authors:
Ирина Халип
Андрей Санников
Сяргей Законнікаў
Леонид Невзлин

title: "Паліна нязломная": Гісторыя берасьцейскіх актывістаў Паліны і Андрэя Шарэндаў

maintext:
«Паліна нязломная»: Гісторыя берасьцейскіх актывістаў Паліны і Андрэя Шарэндаў 1 5.03.2021, 21:04
Берасьцейскія актывісты актыўна ўдзельнічаюць у грамадзка-палітычным жыцьці амаль усё дарослае жыцьцё.
Берасьцейскія актывісты Паліна і Андрэй Шарэнды актыўна ўдзельнічаюць у грамадзка-палітычным жыцьці ў Беларусі амаль усё дарослае жыцьцё. Сёньня Паліна абвінавачаная па крымінальнай справе. Зь берасьцейскага СІЗА № 7 яе перавялі ў «Навінкі». Андрэй застаўся дома з двума дзецьмі. Гісторыю сваёй сям’і ён расказаў «Радыё Свабода».
Як пазнаёміліся маладафронтавец і актывістка «Зубра»
«Я ведаю, што Паліна нязломная, — расказвае пра сваю жонку Андрэй Шарэнда. — У яе заўсёды была выразная пазыцыя. І датычыла гэта ня толькі палітыкі. У сям’і і па жыцьці яна трымалася прынцыпаў, што трэба зрабіць справу і толькі тады адпачываць. Толькі калі будзе перамога, можна будзе сказаць: „Я ўсе зрабіў“».
Паліна і Андрэй пазнаёміліся ў 2004 годзе. На той момант ён быў у «Маладым фронце», яна ўзначальвала моладзевы рух «Зубар» на Берасьцейшчыне. Абое з падобнымі інтарэсамі і поглядамі на жыцьцё — цікавіліся гісторыяй, любілі бавіць час на прыродзе. Па словах Андрэя, на імклівае разьвіцьцё іх з Палінай адносін паўплывала, сярод іншага, сумесная праца ў выбарчай кампаніі экс-кандыдата ў прэзыдэнты Аляксандра Мілінкевіча.
«Памятаю, як у сакавіку 2006-га мы разам стаялі з намётамі на „плошчы Каліноўскага“ (Кастрычніцкая плошча ў Менску. — РС). З таго часу наша сяброўства перарасло ў сапраўднае каханьне», — успамінае Андрэй.
Пара актыўна выяўляла грамадзянскую пазыцыю: удзельнічала ў акцыях пратэсту, выбарчых кампаніях незалежных кандыдатаў у прэзыдэнты. Праз гэта сутыкнуліся зь перасьледам з боку ўладаў, іх ня раз прыцягвалі да адміністрацыйнай адказнасьці.
Пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году Андрэй вырашыў на некаторы час выехаць з краіны. Паліна зь дзіцем засталася ў Беларусі.
«У сям’і была складаная эканамічная сытуацыя, таму некалькі месяцаў я працаваў у Польшчы. Але ўжо восеньню 2011-га вярнуўся», — расказвае Андрэй Шарэнда.
Празь некаторы час ён зноў езьдзіў на падпрацоўкі ў Польшчу, там скончыў унівэрсытэт.
У 2017 годзе сямʼя Шарэндаў актыўна выступала супраць дэкрэту аб дармаедзтве, праз гэта Андрэя двойчы затрымлівалі (ён адседзеў 30 сутак арышту). Супраць актывістаў таксама распачалі крымінальную справу «за абразу прэзыдэнта». Сам Андрэй лічыць, што зроблена гэта было наўмысна, каб прымусіць іх пакінуць краіну.
На парлямэнцкіх выбарах 2019 году Паліна стала кандыдатам у дэпутаты ад грамадзянскай кампаніі «Эўрапейская Беларусь», аднак неўзабаве яе зьнялі з кампаніі. Прычынай стаў тэлевізійны зварот, у якім актывістка назвала Аляксандра Лукашэнку дыктатарам.
«Сплянаваная правакацыя, каб „зачыніць Паліну“»
У 2020 годзе рэпрэсіі ў дачыненьні да сямʼі Шарэндаў працягнуліся. З пачатку выбарчай кампаніі Андрэй правёў больш за 70 сутак за кратамі. Яго апошняе затрыманьне, 29 сьнежня, прывяло да доўгага расстаньня з жонкай.
«29-га я выйшаў з малодшым сынам пагуляць. Да мяне падбеглі два міліцыянты, загадалі прайсьці зь імі. Яны не прадставіліся. Сказалі, што нібыта ў мяне ёсьць непагашаная пастанова пра суткі. Адзінае, што мне дазволілі, — пазваніць у дамафон, каб жонка забрала малодшага сына. Паліна пачала здымаць усё, што адбывалася, на тэлефон. У яе вачах гэта выглядала як нейкі захоп, таму жонка назвала сілавікоў фашыстамі».
Пасьля Андрэя даставілі ў Ленінскі РАУС Берасьця і зьмясьцілі ў ізалятар. 1 студзеня актывіст павінен быў выйсьці на волю, але на яго склалі новы пратакол. Пакуль Андрэй быў на сутках, на Паліну за відэа завялі адміністрацыйную справу, вынесьлі штраф. 3 студзеня ў іх доме адбыўся ператрус.
«На маю думку, гэта была загадзя сплянаваная правакацыя, каб яе „зачыніць“. Адразу супрацоўнікі міліцыі пачалі грукаць у дзьверы. На той момант у хаце была Паліна з малодшым сынам. Зразумела, што яна ня стала адчыняць. Праз 3 хвіліны падцягнуліся амапаўцы і пачалі молатам выбіваць дзьверы. На гэта ў іх не было паўнамоцтваў. Адзіная папера, якую яны мелі з сабой, — гэта ордэр на агляд памяшканьня, нават не на вобшук, — расказвае Андрэй. — Але цяпер у нашай краіне дэфолт права, таму ім можна ўсё».
Па словах актывіста, Паліна, як кожная маці, хацела ўберагчы дзіця, таму старалася не прапусьціць міліцыянтаў у калідор. Патрабавала, каб яны зьнялі маскі. Яны ж паспрабавалі яе адштурхнуць. Пасьля інцыдэнту супраць Паліны распачалі крымінальную справу паводле артыкула 364 («Гвалт альбо пагроза ўжываньня гвалту ў дачыненьні да супрацоўніка органаў унутраных спраў»).
«Паліна — сапраўдны змагар»
Цяпер Паліна ў псыхіятрычнай лякарні «Навінкі», куды яе этапавалі 3 сакавіка на праходжаньне мэдычнай экспэртызы.
«Тлумачыцца гэта тым, што яна не ідзе на супрацоўніцтва са сьледзтвам. Кажуць, што ёсьць пытаньні да яе псыхічнага здароўя. Але гэта перш за ўсё помста і ціск. Нават калі ўспомніць 8-дзённы „этап“ у Менск, — кажа Андрэй. — Наколькі я ведаю, яна правяла некалькі дзён у Баранавіцкім СІЗА і на „Валадарцы“. Што яна там рабіла — не зразумела. Можа, яе дапытвалі...»
Па словах Андрэя, калі жонка была ў берасьцейскім СІЗА, іх карэспандэнцыя недзе зьнікала. Апошні ліст прыйшоў некалькі дзён таму з Баранавіч.
«Паліна напісала, што ў яе ўсё добра. Перадае нам прывітаньне. Кажа, што трэба змагацца далей. Падкрэсьліла, што палітвязьняў насамрэч у разы больш, чым лічаць праваабаронцы.
Адвакат наведвае жонку, але ён даў падпіску аб неразгалошваньні. З таго, што казаў раней, настрой у Паліны баявы. Вядома, што яе так проста не зламаць. Паліна — сапраўдны змагар».
«Пакінуць краіну — значыць прызнаць паражэньне»
Сёньня Андрэй застаўся з двума дзецьмі — Славамірам (11 гадоў) і Стахам (4 гады). Прызнаецца, што дапамагаюць ягоныя бацькі і Палініна маці. Падкрэсьлівае, што хлопчыкі разумеюць сытуацыю ў краіне, але вельмі сумуюць па маці.
«Самы складаны быў першы тыдзень, калі малодшы сын уначы падыходзіў да ложка і пытаўся, дзе мама. Спачатку ён верыў, што гэта расстаньне ненадоўга. Мы патлумачылі, што маці зьехала. Сёньня ён ведае, што яна ў турме, што маму захапілі чорныя дзядзькі. Вядома, сынам не хапае адносінаў і размоваў зь ёй».
Асаблівую ўвагу актывіст зьвярнуў на салідарнасьць людзей, якая дапамагае даваць рады цяжкасьцям. Па словах Андрэя, часам людзі прапаноўваюць значна больш, чым патрэбна сямʼі.
«Падтрымка ідзе адусюль. Вядома, сытуацыя з Палінай гучная. Але ў Берасьці дзясяткі палітвязьняў, і ім усім патрэбная дапамога. Таму я прашу пісаць ім лісты».
У будучыню Андрэй глядзіць з аптымізмам. Лічыць, што рэжым скончыцца вельмі хутка. На яго думку, у мінулым годзе запусьціліся працэсы, якія ўжо нельга спыніць. Запэўнівае таксама, што, нягледзячы на ціск, пакідаць краіну не плянуе.
«Сёньня ўзяць і пакінуць краіну — гэта фактычна прызнаць сваё паражэньне. Мы на гэта ня пойдзем і будзем тут да перамогі, да канца. За будучыню нашых дзяцей. Мы бачым сваё жыцьцё толькі ў Беларусі, у незалежнай і свабоднай краіне».
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Леонид Невзлин
Ирина Халип
Владимир Халип
Сяргей Законнікаў

title: Божае правасуддзе непазбежна

maintext:
Божае правасуддзе непазбежна 1 15.03.2021, 12:13
Вячаслаў Барок
Хрыстос з бізуном сустрэне тых, хто талеруе здзек над чалавекам.
Вобраз Хрыста з бізуном ў Іерусалімскай святыні разбівае ў ушчэнт памылковае ўяўленне пра “салодкага Бога”. (пар. Ян 2, 14-18). Чалавек неўласціва прымаючы аб’яўленне пра Бога любві, зрэдчас стварае такога ідала – бажка, які толькі ласкава ўсміхаецца, піша для krynica.info ксёндз Вячаслаў Барок.
Пры гэтым і сам чалавек нацягвае на сябе маску так званай хрысціянскай усмешкі, а ў нутры пазастаецца хітрым лісам. Гэта адна з рысаў крывадушнай набожнасці.
Божы Сын нярэдка прыбегаў да моцных словаў, называючы крывадушнікаў “неразумнымі і сляпымі” (Лк 23,17), параўноўваў іх з ”грабамі пабелянымі” (Лк 23,37) і прадракаў ім гора, а вось за біч узяўся толькі адзін раз, акурат тады, калі трэба было спыніць прафанацыю святыні і абараніць чалавека ад памылковага ўяўлення пра Бога.
Жыў бы Хрыстос у наш час, то за свае дзеянні як мінімум патрапіў бы пад адміністратыўную адказнасць па артыкулу 24.23 ранейшы 23.34. Але калі б хтосьці заўважыў, што і Апосталы былі разам з ім, так і крымінальнай адказнасці не пазбегнуў бы за арганізацыю масавых беспарадкаў, артыкул 342.
Але ж насамрэч Хрыстос не ёсць парушальнікам грамадзянскага парадку і закону, але яго выканаўцам. Ён выганяючы гандляроў са святыні, звяртае ўвагу, як далёка чалавек можа пасунуцца ў злачынстве беззаконнасці пры гэтым імкнучыся прыкрывацца законам.
Рашучай паставай у святыні, Хрыстос не талеруе людзкую крывадушнасць у зносінах з Богам. Не дазваляе зневажаць святы вобраз Бога і насміхацца з Божага Закону.
Вобразам і іконай Бога ў нашым свеце аўтарствам якога ёсць сам Бог з’яўляецца чалавек. Вядома, што чалавек створаны на вобраз і падабенства Божае. Таму годнасць чалавека недатыкальная.
Грамадства якое талеруе здзек над чалавекам, катаванні і прыніжэнні праяўляе крывадушнасць у зносінах з Богам і Яго Законам. Такое грамадства не можа разлічваць на Божае блаславенства. Яно перастае быць заўважальным для Божага позірку. І колькі б на зямлі чалавек не будаваў храмаў і як бы не залаціў іх купалы, ён не зможа асляпіць Бога ззяннем золата. Бог заўжды бачыць крывадушнасць чалавека.
Замоўчванне праблемы катаванняў, несправядлівых судоў прапаведнікам, Царквой і пры гэтым бласлаўленне імі непасрэдна тых, хто з’яўляецца саўдзельнікам ўчыненых здзекаў над чалавекам у нейкай меры правацыруе Неба прыбегнуць да паслугі бізуна на зямлі. Нездарма ж псальміст кажа: “Сапраўды ёсць Бог – суддзя на зямлі” (Па 57,12).
Некаторыя блытаюць няспешку Бога ў здзяйсненні правасуддзя з слабасцю. Некаторыя, акурат язычнікі, як казаў Апостал Павел і Хрыста ўкрыжаванага маюць за глупства (пар. 1 Кар 1,23). Але ж гэта абсалютна не значыць, што правасуддзе не надыдзе.
Божае правасуддзе непазбежна.
“Няўжо ты думаеш, чалавеча … уцячы ад Божага суда? … За тваю жорсткасць і нездольнае да пакаяння сэрца ты сам сабе збіраеш гнеў на дзень гневу і аб’яўлення справядлівага суда Бога” (Рым 2, 3.5)
І вось, каб не сустрэць Хрыста з бізуном, лепш развітацца з сваёй крывадушнасцю і спыніць здзек над чалавекам і законам, бо гэтага Бог без пакаяння не даруе, што б там не казалі іншыя.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».

fasttext_language: be


authors:
Андрей Санников
Леонид Невзлин
Андрей Шарендо
Николай Статкевич

title: Свабоду Леаніду!

