title: З-пад пяра. Адзінокі лось

maintext:
Даўно гэта было, яшчэ ў дзяцінстве. Аднойчы на ўскрайку нашай вёскі з’явіўся лось. Ён ішоў павольнай паходкай, часам спыняўся, як быццам штосьці шукаў ці кагосьці чакаў. Дарэчы, у тутэйшых мясцінах часта можна было сустрэць зай-ца ці лісу, ды і воўк зрэдку наведваўся, бо паблізу знаходзіўся свінакомплекс. А тут такі лясны прыгажун! Хто адкуль збіраліся людзі, каб паглядзець на яго. Некалькі хвілін лось стаяў, закінуўшы галіністыя рогі, а затым паклыпаў далей.
– Ён такі сумны, – заўважыў хтосьці з дзяцей.
– А чаго ж яму радавацца, – ціха прамовіў пажылы мужчына.
– Можа ён заблукаў і не ведае куды ісці? – падбег да старога хлопчык.
– Не ў тым справа, дзетачкі. Гады два таму назад гэты лось са сваёй ласіхай вось тут, каля нашай вёскі, – цяжка ўздыхнуў дзядуля, – пераходзілі шлях. Сцямнела ўжо, вечар быў ціхі, як зараз. Але цішыню тую парушыў скрэгат тармазоў: не размінуліся ласі з грузавіком. У выніку сяброўка сахатага загінула. Усю ноч ён прастаяў ля сваёй спадарожніцы і толькі раніцай накіраваўся ў лес. А потым кожны вечар у адзін і той час лось прыходзіў на месца здарэння і, закінуўшы ўверх галаву, зацягваў развітальную песню. Ён клікаў сваю сяброўку, ён спадзяваўся. Так працягвалася некалькі дзён. На жаль, мае даражэнькія, дапамагчы яму не ў нашых з вамі сілах. Ён у журбе, і мы не маем права парушаць яго спакой.
Алена БЕЛКА


title: З-пад пяра. Пераблытаў

maintext:
Дзянёк абяцаў быць сонечным, і Вольга заспяшалася за харчамі ў суседнюю вёску. Ускочыла на лісапету і панеслася, не адзін кіламетр аб’ездзіла на сваім жалезным кані. Раптам на дарозе яе спыніла Ганна. Кожныя выхадныя тая прыязджала з райцэнтра, а на гэты раз у хату агародамі прабіралася, бо цэнтральны ўваход заняў чужы сабака. Не трэба мець вялікага розуму, каб не ўцяміць, што гэта была аўчарка. І па ўсім відаць, згубіла яна свайго гаспадара.
Куды ісці, сабака не ведаў, таму сядзеў ля дзвярэй і журботна выў. А ў Ганны ад гэтых спеваў валасы падымаліся ўверх. Убачыўшы Вольгу, жанчына абрадавалася. З другой вуліцы і Ціхан падышоў. Мужчына ў вёсцы славіўся смельчаком, таму крыкнуў ён грозна на чужака, ды пралічыўся, не на таго нарваўся, без штаноў ледзь сам не застаўся.
Ганна адчыніла вароты – аўчарка туды. Схапіўшы нейкую палюгу, замахнулася і ў момант уцяміла: стане ахвярай. Сабака падбег да Вольгі, але гыркаць не перастаў. Жанчына стаяла што манумент. Зразумела было адно: хто не сварыўся, таго ён і выбраў.
Міма акурат пранеслася машына, і сабака стрымгалоў пагнаўся за ёю. А Вольга тым часам кінулася наўцёкі ў другі бок. У канцы вёскі ўсё ж прыпынілася, азірнулася, аднак, як на злосць, аўчарка была побач. Жанчына, канешне, любіла сабак, але разумела, што гэты ўжо вымуштраваны, для сябе ж яна выхоўвала іх змалку. Паводзіны чатырохлапага незнаёмца на шашы яшчэ раз пацвярджалі, наколькі ён быў надрэсіраваны. “Дзе ж яго гаспадар?” – круцілася ў думках. Згадвалася, што па восені хтосьці з суседзяў шукаў менавіта аўчарку. Шкада яе, разумніца яна і прыгажуня.
А вось і крама. Затрымалася там Вольга крыху больш, чым планавала. Як адарвацца ад новага спадарожніка, не ведала. Але ёй пашчасціла. Жанчына прыблізна такога ж узросту і чымсьці падобная на яе выйшла з крамы, і сабака, не разабраўшыся, патрусіў за ёю.
“Даруй, Божа, пераблытаў”, – перахрысцілася Вольга. Дадому яна ляцела з хуткасцю ветру, толькі ля хаты сваёй перадыхнула. А крыху пазней дазналася, што сабаку таго ўсё ж знайшоў гаспадар. Там, у суседняй вёсцы.
Алена БЕЛКА

fasttext_language: be


authors:
Максим С
Дмитрий Немкович
Павел Ходот
Ирина Петрушкевич

title: Дабрачынны праект у дзеянні

maintext:
Напярэдадні пачатку навучальнага года прафсаюзныя арганізацыі АПК традыцыйна праводзяць акцыю «Дзеці ідуць у школу» ў рамках рэспубліканскай дабрачыннай – «Прафсаюзы – дзецям».
Старшыня раённай прафсаюзнай арганізацыі работнікаў АПК Вольга Ермалёнак паведаміла, што мэта акцыі – аказаць матэрыяльную падтрымку ў набыцці неабходных тавараў да школы мнагадзетным, няпоўным і малазабяспечаным з ліку членаў прафсаюза. Сёлета райкам накіраваў на гэта 2 тысячы рублёў, адрасатамі сталі 40 сем’яў. Яшчэ прыкладна такую ж суму выдзелілі сваім работнікам прафсаюзныя пярвічкі гаспадарак раёна.
На мінулым тыдні наведалі Багданаўку. Аляксандр Кавалевіч працуе слесарам у дзяржаўным прадпрыемстве “Хваецкае”. У іх з жонкай Таццянай 6 дзяцей. Малодшы Міколка – 5-класнік, вучыцца добра, актыўна ўдзельнічае ў алімпіядным руху. Паўліна – 9-класніца, а Аляксандра сёлета паступіла ў Магілёўскі медыцынскі калеж. Шмат увагі і клопату надаюць у сям’і 16-гадоваму Віталю, які мае інваліднасць з дзяцінства. Старэйшыя Маргарыта і Раман ужо стварылі свае сям’і і парадавалі бацькоў унукамі – Сарай, Глорыяй і Львом.
Аляксандр Аляксандравіч, не сумняваецца, што абвязкова яго нашчадкі працягнуць не толькі традыцыю і стануць мнагадзетнымі, якімі былі яго і жончыны бацькі, але і абавязкова захаваюць імя Аляксандр, якое таксама перадаецца з пакаленння ў пакаленне “ў спадчыну”.
Жывёлавода Васіля Мелюха не засталі дома, бо ў гэты дзень ён накіраваўся ў лес на нарыхтоўку дроў. А вось жонка Надзея займалася дамашнімі клопатамі разам са старэйшай дачкой Веранікай і малодшай Даніэлай. А яшчэ ў сям’і падрастаюць сапраўдныя памочнікі – Аляксандр, Рыгор і Давід. Надзея Васільеўна мае пасведчанні прадаўца і повара, але пакуль не працуе. Усе намаганні накіраваны на дзяцей і дамашнюю гаспадарку. Адных качанят тут больш за 6 дзясяткаў, не лічачы дарослых асобін. А яшчэ – гусі, куры… І ўсё ж, жанчына знаходзіцца ў пошуку працоўнага месца, хаця ў аграгарадку вакансій практычна няма, хіба што ў мясцовым дзяржаўным прадпрыемстве “Хваецкае”. Зараз у сям’і шмат сіл накіравана на рамонт дома, які застаўся ў спадчыну ад бацькоў мужа. Абшылі сайдынгам, у бліжэйшых планах – адрамантаваць грубкі і замяніць падлогу. А яшчэ Надзея Васільеўна марыць пра тое, каб яе дзеці былі здаровымі і шчаслівымі.
Аляксандр Кавалевіч і Надзея Мелюх расказалі пра тое, што яны заўсёды адчуваюць падтрымку з боку дзяржавы. Абедзве сям’і атрымалі ў Лунінцы жыллё. Але самі не збіраюцца туды пераязджаць, лічаць што яны “прыраслі” каранямі да сваёй малой радзімы. А вось дзеці, магчыма, выбяруць іншы шлях…


title: Рэха “Вялікай размовы”

maintext:
Мне неаднойчы даводзілася ўдзельнічаць у прэс-канферэнцыях з кіраўніком дзяржавы. І заўсёды гэта станавілася незабыўнай падзеяй. Сустрэча з журналістамі (а дыялог, як і вядзецца, распачыналі менавіта яны) ператваралася ў даверлівую размову пра тое, што хвалюе і пра што вельмі карціць спытаць менавіта ў першай асобы дзяржавы. Да мікрафонаў выстрайваліся чэргі, пытанні былі ў большасці сваёй “непрычасанымі” і ад гэтага – вельмі шчырымі. Ніводнае з іх не заставалася без адказу і наступнай аператыўнай рэакцыі службаў, ад якіх залежыла іх вырашэнне.
Не сумняваюся, што менавіта так было і на гэты раз. Хіба што больш дасканалай стала сама арганізацыя правядзення адказнага мерапрыемства: перад кожным з удзельнікаў – мікрафон, дзякуючы якому пры неабходнасці адразу ж можна было ўступіць у размову. Ды і фармат крышку змяніўся. Паколькі магчымасць акрэдытацыі аддалі на водкуп рэдакцыям, на сустрэчу з Прэзідэнтам, як і практычна ўсе рэдакцыі Брэсцкай вобласці, “Лунінецкія навіны” накіравалі звычайнага журналіста, які адказвае на старонках газеты за асвятленне сацыяльных праблем.
Асабіста я ўважліва сачыла за мерапрыемствам у прамым эфіры на сайце lnc.by. Той факт, што праводзілася яно ў гадавіну прэзідэнцкіх выбараў, не мог не накласці адбітак на сам ход размовы. Зрэшты, у вялікай ступені абавязаны гэтым сённяшняй сітуацыі ў Беларусі. Яна, дзякуй Богу і Прэзідэнту, застаецца стабільнай і спакойнай, чаго не скажаш пра нашых суседзяў. Бачылі, што творыцца ў Вільнюсе? Аднак зларадстваваць чамусьці не хочацца. Пры ўсіх наяўных і не вельмі праблемах там не жадаюць іх заўважаць. Тамтэйшых науседаў ды ландсбергісаў, а таксама іх паплечнікаў з некаторых іншых краін, ахвотна прытуліўшых нашых беглых “змагароў”, куды больш хвалюе “адсутнасць дэмакратыі” ў Сінявокай ды перспектыва ўвядзення новых санкцый супраць нашай краіны (чытайце – нашага народа).
Чым, калі не папярэдняй змовай можна растлумачыць той факт, што ўсе замежныя акрэдытаваныя журналісты абмежавалі спектр сваіх пытанняў да Прэзідэнта вельмі вузкім колам. Умясціць іх можна было ўсяго ў тры словы – “нелегітымнасць”, “гвалт”, “рэпрэсіі”. Мабыць, яны наіўна думалі, што ім проста не дадуць магчымасці выказацца: а як жа, адсутнасць дэмакратыі! Далі. Ад разгубленасці яны мямлілі, спрабуючы на хаду перабудаваць загадзя падрыхтаваныя аднатыпныя запыты. Атрымлівалася, шчыра сказаць, не заўсёды. Тым не менш Аляксандр Лукашэнка цярпліва зноў і зноў паўтараў апанентам прапісныя ісціны: Беларусь – самастойная і незалежная дзяржава, якая ніколі не пацерпіць умяшальніцтва ў свае ўнутраныя справы.
Сёння я абсалютна не здзіўляюся таму факту, што замежныя “паборнікі дэмакратыі”, якія так хвалююцца за наша з вамі будучае, у раскручаных тэлеграм-каналах, што актыўна выкарыстоўваліся для антыбеларускай прапаганды, на пазаўчарашнія шматтысячныя пратэстныя мітынгі ў Вільнюсе адказвали “ганаровым” маўчаннем. Як вы думаеце, чаму? Адказ – на паверхні, і прыказка пра бервяно ва ўласным і смяццінку ў чужым воку як нельга дарэчы. “Дэмакратыя”, адным словам.
Але ж, даволі. Вернемся да “Вялікай размовы”. Шмат было там незвычайных момантаў. Здаецца, да драбніц ужо ўсё прааналізавалі, разабралі на цытаты гучныя выказванні Прэзідэнта. На адну з такіх “драбніц” проста не магла не звярнуць увагі. Маю на ўвазе момант, калі гаворка зайшла пра беларускае грамадзянства для перасяленцаў з іншых краін. У маім акружэнні таксама ёсць прэтэндэнтка на тое, каб стаць грамадзянкай Беларусі.
Шмат год таму прыехала яна з Украіны – замуж выйшла за тутэйшага хлопца. Дом пабудавалі, дзяцей нарадзілі і выгадавалі, адукацыю годную ім далі. І ўвесь час рукі не даходзілі, каб займець беларускі пашпарт. Яно быццам і нагоды асаблівай не было: від на жыхарства ўпаўне “закрываў” усе праблемы. Вось толькі калі вайна ва Украіне пачалася, Оленка (менавіта так, паўжартоўна, на ўкраінскі манер дагэтуль клічуць яе сябры) упершыню настойліва загаварыла не толькі пра беларускае грамадзянства, але і пра тое, каб “перацягнуць” сюды каго-нікаго з родных. Вось толькі сарвацца тым з наседжанага месца аказалася не так і проста, ды і ваенны канфлікт далекавата ад Валынскай вобласці, дзе жыве радня.
У чарговы раз атрымаць грамадзянства Беларусі жанчына цвёрда вырашыла летась – якраз у неспакойныя жнівеньскія дні. І марудзіць не стала – сабрала дакументы і падала ў міграцыйную службу. Трэба сказаць, што Оленка беларускую мову любіць, і нават раёнку, дзе большасць публікацый менавіта на гэтай мове, выпісвае і чытае не першы год. Аднак у асабліва адказныя моманты міжволі пераходзіць на украінскую. Вось і рашэнне сваё абгрунтавала коратка і даходліва, на якой бы мове яно ні гучала:
– Білорусь стала моєю другою батьківщиною!
І дадала:
– Там люди моляться, щоб Україні бог послав такого Президента, як у Білорусі. І завжди кажуть, як вам пощастило, що у вас такий батько!
Працэс з атрыманнем грамадзянства, аднак, чамусьці зацягнуўся. Гэтая невядомасць не тое што дадавала хвалявання, але ж трывожыла. І калі ў ходзе “Вялікай размовы” нехта з журналістаў узняў гэтае пытанне, адказ Прэзідэнта быў лаканічным:
– Да канца года ўсе павінны атрымаць грамадзянства.
А словы Аляксандра Рыгоравіча пра тое, што ён гатовы рабіць усё, каб некалькі тысячам ці нават сотням людзей у роднай, блізкай Украіне стала лепш, мая знаёмая ўспрымала літаральна са слязамі на вачах…
І насамрэч, дробязь, здавалася б, а які глыбінны мае сэнс. Асабліва ў святле падзей, што сёння адбываюцца на мяжы з Літвой, якая ўпэўнена дэманструе ў адносінах да замежных мігрантаў злачынныя парасткі фашызму. А што да сённяшніх пратэстных акцый у Вільнюсе, то яны не што іншае, як яскравае пацверджанне высновы, што правіла бумеранга ніхто не адмяняў, а “зло, излученное тобой, к тебе вернется непременно”. Бессмяротны Амар Хайям.


