәр мәғариф киңлеге нигеҙендә власть органдары һәм башҡорт йәштәре үҙ-ара аңлашырлыҡ майҙансыҡ булдырылыуы, киләсәктә форумды тағы ла ҙурыраҡ масштабта үткәреү күҙ уңында тотолоуы ҡыуандырҙы.
Иң шәп спикерҙар килде
#UfaForum йәштәр мәғариф майҙансығында бөтәһе ҡырҡ биштән ашыу белгес-спикер сығыш яһаны. Тәүге көндә РФ Милләттәр эше буйынса федераль агентлыҡтың идаралыҡ етәксеһе урынбаҫары Александр Ненашев, СКОЛКОВО Мәскәү идара итеү мәктәбе стартап академияһы педагогы Игорь Дубинников, "Exact Farming" компанияһында эшләүсе Илдар Кинйәбулатов лекция һөйләне һәм йәштәр менән аралашты. Сығыш яһаусыларҙың һәр һүҙен ҡолағына киртеп ултырған йәштәр бигерәк тә Игорь Дубинниковтың "Аңлы эшҡыуарлыҡ" тигән тема буйынса сығышын яратып ҡабул итте. Спикер был тормошта үҙ урыныңды табыу ун йыл ғүмереңде экономиялай һәм шәхес булараҡ үҫешергә ярҙам итә, тигән фекерҙә. Үҙ-үҙеңде табыу, маҡсаттарыңды билдәләү өсөн тәү ҡарамаҡҡа ябай ғына күренгән тесты үтергә кәрәк. "Һин миңә ниндәй файҙа килтерә алаһың? Эшеңде ташлап, матди яҡтан мохтажлыҡ кисермәй йәшәй башлаһаң, нимә менән шөғөлләнер инең? Бер бай туғаның ун һигеҙ миллион аҡсаны һеҙгә васыят итеп ҡалдырған, тик был аҡсаның яртыһын ҡайҙалыр хәйер итеп тапшырырға, ҡалған туғыҙ миллионын ғына үҙ мәнфәғәтеңдә тотонорға ярай. Был аҡсаларҙы кемгә бирер һәм үҙ өлөшөгөҙҙө нимәгә тотонор инегеҙ?" - тигән һорауҙарға йәштәр бергәләп яуап эҙләне. Игорь Дубинников әйтеүенсә, күптәрҙең яуаптары бөтөнләй бер-береһенә бәйле булмай сыға, был тормошта үҙ юлын тапҡан бик һирәктәр генә тап килгән яуаптар яҙа. Шуға күрә, һәр кем түбәндәге иҫкәрмәләрҙе хәтерендә тоторға тейеш: "Тормош - ул марафон. Һиңә әле нисә йәш булыуы мөһим түгел. Шәхес - әйткән һүҙе, эше һәм ҡылған ғәмәлдәре өсөн яуап бирә алған кеше. Ваҡыт - бик сикләнгән ресурс. Сәғәт һәм компас икеһе лә мөһим. Һәм оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән стратегия булырға тейеш". Мәскәү ҡунағынан һуң йәштәрҙе тағы ла ҡыҙыҡлыраҡ аралашыу көтә ине. Яҡташыбыҙ, Мәскәүҙә "Exact Farming" компанияһында эшләүсе Илдар Кинйәбулатов ауыл хужалығы өлкәһендә кәрәкле һәм мөһим IT-технологиялар уйлап сығарыу буйынса эшләүе, нефть осоро үткәс, Башҡортостан ниндәй юҫыҡта үҫешәсәге тураһында мауыҡтырғыс лекция һөйләне. Унан һуң, #UfaForum йәштәр мәғариф киңлегендә ҡатнашыусыларға уйында йөрөткән идеяларын тормошҡа ашырыу өсөн "Umarta" проекттар оҫтаханаһында эшләү тәҡдим ителде.
Икенсе көндө...
