title: І прыйдзе твой час - і твая перамога, Мікола!

maintext:
І прыйдзе твой час – і твая перамога, Мікола! 15.12.2021, 15:22
Мікола Статкевіч
Паэт Някляеў – пра нашчадка старажытнай шляхты, афіцэра і рыцара Статкевіча.
Беларускі паэт і палітык Уладзімір Някляеў пракаментаваў незаконны вырак Мікалаю Статкевічу і яго паплечнікам:
— Мікола Статкевіч… Гэта даўно ўжо не проста імя – сімвал змагання.
Ён з вядомага, слаўнага роду старажытнай беларускай шляхты, афіцэр, рыцар, які ні ў чым і ніколі не паступіўся кодэксам гонару і годнасці, верны сын Беларусі, гатовы ахвяраваць дзеля Айчыны асабістай свабодай, жыццём, чалавек неверагоднай моцы характару і мужнасці, чыстага сумлення… – і за ўсё гэта яго на 14 гадоў у турму!
І гэта пасля 8 гадоў, якія ён ужо адбыў за кратамі! І калі гэта не помста за нязломнасць, за мужнасць, за гонар і годнасць, тады што гэта такое?..
Цябе не зламалі! Твой дух на муку не змалолі!
Праз Плошчу, праз краты ты крочыш дарогай да Волі!
Па гэтай дарозе гісторыі коціцца кола…
І прыйдзе твой час – і твая перамога, Мікола!
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Владимир Халип
Андрей Санников
Артем Черников

maintext:
Алесь Шатэрнік: Забойцы Лявона Баразны ведалі, што пазбегнуць пакарання 3 3.12.2021, 11:53
5,598
Алесь Шатэрнік
Вядомага дысідэнта забілі дзеці палкоўніка Золатава, начальніка аддзела кадраў у Доме ўрада.
Скульптар Алесь Шатэрнік, які цяпер жыве ў ЗША, працуе над кнігай успамінаў, частка якіх прысвечаная дзеячам культуры, іх ролі ў беларускім Адраджэнні, іх лёсах – часта трагічных.
У каментары для «Радыё Рацыя» Алесь Шатэрнік згадвае: «Я вельмі добра ведаў Лявона Баразну. Яго дзейнасць – гэта вытокі народнай культуры Новага часу. Мастацкі Фонд Саюзу мастакоў, які ўзначальвау Лявон Баразна развіваў традыцыйныя віды мастацтва: кераміка, народны нацыянальны строй, саломка, кавальства, ткацтва. Цікавая сустрэча з ім была перад самай яго гібеллю.
Ён быў на вяселлі маёй малодшай сястры Тані на Новавіленскай. Перад гэтым я сустрэў Лявона Баразну ў майстэрні, якая была на Камсамольскай, дзе ў дварах яго і забілі. Ён кажа: «Цікава паслухаць: ці спяваюць цяпер на вяселлях беларускія песні».
І я запрасіў яго. На вяселлі сястры я памятаю, як ён сядзеў на канапе. За расчыненымі дзвярыма балкона заходзіла жнівеньскае сонца. Лявон Баразна блакітнымі вачыма з лёгкай усмешкай глядзеў на захад сонца. Хутка пасля вяселля маёй малодшай сястры Тані і забілі Лявона Баразну…
15 жніўня 1972 года. Яго забілі дзеці палкоўніка Золатава, два браты. Золатаў працаваў начальнікам аддзела кадраў у Доме ўрада. Пырнулі нажом. Аднаго забойцу выпусцілі на волю праз сем месяцаў, а другога амніставалі.
Павел Масленікаў шмат прыклаў намаганняў дзеля праўды, ён быў у той час рэктарам БГТХІ (Цяпер Акадэмія мастацтва). За гэтыя пошукі праўды і звольнілі яго.
Зло сутыкнулася з мастаком у «патрэбным месцы і ў патрэбны час». Можна сказаць, што падаслалі забойцаў, яны паводзілі сябе вельмі нахабна, як бы ведаючы, што пакарання пазбегнуць. І зараз толькі Неба ведае: ці падаслалі іх. Але была тады агульная палітыка, скіраваная на знішчэнне народнай культуры і этнасу, каб быў у беларусаў «Мой адрас Савецкі Саюз».
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».

fasttext_language: be


authors:
Владимир Халип
Андрей Санников
Леонид Невзлин
Ирина Халип

description: Апублікаваны расклад набажэнстваў.

title: У Варшаве будуць святкаваць Божае Нараджэнне па-беларуску


maintext:
У Вільні з аншлагам прайшла прэзентацыя рамана Уладзіміра Някляева 5.12.2021, 12:41
1,048
Заля беларускага музею імя Івана Луцкевіча была запоўнена пад завязку.
Дзясятая па ліку і заключная прэзентацыя рамана Уладзіміра Някляева «Гэй Бэн Гіном» праходзіла ў Вільні з аншлагам. Заля Віленскага беларускага музею імя Івана Луцкевіча 4 снежня была запоўнена пад завязку прыхільнікамі творчасці выбітнага літаратара сучаснасці, піша «Новы Час».
Цяжкая для вымаўлення назва рамана паходзіць ад габрэйскага наймення апраметнай. Аўтар філасофствуе на тэму таго, што нашае жыццё з ягонымі выклікамі, выпрабаваннямі і выбарам часам не нашмат адрознае ад той апраметнай. Хаця і напісаная ў жанры гістарычнага фэнтэзі кніга шмат у чым аўтабіяграфічная. У ёй пераплецены эпізоды з жыцця класіка беларускай літаратуры Янкі Купалы і сцэны з брэжнеўскіх часоў. Героі кнігі ставяцца перад цяжкім маральным выбарам і глыбока рэфлексуюць на гэты конт.
Уладзімір Някляеў падчас прэзентацыі ўзгадваў гісторыі свайго жыцця, якія паўплывалі на ягоны прыход у літаратуру, распавядаў пра сваю новую кнігу, чытаў вершы і нават выканаў песню «Васільковае поле». Хаця збольшага песні спяваў выдатны музыка і сябра Уладзіміра Някляева Зміцер Вайцюшкевіч. Ён выканаў нізку сваіх найпапулярнейшых кранальных песень на словы Уладзіміра Пракопавіча. Гучалі песні «Як ты адзін», «Скончылася лета», «Дарога», «Красуня Вясна», чым заслужыў гарачыя апладысменты і ўдзячнасць прысутных.
Паводле Яраслава Іванюка, сёння адбывалася 10-я, заключная прэзентацыя кнігі, практычна ўсе асобнікі якой падчас прэзентацыйнага туру былі раскупленыя.
«Мы наведалі найбольшыя асяродкі беларускай эміграцыі ў Польшчы, а таксама месцы пражывання беларускай нацыянальнай меншасці. Былі ў Кракаве, Уроцлаве, Познані, Гданьску, Варшаве, Лодзі, Беластоку, Белым Падляску. Апошнія дзве прэзентацыі мы зладзілі ў Вільні ў Доме літаратара, а таксама ў доме Івана Луцкевіча. На ўсіх прэзентацыях была вялікая зацікаўленасць як самой кнігай, так і яе аўтарам, ці не найбольш вядомым беларускім літаратарам», – адзначае прадстаўнік фонду Kamunikat.org Яраслаў Іванюк.
«Я як выдавец вельмі задаволены гэтым турам, вельмі ўсцешаны, што ў нас усё атрымалася. Мы будзем працягваць. Зацікаўленасць кнігай вялікая. Хутчэй за ўсё будзем дадрукоўваць», – дадаў Яраслаў Іванюк.
Раман «Гэй Бэн Гіном» надрукаваны пры падтрымцы Kamunikat.org у Польшчы і распаўсюджваўся падчас прэзентацыйнага туру сярод беларускай дыяспары Польшчы і Літвы. Беларускім чытачам з палітычных прычынаў пакуль даступная толькі электронная версія.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
З’явіўся расклад Імшаў на Божае Нараджэнне ў парафіях Мінска 24.12.2021, 11:06
Самая ранняя Пастэрка ў сталіцы адбудзецца сёння а 19-й гадзіне ў архікатэдральным касцёле Найсвяцейшага Імя Марыі.
Даведацца пра час святой Імшы ў парафіях сталіцы можна на спецыялізаваным сайце Imsha.by.
На рэсурсе па днях і па гадзінах пададзены расклад набажэнстваў ва ўсіх парафіях Мінска, у тым ліку ў грэка-каталіцкіх.
Літургічнае святкаванне Божага Нараджэння распачынаецца ўвечары напярэдадні, 24 снежня, цэлебрацыяй святой Імшы «Пастэркі».
Самая ранняя Пастэрка ў сталіцы будзе цэлебравацца а 19-й гадзіне ў архікатэдральным касцёле Найсвяцейшага Імя Марыі (на польскай мове).
У 21.45 тут жа распачнецца цэлебрацыя Пастэркі на беларускай мове, якую ўзначаліць арцыбіскуп Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі Юзаф Станеўскі.
Будзе весціся трансляцыя гэтай Імшы на Першым канале Беларускага тэлебачання і на тэлеканале «Мір».
Самыя познія Пастэркі ў Мінску распачнуцца апоўначы.
У дзень урачыстасці, 25 снежня, святыя Імшы ў сталічных святынях будуць адбывацца з 8.00 да 21.00.
Расклад глядзіце тут.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Артем Черников
Мікола Статкевіч
Ирина Халип
Андрей Санников

description: Справа ў падкатах.

title: Адзін з лідараў фанацкага руху раскрыў сакрэт маўчання беларускіх футбалістаў.


title: Максіму Вінярскаму не дазваляюць размоваў праз скайп за "схільнасьць да экстрэмізму"