title: Лунінчане прадставілі раён на "Фальварку мінулага"

maintext:
Лунінчане прадставілі раён на “Фальварку мінулага”
У нядзелю, 8 жніўня, ў Мерчыцах на тэрыторыі Цэнтра традыцыйнай культуры і быта “Спадчына Палесся” ужо ў трэці раз адбыўся адкрыты рэгіянальны фестываль фальклорнага мастацтва “Фальварак мінулага”.
Распачаўся фестываль са святочнага шэсця, у якім прынялі ўдзел калектывы з Пінскага, Ганцавіцкага, Лунінецкага і Ляхавіцкага раёнаў.
На гэтым фестывалі Лунінецкі раён прадстаўляў народны фальклорны калектыў “Лабчанка” Лобчанскага сельскага Дома культуры, кіраўнік Святлана Мелюх. Удзельнікі калектыву прадставілі лепшыя скарбы народнай творчасці Лунінеччыны ў намінацыях “Песенная творчасць”, “Танцы”, “Абрады”, “Народная інструментальная творчасць”.
Яскравым і запамінальным атрымалася выступленне народнага фальклорнага калектыву “Лабчанка”. Па заканчэнню фестывалю калектыў быў узнагароджаны Дыпломам аддзела культуры Пінскага райвыканкама за адраджэнне і зберажэнне Палескай традыцыйнай культуры, актыўную прапаганду самадзейнай мастацкай творчасці і ўдзел у адкрытым рэгіянальным фестывалі фальклорнана мастацтва “Фальварак мінулага”.
Нам застаецца пажадаць гэтаму цудоўнаму калектыву далейшых творчых проспехаў!


title: “Дарога да Святыняў” сёлета пройдзе праз Лунінецкі раён у трэці раз

maintext:
Дзень беларускага пісьменства з’яўляецца нацыянальным святам нашай краіны. Упершыню яго адзначылі ў 1994 годзе. Сёлета свята пройдзе 5 верасня ў г. Капыль на Міншчыне.
Па традыцыі яму папярэднічае навукова-асветніцкая экспедыцыя “Дарога да Святыняў” з Благадатным агнём ад Гроба Гасподняга. У ходзе экспедыцыі святары, навукоўцы, творчая інтэлігенцыя па ўсім шляху пранясуць Загор’е-Сталавіцкую цудатворную ікону Пакрова Прасвятой Багародзіцы, наведаюць гістарычныя мясціны Беларусі, сустрэнуцца з жыхарамі, расказваючы ім пра вытокі беларускай культуры і мовы, адслужаць малебны, перадаючы Благадатны агонь на свечкі прыхаджан.
Двойчы такая экспедыцыя пралягала праз наш раён – у 2004 і 2011 гадах. Сёлета раёну пашчасціла ў трэці раз. У чацвер, 2 верасня, навукова-асветніцкую экспедыцыю “Дарога да Святыняў” будуць сустракаць на мяжы Ганцавіцкага і Лунінецкага раёнаў. Напярэдадні гэтай даты ў нашым раёне пабывалі кіраўнік экспедыцыі, навуковы супрацоўнік Нацыянальнай Акадэміі навук, галоўны захавальнік Загор’е-Сталавіцкай цудатворнай іконы Пакрова Прасвятой Багародзіцы Аляксандр Лапата-Загорскі; протаіерэй, настаяцель храма Свц. Міколы Цудатворца в. Вялікая Ухалода Барысаўскага раёна, айцец Аляксандр (Пачопка) і вядучы спецыяліст аддзела дзяржаўных і культурна-масавых мерапрыемстваў Палаца Рэспублікі, спявак Аляксей Хлястоў. Іх вітаў намеснік старшыні райвыканкама Анатоль Захаркевіч.
– У ходзе экспедыцыі плануем наведаць аграгардкі Лунін, Кажан-Гарадок і некаторыя прылягаючыя вёскі, – расказаў Аляксандр Лапата-Загорскі. – Абавязкова пабываем ў храмах гэтых населеных пунктаў, сустрэнемся з жыхарамі. Вельмі хацелася б зазірнуць у Бастынь, дзе ў мінулы раз вельмі цёпла сутракалі нашу экспедыцыю, яшчэ раз дакрануцца да незвычайных па прыгажосці і сіле мясцін беларускага Палесся, паглядзець, якім стаў пасаджаны намі Сад малітвы.
У час візіту госці наведалі населеныя пункты, па якіх пройдзе навукова-асветніцкая экспедыцыя, засталіся задаволенымі ўбачаным і выказалі спадзяванне, што “Дарога да святыняў” дапаможа данесці да беларусаў слова аб міры, які павінен панаваць не толькі ў грамадстве, але і ў людскіх сэрцах.


title: Прывітанне старшыні райвыканкама Аляксандра Пачко хлебаробам Лунінеччыны

maintext:
Вось і закончылася жніво. Галоўны хлебаробскі экзамен Лунінеччына вытрымала
з годнасцю.
Чацвёртымі ў вобласці мы рапартавалі аб тым, што поле пакідае апошні камбайн. Упершыню за некалькі год з уборкай ураджаю зерневых справіліся ўласнымі сіламі без дапамогі суседзяў. Гэта стала магчыма, дзякуючы мэтанакіраванай рабоце па абнаўленні машынна-трактарнага парка, высокай арганізацыі працы, старанню кожнага з працаўнікоў, задзейнічаных у ходзе гэтай вельмі адказнай кампаніі.
Нягледзячы на тое, што надвор’е ў чарговы раз падрыхтавала для аграрыяў выпрабаванне на трываласць, здолелі атрымаць у бункернай вазе 52 тысячы 500 тон зерня. Той факт, што агульны каравай заважыў у параўнанні з мінулагоднім на 11,5 тысячы тон менш, практычна не паў-плываў на планы. Лунінеччына паспяхова справілася з дзяржзаказам у 7 тысяч тон збожжа, мае надзейны страхавы насенны фонд, стварыла нядрэнны запас фуражнага зерня і нават здолела пэўную яго частку паставіць у гандлёвую сетку.
Падводзячы вынікі, ужо можна назваць гаспадаркі, якія, нягледзячы на складанасці 2021 года, прадэманстравалі ўзоры хлебаробскага майстэрства. Узровень мінулага года захавалі ў намалотах у філіяле “Лобчанскае” ААТ “Лунінецкі малочны завод”, ААТ “Вулькаўскі світанак”, СУП “Міжлескае”. Многія гаспадаркі (ды і раён у цэлым) прыбавілі ў атрыманні масланасення рапсу – культуры, якую, дзякуючы каштоўнасці, сёння называюць “чорным золатам” Палесся.
Мы навучыліся прымаць выклікі прыроды, супрацьпастаўляючы капрызам надвор’я сучасныя метады гаспадарання, але ж нішто і ніколі не заменіць нястомных сялянскіх рук. Паважаныя хлебаробы! Пры-міце шчырыя словы ўдзячнасці за вашу працавітасць і вытрымку. За разуменне важнасці моманту, за тое, што, не лічачыся з часам, здолелі да апошняга каласка ўбраць вырашчаны ўраджай.
Вы, як ніхто, ведаеце, што кругаварот спраў земляроба не мае перапынкаў – адна работа прыспешвае другую. Вось і зараз: не паспелі камбайны пакінуць поле, як пачалася падрыхтоўка глебы пад будучы ўраджай. А нарыхтоўка кармоў не спынялася ўвогуле! У чарговы раз мы спадзяемся на вашы майстэрства і любоў да зямлі, ад якіх, без перабольшання, залежыць дабрабыт кожнага і краіны ў цэлым.
Віншую вас з «Дажынкамі» і жадаю моцнага здароўя, цярплівасці, надзейнага тылу, годных заробкаў, светлых ранкаў, добрага надвор’я і абавязковай упэўненасці ў заў-трашнім дні!
Аляксандр ПАЧКО, старшыня раённага выканаўчага камітэта.


authors: Сяржук Серабро

description: Медалём Францыска Скарыны ўзнагароджаны акцёр Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа вядучы майстра сцэны Юрась Цвірка.

title: Акцёр тэатра імя Якуба Коласа Юрась Цвірка узнагароджаны медалём Францыска Скарыны


title: "Судзьдзя шэптам сказала, што паспрабуе выпусьціць усіх". Гісторыя рэжысэра і дызайнэркі, якія зьехалі зь Беларусі ад перасьледу

maintext:
Источник материала: Свабода
У Юрыя і Тацяны Дзіваковых свой тэатар «Лябараторыя фігур Оскара Шлемера». Таксама Юрый працуе рэжысэрам і акторам у Беларускім Свабодным тэатры, а Тацяна рабіла экспазыцыю для галерэі «Ў», ілюструе кнігі, стварае дызайн афіш і працуе зь дзеткамі ад 8 месяцаў да 7 гадоў як гід па мэтодыцы Марыі Мантэсоры.
«За апошні год зь дзецьмі мы шмат усяго рабілі пра правы дзяцей, пра тое, што такое дыктатура і дэмакратыя. З Оскарам (сын Тацяны і Юрыя. — РС) мы нават ценевы спэктакль зрабілі, але не пасьпелі яго зьняць, бо прыйшлося зьехаць. Оскар таксама зрабіў прыгожыя лялькі пра дыктатара-льва і птушку Ф’юць, якая раскрыла, што гэты леў зусім ужо не такі і кароль, як усім падавалася. Зь дзеткамі ў садку мы размаўлялі 8 сакавіка пра правы жанчын, пра „моё тело — моё дело“, за што змагаліся жанчыны, ну і максымальна заўжды я расказвала праўду пра тое, што адбываецца», — кажа Тацяна Дзівакова.
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: У Беларусі "можна загінуць ад рук дыктатара". Міністар замежных спраў Літвы перасьцярог іракцаў

maintext:
Источник материала: Свабода
Камэнтуючы інфармацыю беларускіх дзяржаўных СМІ пра іракца, які памёр ад траўмаў на мяжы, ён заявіў, што ў Літве ніхто зь мігрантаў ня быў паранены, ні ў каго не стралялі. А «за тое, што адбываецца зь іншага боку мяжы, адказвае дыктатар»:
«Сродкі інфармацыі рэжыму ў Беларусі пачалі пашыраць навіну пра нібыта забітага мігранта з Іраку. Мы ня маем магчымасьці праверыць гэтую інфармацыю і ў той жа час нават не атрымалі афіцыйнага паведамленьня. Ведаем толькі, што ў Літве ніхто ня быў паранены і ні ў кога не стралялі. Прэм’ер правільна сказала, што за тое, што адбываецца на другім баку мяжы, адказвае дыктатар. Цяпер перад Богам, потым і перад судом.
Зь іншага боку, мы ведаем, што дыктатар рабіў са сваімі грамадзянамі пасьля выбараў амаль роўна год таму. Больш за трыццаць тысяч чалавек былі асуджаныя за ўдзел у акцыях пратэсту або за нашэньне адзеньня няправільнага колеру. Тысячы зьбітых, згвалтаваных, застрашаных», — напісаў Ландсбергіс.
«Я хацеў бы спытаць — што ім замінае тыя ж крыважэрныя мэтады, якія яны ўжывалі супраць грамадзян Беларусі, стасаваць супраць якога-небудзь іракца, які адмаўляецца пераходзіць мяжу? Бо, як і свае людзі, — ён толькі „цела“, якое, калі ёсьць „патрэба“, можна зьнявечыць. Іракцам прадаюць бясьпечны шлях да шчасьця. Аднак паколькі Літва ўсё больш закрывае межы — то ня толькі Эўропа недасяжная, але нават магчымая сьмерць у руках дыктатара», — адзначыў Ландсбергіс.
Ён заклікаў іракцаў ня верыць прадаўцам «бясьпечнай дарогі ў шчасьце».
«Адзіны бясьпечны шлях у Эўропу — легальны шлях», — напісаў Ландсбергіс.
«Ня трэба ехаць у Беларусь. Улады Іраку ведаюць, што вас чакае, спытайцеся ў іх», — падсумаваў Ландсбергіс.
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: Улады зьбіраюцца ліквідаваць Саюз беларускіх пісьменьнікаў

maintext:
Источник материала: Свабода
Справу аб ліквідацыі грамадзкай арганізацыі «Саюз беларускіх пісьменьнікаў» будзе разглядаць Вярхоўны суд. Пра гэты гаворыцца ў лісьце, які прыйшоў з суду на адрас арганізацыі.
У СБП адзначаюць, што такое разьвіцьцё падзей не зьяўляецца для іх чымсьці дзіўным.
24 жніўня а 14.30 у Вярхоўным судзе адбудзецца апытаньне ў «парадку падрыхтоўкі да судовага разьбіральніцтва». Ліквідаваць недзяржаўную арганізацыю пісьменьнікаў просіць у сваім пазове Міністэрства юстыцыі.
У Горадні ўлады хочуць ліквідаваць мясцовае аб’яднаньне раварыстаў «ВелоГродно». Афіцыйная падстава — парушэньні і памылкі ў дакумэнтаабароце. Першы працэс, прысьвечаны гэтай справе, адбудзецца ў канцы жніўня.
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: "Неверагодны 2020-ы". Пётр Рудкоўскі: "Дэмакратыя - гэта доля тых, хто верыць у сэнс спробаў"