maintext:
Свабоду Леаніду! 18.03.2021, 12:43
Леанід Судаленка
Падтрымаем самага вядомага праваабаронцу Гомеля.
Роўна 2 месяцы гомельскі праваабаронца Леанід Судаленка знаходзіцца за кратамі. Яго затрымалі 18 студзеня па дарозе на працу. І абвінавацілі ў арганізацыі і падрыхтоўцы дзеянняў, якія парушаюць грамадскі парадак (арт. 342 Крымінальнага кодэксу), піша тэлеграм-канал «Штодзень».
Працоўнае месца Леаніда Судаленкі, каля якога яшчэ нядаўна выстройваліся чэргі, пустуе.
Пасля затрымання Леаніда Судаленкі быў фактычна паралізаваны праваабарончы напрамак дзейнасці Гомельскага грамадска-палітычнага цэнтру па вуліцы Палеская, 52.
Васіль Палякоў, грамадскі актывіст:
- Леанід Судаленка амаль увесь час знаходзіўся на працы. Да яго прыходзіла шмат людзей, паколькі прававая дапамога цяпер вельмі актуальная. Да яго звярталіся, яму тэлефанавалі, ад яго атрымлівалі кансультацыі і гэтак далей. Цяпер ў грамадска-палітычным цэнтры па вуліцы Палескай няма такой офіснай працы, якая была раней. Зразумела, Леаніда не хапае. Гэта злачынства, што чалавека за праваабарончую дзейнасць дзяржава выхапіла з працы і змясціла ў следчы ізалятар.
Ілля Міронаў, валанцёр:
- Леанід пачаў дапамагаць людзям з 2000 года. То бок ён у сваёй сферы працуе больш за 20 год. Я думаю, што за гэты час ён дапамог не адной тысячы людзей з улікам таго, што ён часам прадстаўляў інтарэсы цэлых арганізацый...
Леанід Судаленка вёў вельмі шмат рэзанансных справаў, пра якія пісалі ў СМІ. Гэта і нашумелы выпадак школьніцы Вікторыі Папчэні, якая загінула пад коламі грузавіка на калгасным полі, куды яе накіравалі збіраць бульбу. Гэта абарона інтарэсаў былога рабочага “Гомельскага хімзавода” Аляксандра Клімава, які атрымаў вытворчую траўму, але прадпрыемства не хацела гэтага прызнаваць. З апошняга -- дапамога энергетыкам са Жлобіна Дзмітрыю і Наталлі Чаўскіным, якія, будучы сябрамі выбарчай камісіі, сумленна падлічылі галасы, а потым удзельнічалі ў пратэстах, за што трапілі пад пераслед.
Сам Леанід Судаленка і да свайго арышту не адзін раз сутыкаўся з пераследам. “Канешне, і ў мой адрас, і на адрас маёй сям’і паступалі пагрозы. У тым ліку мяне пыталі: “Леанід, калі твайму сыну-школьніку ля пад’езда нанясуць 102 нажавых раненняў, ты таксама будзеш абараняць забойцу ў Камітэце ААН?” Гэта было, вядома, у псіхалагічным плане вельмі цяжка. Зноў жа мне дасылалі на паштовую скрыню відэа з месца забойства расейскага палітыка Барыса Нямцова. То бок, увечары яго забілі, а ранкам дасылаюць мне са словамі: “Паглядзі, як табе відэа?” А яшчэ была крымінальная справа па распаўсюдзе парнаграфіі, якая нібыта рассылалася з маёй паштовай скрыні. У межах той справы былі праведзеныя ператрусы з канфіскацыяй тэхнікі. Зразумела, такія здарэнні бясследна не знікаюць, накладаюць адбітак на здароўі”, -- дзяліўся гісторыяй сваіх канфліктных дачыненняў з беларускай дзяржавай праваабаронца ў ранейшых інтэрв’ю.
Напярэдадні затрымання Леанід выказваў сваё меркаванне пра тое, чаму менавіта ён і яго арганізацыя стала аб’ектам атакі: “Звыш тысячы людзей атрымалі дапамогу ў нашым офісе за апошнія месяцы. Наш цэнтр быў адзіным на ўвесь паўмільённы Гомель, дзе кожны чалавек мог звярнуцца па бясплатную дапамогу. І людзі прыходзілі пастаянна...”
Праваабаронца ў 2018 годзе стаў лаўрэатам Нацыянальнай прэміі Charter97.org імя Віктара Івашкевіча. У той жа год яго ўшанавалі прэстыжнай прэміяй французскага ўраду “Свабода. Роўнасць. Братэрства”. Францыя высока ацаніла высілкі гомельца на ніве абароны правоў чалавека. Леанід Судаленка заяўляе, што не ўяўляе сябе па-за межамі сваёй працы. “Я -- невыпадковы чалавек у праваабароне. Я займаюся сваёй дзейнасцю больш за 20 год. Мне не патрэбныя ніякія пасады. Мяне задавальняе мая праца. Я нават па выходных еду працаваць, таму што мне вельмі падабаецца дапамагаць людзям...”
Ілля Міронаў спрабуе весці перапіску са многімі беларускімі палітвязнямі, сярод якіх ёсць і Леанід Судаленка. Час ад часу інфармацыйную ізаляцыю настойлівы валанцёр прарывае. І тады ён атрымлівае лісты ад сваіх адрасантаў. “Каб вы разумелі, для палітычных вязняў самае каштоўнае -- гэта капэрты, папера для напісання лістоў і ручкі. Вельмі важна пісаць лісты тым, хто апынуўся ў турме за свае погляды. Паверце, гэта больш каштоўна, чым каўбаса ці сала.”, -- гаворыць Ілля. Ён цытуе Леаніда, які праз яго звяртаецца да ўсіх гомельскіх валанцёраў, якія не кідаюць сваіх у бядзе: “Не апускай рукі, працягвай рабіць добрыя справы. Ваш валанцёрскі дзвіж -- гэта суперідэя. Сёння ў дапамозе маюць патрэбу тысячы беларусаў. Перакананы, што мы яшчэ папрацуем разам...”
Леаніда Судаленку чакаюць на волі не толькі паплечнікі і ўдзячныя грамадзяне, якім ён у свой час дапамог, але і ягоныя родныя. Ён як шматдзетны бацька вельмі ганарыцца сваімі сынамі, фотаздымак якіх у яго вісіць над працоўным сталом.
Напісаць Леаніду Судаленку можна на адрас:
СІЗА-3. 246003, г. Гомель, вул. Кніжная, 1А
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Як беларусы цара забілі