maintext:
Максіму Вінярскаму не дазваляюць размоваў праз скайп за «схільнасьць да экстрэмізму» 1 22.12.2021, 17:55
2,504
Максим Винярский
Палітвязень і актывіст «Эўрапейскай Беларусі» распавёў пра жыцьцё ў паказальнай калёніі.
«Віцьбу-3», дзе адбывае пакараньне Максім Вінярскі, адной зь лепшых у краіне называюць у Дэпартамэнце выкананьня пакараньняў МУС. Так там ацанілі бытавыя ўмовы, створаныя для вязьняў. Максім Вінярскі расказвае, як жыцьцё ў калёніі выглядае вачыма вязьняў, піша «Радыё Свабода».
Размова пад наглядам ахоўніка
Днямі Максіму Вінярскаму дазволілі кароткатэрміновае спатканьне са сваякамі. Сустрэча з маці і сястрой адбылася ў будынку калёніі, у спэцыяльным пакоі. Праз шкло, пры дапамозе тэлефона, у прысутнасьці міліцыянта-ахоўніка.
«На кароткае спатканьне даюць 4 гадзіны. Размаўлялі па тэлефоне праз шкло. Слухаўка адна і даводзіцца браць яе па чарзе, што ня вельмі зручна. Але гэтак праходзяць кароткія спатканьні ва ўсіх калёніях, іншага чакаць не даводзіцца», — расказала сястра Максіма Вінярскага Алена.
Лінзы перадаваць яшчэ не дазволілі
Паводле сваякоў актывіста, ён трохі схуднеў, ужо лячыўся ў мэдчастцы ад прастуды, прышчапіўся тамсама ад ковіду, цяпер на здароўе збольшага ня скардзіцца. Наракае толькі на праблему з вачыма.
«Пакуль ён, на жаль, ня можа насіць кантактныя лінзы замест акуляраў, бо яго за час знаходжаньня не агледзеў спэцыяліст у зроку (афтальмоляга пэрыядычна запрашаюць у калёнію, як і іншых „вузкіх“ спэцыялістаў), а толькі ён можа даць заключэньне, што вязьню паказана нашэньне лінзаў. Лінзы шмат чым зручнейшыя. Акуляры нязручныя самі па сабе, а ў калёніі яны яшчэ і крыніца дадатковых праблемаў. Іх даводзіцца здымаць і пакідаць на ноч. Пад падушку не пакладзеш — ляжак у выглядзе сеткі, а калі пакінеш не ў належным месцы, прыкладам на тумбачцы, то за гэта могуць даць спагнаньне.
У Макса адразу па пераводзе з карантыну ўжо было спагнаньне за нейкае дробнае парушэньне. Добра, што пагасіў дадатковым дзяжурствам. Але ўвесь час даводзіцца трымацца зь перасьцярогай: ня ўсе правілы існаваньня відавочныя, некаторыя даводзіцца высьвятляць шляхам спробаў ды хібаў. Ілюзіяў наконт гэтага ў Макса няма. Разумее, што за некалькі спагнаньняў могуць адправіць у карцар, і тады ня толькі са здароўем пачнуцца большыя праблемы, але зьнікнуць і рэдкія прыемнасьці — лісты, пасылкі, перадачы, спатканьні», — расказала сястра актывіста.
Па яе словах, да арыштанта ў «Віцьбе-3» могуць паставіцца і з разуменьнем, калі для міжвольнага парушэньня былі аб’ектыўныя прычыны.
Без даплаты за шкодную вытворчасьць
З канца кастрычніка Максім Вінярскі працуе на вытворчасьці. У калёніі «Віцьба-3» асуджаныя працуюць на некалькіх розных пасадах: нехта шые вопратку, нехта на драўнянай вытворчасьці, на пілараме, а ёсьць здабыча каляровых мэталаў з прамысловых адходаў. У апошнім выпадку вязьні ачышчаюць медны або алюмініевы дрот ад гумавай або плястыкавай кабэльнай ізаляцыі.
Нягледзячы на тое, што палітвязьню даводзіцца працаваць на шкоднай для здароўя вытворчасьці, гаворкі пра дадатковую аплату не вядзецца.
«Пра даплату не казаў і ўвогуле, колькі зарабіў, ня кажа, хаця працуе больш за месяц. Раней чулі з аповедаў вязьняў, што ў калёніях заработная плата дужа сымбалічная. Ня думаю, што тут інакш, бо праца для асуджаных — абавязак, які мае садзейнічаць выпраўленьню, а ня спосаб зарабіць на жыцьцё», — мяркуе сястра Максіма Вінярскага.
Глядзець БТ няма калі
Брыгады ачысткі кабэляў ад ізаляцыі працуюць па чарзе ці то ў дзённую, ці то ў вячэрнюю зьмены. З гэтай прычыны рытм жыцьця вязьня пастаянна мяняецца.
«Максім, прыкладам, ня можа рэгулярна наведваць бібліятэку з прычыны частага несупадзеньня зьменаў. Гэта яму ня вельмі падабаецца, бо ён бяз кніг не ўяўляе жыцьця. А ў іншым — на пабытовыя праблемы ці на харчаваньне — не наракае. Ставіцца да ўсіх выпрабаваньняў мудра: значыць, трэба запасьціся цярпеньнем і перачакаць», — кажа сястра палітвязьня.
Таксама жанчына падзялілася зьвесткамі ад брата пра побыт у ягоным атрадзе. Па яе словах, у атрадзе ёсьць лядоўня, дзе можна захоўваць частку прадуктаў, і камора, дзе захоўваюцца асабістыя рэчы і тое, што доўга не псуецца. У тумбачцы дазваляецца трымаць толькі мінімум рэчаў — пачак цыгарэт, шакалядку, 2-3 асадкі, сшытак, мінімум гігіенічных сродкаў. Кожную рэч — у вызначаным для яе месцы.
«Што да пэрспэктываў... Вядома, яму хацелася б выйсьці на волю раней, але пакуль ён ня бачыць прычынаў на гэта спадзявацца. БТ глядзіць нячаста, бо няма калі, але ведае апошнія падзеі ды ацэньвае іх цьвяроза. Аб прапановах пісаць прашэньне пра памілаваньне нічога не казаў. Думаем, ён бы і не пагадзіўся», — гавораць блізкія Максіма Вінярскага.
Стадыён адкрыты для наведваньня, але ў пэўны час
Паводле Вінярскага, усім асуджаным у калёніі «Віцьба-3» дасяжныя спартовыя практыкаваньні на стадыёне. Але пры адной умове — калі вызначаны раскладам для атраду час супадае з вольным часам арыштанта. Падчас заняткаў спортам можна насіць адмысловую спартовую вопратку — чорны касьцюм без эмблемаў ды малюнкаў і чорныя красоўкі.
Спрабуючы даведацца пра калёнію болей, сваякі Максіма Вінярскага шукалі інфармацыю ў сеціве. Такім чынам даведаліся, што ў калёніі могуць рабіць «дзень адчыненых дзьвярэй» на ўзор тых, што бываюць у дзіцячых летніках. Але толькі для атраду, які ня мае парушэньняў дысцыпліны. Тады сваякоў запрашаюць паглядзець тэрыторыю калёніі, паслухаць канцэрт.
«Пабачыцца зь вязьнямі не праз шкло, а ў залі — таксама радасьць, мы пра яе марым, і Максім таксама. Але ці атрымае ягоны атрад такую магчымасьць, пакуль ня ведаем. Нас папярэдзілі, што гэта залежыць ад вялікай колькасьці абставінаў і ад рашэньня адміністрацыі», — кажуць сваякі Максіма Вінярскага.
Зьбіраецца парадаваць калядныя падарункі пляменьнікам
У мінулыя гады актывіст «Эўрапейскай Беларусі» Максім Вінярскі некалькі разоў сустракаў Каляды і Новы год за кратамі. Але гэта было ў ізалятары на Акрэсьціна, у калёніі ж яму давядзецца сустракаць навагоднія сьвяты ўпершыню. Ці ёсьць розьніца? Сваякі палітвязьня адзначылі як мінімум адну — з Акрэсьціна можна даслаць родным толькі віншавальную паштоўку ці ліст, а ў калёніі «Віцьба-3» у вязьняў ёсьць магчымасьць таксама адправіць дзецям як калядны падарунак цукеркі.
«У Максім Вінярскага чацьвёра пляменьнікаў, і ён настроены парадаваць дзятву», — дзеляцца сваякі актывіста. Вязьні калёніі, у якіх у сям’і няма дзяцей, могуць паслаць падарункі ў дзіцячы дом.
Дзьве жоўтыя адзнакі: на грудзёх і на рукаве
Як і іншыя вязьні, асуджаныя за ўдзел у пратэстах, Максім Вінярскі мае статус «схільнага да экстрэмісцкіх дзеяньняў», што пазначана на ягонай турэмнай вопратцы. Падчас спатканьня Алена заўважыла на вопратцы брата ажно дзьве адзнакі жоўтага колеру. Гэта бірка на грудзёх, на якой пазначаны артыкул і дата меркаванага вызваленьня, і яшчэ жоўты трыкутнік на рукаве.
Паводле Алены, апроч штодзённай ранішняй і вячэрняй праверак, ейнага брата і іншых «схільных да экстрэмізму» дадаткова правяраюць на тэрыторыі калёніі ці ня тры разы.
«Казаў, аднойчы ўсіх такіх вязьняў, як ён, вадзілі на дадатковыя работы, але што дакладна рабілі, не паведаміў», — дадала сястра Максіма Вінярскага.
Скайп не для ўсіх
Як адбываецца камунікацыя палітвязьня са сваякамі? Сваякі гавораць, што ліставаньне з Максімам фактычна часткова абмежаванае. «Маміны лісты даходзяць добра, мае ды іншыя часта не даходзяць. Ліст зь Менску ідзе ў Віцебск 8-10 дзён», — падзялілася сястра палітвязьня.
Таксама жанчына згадала, што брат ужо атрымаў дазвол на тры тэлефонныя размовы штомесяц па 10 хвілін — гэта звычайная норма для вязьняў калёніі. «А вось размоваў праз скайп яму пакуль не дазвалялі, магчыма, якраз за „схільнасьць да экстрэмізму“. Іншым катэгорыям вязьняў у гэтай калёніі даюць званіць праз скайп (тады можна бачыць суразмоўцу), але не такім, як наш Максім», — шкадуе сястра актывіста «Эўрапейскай Беларусі». — Ды, спадзяёмся, зь цягам часу нешта можа зьмяніцца«.
Актывіста «Эўрапейскай Беларусі» Максіма Вінярскага сёлета ў канцы студзеня на здымнай кватэры затрымалі супрацоўнікі ГУБАЗіК. У кватэры актывіста, як паведамляла міліцыя, знайшлі бел-чырвона-белыя налепкі ды іншую сымболіку, балёнчыкі з аэразольнай фарбай. У траўні Магілёўскі абласны суд асудзіў Максіма Вінярскага на 5 гадоў зьняволеньня за падрыхтоўку да ўдзелу ў масавых беспарадках. У той самай справе асудзілі лідэра БХД Паўла Севярынца, актывістаў Ірыну Шчасную, Яўгена Афнагеля, Паўла Юхневіча, Андрэя Войніча, блогера Дзьмітрыя Казлова. Усіх іх на той момант праваабаронцы залічылі да палітвязьняў. Ніхто зь фігурантаў справы не прызнаў віны, а спроба абскардзіць вырак у Вярхоўным судзе аказалася марнай.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Святы Мікалай: легендарны і заўсёды актуальны 6.12.2021, 16:43
1,712
фота: highgatesociety.com
6 снежня ў Касцёле адзначаецца ўспамін святога Мікалая.
Біскупа — калісьці аднаго з самых папулярных хрысціянскіх святых, пра якога ў наш час найчасцей узгадваюць толькі з нагоды салодкіх падарункаў дзецям.
Сёння мы бліжэй пазнаёмімся з асобаю святога Мікалая, хоць пра яго захавалася зусім няшмат дакладных звестак, піша catholic.by.
фота: express.co.uk
Вымалены ў Бога
фото: ancient-origins.net
Каля 270 года ў Лікіі, у мясцовасці Патрас, жылі муж і жонка, хрысціяне. Яны былі даволі заможнымі людзьмі і вельмі перажывалі ад таго, што не мелі дзяцей. Сужонкі горача прасілі Бога ў сваіх малітвах аб ласцы нараджэння дзіцяці, і гэтыя просьбы былі выслуханы.
Іх сын, якога назвалі Мікалаем, вырас добрым чалавекам і сапраўдным хрысціянінам. Ён стаў чалавекам глыбокай веры, аддана выконваў свае абавязкі перад Богам і быў вялікім дабрадзеем для многіх людзей.
Міколка застаўся сіратою ў маладым узросце. Яго бацькі памерлі ад эпідэміі, пакінуўшы яму ў спадчыну вялікую маёмасць. Такім чынам, юнак мог бы да канца сваіх дзён бесклапотна жыць у дабрабыце.
Аднак не такім чалавекам быў наш святы. Чулы да чалавечай бяды і цярпення, ён імкнуўся дапамагчы кожнаму, хто быў у нястачы. Ён не чакаў падзякі за сваю шчодрасць, не жадаў сабе славы. Наадварот, Мікалай стараўся рабіць дабро такім чынам, каб ягоныя справы заставаліся ў таямніцы. Ён часта пакрыёма падкідаў бедным бацькам падарункі і радаваўся сам, гледзячы на радасць адораных ім людзей.
фота: st-nicholas-orthodox-church.com
Мікалай жадаў быць бліжэй да Бога. Ён прыйшоў да высновы, што найлепш служыць Богу ў яго атрымаецца, калі ён стане манахам. Здзейсніўшы пілігрымку на Святую Зямлю, Мікалай уступіў у кляштар у Патрасе, але неўзабаве ўнутраны голас падказаў яму, што трэба вярнуцца да людзей.
Ён пакінуў кляштар і свой родны кут і пасяліўся ў вялікім лікійскім горадзе Міры (сучасны Ізмір у Турцыі).
Біскуп Мірскі
Гэта быў акурат той час, калі хрысціяне ў Міры былі ў жалобе пасля адыходу ў вечнасць іх біскупа. Было няпроста знайсці для яго наступніка.
Як гаворыць паданне, аднойчы ўначы аднаму з мясцовых жыхароў Бог даў наказ выбраць біскупам чалавека, які першым раніцай прыйдзе ў касцёл. Гэтым чалавекам аказаўся невядомы яшчэ нікому ў Міры Мікалай.
фота: wikipedia.org
Многія вельмі здзівіліся, але прынялі Божую волю. Сам Мікалай, калі яму сказалі пра гэта, напачатку адмаўляўся, бо не адчуваў у сабе дастаткова сілы, каб прыняць на сябе адказны пастырскі абавязак біскупа. Пасля доўгіх угавораў ён, аднак, згадзіўся, зразумеўшы, што гэта адбываецца з Божай волі.
Мікалай нёс біскупскае служэнне аддана і самаахвярна. Ён абвяшчаў Божае слова не толькі мясцовым хрысціянам, але імкнуўся навярнуць таксама язычнікаў.
Яго плённую працу на пэўны час прыпыніў эдыкт рымскага цэзара Дыяклетыяна, скіраваны супраць хрысціянаў. Паводле яго, вызнаўцы Хрыста сталі людзьмі «ніжэйшага гатунку» і былі пазбаўлены права выконваць свае рэлігійныя абрады. Распачаўся пераслед. Мікалай быў кінуты ў вязніцу, дзе правёў некалькі гадоў.
фота: art.biblioclub.ru
Аднак пераслед не пахіснуў веры Мірскага біскупа. Ён выйшаў на волю і дажыў да старасці, адышоўшы ў вечнасць пасля 70-і ў той час, калі большасць не дажывала і да 30-і гадоў. Лічыцца, што Мікалай, біскуп Мірскі, памёр паміж 345 і 352 годам.
Традыцыя падае, што ён адышоў у вечнасць 6 снежня, а ў момант яго адыходу з’явіліся анёлы.
Вернікі Міры з пашанаю пахавалі свайго біскупа.
З Міры ў Бары
Фота: booking.com
У 1087 годзе горад Міра быў захоплены туркамі і знішчаны.
Рэліквіі святога Мікалая патаемна пагрузілі на карабель і вывезлі морам у Італію, у горад Бары, які з цягам часу стаў сусветным цэнтрам культу святога Мікалая.
Сюды, у базыліку, дзе знаходзяцца яго рэліквіі, штогод прыбываюць тысячы пілігрымаў і турыстаў.
Міжнародны апякун
Святы Мікалай, біскуп Мірскі, лічыцца апекуном Грэцыі і Расіі і застаецца адным з найбольш папулярных і шанаваных святых у Праваслаўнай Царкве. Пад яго заступніцтва даручылі сябе жыхары расійскіх Масквы і Ноўгарада, а таксама нямецкага Берліна і бельгійскага Антвэрпена.
фота: blog.naninails.ro
Святы Мікалай, біскуп, лічыцца нябесным апекуном бондараў, кандытараў, гандляроў, млынароў, пекараў, півавараў, а таксама натарыюсаў і суддзяў.
Як біскуп партовага горада, святы Мікалай стаў таксама заступнікам маракоў і рыбакоў. У святога Мікалая просяць паратунку падчас бураў на моры, аздараўлення ад хваробаў і абароны ад злодзеяў.
Пад яго асаблівай апекай знаходзяцца палонныя і вязні, а перадусім несправядліва асуджаныя. Нарэшце, святы Мікалай — апякун дзяцей, студэнтаў, дзяўчат, пілігрымаў і падарожных. Ён быў уключаны ў лік чатырнаццаці нябесных Памочнікаў.
фота: adelaidereview.com.au
Святы, які заўсёды актуальны
Ад часоў святога Мікалая нас аддзяляюць сямнаццаць стагоддзяў. Гэта дастаткова доўгі час, каб многія падзеі з жыцця святога забыліся або ператварыліся ў легенды. Сёння ў яго жыццярысе цяжка адрозніць рэальныя факты ад легендарных элементаў. Аднак і ў фантастычных апавяданнях пра святога, напэўна, ёсць нейкае зярнятка праўды.
Перадусім святы Мікалай перадае нам, сучасным хрысціянам, адну заўсёды актуальную праўду. Ён сваім узорам нагадвае нам пра неабходнасць шчодра дапамагаць бліжнім.
Святы Ян Павел ІІ, якому будзе прысвечаны наступны пастырскі год у Касцёле на Беларусі, сказаў, што святы Мікалай — гэта «апякун дару чалавека дзеля чалавека».
фота: highgatesociety.com
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Біскуп Віцебскі: Адвэнт - час, каб прыйсці на дапамогу 4.12.2021, 15:42
1,074
Пастырскі ліст біскупа Алега Буткевіча на перыяд Адвэнту 2021 года.
Біскуп Віцебскі Алег Буткевіч кіруе святарам, кансэкраваным асобам і ўсім вернікам Віцебскай дыяцуэзіі Пастырскі ліст на Адвэнт 2021 года.
Тэкст Пастырскага ліста апублікаваў catholic.by:
«Паважаныя святары, браты і сёстры манаскіх супольнасцяў, дарагія браты і сёстры ў Хрысце!
У мінулую нядзелю мы распачалі Адвэнт — час радаснага чакання, які павінен падрыхтаваць нас да свята Божага Нараджэння. Гэта вельмі адметны час. З аднаго боку, гэта радасны перыяд, бо, як заахвочвае нас евангеліст Лука, «выпрастайцеся і падыміце галовы вашыя, бо набліжаецца вашае адкупленне» (Лк 21, 28). З іншага — гэта адмысловы час для нашага навяртання:
«Падрыхтуйце дарогу Пану, раўняйце сцежкі Яму! Кожная даліна ўзвысіцца, кожная гара і пагорак панізяцца і выбоістыя дарогі стануць раўнінай і ланцугі гор — далінаю»
(Лк 3, 6).
Гэтыя словы Яна Хрысціцеля неадменна спадарожнічаюць нам у час кожнай падрыхтоўкі да сустрэчы надыходзячага Збаўцы. Іх значэнне тлумачыць нам сёння апостал Народаў у лісце да Філіпянаў: «Каб любоў вашая яшчэ больш узрастала ў пазнанні і ва ўсякім адчуванні, каб вы, пазнавалі лепшае, каб вы былі справядлівымі і беззаганнымі ў дзень Хрыста, напоўненымі пладамі справядлівасці праз Езуса Хрыста, на славу і хвалу Божую» (Флп 1, 9-11). Таму Адвэнт — гэта асаблівы час, каб нанава паспрабаваць шукаць «таго, што ў вышынях, дзе Хрыстус сядзіць праваруч Бога; пра тое, што ў вышынях думаць, а не пра зямное.» (пар. Клс 3, 1–3).
Дарагія вернікі Віцебскай дыяцэзіі, у распачатым ужо Адвэнце я хачу падзяліцца з вамі некаторымі думкамі адносна асаблівасцяў сёлетняй падрыхтоўкі да Божага Нараджэння.
Адвэнт — час чакання
Напэўна, яшчэ ніколі ў нашай найноўшай гісторыі мы не знаходзіліся ў сітуацыі, якая так абвастрала б перажыванне чакання — гэтай адмысловай рысы Адвэнту — у якой мы жывем ужо не першы год з-за пандэміі каранавірусу.
Пандэмія моцна падарвала нашу магчымасць планаваць, рабіць прагнозы, вызначаць тэрміны і іх прытрымлівацца.
На пачатку крызісу мы думалі, што праблема будзе вырашана вельмі хутка, аднак яе вырашэнне зацягнулася. Мы сапраўды не ведаем, што з намі будзе заўтра, як увогуле заўтра будзе выглядаць свет, які раптам апынуўся перад мурам нявызначанасці. Усё гэта не можа нас не бянтэжыць.
У чымсьці падобную сітуацыю перажывалі першыя хрысціяне, калі чакалі хуткага вяртання ўваскрослага Езуса (а з Яго прыйсцем канца свету і гісторыі). Неўзабаве яны пачалі адчуваць, што вяртанне Езуса пераўзыходзіць межы іх чакання.
Рэакцыя першых вызнаўцаў Хрыста і іх паводзіны былі рознымі. Хтосьці выракаўся ўсялякай актыўнасці, марнуючы час, як узгадвае пра гэта апостал Павел: «Мы чулі, што некаторыя сярод вас жывуць у бязладдзі: нічога не робяць, але займаюцца марнымі справамі» (2 Тэс 3, 11). Іншыя страцілі ўсялякі давер і пачалі казаць: «Дзе абяцанне Ягонага прыйсця? Бо ад часоў, калі пачалі паміраць айцы, усё трывае так, як ад пачатку стварэння» (2 П 3, 4). Былі і тыя, хто глядзеў на прыродныя катаклізмы (у тым ліку і эпідэміі) або на гістарычныя драмы сцвярджаючы, што бачаць у іх «знакі блізкага канца» (Лк 21, 7–9).
З часам хрысціянскія супольнасці пачыналі разумець, што ўласцівае чаканне — гэта перш за ўсё здольнасць духа, або «сэрца», цалкам прымаць існуючую рэчаіснасць у рэжыме, як сёння кажуць, рэальнага часу: захоўваючы спакой, які вынікае з даверу і трывалай упэўненасці ў непахіснасці Божага Слова, цалкам аддаючыся прэрагатыве Божай волі і Яго Провіду.
Таму чаканне — гэта сродак, які выхоўвае ў нас здольнасць да спакойнага выканання штодзённых абавязкаў, мужнасць супрацьстаяць маленькім і вялікім праблемам, якія жыццё прыносіць, між іншым, праз такія вось нявызначаныя сітуацыі.
І ўсё гэта адбываецца ў межах таго вялікага «гарызонту», які носіць імя Божага Плана.
Перажываючы Адвэнт з такім разуменнем, мы становімся сведкамі таго, што і ў наш няпэўны час чаканне не пазбаўлена надзеі.
Адвэнт — час падарожжа
Менавіта такім, у сваім блізкім да кульмінацыі часе Адвэнт быў для Марыі і Юзафа, якія павінны былі пайсці з Назарэта, што ў Галілеі, ажно ў Бэтлеем, каб выканаць імператарскі загад аб перапісе насельніцтва (пар. Лк 2, 4). Гэтае падарожжа — каля двухсот кіламетраў пешшу — перадусім для цяжарнай Марыі, напэўна, не было лёгкім.
У маўклівай, але хуткай і безумоўнай паслухмянасці Юзафа, у сумленнай разважлівасці Марыі, якая «захоўвала ўсе гэтыя словы, разважаючы ў сэрцы сваім» (Лк 2, 19; 51), мы маем выдатны прыклад таго, як перажываць сёлетняе адвэнтавае падарожжа: у радасці з-за няспыннай прысутнасці таго, хто яшчэ ў прароцтвах атрымаў імя Эмануэль — Бог з намі (пар. Мц 1, 23). Радасці, якую не могуць знішчыць «Ні пераслед, ні голад, ні галеча, ні небяспека, ні меч» (Рым 8, 35). Але таксама ні пандэміі, ні грамадская напружанасць, ні іншыя жыццёвыя цяжкасці. «Над усім гэтым мы атрымліваем поўную перамогу праз Таго, Хто палюбіў нас» (тамсама).
Захаванне духа малітвы і слуханне Божага Слова, як гэта было ў жыцці Юзафа і Марыі, несумненна з’яўляецца дзейсным сродкам, каб заставацца моцнымі ў веры, а таксама быць падтрымкай іншым у гэтым адвэнтавым падарожжы.
Сёлета час Адвэнту моцна звязаны яшчэ з адным падарожжам — падарожжам Сінадальным, галоўным этапам якога з’яўляецца слуханне меркавання Касцёла, якое будзе немагчымым без вашага ўдзелу. Як мы ведаем, тэма Сіноду гучыць наступным чынам: «На карысць сінадальнага Касцёла: камунія, удзел і місія». Сінод жадае разгледзець тры важныя тэмы: камунію (еднасць), удзел і місію.
Жаданнем Езуса як адзінага і добрага Пастыра было сабраць свой статак — усіх нас, у адну сям’ю (пар. Ян 10, 11–16). Святы Айцец Францішак, як Вікарый Езуса Хрыста на зямлі, жадае пачуць голас усіх людзей добрай волі, у першую чаргу для таго, каб зразумець, чым жыве Паўсюдны Касцёл ва ўсім свеце, як адбываецца абвяшчэнне Евангелля, якое Езус перадаў сваім апосталам з загадам: «Ідзіце па ўсім свеце і абвяшчайце Евангелле ўсялякаму стварэнню. Хто паверыць і ахрысціцца, будзе збаўлены, а хто не паверыць, будзе асуджаны» (Мк 16, 15–17).
Адказваючы на заклік Папы, таксама і наша Віцебская дыяцэзія прыме ўдзел у гэтым сінадальным, а ў пэўным сэнсе і місійным падарожжы.
Прашу кожнага з вас, па магчымасці, прыняць удзел у сінадальным працэсе асабіста, а таксама дапамагчы тым, хто знаходзіцца побач: старэйшым людзям, тым, якія, магчыма, адышлі ад Касцёла, і ўсім тым, хто мае жаданне, але і патрэбу ў дапамозе, каб адказаць на пытанні Сінадальнай анкеты, якую можна знайсці ва ўсіх каталіцкіх сродках масавай інфармацыі. Шчыра прашу кожнага душпастыра, каб дапамаглі кожнаму ахвотнаму атрымаць копію анкеты. Калі ўзнікне любое пытанне, звязанае з сінадальнай кансультацыяй, заахвочваю без страху звяртацца па кансультацыю ў Дыяцэзіяльную сінадальную камісію.
Адвэнт — час, каб прыйсці на дапамогу
Пандэмія прымушае нас прыгледзецца да шматлікіх праблем нашага агульнага жыцця: эканамічных, сацыяльных, адносін да навакольнага асяроддзя, рэлігійнага выхавання дзяцей і моладзі, і іншых. Для вырашэння гэтых пытанняў нам патрэбныя сэрца і розум, а таксама здольнасць адчуваць адказнасць за складаныя сітуацыі сучаснасці і адвага глядзець з надзеяй ў будучыню. Мы жывём у вельмі хутка зменлівым свеце. Аднак нязменным у ім застанецца тое, што чыніць нас найбольш падобнымі да Хрыста — дабрачыннасць.
У Пасланні на Сусветны дзень бедных Папа Францішак заклікае кожнага хрысціяніна, а таксама палітыкаў тэрмінова змяніць стыль жыцця, бо менавіта эгаізм, які сёння асаблівым чынам пануе ў свеце, правакуе беднасць. Святы Айцец кажа: «Калі вернікі хочуць асабіста ўбачыць Езуса і дакрануцца да Яго рукой, яны ведаюць, куды звярнуцца: бедныя — гэта сакрамэнт Хрыста, яны прадстаўляюць Яго і кіруюць да Яго» — „Убогіх заўсёды маеце пры сабе“ (Мк 14, 7)». Святы Айцец рашуча падкрэсліў: «Той, хто не прызнае бедных, здраджвае вучэнню Езуса і не можа быць Яго вучнем, бо бедныя знаходзяцца ў цэнтры шляху Касцёла» (з Паслання Святога Айца на Сусветны дзень бедных 2021).
Таму нам варта вучыцца «аператыўна» прыходзіць на дапамогу патрабуючым, нягледзячы на іх паходжанне, веравызнанне ці нават колер скуры. Гэта і ёсць тая міласціна, якая, вядома, патрабуе ахвярнасці з нашага боку.
Аднак задавальняючы канкрэтныя патрэбы беднага чалавека, пералічаныя Панам у прыпавесці аб апошнім судзе: голад, смагу, аголенасць, зняволенасць і г.д. (гл. Мц 25, 31 і наст.), яна становіцца ўнікальнай магчымасцю паслужыць самому Збаўцы.
Карыстаючыся магчымасцю, жадаю выказаць удзячнасць кожнаму з вас за ахвяраванні, якія складаеце са шчодрасці свайго сэрца на справы дабрачыннасці. Памятайма, што нават дробную дапамогу наш Збаўца не абмінае сваёй увагай, як той грош беднай удавы, якая «ўкінула ўсё, што мела, увесь пажытак свой» (Мк 12. 44), ці нават проста кубак вады.
Святы Вінцэнт дэ Поль, святар, заснавальнік айцоў місіянераў і законніцкай супольнасці Дачок міласэрнасці (шарытак), які таксама актыўна займаўся дабрачыннай дзейнасцю казаў: «Бедныя — нашыя гаспадары, яны — нашыя каралі; мы павінны падпарадкоўвацца ім. І назваць іх так не будзе перабольшаннем, таму што ў бедных — Пан. Якая радасць служыць асобе Езуса Хрыста ў яго бедных!»
Паспрабуйма прайсці гэты адвэнтавы шлях разам з Марыяй і Юзафам.
Вымоўным знакам на гэтай дарозе служаць Рараты — не абмінайма іх, па магчымасці, каб гэтая ранішняя Эўхарыстыя абуджала ў нас тугу па Святле, якое нясе з сабой Божая Маці.
Яго промні дапамогуць нам пераадолець цяжкасці нашага часу і адчуць сапраўдную радасць ад прыйсця нашага Збаўцы. Бо толькі з Ім мы можам мець спакой, адвагу, і надзею на шчаслівую будучыню як у гэтым свеце, так і ў вечнасці.
На плённае перажыванне Адвэнту ад усяго сэрца благаслаўляю!»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Игорь Лосик
Артем Черников
Мікола Статкевіч