maintext:
Источник материала: Свабода
У сэрцах беларусаў больш дэмакратыі. Але і аўтакратыя захоўвае прывабнасьць
У 2020 годзе ў Беларусі мела месца беспрэцэдэнтная прадэмакратычная мабілізацыя. «Беспрэцэдэнтная» ў гэтым выпадку — ня проста рытарычны ўзмацняльнік. Швэдзкі інстытут «Varieties of Democracy» (V-Dem), сярод іншага, замярае ўзровень палітычнай мабілізацыі практычна ва ўсіх краінах сьвету. Вось жа, згодна зь індэксам V-Dem, леташні ўзровень прадэмакратычнай мабілізацыі ў Беларусі быў ня толькі рэкордны ў гісторыі нашай краіны, але і адзін з самых высокіх у глябальным маштабе за апошнія 50 гадоў.
Чым была выкліканая такая палітычная мабілізацыя? Цягам апошніх 10 гадоў адбыліся сур’ёзныя зьмены ў каштоўнаснай сфэры: зьмяншэньне патэрналісцкіх настрояў на карысьць такіх установак, як вера ва ўласныя сілы, павага да прыватнай уласнасьці, талерантнасьць да няроўнасьці ў даходах і інш. (П. Рудкоўскі, « Беларусы зьмяніліся за апошнія 10 год », Belarusian Institute for Strategic Studies, 27 July, 2020).
Узрос агульны ўзровень адукаванасьці грамадзтва, пашырылася і ўзмацнілася сярэдняя кляса, пашырыўся сярэдні і малы бізнэс. Усё гэта стварала доўгатэрміновыя перадумовы для попыту на дэмакратыю. Памножаныя на эканамічную стагнацыю, фанабэрыстае ігнараваньне ўладамі пандэміі, шматразовыя праблемы з атручанай вадой у Менску, зьяўленьне новай альтэрнатывы ў асобах Бабарыкі і Цапкалы, доўгатэрміновыя фактары далі менавіта такі эфэкт: беспрэцэдэнтную прадэмакратычную мабілізацыю.
Варта адзначыць, што паралельна з каштоўнаснымі зрухамі на карысьць дэмакратычнага курсу цягам апошняй дэкады адбываліся і процілеглыя працэсы. Сусьветны агляд каштоўнасьцяў выявіў рост прыхільнікаў «моцнай улады» ў беларускім грамадзтве. На працягу 2011–2020 гадоў колькасьць тых, хто аддае перавагу палітычнай сыстэме з моцным лідэрам, вырасла з 47% да 51%, а колькасьць тых, хто лічыць, што краінай павінны кіраваць экспэрты, — з 57% да 65%. Зразумела, што далёка ня ўсе, хто выказаўся за «моцнага лідэра», хочуць, каб такім лідэрам быў менавіта Лукашэнка. А жаданьне перадаць уладу «экспэртам» тлумачыцца, хутчэй за ўсё, стомленасьцю ад хаатычна-эмацыйнага мэнэджмэнту лукашэнкаўскай эпохі.
Ёсьць, аднак, адзін момант, які прымушае ўсур’ёз успрымаць «контрадэмакратычную» плынь: колькасьць прыхільнікаў улады вайскоўцаў за апошнія 10 гадоў вырасла ў тры разы, з 8% да 24% ( Сусьветны агляд каштоўнасьцяў (World Value Survey) ).
На рост попыту на «моцную ўладу» паўплывалі, хутчэй за ўсё, падзеі на Майдане ў Кіеве на пачатку 2014 году і тыя, што наступілі за імі — анэксія Крыму, сэпаратызм на ўсходзе Ўкраіны і канфлікт з Расеяй. Так ці інакш, мабілізацыя «ябацек», якая назіралася цягам апошняга году, мае пад сабой нешта большае, чым толькі адміністрацыйны ціск рэжыму. Мусім усьведамляць, што для часткі беларускага грамадзтва аўтарытарызм ёсьць своеасаблівай каштоўнасьцю, прычым гэтая частка дэманструе здольнасьць да росту.
Барацьба за дэмакратыю бязь зьнешніх стымулаў
Гісторыя апошніх двух стагодзьдзяў паказвае, што дэмакратычныя зрухі найвыразьней і найхутчэй адбываюцца на фоне значных глябальных пераўтварэньняў. Сева Гуніцкі, амэрыканскі палітоляг расейскага паходжаньня, апублікаваў пару гадоў таму дасьледніцкі артыкул “Дэмакратычныя хвалі ў гістарычнай пэрспэктыве” (S. Gunitsky, ‘Democratic Waves in Historical Perspective’, Perspectives on Politics, 2018, 16(3)). Там ён абмяркоўвае 13 хваляў дэмакратызацыі, якія мелі месца ад 1772 да 2011 году. На базе дасьледаваньня Гуніцкага можна вылучыць тры міжнародныя сытуацыі:
Зьмяняецца структура глябальнай гегемоніі: адны супэрдзяржавы занепадаюць, а іншыя паўстаюць. Найбольш значнымі такімі зьменамі сталі зьмены пасьля дзьвюх сусьветных войнаў, а таксама пасьля заканчэньня халоднай вайны. У такой сытуацыі дэмакратычныя зрухі адбываюцца найхутчэй. Няма значных глябальных зьменаў, але ўспыхваюць паўстаньні ў большасьці краін рэгіёну. Прыклады такіх «вірусападобных» працэсаў — «Вясна народаў» у 1848 годзе або «Арабская вясна» ў 2010–11 гадах. У такой сытуацыі дэмакратычныя зрухі адбываюцца больш павольна. Няма глябальных зьменаў і няма вірусападобных працэсаў у рэгіёне. У такой сытуацыі грамадзтва пазбаўленае бонусу ў выглядзе зьнешніх стымулаў і вымушанае сам-насам змагацца з аўтарытарызмам. Дэмакратычныя зрухі ў такой сытуацыі адбываюцца, як правіла, марудна. Але і шанец на ўстойлівую дэмакратыю ў такой сытуацыі вышэйшы.
Беларуская дэмакратычная мабілізацыя прыпала на эпоху, калі няма ані значных глябальных зьменаў, ані вірусападобных працэсаў у рэгіёне. Больш за тое, паводле Freedom House, 2020 год стаў 15-м годам пагаршэньня сусьветнага індэксу дэмакратыі ( New Report: The global decline in democracy has accelerated , Freedom House, March 3, 2021).
Эканамічныя посьпехі (аўтарытарнага) Кітаю, прэзыдэнтура Дональда Трампа, якая многімі заходнімі СМІ трактавалася як пагроза для дэмакратыі, Брэксіт, рост так званага правага папулізму ў заходніх краінах — усё гэта стварае нэгатыўны фон для дэмакратычных памкненьняў. Інакш кажучы, шлях да дэмакратыі ў Беларусі праходзіць у найменш спрыяльнай (з усіх магчымых) міжнароднай атмасфэры.
Усё гэта аніяк не азначае, што нам, беларусам, наканаваны пройгрыш. Гэта ўсяго толькі азначае, што наш шлях цяжэйшы, чым, скажам, шлях цэнтральнаэўрапейскіх краін у 1989–90 гадах, і што пераход да дэмакратыі можа быць больш марудны, чым таго хацелася б.
Дэмакратыя — гэта доля тых, хто верыць у сэнс спробаў (і памылак)
Апошнім часам актывізаваліся «спэцыялісты па пошуку вінаватых», вінаватых у тым, што «няма перамогі». Маўляў, існаваў нейкі патаемны спосаб дзеяньня, з дапамогай якога можна было «ўжо» адолець аўтакратыю і перайсьці да дэмакратыі.
Вось жа, не было, няма і ня будзе такога патаемнага спосабу. Ажыцьцяўленьне пераходу ад аўтакратыі да дэмакратыі ніколі не адбываецца ў стылі: вось адзін ключ ад адных дзьвярэй — бяры і адчыняй. Заўсёды мае месца наступная сытуацыя: вось дзесяць дзьвярэй і тысяча ключоў, і ніхто ня ведае, каторы ключ ад каторых дзьвярэй. І тут выбар не стаіць — адкрываць ці не адкрываць; выбар стаіць — спрабаваць ці не спрабаваць.
Каб займець дэмакратыю, нам нічога не застаецца, як спрабаваць розныя дзеяньні, у розныя пэрыяды і з рознымі актарамі. Спрабаваць без гарантыі раптоўнага посьпеху. Чым болей беларусаў пазбавіцца ад устаноўкі на «панацэю», «адзіны правільны шлях» або «супэргероя» і чым больш зь іх паверыць у сэнс спробаў і памылак, тым болей шанцаў на перамены.
Юры Дракахруст аб праекце «Неверагодны 2020-ы» Падзеі 2020 году, як іх ні называй і чым ні лічы — рэвалюцыяй, паўстаньнем, забурэньнямі, мяцяжом, калектыўнай аблудай ці калектыўным прасьвятленьнем — былі вялікімі падзеямі беларускай гісторыі. Магчыма, час для канчатковых ацэнак не прыйшоў. Але пэўны этап палітычнага працэсу скончыўся, скончыўся прыкладна на мяжы 2020 і 2021 гадоў, і натуральнай уяўляецца спроба асэнсаваць, зразумець гэты этап, адрэфлексаваць ня толькі і ня столькі палітычнае, колькі антрапалягічнае і нацыянальнае значэньне, вымярэньне «неверагоднага 2020-га». Усе аўтары (жыхары Беларусі і замежжа, жанчыны і мужчыны, пісьменьнікі і палітычныя аналітыкі, гісторыкі і сацыёлягі), даючы розныя адказы, зыходзяць усё ж з пастуляту, што леташнія падзеі былі найперш вынікам і этапам унутранага разьвіцьця беларускага грамадзтва. Як укладальнік я прапанаваў аўтарам 7 пытаньняў наконт «неверагоднага 2020-га», але пазначыў, што выбар формы артыкулу — за імі. Яны маглі проста адказаць на прапанаваныя пытаньні. Іншыя альбо ўскосна адказвалі на тыя 7 пытаньняў, альбо выкладалі сваё бачаньне як адказы на свае пытаньні наконт леташніх падзеяў. На мой погляд, самымі важнымі пытаньнямі, такімі, якія выклікалі найбольш гарачыя завочныя спрэчкі паміж аўтарамі, былі два — пра раскол грамадзтва і пра цану пратэсту. 2020 год засьведчыў, што Беларусь — адзіная, адзіная супраць Лукашэнкі і яго касталомаў і прыслужнікаў, ці леташнія падзеі прадэманстравалі наяўнасьць дзьвюх Беларусяў зь вельмі адрознымі каштоўнасьцямі, інтарэсамі і памкненьнямі?
Тое, што адбылося ў 2020 годзе — ці варта яно было сьмерцяў, пакутаў, зьняволеньняў, зламаных лёсаў?


title: Суды і выракі 16 жніўня. Менчука асудзілі на тры гады "хіміі" за 10 хвілін на маршы. У Віцебску закрылі працэс за фота падсуднага

maintext:
Источник материала: Свабода
16 жніўня ў судзе Заводзкага раёну Менска вынесьлі прысуд Дзьмітрыю Белікаву. Яго прызналі вінаватым паводле арт.342 Крымінальнага кодэксу і асудзілі да 3 гадоў абмежаваньня волі з накіраваньнем у папраўчую ўстанову адкрытага тыпу. Справу разгледзела судзьдзя Анжэла Касьцюкевіч, паведаміла « Вясна ».
Дзьмітрыя Белікава прызналі вінаватым у тым, што летась 20 верасьня ён далучыўся да мітынгу ў складзе групы з 800 чалавек, прыняў актыўны ўдзел у ім, парушыў працу транспарту, таксама меў з сабой сьцяг. Гэта пацьверджана відэазапісам, на якім мужчына пазнаў сябе.
Дзяржабвінаваўца палічыў, што наўмысны ўдзел у несанкцыянаваных мерапрыемствах пацьвярджаецца тым, што ў тэлефоне абвінавачага знойдзеныя адпаведныя фатаздымкі.
Дзьмітры Белікаў прызнаў сябе вінаватым у актыўным удзеле ў падзеях, а таксама непадпарадкаваньні супрацоўнікам міліцыі. Ён раскаяўся і адзначыў, што больш ня будзе так рабіць.
Пры гэтым адвакат Белікава адзначыў, што абвінавачаньне бяздоказнае: час знаходжаньня мужчыны на праезнай частцы абвяргаецца пісьмовымі матэрыяламі справы. Ён падкрэсьліў, што падабаронны далучыўся да мітынгу неўсьвядомлена, калі выходзіў з крамы, агульны час ягонага ўдзелу ў мерапрыемстве не перавысіў 10 хвілінаў.
Таксама адвакат нагадаў, што няма доказаў спыненьня транспарту ў той час і ў тым месцы, дзе быў Дзьмітры Белікаў, а ягоны фатаздымак зьняты з тратуара, а не праезнай часткі.
У судзе Першамайскага раёну Віцебску пачаўся судовы працэс над 35-гадовым Сяргеем Дума́вам, паведаміла « Віцебская Вясна ». Супраць яго выставілі абвінавачаньні ў трох артыкулах Крымінальнага кодэксу.
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: Мэра Крывога Рогу знойдзены застрэленым, паліцыя пачала расьсьледаваньне

maintext:
Источник материала: Свабода
Прычынай сьмерці стала агнястрэльнае раненьне. Праваахоўныя органы разглядаюць дзьве вэрсіі — забойства і самагубства. Пры гэтым у партыі «Апазыцыйная плятформа — За жыцьцё», сябрам якой быў Паўлаў, настойваюць на першай вэрсіі.
Паўлаў — ураджэнец Крывога Рогу, больш за дзесяць гадоў прапрацаваў на прадпрыемствах горада. Палітычную кар’еру ён пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў Партыю рэгіёнаў. Ужо праз год палітык стаў першым намесьнікам кіраўніка Крывога Рогу.
У 2012 і 2014 гадах Паўлаў абіраўся ў Вярхоўную Раду. Абодва разы ён ішоў на выбары як самавылучэнец. Пасьля падзей на кіеўскім Майдане палітык далучыўся да дэпутацкай фракцыі «Апазыцыйны блёк», пазьней стаўшы сябрам партыі «Апазыцыйная плятформа — За жыцьцё», якую ў многіх украінскіх СМІ называюць «прарасейскай».
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: "Грамадзтва цяпер знаходзіцца ў стане "таталітарнага трохкутніка". Псыхоляг пра сытуацыю ў Беларусі

maintext:
Источник материала: Свабода
За апошнія месяцы рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасьці і мірнага насельніцтва ў Беларусі ўзрасьлі, разгромленыя дзясяткі праваабарончых, недзяржаўных арганізацый, незалежных мэдыя. Ледзь не штодня ў кватэрах і офісах адбываюцца ператрусы. Джана называе гэта адным словам — «тэрор», і параўноўвае сучасную Беларусь з часамі сталінскіх рэпрэсій.
«Для кожнай савецкай рэспублікі быў адмысловы плян рэпрэсій, які „задаваўся“ Крамлём: колькі людзей трэба было злавіць, выслаць, забіць. Калі ў краіне тэрор, то самыя ганебныя, нізкія інстынкты тых, хто ў гэтым тэроры бярэ ўдзел, узрастаюць. Тады існаваў міт, што гэта трэба было для пабудовы дзяржавы, маўляў, лес сякуць, трэскі ляцяць, дзе лес — тыя, хто змагаўся з рэжымам, а трэскі — нявінныя. Усё гэта рабілася дзеля таго, каб пасеяць страх і выхаваць пакорлівасьць перад рэжымам», — кажа Джана Джавахішвілі.
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: "Гэта выглядае вельмі маштабна". Як новыя санкцыі паўплываюць на беларускую эканоміку