#UfaForum сараһының икенсе көнөндә бер юлы өс майҙансыҡ эш башланы. Күптәр өсөн шәмбе ял көнө булыуға ҡарамаҫтан, иртүк килеп еткән спикерҙар: филология фәндәре кандидаты, БДУ-ның өлкән уҡытыусыһы Искәндәр Сәйетбатталов, АҠШ-та үҙенең "Code Knight" IT компанияһын асҡан Денис Уйылданов, БР Гуманитар тикшеренеүҙәр институтында этнология бүлеген етәкләүсе, тарих фәндәре кандидаты Юлдаш Йосопов тәүге лекцияларҙы башлап ебәрҙе. Был көндә #UfaForum йәштәр мәғариф киңлегендә Милләттәр эше буйынса федераль агентлыҡ белгесе Азат Бердин, Малайзияла грант буйынса белем алыусы яҡташыбыҙ Раушания Юнысова, "Орбита" IT мәктәбе уҡытыусыһы Марат Әхмәтшин, "Вымпелком" ойошмаһының тышҡы коммуникациялар буйынса әйҙәүсе белгесе Татьяна Славкина, Башҡортостанда "Һин - эшҡыуар" программаһының координаторы Елена Петрова, "Арғымаҡ" этно-рок төркөмө солисы Ринат Рамазанов, Германияла Johannes Gutenberg-Universitat Mainz аспиранты Лира Ниғмәтуллина, журналист, эшҡыуар Гөлдәр Ишҡыуатова, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы хеҙмәткәре Айһылыу Йәнтурина, шәхси эшҡыуар Ренат Хилажев, "ЕСМ" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең баш технологы Тимур Иҙрисов, "Неовакс" компанияһы етәксеһе Наил Яҡупов, этикет буйынса белгес Әлиә Мәмбәтова, БР Драматургия һәм режиссура үҙәгенең генераль директоры Әлиә Яхина, халыҡ-ара FMCG компанияһында төп клиенттар менән эшләүсе менеджер Ринар Тавхутдинов, "Керн" ғилми-производство предприятиеһының генераль директоры, "Инновацион проекттар, инвестициялар һәм хәүефтәр менән идара итеү" программаһы буйынса MBA дәрәжәһенә эйә Камил Хисмәтуллин, "Таргин Механосервис" яуаплығы сикләнгән ойошманың генераль директоры Рәмил Хисмәтуллин, кинопродюсер Рияз Исхаков, Рәсәйҙә "YouTube" каналында видеоның популярлығын арттырыу буйынса белгес Эльдар Ғөзәйеров, ӨДНТУ-ның технопаркы, Samsung IT мәктәбе уҡытыусыһы, физика-математика фәндәре кандидаты Руслан Исаев, театр режиссеры һәм педагог Зиннур Сөләймәнов, "Муравейник" интернет-маркетингы студияһы етәксеһе Андрей Буйлов һәм башҡа спикерҙар бик йөкмәткеле, файҙалы һәм мауыҡтырғыс лекцияларын һөйләне, тренингтар ойошторҙо. Уның араһында башҡорт әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһыныусылар Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев, шағирәләр Лариса Абдуллина, Таңсулпан Рәсүл ҡатнашлығында түңәрәк өҫтәлгә йыйылды һәм "Башҡорт поэзияһында менталитет сағылышы" темаһына әңгәмә ҡорҙо.
#UfaForum йәштәр мәғариф киңлегендә сығыш яһаған спикерҙар тураһында һөйләгәндә, Камил һәм Рәмил Хисмәтуллиндарҙың "Эре холдингтар һәм вертикаль интеграцияланған корпорациялар сиктәрендә инновациялар һәм стартаптарҙы үҙләштереү ысулдары" темаһына арналған бер сәғәтлек лекцияһын телгә алмай булмай. Эре компаниялар менән етәкселек итеп, уларҙы юғары үҫеш кимәленә еткереү йәһәтенән бик тәжрибәле спикерҙар үҙ эшен асырға теләгән йәки инновацион проекттарын тормошҡа ашырыу өсөн гигант предприятиеларға мөрәжәғәт итергә уйы булған йәштәргә фәһемле тренинг үткәрҙе. Хатта иҡтисад, бизнес өлкәһенән алыҫ торған кеше лә төшөнөрлөк итеп аңлатҡан шәп спикерҙарҙың тренингтарына бүтәндәр долларлап аҡса түләп йөрөүен иҫәпкә алһаң, #UfaForumға килгән йәштәргә көнләшергә сәбәп бар. Ғөмүмән, #UfaForum йәштәр мәғариф форумының икенсе көнө ошондай иҫтә ҡалырлыҡ дәрестәргә бай булды.
Өсөнсө көндә...
#UfaForum йәштәр мәғариф киңлегенә йомғаҡ яһала торған көндә иртәнсәктән алып "Президент отель" ҡунаҡханаһының "Канцлер" һәм "Парламент" конференциялар залында спикерҙар сығыш яһай торҙо. Был көндә йәштәр Хәйбулла районы онкологы Даян Солтанғужиндың "Ауыл-райондарҙа кешеләр һәм кадрҙан потенциалын күтәреү" темаһына арналған сығышын тыңланы. Бынан тыш, #UfaForum йәштәр мәғариф киңлеге директоры Әлфир Илбаҡтин, "АйВиСистемз" компанияһы вәкиле Виталий Иванов, Сәйәси мәғлүмәт үҙәге аналитигы, сәйәси консультант Азамат Лоҡманов, "Башнефть" пресс-секретары Руслан Йосопов, "Опора России" Башҡорт региональ бүлегенең директор вазифаһын башҡарыусы Тимур Лоҡманов, БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы ағзаһы, "БР йәш журналист мәктәбе" проекты етәксеһе Елена Арямнова, "Восток-1" SSM-агентлығын асыусы Антон Горбик һәм Татьяна Комарова, "Тамыр" балалар студияһы тапшырыуҙарын алып барыусы Ләйсән Мәзитованың сығыштарын тыңланы. Шулай уҡ йәмәғәт ойошмалары өсөн түңәрәк ҡор уҙғарылды. Уртаҡ тел табып, юғары кимәлдә бер сараны үткәреүгә өлгәшкән ойошма етәкселәренең был кәңәшмә барышында ла һүҙҙәре беректе.