title: "Человек носит свое небо с собой и важно его не потерять ни при каких обстоятельствах"

maintext:
«Человек носит свое небо с собой и важно его не потерять ни при каких обстоятельствах» 19.12.2021, 16:05
1,358
Глеб Койпиш
Как директор гродненской веб-студии провел 3,5 месяца в СИЗО.
Директор гродненской студии веб-дизайна «Иквадарт» Глеб Койпиш 3,5 месяца провёл в СИЗО после того как в августе силовики пришли к нему в офис. В декабре Глеба приговорили к двум годам «химии» по ч. 1 ст. 342 УК РБ. Но пока он на свободе и по-доброму написал о своём тюремном опыте:
- Турма — гэта балюча для сям’і і блізкіх, але сам арыштант можа скарыстацца часам у турме і выйсці з яе мацнейшым чалавекам.
Раскажу аб сваім досведзе.
1. Турма дазваляе запаволіцца і асэнсаваць, што ёсць важна, а што — другасна. Чатыры дні яшчэ ў ІЧУ я знаходзіўся ў «адзіночцы», а адзін з іх — без кніг і сшыткаў. Гэта быў выдатны дзень, калі я апынуўся ў гэткай келлі, сам насам з думкамі. Жадаю кожнаму мець магчымасць запаволіцца, а лепш на некаторы час спыніцца і, магчыма, распачаць нанова.
2. Турма развівае мысленне. Гэта той выпадак, калі абмежаванне стварае каштоўнасць. У турме з-за адсутнасці знешніх крыніц інфармацыі шукаў адказы ў сваёй галаве. І, ведаеце, калі іх можна было атрымаць праз лагічныя разважанні, яны знаходзіліся.
3. Турма — месца для чытва. За 3 месяцы я прачытаў больш, чым за мінулыя 2 гады.
Аб кнігах у турме я напішу асобна. І гэты пост будзе больш аб людзях.
4. Турма — месца для яскравых эмоцый і гумару. Неяк перад сном чытаў «Ладдзю роспачы» Караткевіча, дык там герой Выліваха зайшоў у пакой да смерці са словамі «Добры вечар у хату!».
Зачытаў урывак услых — рагаталі ўсёй хатай.
5. Турма — месца для заняткаў спортам. Амаль штодзень рабіў зарадку. Склаў спіс з 80+ практыкаванняў, адаптаваных пад умовы турмы.
У турме сустрэўся з Артурам Жвірыдоўскім, добрым і жыццярадасным хлапчуком, які зараз заехаў на 3 гады ў лагер.
Артур прафесійны трэйсер, вучыў мяне базавым элементам паркуру: заскоквалі на верхнія шконкі наўпрост з падлогі, рабілі ролы на кафлевай падлозе, скакалі праз стол, даскоквалі галавой да кратаў у дворыках — было дакладна не сумна. Артур рагатаў, калі я аб кафлю аббіў усю спіну; я рагатаў, калі ён падаў тварам у падлогу, спрабуючы рабіць аццісканні з рукамі ля пояса.
6. Таму турма — гэта месца, дзе можна пазнаёміцца з выдатнымі людзьмі.
7. У нейкі момант падалося, што турма стала месцам канцэнтрацыі прадпрымальнікаў. Як венец гэтага уражання: мой сукамернік сустрэў у калідоры добрага знаёмага, з якім у апошні раз сустракаўся па справах у Ніцы.
Гэты пост не аб тым, што турма — гэта страшнае альбо карыснае месца, а аб тым, што чалавек носіць сваё неба з сабой. І важна яго не згубіць якія б ні былі акалічнасці.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: "Купалаўцы" падрыхтавалі аўдыяспектакль на беларускай мове па рамане Оруэла "1984"

maintext:
«Купалаўцы» падрыхтавалі аўдыяспектакль на беларускай мове па рамане Оруэла «1984» 1 18.12.2021, 15:08
1,352
Выканаўцы лічаць, што прадстаўляюць «сапраўды эпічны праект».
«У дзевяностыя я ўпершыню сутыкнуўся з раманам Джорджа Оруэла «1984». Менавіта па-беларуску. Тады я з палёгкаю ўспрымаў гэта як мажлівую, але не ўмацаваную ў правах мінуўшчыну. Апошнія некалькі гадоў, яшчэ да 2020-га, я толькі гэты раман і круціў у галаве. Можа, гэта і ёсць праца майго жыцця.
Колькасць пачварных супадзенняў з рэчаіснасцю выбешвае, разбурае знутры, і разам з гэтым заклікае інстынкт самазахавання казаць гучнае НЕ», ‒ кажа Алег Гарбуз, выканаўца, рэжысёр і рэдактар праекта.
Купалаўцы лічаць, што прадстаўляюць «сапраўды эпічны праект», паведамляе «Наша Нiва». Гэта першая версія рамана Джорджа Оруэла на беларускай мове ў аўдыяфармаце. Пераклад — Сяргея Шупы, галасы — «Купалаўцаў».
Прэм’ера ў трох частках пройдзе цягам трох вечароў: 19, 20 і 21 снежня — на ютуб-канале групы. Пачатак у 19:00.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Мікола Статкевіч
Ирина Халип
Андрей Санников

description: Разважанні беларускага лідэра.