maintext:
Як беларусы цара забілі 3 Юрый Глушакоў
15.03.2021, 21:19
1,232
140 гадоў таму выканаўчым камітэтам партыі «Народная Воля» быў забіты імператар Расійскай імперыі Аляксандр II.
Выбух
1 сакавіка 1881 года па старым стылі (13 сакавіка па цяперашнім) у Санкт-Пецярбургу на набярэжную Екацярынінскага канала выехаў царскі картэж у суправаджэнні казацкага канвою. Насустрач кавалькадзе ішоў малады чалавек. Раптам ён кінуў даўгаваты прадмет, які выбухнуў з аглушальным грукатам. Калі разышоўся высокі слуп дыму, стала відаць: паранены казак з царскай аховы, выпадковы хлопчык і коні, пашкоджаная карэта. Але сам Аляксандр II — цалей цэлага. Ён выйшаў з карэты да натоўпу, які сабраўся на месцы выбуху, і сказаў: «Дзякуй Богу, я жывы...» Ахова павінна была неадкладна адвесці цара з месца замаху, але самадзержац пажадаў агледзець параненых і затрыманага бамбіста.
Увесь гэты час малады шатэн невысокага росту спакойна стаяў, прыхінуўшыся да парэнчаў набярэжнай. Але толькі Аляксандр II параўняўся з ім — кінуў паміж сабой і царом яшчэ адну бомбу. Новым выбухам і імператар, і выканаўца замаху былі смяротна параненыя. У хуткім часе выканаўчы камітэт партыі «Народная Воля» паведаміў, што цар забіты па яго прысудзе.
Ігнат Грынявіцкі
Бамбіст, паміраючы, так і не адкрыў свайго імя. Толькі пасля было ўстаноўлена: забойцам Аляксандра II стаў Ігнат Грынявіцкі, дваранін з Бабруйскага павета Мінскай губерні. І ў царскім афіцыёзе, і ў сучасных расійскіх СМІ Грынявіцкага называюць палякам. Зразумела, для афіцыйнай прапаганды Расійскай імперыі вельмі зручна было, каб царазабойца лічыўся менавіта «чортавым ляхам». Ужо адна гэтая «няправільная» нацыянальнасць тлумачыла шмат. У той жа час да гэтага прозвішча належалі самыя розныя людзі: і польскі батанік Баляслаў Грынявіцкі, і рускі вучоны-цеплатэхнік Васіль Грынявіцкі, і ўкраінскі палітык Сяргей Грынявіцкі. Вядомае з XVI стагоддзя шляхецкае прозвішча Грынявіцкіх, як і многія старажытныя роды Усходняй Еўропы, перыядычна аказвалася пад уладай розных паноў і дзяржаў — ВКЛ, Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі. Але сучасны падыход вызначае этнічную прыналежнасць чалавека не па «крыві і глебе» або па царкоўнай канфесіі — а на аснове яго ўласнай самаідэнтыфікацыі. Ігнат Грынявіцкі лічыў сябе беларусам.
Больш за тое, не проста лічыў, а быў стваральнікам першай беларускай палітычнай партыі.
Скончыўшы Беластоцкую мужчынскую гімназію, Грынявіцкі паступіў у Пецярбургскі тэхналагічны інстытут. У 1879 годзе ён прыняў удзел у няўдалым «хаджэнні ў народ». Уласна кажучы, першы этап «хаджэння» здарыўся крыху раней, калі Ігнат яшчэ вучыўся ў гімназіі. Увесну 1874 года тысячы маладых людзей, якія да гэтага наведвалі як агульнаадукацыйныя, так і рэвалюцыйныя гурткі, рушылі ў вёску. У кнігах Міхаіла Бакуніна і Пятра Лаўрова яны прачыталі, што стагоддзямі прыгнечаны селянін — прыроджаны сацыяліст і бунтар. Рэчаіснасць аказалася іншай: прапагандысцкая кампанія сустрэла ў вёсках не падтрымку, а арышты і рэпрэсіі.
Хаджэнне за пакутамі
Пасля марксісты і савецкія гісторыкі любілі смакаваць, як сяляне самі вязалі і здавалі ўладам сваіх нечаканых «вызваліцеляў», што павінна было лішні раз падкрэсліць «дробнабуржуазную» прыроду сялянства і ўтапічнасць надзей гэткай жа інтэлігенцыі. На самай справе ўсё было значна больш складана. Трэба сказаць, што і прыхільнікам тэорый Карла Маркса дагрукацца да свядомасці самага перадавога пралетарскага класа было не нашмат лягчэй. Працоўныя ў той перыяд амаль павальна былі манархістамі. А канчатковую перамогу сацыяльнай рэвалюцыі ў Расіі, Кітаі ці на Кубе забяспечыў перш за ўсё ўдзел шматмільённых сялянскіх мас. У індустрыяльных жа краінах з масавым рабочым класам, сацыял-дэмакратычнымі партыямі і прафсаюзамі гэтага чамусьці не адбылося.
Тысячы ўдзельнікаў «хаджэння ў народ», у тым ліку і тыя, хто проста ішоў адукоўваць і лячыць сялян, апынуліся ў турмах. Некаторыя з іх падчас доўгага следства памерлі, іншыя — звар’яцелі ў зняволенні. Але досвед «хаджэння» не прайшоў дарма. Прапагандысты ўсё ж намацалі сапраўдную «народную праграму»: «Зямля і Воля». Так у 1876 годзе «народнікі» і назвалі сваю новую арганізацыю. Яшчэ адна выснова, якую зрабілі першыя сацыялісты, — сяляне не вераць чужынцам, нават калі тыя і пераапранаюцца ў сялянскае адзенне і пераймаюць народную гаворку. І ад лятучай прапаганды разначынцы перайшлі да тактыкі сталага асядання ў вёсках — пад выглядам фельчараў, настаўнікаў і гэтак далей. Сталі стварацца і першыя працоўныя саюзы. Аднак рэпрэсіі працягвалі выкошваць шэрагі агітатараў. Відавочцы ўспаміналі, што, калі зноў прыбыўшы пісар або медык не быў п’яніцам або выпісваў часопіс, гэта ўжо выклікала падазрэнне.
Але не толькі пераслед царскай паліцыі выракаў першую прапаганду сацыялістычных ідэй на няўдачу. Будучая заўважная народавольніца Вера Фігнер, якая працавала фельчаркай, пісала пра сялян наступнае: «Брудныя і знясіленыя, — на хворых нельга было глядзець абыякава; хваробы ўсё застарэлыя. У дарослых на кожным кроку рэўматызмы, галаўныя болі, якія цягнуцца па 10-15 гадоў, амаль усе пакутавалі на наскурныя хваробы; у рэдкай вёсцы былі лазні; у велічэзнай большасці выпадкаў яны замяняліся мыццём у рускай печцы; непапраўныя катары страўніка і кішак, грудныя хрыпы, чутныя за шмат крокаў, пранцы, струпы, язвы без канца, і ўсё гэта пры такім няўяўным брудзе жылля і адзення, пры ежы гэтак нездаровай і беднай, што спыняешся ў атупенні перад пытаннем — ці ёсць гэта жыццё жывёлы ці чалавека?» Вось так у рэальнасці выглядала жыццё ў царскай Расіі, «якую мы страцілі».
Вера Фігнер працягвае: «Часта слёзы цяклі ў мяне градам у мікстуры і кроплі, якія я гатавала гэтым няшчасным... У душу ж народа мне не ўдалося зазірнуць, для прапаганды я і рота не адкрывала». І не дзіўна. Большасць сялян, цёмных, забітых і асуджаных выключна на барацьбу за фізічнае выжыванне, былі проста не ў стане зразумець тэорыі пра новае, выдатнае грамадства, якія ім спрабавалі выкладаць заезджыя людзі з горада. Праўда, больш заможная і ўплывовая частка сялянства, «кулакі» — былі першымі ворагамі памешчыкаў на вёсцы. Але сельскія багацеі кідаліся ад сацыялістычнай пропаведзі, як чорт ад ладану, і імкнуліся хутчэй да ліберальных ідэй.
Несумненна, што пакуты простага люду, якія і Ігнат Грынявіцкі бачыў з дзяцінства (бацька яго служыў эканомам у памешчыцкім маёнтку), штурхнулі ўражлівага юнака ў рэвалюцыю. Сам Ігнат быў вельмі мяккім і добрым па характары, за што і атрымаў ад таварышаў мянушку «Коцік», якая пасля стала яго партыйнай мянушкай.
Беларусь жа, якая зазнавала падвойны — сацыяльны і нацыянальны — прыгнёт, была адным з цэнтраў народніцкага руху. Сяргей Кавалік, дваранін Магілёўскай губерні, распрацаваў тэорыю «вольнага сацыялізму» яшчэ да знаёмства з Міхаілам Бакуніным. Дваранка Віцебскай губерні і ўдзельніца «хаджэння ў народ» Кацярына Брэшка-Брэшкоўская ў будучыні стане «бабуляй рускай рэвалюцыі». А «народніка» з маёнтка Блонь Мінскай губерні Анатоля Бонч-Асмалоўскага можна назваць «дзядулем» рэвалюцыі беларускай.
Беларускі нацыянальны рух таксама фармаваўся выключна на народніцка-сацыялістычнай аснове. «Дык прасі ж ты ў Бога, малі, каб я панам ніколі ня быў» — пісаў родапачынальнік беларускай літаратуры, «народнік» Францішак Багушэвіч (Мацей Бурачок).
Няўдачы першай і другой прапагандысцкіх кампаній выклікалі сярод «землявольцаў» раскол. З прычыны рэпрэсій многія пачалі выступаць за заваёву палітычных свабод, адкладаючы на потым сацыялізм. Пры гэтым «палітыкі» мелі намер выкарыстоўваць і ўжо выкарыстоўвалі ўзброеныя акцыі. «Вяскоўцы» працягвалі настойваць на сістэматычнай сацыялістычнай прапагандзе сярод сялян і майстравых, цураючыся усялякай барацьбы за дзяржаўную ўладу. І рэзка асуджалі тактыку палітычных забойстваў. «Палітыкі» стварылі партыю «Народная воля», а «народнікі» — арганізацыю «Чорны перадзел», маючы на ўвазе гэтак жаданую сялянамі зямлю.
Не маючы аніякіх законных сродкаў у дзяржаве, дзе не было ні парламента, ні Канстытуцыі, ні грамадзянскіх свабод, дзе за мірную прапаганду людзей кідалі ў турмы, «народавольцы» ў якасці асноўнага сродку барацьбы выбралі індывідуальны тэрор. Галоўнай мішэнню стаў вярхоўны носьбіт улады — цар. Прысуд Аляксандру II вынеслі яшчэ «землявольцы» — на Ліпецкім з’ездзе ў чэрвені 1879 года. Але ўмоўна: яго прывядзенне ў выкананне ставілася ў залежнасць ад паслаблення або ўзмацнення рэпрэсій. Аднак тэрор з боку ўрада працягваўся: з красавіка па снежань 1879 года былі пакараныя 16 чалавек. І тады «Народная Воля» зацвердзіла прысуд.
З бомбай — за канстытуцыйную манархію?
Ігнат Грынявіцкі ўступіў у «Народную Волю» ці не ад самага пачатку, у 1879 годзе. Адначасова разам з групай студэнтаў-землякоў Грынявіцкі стварыў беларускую сацыяльна-рэвалюцыйную партыю. Гэта была першая палітычная арганізацыя, якая заявіла аб самастойных інтарэсах беларускага народа. Грынявіцкі ўдзельнічаў у выданні «Рабочай газеты», вёў агітацыю і прапаганду. Бо першапачаткова «Народная Воля» мела намер займацца і масавай працай, ствараць арганізацыі сярод рабочых, вайскоўцаў, студэнтаў. Але неўзабаве логіка ўзброенага супрацьстаяння прымусіла ўсе сілы кінуць на яго. Праз некаторы час «Коцік» далучыўся да падрыхтоўкі замаху на цара.
Па злой іроніі гісторыі, Аляксандр II быў не тыранам, а самым ліберальным з усіх Раманавых. Ні да, ні пасля яго ні адзін манарх не праводзіў такіх глыбокіх рэформ. «Цар-вызваліцель» адмяніў прыгоннае права і рэкрутчыну, пашырыў мясцовае самакіраванне, увёў суд прысяжных. Праўда, рабілася гэта не столькі царскай ласкай, колькі пад уражаннем прайгранай Крымскай вайны, пад ціскам наспелых патрэб грамадства і народных хваляванняў. І ўсё адно цар і яго ўрад не паспявалі за ходам сацыяльнага развіцця. Так «вялікая сялянская рэформа» была палавіністай і выклікала бунты падманутых сялян. І ў многіх іншых пытаннях Аляксандр II заставаўся тыповым самадзержцам: ён задушыў паўстанне 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі, рух горцаў на Каўказе, што прывяло да іх шматмільённага зыходу ў Турцыю, вёў каланіяльныя войны ў Сярэдняй Азіі.
Аляксандр у сваім кабінеце
Парадокс сітуацыі яшчэ і ў тым, што сацыялісты-«народавольцы» сваімі замахамі вырашылі падштурхнуць цара да больш радыкальных буржуазных рэформ. Дарэчы, тактыку індывідуальнага тэрору ўжывалі менавіта буржуа ў барацьбе з феадальнымі парадкамі — напрыклад, італьянскія карбанарыі. Нават сцэнар замаху на Аляксандра II быў падобны да спробы італьянскіх змоўшчыкаў забіць Напалеона III у 1858 годзе. Затым рушыла серыя замахаў анархістаў на еўрапейскіх манархаў і рэспубліканскіх прэзідэнтаў. Але «Народная Воля» асудзіла гэтыя акты — бо яны адбываліся ў краінах, дзе была палітычная дэмакратыя. Так, у «Народнай волі» ў 1881 годзе былі спачуванні з нагоды замаху на прэзідэнта ЗША Джэймса Гарфілда яго былым прыхільнікам і членам рэлігійнай сэкс-камуны Шарлем Гіта.
Самім ідэолагам «Народнай Волі» давялося здзейсніць сур’ёзны пераварот у праграмных пытаннях. Савецкі гісторык 1920-х гадоў Міхаіл Пакроўскі, які досыць высока цаніў «Народную волю», усё ж лічыць: з пэўнага моманту яна перастае быць сацыялістычнай партыяй. Лідар «Народнай волі» Андрэй Жэлябаў, напрыклад, пачынае раіць менш гаварыць пра аграрную рэвалюцыю. Больш за тое, памяркоўныя лідары «народавольцаў» былі гатовыя нават часова зняць патрабаванне рэспублікі! Бомбамі і дынамітам — вырваць хоць бы канстытуцыйную манархію? «Адзіная наша задача ў дадзены момант — гэта дамагчыся дэмакратычнай Канстытуцыі», — казаў Жалябаў. «Для таго нам неабходнае спачуванне грамадства. Мы павінны таму пазбягаць такіх крокаў, якія адштурхнулі б ад нас ліберальныя грамадскія колы».
Справа была ў наступным. З сялянамі інтэлігенты-прапагандысты пакуль размаўлялі на розных мовах. Прасцей было з гарадскімі рабочымі. Але пралетарыяў з пецярбургскіх мануфактур і з мінскіх і гомельскіх чыгуначных майстэрняў больш цікавілі рэчы матэрыяльныя. Рубель прыбаўкі да заробку, як прыбраць прыдзірлівага майстра або лютага гарадавога. Затое найбольш дзейсную, хоць і негалосную, падтрымку «народавольцы» сустрэлі сярод буржуазіі, якая ўжо даўно прагнула вызваліцца ад бязмежжа царскіх губернатараў і паліцмайстраў і атрымаць сваю долю ўдзелу ў дзяржаўнай уладзе. Фанатычна адданыя ідэі рэвалюцыянеры падаваліся для заводчыкаў і фабрыкантаў больш прыдатным таранам супраць бюракратыі і абсалютызму, чым ліберальныя земскія дзеячы.
«Народавольцы» ж, стаўшы на тэрарыстычны шлях, з яго дынамітнымі лабараторыямі, канспірацыйнымі кватэрамі і іншай падпольнай тэхнікай, адчайна мелі патрэбу ў грошах. І яны ў іх былі — прычым, у немалой колькасці. На думку Міхаіла Пакроўскага, крыніцай фінансавання «Народнай Волі» выступала буржуазія. У абмен на гэта лідары партыі вымушаныя былі зрабіць яе сацыяльную праграму больш умеранай.
Квіток на пакаранне па добрым кошце
І вось набліжаўся фатальны дзень — 1 сакавіка 1881 года. Да гэтага часу «народавольцы» зрабілі ўжо шэсць спроб замаху на цара. Тут быў і падрыў царскага цягніка, узляцела на паветра сталовая ў Зімовым палацы. Але Аляксандр II ўвесь час заставаўся цэлым.
Улады таксама не драмалі. З аднаго боку, былі ўзмоцненыя рэпрэсіі, у канцы 1880 года на шыбеніцы загінулі яшчэ некалькі «народавольцаў». Пасля выбуху ў Зімовым палацы ў лютым 1880 года цар перадаў дыктатарскія паўнамоцтвы свайму фаварыту — армянскаму арыстакрату Міхаілу Лорыс-Мелікаву. Ужо праз тыдзень у кіраўніка «Вярхоўнай распарадчай камісіі» стралялі — але генерал-ад’ютанта Лорыс-Мелікава выратаваў шынель. Стралком аказаўся мяшчанін са Слуцка Іпаліт Младзецкі, ахрышчаны яўрэй. Ён быў сацыялістам па перакананнях, але да «Народнай Волі» не належаў. Младзецкага судзілі на наступны дзень пасля замаху, яшчэ праз дзень — павесілі. Пакаранне адбывалася на плошчы, і на яго прадавалі квіткі — ад 50 капеек да 10 рублёў, у залежнасці ад месца. Прыйшоў паглядзець, відавочна, для літаратурных уражанняў і Фёдар Дастаеўскі. Натоўп здзекаваўся з асуджанага, не падзейнічаў і выкрык Младзецкага: «Я паміраю за вас!» Усе прыціхлі, толькі калі прысуджаны перад смерцю пацалаваў крыж…
З іншага боку Аляксандр II і Лорыс-Мелікаў рыхтавалі ліберальную палітычную рэформу. Сёння гавораць ледзь не пра першую расійскую Канстытуцыю, але на справе праект Лорыс-Мелікава прадугледжваў скліканне не парламента, а законарадчага органа. Лісток «Народнай Волі» ў чэрвені 1880 года пісаў пра Лорыс-Мелікава наступнае: «Ён імкнецца раз’яднаць апазіцыю, какетнічаць з лібераламі, з рознымі земцамі да т. п.; прыгожымі фразамі пра будучыя вольнасці ён імкнецца адрэзаць у канстытуцыяналістаў ўсялякую сувязь з радыкаламі... Адрываючы ад нас ліберальную партыю, Лорыс мае намер тое самае зрабіць і адносна моладзі». Урад падлашчваўся да студэнтаў, абяцаючы поўнае прабачэнне сасланым навучэнцам. Пэўныя сацыяльныя паблажкі былі зробленыя і простаму народу: цяжкая падушная подаць была заменена падаходным падаткам, быў адменены саляны падатак, а ў Пецярбургу ўлады спрабавалі рэгуляваць цэны на хлеб і муку.
А вось на «Народную Волю» ў пачатку 1881 года абрынулася чарада правалаў, быў арыштаваны яе аўтарытэтны лідар Андрэй Жэлябаў. І з замахам вырашана было паспяшацца. Яго арганізацыю ўзяла на сябе дачка пецярбургскага губернатара і нашчадак апошняга гетмана Украіны Кірыла Разумоўскага Соф’я Пяроўская. Бомбы з «грымучым студнем» распрацаваў і падрыхтаваў інжынер і вынаходнік Мікалай Кібальчыч, ураджэнец Чарнігаўскай губерні. Яго канструкцыя запала ўдарнага дзеяння далёка апярэдзіла ваенную тэхніку таго часу і выкарыстоўвалася ў «кактэйлях Молатава» нават у 1941 годзе. Пасля, за некалькі дзён да пакарання смерцю, Кібальчыч распрацуе праект пілатуемага рэактыўнага лятальнага апарата, кіраванага з дапамогай змены нахілу рухавіка і крылаў-стабілізатараў.
Соф'я Пяроўская
Гаспадыняй канспіратыўнай кватэры, дзе рыхтаваліся бомбы, была Геся Гельфман, дачка лесапрамыслоўца з Мазыра, яна збегла з хаты з-за спробы бацькоў, артадаксальных іудэяў, супраць яе волі выдаць яе замуж. Далучылася да рэвалюцыйнага руху, сядзела два гады ў літоўскім замку. Працавала ў «Чырвоным Крыжы» «Народнай Волі».
Пры гэтым атраду з чатырох метальшчыкаў — , — адводзілася дапаможная роля. Асноўная міна была закладзеная ў падкопе на Малой Садовай. Але ў той дзень цар, насуперак звычаю, змяніў маршрут. І Соф’я Пяроўская, махнуўшы хустачкай, падала каманду ўступаць у справу бамбістам…
Ад двух выбухаў бомб смяротныя раненні атрымалі Аляксандр II, Ігнат Грынявіцкі, казак і 14-гадовы падлетак. Яшчэ дваццаць чалавек са світы, канвою, паліцыі і мінакоў атрымалі раненні. Бамбіст Іван Емяльянаў дапамагаў пераносіць цара, які сцякаў крывёю з раздробненых ног, у экіпаж. А адзін з лідараў «Народнай Волі», Леў Ціхаміраў, надзеў ў той дзень жалобны бант. І не дзеля канспірацыі — праз некаторы час Ціхаміраў стане манархістам, будзе дараваны ўрадам і стане рэдактарам ахавальнай газеты.
Соф'я Пяроўская, Андрэй Жэлябаў, Мікалай Рысакоў, Геся Гельфман, Цімафей Міхайлаў і Мікалай Кібальчыч былі прысуджаныя да смерці. Жэлябаў быў арыштаваны раней і непасрэдна да замаху дачынення не меў. Але ён сам папрасіў прыцягнуць яго да гэтай справы — бо не хацеў пакідаць таварышаў у іх апошнюю хвіліну. У тым ліку і Соф'ю Пяроўскую, з якой яго звязвалі асабістыя стасункі. На судзе лідар «Народнай Волі» выступіў з яркай выкрывальнай прамовай. Пяцёра з асуджаных былі публічна пакараныя. Грамадства спадзявалася, што смяротнае пакаранне будзе адмененае жанчынам. Але Соф’я Пяроўская была павешана разам з усімі.
Мікалай Кібальчыч
Мазыранцы Гесі Гельфман як цяжарнай смяротнае пакаранне было адкладзенае. Аднак роды былі прынятыя так, што ў яе развілася цяжкае ўскладненне. У абарону «народаволкі» была разгорнута міжнародная кампанія, у якой удзельнічаў і Віктор Гюго. Пад ціскам грамадства смяротнае пакаранне Гельфман замянілі пажыццёвай катаргай. Але жанчына ўсё роўна памерла ад цяжкага запалення брушыны, атрыманай з-за наўмыснага непрадастаўлення медыцынскай дапамогі пасля родаў. Грамадзянскі муж Гесі, «народаволец» Мікалай Саблін, пры арышце застрэліўся. Пасля па справе «першамартаўцаў» быў расстраляны кіраўнік ваеннай арганізацыі «Народнай Волі» лейтэнант флоту Мікалай Суханаў.
Ліст для самадзержца
Насуперак ранейшым планам, пасля замаху «Народная Воля» не стала звяртацца з заклікам да народнага паўстання. Нягледзячы на тое, што ў працоўных «народавольніцкіх» гуртках Пецярбурга чакалі гэтага сігналу і гатовыя былі выйсці на дэманстрацыі. Але ці то выканаўчы камітэт ужо не меў для гэтага дастаткова сіл, бо лепшыя людзі партыі былі прынесеныя ў ахвяру крываваму Молаху тэрору, ці то ў партыі канчаткова ўзялі верх рэфармісцкія настроі. Затое практычна адразу «Народная Воля» звярнулася да новага цара, 36-гадовага Аляксандра III, з адкрытым лістом, больш чым карэктным. «У інтарэсах роднай краіны Выканаўчы Камітэт звяртаецца да Вашай Вялікасці...» — так пачынаўся гэты ліст. У ім гаварылася пра два шляхі, якія чакалі Расію: або рэвалюцыя, «страшны выбух, крывавая перакартоўка», або «добраахвотны зварот вярхоўнай улады да народа».
«Народавольцы», якія засталіся на волі, рэкамендавалі новаму цару другі варыянт, шлях умераных рэформ. Ураду прапаноўвалася вызваліць усіх палітычных зняволеных, увесці грамадзянскія свабоды і правесці свабодныя выбары. У абмен на гэта было абяцана: «Выканаўчы Камітэт сам спыніць сваю дзейнасць і арганізаваныя вакол яго сілы разыдуцца для таго, каб прысвяціць сябе культурнай працы на карысць рускага народа. Мірная, ідэйная барацьба зменіць гвалт, які брыдкі нам больш, чым вашым слугам, і які практыкуецца намі толькі па сумнай неабходнасці».
Адказам на гэта стала лютая рэакцыя. Аляксандр III адмяніў усе раней намечаныя рэформы і зрабіў больш жорсткім паліцэйскі рэжым. Адзінае, што зрабіў новы цар, — гэта новыя сацыяльныя саступкі сялянству, паўстання якога царская бюракратыя і памешчыкі баяліся больш, чым бомб і кінжалаў тэрарыстаў. З сялян спісалі ўсе нядоімкі і да 1882 года забаранілі прымусова спаганяць падаткі. Былі зніжаны больш чым на траціну выкупныя плацяжы за выхад з прыгоннага права. А ў канцы 1881 года 1,5 мільёна сялян, якія ўсё яшчэ заставаліся «часова абавязанымі», былі канчаткова вызваленыя з залежнасці ад сваіх памешчыкаў.
Замест жа народнага паўстання ў шэрагу гарадоў на поўдні здарыліся яўрэйскія пагромы. Так цёмныя пласты насельніцтва рэагавалі на ўдзел яўрэйкі ў змове супраць цара. Дарэчы, тагачасныя антысеміцкія беспарадкі выклікалі ў Беларусі ледзь не першую хвалю яўрэйскай эміграцыі. Іншая частка простага люду лічыла, што «цара-вызваліцеля» забілі паны, якія жадалі вярнуць прыгоннае права. Адзначаліся выпадкі нападу на людзей, якія былі апранутыя як гаспадары.
Вынікі забойства Аляксандра II былі супрацьлеглыя таму, чаго дамагалася «Народная Воля». Усё гэта сведчыла аб поўным правале тактыкі індывідуальнага тэрору.
Выканаўчы Камітэт яшчэ спрабаваў працягнуць сваю дзейнасць, аднак царскай паліцыі ўдалося прымяніць сваю новую страшную зброю — правакацыю. Інспектар сакрэтнай паліцыі Георгій Судзейкін завербаваў арыштаванага «народавольца» Сяргея Дэгаева, прапанаваўшы яму план супольнага кіравання Расіяй: Дэгаеў будзе «прыбіраць» непажаданых чыноўнікаў, а Судзейкін — «дрэнных» рэвалюцыянераў. У выніку выкрыты таварышамі Дэгаеў завабіў свайго патрона да сябе ў кватэру, дзе Судзейкін і быў забіты ламамі ў адыходжым месцы. Але з тых часоў паліцэйская правакацыя шчыльна суправаджала індывідуальны тэрор, моцна дыскрэдытаваўшы пасля пераемніцу «Народнай Волі» — партыю эсэраў.
Аднак асабістая мужнасць і гераізм «народавольцаў», праяўленыя імі перад тварам смерці, іх гатоўнасць да любых ахвяр дзеля вызвалення народа сталі прыкладам для новых пакаленняў рэвалюцыянераў.
Пры гэтым далёка не ўсе сацыялісты-народнікі віталі індывідуальны тэрор. Другая арганізацыя рэвалюцыйнага народніцтва, «Чорны перадзел», не падтрымала ні выключна тэрарыстычную тактыку «Народнай волі», ні яе саюз з ліберальнай апазіцыяй. «Чорнаперадзельцы» засталіся на класічных пазіцыях народніцкага сацыялізму, аддаючы прыярытэт прапагандзе ў масах і сацыяльным і эканамічным патрабаванням. А будучую мадэль грамадскай улады ўяўлялі як федэрацыю самакіруемых грамад. Пры гэтым характэрна, што Беларусь, пасля Пецярбурга, была адным з галоўных цэнтраў дзейнасці «Чорнага перадзелу». У пачатку 1880-х «чорнаперадзельцы» дзейнічалі ў Мінску, Гродне і Магілёўскай губерні. Рабочыя гурткі Яўхіма Гальперына ў Мінску працягвалі прытрымлівацца артадаксальна-народніцкіх поглядаў і ў 1890-х гадах, нягледзячы на моцную канкурэнцыю з боку марксістаў.
З цягам часу рэвалюцыя ў Расіі і Беларусі перамагла — хутчэй па запаветах «Чорнага перадзелу»: «вызваленне народа толькі сіламі самога народа» плюс прыярытэт сацыяльных патрабаванняў. Справядлівае рашэнне зямельнага пытання, «чорны перадзел» сталі галоўным матывам, які рухаў шматмільённымі масамі сялян і салдат у 1917 годзе. Для звяржэння манархіі ў сакавіку 1917 года вырашальнае значэнне мелі і прапаганда, і забастоўкі, і іншыя формы масавай барацьбы. Найбольш уплывовая партыя таго перыяду, Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў, таксама вынікала з народніцкай традыцыі. Абагульванне зямлі абвясцілі і савецкі Дэкрэт аб зямлі, і Устаноўчы сход, і Другая Устаўная грамата БНР.
Удзельнік «хаджэння ў народ» Анатоль Бонч-Асмалоўскі стаў адным з дэлегатаў Усебеларускага з’езда ў Мінску ў снежні 1917 года. Найстарэйшы з пакінутых у жывых «народавольцаў», Мікалай Марозаў, 25 гадоў правёў у Шлісельбургскай крэпасці. А ў 1942 годзе, згодна з легендай, 87-гадовы акадэмік Марозаў адправіўся добраахвотнікам на Волхаўскі фронт, дзе некаторы час ваяваў на перадавой у якасці снайпера. Такім чынам былы рэвалюцыянер стаў найстарэйшым удзельнікам Другой сусветнай вайны…
Юрый Глушакоў, «Новы час»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Андрей Санников
Наталья Радина
Владимир Халип
Ирина Халип