maintext:
Источник материала: Свабода
Санкцыі ЗША
У гадавіну прэзыдэнцкіх выбараў у Беларусі прэзыдэнт ЗША падпісаў выканаўчы загад аб блякаваньні маёмасьці дадатковых асобаў, датычных да сытуацыі ў Беларусі.
Уводзяцца санкцыі ў дачыненьні да ААТ «Беларуськалій», які, як лічыць амэрыканскі бок, зьяўляецца «крыніцай незаконнага ўзбагачэньня рэжыму»;
Санкцыі да Нацыянальнага алімпійскага камітэту Беларусі, які "абвінавачваецца ў адмываньні грошай, ухіленьні ад санкцыяў і абыходзе візавых забаронаў;
У санкцыйны сьпіс таксама ўключаныя «вядомыя бізнэсоўцы, якія падтрымліваюць рэжым Лукашэнкі, а таксама 15 кампаніяў, зь якімі яны зьвязаны.
ЗАТ « Абсалютбанк » — беларускі банк, яго ўладальнік Мікалай Верабей набліжаны да Лукашэнкі;
» — беларускі банк, яго ўладальнік Мікалай Верабей набліжаны да Лукашэнкі; ЗАТ « Новая нафтавая кампанія » — кампанія, якая гандлюе беларускімі нафтапрадуктамі;
» — кампанія, якая гандлюе беларускімі нафтапрадуктамі; ЗТАА « Дана Астра » — кампанія-забудоўнік, зьвязаная з сэрбскімі бізнэсоўцамі братамі Карычамі. Праекты кампаніі падтрымлівае Лукашэнка;
» — кампанія-забудоўнік, зьвязаная з сэрбскімі бізнэсоўцамі братамі Карычамі. Праекты кампаніі падтрымлівае Лукашэнка; Спартовы клюб «Шок» Дзьмітрыя Шакуты, якога падазраюць у пабіцьці Рамана Бандарэнкі, ад чаго той пасьля загінуў.
Дзьмітрыя Шакуты, якога падазраюць у пабіцьці Рамана Бандарэнкі, ад чаго той пасьля загінуў. Нацыянальны алімпійскі камітэт Беларусі — дзяржаўны алімпійскі камітэт Беларусі, адказны за зьняцьце з Алімпійскіх гульняў у Токіё Крысьціны Ціманоўскай.
— дзяржаўны алімпійскі камітэт Беларусі, адказны за зьняцьце з Алімпійскіх гульняў у Токіё Крысьціны Ціманоўскай. Нафтабітумны завод — завод, які займаецца нафтапрадуктамі, зьвязаны зь бізнэсоўцам Мікалаем Вараб’ём;
— завод, які займаецца нафтапрадуктамі, зьвязаны зь бізнэсоўцам Мікалаем Вараб’ём; ААТ « Беларуськалій » — прадпрыемства калійных угнаеньняў, флягман беларускай вытворчасьці.
» — прадпрыемства калійных угнаеньняў, флягман беларускай вытворчасьці. ААТ Горадзенская тытунёвая фабрыка «Нёман» — цыгарэтная фабрыка, адзін з манапалістаў на рынку;
ТДА « Белнафтагаз » — кампанія набліжанага да Лукашэнкі бізнэсоўца Аляксея Алексіна;
» — кампанія набліжанага да Лукашэнкі бізнэсоўца Аляксея Алексіна; ТАА « БелКазТранс » — кампанія набліжанага да Лукашэнкі Мікалая Вараб’я, якая займаецца ў тым ліку транзытам;
» — кампанія набліжанага да Лукашэнкі Мікалая Вараб’я, якая займаецца ў тым ліку транзытам; ТАА « Bremino Group » — лягістычная кампанія, якая належыць набліжанаму да ўлады бізнэсоўцу Аляксандру Зайцаву;
» — лягістычная кампанія, якая належыць набліжанаму да ўлады бізнэсоўцу Аляксандру Зайцаву; ТАА « Dubai Water Front » — кампанія, зьвязаная з Dana Holdings і братамі Карычамі;
» — кампанія, зьвязаная з Dana Holdings і братамі Карычамі; ТАА « Inter Tobacco » — кампанія бізнэсоўца Аляксея Алексіна, спэцэкспартэр тытуню;
» — кампанія бізнэсоўца Аляксея Алексіна, спэцэкспартэр тытуню; ТАА « Interservice » — кампанія, якая займаецца аптовым гандлем і турыстычнымі паслугамі, зьвязаная з «Абсалютбанкам»;
» — кампанія, якая займаецца аптовым гандлем і турыстычнымі паслугамі, зьвязаная з «Абсалютбанкам»; ТАА « Новая нафтавая кампанія „Ўсход“ » — дачка беларускай «Новай нафтавай кампаніі», зарэгістраваная ў Смаленску;
» — дачка беларускай «Новай нафтавай кампаніі», зарэгістраваная ў Смаленску; ТАА « Emirates Blue Sky » — кампанія, зьвязаная з Dana Holdings і братамі Карычамі;
» — кампанія, зьвязаная з Dana Holdings і братамі Карычамі; СЗАТ « Energo-Oil » — кампанія, зьвязаная зь бізнэсоўцам Аляксеем Алексіным;
» — кампанія, зьвязаная зь бізнэсоўцам Аляксеем Алексіным; Сьледчы камітэт Беларусі ;
; Упраўленьне ўнутраных справаў Гомельскай вобласьці ;
; « Dana Holdings Limited » (Кіпр) — кампанія братоў Карычаў;
» (Кіпр) — кампанія братоў Карычаў; «БелКазТранс Украіна» — транспартная кампанія, зьвязаная з бізнэсоўцам Мікалаем Вараб’ём.
За мінулы год ЗША купілі ў Беларусі калійных угнаеньняў на 100 мільёнаў даляраў, у 2019 годзе — на 126 мільёнаў даляраў. Экспарт паслуг у ЗША зь Беларусі летась склаў 1,2 мільярда даляраў.
Паводле старшага навуковага супрацоўніка Beroc Льва Львоўскага, санкцыі ЗША «выглядаюць вельмі маштабнымі».
«У гэтых санкцыях апісаны калійная галіна, тытунь, вайскова-тэхнічная сфэра, банкаўская сфэра. На дэталёвую прапрацоўку такіх санкцый ідзе ад 3 да 6 месяцаў. Гэтыя санкцыі будуць маштабнымі з прымяненьнем другасных санкцый. Абыходзіць іх вельмі складана, калі наогул магчыма. Такія санкцыі мы бачылі на прыкладзе Ірану, калі краіна застаецца ў аўтаркіі (эканамічная палітыка, скіраваная на будаўніцтва незалежнай эканомікі, — РС) толькі разам са сваімі найбліжэйшымі сябрамі», — кажа Леў Львоўскі.
У санкцыйным сьпісе ЗША адзін банк — «Абсалютбанк». Аднак у дакумэнце Executive Order on Blocking Property of Additional Persons Contributing to the Situation in Belarus (Выканаўчы указ аб блякаваньні ўласнасьці іншых асобаў для садзейнічаньня сытуацыі ў Беларусі) гаворыцца пра пашырэньне санкцый ня толькі на пералічаных юрыдычных асобаў, а шырэй — гэта арганізацыі, якія кантралюе ўрад Беларусі.
У дакумэнце, напрыклад, называецца Нацбанк, а гэта значыць, што санкцыі могуць закрануць 7 банкаў, у якіх ёсьць доля дзяржавы ці капітал дзяржаўных органаў.
Санкцыі Вялікай Брытаніі
Вялікая Брытанія абвясьціла аб забароне на набыцьцё каштоўных папер і фінансавых інструмэнтаў, выпушчаных урадам Рэспублікі Беларусі, дзяржаўнымі банкамі. Таксама забаранілі выдаваць крэдыты.
Вялікая Брытанія ўвяла санкцыі супраць тавараў, якія выкарыстоўваюцца ў вытворчасьці цыгарэт.
Увяла санкцыі ў авіяцыйнай галіне для прадухіленьня пералётаў або пасадкі беларускіх авіяперавозчыкаў у Вялікай Брытаніі і забарону на аказаньне тэхнічнай дапамогі парку элітных самалётаў Аляксандра Лукашэнкі.
Вялікая Брытанія ўводзіць санкцыі супраць Міхаіла Гуцэрыева, «вядомага расейскага бізнэсоўца, які зьяўляецца адным з галоўных прыватных інвэстараў у Беларусі і даўнім паплечнікам Аляксандра Лукашэнкі».
Экспарт у Вялікую Брытанію зь Беларусі летась — 803 мільёны даляраў, з гэтага нафтапрадукты — 701 мільён даляраў. Экспарт паслуг у Вялікую Брытанію зь Беларусі летась — 392 мільёны даляраў.
«Вялікая Брытанія ня вельмі любіць накладаць санкцыі; калі ЭЗ увёў санкцыі, Вялікая Брытанія іх не адразу падтрымала. Санкцыі Вялікай Брытаніі найбольш важныя для гандлю нафтапрадуктамі. Юрыдычна гандаль нафтапрадуктамі робіцца праз такія краіны, як Вялікая Брытанія і Швайцарыя», — падкрэсьлівае Леў Львоўскі.
Асабліва важна, што ў санкцыйным сьпісе зьявіўся Міхаіл Гуцэрыеў, які зьяўляецца інвэстарам у беларускую эканоміку і ў сфэрах інтарэсаў якога нафта і нафтапрадукты. «Міхаіл Гуцэрыеў асабліва важны для беларускай эканомікі ў пэрыяд абыходу санкцый. Гэта чалавек з сувязямі ў нафтавым сьвеце, які быў бы карысны беларускаму ўраду ў пляне абыходу санкцый», — мяркуе Леў Львоўскі.
Якія яшчэ санкцыі ўвялі супраць уладаў Беларусі
Гэтыя дадатковыя санкцыі — працяг тых, якія Вялікая Брытанія ўвяла 21 чэрвеня 2021 г. па ўзгадненьні з ЗША, Канадай і ЭЗ у адказ на затрыманьне Рамана Пратасевіча і Соф’і Сапегі пасьля незаконнай пасадкі самалёта рэйсу Ryanair FR4978 у траўні 2021 году.
За апошні год пад санкцыі ЭЗ падпалі 78 асобаў і 8 арганізацыяў у Беларусі. Таксама ЭЗ увёў сэктаральныя санкцыі:
На экспарт і перадачу абсталяваньня, тэхналёгіяў або праграмнага забесьпячэньня, прызначанага для выкарыстаньня ў інтарэсах беларускіх уладаў дзеля маніторынгу або перахопу інтэрнэту і тэлефоннай сувязі на мабільных або стацыянарных прыладах.
На экспарт у Беларусь тавараў двайнога прызначэньня для вайсковага выкарыстаньня.
На экспарт у Беларусь тавараў, якія выкарыстоўваюцца для тытунёвых вырабаў.
На імпарт у ЭЗ нафтапрадуктаў зь Беларусі.
На імпарт у ЭЗ калійных угнаеньняў зь Беларусі.
На доступ на фінансавыя рынкі ЭЗ ураду Беларусі, а таксама беларускіх дзяржаўных фінансавых інстытутаў і суб’ектаў.
Эўрапейскаму інвэстыцыйнаму банку забаронена фінансаваць праекты ў дзяржаўным сэктары Беларусі.
Да санкцыяў ЭЗ далучыліся Паўночная Македонія, Чарнагорыя, Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія.
Трэцяга чэрвеня зноў уступілі ў сілу санкцыі ЗША супраць 9 беларускіх прадпрыемстваў. Пад амэрыканскія санкцыі падпалі прадпрыемствы:
«Белнафтахім»
«Белнафтахім ЗША»
«Нафтан»
«Беларускі нафтавы гандлёвы дом»
«Белшына»
«Гродна Азот»
«Гроднахімвалакно» ААТ
«Лякафарба»
ААТ «Полацак-Шкловалакно»