title: Сэнсы жыцця

maintext:
Сэнсы жыцця 2 Мікола Статкевіч
10.12.2021, 19:26
4,136
Мікола Статкевіч
Разважанні беларускага лідэра.
Лідэр беларускай апазіцыі, палітычны вязень Мікола Статкевіч даслаў з турмы артыкул. Сайт Charter97.org друкуе тэкст цалкам.
Шмат каго з нас цікавіць сэнс чалавечага жыцця. Навошта мы з'явіліся на свет, навошта нашыя існаванне і смерць? Нейкі ж сэнс ва ўсім гэтым павінен быць.
Водгукі спробаў зразумець яго адчуваюцца нават тут, за кратамі. У лістах з пытаннямі маладых людзей, у кнігах, што чытаю.
З рэпрадуктара над дзвярыма камеры перыядычна гучаць «выхаваўчыя лекцыі» – ад турэмнага распарадку да апісання заразных хвароб. Сярод гэтых лекцый жаночы голас адрывіста, пастаянна блытаючы націскі ў словах, чытае даволі змястоўны рэферат пра сэнс чалавечага жыцця. І пералічвае такую вялікую колькасць варыянтаў адказу на гэтае пытанне, што ў іх лёгка заблытацца.
Я адмовіўся ад удзелу ў «судзе» нада мной, што ўжо колькі месяцаў ідзе нейдзе паблізу. Часу ў мяне багата, таму паспрабую ўнесці хоць нейкую яснасць у складанае і важнае для многіх пытанне. Не, я не збіраюся даваць на яго свой унікальны адказ, бо варыянтаў адказу і так зашмат. Але паспрабую неяк упарадкаваць, класіфікаваць магчымыя сэнсы жыцця адносна людзей, а таксама людзей адносна розных тыпаў сэнсаў жыцця.
Любая класіфікацыя - умоўная. Гэта заўсёды спрашчэнне, але яно дазваляе лепей зразумець само пытанне.
1. Чаму «сэнсы жыцця», а не «сэнс»
У нармальным чалавечым жыцці не можа быць толькі аднаго сэнсу. Па-першае, яно напоўнена шматлікімі ўнутранымі сэнсамі, заснаванымі на пачуццях, эмоцыях, інстынктах. Напрыклад: каханні, любові да блізкіх, жыцця, прыроды, мастацтва, а таксама і нянавісці, сквапнасці, страху, голаду і г.д.
Па-другое, чалавек ніколі не існуе сам па сабе. Ён заўсёды ўлучаны ў сістэмы больш высокага парадку, як матэрыяльныя, так і ўяўныя - ад Сусвету і рэлігій да сям'і і традыцый асяродку. Для кожнай з іх, як і для асобных частак гэтых сістэм, існаванне чалавека мае сваё прызначэнне, свой адметны сэнс. Вонкавы свет яўна ці неяўна прапануе ці навязвае нам такія сэнсы ў якасці сэнсаў нашага жыцця. І мы, свядома ці несвядома, прымаем, адрынаем ці ігнаруем гэтыя прапановы.
Такім чынам, можна вызначыць сярод мноства магчымых сэнсаў чалавечага жыцця іх наступныя віды: унутраныя, прапануемыя і прынятыя. Калі ж нехта і бачыць у сваім жыцці толькі нейкі адзіны сэнс, адрынаючы астатнія, то гэта, хутчэй, паталогія, чым норма.
Напрыклад, для наркамана адзіны сэнс яго існавання - любым коштам здабыць і прыняць дозу наркотыка. Для маньяка - задаволіць свае хворыя жаданні з аб'ектам маніі, якім для некаторых можа быць падпільнаваная жанчына, а для некага і падпарадкаваны народ.
2. Прапануемыя нам звонку сэнсы жыцця
Жыццё, прырода, нацыя, дзяржава, царква, ідэалогіі, сістэмы каштоўнасцяў, бізнэс, начальнікі на працы, грамадскія аб'яднанні, бацькі, сужэнцы, дзеці, сябры - для кожнага з іх наша існаванне мае сваё адметнае, патрэбнае ім прызначэнне, свой, неабходны ім, сэнс. І гэтыя сэнсы прапануюцца нам, яўна ці неяўна, ў якасці сэнсаў нашага жыцця. Падзелім іх на тры тыпы:
1) Сэнсы-абавязкі. У выглядзе законаў, інструкцый, звычаяў, маральных нормаў іх фармулююцца дзяржава, розныя адміністрацыйныя і эканамічныя структуры, традыцыі, соцыум. Напрыклад, дзяржава бачыць нас падаткаплацельшчыкамі і законапаслухмянымі грамадзянамі, іншым разам салдатамі і афармляе гэта ў выглядзе абавязковых для выканання законаў. Правячая групоўка ў недэмакратычнай краіне бачыць абавязкам яе жыхароў быць кармавой базай для ўладароў.
2) Асабістыя сэнсы жыцця. Яны звязаны з уласнымі патрэбамі чалавека і яго атачэння. Іх звычайна стымулююць нашы блізкія, якія бачаць наша прызначэнне ў тым, каб быць для іх крыніцай ці аб'ектам кахання, любові, клопату, бяспекі, павагі, гонару, дабрабыту, грошай. Таксама крыніцы асабістых сэнсаў - асяродак, масавая культура, стэрэатыпы сацыяльнага слоя.
3) Вышэйшыя сэнсы жыцця. Яны скіраваныя на высокія каштоўнасці. На агульныя справы і чалавечыя супольнасці, з якімі атаясамляе сябе асоба. Гэтыя сэнсы прапануюцца рэлігіямі, сістэмамі каштоўнасцяў, ідэалогіямі і гістарычнымі і сучаснымі прыкладамі, аб'яднаннямі людзей, культурай, мастацтвам.
3. Сэнсы жыцця, якія мы прымаем
Прыняць нейкія з прапанаваных вонкавым светам сэнсаў жыцця - значыць, зрабіць жыццёвымі мэтамі ці прызнаць іх сваімі абавязкамі (уласнымі).
Якія з прапанаваных сэнсаў жыцця чалавек прымае, залежыць ад ступеняў яго сацыяльнай актыўнасці і адказнасці.
Генетычна і ў залежнасці ад выхавання людзі маюць розныя здольнасці да актыўнага жыцця, да самастойнага вызначэння яго мэтаў і розныя схільнасці пры выбары канкрэтных сэнсаў. Па ступенямі сацыяльнай актыўнасці і адказнасці людзей можна падзяліць на розныя групы.
Падзел такога кшталту быў зроблены біблейскім Эклезіастам, які падзяляў людзей па іх сацыяльным якасцям на дзве групы - звычайных і мудрых. Доля першых - працаваць, «есці, піць і весяліцца». Эклезіаст прыводзіць прыклад мудрага бедняка, які ўратаваў свой горад ад ворага.
Хоць, як сцвярджаюць даследчыкі, інтэлект сярэдняга чалавека зараз і змяншаецца, але ж шляхоў самарэалізацыі ў людзей стала нашмат болей, чым 2,5 тысячы гадоў таму. Таму ўвядзем яшчэ адну прамежкавую групу і падзелім людзей па ступенямі сацыяльнай актыўнасці і адказнасці на тры групы:
а) сацыяльна-пасіўная большасць. Людзі з гэтай групы звычайна прымаюць для сябе толькі асабістыя прыземленыя сэнсы жыцця на аснове досведу свайго асяродку. Яны імкнуцца дасягнуць адпаведных мэтаў без рызыкі і ў межах існуючых абставін ды звыклых жыццёвых схем. Звычайна гэта: шмат зарабляць, добрая праца, уласная кватэра ці дом, сям'я, дзеці, «не горш, чым у суседзяў» і г.д. Такія мэты і складаюць сэнсы жыцця сацыяльна-пасіўнай большасці. Пэўная частка гэтай групы, увогуле, жыве па інэрцыі, па прынцыпу «жыць, як набяжыць». Сэнсы жыцця ў ёй больш элементарныя. У скрайнім выпадку, аж да «знайсці грошай, каб выпіць».
б) сацыяльна-актыўная група. Гэтая частка грамадства складае ў ім некалькі дзясяткаў працэнтаў. Сацыяльна-актыўная людзі здольныя па сваёй энэргіі і ўзроўню інтэлекта планаваць уласнае жыццё, ставіць далёкасяжныя мэты і мэтаскіравана працаваць для іх дасягнення. Акрамя традыцыйных для сацыяльна-пасіўнай большасці асабістых мэтаў, яны прымаюць яшчэ і асабістыя мэты больш высокага парадку - багацце, слава, кар'ерныя ці прафесійныя вышыні, самарэалізацыя ў любімай справе. Гэтыя мэты могуць істотна ўплываць на развіццё грамадства, мяняць яго. І ў нечым выходзіць за межы асабістых сэнсаў жыцця.
Сацыяльна-актыўная людзі гатовы да пэўнай рызыкі, да выхаду за рамкі традыцыйнага досведу. Звычайна яны цэняць свабоду, якая неабходна ім для рэалізацыі сваіх жыццёвых сэнсаў. У пэўных абставінах могуць ставіць вышэйшыя мэты, падтрымліваць перамены ў краіне, калі існуючае становішча перашкаджае іх самарэалізацыі ці глыбока закранае іх маральнае пачуццё.
в) група з высокай сацыяльнай адказнасцю. Яна складае ў грамадстве да некалькіх працэнтаў. Гэта людзі, якія, акрамя натуральных асабістых, вялікую значнасць надаюць вышэйшым сэнсам жыцця. Яны, хутчэй за ўсё, генетычна, надзелены моцным пачуццём прыналежнасці да супольнасці, з якой сябе атаясамляюць, і адказнасці за яе лёс. Яны гатовыя да асабістых ахвяраў дзеля вышэйшых каштоўнасцяў - свабоды, справядлівасці, салідарнасці, незалежнасці сваёй краіны. Дарэчы, у Беларусі людзей такога кшталту іх апаненты даволі трапна называюць «свядомымі» ці «змагарамі».
Чым большы маштаб супольнасці (ад суседзяў па двару да чалавецтва), каштоўнасці якой абараняе чалавек, тым большы яго маштаб, як асобы.
4. Неабходнасць груп рознай сацыяльнай актыўнасці
Праведзены падзел грамадства на групы рознай сацыяльнай актыўнасці не сведчыць, што гэта людзі вышэйшых і ніжэйшых «гатункаў». Прырода мудрая. Яна «запраграмавала» пэўныя прапорцыі людзей розных псіхатыпаў і ступеняў адказнасці ў вялікіх чалавечых супольнасцях дзеля выжывання такіх супольнасцяў.
Усё гэтыя групы важныя і неабходныя. Напрыклад, сацыяльна-пасіўная група забяспечвае захаванне, устойлівае існаванне і аднаўленне чалавечых супольнасцяў - ад нацыі да працоўнага калектыва. Пэўны яе кансерватызм і асцярожнасць патрэбны, каб супольнасць у выніку барацьбы яе чальцоў за асабістыя поспехі ці высокія ідэі не была ўцягнута ў няспынныя канфлікты і захавала сябе. Але залішне пасіўная супольнасць вырачаная на стагнацыю і знікненне.
Сацыяльна-актыўная група забяспечвае прагрэс супольнасці, яе развіццё, канкурэнтаздольнасць.
Група людзей з высокай сацыяльнай адказнасцю, нягледзячы на яе нешматлікасць, не меней важная за папярэднія. Яна часта імкнецца захаваць баланс інтарэсаў розных груп дзеля інтарэсаў усёй супольнасці. Гэтая група набывае крытычна важнае значэнне пры пагрозе існаванню супольнасці. Напрыклад, у выпадку агрэсіі супраць краіны. Ці пры разлажэнні ў ёй улады.
Без «свядомых» краіна безабаронная ад такіх пагроз. Мужнасць, розум, стойкасць такіх людзей вызначаюць лёс нацыі.
Упарадкаванне сэнсаў
Прыклад 1. Падчас Другой сусветнай вайны японцы сутыкнуліся з праблемай масавых уцёкаў англійскіх і амерыканскіх ваеннапалонных, што запатрабавала значных сілаў для іх аховы. Тады японцы вылучылі з агульнай масы ваеннапалонных 5% найбольш актыўных і няскораных, размясцілі асобна і ўзмоцнена ахоўвалі. Астатнія 95% ахоўваць перасталі. Уцёкі спыніліся.
Падумайце, толькі 5% з ліку пераважна маладых, маючых баявы досвед мужчын, ізалююць і астатнія ператвараюцца ў пакорлівы статак.
Прыклад 2. Калі кіроўныя ў дзяржаве група ўзурпуе ўладу і ліквідуе дэмакратыю, першымі разумеюць згубнасць для краіны такога шляху і пачынаюць змаганне за свабоду грамадзяне з высокай сацыяльнай адказнасцю. Спачатку іх барацьба застаецца не зразумелай большасцю. Тым болей, што «змагары» адцягваюць на сябе значную частку рэсурсаў рэпрэсіўнай апарату рэжыма, запавольваючы тым самым яго наступ на правы астатняй часткі грамадства.
Але логіка аўтарытарызму непазбежна прыводзіць да згортвання і непалітычных свабод, перакрывае сацыяльна-актыўным грамадзянам магчымасці для рэалізацыі іх памкненняў, планаў, амбіцый. Незадаволеныя гэтым, яны пачынаюць пераходзіць у пасіўную апазіцыю да правячага рэжыму.
Затым звычайная ў наш час эканамічная неэфектыўнасць аўтарытарных рэжымаў для краін хрысціянскай цывілізацыі прыводзіць да зніжэння дабрабыту насельніцтва. Тады ў пасіўную апазіцыю да рэжыма пераходзіць і сацыяльна-пасіўная большасць.
Далейшае пагаршэнне сітуацыі ў краіне, натхненне падтрымкай большасці і прыклад «змагароў» мабілізуе ўсё большую частку сацыяльна-актыўнай групы да ўдзелу ў барацьбе за перамены. Адрынанне рэжыма робіцца агульнанародным. У такой сітуацыі адтэрмінаваць яго развал можа толькі значная матэрыяльная і маральная падтрымка з боку знешніх гульцоў.
5. Суб'ектыўныя парады
Спадзяюся, што апісаныя мадэлі сэнсаў(мэта)вызначэння і ўзаемадзеяння груп рознай каштоўнаснай арыентацыі дапамогуць чытачу лепей зразумець людзей, грамадства ды сябе ў ім.
Напрыканцы, колькі парадаў па тэме:
1) Свядома выбірай свае жыццёвыя мэты, як сэнсы свайго жыцця. Плануй іх з улікам магчымасцяў пераходу ад адной мэты да другой у розных узроставых перыядах, рыхтуй сябе да іх, мэтаскіравана працуй для іх.
2) Пастаянна вывучай сябе, сумленна ацэньвай свае перавагі і недахопы, улічвай іх пры выбары жыццёвых мэтаў і заняткаў. Май на ўвазе, што ад некаторых недахопаў можна пазбавіцца шляхам навучання ці трэніровак.
3) Свет зараз мяняецца вельмі хутка. Улічваць прагнозы гэтых зменаў, каб абраны табой на пэўны перыяд жыцця занятак не стаў састарэлым і непатрэбным.
4) Выбірай заняткі, якія падабаюцца табе, з якімі ты супадаеш унутрана. Шукай сваю Справу. Калі не атрымаецца (а атрымліваецца мала ў каго), то шукай проста любімую справу.
5) Прывучы сябе рэгулярна займацца фізкультурай, правільна харчуйся. Актыўнае чалавечае жыццё не такое ўжо і працяглае, каб грэбаваць магчымасцю павялічыць яго на дзесяцігоддзі.
6) Прымай у якасці ўласных жыццёвых сэнсаў тыя чалавечыя, грамадзянскія, маральныя абавязкі, якія адпавядаюць твайму пачуццю справядлівасці. Чалавецтва выжыла і развілася дзякуючы салідарнасці супляменнікаў, палоў і пакаленняў. Ты прыйшоў на шмат што гатовае. Не будзь няўдзячны і зрабі свой унёсак.
7) Імкніся жыць у адпаведнасці са сваім маральным пачуццём і не ахвяруй уласнай годнасцю. Гэтыя якасці закладзеныя шмат каму з нас генетычна. Грэбуючы імі ты ствараеш унутранае напружанне і запускаеш працэс унутранага самаразбурэння, якое праявіць сябе ў фізічных і псіхічных хваробах, у неабходнасці алкагольнай ці наркатычнай кампенсацыі.
8) Жыві поўным жыццём, не занурвайся пастаянна ў нешта адно. Жыццё цудоўнае з многіх яго праявах. Карыстайся гэтым шыкоўным падарункам напоўніцу, атрымоўваць асалоду ад прыроды, мастацтва, чалавечых стасункаў. Улічваць, што для шчаслівых доўгатэрміновых стасункаў неабходна сумяшчальнасць карцін свету партнёраў.
9) Напрыканцы жыцця людзі, якія захавалі мысленне, задаюць сабе пытанне: «Навошта я жыў?» Адказаць на яго будзе прасцей, калі ты сваімі справамі зрабіў свет, хаця б вакол сябе, істотна лепшым. Гэтае «істотна» залежыць ад пачатковага стану і цаны, якую ты заплаціў. Напрыклад, калі ты змагаўся за свабоду падняволенай краіны, рызыкаваў, цярпеў з-за гэтага, то табе ўжо будзе чым апраўдаць сваё існаванне на зямлі.
10) І апошняе. Крытычна ўспрымаць парады па жыццёва важным пытанням нават ад тых, каму давяраеш. Бо кожны чалавек мерае па сабе. А людзі розныя і меркі ў іх розныя. Могуць не супасці з табой. Жыві сваё жыццё, а не чужое. Гэтая парада тычыцца і вышэйпрыведзеных парадаў.
Следчая турма N3, кастрычнік 2021 г.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Журналіст падтрымліваў кантакты з беларускай апазіцыяй і палякамі ў Беларусі.