description: Видеофакт.

title: Лявон Вольский выпустил песню "Героі нашай зямлі"

maintext:
Лявон Вольский выпустил песню «Героі нашай зямлі» 24.03.2021, 21:27
Фото: novychas.by
Видеофакт.
Лявон Вольский выпустил новую песню «Героі нашай зямлі»
«Нашая зямля заўжды была багатая на герояў. Злачынцаў таксама хапала, але размова не пра іх. Нашыя слаўныя героі ваявалі, змагаліся за волю, пісалі кнігі і музыку, стваралі лепшую будучыню. Так было і будзе заўсёды. Нашыя героі і цяпер жывуць сярод нас», - говорится в описании к песне.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Пяць гісторый.

title: "Нешта прачнулася ўва мне на генным узроўні": беларусы расказваюць пра бел-чырвона-белы сцяг

maintext:
«Нешта прачнулася ўва мне на генным узроўні»: беларусы расказваюць пра бел-чырвона-белы сцяг 1 25.03.2021, 9:19
1,634
фота: tut.by
Пяць гісторый.
Выданне «Наша Ніва» апублікавала пяць гісторый простых беларусаў пра бел-чырвона-белы сцяг.
Настасся, праграміст, 36 год
Пасля падзей на пачатку жніўня прыйшла ідэя зрабіць велізарны сцяг і выказаць такім чынам сваю пазіцыю. Здавалася б, што тут складанага? Пару швоў — і гатова. Па-першае, трэба было знайсці краму, дзе можна было набыць тканіну. Пасля некалькіх спроб знайшлі неабходную краму. Калі прадаўцы даведаліся пра мэту — зрабілі вялікую зніжку. Па метражы вырашылі, што 30 метраў будзе добра. Тады здавалася, што гэта не шмат. Але калі нам усё гэта загарнулі — я зразумела, што гэта шмат! Аказалася, што складана нават разгарнуць 60 метраў тканіны ў кватэры, раскласці і расцягнуць тканіну так, каб яна не з’язджала. Здаецца, супер простае дзеянне — ты проста сядзіш і працягваеш праз машынку тканіну. Але калі гэта 30 метраў у суадносінах з маленькай машынкай — гэта вельмі складана.
Першы «краш-тэст» паказаў, што наш сцяг выглядае трохі няўпэўнена, па швах былі бачны такія дзірачкі. Таму было прынята рашэнне прайсціся па тканіне некалькімі швамі зверху: раптам нешта разыдзецца.
Пачала шыць я прыкладна ў 16 гадзін, а скончыла а 12-й наступнага дня. Я не спала ноччу, нават не клалася. Адразу пасля таго, як я яго дашыла, вынесла ў двор. Калі расцягнулі сцяг, першым уражаннем было: «Вау!».
Дома ты бачыш проста шмат матэрыялу і тканіны, а тут цэлае палатно. Я палічыла, што агульная плошча сцяга атрымалася каля 90 квадратных метраў — гэта такая добрая кватэра.
Спачатку мы хацелі павесіць яго на балконе, але вырашылі, што вельмі складана прымацаваць яго да сцяны дома. Да таго ж шмат хто курыць на балконах, што можа прывесці да пажару.
Аказалася, што несці гэты сцяг гэтак жа складана, як і шыць яго. Я нават распрацавала схему складвання, каб потым можна было яго зручна разгарнуць. Таксама нам спатрэбілася каля 40 чалавек, каб можна было яго несці. Было вельмі прышпільна назіраць за рэакцыяй людзей, якія ішлі нам насустрач. Сцяг займаў прыкладна палову тратуара. Шмат людзей падыходзіла, каб сфатаграфавацца, памацаць яго рукамі, прайсціся пад ім. Энтузіястаў несці сцяг было вельмі шмат. Людзі на працягу ўсяго руху мяняліся. За ўвесь дзень не было такога моманту, каб не было каму несці сцяг.
Вольга, 48 гадоў, індывідуальны прадпрымальнік
Раней я была па-за палітыкай, ніколі не задумвалася ні пра сцяг, ні пра нешта іншае. Займалася сваімі справамі: праца, дзеці. Нават не памятаю, што было ў 80-90-я гады. Але гэтая несправядлівасць, якая пачалася вясной, мяне проста перавярнула.
9 жніўня дзяжурыла каля школы, у якой галасавалі ўсёй сям'ёй. Былі ў белай вопратцы, з белымі бранзалетамі. Гармошачкай складвалі бюлетэні. Увечары вырашыла вярнуцца і паглядзець вынікі па пратаколе. Сабралася шмат людзей, і за школай ужо стаялі аўтазакі. Прыйшоў АМАП і пачаў нас выціскаць. Людзі вакол абураліся: чаму нельга знаходзіцца на тэрыторыі школы, дзе вучацца або вучыліся нашы дзеці? Нас выціснулі.
У бок плота, за якім мы стаялі, кінулі дзве святлошумавыя гранаты. Я была ў шоку: як такое можа быць? Дзеці сталі разбягацца і крычаць, што пачалася вайна. Але тады ж не было ніякай інфармацыі: не працаваў інтэрнэт.
На бел-чырвона-белы сцяг я звярнула ўвагу на першых пратэсных акцыях. Я яго бачыла, вядома, але ніколі не задумвалася, чаму быў ён — потым стаў іншы. Стала чытаць гісторыю і наткнулася на відэа са стрыму перапахавання Каліноўскага ў Вільні. Гэта так прыгожа, так уразіла! Такое адчуванне, што пасля прагляду відэа нешта прачнулася ўва мне на генным узроўні. Я яшчэ тады падумала: «Чаму ў Вільні можна, а ў нас не? Гэта ж наогул наша!» Брала потым яго амаль на кожны марш.
На балконе ў нас таксама ўвесь час вісеў сцяг, пакуль каля нашага дома не адбылося мерапрыемства, куды прыязджалі першыя асобы. Прыйшоў участковы і сказаў: «Вы правільна зрабілі, што адчынілі дзверы, інакш мы б рэзалі».
Зараз пішу лісты ў турмы. З ліпеня ў мяне ўжо вялікі стос. Над адным хлопцам узяла апеку. Мяне вельмі кранула яго гісторыя, і калі ён сядзеў на Валадарцы — насіла яму перадачы, вітаміны, лекі. Зараз перыядычна раблю грашовыя пераводы, афармляю падпіскі. Пісала Ціханоўскаму. Памятаю, у лісце перажывала, што мой сын можа не паступіць, а Сяргей мяне супакойваў. Я дзіўлюся: пішаш людзям, каб іх падтрымаць, а атрымліваеш яшчэ большую падтрымку сам. Гэта ўражвае.
Алег, 49 год, менеджар
Яшчэ з 1988 года, як я пайшоў вучыцца, хадзіў на зборкі Пазняка, дык ён мне падараваў такі сцяжок бчб на іголцы. Потым узгадваю, як ездзілі на футбол у Вільню — я быў фанатам мінскага «Дынама» — і вось тады хлопцы вазілі за сабой бчб-сцяг. У мяне такі самапальна зроблены таксама быў, але ахова неяк адабрала на стадыёне. Памятаю, дзесьці ў сярэдзіне сектара яго выкінеш, дык пакуль міліцыянер даляціць — сцяг ужо тры колы зробіць. Многа хто насіў тады. Нават вясельная фотка ў мяне пад «Пагоняй» і сцягам ёсць.
На мітынгі ў падтрымку Святланы Ціханоўскай, а пасля і на нядзельныя маршы, каб абазначыць, што мы з рэгіёнаў, вырашылі браць менавіта маладзечанскі сцяг. У нейкую з нядзель мяне затрымалі. Трохі газамі пырснулі. Да дванаццатай гадзіны ночы пратрымалі ў РУУСе, пасля зноў прыехаў АМАП і сталі грузіць у аўтазакі — этапіравалі ў Жодзіна. Мы ўсю дарогу стаялі на каленях з рукамі ўгору.
Мясілі ўсіх запар. Адзін стоміцца, іншы падхоплівае. Хлопца з доўгімі валасамі каля мяне за бчб-гумку асобна мясілі. Хадзілі сярод нас і гаварылі, што робяць выхаваўчую работу. Быццам бы яны — гэта нашыя бацькі, якія нам у дзяцінстве мазгоў не ўставілі. Казалі, што нас меншасць, мы не народ, быдла, усіх пераб’юць, перасадзяць. З сукамернікамі потым зрабілі зрэз, колькі хлопцаў сядзіць з вышэйшай адукацыяй. Атрымалася дзевяць з дванаццаці.
Два дні да суда сядзеў у Жодзіне — далі штраф. Сцяг быў увесь гэты час са мной у заплечніку.
Шманалі два разы: спачатку на РУУСе, потым на турме. У Жодзіне раздзявалі да нуля і заплечнік шманалі. Але я не ведаю, чаму не знайшлі, мо не звярнулі ўвагі. Бо калі я выйшаў з турмы, не ведаў, ёсць ён там яшчэ ці няма. Палез, гляджу — ляжыць. У мяне такі капюшон ад курткі быў, які я адшпіліў і на яго завязаў. Гэтаму сцягу гадоў сем. Я баяўся, каб не адабралі, бо ён са мной паўсюды пабываў: і ў Грузіі, і ў Італіі, і ва Украіне.
Бывае, ездзім пакатацца на лыжах, дык чапляю на куртку. З гары нясешся, а ён за мной лунае. А яшчэ традыцыя ёсць — з сябрамі на плыце плаваць. Дык адзін бярэ сцяг ПДВ, я маладзечанскі, а трэці — бчб. Так па Віліі і ходзім.
Сергій, 40 год, музыка
Бел-чырвона-белыя жалюзі на сваё акно я павесіў напрыканцы жніўня. Гэта адбылося пасля майго шчыльнага знаёмства з АМАПам. Мяне схапілі, калі я проста сядзеў у машыне. Выцягнулі, збілі і катавалі шокерам.
БЧБ-колеры для мяне — найперш нават не гістарычная, а менавіта хрысціянская сімволіка. «Белае адзенне, што скрываўлена», — такі вобраз мы бачым у кнізе Апакаліпсіс, дзе Бог паўстае перад Янам Багасловам менавіта ў такім абліччы.
Для мяне з’яўляюцца вялікімі героямі людзі, якія змагаюцца за сцяг праз пабоі і пераслед. Я не ведаю, што яны ўкладаюць у яго значэнне. Магчыма, настолькі ўсё прагніла, што людзі хапаюцца хоць за нешта, каб абазначыць сваё імкненне да святла. Магчыма, сцяг зараз — гэта тое, што дае надзею.
Але калі гаворка ідзе пра мой дом, то я адмыслова павесіў жалюзі і не збіраюся іх здымаць. Яны паказваюць мой хрысціянскі светапогляд. У снежні, калі мяне не было дома, прыйшоў міліцыянер і стаў крычаць праз веснікі: «Здымайце ваш сцяг, а то будзе горш!» Жонка тады адказала, што ў нас няма сцяга, гэта ж жалюзі. У выніку вырашылі зрабіць яшчэ больш відавочны хрысціянскі сімвал. На белай частцы павесілі чырвоныя колы. Атрымаўся сімвал японскага сцяга — узыходзячае сонца. У Бібліі таксама сустракаецца вобраз Бога як сонца праўды. Чаму не? І мы хочам, каб сонца праўды ўзышло над Беларуссю.
Калі міліцыянер прыехаў другі раз, мы яму паказалі, што ў нас атрымалася. А ён у адказ: «Вы хочаце замаскіраваць месца злачынства?! У вас быў сцяг! Жалюзі вы толькі зараз павесілі!» Так атрымалася, што ва ўчастковага ці то камера дрэнная, ці то цёмна было, але на ягоным фота гарызантальныя пласціны зліліся і стала не так заўважна, што гэта менавіта жалюзі. Я яму нічога не даказаў і атрымаў позву. Адбыўся суд, на якім былі сведкі, прынеслі мае станоўчыя характарыстыкі. Потым адбылося абскарджанне. Суддзя мне нават задаў пытанне, дзе гэта мы знайшлі ў Бібліі пра хрысціянскую сімволіку, і я працытаваў.
Ёсць цікавая кніга прарока Ісаі, у якой ён кажа ад асобы Бога, што нават калі вашыя грахі будуць барвовыя, то я, як белы снег, іх выбелю. То-бок гэта абяцанне Бога ачысціць нас. Хрысціяне вераць, што Ісус Хрыстос сваёй крывёй заплаціў за грахі людзей. І калі людзі ў гэта вераць, то адплата залічваецца. Зразумела, што чырвоны — гэта кроў, а белы — гэта святасць, чысціня, дараванне. Але ўсё адно мне прысудзілі штраф. У квітанцыі я так і пазначыў — штраф за веру ў Бога.
Людміла, 35 год, медсястра
Для мяне бела-чырвона-белы сцяг — гэта ўспамін дзяцінства, калі ў кніжках, па якіх мы вучыліся, распавядалася пра «Пагоню» і сцяг. Гэта тыя сімвалы, якія хочацца вывучаць, прысвяціць ім свой час і свае інтарэсы.
Памятаю, як у адзін з дваровых вечароў у нас была лекцыя, прысвечаная ім. Яна не магла скончыцца, бо людзям было настолькі цікава, яны задавалі і задавалі пытанні. А пасля я прыйшла дамоў і яшчэ паўночы чытала гісторыю.
За фотаздымак са сцягам мне далі 12 сутак. Мяне затрымалі пасля аднаго з жаночых дэмаршаў, дзе дзяўчаты хадзілі з кветкамі. Мне захацелася зрабіць здымак са сцягам каля помніка на плошчы Перамогі. Ужо калі я сышла, хвілін праз пяць пад’ехаў бусік. Склалі пратакол за «масавае мерапрыемства — адзіночны пікет».
Другі раз трапіла на 25 сутак, калі ў адну з нядзель проста ішла па сваіх справах недалёка ад дому. Потым высветлілася, што дзесьці побач была нейкая актыўнасць. Але ў тыя дні па нядзелях часта бывала нейкая актыўнасць. Ты ж не можаш узяць мапу і там крыжыкам пазначыць, дзе ты можаш хадзіць, а дзе не! Ці зусім не выходзіць з дому?
Так атрымалася, што ў кішэнях у мяне ляжалі пальчаткі ў бела-чырвона-белых колерах. Іх знайшлі пазней пры апісанні рэчаў. Памятаю, у судзе сведка сказаў, што я ўдзельнічала ў акцыі, махала сцягамі, і асобна звярнуў увагу, што на мне былі пальчаткі. Мяне гэта рассмяшыла, бо гэта была няпраўда. Таму гэтыя пальчаткі сталі сімвалам таго затрымання.
Я іх набыла ў пачатку восені, калі стала холадна. Лічу, калі адзенне не парушае правы і не крыўдзіць іншых людзей — гэта справа кожнага асабіста, што яму апранаць. Былі часы, калі я сапраўды баялася насіць гэтыя пальчаткі, хоць і разумела, што нічога не парушаю. Цяпер не баюся, за зіму знасіла іх да дзірак. Здаецца, што я ўжо за іх адседзела.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Івонка Сурвіла - беларусам: Вашая салідарнасьць, гераізм, любоў да свае Бацькаўшчыны перамогуць рэжым