title: Слоўнічак вандроўніка: заплечнік, ровар, вогнішча. ВІДЭА

maintext:
Источник материала: Свабода
(па-расейску — па-беларуску)
костёр — вогнішча
топор — сякера
палатка — намёт
удочка — вýда
велосипед — ровар
путешественник — вандроўнік , падарожнік
рюкзак — заплечнік
а таксама
зажигалка — запальнíчка
перочинный ножик — сьцізорык
шалаш — будáн
АНІМАЦЫЯ:
Напяклі на вогнішчы касьцёр аладак
У слове вогнішча суфікс -ішча азначае „месца“ (дзе гарыць ці раней гарэў агонь), як у словах бульбянішча, пажарышча і падобных.
Маем і слова касьцёр, але з многімі іншымі значэньнямі, якія разьвіліся з старажытнага ‘нешта складзенае’. Гэта могуць быць і дровы (рас. поленница), і, напрыклад, аладкі:
Паміж дзьвюх лаў пад абразамі
Туліўся стол з двума кастрамі
Аладак грэцкіх, як пампушак.
(Якуб Колас. Новая зямля)
То каля вогнішча можа быць патэльня, а на ёй касьцёр сьвежасьпечаных аладак. Словы дапамагаюць іх не паблытаць.
Пра вогнішча можна сказаць і цяпло: Распалілі цяпельца і паселі вакол. А распаліць яго можна запалкамі ці запальнíчкай.
Тапор у карчму папёр, а сякера дома сядзела
Слова сякера ў нас асноўнае. Але маем і тапор.
Некалі, ажно ў праславянскай мове, былі сынонімы сякера, тапор і цясла. Прычым цясла непазычаная, прабалцкага паходжаньня, а два іншыя словы — архаічныя пазычаньні: тапор — іранізм, сякера — італізм; беларускі мовазнаўца Віктар Мартынаў ілюстраваў імі, як на прабалцкую мову ўплывалі іншыя і ў выніку зь яе вылучылася мова праславянская.
У сучаснай літаратурнай мове сякера і тапор сынанімічныя. Але ў народнай традыцыі ёсьць розьніца: сякера лягчэйшая, для абчэсваньня дрэва, тапор цяжэйшы, для сьсяканьня. Адсюль прыказка-загадка, вынесеная ў падзагаловак. Яна пра гаспадара і гаспадыню ( „Прыказкі Лагойшчыны“ Адама Варлыгі , сапр. Язэп Гладкі).
І мноства іншых устойлівых выразаў: плаваць што тапор; такі работнік як сякера з г...а; (дыму) хоць сякеру вешай і г.д.
Цяслá (жаночага роду; па-расейску тесло ніякага роду) — з паўкруглым лязом, выкарыстоўваюць для выдзёўбваньня бачары. А цесьляры (рас. плотники) ужываюць склют — інструмэнт з доўгай ручкай для працы зь бярвеньнем.
Але далікатна падправіць невялікую дэталь сякеркай ня ўдасца, у прыгодзе будзе сьцізорык (рас. перочинный / складной карманный ножик) — ад лацінскага scissor ‘нажніцы; кравец; разьбяр; глядыятар, які разьдзірае суперніка’.
Намёт
У старабеларускай мове зь яе багатай тэрміналёгіяй вайсковае справы слова „палатка“ не было. Гэта русізм XX стагодзьдзя.
А намёт — быў. Прынамсі з XVI стагодзьдзя. І азначаў у прынцыпе тое самае, што і цяпер: „Намёт ваенны палоценны, каторы каштаваў коп дванаццаць“ (1599). Оўруцкую шляхту мясцовы стараста незаконна прымушаў „ялавіцы вадзіці, коні пасьці, намёты разьбіваці“.
Г. зн. выраз „разьбіваць намёты“ мае даўнюю гісторыю. „Намёт гасподні“ — гэта пераносны храм у выглядзе шатра, скінія.
Быў меншы намётак — заслона, полаг над ложкам: „Юдзіф зьняла з стаўпоў намётак яго і абвіла труп яго без галавы“. І слова наметка/намітка, якое азначае традыцыйнае накрыцьцё галавы ў замужніх жанчын, з таго ж шэрагу роднасных словаў.
Слова намёт у дыялектнай мове азначае і ‘вельмі тонкае палатно’, і ручнік над абразамі (набожнік), і намітку, і ўрэшце паветку або страху над дваром (у пскоўскіх крывічоў).
Сучасны намёт камфортны, а для большай экстрэмальнасьці можна заначаваць у буданé. Але народная мудрасьць вымагае кампэнсацыі за нязручнасьці: „Хоць у будане жыць, абы з каханым быць“.
Вýда
Найпрасьцейшая традыцыйная канструкцыя — да вудзíльна мацуецца лёска (жылка), на ёй плавок(плывук), патапéц і кручок.
Вудзіць рыбу вýдаль/рыбак. І рыбáчка.
Ровар задаў сьвету ўзор!
Двуколавы транспартны сродак вынайшаў немец Карл фон Драйс у 1818 годзе. Для францускага рынку ён прапанаваў яму назву vélocipède (з лацінскіх каранёў velox, veloc- ‘хуткі’ + pes, ped- ‘нага’). Дарэчы, назва дрызіны ад яго прозьвішча.
Слова vélocipède трапіла ў розныя мовы (у польскую як welocyped), але ўрэшце ў заходніх мовах замацаваліся карацейшыя тэрміны. У ангельскай гэта bicycle, а velocipede — гістарызм, абазначае ўсю катэгорыю безматорных транспартных сродкаў ХІХ ст. — ад монакола да пэдальнага квадрацыкла. У расейскай жа слова велосипед засталося ў значэньні bicycle.
У 1885 годзе Джон Кэмп Старлі запусьціў у вытворчасьць машыну з коламі аднолькавага дыямэтру і ланцуговым заднім прыводам — фактычна сучаснай канструкцыі. Яе назвалі Rover (‘вандроўнік, валацуга’) safety bicycle, шматгадовы рэклямны спокліч — „The Rover has set the fashion to the world“ — „задаў сьвету ўзор“. Дзякуючы папулярнасьці мадэлі і фірму перайменавалі ў Rover.
Сярод ровараў, якія завозілі ў наш рэгіён Эўропы, брытанскіх было шмат, і назва фірмы перайшла на ўсе двухколавыя экіпажы ў польскай, беларускай ды ўкраінскай (львоўскага ўзору) мовах. Так бывае нярэдка: агульная назва вырабу бярэцца ад імя вытворцы (самага вядомага або першага на рынку). Як сучасныя джып і ксэракс з пампэрсамі, а ў міжваенную пару ў Заходняй Беларусі — арбон ‘аўтобус’ (АТ Arbon вырабляла і прадавала аўтобусы паводле ліцэнзіі фірмы Saurer з швайцарскага гораду Арбон).
У выніку на нашым геапалітычным раздарожжы маем два пазычаныя словы для важнай рэаліі. У літаратурнай мове гэта веласіпед (у клясычнай традыцыі 1920-х вэлясыпэд). У жывой народнай мове доўгае слова заканамерна скарацілася ў лісапет (або лісапету — жаночага роду).
Слова ровар адны афіцыйныя слоўнікі запісваюць у „абласныя“, іншыя зусім яго ігнаруюць, але сёньня яно відавочна пануе сярод беларускамоўных жыхароў сталіцы.
Дыялектныя ровар і лісапет дзеляць тэрыторыю Беларусі напалам. Каторае зь іх лічыць „абласным“? Пазнакамі „абласное“, „размоўнае“, „устарэлае“ і г. д. у паваеннай савецкай лексыкаграфіі нярэдка стыгматызавалі словы, якія не супадаюць з расейскімі або ня маюць у расейскай эквівалентаў.
Удзельнікі ФБ-суполкі „Толькі пра мову“ сьведчаць, што паміж роварам і лісапетам(-ай) ёсьць выразная мяжа.
У сярэдзіне 1970-х летнія канікулы мы бавілі ў вёсцы (Жлобінскі раён). Сябра меў лісапету. Потым да яго прыехаў стрыечны брат з Горадні — і прапанаваў нам перасесьці на ровар. Праўда, спачатку мы не разумелі, чаму нашая лісапета ператварылася ў ровар, але ж працягвалі катацца кожны на сваёй машыне — мы на лісапеце, а гарадзенец на ровары. (Алена Масьлюкова)
Докшыцкі, Глыбоцкі раёны — ровар. Як толькі стары кардон праедзеш: на Лепельшчыне — лісапед, ці лісапетка. (Андрэй Ласкі)
У Клецкім — ровар, у Капыльскім — лісапет. (Ала Спосаб)
У нас на Горадзеншчыне чуў і ровар і лісапет; лісапет казалі так, дзеля сьмеху. (Alex Alsvis)
У кожнага палешука ў агародзе закапаны Range Rover
Фірма Rover вырабляла ровары да 1925 году, калі цалкам пераключылася на іншы транспарт. А ў нас слова ровар засталося і дагэтуль дзівіць гасьцей з Усходу.
Неяк на сваяцкай бяседзе пад Давыд-Гарадком я пачуў захопленае апавяданьне госьця зь Пецярбургу. Бабулька ў вясковай краме кажа: „Сёньня я поеду ў лес на РОВЭРЫ“. Піцерац разводзіць рукамі і рытарычна пытае: калі яна сёньня паедзе на „Ровэры“, то што ў яе гаражы ёсьць яшчэ і на чым яна паедзе ў лес заўтра?!
Каза і самакот
Мікола Касьпяровіч у „Віцебскім краёвым слоўніку“ запісаў сярод пераносных значэньняў слова каза таксама і ‘ровар’. А ў літаратурнай мове 1920-х паралельна ўжывалі слова самакат(-ка). У заходнебеларускай прэсе знойдзем і больш лягічнае для беларускае мовы самакот, бо сам коціцца.
Помпа і апона
Раварыст заўсёды возіць помпу, каб напампаваць кола. Дакладней, камэру (або кíшку, ці нават кíху— ёсьць такі роварны палянізм у гаворках Заходняй Беларусі). Яе абараняе звонку шына або покрыўка, якая ў гаворках завецца таксама апонай (ад „апінаць“).
Гэй, вандроўнік, вандэр-вон!
Ён вандруе. Вандроўка ў старабеларускай — ‘падарожжа з мэтай удасканаленьня прафэсійнага майстэрства’. Дзякуючы праграме пра падарожжы „Вецер вандраваньняў“ на Беларускім тэлебачаньні (ішла да 1994 году) цэлае пакаленьне засвоіла гэтыя словы.
Іх часам запісваюць у палянізмы — бо ў польскай мове ёсьць węndrownik і wędrować з тым самым значэньнем. Але ж у польскую корань прыйшоў зь нямецкай, ён у нямецкім дзеяслове таго ж значэньня wandern. Беларуская мова магла яго пазычыць як праз польскую, так і наўпрост. У старабеларускай былі варыянты напісаньня: і вендровны’, і вандровны’. Варыянт з А бліжэйшы да нямецкай крыніцы, чым польскі (праз Ę). Урэшце, зручнай мовай-пасярэдніцай мог быць ідыш, дзеяслоў וואַנדערן [vandern].
Корань, хоць пазычаны, даўно стаў для беларускае мовы сваім, нават аброс экспрэсіўнымі выразамі: вандруга ‘бадзяга’ у Насовіча. І ў яго ж выклічнік: вандэр-вон! ‘ідзі прэч!’
Вандроўнік больш унівэрсальны за турыста: можа вандраваць = бадзяцца, без спартовы ці пазнавальных элемэнтаў, як вымагае слоўнікавае азначэньне „турыста“.
Бывае, вандроўнік — сынонім пілігрыма. Паэтычная прадмова да „Песьняў касінераў“ Сержука Сокалава-Воюша — заклік да яго зьмяніць манаскія шаты на паўстанцкі строй:
Гэй, вандроўнік-пілігрым,
Сын касьцельнай брацьці,
Не ўратуе боскі Рым
Вастрабрамскай Маці!
Заплечнік — не „заплечных дел мастер“
У беларускай мове нямала назваў для відаў традыцыйнае торбы за сьпінай: хатуль, кайстра, саква... Але рэч, пра якую гаворка, — даволі сучасная (тэхнічна-эрганамічнымі асаблівасьцямі), гэта не хатуль. І слова заплечнік у такім значэньні даволі новае.
Наагул слова заплечнік натуральнае для беларускай мовы. Яно было і ёсьць у дыялектах — з палітрай значэньняў: ‘мяшок у старца’ (Пухавіцкі р-н), ‘кошык, кораб, мяшок для нашэньня за плячыма’ (Пскоўшчына). У старабеларускай мове быў заплечак — месца на сьпіне, дзе акурат заплечнік і мусіць быць.
Але ў ХХ стагодзьдзі для спэцыяльнай турыстычнай торбы з шлейкамі беларускае слова знайшлося не адразу.
Заплечнік ёсьць, напрыклад, у прозе Антона Адамовіча, носьбіта жывой літаратурнай мовы Менску міжваеннае пары. Але ў яго „бліжэйшыя заплечнікі й запляшнікі“ — гэта пра падлізьнікаў камуністычнага вяльможы. А ў гістарычнай прозе Леаніда Дайнекі знойдзем „катаў-заплечнікаў“ — тут рэха расейскага змрочнага выразу „заплечных дел мастер“. Не вытворца заплечнікаў, а спэцыяліст біцьця бізуном за плячыма!
Заплечнік як назва сучаснага турыстычнага рыштунку замацаваўся ў 1980-я гады. Я сьведка жывога моўнага працэсу: тады ў гарадзкіх беларускамоўных асяродках слова пляцак (палянізм з паўночна-заходніх гаворак, ад plecak заплечнікам.
А расейскае слова „рюкзак“ — рэдкі прыклад „пазычаньня з памылкай“. Па-нямецку der Rucksack, U без умляўта (ня Ü). У расейскай мове гэтае слова зьявілася ў 1920-я гады ў выглядзе „рукзак“, але было паступова выціснута „рюкзаком“; магчыма, нехта памылкова думаў, што так да нямецкай бліжэй.


title: "Пакуль Афганістан будзе тэмай дня, пра Беларусь усе забудуць". Ваенная карэспандэнтка пра тое, як крызісам можа скарыстацца Лукашэнка