title: У Мінску памёр шматгадовы карэспандэнт "Польскага радыё" ў Беларусі Уладзімір Пац


title: "Дэпутат" Варанецкі падміргнуў?

maintext:
«Дэпутат» Варанецкі падміргнуў? 1 15.12.2021, 20:24
5,148
Валерый Варанецкі
Экс-дыпламат раскрытыкаваў антыбеларускую палітыку і працытаваў верш «Пагоня» Багдановіча.
Вялікі рэзананс выклікала ў апошнія дні публікацыя ў «Фэйсбуку» экс-дыпламата, «дэпутата» «палаты прадстаўнікоў» Валерыя Варанецкага.
– Адказваючы на пытанні адносна майго бачання вытокаў сённяшніх праблем нашай Бацькаўшчыны, хацеў бы выказаць наступнае меркаванне.
Усё, што з намі адбываецца, – вынік нашых уласных дзеянняў.
Мы забылі ці не лічылі важным вывучаць і ведаць гісторыю свайго роду і сваёй Айчыны, вялікую і слаўную, якой магла б ганарыцца любая самая паспяховая і магутная дзяржава свету.
Мы пагардліва ставіліся да культуры, традыцый, звычаяў, сваёй роднай мовы, якая звязвае нас з папярэднімі пакаленнямі і з’яўляецца крыніцай духоўнай энергіі народа, яго культуры, менталітэту і светапогляду.
Мы па сутнасці, не жадаючы таго, адракліся ад сваіх продкаў, якія мужна змагаліся за дабрабыт, свабоду і незалежнасць сваёй Бацькаўшчыны і багата палілі сваей крывёй, слязамі і потам нашу зямлю, самааддана працуючы на ёй і абараняючы яе ад вонкавых ворагаў, каб забяспечыць будучым пакаленням годнае жыццё ў сваім уласным нацыянальным Доме.
Як вынік – мы не здолелі дакладна ўсвядоміць ні сваю нацыянальную ідэю, ні свае нацыянальныя інтарэсы і вызначыць у адпаведнасці з імі шлях развіцця нашай беларускай сям’і і ўласнага нацыянальнага Дома.
На жаль, мы да гэтага часу не асэнсавалі ў поўнай меры, што з намі адбываецца, хаця ўжо больш за 100 гадоў таму да нас вельмі пранікнёна з заклікам «не быць чужынцамі» ў сваім Доме звярнуўся вялікі беларускі паэт М.Багдановіч у вершы «Пагоня»:
…У белай пене праносяцца коні,
Рвуцца, мкнуцца і цяжка хрыпяць…
Старадаўняй Літоўскай Пагоні
Не разьбіць, не спыніць, не стрымаць…
У бязьмерную даль вы ляціце,
А за вамі, прад вамі – гады.
Вы за кім у пагоню сьпяшыце?
Дзе шляхі вашы йдуць і куды?
Мо яны, Беларусь, панясліся
За тваімі дзяцьмі уздагон,
Што забылі Цябе, адракліся,
Прадалі і аддалі ў палон?
Бійце ў сэрцы іх, бійце мячамі,
Не давайце чужынцамі быць!
Хай пачуюць, як сэрца начамі
Аб радзімай старонцы баліць…
Відавочна, каб стаць моцнымі, адзінымі і здольнымі супрацьстаяць любым сучасным выклікам, нам трэба аднавіць сувязь са сваёй зямлёй і сваімі продкамі, вярнуцца да сваіх вытокаў, сваіх каранёў, да сваёй гісторыі, культуры, мовы і, што вельмі важна, да сваёй нацыянальнай сістэмы каштоўнасцяў і свайго беларускага светапогляду. Нам трэба быць ураўнаважанымі, адкрытымі да супрацоўніцтва і захоўваць пачуццё годнасці, аб’ектыўнасці і павагі да поглядаў і інтарэсаў адзін аднаго і другіх народаў, перш за ўсё нашых гістарычных суседзяў. Тады з усімі іншымі праблемамі мы паспяхова справімся і створым краіну, якой па праве будзем ганарыцца мы і нашы нашчадкі.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Галіна Сямдзянава: дэпутатка, з якой лічыліся генералы 1 7.12.2021, 15:19
1,822
Галіна Сямдзянава
Менавіта яна ўнесла бел-чырвона-белы сцяг у залу пасяджэнняў Вярхоўнага Савета 24 жніўня 1991 года.
Галіна Сямдзянава — адна з нямногіх жанчын-дэпутатак Вярхоўнага Савета, абранага ў 1990-м. Украінка па нацыянальнасці, дачка марскога афіцэра, жонка вайскоўца, інжынер-хімік, аўтар дысертацыі пра выбуховыя рэчывы, піша «Салiдарнасць».
Менавіта яна ўнесла бел-чырвона-белы сцяг у залу пасяджэнняў Вярхоўнага Савета 24 жніўня 1991 года. Прыгадваем галоўныя старонкі біяграфіі гэтай выбітнай жанчыны.
Галіна Сямдзянава нарадзілася ў польскай Гдыні ў 1947-м у сям’і вайскоўца і медсястры. Выхоўваў яе айчым, таксама вайсковец. Муж Галіны Георгіеўны быў таксама вайскоўцам, сям’я часта пераяджала. У 1983-м Сямдзянавы апынуліся ў Навагрудку. Там выпускніца Куйбышаўскага палітэхнічнага інстытута працавала на мясцовым заводзе металавырабаў, пасля аграхімікам у сельгасхіміі.
Фота vytoki.net
Урэшце стала інспектарам Навагрудскага камітэта народнага кантролю. З гэтай пасады Галіна Сямдзянава і рушыла ў Вярхоўны Савет ў 1990-м. Яе кандыдатуру прапанаваў райкам прафсаюзаў дзяржпрадпрыемстваў і калектыў мясцовага аўтапарка.
Канкурэнцыя ў інспектара КНК была сур’ёзная — дырэктары і галоўныя інжынеры навагрудскіх прадпрыемстваў. Фаварытам жа ў мясцовых уладаў быў загадчык дзіцячага аддзялення Навагрудскай райбальніцы Георгій Конюх. Але выбарцаў падкупіла рашучасць і прынцыповасць Сямдзянавай, у другім туры яна абыйшла лекара.
Дэпутатка з Навагрудка была партыйнай, да сябраў Беларускага Народнага Фронту спачатку ставілася, мякка кажучы, з насцярожанасцю. Як значна пазней раскажуць пра яе калегі-дэпутаты, Галіна Георгіеўна не прымала факты на веру, да ўсяго даходзіла ўласным розумам. І калі ўжо прыходзіла да пэўнага пераканання, то трымалася яго цвёрда і прынцыпова.
Так здарылася і з яе прыходам у дэпутатацкую апазіцыйную групу. Вось як гэты эпізод з біяграфіі Сямдзянавай апісвае колішні яе калега-дэпутат Сяргей Навумчык у кнізе «Дзевяноста трэці»:
— Да Наваградку даходзіла інфармацыя пра бурлівае мітынговае менскае жыцьцё, пераважна — у інтэрпрэтацыі камуністычнай прапаганды. І на пасяджэньне дэмакратычных дэпутатаў увесну 1990-га Сямдзянава прыйшла, кіруючыся жаданьнем паглядзець, што ж уяўляюць зь сябе гэтыя «нефармалы» і «экстрэмісты». Першае пасяджэньне, як памятаю, яна сядзела моўчкі — назірала. Потым пачала падаваць рэплікі. А ўжо ў сярэдзіне чэрвеня падпісала і заяву аб стварэньні дэпутацкай фракцыі БНФ, а ў ліпені — Апазыцыі БНФ. Пазьней у інтэрвію наваградзкай газэце яна скажа выбаршчыкам, што па-іншаму паглядзець на сьвет яе прымусілі «Архіпелаг ГУЛАГ» Салжаніцына і дзейнасьць Беларускага Народнага Фронту.
На думку Сяргея Навумчыка, унесены дэпутаткай бел-чырвона-белы сцяг у пачатку Сесіі Незалежнасці «можа падацца выключна сімвалічным учынкам». А вось тое, што здарылася на наступны дзень, 25 жніўня 1991-га, сапраўды паўплывала на лёс нацыі.
Фота Радыё Свабода
Гаворка пра ўчынак Галіны Георгіеўны: калі на трыбуну ВС вырашыў узыйсці першы сакратар ЦК кампартыі Анатоль Малафееў, яна заступіла яму шлях да мікрафона.
Гэта быў нечуваны крок. Ізноў працытуем «Дзевяноста трэці»:
— Першы сакратар, сама пасада якога дзесяцігодзьдзямі выклікала піетэт, пашану, страх, трымценьне — быў сагнаны намі з трыбуны ў прамой трансьляцыі, і гэта бачыла ўся Беларусь. Камуністы — у шоку. «Священник остановился при виде такого посрамления божьей святыни и не посмел служить панихиду в таком месте» (Гогаль, «Вий») — Дземянцей спыніў пасяджэньне, а пасьля перапынку падаў у адстаўку.
Праз некалькі гадзін Беларусь была абвешчаная незалежнай дзяржавай.
Зрэшты, роля Галіны Георгіеўны ў тых лёсавызначальных падзеях не абмяжоўвалася гэтымі яркімі эпізодамі. Яна прымала непасрэдны ўдзел у распрацоўцы Канцэпцыі пераходу БССР да рыначнай эканомікі. Разам з іншымі дэпутатамі працавала над стварэннем Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, законаў для спецыяльнай сесіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, якая атрымала сімвалічную назву «сесія Незалежнасці».
Фота Радыё Свабода
Колькі словаў пра сцяг у залі Вярхоўнага Савета. Вось як той момант узгадваў у адным з інтэрв’ю Зянон Пазняк:
— Калі я ўзяў сцяг, убачыў яе такое хваляванне, што яна хацела гэты сцяг несці, і гэта было лагічна — яна жанчына і гэта было б прыгожа. І я кажу: «Галіна, сцяг панясеш ты». І яна з гэтым сцягам увайшла ў залу. Мы ўсе разам увайшлі, але сцяг быў у яе руках.
Дэпутат Вярхоўнага Савету XII скліканьня Валянцін Голубеў прыгадваў іншы эпізод, звязаны са сцягам. Калі дакладна, гаворка пра прыняцце ў 1991-м нацыянальнай сімволікі ў якасці дзяржаўнай:
— На наступны дзень, 20 верасьня, раніцай, калі я прыйшоў у Вярхоўны Савет, яшчэ да пачатку сэсіі, Галя Сямдзянава ўжо была ў пакоі апазыцыі. Яна прынесла свой вялікі бел-чырвона-белы сьцяг і прас. І калі я прыйшоў, яна яго на стале прасавала, каб ён быў роўненькі, каб вывесіць яго перад пасяджэньнем 20 верасьня 1991 году ў залі Вярхоўнага Савету.
Магла быць міністрам абароны
Калегі-дэпутаты бачылі ў Галіне Сямдзянавай выдатнага кандыдата на пасаду міністра абароны. Сяргей Навумчык у свой час здолеў перканаць скептычна настроеных генералаў, што міністр Сямдзянава, у адрозненне ад іх калегаў-вайскоўцаў, змагла б выбіць неабходны для войска бюджэт.
Галіна Сямдзянава на адным з Соймаў БНФ. Фота vytoki.net
Дэпутатка ўзначальвала створаны Беларускім звязам вайскоўцаў камітэт «Вяртанне» і рэгулярна наведвала Міністэства абароны, якое яшчэ зусім нядаўна было штабам Беларускай вайсковай акругі. Камітэт займаўся вяртаннем беларускіх вайскоўцаў, што на той час служылі за мяжой, у «гарачых кропках». А таксама іх уладкаваннем на радзіме. Усяго дзякуючы працы камітэта і асабіста Сямдзянавай у Беларусь вярнуліся чатыры тысячы беларускіх афіцэраў.
Тагачасны міністр абароны Павел Казлоўскі, які спрычыніўся да масавага звальнення з войска сябраў БЗВ, урэшце здаўся перад рашучасцю і прынцыповасцю Сямдзянавай. Ды ячшэ і падначаленым наказаў лішні раз не турбаваць яе — сабе даражэй.
Выступала за раўнапраўе жанчын і мужчын
У Вярхоўным Савеце Галіна Георгіеўна пазмагалася за пасаду старшыні пастаяннай камісіі Вярхоўнага Савета па справах жанчын, аховы сям’і, мацярынства і дзяцінства. Яе супернікам быў галоўны ўрач Смалявіцкага раёна Пётр Міцько, за якога ўрэшце і прагаласавала большасць дэпутатаў.
Але прамова Сямдзянавай перад галасаваннем запомнілася многім і надоўна. Яе словы былі рэвалюцыйнымі на той час. Дэпутатка казала пра неабароненасць жанчын у тагачасным грамадстве, пра няроўнасць і дыскрымінацыю, істотную розніцу ў заробках. Яна выступала за кардынальнай змены існага становішча.
Дзень Волі-93, Галіна Сямдзянава справа ад Васіля Быкава. Фота Радыё Свабода
Пасля расколу БНФ Галіна Сямдзянава засталася ў партыі, якую ўзначаліў Вінцук Вячорка. Была намесніцай старшыні партыі, узначальвала рэвізійную камісію. У верасні 2011-га Галіны Георгіеўны не стала, яна памерла пасля цяжкай хваробы.
— Калі мы прыйшлі ў Вярхоўны Савет, яна ведала пра БНФ толькі паводле назвы. І як адбываўся яе шлях далучэньня — яна зразумела, што мы больш аргумэнтаваныя, што за намі гістарычная праўда. Яна да гэтага сама прайшла пэўны этап, далучылася і была адной з самых лепшых, самых працаздольных і адказных сярод дэпутацкай апазыцыі. Страта яе вельмі вялікая, — казаў у памяць пра калегу колішні дэпутат-адраджэнец Лявон Баршчэўскі.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Артем Черников
Ирина Халип
Владимир Халип
Андрей Санников

title: "Нас не спынілі кулі ды кайданы"