maintext:
Івонка Сурвіла — беларусам: Вашая салідарнасьць, гераізм, любоў да свае Бацькаўшчыны перамогуць рэжым 5 25.03.2021, 9:37
1,600
Івонка Сурвіла
Старшыня Рады БНР павіншавала з Днём Волі.
Старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі Івонка Сурвіла зьвярнулася да беларусаў у сувязі з гадавінай абвяшчэньня незалежнасьці БНР.
«Ад імя Рады Беларускай Народнай Рэспублікі вітаю вас з угодкамі таго слаўнага дня, калі наш народ стварыў, пасьля доўгае няволі, сваю першую мадэрную незалежную дзяржаву, Беларускую Народную Рэспубліку, — пачынае свой зварот старшыня Рады БНР. — Прысьвячаю свой сёлетні зварот героям, якія выйшлі пасьля жнівеньскіх «выбараў» сотнямі тысяч на вуліцы нашых гарадоў пад бел-чырвона-белымі сьцягамі, і ўсім беларусам замежжа, якія падтрымалі іх у змаганьні за праўду і людзкую годнасьць, адабраныя ў іх 26 гадоў таму здраднікам на службе суседняй імпэрыі».
«Хачу сказаць усім вам, мае дарагія сябры, як моцна ганаруся вамі. Тры гады таму, з нагоды 100-годзьдзя БНР, я выказала веру, што вы, нашая моладзь, вызваліце Беларусь ад дыктатуры, і што нягледзячы на тое, што вы цярпелі 26 гадоў пад ботам камуністычнага спадкаемца, вашая нябачная зброя — вашае пачуцьцё прыналежнасьці да беларускае зямлі і вашая генэтычная памяць — перамогуць усе перашкоды на вашай дарозе, а менавіта — страх, на які разьлічваў дасюль несумленны ўзурпатар, фальшуючы выбары», — сказана ў звароце.
«Працэс пачаўся, — перакананая Івонка Сурвіла. — Веру, што зьдзек, які рэжым яшчэ ўсё дазваляе сабе, хутка саступіць сьветлай, вольнай і дэмакратычнай Рэспубліцы Беларусь. А ў міжчасе, моцна прашу вас — не губляйце надзеі! Заставайцеся зьяднанымі і салідарнымі пад знакам Пагоні. Вашая салідарнасьць, ваш гераізм, вашая любоў да свае Бацькаўшчыны і да найбліжэйшых вам людзей, вашых братоў і сёстраў беларусаў, перамогуць нялюдзкі рэжым, які ўжо 26 гадоў зьдзекуецца з вас. Веру, што, як гэта абяцае наш нацыянальны гімн, разам мы «адродзім жыцьцё рэспублікі сваёй». Дык — дай Божа! Жыве Беларусь!»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Новая песня Маргарыты Ляўчук і блогера Андрэя Павука.

title: "Выйду у Дзень Волі!"


authors:
Леонид Невзлин
Ирина Халип
Андрей Санников
Сяргей Законнікаў

maintext:
Беларусам трэба быць пільнымі і змабілізаванымі 2 Сяргей Законнікаў
9.03.2021, 12:37
Сяргей Законнікаў
Захаваць нацыю і незалежнасць мы зможам толькі самі.
Дыктатары прысабечылі права рашаць за народ, падмяняюць сваёй асобай дзяржаву. На палітычнай карце свету не стала беларусаў і расіян, засталіся А. Лукашэнка і У. Пуцін. Яны маюць абсалютную ўладу, кантралююць вертыкаль, усё падганяюць пад уласныя прыдумкі, якія вельмі часта бываюць архаічнымі і недарэчнымі. Грамадзянам застаецца адно — выконваць каманды.
Усталяванню аўтарытарных сістэм спрыялі не толькі постсавецкія «абарыгены», затаптаныя таталітарызмам, але і многія заходнія палітыкі, дэманізуючы нахабных індывідаў, гуляючы ў «выхаваўчую дыпламатыю».
Звычайныя вясковы і гарадскі «сыны вуліцы», дарваўшыся да прэзідэнцкіхкрэслаў у параўнаўча маладым узросце, уявілі сябе «вершителями народных судеб», «мессиями», хоць да старасці захавалі філасофію нішчымнага маленства: вырываць дары лёсу не здольнасцямі, а пераважна інтрыгамі, шантажом і сілай. «Харызматычнымі і ўдачлівымі палітыкамі» яны бачацца абываталям, якія прывыклі рабалепстваваць перад пасадамі і начальнікамі.
Беларусы памятаюць жнівеньскія і вераснёўскія дні 2020 года: страх рэжыму, няўменне чыноўнікаў гаварыць з пратэстуючымі грамадзянамі, якія адчулі сябе важнай фігурай на палітычным полі. Сітуацыя была складанай, аднак народныя сілы мелі перавагу.
Грамадзянам Беларусі думалася, што дыктатар, не падтрыманы большасцю выбаршчыкаў, прызнае паразу і сыдзе. Але аказалася, што ўлада, якую так апантана любіць А. Лукашэнка, важней народа. Гаворку з людзьмі ён звёў да выкарыстання дубінак, куляў, светлашумавых гранат, калючага дроту, вадамётаў, аўтазакаў і турмаў. Толькі і рэпрэсіі сілавікоў не зламілі грамадзян.
Але якраз у самы напружаны момант у канфлікт умяшаўся У. Пуцін з грашыма і «рэзервам сілавікоў на мяжы з Беларуссю». Гэта быў чарговы «падарунак» беларусам ад фанабэрыстага расійскага двухгаловага арла, які даўно стаў драпежным крумкачом у стаўленні да суседніх і нават далёкіх народаў.
Акрамя таго, да канца даціснуць дыктатуру не дапамог Еўразвяз, які гнеўна асуджае А. Лукашэнку, лічыць яго нелегітымным, захапляецца выключным гераізмам беларусаў, але абыходзіцца «камарынымі ўкусамі», не прымаючы эфектыўных караючых санкцый за фальсіфікацыю выбараў і рэпрэсіі.
Прагматыка еўрапейскіх палітыкаў зразумелая, на іх ціснуць нацыянальны бізнес і лабісты беларускіх алігархаў. Але як тады спыніць рэжым, які на вачах усяго свету тэрарызуе наш народ?
Беларусы кожны дзень ідуць пад дубінкі амапаўцаў, арыштоўваюцца, зневажаюцца рашэннямі судоў, пакутуюць у турмах. Так не павінна быць!
Тэма стасункаў Беларусі і Расіі жыве ў маёй паэзіі і публіцыстыцы здаўна. Цытую верш «Пацалунак крумкача», напісаны ў пачатку студзеня 1996 года:
Беларусь адкрыла вочы,
Каб свой вольны шлях пачаць,
Ды за ёю пільна сочыць
Хцівы назірк крумкача.
Ёй, пакуль што ледзь відушчай,
Лёгка зблытаць ноч і дзень.
На лугі, палі і пушчы
Наплывае змрочны цень.
Як раней, жаніх глюгаты
Да галубкі прыстае,
У агромністую хату
Цягне, валачэ яе.
Ён на шлюб чакае згоды…
Хоць ты смейся, хоць ты плач –
Не пускае на свабоду
Птушку ўчэпісты крумкач.
Шэпча: «Ты адна такая…
Без цябе — ну як мне жыць?..»
Абдымае, прыціскае
Так, што можа задушыць…
Ёсць у нас з няволі выйсце:
Стаць — плячо каля пляча,
І тады вачэй не вып’е
Пацулунак крумкача.
Прайшло 25 гадоў. Сітуацыя вярнулася «на круги своя». Беларусы трапілі ў палітычны тупік, створаны дыктатарам. А. Лукашэнка перашкаджае давесці пратэстную волю народа да лагічнага завяршэння. А пуцінская чэкісцка-армейска-алігархічная Расія мае магчымасці даціскаць «незгаворлівага суседа» да такой інтэграцыі, якая можа перарасці ў каланіяльную залежнасць.
Якраз такую небяспеку стваралі «саюзная дзяржава» і «халява» ад багацейшага суседа, якім радаваліся А. Лукашэнка і яго электарат у 90-х гадах ХХ стагоддзя. Тады ў публікацыях я выступаў катэгарычна супраць. Нават першакласнік ведае, што вялікая рыбіна заўжды заглынае меншую, што за ўсё трэба плаціць.
З самага пачатку Беларусі неабходна было будаваць стасункі з Расіяй не на хісткім грунце «гарачых абдымкаў», а на прыязным, адкрытым партнёрстве.
Цяпер усё ахутана цемрай. Важныя моманты палітычнага і эканамічнага жыцця дзвюх краін засакрэчаны, прапаганда пераключае ўвагу беларусаў і расіян на пустыя праблемы. Пад шум пра прыдуманую на хаду рэформу Канстытуцыі РБ або пра вяртанне помніка Дзяржынскаму на Лубянку ідуць фарсіраваныя інтэграцыйныя перамовы, у якіх на першы план выступілі падатковая сістэма, кааперацыя ў ВПК, узмацненне абарончага саюзу, сумеснае інфармацыйнае супрацьстаянне «варожым СМІ».
Прыўладныя палітолагі бяруць чужыя ідэі і выдаюць іх за вынаходніцтвы А. Лукашэнкі. Так выглядае «міратворчая задума» зрабіць Беларусь мастом сувязі паміж Усходам і Захадам.
Гаворка пра гэта вялася ў першыя месяцы незалежнасці. Але каб будаваць мост, трэба зацікаўленасць, разуменне, давер, праўдзівасць з двух берагоў. А цяпер у А. Лукашэнкі і У. Пуціна паўсюль, як унутры, так і звонку ў Еўропе, — адны ненавісныя «ворагі».
У геапалітычным сэнсе мы жывем на тэктанічным разломе, на стыку дзвюх глабальных цывілізацый — Еўропы і Азіі. Беларусь — краіна еўрапейская, кампактная, а Расія — еўраазіяцкая, велізарная, з мноствам нацыянальнасцяў. Выразна бачна ментальная непадобнасць беларусаў і расіян. Мы павінны ісці на свабоду, падтрымліваючы адзін аднаго, але ўласнымі шляхамі.
Пытанне з А. Лукашэнкам вырашыцца, будзе ліквідавана важная прычына нашага «васальства». Аднак небяспека страціць незалежнасць застаецца. Мы сціснуты накінутай удаўкай эканомікі і мілітарысцкай валтузні. Змрочныцень крумкача сыходзіць з Беларусі не збіраецца. Устрапянуліся нават расійскія імперскія мастадонты У. Жырыноўскі, Г. Зюганаў, А. Праханаў.
Захапіць уладу нацэліліся крамлёўская агентура і прарасійскія кадры, якіх шмат сярод мясцовых вертыкальшчыкаў і сілавікоў. Усцягванне на трон новага дыктатара таксама не выключана.
Беларусам трэба быць пільнымі і змабілізаванымі на тое, каб даць адпор усім прыхаваным хітрыкам. Тут нам ніхто не дапаможа, захаваць нацыю і незалежнасць мы зможам толькі самі.
Нягледзячы на вялікадзяржаўніцкую пыху, расіяне, за выключэннем самых ашалелых ад «скрепов» і «богоизбранности», прыязна ставяцца да беларусаў. Мы таксама паважаем разумных, адэкватных у паводзінах суседзяў.
Менавіта на каштоўным народным пазітыве, які супраціўляецца хцівым прыдумкам дыктатараў, сілавікоў і алігархаў, трэба будаваць добрыя, узаемавыгадныя стасункі паміж суверэннымі краінамі.
Сяргей Законнікаў, sn-plus.com
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Андрей Санников
Константин Скуратович
Владимир Халип