maintext:
Источник материала: Свабода
Шахіда Туляганава нарадзілася і вырасла ва Ўзбэкістане і ўжо больш за 20 гадоў жыве ў Вялікай Брытаніі. Працавала ваенным карэспандэнтам на палестынскіх тэрыторыях, у Афганістане, Усходняй Украіне, Сырыі і Лібане. Аўтарка і прадусарка дакумэнтальнага фільму «Exiled» пра генацыд мусульман-рагінг’я ў Бірме. Яе фільм «Аэрапорт Данецк» атрымаў першы прыз на фэстывалі «АРТДОКФЕСТ». Прадусарка фільму How to Plan a Revolution пра дэмакратычных актывістаў у Азэрбайджане, які выйграў першы прыз за найлепшы тэлевізійны фільм 2006 году на фэстывалі Prix Europa. Сапрадусарка фільму Cries from Syria, намінаванага на Emmy TV awards.
Сьцісла
Талібан іншы па форме, а па зьмесьце тое самае. За 20 гадоў яны добра напрактыкаваліся ў піяры, у сацыяльных мэдыя.
Я лічу злачынствам, калі сядзяць людзі на перамовах у Маскве, Досе, Ташкенце і ўвогуле не ўздымаюць пытаньня, як будуць адчуваць сябе жанчыны ў Афганістане.
Дзяўчынкі для пераважна паштунскага насельніцтва (талібан — у асноўным паштуны) — гэта ня людзі, не чалавекі, гэта машына, якая вырабляе дзяцей.
Нельга адмаўляць той факт, што іх падтрымлівае, найхутчэй, большая частка насельніцтва. Значыць, думку гэтага насельніцтва трэба паважаць.
Пакуль Афганістан будзе тэмай дня, пра Беларусь усе забудуць. Так заўсёды адбываецца, і тады ў такіх дыктатараў, як Лукашэнка, разьвязваюцца рукі.
«Я зьбіралася здымаць дакумэнтальны фільм пра Абдул Рашыда Дустума»
— Шахіда, як бы вы назвалі тое, што цяпер адбываецца ў Афганістане? Я чую розныя ацэнкі, эмацыйныя збольшага — хаос, катастрофа... Якая ваша ацэнка як ваеннай карэспандэнткі, як рэжысэркі, якая працавала ў Афганістане?
— Калі цьвяроза ацэньваць сытуацыю, то ёсьць краіна, дзе няма ўраду, дзе няма кіраўніка дзяржавы, дзе ніводная ўстанова афіцыйна не працуе і ўсё ў вельмі падвешаным стане. На паверхні — перамовы пра тое, што нехта ўзначаліць часовы ўрад, але якім чынам адбываюцца гэтыя працэсы, незразумела. У Досе пачынаюцца перамовы аб фармаваньні транзытнага ці часовага ўраду, як яны скончацца, няясна. Нагадаю, ужо некалькі разоў цягам апошніх двух месяцаў у Досе былі дэлегацыі ўраду Афганістану і Талібану, але нічога не ўдавалася сфармаваць. Ёсьць вельмі вялікая тэрыторыя, дзе незразумела, хто што кантралюе.
— Вы павінны былі вылецець на здымкі фільму ў Афганістан некалькі тыдняў таму, але калегі з Афганістану папярэдзілі вас, што ня змогуць забясьпечыць вам эвакуацыю. Наколькі прадказальным для вас было тое, што цяпер адбываецца?
— Менавіта таму я і не паехала. Ідэя была, што я лячу ў горад Мазары-Шарыф, гэта цэнтар поўначы Афганістану. Я павінна была быць з войскамі маршала Абдул Рашыда Дустума, які павінен быў вызваляць тэрыторыі ад Талібану. Калі ён прыбыў у Мазары-Шарыф, мне сказалі, што пры ім толькі 1000 —1200 вайскоўцаў, было зразумела, што сытуацыя вельмі дрэнная. Блізкія правінцыі заняў Талібан, мы з калегамі з Афганістану маніторылі сытуацыю, бо я ніколі ня ежджу, калі ў мяне няма эвакуацыйнага пляну. Сытуацыя была 50 на 50, што горад падзе, і ў той жа дзень ён паў. Можна было сесьці на самалёт да Кабулу, што было праблематычна, альбо пешкі ўцякаць да ўзбэцкай мяжы. Ні той, ні другі варыянт не задавальняў абсалютна, таму было прынятае рашэньне ня ехаць.
Я зьбіралася здымаць дакумэнтальны фільм пра Абдул Рашыда Дустума. Калі амэрыканцы пачыналі выходзіць, было зразумела, што Талібан пачынае інтэнсіўную атаку з мэтай захапіць большую частку тэрыторыі краіны. Да гэтага яны кантралявалі каля 30% тэрыторыі Афганістану. Армія падала, як картачны домік. Мяне цікавіла сытуацыя на поўначы Афганістану, бо там жывуць этнічныя ўзбэкі, туркмэны, таджыкі, хазарыйцы — не паштуны.
Поўнач Афганістану — своеасаблівы буфэр паміж Талібанам і Цэнтральнай Азіяй, яна заўсёды была такою. Я хацела зьняць фільм пра маршала, які быў генэралам нейкі момант, які перажыў два ўварваньні ў сваю краіну (савецкае і амэрыканскае), які ваяваў з талібамі, шмат разоў страчваў гэтыя тэрыторыі і зноў забіраў іх. Ён і ляцеў з Турэччыны, каб вызваліць свае родныя правінцыі. Калі ён прыляцеў у Кабул, было зразумела, што тагачасны прэзыдэнт Ашраф Гані ня дасьць яму падмацаваньня, як не даваў іншым палявым камандзірам у іншых частках Афганістану.
І ўжо тады фільм не атрымліваўся, бо ня едзе маршал на белым кані і не вызваляе тэрыторыю ад талібаў. Усё атрымалася зусім інакш. Але гэта ня значыць, што я не зраблю фільм. Я лічу, што ў Афганістане ёсьць толькі два палявыя камандзіры. Гэта Абдул Рашыд Дустум на поўначы і Ісмаіл Хан у Гераце. Ісмаіл Хан — этнічны таджык. Яны ўсё жыцьцё ваявалі. Больш такіх няма. Я палічыла вельмі цікавым расказаць гісторыю Афганістану праз жыцьцё гэтага чалавека. Любы чалавек, які быў на вайне, разумее, што на вайне не бывае проста герояў ці зладзеяў. Гэта і тое, і другое адначасова. Цяжка судзіць чалавека, які пражыў усё жыцьцё, ваюючы, а цяпер ваявалі і ягоныя сыны там.
«Талібан навучыўся размаўляць з заходнімі партнэрамі»
— Чым адрозьніваецца Талібан 20 гадоў таму і цяпер?
— Ён іншы па форме, па зьмесьце тое самае. За 20 гадоў яны добра напрактыкаваліся ў піяры, у сацыяльных мэдыя. Яны перанялі вельмі шмат мэтадаў у «Ісламскай дзяржавы» — прапаганда па сацсетках, відэа, як здаецца ўрадавае войска, якія яны добрыя, купляюць дзецям марозіва і цукеркі. Гэта добра дапамагло. У тым ліку і відэа жорсткасьцяў, якія гуляюць па сетках, тады людзі адразу пачынаюць баяцца. Элемэнт страху адыграў істотную ролю, калі ўрадавыя войскі проста здаваліся бяз бою, бо ніхто ня хоча паміраць.
Талібан навучыўся размаўляць з заходнімі партнэрамі. Калі раней яны сядзелі барадатыя, страшныя дзядзькі, то цяпер яны надзяваюць прыгожае белае адзеньне і нават гавораць рэчы, якія ад іх хочуць пачуць. Яны навучыліся гуляць у перамоўную гульню. З другога боку, я ніколі не паверу, што ступень іх жорсткасьці будзе меншая, чым раней. Ужо былі пакараньні сьмерцю ў некаторых правінцыях Афганістану, якія яны ўзялі пад кантроль.
І прынцыповае пытаньне для мяне, як і для многіх іншых, пытаньне наконт жанчын, не зьмянілася. Жанчыны ня будуць вучыцца, ня будуць працаваць, яны будуць сядзець дома, таму што жанчыны — гэта ня людзі. Я лічу злачынствам, калі сядзяць людзі на перамовах у Маскве, Досе, Ташкенце і ўвогуле не ўздымаюць пытаньня, як будуць адчуваць сябе жанчыны ў Афганістане. Нічога добрага ад гэтага чакаць ня варта.
Паведамляецца, што яны ўвялі нейкі кодэкс правілаў, што банкаўская сыстэма будзе працаваць на падставе ісламскага права, гэта значыць, што пад працэнты нельга будзе браць грошы. Будзе сьмяротная кара за выраб наркотыкаў, за пэдафілію, якая моцна распаўсюджаная ў Афганістане (гэты фэномэн называецца «бача-базі»). Будуць страшныя пакараньні, але як гэта будзе працаваць, няясна. Як яны будуць аднаўляць краіну, якая ў жахлівым стане? Галеча. Калі я там аднойчы была, мы ехалі недалёка ад даволі вялікага гораду на поўдні, і я пабачыла нейкія зямлянкі. Я падумала, што гэта археалягічныя раскопкі, а мне сказалі, што не, там людзі жывуць. Карупцыя была вельмі вялікая. Чаму яшчэ армія здавалася, бо шмат грошай кралі, якія выдавалі амэрыканцы і іншыя заходнія партнэры на пабудову ўзброеных сіл, на сілы нацыянальнай бясьпекі і паліцыю. Усё гэта раскрадалася. Былі выпадкі, калі вайскоўцам месяцамі не плацілі заробак. Хто будзе ваяваць у такой сытуацыі...
«„Бача-базі“ — гэта калі мужчыны забіраюць зусім маленькіх хлопчыкаў, фарбуюць іх, адзяваюць іх у дзявочае адзеньне, вучаць іх танцаваць і гвалцяць»
— Вы казалі пра распаўсюд пэдафіліі. Маюцца на ўвазе раньнія шлюбы, калі дзяўчатак гвалтоўна выдаюць замуж у 8 —12 гадоў? Ці гэта больш шырока распаўсюджаная зьява?
— Больш шырока распаўсюджаная. Ёсьць такі фэномэн «бача-базі», калі мужчыны забіраюць сабе зусім маленькіх хлопчыкаў, фарбуюць іх, адзяваюць іх у адзеньне дзяўчынак, вучаць іх танцаваць і гвалцяць іх. Гэта, на жаль, нічым ня выкараненая традыцыя. Нават падчас савецкай акупацыі савецкія вайскоўцы спрабавалі пазбавіцца ад гэтага, але не атрымалася. Потым гэтыя хлопчыкі вырастаюць і нічога зрабіць ня могуць, акрамя таго каб ісьці ў мужчынскую прастытуцыю. Гэта страшна. На жаль, касэты з сэксам зь дзецьмі прадаюцца на базарах.
Дзяўчаткі для пераважна паштунскага насельніцтва (талібан — у асноўным паштуны) — гэта ня людзі, не чалавекі, гэта машына, якая вырабляе дзяцей. Калі дзяўчынку выдаюць замуж у 8 гадоў за старога чалавека, які заплаціў нейкую суму бацькам, гэта абсалютная пэдафілія. А хлопчыкаў ці выкрадаюць, ці забіраюць, і яны становяцца маленькімі сэксуальнымі рабамі. Гэта жахліва. Талібан сказаў, што ён з гэтым пакончыць. Хоць як гэта адбудзецца, калі многія зь іх маюць такі звычай?
«У Афганістане хацелі, каб амэрыканцы сышлі»
— Прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн у сваім выступе казаў, што ЗША ня будуць удзельнічаць у чужой грамадзянскай вайне, што рашэньне аб вывадзе амэрыканскіх войскаў было слушнае, што апошнія падзеі ў Афганістане — «сумны доказ таго, што ніякая вайсковая сіла ніколі ня зможа стварыць стабільны, адзіны і бясьпечны Афганістан, вядомы ў гісторыі як могілкі імпэрый». Якая ваша ацэнка рашэньня ЗША аб вывадзе войскаў?
— У Афганістане хацелі, каб амэрыканцы сышлі. Там было занадта шмат крыві. Ня будзем забываць пра дывановыя бамбёжкі, калі страты сярод мірнага насельніцтва ў выніку бомбавых удараў былі вельмі вялікія. Людзі гэтага не забылі. Інфраструктура як такая амэрыканцамі не была пабудаваная. Яны чыста вайсковай прысутнасьцю забясьпечвалі стабільнасьць рэжыму... Хамід Карзай на фоне ўсяго быў дастаткова неблагі. Трымаў сытуацыю, меў аўтарытэт у паштунаў, і ў людзей з поўначы таксама.
Гэтага не ўдалося дабіцца Ашрафу Гані. Ён, як я лічу, разваліў практычна ўсё. У яго ніколі не было досьведу дзяржаўнага кіраваньня. Ён лекцыі чытаў, ён эканамістам у Сусьветным банку працаваў. Немагчыма падтрымліваць рэжым адной краіны вайсковай прысутнасьцю іншай краіны. Можна быць гарантам, але ў той жа час дзяржаўныя інстытуты ў гэтай краіне павінны працаваць. У Афганістане яны працавалі вельмі дрэнна, бо грошы раскрадаліся. І насельніцтва вельмі рознае. На поўначы не паштунскае насельніцтва, яно крыху іншае. Там свабодна было, жанчыны хадзілі бяз хустак часам, дзяўчаткі ў школу хадзілі. У тых раёнах, якія кантралявалі талібы да таго, як усё развалілася, такога не было.
Я заўсёды думала, што, напэўна, найлепшае вырашэньне для гэтай краіны — гэта фэдэральная сыстэма, калі ёсьць поўнач са сталіцай Мазары-Шарыф, ёсьць Кабул і тэрыторыі, дзе будуць жыць у асноўным паштуны. І, можа, тады ўсё можна было неяк уладкаваць. Афганістан — насамрэч могілкі, там ніхто ніколі ня мог нічога дабіцца. Пакістан спрабуе ўплываць і рабіць Афганістан сваім пратэктаратам на тэрыторыях, дзе жывуць паштуны. На поўначы заўсёды Расея мела вялікі ўплыў і Цэнтральная Азія. Цяпер яшчэ і Турэччына ўмяшаецца. На жаль, не было палітычнай волі, каб за гэтыя дваццаць гадоў кансалідаваць і пабудаваць больш-менш прымальнае нешта.
Талібы абралі вельмі слушную стратэгію. Яны ведалі, дзе ім будзе цяжэй за ўсё, і гэтыя раёны яны ўзялі першымі. Яны ўзялі самае складанае — поўнач, а на поўдні ім ня трэба было непакоіцца, бо там ёсьць падтрымка мясцовага насельніцтва. Узялі поўнач, а потым пайшлі на Кабул.
Вядома, мне абсалютна чужая іх ідэалёгія ў сілу таго, што правы жанчын яны абсалютна не паважаюць. З другога боку, нельга адмаўляць той факт, што іх падтрымлівае, найхутчэй, большая частка насельніцтва. Значыць, думку гэтага насельніцтва трэба паважаць. Калі яны рэальна пабудуюць урад, які больш-менш будзе функцыянаваць, і ім удасца пазбавіцца ад карупцыі, усталяваць нейкі парадак, то, можа, гэта ня дрэнна.
«Калі Таджыкістан ня зможа справіцца, іх трэба будзе кудысьці адпраўляць, тады на самалёце „Душанбэ-Менск“ могуць прыляцець, і далей аўтобусам у ЭЗ»
— Сьвет чакае новая хваля ўцекачоў з Афганістану, якія будуць шукаць бясьпечнага прытулку ў розных краінах сьвету. Ваш прагноз: якія могуць быць захады Аляксандра Лукашэнкі, якога абвінавачваюць у арганізацыі перапраўкі мігрантаў церазь Беларусь у Літву?
— Калі Лукашэнка вельмі хоча затапіць краіны Балтыі і далей Эўразьвяз уцекачамі, то ён можа проста адправіць пару эвакуацыйных самалётаў, даць ім візу — прыехалі транзытам у Беларусь, а цяпер наперад у краіны Балтыі. На дадзены момант гэта малаверагодна. Думаю, што крыху пазьней пацякуць уцекачы. Цяпер ідзе эвакуацыя журналістаў, работнікаў міжнародных і мясцовых НКА, актывістаў, якія былі ня згодныя з Талібанам, тых, каму пагражаюць.
Ці будуць рэпрэсіі Талібану супраць людзей, якія іх не падтрымлівалі і рабілі нешта, што супярэчыць іх ідэалёгіі? Калі яны не пачнуць секчы галовы, ня будуць саджаць гэтых людзей у турму, то я на іх, можа, стану па-іншаму глядзець. Я манітору сытуацыю. Яны ходзяць па дамах людзей, якія ва ўрадзе раней працавалі, і пачынаюць патрабаваць у іх грошы, машыны, зброю і гэтак далей.
Пакуль межы закрытыя, і рана нешта гаварыць. Эвакуацыя ідзе, амэрыканцы адпраўляюць самалёты, каб забраць людзей. Калі створаць нейкі ўрад і адкрыюць межы, людзі далей пабягуць. З Афганістану яны могуць прайсьці праз Іран, Турэччыну, краіны Цэнтральнай Азіі. Да Беларусі далёка.
— Але прамыя рэйсы існуюць цяпер з многімі краінамі Цэнтральнай Азіі. Напрыклад, Менск-Душанбэ.
— Тут два сцэнары. Трэба глядзець, што робіць Упраўленьне Вярхоўнага камісара ААН па ўцекачах. Калі пачнуць ставіць намётавыя гарады па пэрымэтры мяжы паміж Таджыкістанам і Афганістанам, Узбэкістанам і Афганістанам, калі ўмяшаецца міжнародная структура, якая абавязаная ўмяшацца, то тады пераразьмеркаваньнем будзе займацца гэтая структура ААН. Калі гэтага не адбудзецца і Таджыкістан прыме ўцекачоў, то цалкам верагодны сцэнар, калі Таджыкістан ня зможа з гэтым справіцца, іх трэба будзе кудысьці адпраўляць. Таму на самалёце рэйсу «Душанбэ-Менск» могуць спакойна прыляцець, і далей аўтобусам у ЭЗ. Гэта будзе поўнае шаленства, бо з такой хваляй краіны Балтыі ня справяцца.
«Калі ў кіраваньні краінай будуць задзейнічаныя ня толькі талібы, то тады ёсьць шанец»
— Як вы бачыце будучыню Афганістану? Ці магчымыя там зьмены сваімі сіламі, калі большасьць насельніцтва падтрымае парадкі Талібану, а меншасьць зьедзе?
— Трэба глядзець, як зьмяніўся Талібан. Яны былі ва ўладзе апошнім разам да 2001 году. І ўсё было дрэнна, акрамя таго, што яны скарацілі вытворчасьць гераіну ў краіне і вырошчваньне опіюму-сырцу. Калі ў кіраваньні краінай будуць задзейнічаныя ня толькі талібы, то тады ёсьць шанец на нешта выруліць. Наколькі яны гатовыя дзяліць і кіраваць мэтадам кансэнсусу, гэта вялікае пытаньне.
Самае галоўнае, каб Афганістан стабілізаваўся. Афганістан — гэта такая краіна, якую разрываюць на шматкі ўсе. Пакістан, Кітай цяпер умешваюцца. Расея 4–5 гадоў вельмі актыўна працуе ўнутры Афганістану з Талібанам, нават былі прапановы пачынаць бізнэс-праекты. Расея цяпер сядзіць і глядзіць, як бы ізноў зайсьці, але не вайсковай прысутнасьцю, а проста супрацоўнічаць.
Афганцы — вельмі харошы народ. Талібан, не Талібан, яны вельмі добрыя і харошыя людзі. І хочацца спадзявацца, што хоць неяк паднімецца гэтая краіна. Але для жанчын там месца ня будзе.
«Пакуль Афганістан будзе тэмай дня, пра Беларусь усе забудуць»
— Як сытуацыя ў Афганістане можа паўплываць на крызіс у Беларусі, на спробы сусьветнай супольнасьці разьвязаць гэты крызіс, на пазыцыю Расеі?
— Пакуль Афганістан будзе тэмай дня, пра Беларусь усе забудуць. Так заўсёды адбываецца, і тады ў такіх дыктатараў, як Лукашэнка, разьвязваюцца рукі, бо пад шумок можна яшчэ нешта зрабіць, усё роўна ніхто не заўважыць. У гэтым галоўная небясьпека. Калі доўга будзе працягвацца аўганская неразьбярыха, і да гэтага будзе прыцягнутая ўвага СМІ і сусьветнай супольнасьці, то будзе дрэнная сытуацыя для беларускіх актывістаў. Лукашэнка будзе рабіць што захоча, і гэта нідзе асабліва не праявіцца. У Расеі ў Афганістане іншыя мэты, у асноўным эканамічныя. Я не экспэрт па Беларусі, але, мне падаецца, там палітычныя мэты ў асноўным — утрыманьне гэтага чалавека ва ўладзе. На Захадзе глядзяць на постсавецкія краіны як на расейскія сатэліты. Пакуль у Расеі будзе такі імпэрска-дыктатарскі рэжым, мы, на жаль, будзем ад яго залежаць. Цэнтральная Азія залежыць ад Расеі ў многіх пытаньнях, у тым ліку ў пытаньні Афганістану.
— Калі вы згадваеце часы, калі былі ў Афганістане, якая карцінка перад вачыма?
— Вельмі прыгожая краіна. Калі едзеш па дарозе з Кабулу ў Джалалабад, дзе неверагодна прыгожыя краявіды, то думаеш, што тут такі турызм можна разьвіваць! Такая прыгожая краіна і вельмі добрыя людзі. І вельмі шкада, што ўсё цяпер так.