maintext:
«Нас не спынілі кулі ды кайданы» 26.12.2021, 18:14
Актывiст «Еўрапейскай Беларусі» Максiма Вiнярскага пiша вершы з-за кратаў.
У новай рэальнасці найлепшыя беларускія творцы змяшчаюць свае новыя творы ў сацыяльных сетках. Іншыя ж — працягваюць пісаць нават у турмах. «Наша Нiва» публiкуе верш актывiста «Еўрапейскай Беларусі» Максiма Вiнярскага.
Каб жыць, нам выпала цікавая часіна.
Калі прыйшоў яшчэ раз час світальны,
Шляхі нас прывялі да скрыжавання,
І кожны мусіць зараз шлях абраць.
Куды пайсці? Чаму жыццё аддаць?
Сябрам? Краіне? Ворагам? Свабодзе?
Таму, хто пры уладзе, мовіць «годзе!»
Альбо, як «раб да веку», прамаўчаць?
Мы разам рушылі да зыркага святла.
Нас не спынілі кулі ды кайданы.
Мы не шкадуем пра свой шлях абраны,
Нават калі не выйдзем з небыцця.
Лістапад 2021. Даслана ў лісце з калоніі «Віцьба»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Майстар-клас з Новай Баравой: традыцыі каляднага вігілійнага стала 23.12.2021, 23:24
Важнай часткай калядных святкаванняў у Беларусі з’яўляецца сумесная сямейная вячэра.
19 снежня ў парафіі святога Францішка Асізскага ў Мінску (Новая Баравая) прайшоў майстар-клас па прыгатаванні вігілійных страваў і афармленні каляднага стала, паведамляе catholic.by.
Праводзілі майстар-клас мясцовыя парафіянкі: Ніна Невяроўская, Аксана Міцкевіч і Вераніка Раманенкава.
Важнай часткай калядных святкаванняў у Беларусі з’яўляецца сумесная сямейная вячэра.
Гэтая вячэра адметная шэрагам традыцый, якія з даўніх часоў старанна захоўваюцца на нашай зямлі.
Яна распачынаецца на прыцемку, калі ў небе ўжо можна ўбачыць першыя зоркі. Традыцыйна на калядным вігілійным стале павінна прысутнічаць 12 посных страваў, у лік якіх могуць уваходзіць хлеб, поліўка, бліны, грыбы, капуста, рыба, квас, кісель, галушкі, куцця і інш.). Пры сервіроўцы вігілійнага стала было прынята ставіць дадатковы прыбор для нечакана госця — як напамін пра тое, што мы гатовыя адкрыць свае дзверы і сэрцы іншаму чалавеку, каб не паўтарыць памылку тых, хто не пусціў Марыю з Юзафам у свае дамы ў Бэтлееме. Пад абрус на вігілійны стол зазвычай клалі крыху сена, якое нагадвае аб беднасці бэтлеемскіх ясляў, у якой Збаўца прыйшоў на свет. Святочны стол можна ўпрыгожыць ялінкавай кампазіцыяй, свечкай, кветкамі.
На першым месцы пры стале, паводле беларускай традыцыі, павінен сядаць самы старэйшы і паважаны чалец сям’і. Права першага святочнага слова і моманту распачацця вячэры таксама належыць таксама яму.
Вячэра абавязкова павінна распачынацца малітвай, падчас якой чытаецца ўрывак з Евангелля паводле Лукі, што апавядае пра Нараджэнне Хрыста (Лк 2, 1–20).
Толькі пасля малітвы сабраныя на вігілійнай вячэры дзеляцца аплаткамі і абменьваюцца добрымі пажаданнямі, а потым сядаюць да стала. Падчас вігілійнай вячэры прынята спяваць калядныя песні, якія перадаюцца з пакалення ў пакаленне.
Удзельнікі майстар-класу даведаліся пра нормы этыкету паводзін за сталом і сакрэты прыгатавання традыцыйных страваў. Вядучыя дзеляцца імі з усімі ахвотнымі ў відэа на тэму падрыхтоўкі вігілійнага стала і жадаюць радасных Святаў Божага Нараджэння ў коле сям’і і блізкіх.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: "Для мяне паводзіны Эдуарда на судзе ня сталі нечаканасьцю"

maintext:
«Для мяне паводзіны Эдуарда на судзе ня сталі нечаканасьцю» 5 8.12.2021, 14:00
3,722
Фото: tut.by
Жонка Пальчыса пракаментавала пачатак судовага працэсу.
У Менскім гарадзкім судзе працягваецца разгляд крымінальнай справы ў дачыненьні да блогера Эдуарда Пальчыса. Суд зрабілі закрытым. На пачатку працэсу палітвязень адмовіўся ўставаць, заявіў адвод судзьдзі Пятру Арлову і папрасіў самога яго, Пальчыса, выдаліць з залі.
Журналiсты «Радыё Свобода» у размове з жонкай Эдуарда Вікторыяй Пальчыс, даведаліся, як яна ўспрыняла ўчынак мужа.
Пасьля затрыманьня палітычнага блогера і актывіста Эдуарда Пальчыса ўвосень 2020 году Вікторыя зьехала за мяжу, у сьнежні нарадзіла дачку Эмілію. Некалькі разоў парывалася вярнуцца ў Беларусь, аднак Эдуард не дазваляў, казаў, што гэта пакуль небясьпечна. Натуральна, на судзе яна не прысутнічае. На судовае паседжаньне ў Менск прыехалі бацькі Эдуарда, якія жывуць у Лідзе.
«Бацькі былі ў залі паседжаньня, бачылі сына, але не маглі нават памахаць, жэстамі прывітацца, бо судзьдзя іх спыніў: „невэрбальныя знакі не дазволеныя“. Яны кажуць, што ён добра трымаецца, добра выглядае, крыху схуднеў, але вельмі бледны, бо больш за год ня бачыў сонца. Прыкладна цягам гадзіны яны знаходзіліся ў залі, але потым працэс зрабілі закрытым, і ўсіх выставілі з залі», — кажа Вікторыя.
Яна прызнаецца, што не была зьдзіўленая ўчынкам Эдуарда, калі ён назваў суд «цыркам» і заявіў, што ня хоча ў ім удзельнічаць. Да таго ж папрасіў выдаліць з залі і яго самога.
«Я не магу сказаць, што чакала, што Эдуард нешта такое зробіць. Але я і не магу сказаць, што для мяне гэта стала нечаканасьцю. Бо Эдуард вельмі шчыры ў сваіх паводзінах, і для яго такія рэчы, як павага да суду, — гэта не сымбалічны жэст. То бок устаць перад судзьдзём, калі ён не паважае суд, для яго непрымальна. Пашану ён ня будзе праяўляць, калі ня лічыць суд сапраўдным і справядлівым. То бок для мяне гэта ня стала нечаканым».
«Мне падаецца, што Раман Пратасевіч сабой ужо не распараджаецца»
Вікторыя ведае, што адным са сьведак на судзе будзе Раман Пратасевіч, зь якім сям’я Пальчысаў раней сябравала.
«Мы з Ромам раней часта стасаваліся, Рома бываў у нас з Эдзікам у гасьцях. Хлопцы разам стаялі ў Курапацкай вахце, у Эдуарда і Рамана былі сяброўскія, таварыскія адносіны.
Зараз, мне здаецца, Рома ў вельмі складанай сытуацыі. Я ня ведаю, як ён будзе сябе паводзіць у якасьці сьведкі, бо ён ужо пайшоў па шляху супрацоўніцтва.
І калі ён чакаў сумленнасьці, шчырасьці з таго боку, кшталту „я вам скажу тое і тое, усё раскажу, а вы за гэта адпаведна паставіцеся да мяне“, — ён моцна памыляўся. І зараз Раман робіцца нейкім інструмэнтам у іх руках. Таму я яму моцна не зайздрошчу. Ня ведаю, што ён будзе ў судзе казаць, але мне падаецца, што Раман Пратасевіч сабой ужо не распараджаецца», — выказала меркаваньне Вікторыя Пальчыс.
За некалькі дзён да пачатку працэсу Вікторыя Пальчыс у інтэрвію Свабодзе прызналася, што ўсьведамляе, на які вялікі тэрмін могуць асудзіць яе мужа. Але аптымізму яна ня траціць.
«Трэба маліцца за Эдуарда, за ўсю сытуацыю ў краіне, каб яна хутчэй вырашылася. Таму што ня можа так доўга трымацца такое відавочнае і непрыхаванае зло. Таму найперш трэба маліцца.
Трэба пісаць лісты палітвязьням, хоць яны дрэнна даходзяць. Мне падаецца, гэта вельмі важна і для тых людзей, што пішуць: яны самі не забываюцца на палітвязьняў у турмах, якім патрэбна спачуваньне, дапамога, і гэта надае сілы і тым, хто піша.
Зразумела, мне трымацца вельмі дапамагае дачка. Яна надае сіл, эмоцый, сэнсу жыць. Ёсьць Эмілія — гэта значыць, ёсьць што рабіць, ёсьць чым заняцца», — прызнаецца Вікторыя.
Адвакатка Эдуарда Пальчыса пад падпіскай аб неразгалошваньні. Яна паведамляе толькі агульную інфармацыю — як здароўе, як настрой. На яе думку, суд ня будзе ісьці доўга, прысуд могуць абвясьціць да Новага году.
Эдуарда Пальчыса абвінавачваюць паводле чатырох артыкулаў КК:
арт. 130 (наўмысныя дзеяньні, накіраваныя на ўзбуджэньне іншай сацыяльнай варожасьці і варожасьці па прыкмеце іншай сацыяльнай прыналежнасьці, учыненыя групай асобаў, якія прывялі да іншых цяжкіх наступстваў);
арт. 293 (арганізацыя масавых беспарадкаў);
арт. 342 (арганізацыя дзеяньняў, што груба парушаюць грамадзкі парадак);
арт. 361 (заклікі да дзеяньняў, накіраваных на прычыненьне шкоды нацыянальнай бясьпецы Рэспублікі Беларусь).
Максымальнае пакараньне па гэтых артыкулах — да 12 гадоў зьняволеньня.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Владимир Халип
Андрей Санников
Леонид Невзлин