title: У Беларусi нарадзiлiся тысячы герояў

maintext:
У Беларусi нарадзiлiся тысячы герояў Сяргей Законнікаў
3.03.2021, 15:36
Сяргей Законнікаў
Прыгожыя, душэўныя, смелыя і непахісныя ў супрацьстаянні.
Сітуацыя ў Беларусі застаецца складанай, але не такая, якой яе паказваюць прапагандысты і сілавікі, узнагароджаныя медалямі і ордэнамі. Народны пратэст не «сдулся», як задаволена лічыць рэжым, а, нібыта магма ў вулкане, спее, каб з новай сілай выбухнуць грознай лавай.
У наш час стала немагчымым схаваць праўду. Палітычная актыўнасць нацыі, магутны мірны пратэст, шматтысячныя маршы сталі ў 2020 годзе важнай навіной у свеце. Асвятленне супрацьстаяння паміж народам і рэжымам працягваецца.
Увага міжнароднай супольнасці цяпер прыкавана да неймаверна жорсткай судовай расправы над сотнямі мірных грамадзян Беларусі, над журналістамі, якія выконваюць прафесійны абавязак. Трэба сказаць праўду: у Беларусі грамадзянскай вайны ў класічным азначэнні няма, бо адна частка народа не ваюе з другой. Ёсць подлыя даносы, дробнае паскудства і агрэсіўныя выпады самых зацятых «ябатьков-забатьков», але гэта — з’явы лакальныя.
У рэальнасці ідзе маштабная рэпрэсіўная зачыстка дыктатарам абуджанага грамадства ад імкнення да свабоды, праўды, законнасці і справядлівасці.
Цяпер людзі тысячамі не выходзяць на вуліцы з пратэстам па прычыне неспрыяльнага надвор’я і татальнага «хапуна». Але маршы ў дварах, акцыі салідарнасці з палітычнымі вязнямі не спыняюцца. Дубінкі, кулі, аўтазакі, знясільваючыя суды і турмы не здольныя памяняць чалавечыя сэрцы і душы, знішчыць унутраную свабоду беларусаў.
Мая гаворка пойдзе пра цікавы аспект у палітычнай і прававой рэчаіснасці. Прадстаўнікі дыктатуры здаўна выяўляюць вялікую нянавісць і жорсткасць да палітычных апанентаў, а цяпер і да большасці народа, але адначасова патрабуюць далікатнага стаўлення да сябе.
Варта згадаць загадкавыя знікненні і смерці палітыкаў, грамадскіх дзеячаў, журналістаў, пасадкі за турэмныя краты знакавых постацяў у эканоміцы, разгоны мірных маніфестацый, стварэнне «кішэннага» парламента, закрыццё свабодных СМІ, ліквідацыю незалежных судоў, каб зразумець, што гвалт у Беларусі — гэта не лакальныя праявы або перабор у жорсткасці канкрэтных выканаўцаў, а сутнасць дыктатарскай сістэмы.
У народзе ёсць выслоўе: «Ведае кошка, чыё сала з’ела». Яно згадваецца, калі бачыш выкрутасы вертыкальшчыкаў і сілавікоў па забеспячэнні сабе недатыкальнасці цяпер і на будучыню. А. Лукашэнка на гэтак званым «Всебелорусском народном собрании» завёў яшчэ не чутую «шарманку»: «Главное мое условие ухода из власти: в стране мир, порядок, никаких протестных действий, не переворачивать страну, высказывать в рамках закона мнение. Второе условие: если сложится так, что к власти придут не те, и у них будут другие взгляды, вторым пунктом мы запишем, что ни один волос с вас, сторонников нынешнего президента, упасть не может». Дарэчы, такі настрой пошуку далікатнасці нарадзіўся і ў Крамлі, указ пра ўласную недатыкальнасць падпісаў расійскі правіцель У. Пуцін.
А прысутныя ў Палацы рэспублікі з каменнымі, змрочнымі тварамі слухалі новыя матывы ў «песнях» традыцыйнага «саліста».
Чыноўнікі, сілавікі Беларусі і Расіі забяспечваюць сабе «недатыкальнасць», якой няма нідзе ў іншых краінах, прыняццем падагнаных пад сітуацыю законаў. Іх задача — пазбавіць людзей юрыдычных магчымасцяў у адстойванні правоў і свабод, любымі спосабамі падавіць пратэсты. Падобную сітуацыю характарызаваў славуты Цыцэрон: «Чым бліжэй крах імперыі, тым больш вар’яцкія яе законы».
Зменамі ў заканадаўстве два народы ўзяты ў ціскі так, што не могуць паварушыцца і нават адкрыць рот, каб нешта вымавіць у абарону праўды і справядлівасці.
Мяне ўзрушыла жангліраванне чыноўнікаў і сілавікоў у публічных заявах такімі паняццямі, як «нацызм» і «фашызм». Міністр замежных спраў У. Макей сказаў, што пратэст народа вядзе да «фашиствующей демократии»(!). Зноў робіцца дэмагагічны кульбіт, апанентам прыпісваецца тое, што вытварае сам рэжым. Хто малоціць дубінкамі дзяўчат, жанчын, падлеткаў? Хто б’е нагамі ляжачых людзей? Хто ставіць на доўгі час затрыманых ля сцяны з узнятымі ўгару або зведзенымі на патыліцы рукамі, як гэта было ў 1941 годзе з савецкімі ваеннапалоннымі? Хто труціць пратэстуючых газам? Якраз акупанцкія паводзіны амапаўцаў і іншых сілавікоў на вуліцах і ў дварах выклікаюць народнае абурэнне.
Усе акупанты дамагаюцца пасіўнасці, абыякавасці, рабскай пакорлівасці ад насельніцтва. Нямецкія ідэолагі ў час апошняй вайны дакладвалі з Мінска ў Берлін пра «пасіўнасць і палітычную тупасць беларусаў», але ўсё скончылася гераічнай падпольнай і партызанскай барацьбой з фашыстамі.
Дыктатарскія чыноўнікі і сілавікі да 9 жніўня 2020 года радаваліся, што кар’ера будуецца на «тишайшей ниве», сярод «самого покорного населения», спадзяваліся на «толерантность и отсутствие агрессии» (цытуюцца словы з інтэрв’ю кіраўнікоў Беларусі), а таму былі страшэнна абураны пратэстамі.
У многіх сілавікоў нічога не звязана з Беларуссю. Нарадзіліся па-за межамі, вучыліся ў Расіі. Для іх наша зямля і народ — гэта толькі атрыбуты месца службы і пражывання. Адсюль такое жорсткае стаўленне да «абарыгенаў».
Пры ўсёй павазе да нармальных праваахоўных органаў, за працай якіх на масавых акцыях мне давялося назіраць у Італіі, Францыі, Германіі, ЗША, Даніі, падкрэслю, што не на іх трымаецца любая краіна. Яе хрыбет — людзі, якія ствараюць нацыянальны прадукт. Цывільны народ асноўны ў грамадстве, а сілавікі, якіх ён корміць і забяспечвае, абавязаны дапамагаць мірна жыць і працаваць. У нас жа ўсё наадварот. Народ стаў рабом у сілавікоў.
Стварэнні з чалавечым тварам, лексіка якіх на 50% складаецца з мата, прытым няма розніцы колькі і якіх лычак або зорачак на пагонах, якія б’юць і катуюць, называюць людзей «животными», раптам перайшлі ў сатус надта далікатных, залямантавалі пра парушэнне «этики», пра тое, што іх абражаюць, пагражаюць ім і сем’ям, «даже применяют физическое воздействие». Не смяшыце народ галаслоўнай балбатнёй! А ўрэшце трэба не парушаць службовыя абавязкі, і ніхто вас не пакрыўдзіць.
Але адважны далікатны кантынгент без двухкосся ў Беларусі ёсць. Героі былі не толькі ў гісторыі, тысячы нарадзіліся цяпер. Я захапляюся мужнымі хлопцамі і мужчынамі, але які цуд нашы юныя дзяўчаты, сталыя жанчыны і мудрыя бабулі — прыгожыя, душэўныя, смелыя і непахісныя ў супрацьстаянні!
Інтэрнэт даносіць мілыя абліччы, разумныя словы, нацыянальную сілу і энергію прадаўжальніц беларускага роду ў вечнасці. Яны ёсць, таму змаганне за свабоду — не безнадзейнае.
Мы пакуль стаім на першай прыступцы палітычнай культуры і актыўнасці, але любоў да неўміручай беларускасці дае падставы спадзявацца, што з кожным новым крокам ісці ў будучыню будзе лягчэй і радасней.
Сяргей Законнікаў, sn-plus.com
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Андрей Санников
Леонид Невзлин
Андрей Шарендо

maintext:
Чатыры гады таму ў Слоніме адбыўся Марш недармаедаў 19.03.2021, 21:53
фота: racyja.com
У Маршы прынялі ўдзел больш за 300 слонімцаў.
19 сакавіка 2017 года ў Слоніме адбыўся Марш недармаедаў, які арганізавалі сябры Слонімскага згуртавання дэмакратычных сіл, паведамляе «Радыё Рацыя».
У Маршы прынялі ўдзел больш за 300 слонімцаў.
Каля райвыканкама ўдзельнікаў марша сустрэў былы старшыня Слонімскага райвыканкама Алег Таргонскі, а таксама іншыя вертыкальшчыкі.
фота: racyja.com
Людзі абураліся тым, што ў Слоніме няма працы, што падчас прэзідэнцтва Лукашэнкі, у горадзе закрылі такія прадпрыемствы, як фабрыку “Тэкстыльшчык”, пер’е-пуховых вырабаў, сельгастэхніку, аўтарамонтны завод і іншыя прадпрыемствы. Старшыня райвыканкама Таргонскі тады казаў, што гатовы да кампрамісу, а таксама абяцаў, што пасля Маршу нікога не будуць арыштоўваць. Кампрамісу ніякага не атрымалася, а ў той дзень быў арыштаваны адзін з актывістаў Маршу – слонімец Віктар Марчык.
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Цана свабоды