title: "Год супраціву". У цэнтры Кіева адкрылася фотавыстаўка пра беларускі пратэст. ФОТА

maintext:
Источник материала: Свабода
Вачамі чатырох фотарэпартэраў украінцы змогуць пабачыць, як пачынаўся і разьвіваўся беларускі пратэст пасьля прэзыдэнцкіх выбараў у 2020 годзе, вынікі якіх не прызнала вялікая колькасьць дзяржаў, у тым ліку і Ўкраіна.
Кіраўніца Free Belarus Center Паліна Бродзік кажа, што ідэя арганізаваць такую выстаўку зьявілася яшчэ летась у жніўні. «Але тады ўсё было настолькі непрадказальна, эмацыйна і хутка, што мы проста ня ведалі, за што брацца, і накіравалі ўсе высілкі на экстраныя пытаньні па дапамозе беларусам, якія пачалі ўцякаць з краіны. Тады ў нас не было ня тое што Free Belarus Center, але і нават думкі, што такая арганізацыя нам спатрэбіцца, і што ўвесь наступны год прынясе нам адначасова і столькі радасьці, і столькі пакут», — напісала Паліна Бродзік, прадстаўляючы выстаўку.
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: "Аўтаматныя чэргі не сьціхаюць". Літоўскі праваабаронца расказаў, як выглядае супрацьстаяньне вакол мігрантаў на мяжы

maintext:
Источник материала: Свабода
«Сёньня была адна з самых цяжкіх начэй у маім жыцьці, калі я назіраў за выкананьнем рашэньня міністра ўнутраных спраў пра стрымліваньне мігрантаў каля мяжы» — напісаў у фэйсбуку катралёр па правах чалавека парлямэнту Літвы Вітаўтас Валенцінавічус, перадае Delfi.lt .
«Мы абʼехалі Друскеніцкую заставу. Там беларускія памежнікі запускалі асьвятляльныя ракеты і назіралі за нашымі памежнікамі з вышкі. Акрамя таго, беларускія памежнікі былі разасяроджаныя ў лесе. Мы бачылі, што рух у Беларусі інтэнсіўны».
А 4-й гадзіне праваабаронца прыехаў да месца, дзе літоўскія памежнікі вярнулі ў Беларусь 45 мігрантаў.
«Яны стаялі на беларускім баку і малілі пашкадаваць іх, пусьціць у Літву — бясьпечную краіну ЭЗ. Тады літоўскія памежнікі з словамі „go to a safe coutry — Belarus, go away“ пачалі праганяць іх далей ад мяжы. Група ня зрушылася».
«У бок Літвы пайшла жанчына зь дзіцем, яна не зважала на крыкі літоўскіх памежнікаў. Чую па рацыі — не ўпускаць. Жанчына зь дзіцем не баіцца нават сабаку. Абняўшы дзіця, просіць пашкадаваць яе і ўпусьціць у Літву. Астатнія таксама просяць прыняць жанчыну зь дзіцем. У руках у жанчыны кропельніца, нібыта дзіцё з кропельніцай. Аднак памежнікі падышлі, пабачылі, што гэта падман, таму жанчыне загадалі вяртацца назад. Але яна ня рухалася, і памежнікі ўзялі яе пад рукі і перанесьлі ў бок Беларусі. Плач дзіцяці».
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: Паэтка Віка Трэнас: "Тыя, хто стаміўся цярпець і маўчаць, цяпер пералётныя птушкі"

maintext:
Источник материала: Свабода
Аказалася пералётнаю птушкай ці птушанём, якое выпала з гнязда, і паэтка Віка Трэнас. Сёньня яна наша госьця.
Імя
— Прыхільнікі маладой беларускай літаратуры добра ведаюць імя паэткі Вікі Трэнас. Але нейкі час таму яна амаль зьнікла зь літаратурнага небасхілу. І вось зьявіўся яе двайнік. Дакладней, Віка Трэнас перастала падпісваць свае новыя творы псэўданімам, а вярнулася да сапраўднага імя — Вікторыя Ляйкоўская. З чым зьвязанае гэтае ў нейкім сэнсе рассакрэчваньне аўтаркі? Новымі жыцьцёвымі абставінамі, зьменай стылістыкі? Ці нечым яшчэ?
— Імя для пісьменьніка і публічнай асобы, як мы ўсе разумеем, — гэта ня толькі саманазва і тое, як нас завуць іншыя, гэта таксама брэнд. Блізу двух гадоў таму я зразумела, што псэўданім Віка Трэнас, узяты мной яшчэ ва ўзросьце 18 гадоў, у нейкім сэнсе вычарпаў сябе. Старажытнагрэчаскае слова, літаратурны і фальклёрны жанр, твор Мялеція Сматрыцкага, мае дасьледаваньні літаратуры эпохі барока, калі я была студэнткай філфаку БДУ — слова «трэнас», па-ранейшаму блізкае мне, стала занадта вузкім. Яно ўжо не зьмяшчала ўнутры сябе ўсё тое, чым я цяпер займаюся: пісьменьніцтва ва ўсемагчымых формах, журналістыку і публіцыстыку, рэдактуру навуковых, мэтадычных і нон-фікшн кніг, карэктуру, пераклады, культурны мэнэджмэнт, блогінг, фатаграфаваньне, адміністраваньне сайтаў і сацыяльных сетак, творчасьць для дзяцей…
Ручай маіх цікавасьцяў ператварыўся ў вялікую раку, і я пачала падпісвацца некалькімі рознымі імёнамі, у тым ліку і сваім уласным, пашпартным. Ужываньне некалькіх імёнаў сталася папросту неабходнай рэччу ў працы творчага чалавека ў нашай краіне — ёсьць катэгорыя матэрыялаў, напрыклад сацыяльна-палітычнай тэматыкі, якія сваім імем небясьпечна падпісваць. А тое, што я цяпер і Віка Трэнас, і Вікторыя Ляйкоўская, і, магчыма, стану яшчэ кім-небудзь — гэта да лепшага. Я за разнастайнасьць ва ўсіх яе формах.
Мовы
— Свае новыя вершы ўжо год ці нават болей вы зьмяшчаеце ў фэйсбуку на некалькіх мовах, і не заўсёды зразумела, дзе арыгінал, а дзе пераклад. Ці вы ўжо пішаце ня толькі роднаю, але і замежнымі мовамі? Як адбываецца гэты няпросты творчы працэс?
— Цяпер я пішу на некалькіх мовах: беларускай, расейскай, ёсьць досьвед напісаньня адразу на ангельскай. На гішпанскую, францускую, польскую, украінскую, латыскую мне дапамагаюць перакласьці мае сябры – носьбіты мовы, або я перакладаю самастойна і прашу спраўдзіць, наколькі слушна гэта зроблена.
Сьпярша такі шырокі спэктар быў зьвязаны з маёй закаханасьцю ў гучаньне розных моўных сыстэм. Мне стала надзвычай цікава разьмяркоўваць якую-небудзь мову на складовыя часткі і разглядаць іх, як дзіця разьбірае на запчасткі машынку, а пасьля спрабуе сабраць яе. Гэта прыносіць мне эстэтычнае задавальненьне. Ёсьць і практычная прычына — зьяўленьне чытачоў з розных краін, якія пісалі мне і пыталіся, пра што канкрэтна той ці іншы мой верш. Яшчэ важны момант — чалавек, якога я кахаю, размаўляе на замежнай мове. У выніку мой мозг пачаў перастройвацца і знаходзіць месца для новых моўных канцэптаў. Ёсьць попыт — зьявілася і прапанова.
Творчасьць і свабода
«Я цяпер з плястыліну, больш мяне не зламаць. А ўнутры ў мяне — бліскучы алмаз, дзэн, сьветлы дзень і мур непарушны. Ляпіце зь мяне, што хочаце, каго хочаце, мяне цяпер зь месца ня зрушыць. Мне тым цікавей, чым круцей гара, а калі настане пара, я расплаўлюся і стану вытокам крыніц, пацяку вадаспадам уніз, і вада ў ім будзе саладзейшай ад мёду. І ніхто не адыме маю свабоду».
— Выглядае, што ў гэтым вершы — вы ўся цяперашняя. Але што ўсё ж вам важней для творчай свабоды ў несвабоднай краіне — унутраная разьняволенасьць ці вонкавыя спрыяльныя абставіны?
— У творчай свабодзе важна ўсё. Так, як немагчыма белае бяз чорнага і без адценьняў шэрага, ноч бяз дня, а сьвятло бязь цемры, сонца бяз поўні і гэтак далей — сьпіс можна працягваць бясконца. Прычым усё, літаральна ўсё, што акружае чалавека, узаемазьвязана і ўплывае на яго. Якая можа быць унутраная разьняволенасьць, калі чалавек жыве на 100 даляраў у месяц, калі ён дзень і ноч думае пра тое, дзе яшчэ зарабіць, як заплаціць рахункі, калі ён заклапочаны адно выжываньнем? Мой адказ — ніякая. У такім выпадку чалавек несвабодны, ён раб.
Згодна зь пірамідай Маслоў, без задавальненьня базавых патрэб нават не ўзьнікне думка пра запаўненьне эстэтычнай пустэчы. Як на мяне, для творчасьці патрэбны ў першую чаргу свабодныя мазгі, не затлумленыя вырашэньнем будзённых дробязяў і, пажадана, не засьмечаныя ніякімі ацэначнымі меркаваньнямі і стэрэатыпамі, навязанымі звонку. Іначай нічога не атрымаецца, гэта будзе пустое бескарыснае гаварэньне.
Радзіма і выгнаньне
— 9 жніўня на сваёй старонцы ў фэйсбуку вы зьмясьцілі адчайны допіс: «Я ім не дарую. Я не дарую таго, што больш ніколі ня ўбачу блізкіх. Што беларускае неба, такое высокае, раптам стала душыць, яно стала нізкім. Што я ня мела права насіць адзеньне любімых колераў. Што кожны дзень ішоў, як па замкнёным коле. Што я ня мела права маўчаць і гаварыць перастала. Тое прыўкраснае, тое, што ў іх усё заябіся, — няхай ідзе ўсё да дʼябла…»
Ці можаце патлумачыць, што з вамі адбылося, дзе вы цяпер, як пачуваецеся?
— Пачну з таго, што 9 жніўня — гэта дата, якая назаўсёды ўвайшла ў гісторыю Беларусі, і многія нашы суайчыньнікі ў гэты дзень выказваліся, успаміналі, марылі, сьмяяліся і плакалі, абнадзейваліся і страчвалі аптымізм — усё адначасова. Я адна з тых, хто рабіў гэта разам з усімі. Калі казаць пра прыватнае, то для мяне астатнія тры гады былі падобныя на амэрыканскія горкі, таму рэвалюцыйныя падзеі ня сталі для мяне шокам, а хутчэй чарговай прыступкай да самой сябе — вытрываю ці не наступныя выпрабаваньні?
На гэты момант я б сказала, што справілася. Я не зьбіралася пакідаць краіну настолькі раптоўна, як гэта адбылося насамрэч, аднак мне давялося, і шлях Менск — Стамбул — Рыга я запомню на ўсё жыцьцё, паколькі, магчыма, для мяне гэта квіток у адзін канец. Прычын было адразу некалькі — ведаеце, гэта такі небясьпечны зьбег абставінаў, якія выштурхоўваюць цябе за парог нават тады, калі ты не жадаеш выходзіць з дому.
Адназначна магу сказаць, што болей за ўсё мяне выматалі ідэалягічныя войны па ўсіх франтах. Я, вядома, Дон Кіхот і магу змагацца зь ветракамі, нават калі ня маю Санча Панса, аднак узьнікае пытаньне: навошта? Ці нехта з нас, інтэлектуалаў, аб’ектыўна верыць, што мы можам унесьці кроплю здаровага сэнсу ў галаву «чырвонага чалавека», апісанага Сьвятланай Алексіевіч? Прычым той канцэпт постсавецкага мысьленьня (калі гэта можна назваць думаньнем), рэалізацыю якога можна назіраць цяпер у Беларусі, нашмат горшы за той, які быў у СССР. Ён вычварны, гвалтоўны, нелягічны і абсалютна непрадказальны, як мазаічная псыхапатыя, і ўвабраў у сябе ўсё самае абсурднае, што народжана таталітарнай сыстэмай.
Такім чынам, я цяпер у Латвіі, у бясьпецы, сярод добрых, разумных і мужных замежных калег, і я ведаю, што змагу зрабіць, і ўжо раблю для сваёй краіны вельмі шмат. I do my best.
Рэкі чужыны і родная зямля
— Ужо згаданы допіс вы сканчаеце словамі: «Ведаеце, я веру, што наша рака цячы не перастане. Яна ўзмацніцца, падсілкаваная тысячамі крыніц, дзе б мы ні былі. Мы назаўсёды дзеці сваёй зямлі».
Вы цяпер жывяце ля чужой ракі, якая сілкуецца няроднымі крыніцамі. Як уплывае на вашу творчую энэргію гэтае перамяшчэньне ў прасторы? Што трымае вас між новых краявідаў і людзей? Ці зьявіліся вершы на іншай зямлі? Падзяліцеся імі з нашымі чытачамі, калі ласка.
— Даўгава якраз цячэ і па тэрыторыі Беларусі, мы яе ведаем як Дзьвіну, так што не зусім ужо і з чужых крыніц я сілкуюся. Я пачала вельмі шмат пісаць, прычым у розных жанрах і на розных мовах. Адаптацыя праходзіць вельмі цяжка, гэта доўгі і пакутлівы шлях. Камфортна з самой сабой я пачуваюся ў любым месцы зямной кулі, пытаньне ў іншым — мне не хапае беларускай мовы. Сапраўды, яе мне не стае. З задавальненьнем вазьму ўдзел у праектах, зьвязаных з роднай мовай, яе прамоцыяй. Я адкрытая да ўсебаковага супрацоўніцтва. Запрашайце, я хачу і магу быць вельмі карыснай і ў Беларусі, і за яе межамі. Пішыце мне на старонцы https://www.facebook.com/victoria.liaikouskaia
Віка ТРЭНАС
Права на голас, права ўзяць слова
***
Чым больш ты становісься ў шэраг у рай, тым больш выпадаеш з шэрага. Не турбуйся, прачніся й сьпявай — цябе хутка навучаць быць шэрым. Ты настолькі баісься адкрыць свой рот, што па начах скрыгочаш зубамі. Яны крышацца, але ты не прызнаесься ўголас — ён маніць, а мы дазваляем гэта, і значыць, мы вінныя самі. Нічога новага ў гэтым сьвеце няма, і калі ты так думаеш — ты дурніца ці дурань. Што ж гэта за слова, за якое табе сьвеціць турма, якое так боязна вымавіць табе зноў і зноў? Дыктатура.
***
Будзь ты бясстрашны мільён разоў, неверагодна магутны, ці, наадварот, боязі ланцугамі да мура прыкуты. Няважна, што ты абіраеш — крык або моўкнасьць. Час твой настаў, і права тваё на самотнасьць. Права на голас, права на мову, права на колер вачэй, права ўзяць слова. Права кідаць камяні, права зьбіраць каменьне. Права на ўласную кроў і ўласныя гены. Права ваўком абярнуцца або пацуком, сьлёзы гаючыя ліць ці ў горле ўтрымліваць ком. Выжыць у жарале пекла, выплыць з глыбіняў распаленай лавы, боль і нянавісьць свае ў любоў пераплавіць. Больш неістотная дзён і начэй даўжыня. Права ўпасьці на дно і адштурхнуцца ад дна.
***
Уяўны дабрабыт, унутры якога гнільлё і плесьня; людзі з чорнымі дзірамі замест душ; гэта проста казка, гэта прыўкрасная песьня; д'ябал сарваў тут свой куш, а Бог тут страціў свой голас. Яны гавораць, што забіваюць чарговы гол зь сярэдзіны поля, а самі бʼюць міма брамы. Яны кажуць: «Патэлефануйце маме», а самі падпальваюць храмы. І калі ты чарговы раз паставіш сьвечку ў памяць пра сябра, яны зьбяруць сваё веча і вырашаць прыставіць табе пісталет да скроні. Так, ты ахвяра, і ніхто не сагрэе тваіх далоняў. Я адрозная тым, што заціснула ў жменю свой боль і ўдарыла дʼябла кулаком у адказ за тое, што ён сказаў: «Цяпер толькі ты засталася, няма больш ніякіх вас». Ёсьць. Мы ёсьць. Ты чуеш, Мая Ягамосьць?
***
Беларускі ласкавы ліпень. Вечарэе. Расьце боль у сэрцы, бо нішто больш цябе не сагрэе. Сутонее, і над зямлёй нізка-нізка гайсаюць стрыжы, быццам кажуць: дзе б ні была ты, беларусачка наша, сябе беражы. Здаецца, ледзь-ледзь — і зачэпяць крыламі сьлёзы, што цякуць па тваёй шчацэ. А ты маўчыш і на шчасьце сьціскаеш манэтку ў руцэ. І думаеш: «Стрыжы змогуць налета вярнуцца сюды, а я не, я ўцяку, хоць з трывогі вачэй не самкну, бо я з тых рэк бурлівых, што толькі наперад імкнуць». І вось — непарушнасьць паветра. І вось —цішыня. У небе начным ня бачыцца зорнага дна. Ня сьлёзы яшчэ, а проста мядовыя кроплі цякуць. І мама-радзіма суцешна цалуе ў шчаку.
***
Тыя, хто стаміліся цярпець і маўчаць, цяпер пералётныя птушкі. Ці птушаняты, выпалыя з гнязда. Усё, што напазычвала лёсу свайму, я цяпер аддам. Што не прададзена, то аддадзена, і патрэбна ўзяць сябе ў рукі. Гэта яшчэ не разлука з радзімай — гэта яшчэ паўразлукі. Гэта яшчэ не дарога твая — гэта ўсяго толькі пачатак дарогі. Цямрэча і там, і тут, і толькі месяц свае паказвае рогі. Месячык, асьвятлі мне, дзе шлях той, дзе будзе мой дом. Сьпераду цемра, за сьпінай – раскіданае гняздо.
***
Цемра прыйшла па мяне, пагрукала ў дзьверы, сказала: «Зьбірайся, люблю». Я адчыніла ёй гэтак жа, як і сьвятлу, бо без яе сьвятла не бывае. Ня вырасьці раю без пекла, а пекла без раю. Кожны зьвер упісаны ў сваю зграю, кожная птушка ў сваю чараду. І калі мой народ мяне выштурхне за парог, я пайду. Я скажу яму: «Я прайграла, а ты перамог» — і пакіну яму жуду. Цемра любіць мяне гэтаксама, як і ў канцы тунэлю сьвятло. Так ёсьць, так будзе, так заўсёды было.
***
Чалавек без радзімы — гэта пячатка на лбе. Гэта тое, што аддзяляе цябе ад цябе ранейшага. Ты больш нетутэйшая. І мовы блытаюцца ў галаве, мільгаюць краіны і гарады, аднак твая беларуская пульсуе ў крыві і кажа: яна жыве, і ты таксама жыві.
***
Усё, што засталося мне ў спадчыну ад продкаў, — замшэлая, прагнілая наскрозь хата, дзе калісьці на палку нарадзілася мая маці; зьдзічэлы, зарослы быльлём, вышэйшым за галаву, сад; закінутыя сельскія могілкі, на крыжах якіх ня ўгледзець імёнаў і датаў; Богам забытая вёска, куды рэдка езьдзіць аўтобус. Калі для вас усё разбураецца зараз, для мяне ўсё ўжо даўно разбурана. Ад продкаў мне засталіся толькі гены: колеры вачэй і валасоў... і мова. Так, мой генэтычны код запісаны па-беларуску.