title: Урокі адной адстаўкі

maintext:
Урокі адной адстаўкі 3 Сяргей Навумчык, «Радыё Свабода»
25.12.2021, 17:01
2,932
30 гадоў таму Гарбачоў заявіў па тэлебачаньні пра адстаку з пасады прэзыдэнта СССР.
30 гадоў таму, 25 сьнежня 1991 году, Міхаіл Гарбачоў заявіў па тэлебачаньні пра адстаку з пасады прэзыдэнта СССР. Праз некалькі хвілінаў з купалу ў маскоўскім Крамлі быў спушчаны сьцяг Савецкага Саюзу.
Блізкія да Гарбачова людзі прыгадваюць, што пасьля запісу тэлевыступу ён пайшоў у пакой за прэзыдэнцкім кабінэтам, лёг на канапу, і ў яго пацяклі сьлёзы.
Можна зразумець драму чалавека, які амаль сем гадоў таму атрымаў практычна непадзельную ўладу над звышдзяржавай — а ў апошнія месяцы назіраў, як ягоная ўлада скукожваецца да памераў некалькіх кабінэтаў у Крамлі. Дададзім здраду многіх з тых, каго ён прывёў на палітычны алімп. І, канешне, адкрытую нелюбоў да яго людзей на 1/6 часткі плянэты — тых самых, якія дзесяцігодзьдзямі баяліся выказаць незадаволенасьць начальнікам цэху ці дырэктарам саўгасу, а страху пазбавіліся дзякуючы менавіта яму.
Папярэднікі Гарбачова сыходзілі па-рознаму. Адзін — звар’яцеўшы нагэтулькі, што і праз сто гадоў у публікацыі раней засакрэчанага дзёньніку мэдычнага назіраньня зрабілі купюры з этычных меркаваньняў. Другі — праваляўшыся пасьля інсульту амаль суткі ва ўласнай мачы, бо калегі па Палітбюро загадалі ахове не турбаваць генэралісімуса. Трэці — падмануты паплечнікамі-падхалімамі. Астатнія, адзін за другім — у стане фізычнай ды інтэлектуальнай нямогласьці.
Гарбачоў стаў генсекам у 54 гады і мог бы ім заставацца аж па сёньня. У 90-я казалі, што паколькі камуністычная сыстэма была дыскрэдытаваная, эканоміка знаходзілася на мяжы каляпсу, а рэспублікі не жадалі заставацца пад дыктатам Цэнтру — у Гарбачова не было ніякага іншага варыянту, як толькі пачаць дэмакратычныя рэформы і ў выніку пагадзіцца і на роспуск КПСС, і на ліквідацыю СССР.
Сёньня мы разумеем, што магчымасьць захаваць уладу, калі б ён гэта пажадаў, у Гарбачова была. Завецца гэтая магчымасьць — сілавы апарат. Менавіта ён (прычым куды менш маштабны) дазваляе ўтрымліваць уладу дынастыі Кімаў ва ўмовах шматгадовага жабрацтва і голаду насельніцтва.
Ёсьць і больш блізкі прыклад: менавіта сілавы апарат прыцягнуў беларускі народ нагэтулькі, што за ўвесь 2021 год не было ніводнай публічнай вулічнай акцыі пратэсту (упершыню ў найноўшай гісторыі).
У Гарбачова былі магчымасьці нічога не мяняць, альбо мяняць па так званым кітайскім варыянце, чаргуючы эканамічную лібэралізацыю для вызначаных кампартыяй бізнэсоўцаў — з тысячамі раздаўленых танкамі ахвяраў, як на Таньаньмэнь, ды канцлягерамі на мільёны вязьняў, як у Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёне.
Гарбачоў не жадаў дэмантажу СССР (пра што кажа сам)і, найхутчэй, не імкнуўся ліквідаваць КПСС — ён проста зрабіў невялікае паслабленьне, і далей ужо «працэс пайшоў».
Заслуга Гарбачова ў тым, што ён не спыніў сілай распад самай крыважэрнай імпэрыі, якая базавалася на чалавеканенавіснай ідэалёгіі і падмацоўвалася ядзернымі мэгатонамі. Ён адмовіўся здушыць ужо зусім некантралюемы працэс вялікай крывёй. Так, мы памятаем ахвяры ў Тбілісі і Вільні, але ахвяраў магло быць значна болей, калі б Гарбачоў паслухаўся генэралаў, якія былі гатовыя на ўсё.
Ён сышоў, сышоў сам, вычарпаўшы палітычны патэнцыял і выканаўшы сваю гістарычную місію.
І, што, магчыма, яшчэ больш важна — выканаўшы гуманістычную місію, даючы прыклад годнасьці іншым палітыкам. Заўважу — саступаючы кабінэт і ядзерны чамаданчык законна абранаму прэзыдэнту Расеі. Апошні засвоіць урок з добраахвотнай адстаўкай, але ў кабінэт запусьціць чалавека са спэцслужбаў. Ну, а гэты ўжо захоча валадарыць пажыцьцёва.
А ў які момант свой патэнцыял вычарпаў цяперашні «кіраўнік» Беларусі, чый тэрмін ва ўладзе ў чатыры разы пераўзыходзіць тэрмін Гарбачова і набліжаецца да Сталіна (калі не ўлічваць той бясспрэчны асабіста для мяне факт, што ён увогуле не павінен быў прэтэндаваць на пасаду прэзыдэнта)?
Я выбіраю дату 20 сьнежня 1994 году, калі дэпутат Апазыцыі БНФ Сяргей Антончык выступіў у Вярхоўным Савеце з дакладам аб карупцыі ў бліжэйшым атачэньні Лукашэнкі.
Старэйшыя маглі і забыцца, а маладыя могуць і ня ведаць пра падзеі, якія папярэднічалі дакладу Антончыка, таму нагадаю.
За пяць месяцаў, якія Лукашэнка знаходзіўся на пасадзе, ён пасьпеў пазбавіць сваіх апанэнтаў пэўных палітычных правоў (адбыўся разгон шэсьця на Дзень беларускай вайсковай славы, дэпутатаў пазбавілі гарантаванага законам доступу да дзяржаўных СМІ і г.д.). Пацярпела паразу камандай жа Лукашэнкі пры ўдзеле Станіслава Багданкевіча падрыхтаваная праграма лібэралізацыі цэнаў (падвышэньне цэнаў, без якога немагчыма было пачаць новы этап эканамічных рэформаў, імгненна абрынула рэйтынг Лукашэнкі — і ён у прамым тэлеэфіры загадаў: «Цэны — назад!»). Нарэшце, пачалі падпісвацца пагадненьні з Масквой, якія ставілі пад сумнеў важныя элемэнты сувэрэнітэту (найперш — самайстойнасьць палітыкі ў галіне абароны.
Усё гэта, нагадаю, за пяць першых месяцаў прэзыдэнцтва Лукашэнкі.
Прыкметна, што калі «антыкарупцыйны» даклад Лукашэнкі ў сьнежні 1993 ішоў у прамой тэле- і радыётрансьляцыі, і яго чулі мільёны — дык выступ Антончыка чулі толькі дэпутаты і акрэдытаваныя журналісты, бо кіраўніцтва тэлебачаньня і радыё праігнаравала рашэньне парлямэнту аб прамой трансьляцыі.
У дакладзе Сяргея Антончыка называліся фірмы і банкі, якія фінансавалі выбарчую кампанію Лукашэнкі (што, між іншым, было антызаконна і магло б быць падставай для зьняцьця з выбараў). Гучалі прозьвішчы прызначаных Лукашэнкам на самыя высокія пасады асобаў, наўпрост замешаных у карупцыйныя схемы, прычым лічбы і аб’ёмы былі такія, што пэрсанажы леташняга дакладу дэпутата Лукашэнкі ўяўляліся дробнымі калгаснымі «нясунамі».
Выходзіла, што тое «сьвятое», на чым прыйшоў Лукашэнка да ўлады («барацьба» з карупцыяй), як і абяцаньні народу («Верце мне, я вас ніколі не падману!», «Калі вам не спадабаецца — я сыду!») — падман.
Лукашэнка сядзеў за сваёй прэзыдэнцкай трыбунай і плакаў — тое быў ягоны крах як палітыка.
І вось у гэты момант і была вычарпаная палітычная і, калі хочаце, гістарычная місія Лукашэнкі: прадэманстраваць народу сапраўдны кошт таннага папулізму, заганнасьць спадзяваньня на цуд замест адказнага выбару, кошт адсутнасьці палітычная культуры і нізкай нацыянальнай сьвядомасьці (апошняе асабліва адзначу: нацыянальна сьвядомае насельніцтва ніколі не абрала б чалавека з такім стаўленьнем да мовы і незалежнасьці).
І калі б тады, у сьнежні 1994-га, Лукашэнка падаў у адстаўку (адстаўкі патрабавала Апазыцыя БНФ) — асьмелюся выказаць парадаксальную думку: магчыма, ён мог бы ўвайсьці ў гісторыю Беларусі за знакам плюс, хаця і зусім невялікім. Станоўчы эфэкт прышчэпкі грамадзтву ад папулізму ў пэрспэктыве перакрыў бы страты ад пяці месяцаў ягонага прэзыдэнцтва. Зрэшты, да сьнежня 1994 Лукашэнка яшчэ і не пасьпеў нарабіць нечага такога, што немагчыма было б хутка выправіць.
Але запалоханая парлямэнцкая большасьць прапанову апазыцыі не падтрымала, сам Лукашэнка ў адстаўку не падаў — а замест дакладу Антончыка газэты выйшлі зь «белымі плямамі».
А далей — зьбіцьцё дэпутатаў, зьнявага дзяржаўных сымбаляў і мовы, разгон страйку мэтрапалітэнаўцаў, дубінкі па сьпінах удзельнікаў масавых акцый, зламаньне Канстытуцыі, гвалтоўна зьніклыя...
Шмат было ў наступныя 27 гадоў такога, што ў гісторыі пазначыць праўленьне Лукашэнкі зусім ня сьветлымі фарбамі.
Урок Гарбачова ня быў вывучаны.
Сяргей Навумчык, «Радыё Свабода»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
The Washington Post распавядае, як правільна абраць падарунак 25.12.2021, 14:27
Пры выбары падарунку не заўсёды мае значэнне «ідэя і падтэкст».
Многія лічаць, што добры падарунак патрабуе разважанняў і намаганняў. Аднак, паводле даследаванняў, гэта не заўсёды так, піша zn.ua са спасылкай на The Washington Post.
«Адна з галоўных праблем у выбары падарункаў у тым, што вы спрабуеце знайсці нешта ідэальнае для іншага чалавека, але тое, што здаецца ідэальным менавіта вам, можа адрознівацца ад уяўленняў чалавека, які атрымлівае падарунак», - сказаў псіхолаг Нікалас Эплі.
«Праблема ў тым, што няма пэўнага «ўніверсальнага паняцця» ў гэтай сітуацыі», – адзначае псіхолаг Марыса Франка.
Вось што гавораць экспэрты аб тым, як правільна выбіраць падарункі.
Пры выбары падарунку не заўсёды мае значэнне «ідэя і падтэкст»
«У нашым даследаванні мы высветлілі, што «падтэкст і значэнне» вельмі важныя для тых, хто выбірае падарунак. Марнаваць час на разважанні аб тым, што можа спадабацца іншаму чалавеку, як правіла, прымушае людзей, якія шукаюць падарунак, адчуваць сябе больш блізкімі з тым, хто яго атрымлівае», - сказаў Эплі.
Даследаванні паказваюць, калі людзі атрымліваюць падарункі, «ключавым эфектам» з'яўляецца тое, наколькі «прэзент» падабаецца чалавеку, а не яго «падтэкст».
«Мы лічым, што людзі ўпадабаюць тое, што мы для іх абралі, а не тое, пра што яны проста прасілі. Канешне, самы лепшы варыянт, калі людзі атрымліваюць падарунак, які ім сапраўды падабаецца», – кажа Франка.
Аднак ёсць некаторыя сітуацыі, калі «ідэя і падтэкст» падарунку маюць значэнне.
«Калі «падтэкст» падарунку ідзе ад таго факту, што вы думалі пра кагосьці і знайшлі для гэтага чалавека нешта, магчыма нават тады, калі ён таго не чакаў - гэта сапраўды мае значэнне. Мы вельмі шануем праяву клопату з боку іншых, і зрабіць камусьці падарунак, нават невялікі, прадэманстраваўшы, што вы думаеце пра гэтага чалавека, важна», - дадае Эплі.
«Аднак жаданне быць занадта ўдумлівым у выбары падарунку можа стаць пасткай. Людзі, якія шукаюць падарункі, часта могуць «перашчыраваць» і выбраць тое, што занадта рэзка кантрастуе з перавагамі «атрымальніка», – кажа псіхолаг Мэры Стэфел.
Возьмем, напрыклад, нежаданне некаторых людзей дарыць наяўныя грошы ці падарункавыя сертыфікаты, бо яны лічаць, што гэта занадта «абязлічана». У той жа час грошы - даволі распаўсюджаны, а ў некаторых выпадках і чаканы падарунак. Даследаванні таксама паказваюць, што «атрымальнікі» часта могуць аддаваць перавагу падарункам з «вялікай гнуткасцю», у тым ліку падарункавыя сертыфікаты.
«Яны не супраць атрымаць падарункавую карту, якая дазваляе ім купіць тое, што трэба», – кажа Стэфел.
«Занадта актыўна налягаючы на »ўдумлівасць» пры выбары падарунку, людзі часта не забываюцца пра тое, чаго хоча іншы чалавек. Не трэба варажыць ці чытаць чужыя думкі. Можна проста спытаць прама», - дадае Эплі.
Таксама важна памятаць, што немагчыма пракрасціся ў свядомасць іншых, кажа псіхолаг Сэм Магліа.
«Усе думкі і разумовыя намаганні ў свеце не ўпусцяць вас у чужую галаву», - дадае Магліа.
Дарыць эмоцыі лепш, чым матэрыяльныя рэчы
Гэта можа быць суцэльна справядлівая думка. Згодна з вынікамі многіх даследаванняў, апублікаваных у 2016 годзе, людзі, якія атрымліваюць білеты на пэўныя падзеі, падарункавыя сертыфікаты ў рэстарацыі або спецыяльныя паездкі, адчуваюць вялікую сувязь з тымі, хто ім дорыць гэтыя падарункі.
Акрамя таго, даследнікі кажуць, што падарунак, які прадугледжвае «эмоцыі», збліжае людзей. Псіхолагі раяць пры выбары падарункаў думаць аб сваіх дачыненнях з «атрымальнікамі».
Яшчэ адна перавага такога тыпу падарункаў заключаецца ў тым, што чалавек, які атрымлівае новыя эмоцыі, можа адчуваць сябе «багацейшым» маральна.
Аднак матэрыяльныя рэчы таксама могуць стварыць падобнае «адчуванне сувязі», калі яны правільна «прадстаўлены». Да прыкладу, Стэфел распавяла, што падарыла мужу гадзіннік на ўгодкі вяселля і дадала ліст аб тым, як ён дапаможа «адсочваць» іх агульны досвед і жыццё разам.
Падарункі «ад душы»
«Падарункі, якія патрабуюць шмат намаганняў - напрыклад, нешта ручной працы або рэч, пошук якой заняў шмат часу, могуць быць важнымі спосабамі для тых, хто дорыць, паказаць свой клопат», - кажа Стэфель.
У ідэале, са слоў Франка, падарунак, да якога вы прыкладаеце дадатковыя намаганні, павінен адпавядаць чаканням «атрымальніка». Даследаванні паказваюць, што «атрымальнікі» насамрэч шануюць падарункі, якія маюць «эмацыйную нагрузку».
Калі ўзнікаюць цяжкасці, Эплі рэкамендуе «стварыць рознабаковы партфель падарункаў». Вы можаце падарыць чалавеку тое, што яму сапраўды спадабаецца, ці тое, пра што ён прасіў раней, і дапоўніць гэта падарункам, які можа здавацца больш значным.
Дарыць падарункі лепш, чым іх атрымліваць
Не абавязкова, мяркуюць экспэрты.
«Дарыць дабро - гэта дабраславенне, як і атрымліваць яго. Адно не можа быць лепш за іншае», - кажа псіхолаг.
Магліа раіць тым, хто выбірае падарунак, задаваць некалькі ключавых пытанняў: «Ці самі вы сапраўды хацелі б такі падарунак? Як выкарыстоўваць гэты падарунак? Як зрабіць падарунак больш практычным ці функцыянальным?».
«Людзі, якія выбіраюць падарунак, часта не думаюць пра «доўгатэрміновую перспектыву». Яны лічаць, што эфектны, дарагі, але не вельмі практычны падарунак, які не мае вялікай каштоўнасці ў паўсядзённым жыцці, будзе выклікаць захапленне. І гэта так. Але з часам, «атрымальнік» застаецца з прыгожай дарагой рэччу, якая пыліцца на паліцы», - дадае псіхолаг.
«У той жа час, умець прымаць падарункі - гэта таксама «мастацтва», - кажа Магліа.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: "Вольны хор" зладзіў канцэрт на Каляды: відэа

maintext:
«Вольны хор» зладзіў канцэрт на Каляды: відэа 25.12.2021, 21:21
Калектыў паўстаў у жніўні 2020 году ў адказ на палітычныя падзеі ў Беларусі.
«Вольны хор» арганізаваў онлайн-канцэрт «Калядны падарунак», перадае «Радыё Свабода».
«Вольны хор» паўстаў у жніўні 2020 году ў адказ на палітычныя падзеі ў Беларусі. Удзельнікі калектыву праславіліся нечаканым зьяўленьнем у розных грамадзкіх месцах Менску (мэтро, вакзал, бібліятэка, філярмонія, цырк, гандлёвыя цэнтры і г.д.) і выконвалі кампазыцыі, якія сталі найбольш папулярнымі падчас маштабных пратэстаў.
Удзельнікі харавога калектыву былі змушаныя пакінуць Беларусь празь небясьпеку перасьледу, як і шэраг іншых беларускіх дзеячоў культуры.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Лешак Шарэпка: Пратэст пад бела-чырвона-белымі сцягамі - гэта добрая соцыятэхніка

maintext:
Лешак Шарэпка: Пратэст пад бела-чырвона-белымі сцягамі – гэта добрая соцыятэхніка 23.12.2021, 18:09
3,304
Лешак Шарэпка
Пра нацыянальную культуру ў Беларусі трэба дбаць.
У Беларусі працягваецца вынішчэнне ўсяго непадкантрольнага рэжыму Лукашэнкі. За апошнія некалькі месяцаў улады ліквідавалі амаль 300 НДА. Надоечы на допыт у КДБ была выклікана група пенсіянераў, якія былі слухачамі «Універсітэту залатога веку». Рэпрэсіі сягаюць абсурду.
Былы амбасадара Польшчы ў Беларусі, пісьменнік і гісторык Лешак Шарэпка ў размове з polskieradio.pl выказваў сваё меркаванне на конт, што зараз з сябе ўяўляе гэтая краіна:
— Фармальна Беларусь зараз – гэта незалежная дзяржава. Але на самой справе гэта дзяржава, у якой на працягу ўжо 27 гадоў кіруе чалавек, які ставіцца да яе, як да ўласнасці, а жыхароў краіны ўспрымае як сваіх падданых. Лукашэнка робіць усё каб утрымацца пра ўладзе і на жаль, не ўсе за мяжой дагэтуль гэта разумеюць. Адначасова Лукашэнка паразітуе на блізасці з Расіяй. Цягам больш чым 20 гадоў ён не зрабіў нічога, каб умацаваць нацыянальную свядомасць беларусаў. Наадварот, з самага пачатку свайго кіравання ён мэтанакіравана знішчае праявы беларушчыны, робіць гэта на карысць Расіі. Памятаеце рэферэндум 1995-га года і парваны дзяржаўны сцяг на даху яго адміністрацыі? Гледзячы на гэта можна зразумець, чаму Расія дагэтуль падтрымлівае Лукашэнку, нягледзячы на яго вельмі кепскія асабістыя адносіны з Пуціным.
— Спадар Амбасадар, чаму цягам 25 гадоў беларусаў з большага ўсё задавальняла, а менавіта летась усё змянілася і беларусы паўсталі?
— Задаеце вельмі складанае пытанне, я мог бы шмат разважаць на гэту тэму, пералічыць розныя чыннікі. Аднак мне здаецца, што галоўная прычына – гэта змена пакаленняў. Пачатковы этап свайго кіравання Лукашэнка пераважна меў дачыненне з савецкім чалавекам, такіх была большасць у Беларусі. Ён пачынаў з вельмі нізкай базы, з «саўка». Пачаткова яго палітыка нават давала пазітыўныя вынікі, менавіта Беларусь, першай з трох славянскіх рэспублік выйшла з рэцэсіі. У Беларусі гэта сталася ў 1997 годзе, у Расіі ў 1999, а ва Украіне ў 2000. Поспехі былі. Але цягам 27 гадоў змяніўся выбаршчык, змянілася грамадства. Беларусам ужо недастаткова праславутага «абы не было вайны». Яны хочуць жыць, выкарыстоўваючы ўсе магчымасці сучаснага свету, хочуць мець кантакты з Захадам, з Усходам, хочуць мець уласны бізнес і адчуваць сябе ў бяспецы. Няма сумневу ў тым, што Лукашэнка ставіцца да свайго народу як да біямасы. Калі тая маўчыць – добра, калі пачынае дабівацца сваіх правоў – трэба яе здушыць. Чаму выбухнула зараз? Бо змянілася пакаленне, яно мае зусім іншыя чаканні ад жыцця, чым іх бацькі.
— Ці гэтая змена пакаленняў прынясе за сабой, змену каштоўнасную? Пытаю пра нацыянальная, культурнае адраджэнне Беларусі. Яскравы прыклад – пратэст адбываўся пад нацыянальнымі бела-чырвона-белымі сцягамі. Ці гэта нешта большае за сімвалічнае праяўленне нязгоды з існым рэжымам?
— Пратэст пад бела-чырвона-белымі сцягамі – гэта добрая соцыятэхніка. Як, напрыклад, гэта было ва Украіне ў 2004 годзе. Тое што людзі паўсталі менавіта пад гэтымі сімваламі, лічу за вельмі ўдалы выбар. Магчыма, хтосьці наблізіцца праз гэта да нацыянальнай самасвядомасці. Але калі не будзе падтрымкі з боку дзяржавы, тым хутчэй будзе ісці працэс знікання нацыянальнай культуры. Чым хутчэй зменіцца дзяржаўная палітыка, тым хутчэй беларуская культура атрымае больш шанцаў на захаванне, на затрыманне гэтай негатыўнай тэндэнцыі. Аднак, калі такая негатыўная тэндэнцыя захаваецца, група людзей, якая працягвае выкарыстоўваць беларускую мову, будзе змяншацца. Пра нацыянальную культуру ў Беларусі трэба дбаць, звяртаць вялікую ўвагу на гэта пытанне. Нават, калі зараз гэта культура не падаецца такой прывабнай для насельніцтва, невядома што будзе ў будучыні. Цяпер улада ў Беларусі робіць усё, каб здушыць беларушчыну.
— Тым часам барацьба беларусаў працягваецца. Сведчаннем гэтага з’яўляецца пастаянны рост колькасці палітычных вязняў. Паводле праваабаронцаў вязнямі сумлення ўжо сталі каля 1 тыс. чалавек. Што вы можаце сказаць ім у гэтай сітуацыі, ці ёсць промень надзеі на іх хуткае вызваленне?
— Лічу, што мы не павінны губляць аптымізму. Лукашэнка не будзе кіраваць краінай столькі ж год колькі ўжо кіраваў, яго рэжым знаходзіцца на нахільнай. Палітычныя вязні, якія атрымалі вялікія турэмныя тэрміны напэўна выйдуць на волю раней. Нават калі рэжым перародзіцца, захавае сваю істоту, пераемнік Лукашэнкі вызваліць палітвязняў, каб здабыць легітымнасць сярод грамадства. Палітвязням зычу стойкасці, а мы, рэшта свету, павінны не забываць пра іх. Спадзяюся, што вязні сумлення выйдуць на волю раней, чым завершацца іх выракі.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: "Няхай новы 2022-і год будзе для нашай краіны плённым і выкананым Божай дабрыні"