maintext:
Цана свабоды Вячаслаў Барок, krynica.info
22.03.2021, 13:55
Вячаслаў Барок
Бога і свабоду дасягае той, хто трымаецца прынцыпа альбо ўсё альбо нічога.
Хто б з нас не хацеў стаць сведкай такога моманту, калі сляпы раптоўна пачынае бачыць, а спаралізаваны хадзіць? Хто б не хацеў пабачыць, як, дзякуючы аднаму прамоўленаму слову, памерлы раптам выходзіць з магілы, а марская стыхія цалкам суцішаецца?
Ўсё гэта можна было назіраць, калі Ісус дэманстрыраваў людзям прысутнасць Бога і Бог асаблівым чынам дакранаўся зямнога жыцця чалавека. Галодныя насычаліся, хворыя аздараўляліся, зняволеныя атрымоўвалі свабоду. Не магло быць інакш, бо там “дзе Дух Гасподні, там свабода” (пар. 2 Кар 3,17) — так пісаў Апостал Павел.
Думаю, Бога які чыніць такія знакі, былі б не супраць убачыць нават і тыя, хто ў Яго не верыць.
Ці магчыма такога Бога пабачыць сёння ў свеце? Бога, які адказвае на кожнае запатрабаванне чалавека і дае паўнакроўнае жыццё і свабоду.
Ісус, калі пачуў, што нейкія грэкі (Ян 12,20), будучы ў Іерусаліме, таксама хацелі б Яго пабачыць, не назначае ім гадзіну спаткання, але пачынае гаварыць пра тое, што настала гадзіна Яго ўслаўлення і, што толькі тое зерне, якое памірае прыносіць плён.
Са слоў Збаўцы вынікае, што Бога пабачыць можна, і можна стаць не толькі сведкай таго, як Ісус кагосьці іншага ставіць на ногі, корміць, вызваляе з няволі спаралізавання ці апанавання ўлады сатаны, але можна самаму ва ўсім гэтым паўдзельнічаць і пасмакаваць новага свабоднага жыцця.
Можна развітацца з прыгнечанасцю, дэпрэсіямі і разчараваннямі. Узамен усяго гэтага атрымаць арліныя крылы (пар. Іс 40,31) і не проста жыць, а лятаць. І быць па-сапраўднаму свабодным.
Гэта ўсё магчыма, аднак пры ўмове, што чалавек, як тое пшанічнае зерне, дзеля новага і свабоднага жыцця, будзе гатовы памерці.
Гэта і ёсць цана свабоды — жыццё чалавека. Свабодным можа быць толькі той, хто ідзе да новага жыцця не азіраючыся назад. Нездарма ж Ісус казаў: «Ніхто з тых, хто паклаў руку сваю на плуг і азіраецца назад, не надаецца да Валадарства Божага» (Лк 9,57-62).
Бога немагчыма пабачыць і, адпаведна, атрымаць свабоду, калі ўвесь час будзеш узгадваць ранейшае жыццё ў няволі і рабстве. Ізраільцяне якія выйшлі з няволі егіпецкага фараона і ў пустыні ўзгадвалі рыбу, агуркі, дыні, часнок і цыбулю (Ліч 11, 5) — усё тое елі ў Егіпце, да Зямлі абяцанай так і не дашлі. Яны ўсе вымерлі. Бо ім трэба была не свабода і новае жыццё, але фараон, які гарантаваў задарма рабскія харчы выжывання. У Зямлю абяцаную ўвайшло новае пакаленне.
Немагчыма атрымаць новае жыццё і свабоду, калі ўвесь час будзеш узгадваць і чапляцца за жыццё старое.
Бога і свабоду дасягае той, хто трымаецца прынцыпа альбо ўсё альбо нічога. Альбо свабода, альбо смерць. Трэцяга не дадзена. Хрыстос пайшоў на крыж і смерць, каб нам дараваць вызваленне ад рабства граху і зла.
“Хто любіць жыццё сваё, загубіць яго; а той, хто ненавідзіць жыццё сваё на гэтым свеце, захавае яго для вечнага жыцця”(Ян 12, 25) — казаў Ён напярэдадні сваёй смерці.
Яго ўслаўленне і смерць на крыжы гаворыць аб тым, што свабода не даецца, свабода здабываецца; і дасягаецца яна тады, калі на шалі кладзецца жыццё цалкам і без рэшты.
Ацэнім сваю свабоду, у кошт свайго жыцця, свабоднымі будзем. Калі не, то згубім і тое рабскае існаванне, якое маем.
І толькі ад нас саміх залежыць, што пабачым заўтра: Бога і свабоду, ці прыніжэнне і разчараванне.
Бог не супраць дапамагчы — Ён толькі чакае ад чалавека агучанай ім цаны на сваю свабоду.
Ксендз Вячаслаў Барок, krynica.info
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Беларуска з Каліфорніі: Мы яшчэ самі будзем здзіўляцца, на што здольныя 19.03.2021, 11:15
Як дыяспара ў ЗША спрыяе ўвядзенню санкцый і падтрымлівае землякоў.
Надзея Нортан – мінчанка, якая ўжо 10 гадоў жыве ў каліфарнійскім горадзе Санта-Круз. А яшчэ яна нефармальны лідар згуртавання беларусаў Сан-Францыска, натхняльніца, арганізатар і непасрэдная ўдзельніца дзясяткаў акцый салідарнасці з Беларуссю.
Пра тое, як каліфарнійскія беларусы перайшлі ад культурніцкіх спраў да палітыкі, ці складана «запусціць» санкцыі і што яднае людзей, нягледзячы на часовую і геаграфічную адлегласці, Надзея распавяла ў інтэрв’ю «Салідарнасці».
– Яшчэ 9 жніўня, у дзень выбараў, мы бясспрэчна ведалі, што выйдзем у знак салідарнасці, бо ніхто не мог сядзець дома і ўсім было важна знаходзіцца разам. На жаль, у Каліфорніі няма магчымасці прагаласаваць – тут няма беларускіх амбасадаў і кансулятаў.
Аднак некалькі чалавек з нашай суполкі, ведаю прынамсі пяцёх, паехалі ў Нью-Ёрк i Вашынгтон, і прымалі там вельмі актыўны ўдзел у працэсе выбараў – двое нават былі назіральнікамі ў Вашынгтоне…
Мы тым часам проста сабраліся разам і праглядалі ў тэлефонах, што ж там адбываецца ў Беларусі. На адзін з забароненых на сёння тэлеграм-каналаў праз нейкія проксі-серверы ўсё ж даходзілі звесткі пра тое, што адбываецца. Спярша была разгубленасць – ты глядзіш на здымкі параненых людзей, на відэазапісы з выбухамі светлашумавых гранат, і думаеш, што гэта не можа быць праўдай, але разам з тым знаходзіш гэту інфармацыю на тым рэсурсе, які не будзе ў падобнай сітуацыі хлусіць…
Пасля быў вельмі цяжкі перыяд, з якім сутыкнуліся, напэўна, усе беларусы ва ўсім свеце – але, канешне, перадусім у самой Беларусі – немагчымасць звязацца з сябрамі, даведацца, што з імі. Бо мы ж прызвычаіліся па месенджарах хутка звязвацца, а тут сувязі няма, ніякай, і ты не ведаеш, што рабіць. У нас было, мабыць, нават больш інфармацыі ў параўнанні з вамі. Хай некалькімі радкамі, але звесткі паступалі, агульная карціна вымалёўвалася і было зразумела, што прычына не ў тым, што, крый Божа, усіх забілі, а ў тым, што адключаны, заблакаваны інтэрнет.
Спачатку было адчуванне бездапаможнасці.
– Думаю, як і ўсе беларусы ў свеце, мы былі вельмі ўзрушаныя – хацелася нешта зрабіць, дапамагаць, выказацца. Пасля ўсіх навінаў з Беларусі мы не маглі спаць: хто чытаў навіны, хто перасылаў грошы родным, але было відавочна, што трэба выходзіць і нешта рабіць, – згадвае Надзея. – Хацелася чагосьці такога паяднаўчага, каб паказаць: мы – ёсць, мы – разам.
У тэлеграме прапанавалі зрабіць вялізны сцяг, і ад гэтай прапановы да рэалізацыі прайшло менш за суткі. Адразу сабралі грошы, знайшлі і краму, дзе была вялікая колькасць патрэбнай тканіны, і машыну, каб усё прывезці, і швейную машынку, і памяшканне.
– Утрох нашы «беларускія ткачыхі з Сан-Францыска», дзве Кацярыны і Крыстына, дзесьці за 12 гадзінаў пашылі – уявіце сабе – 25-метровы сцяг. Тыя, хто шые, мяркую, зразумеюць, які быў велізарны імпэт, каб за такі невялікі прамежак часу зрабіць гэта. Быў забаўны момант, мы пісалі: «Як iдзе справа?» – адказвалі: «Усё добра, стадыя Польшча» – і даслалі фота, дзе ўжо сшытыя адна белая і чырвоная палосы.
15 жніўня мы выйшлі ў Сан-Францыска – гэта месца называецца плошча Гары Брыджыс ля Эмбаркардэра, яна стала цэнтральнай пляцоўкай для акцый салідарнасці з Беларуссю – і пад «Пагоню» дзесяткi беларусаў вынеслі сцяг. Было настолькі неверагодна ўзрушальна і моцна, што ўсе наўпрост плакалі. Нас як суполку гэта аб’яднала назаўжды – мы нібы ўзняліся ў беларускі космас, у якім няма межаў, і адчулі гэту еднасць з беларусамі ў Беларусі.
Мядзведзь на сцягу
…Да лета 2020-га, гаворыць Надзея, яна меркавала, што згуртаванне беларусаў Сан-Францыска і Бэй-Эрыа (велізарная метраполія вакол заліву Сан-Францыска) налічвае «чалавек 150». Але на акцыю 15 жніўня выйшлі каля 500 чалавек, а агулам тых, хто ўсведаміў сябе беларусам і захацеў далучыцца да суполкі ў тым ці іншым выглядзе, каля 600-700. Далейшыя акцыі салідарнасці – а іх за гэты час адбылося звыш 40, у тым ліку мітынгі, перфомансы, марафоны, аўтаралі, мастацкія выставы – трывала збіраюць не менш чым 200 чалавек кожная. І гэта ва ўмовах лакдаўну!
– Даволі багатая і разнастайная праграма ў нас атрымалася 10 кастрычніка, калі правялі шэраг розных актыўнасцяў – у тым ліку аўкцыён. На ім прадалі, напрыклад, адмыслова пашыты Кацяй Качаровай «жаночы варыянт» сцягу – з завязкамі, якія можна замацаваць на шыі, а сцяг вельмі хораша ляжыць на спіне, і рукі вольныя. Яго набыла беларуская сям’я Бернат за 250 даляраў і ён зараз «жыве» ў Сіэтле.
Ідэя аўкцыёну нарадзілася раптоўна: да мяне ў сеціве звярнуўся беларус, прадставіўся ні больш ні менш як Тадэвушам Касцюшкам і распавёў, што ў яго ёсць шэсць дыванікаў – ведаеце, такія круглыя, самавязаныя – іх зрабіла яго 95-гадовая бабуля, якая жыве пад Дзяржынскам, і даслала ўнуку. Вось гэтыя дыванікі паклалі пачатак аўкцыёну – першы пайшоў танна, здаецца, за 40 даляраў, а потым мы разышліся, і апошні, мабыць, быў куплены пад 300 даляраў. І гэта было выдатна.
Таксама ў той дзень у нас прайшоў «марш раёнаў» – спецыяльна раздрукавалі вялікія банеры-сцягі раёнаў, выявы якіх я прасіла ў саміх беларускіх суполках, бо віртуальнага музею сцягоў на той момант яшчэ не было. Я сама з Камвольнага, таму несла «Камвольную грамаду» з бусламі.
У беларусаў Каліфорніі ёсць уласны сцяг – чырвоны мядзведь на белым фоне. Яго прыдумала дызайнерка Ганна Аляксеева, якая жыве ў Бэй-Эрыа. Яна ж аўтарка праекту Maya Mova, на інтэрнет-старонцы якога можна набыць разнастайны мерч, ад кубкаў да швэдраў, іншыя сувеніры, звязаныя з беларускай тэматыкай, а ўвесь прыбытак Ганна дасылае на падтрымку пацярпелых ад рэпрэсій у Беларусі
– Вельмі запомніўся вечар, калі мы даведаліся пра забойства Рамана Бандарэнкі. Хоць і быў будны дзень, чалавек трыццаць ці сорак сабраліся недалека ад Сіці-Хола ў Сан Францыска, там ёсць мемарыяльнае месца, куды прынеслі багата кветак, зьнічы, спявалі «Купалінку» і дзяліліся перажываннямі.
– Ведаю, што акрамя акцый салідарнасці і культурніцкіх праектаў, вы збіраеце і матэрыяльную дапамогу беларусам?
– Паколькі тут, у Каліфорніі, жывуць людзі даволі заможныя, якія працуюць на такіх гігантах як Apple, Google, Facebook і іншых, то данаты, якія яны робяць – проста космас. Мы пакуль у самым пачатку, але, спадзяюся, гэта ініцыятыва беларусаў Каліфорніі па падтрымцы двароў будзе развівацца, людзі з імпэтам пераводзяць даволі вялікія грошы.
Ведаю, што гэты працэс няспынны, ён ідзе ўвесь час.
З чаго пачынаюцца санкцыі
Адна з важных спраў, якая атрымалася дзякуючы беларусам замежжа, і ў тым ліку актыўнаму ўдзелу каліфарнійскай дыяспары – падрыхтоўка «Акта аб дэмакратыі», то бок, увядзення ўрадам ЗША пакету санкцый.
Каб зразумець маштаб праведзенай працы, проста падлічыце: упершыню пытанне Акту ўзняў адзін з кангрэсменаў у 2001 годзе, і толькі праз 3 гады дакумент быў падрыхтаваны і атрымаў ухваленне Кангрэсу. Наступным разам для ўвядзення санкцый супраць уладаў і чыноўнікаў Беларусі таксама спатрэбілася некалькі гадоў. А летась беларуская дыяспара зрабіла тое самае за рэкордныя 3 месяцы.
– Гэта, натуральна, беспрэцэдэнтны выпадак. У нас ёсць крыху статыстыкі, – расказвае Надзея, – за апошні этап, калі трэба было актыўна «націснуць» на кангрэсменаў, найперш гэта значыць дасылаць ім лісты з запытамі. Дык вось, прыкладна з тысячы лістоў толькі з Каліфорніі прыйшло 700!
Часам для правільнага выканання працэдуры звароту было неабходна, каб чалавек жыў у пэўным дыстрыкце, і запыт сыходзіў менавіта адтуль. І гэта быў проста неверагодны прыклад таго, як працуюць гарызантальныя сувязі – вельмі хутка праз нашую групу «Беларусы ў ЗША. Разам лягчэй» знаходзілі людзей, расказвалі ім, што трэба рабіць, каб звярнуцца да сенатара, і тыя адразу пагаджаліся дапамагчы, рабілі ўсё патрэбнае.
І зараз, наколькі я ведаю, ідзе вельмі цяжкая, але неабходная праца над санкцыйнымі спісамі. У Каліфорніі таксама ёсць вялікая колькасць прадпрыемстваў, «замазаных» у супрацоўніцтве з рэжымам, адзін з вядомых кейсаў – кампанія Sandvine (яна пастаўляла ў Беларусь абсталяванне, што дазваляла фільтраваць інтэрнет-трафік – «С».). Дзякуючы таму, што яны не паспелі зарыентавацца і вымушаныя былі прызнаць сваю датычнасць да блакіровак інтэрнету, і ціску з боку амерыканскай дыяспары, гэтая кампанія адклікала сваю дамову аб супрацоўніцтве і перапыніла ўжо заключаны кантракт.
Такі ціск працягваецца і зараз у дачыненні шэрагу кампаній – у сферы інфармацыйных тэхналогій гэта каля 12 кампаній, якім мы дасылаем лісты, а дзякуючы прыняццю Акту аб дэмакратыі, дзе прапісаныя ўсе гэтыя рэчы, кампаніям будзе вельмі цяжка выслізнуць і працягваць кантракты, аформленыя, напрыклад, праз падстаўных асоб.
– У Беларусі ідэолагі любяць паўтараць: маўляў, хочаце, як у ЗША? Так там масавыя пратэсты разганяюць больш жорстка, і нават людзей забіваюць…
– Гэта элементарная спроба перакуліць сітуацыю з ног на галаву. Вось, глядзіце: у Каліфорніі сітуацыя з каранцінам супраць ковіду значна больш жорсткая, чым яшчэ дзе ў ЗША – рэстарацыі не працуюць, усё зачыненае. Але. Ёсць пятая папраўка, якая гарантуе свабоду слова, сходаў і нават каранціны і ковіды не могуць адмяніць – пратэсты па палітычных і рэлігійных матывах можна ладзіць, і ніхто з гэтым нічога не можа зрабіць.
Адзінае патрабаванне – каб удзельнікі былі ў масках і вытрымлівалі сацыяльную дыстанцыю. Ёсць закон, ён працуе, і ты маеш поўнае права выкарыстаць яго ў сваіх мэтах – таму былі магчымыя і Black Live Matters з удзелам соцень тысяч людзей.