title: Горадзенскі дзіцячы госьпіс зьбіраюцца ліквідаваць у судовым парадку

maintext:
Источник материала: Свабода
Улады Беларусі зьбіраюцца ліквідаваць горадзенскі дзіцячы госьпіс. Яны тлумачаць гэта пятым пакетам санкцый, якія заходнія дзяржавы ўвялі супраць афіцыйнага Менску за рэпрэсіі супраць грамадзян.
Кіраўніца госьпісу Вольга Вялічка апублікавала ў Facebook ліст ад начальніцы Галоўнага ўпраўленьня юстыцыі Горадзенскага аблвыканкаму Алены Юргель. У лісьце паведамляецца, што ў суд накіравалі заяву аб ліквідацыі грамадзкага дабрачыннага аб’яднаньня «Горадзенскі дзіцячы госьпіс».
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: Паступіла ў продаж новае выданьне "Сабакаў Эўропы" Альгерда Бахарэвіча

maintext:
Источник материала: Свабода
Кніга Альгерда Бахарэвіча, якая чатыры месяцы таму прыцягнула асаблівую ўвагу беларускіх мытнікаў, нарэшце дойдзе да чытачоў.
«Мы надрукавалі новы наклад. У іншым месцы, у іншай краіне, зь якой у нас няма памежных бар'ераў і мытняў. У гэтым заключаўся “План Б”», — паведаміў у сацыяльных сетках выдавец Андрэй Янушкевіч.
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: Патрыярху беларускай дыяспары ў ЗША Янку Запрудніку - 95 гадоў

maintext:
Источник материала: Свабода
Сёлета юбілей Янкі Запрудніка ўрачыста адсвяткавала беларуская грамада ў Саўт-Рывэры. На сьвята сабраліся розныя пакаленьні беларускай эміграцыі ЗША.
"; //parse XFBML, because it is not nativelly working onload if (!fbParse()) { var c = 0, FBParseTimer = window.setInterval(function () { c++; if (fbParse()) clearInterval(FBParseTimer); if (c === 20) { //5s max thisSnippet.innerHTML = "Facebook API failed to initialize."; clearInterval(FBParseTimer); } }, 250); } } }; thisSnippet.className = "facebookSnippetProcessed"; if (d.readyState === "uninitialized" || d.readyState === "loading") window.addEventListener("load", render); else //liveblog, ajax render(); })(document);


title: Памёр адзін з першых зорных рок-музыкаў Дон Эвэрлі

maintext:
Источник материала: Свабода
Як адзначае амэрыканскі музычны часопіс Rolling Stone, гурт The Everly Brothers, заснаваны ў 1956 годзе, быў адным з самых раньніх і найбольш уплывовых у рок-н-роле. Яны паўплывалі на такіх выканаўцаў як The Beatles, The Mamas and the Papas, The Hollies and Simon & Garfunkel.
У 1986 годзе The Everly Brothers сталі адным зь першых гуртоў, унесеных у залю славы рок-н-ролу. Дуэт выступаў, з 10-гадовым перапынкам, да 2014 году, калі памёр малодшы брат Дона – Філ.
У 2004 годзе часопіс Rolling Stone зьмясьціў дуэт на 33 месца ў сьпісе найвялікшых выканаўцаў усіх часоў.


authors:
Deutsche Welle
Www.Dw.Com
Автор
Татьяна Неведомская

description: У сваім каментары адмыслова для DW Ірына Герасімовіч, перакладчыца мастацкай літаратуры на беларускую мову, разважае пра беларускае грамадства ў крызісе і ролю мастацтва і літаратуры ў такія часы.

title: Крызіс: дзе шукаць адказы на пытанні

maintext:
Адмыслова для рубрыкі DW "Беларусь. Перспектывы" Ірына Герасімовіч падзялілася сваімі думкамі пра тое, што цяпер адбываецца з беларусамі і як зрабіць свой пераклад рэчаіснасці ў пошуку адказаў на пытанні. Абмеркаваць яе развагі можна тут - пад адпаведным пастом у Telegram-канале "DW Беларусь".
Грамадства ў крызісе – узрушанае, збянтэжанае, ашаломленае. Нібыта ўсё відавочна, але азіраешся наўкол, прыслухоўваешся – і разумееш, што агульная сітуацыя распадаецца на безліч асобных ды зменлівых. Ці магчыма сабраць іх у агульную карціну? Ці трэба збіраць іх у асобную карціну? Можа быць, наадварот – варта як мага больш уважліва паставіцца да асобных галасоў?
Што гэта было і куды прывядзе
Мы не ведаем сябе такіх, бо ніколі раней нічога падобнага не перажывалі. Так хочацца трывалай глебы пад нагамі. Выразных абрысаў. Адназначнага называння. Хочацца нарэшце дакладна ведаць, што гэта было, як сталася магчымым, куды прывядзе. А даводзіцца рухацца навобмацак, нібы ў непраглядным тумане, вывяраючы кожны крок, кожнае слова, перапытваючы ўласныя пачуцці. То тут, то там з’яўляюцца тлумачэнні, якія нібыта адназначна апісваюць сітуацыю, але рэчаіснасць тут жа іх перакульвае, калі ў аўтараў і прыхільнікаў гэтых тлумачэнняў знаходзяцца сілы і жаданне бачыць рэчаіснасць. Нярэдка дакладныя тлумачэнні падаюцца больш каштоўнымі за рэчаіснасць – і чалавек кідаецца абараняць іх: абцінае адзін за адным шматкі рэчаіснасці, каб тое, што застанецца, дакладна ўклалася ў абраную схему – а рэчаіснасць дыбіцца, разбурае схемы, і вось ужо зноў пульсуе трывога: як жа яно насамрэч? А што, калі гэтага “насамрэч” няма? Прынамсі, аднаго і назаўжды “насамрэч”, як няма, напрыклад, аднаго і назаўжды перакладу пэўнага твора.
Ірына Герасімовіч
Свой пераклад рэчаіснасці
З перакладчыцкага досведу я добра ведаю стан, калі сэнс пакідае адзін бераг, але яшчэ не прыстае да іншага. Час дрыготкі і пералівісты, час няўпэўненасці і трывогі. Дзень у дзень перакладчык прадзіраецца праз тэкст – даволі марудны працэс і далёка не заўжды радасны. Абавязкова трэба быць гатовым пераправерыць і выправіць. Вельмі важную ролю адыгрывае прызнанне абмежаванасці ўласных ведаў. Усведамленне няведання прымушае быць больш пільным. Ці атрымаецца пераклад, будзе вядома толькі па завяршэнні, праз нейкі час, праз рэакцыі чытачоў, якія зноў жа з вялікай верагоднасцю будуць рознымі – але пераклад, якім бы ён ні быў, будзе рэчаіснасцю. Рэччу, прыдатнай для карыстання, хоць зноў жа не назаўжды, недарма ж кажуць, што кожнае пакаленне павінна мець свой пераклад класічных твораў. А суіснаванне і бясконцае параўнанне розных перакладаў! Перакладчыкі ў сілу сваёй прафесіі ведаюць, што сэнсы і тлумачэнні – надзвычай рухавая і няўстойлівая матэрыя – і гэта не рэлятывізм, а рэалістычнасць. Зрабіць канчатковы пераклад на ўсе часы немагчыма, але гэта не нагода перастаць перакладаць.
Антаніна Слабодчыкава "Падручнік замежнай мовы, першы год навучання", 2021 год
Можа быць, акурат у часы крызісу перакладчыцкая мадэль магла б прыдацца і грамадству, і асобнаму чалавеку? Гатоўнасць запаволіцца, прыслухацца, пашукаць, пераправерыць – паспрабаваць знайсці свой адказ на пытанні, якія турбуюць, зрабіць свой пераклад гэтай рэчаіснасці.
Адназначныя і простыя адказы на складаныя пытанні, ды яшчэ калі яны прыходзяць аднекуль звонку – вельмі небяспечныя, каму, як не беларусам, гэта ведаць. Гатовыя адказы аддаляюць чалавека і ад самога сябе, і ад рэчаіснасці, якая заўжды супярэчлівая і шматузроўневая. Калі ўявіць сабе рэчаіснасць арыгіналам, то чым больш будзе яе перакладаў, тым з большай верагоднасцю мы да яе наблізімся. Менавіта таму, напрыклад, грамадству жыццёва неабходныя літаратары і мастакі, якія рызыкуюць падаваць вельмі індывідуальны пераклад свету, адчужаюць знаёмае, набліжаюць невядомае – трэніруюць позірк, адчуванні і розум, як фізічны рух трэніруе цела. Дзякуючы літаратуры і мастацтву мы практыкуемся быць чалавекам, бачыць, задаваць пытанні і вытрымліваць адказы або іх адсутнасць. Вельмі шкада, калі мастацтва пачынае служыць адной ідэі – гэта як калі б нехта вырашыў, што будзе есці толькі адну нейкую страву: якой бы карыснай гэтыя страва ні была, калі яна адна – будзе шкодна.
Сістэмы больш не працуюць
У вялікай узрушанасці і збянтэжанасці сёння не толькі беларускае грамадства. Пандэмія, катастрофы, папулісцкія рухі ў шмат якіх краінах – усё гэта выразна паказвае, што сістэмы, унутры якіх мы нібыта атабарыліся ў нашай цывілізацыі, знасіліся, перасталі працаваць, іх хібы зрабіліся відавочнымі.
Магчыма, гэта добры момант, каб пачаць выпрацоўваць новыя мадэлі маўлення, якія б кіраваліся не іерархіяй, прабіваннем уласных інтарэсаў, загадамі і трансляцыяй гатовых ведаў, а роўнасцю, дыялогам і супольным пошукам. Мадэлі, калі галоўным у камунікацыі будзе не пераканаць іншага або дыскрэдытаваць яго пазіцыю, а працягваць размаўляць, нават калі зусім не ўдаецца дасягнуць паразумення, прычым размаўляць па-сапраўднаму, а не кругом ды навакол. Працягваць перакладаць сябе для Іншага, а Іншага для сябе. Што можа паслужыць асновай для такога маўлення? Можа быць, усведамленне таго, наколькі мы ўсе роўныя ў сваёй уразлівасці перад абліччам гэтага свету, калі не хаваем гэта за статычнымі перакананнямі і ідэалогіямі, і наколькі звязаныя мы між сабой у гэтай уразлівасці.
Аўтар: Ірына Герасімовіч, перакладчыца мастацкай літаратуры на беларускую мову
Каментар выказвае асабістае меркаванне аўтара. Яно можа не супадаць з меркаваннем рэдакцыі і Deutsche Welle ў цэлым.