"Umarta" проекттар оҫтаханаһы
#UfaForum йәштәр мәғариф киңлегендә йәштәр төрлө спикерҙарҙың сығышын тыңлап йөрөү менән генә сикләнмәне. Ойоштороусылар уларға үҙ идеяларын, проекттарын тормошҡа ашырыу мөмкинлеге бирҙе. "Umarta" проекттар оҫтаханаһында тәүҙә утыҙға яҡын идея теркәлде. Артабан йәштәр уларҙы проект кимәленә тиклем уйлап еткерергә, һуңынан һәр йәһәттән анализлап, талап ителгән сығымдарҙы, йәмғиәткә килтергән файҙаһын иҫәпләп, компетентлы жюри ағзалары хөкөмөнә ҡуйырға тейеш ине. Әйтергә кәрәк, иң һуңғы этапҡа ни бары ун алты команда ғына барып етә алды. "Umarta" проекттар оҫтаханаһында үҙ проекттарын тормошҡа ашырыу ниәтендә бик әүҙем эшләгән командалар эште башынан аҙағына тиклем еткереп башҡарырға, фекерҙәштәр табып, берләшергә өйрәнде. Ойоштороусылар "Өфө саралары" һәм "Кей" кейем бренды проекттарын иң яҡшы, тип тапты һәм еңеүселәргә 30-ар мең һумлыҡ приз бүләк итте. Тәүге проект Республика инженер лицей-интернатының 9-сы синыф уҡыусылары Алмас Ғиниәтуллин һәм Александр Батыргәрәевтыҡы булып сыҡты. Был йәш программистар хәҙер бөтәһенә лә билдәле "Китаптар" сайтын еренә еткереп эшләп бөтөрөүселәр. "Беҙ бындай хакатондарҙа алдан да ҡатнашҡаныбыҙ бар, әммә бөгөн еңеү яуларбыҙ тип һис уйламаныҡ. "Өфө саралары" программаһында баш ҡалала үткәрелгән бөтә саралар картала күрһәтелеп, үткәрелгән көнө һәм ваҡыты яҙылып барасаҡ. Ҡала кешеләре буш ваҡытында күңелле, файҙалы һәм күңеленә ятҡан менән шөғөлләнә алһын өсөн эшләнде", - тине Александр, был шәп идея дуҫы Алмастың уйына килеүен аңғартып. "Кей" кейем брендын Хәмдиә Ҡунаҡҡолова, Гүзәлиә Тулыбаева, Ләйсән Йәмилова һәм Ринат Манапов бергәләшеп уйлаған. "Umarta" проектар оҫтаханаһында ҡатнашыусыларҙың береһе лә бүләкһеҙ ҡалманы, барыһына ла инглиз телен өйрәнеүгә сертификаттар, БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының махсус бүләктәре тапшырылды.
ШУЛАЙ ИТЕП...
Лев Толстойҙың: "Орлоҡ күренмәй, әммә унан ҙур ағас үҫеп сыға. Шуның кеүек фекер ҙа һиҙелмәй, әммә фекерҙән кешелек тормошондағы бөйөк ваҡиғалар үҫеп сыға", - тигән һүҙҙәре бар. Бына ике аҙна элек кенә башҡорт йәштәренең оло мәғариф форумын ойоштороуы теләк кенә булһа, бөгөн ул шаулап-гөрләп үтеп тә китте. Киләсәктә лә #UfaForumдың ойоштороусылары - Әлфир Илбаҡтин, Фатима Янбаева, Илдар Кинйәбулатов, Роберт Дәүләтшин, Азат Бадранов, Даян Солтанғужин, Айгөл Хафизова, Владислав Габов, Ринар Тавхутдинов, Миңзәлә Асҡарова, Урал Кәримов, Рүзилә Йәмилова һәм башҡа аҡыллы, инициативалы йәштәребеҙ ниәтләгән ошондай матур мәғариф саралары үткәрелеп, етәкселәр тарафынан бөгөнгөләй аңлау һәм яҡлау табып торһон, тип кенә теләргә ҡала.
Сәриә ҒАРИПОВА.
КИРЕ СЫҒЫРҒА