Тое самае мы адчулі на сабе. Ніводнага разу паліцыя не падыходзіла, каб нас разагнаць, колькі б нас ні было – ці 200 чалавек, ці 500, хіба правяралі з пункту гледжання нашай бяспекі, што ўсё ў парадку, сацыяльная дыстанцыя па магчымасці вытрымліваецца. У нас была акцыя-шэсце праз знакамітую Залатую Браму (гэты мост – адна з галоўных славутасцяў і сімвал Сан-Францыска – «С».), па якім праходзіць шасэ, машыны едуць адносна не хутка і людзі могуць прачытаць, што напісана ў цябе на плакаце.
Напярэдадні менеджар Golden Gate Bridge папрасіў звязацца з ім і проста растлумачыў мне правілы паводзінаў – напрыклад, што менавіта там нельга ісці з палкамі, яшчэ нейкія абмежаванні, якія датычацца бяспекі. Апрача гэтага ды каранцінных рэалій, паўтаруся, ніякіх перашкод і абмежаванняў нам не было.
– Як ставяцца да вашых ініцыятыў вашы блізкія – муж, свякроўка, амерыканскія сябры?
– Яны ганарацца мной. Муж рады, што я такі патрыёт сваёй краіны, і вельмі падтрымлівае мяне. Ён вырашыў, што не будзе прыходзіць на акцыі – ізноў-такі, гэта звязана з ковідам, дый ён не публічны чалавек. Але ж гэтая праца вымагае вельмі шмат часу. І хоць я не працую ў офісе па раскладзе, звыклым для большасці людзей, і магу займацца грамадскай дзейнасцю, але хто забяспечвае мой тыл? Канешне, мой муж! Ён бачыць, чаго гэта каштуе мне, як я прыноcіла з акцый і згружала ў сваім пакоі мегафоны, сцягі, расцяжкі і ўсё астатняе – і церпіць гэта, называе мой пакой «Free Belarus Staff».
Тое ж самае датычыцца свякрові, і ўсёй маёй амерыканскай сям’і. Пасля жнівеньскіх падзей яны былі вельмі ўзрушаныя, а зараз, канешне, ведаюць, што я раблю, і ганарацца мной, і ўсе маюць бел-чырвона-белыя сцяжкі, якія мы тут нарабілі амаль у прамысловай колькасці. Дзядзька мужа, ужо даволі сталы чалавек, некалькі разоў адмыслова перасылаў па 100 даляраў з прыпіскай «я хачу падтрымаць тваю краіну, перадай, куды лічышь патрэбным».
Сны аб Беларусі
Хутка беларусы Каліфорніі збіраюцца – ужо ў пяты раз – адзначыць Дзень Волі, плануюць правесці шэсце і мітынг, зладзіць сумесныя спевы са знакавымі беларускімі песнямі.
А яшчэ, нягледзячы на лакдаўн, 27 сакавіка ў прыватнай галерэі ў Сан-Францыска адкрыецца мастацкую выставу, прысвечаную беларускаму пратэсту FАCE IT: Faces of Belarusian protest – арганізатаркі выставы некалькі беларусак з нашай суполкі, якія працуюць, або зацікаўлены сучасным беларускім пратэстым мастацтвам.
– Цягне прыехаць у Мінск?
– Вельмі, але зараз гэта немагчыма зрабіць і з-за «кароны», і з палітычных прычын. Я мусіла прыехаць на Беларусь год таму, на 13 траўня ў мяне загадзя быў набыты квіток, хацела правесці на радзіме ўсё лета – і тут усё зачынілася і перапынілася…
Але, ведаеце, мы амаль сур’ёзна літаральна днямі абмяркоўвалі: калі прыйдзе перамога, ці не замовіць нам чартэрны рэйс і ўсім паляцець разам на Беларусь. Гэта мара, тое, аб чым мы гаворым практычна штодня: як будзем тут святкаваць, як прыедзем і абдымем сяброў. Каго ні спытаю – людзі, нават тыя, хто эміграваў вельмі даўно – 20, 30, 40 гадоў таму – вельмі чакаюць такой магчымасці, калі сыдзе гэтая навала. І, думаю, калі ўсё нарэшце адбудзецца, у Беларусь будзе не так проста і трапіць, а турыстычны бізнес перажыве проста небывалы ўздым і росквіт.
Тут, у ЗША, жыве вельмі многа людзей, пакрыўджаных беларускім рэжымам, якія доўгі час не хацелі ўзгадваць і мець штосьці агульнае з гэтай краінай. Але 2020 год перавярнуў свядомасць – столькі людзей хочуць пераменаў, столькі ўкладаюць, хто што можа, у пабудову гэтых пераменаў, што проста немагчыма, каб гэтага не адбылося. Як тут кажуць, it is inevitable.
Вельмі радая, што я наведваю Беларусь, Менск даволі часта ў снах – гэта і радасць, і роспач адначасова, плачу ад пачуццяў. Тыдні з два, можа, крыху больш, быў сон, мне здаецца, прарочы. Быццам я еду, са сваёй сённяшняй свядомасцю, ў Беларусь , дзе вельмі холадна, яна пакрытая снегам, нікога няма на вуліцах, бо людзі сядзяць па кватэрах. Але я прыязджаю і бачу зусім іншую карціну: лета, вельмі цёпла, людзі сядзяць на зялёнай траўцы, проста на вуліцах цалуюцца, абдымаюцца – і такая радасная, цудоўная атмасфера, а ў мяне поўны дысананс унутры. Спадзяюся, у тым сне я бачыла будучыню.
…Што, на мой погляд, вельмі важна – зыходзіць у нябыт адно з істотных абмежаванняў, якое існавала раней: калі ты з’ехаў, то ўжо як быццам і не беларус, не маеш дачынення да краіны. Зараз гэтага няма, прыйшло іншае ўсведамленне, новае: я беларус незалежна ад таго, дзе я жыву, і я магу пабудаваць сваю Беларусь там, дзе я ёсць.
Людзі да гэтага гатовыя, і я веру, што запушчаныя раней працэсы будуць развівацца, што наша дарога па пабудове новай Беларусі толькі пачалася, і мы яшчэ самі будзем здзіўляцца, на што мы здольныя.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Ксёндз Вячаслаў Барок: З намі праўда і Бог! 2 25.03.2021, 17:07
1,686
Ксёндз Вячаслаў Барок
25 сакавіка мы прыгадваем сваю прыналежнасць да беларускага народу і ганарымся нашай нацыяй.
Ксёндз Вячаслаў Барок звярнуўся да беларусаў у Дзень Волі:
— Мы - беларусы. Наш народ мае больш чым тысячагадовую гісторыю. Наша дзяржава будавалася на фундаментах Княстваў Полацкага і Тураўскага. І гэта мы – беларусы нашчадкі легендарных продкаў Вялікага Княства Літоўскага. І мы ўжо напрацягу апошніх 103-ох гадоў маем незменную дату 25 сакавіка, калі святкуем абвяшчэнне незалежнасці БНР.
Для Беларусі гэта не толькі памятная дата з гісторыі яе слаўнай мінуўшчыны, але для кожнага з нас гэта таксама Дзень Волі!
Гэта той дзень, калі мы прыгадваем сваю прыналежнасць да беларускага народу і ганарымся нашай нацыяй.
Для ўсіх хрысціянаў і ўсіх веруючых гэта акурат той дзень, калі дзякуем Богу, што айцы БНР 25 сакавіка 2018 г заканадаўчым актам прызналі роўнасць рэлігій у правах і прызналі права кожнага на вольнасць сумлення. ("безумоўная вольнасць сумлення" – была ўжо абвешчана раней, другой устаўной граматай БНР ад 9 сакавіка 2018 г).
Свабода сумлення – гэта адно з фундаментальных правоў чалавека. У рэалізацыі гэтага права чалавек знаходзіць адлюстраванне свайго падабенства да вобразу Божага і бесперашкодна ўжо на зямлі будуе сваё жыццё з Богам.
І так як кожны чалавек мае права ад Бога, быць свабодным, так і кожны народ і кожная нацыя маюць права да незалежнасці. Як кажа Кампендый Сацыяльнага Вучэння Касцёла (КСВК) ў п.157 пра "правы народаў і нацый": "Сфера правоў чалавека пашыралася на правы народаў і нацый, бо тое, "што датычыць аднаго чалавека, датычыць таксама ўсіх народаў". ... Нацыя мае асноўнае "права на існаванне", на "сваю мову і культуру"... на "суверэнітэт"."
У сучаснай Беларусі Дзень Волі гэта не толькі ўспамін слаўнай старонкі з гісторыі краіны і зразуменне права на незалежнасць, але гэта таксама зразуменне свайго абавязку: змагацца за свае правы. За права жыць у свабоднай, незалежнай дзяржаве. У якой няма палітвязняў. У якой не саджаюць на суткі, толькі за тое, што чалавек думае, выказваецца, прапаведуе або жыве па-хрысціянску. У якой не караюць за тое, што з-за матываў рэлігійных не падтрымоўваеш дзяржаўнай ідэалогіі, якая па сваёй сутнасці ёсць далёкай ад хрысціянскага вучэння.
Дзень Волі ў сучаснай Беларусі для кожнага з нас ёсць чарговым выпрабаваннем. Мы мусім праяўляць волю, дзеля таго, каб у атмасферы беззаконнасці пазаставацца і быць людзьмі.
У дзень 25 сакавіка Касцёл адзначае ўрачыстасць Дабравешчання і задумваецца над святасцю жыцця.
Так вось, абапіраючыся на Сацыяльным Навучанні Касцёла, можна сказаць: наша зямное жыццё даходзіць да ўзроўня святасці і дасканаласці, калі перастаём зацыклівацца выключна на сваіх духоўных перажываннях, але пачынаем бачыць кожнага іншага чалавека і ў супольнасці з іншымі ідучы "шляхам любві", будуем краіну на фундаментальных каштоўнасцях грамадскага жыцця: праўды, свабоды, справядлівасці. (пар КСВК 197-208).
Я заахвочваю усіх Вас ў Дзень Волі маліцца за Беларусь і ўзгадаць імёны нявінна загінушых па-палітычных матывах.
Давайце прасіць свабоду для вязняў сумлення, а сем’ям палітвязняў хутчэйшага вяртання іх родных дадому.
Няхай Госпад умацоўвае нашу волю.
Няхай Бог благаславіць Беларусь і няхай дні нашага жыцця напоўніць мірам і спакоем.
З намі праўда і Бог. Жыве Беларусь!
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Владимир Некляев победил тяжелую форму коронавируса 3 7.03.2021, 11:17
Владимир Некляев
В больнице он делал записи о своих ощущениях и назвал их «Гульні Ковіда».
Поэт и политик Владимир Некляев переболел коронаврусом в тяжелой форме, его жене Ольге повезло не попасть в больницу, пишет kp.by.
Недомогание 74-летний Владимир Некляев почувствовал в середине февраля, но решил, что это банальная простуда. С толку сбил насморк и невысокая температура. И только когда температура подскочила выше 39, сдался врачам. Лечение он проходил в Минской инфекционной больнице.
- Где я подхватил эту заразу, не знаю, но перенес ее в тяжелой форме, по всей программе, с воспалением легких, - рассказал «Комсомолке» поэт. - Слава Богу, обошлось без реанимации, сам справился. Все-таки год прошел с момента начала пандемии. Если бы заболел год назад, неизвестно, что было бы. А сейчас врачи уже освоили методики лечения. Раньше они тушили ковид антибиотиками, а сейчас не трогают. Справится с ним может только иммунная система, поэтому лечение направлено на то, чтобы поддержать именно ее.
Жена поэта, Ольга Некляева, слегла вслед за мужем. Но ей повезло переболеть в легкой форме, в больницу она не попала.
- Врачи сказали, что женщины легче переносят коронавирус, - говорит Некляев. - Если взять всех тяжелых больных, то женщин из них 30%, а 70% - мужчины. И не все выкарабкиваются. Тут уже кому что судьбой предначертано.
Из больницы поэт вернулся с записками о ковиде, которые он делал в моменты, когда его отпускала горячка. Некляев озаглавил эти записки «Гульні Ковіда». Вот несколько отрывков из них.
«Некалі кітайцы прыдумалі феерверкі, а цяпер прыдумалі ковід, каб ён мне іх паказваў…
У вакне ціхі-ціхі, як у шклянцы, плаўны, гэтакі святочна-светлы, якіх раней не бывала, – развітальны снег апошняга дня зімы...
...і раптам не стаў я бачыць яго – снегу ў вакне...
...ён там, медсястра кажа, ідзе... але я не бачу...
...бачу каляровыя, зыркія лініі святла. Паўсюль, куды ні кіну позірк... На падлозе, на сценах, на столі... Яны то зялёныя, то распалена-чырвоныя, то сінія... Кароткія – на паўлокця, плывуць у вачах то хутчэй, то павольней, то кружацца пасярэдзіне палаты, як каляровы снегапад... Неверагодна прыгожая, святочная ілюмінацыя, але ў мігценне яе глядзець страшна, невыносна хочацца бачыць проста сцены, столь, заснежанае вакно...»
***
«...а пад ноч гэтакі жар, што тое, што называлася мозгам, адчулася расплаўлена -распаленым, а таму два струменьчыкі кіслароду, якія ўдыхаліся праз нос, адразу ўспыхвалі, і ў сінім ззянні пасярэдзіне лобу з’явілася нешта, не ведаю, што? хто? - істота, якая назвалася выдаўцом Ковідам і прамовіла аднекуль, нібы знутры ззяння, што ведае пра раман, у якім паставіў я днямі апошнюю кропку, а пасля ў інтэрв’ю з нагоды заканчэння рамана сказаў, што лічу яго найважнай, выніковай працай жыцця, а таму, дадаў, магу лічыць сваю місію завершанай. І пасля паўзы, у якой праваліўся я ў цёмную непрысутнасць, дзе пагасла нават сіняе ззянне, тая істота, ці той, хто назваўся выдаўцом Ковідам, спытаў з’едліва: «Вы і цяпер тое самае сказалі б пра завяршэнне вашай місіі?..» - і я, згараючы ўжо не толькі ад жару, але і ад сораму праз сваю слабасць, закрычаў, што не!..
Ранкам лекарка мая, якая сама прайшла праз цяжкую форму ковіда, з кашмару майго ніколькі не здзівілася. Сказала, што некаторых пасляковідных вязуць у псіхдыспансер. Не дзіва - такое вытрывае не кожная псіхіка».
***
«Мой выдавец Ковід пакідае мяне, калі хоць трохі спадае гарачка, і з ёй вяртаецца. Праз нейкі час, не магу сказаць, праз які, у свядомасці маёй яго ўжо болей, чым мяне самога, бо ён ведае ўсё тое, што і я, а яшчэ тое, што вядома толькі яму. Ён вяртаецца да размовы пра місію, толькі гэтым разам не пра маю, а пра сваю, якая, аказваецца, у тым, каб вярнуць чалавецтва ў ягоную першапачатковую стыхію існавання – у акіян. «На гэтым караблі (унушае ён, і дзея ўжо адбываецца не ў шпітальнай палаце, а на марскім лайнеры, які праз каранавірус на ім не прымае ні адзін порт), вы задыхаецеся на паветры, бо вы рыбы», – і я бачу, што мы насамрэч рыбіны, нечым падобныя да вугроў, бо можам паўзці па палубе, караскацца па бартах, шукаючы месца, адтуліну, праз якую можна слізнуць у ваду, куды я плюхаюся разам з тысячамі іншых пасажыраў-рыб, дзе мне адразу лягчэй, толькі я не разумею, хто, калі мы вернемся ў ваду, зойме наша месца на сушы? – а мой выдавец Ковід кажа: «Іншы інтэлект, іншы розум...» – і да мяне паціху пачынае даходзіць, што ён гэты розум, гэты інтэлект і ёсць».
***
2 марта, за три дня до выписки из больницы, Владимир Некляев написал стихотворение.
...Не даў вясной памерці Бог -
Спагадны Божа.
І так, як мне Ён дапамог,
Хай вам паможа.
Не мог не дачакацца я
Яшчэ раз цуда:
Як зноў задыхае зямля
Зялёнагруда.
Як на вясновым скразьняку,
Сабе на дзіва,
Бялюткім кветам на ранку
Успыхне сліва.
Як з чырванню зьліецца бель
І залунае
Па-над зямлёй усіх зямель,
Што ўся сьвятая…
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».