maintext:
«Няхай новы 2022-і год будзе для нашай краіны плённым і выкананым Божай дабрыні» 25.12.2021, 17:27
Віншаванне з нагоды Божага Нараджэння ад пробашча касцёла ў Бабруйску.
«ВБ» апублікаваў віншаванне з нагоды Божага Нараджэння ад пробашча касцёла Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Бабруйску ксёндза каноніка Андрэя Яркавеца:
- Таямніцу Богаўвасаблення стагоддзямі спрабавалі зразумець і растлумачыць многія мудрацы, але вера, праўдзівая і бязмежная, не патрабуе якіх-небудзь асаблівых доказаў. Ёй хапае таго, што нараджаецца ў кожным добрым сэрцы: любоў і надзея, святло і ўстойлівасць да ўсіх жыццёвых нагодаў.
Пандэмія каранавірусу паставіла перад усімі намі незлічоныя задачы. Мы назіралі за тым, як на плечы работнікаў ключавых сфер кладзецца несувымерная нагрузка, некаторыя перажылі хваробу ці растанне з самымі дарагімі людзьмі. Але акрамя таго, мы ўбачылі, як з'ядналіся супольнасці, каб дапамагчы тым, хто патрабуе дапамогі. Дзякуючы ізаляцыі ад іншых, мы ўспомнілі, якая моцная сувязь паміж людзьмі, як моцна мы маем патрэбу адзін у адным. І як каханне і пачуццё патрэбнасці можа прынесці суцяшэнне ў цяжкія часы.
Таму сёння мільёны людзей прыходзяць, як і раней, з верай у храмы, каб пакланіцца Немаўляці Хрысту і малітоўна успомніць вялікую падзею ў чалавечай гісторыі і пачатак нашага выратавання.
Бог заклікае кожнага з нас верыць у Яго і спадзявацца. Калі мы ўсе будзем жыць па тых запаведзях, якія дало нам хрысціянства з нараджэннем Збавіцеля, то свет стане нашмат лепшым.
У гэтыя святыя дні сусветнай Урачыстасці, калі нябеснае і зямное зліваецца ў радасным «Хвала на вышынях Богу, а на зямлі супакой людзям добрай волі…» (Лк. 2,4), ад усяго сэрца віншую ўсіх вас з вялікім Святам Божага Нараджэння. Няхай у нашых сэрцах заўсёды будзе жыць Усяміласцівы Хрыстос.
Малітоўна жадаю кожнаму знайсці Езуса і з радасцю несці Яго іншым людзям! Душэўнага і цялеснага здароўя вам, міру, дабрабыту і дапамогі Божай ва ўсіх добрых працах!
Няхай новы 2022-і год будзе для нашай краіны мірным, плённым і выкананым Божай дабрыні.
Расклад святочных імшаў на Божае Нараджэнне ў Бабруйску
26 снежня, нядзеля, 8.30, 10.00, 17.30 – Другі дзень Урачыстасці Нараджэння Пана.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Варшаўскі адвакат падае ў пракуратуру апавяшчэнне аб падазрэнні Лукашэнкі ў злачынстве 1 23.12.2021, 19:11
3,622
Томаш Віліньскі
Адвакат Віліньскі ўпаўнаважаны на падачу паведамлення групай больш за 10 беларусаў.
Найбольш сур’ёзныя абвінавачанні – гэта злачынствы генацыду і злачынствы супраць чалавечнасці, паведамляе «Радыё Рацыя».
Варшаўскі адвакат – Томаш Віліньскі перадасць у пракуратуру апавяшчэнне аб падазрэнні ў злачынстве Аляксандра Лукашэнкі і вядучых чыноўнікаў ягонага рэжыму, – паведамляе польскае Інтэрнэт-выданне Interia.
Найбольш сур’ёзныя абвінавачанні – гэта злачынствы генацыду і злачынствы супраць чалавечнасці. Паведамленне павінна быць накіравана яшчэ сёння ў Краёвую пракуратуру ў Варшаве. Адвакат Віліньскі ўпаўнаважаны на падачу паведамлення групай больш за 10 беларусаў, паўнамоцным прадстаўніком якіх ён з’яўляецца.
Томаш Віліньскі распавёў, у чым менавіта абвінавачваюць Лукашэнку і яго паплечнікаў:
– З аднаго боку, абвінавачанні тычацца злачынства генацыду, учыненага супраць нацыянальна-палітычнай групы беларусаў, якія ідэнтыфікуюць сябе, у тым ліку, з бел-чырвона-белым сцягам і лозунгам «Żywie Biełaruś!». З іншага боку, мы маем справу з іншымі групамі, у т.л. іракцамі. Трэцяе злачынства, у якім абвінавачваецца Лукашэнка – гэта злачынства супраць чалавечнасці (група асоб, у тым ліку 6-10 чалавек), між іншым, палякаў, у тым ліку – Анджэя Пачобута і Анжэлікі Борыс, якія пацярпелі ад рэпрэсій. Яшчэ адно злачынства датычыцца ўгону самалёта або паветранага пірацтва, а дакладней дзяржаўнага тэрарызму — гаворка ідзе пра ўгон самалёта Ryanair пад польскім сцягам. Яшчэ адно абвінавачанне тычыцца пераследу насельніцтва, тут гаворка ідзе пра дыскрымінацыю і пераслед. Апошняе з абвінавачанняў датычыць пагрозы супрацоўнікаў КДБ і самога Лукашэнкі на адрас апазіцыйных актывістаў, – растлумачыў адвакат Віліньскі.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Пра «Сэнсы жыцця» Мікалая Статкевіча.

title: "Я нават уявіў сабе, што Мікола на свабодзе"

maintext:
«Я нават уявіў сабе, што Мікола на свабодзе» 12.12.2021, 12:09
1,942
Пра «Сэнсы жыцця» Мікалая Статкевіча.
Каардынатар грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» Андрэй Саннікаў падзяліўся сваім меркаваннем пра тэкст Мікaлая Статкевіча «Сэнсы жыцця», дасланы з-за кратаў:
— Сказаць, што я ўражаны – нічога не сказаць!
Нейкім цудам з’явіўся з-за кратаў тэкст Міколы Статкевіча «Сэнсы жыцця».
Думаю, такога тэкста ў Беларусі не было з пачатку мінулага стагоддзя, калі востра паўстала пытанне пра будучыню беларусаў, пра нашаю дзяржаўнасць, пра тое, хто мы…
Не, у Міколы няма наўпроставай гаворкі менавіта пра Беларусь, ён ставіць агульныя, філазоўскія праблемы, але ж яны пастаўлены так дакладна, што ніякіх сумневаў няма, каго ён мае на ўвазе.
Я шчыра зайздрошчу гэтаму тэксту Міколы, свабодзе яго мыслення і думкі.
Я ведаю, як складана дасягнуць такой свабоды.
Калі я пасля вызвалення перачытаў нейкія свае турэмныя нататкі, я заўважыў, як зняволеннне паўплывала на свабоду думкі, і я знішчыў тое, што мне падавалася несвабодным, дзе, на мой погляд, прысутнічалі краты.
Таму я моцна ўражаны гэтым тэкстам. Гэта думкі, вельмі глыбокія, вельмі актуальныя, абсалютна свабоднага чалавека.
Я нават уявіў сабе, што Мікола на свабодзе, прысеў дзесьці на бервяно пад дрэвамі, у лесе ці ў садзе, і запісаў свае думкі, каб не забыцца.
Не пашкадуйце свайго часу, пачытайце яго. Гэта не проста варта таго, бяз гэтага складана будзе рухацца далей.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Мікалай Статкевіч – унікальны чалавек.

maintext:
Марына Адамовіч: Усё хутка павінна памяняцца 24.12.2021, 16:41
1,104
Николай Статкевич
Мікалай Статкевіч – унікальны чалавек.
Марына Адамовіч, жонка Мікалая Статкевіча, якому прысудзілі 14 гадоў у калоніі асаблівага рэжыма, распавяла блогу «Отражение» пра сустрэчу з мужам.
— Я ўжо даволі даўно знаходжуся ва ўзрушаным стане: гэта адбывалася не з-за прысуду, а з-за чакання сустрэчы і няпэўнасці, ці здолею я пабачыць Мікалая. Усё гэтыя паўтары гады я пісала бясконцыя заявы на спатканне і атрымлівала бясконцыя адмовы. Мне здаецца, што да сапраўдных злачынцаў (я называю іх «класава блізкія») ставяцца нашмат лепш.
Што тычыцца прысуду, не столькі ён выклікаў маю напружанасць, колькі пытанне, ці здолею я пабачыць свайго мужа. Да канца не было зразумела, ці атрымаецца ў нас патрапіць на суд. Да апошняй хвіліны ў мяне былі паніка і страх, што гэтага не будзе: стан быў такі, што мне здавалася, я знаходжуся на грані вар’яцтва. І нават нягледзячы на тое, што мне ўжо патэлефанавалі з суда і сказалі, што дапусцяць на працэс аднаго сваяка, я ўсё роўна стаяла пад СІЗА і чакала нейкага ўдара, які не дазволіць нам убачыцца.
Аднак гэта ўсё ж атрымалася. Я ўбачыла свайго каханага толькі другі раз за паўтары гады, і тое ў «клетцы». Калі мы зайшлі у залю, нас «запрасілі» прайсці ў першы рад. Спачатку мы ўзрадаваліся, што будзем побач з роднымі, але аказалася, што яны знаходзяцца ў супрацьлеглым канцы гэтага памяшкання, іх адразу шчыльна атачыла ахова. Тады Мікалай вельмі голасна і ўпэўнена сказаў: «Я прыйшоў сюды толькі для таго, каб пабачыць сваю жонку. Калі вы мне зараз будзеце замінаць на яе глядзець, я вам сарву гэты працэс!» Ну, якія тут могуць быць эмоцыі… У любым выпадку, пабачыць Мікалая было для мяне вельмі доўгачаканай радасцю. Гэта той самы чалавек, з якім і развітвалася: упэўнены, спакойны, такі, які сам вызначае парадак, дзе, як і што будзе адбывацца вакол яго. Глядзела яму ў вочы — і разумела: усё ж ён сапраўды ўнікальны.
Я, канешне, разумела, што Мікалаю дадуць ад 10 да 15 год строгага альбо асаблівага рэжыма — дзеля гэтага дастаткова было зазірнуць у крымінальна-працэсуальны кодекс. Часцей за ўсё на асаблівым рэжыме ўтрымліваюцца людзі, якія асуджаны да пажыццёвага зняволення, альбо тыя, каму смяротнае пакаранне заменена такім зняволеннем, ці асабліва небяспечныя рэцэдывісты. І таму пасля прысуду я адчувала гадлівасць: ну як могуць людзі, якія заведама разумеюць, што яны асуджаюць невінаватых, усё гэта рабіць? І як яны могуць спакойна прыходзіць дахаты? Мне здаецца, гэтыя рытарычныя пытанні мы ўсе задаем сабе ўжо столькі часу…
Аднак на наступны дзень пасля прысуду я сустрэлася з Мікалаем — і цяпер адчуваю сябе спакойна і ўпэўнена. Навіну пра асаблівы рэжым ён пракаментаваў наступным чынам: «Ну што ж, пабываем і там, усё будзе добра, я не баюся». І ведаеце, ён настолькі ўмее надаваць сілы, што ў выніку ўсе мае сумненні і трывогі не паўплывалі на мой стан, як гэта, магчыма, каму-небудзь бы хацелася. Ніхто так, як ён, пры любых умовах не ўсяляе ў мяне ўпэўненасць, што ўсё будзе добра.
Пытанне, ці давядзецца Мікалаю сядзець 14 год, рытарычнае. «Уходящая натура» і так званае правасуддзе спрабуюць самі сябе пераканаць, што ў іх яшчэ ёсць гэты час. Але асабіста я ўпэўнена, што яго няма. На сённяшні дзень здаецца, што гэтая цемра беспрасветная, што яна будзе цягнуцца бясконца, што Мінск апусцеў, што тут амаль не засталося знаёмых людзей, якія ўвесь час атачалі цябе гэтыя доўгія гады. Аднак Мікалай і сам сказаў, што гэты прысуд яго не хвалюе: «У іх няма і невялікай часткі таго часу, на які яны хочуць нас пасадзіць». Што я зараз успрымаю, як сапраўды страшную рэч — гэта тое, што на асаблівым рэжыме чалавек мае права толькі на адну перадачу і дзве бандэролькі на год. І табе ў гэтыя два кілаграмы бандэролькі трэба ўпіхнуць увесь клопат, усё каханне і ўсю надзею, што ты маеш.
Аднак жа ведаеце, калі Мікалая арыштавалі пасля выбараў у снежні 2010-га, у мяне было разуменне, што наперадзе яшчэ доўгі шлях. Тое 19 снежня было прыгожым узрушаннем пасля дзесяцігоддзя балота. Раптам людзі ўбачылі, што іх шмат, яны прагнуць свабоды. Але тады ўсё ж было зразумела, што гэта толькі першыя ручаіны з-пад снега напрадвесні, але «снега» яшчэ шмат. А вось зараз ёсць іншае адчуванне — такое, што ўсё хутка павінна памяняцца.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».