title: Вольга Беляўцова: "Пад ляжачы камень вада не цячэ…"

maintext:
«Народная Воля» пацікавілася, якія шанцы ў грамадзянскай ініцыятывы па адмене закона «Аб масавых мерапрыемствах».
Нагадаем: ініцыятыва, у якую ўваходзяць звычайныя грамадзяне Беларусі, прапануе цалкам адмяніць закон «Аб масавых мерапрыемствах», а таксама адміністрацыйную і крымінальную адказнасць за яго парушэнне, бо «цяпер людзі абмежаваны ў праве
мець свае думкі, перакананні і свабодна іх выказваць».
Рэалізацыя праекта прадугледжвае некалькі крокаў. Першы – фарміраванне ініцыятыўнай групы, якая будзе збіраць подпісы. Далей – падача дакументаў у Цэнтрвыбаркам для атрымання афіцыйнага статусу. Пасля гэтага – збор 50 тысяч подпісаў, падача законапраекта ў парламент і праца з дэпутатамі па прыняцці закона.
– На гэты момант мы знаходзімся на пачатку шляху, – тлумачыць «Народнай Волі» сябра ініцыятыўнай групы Вольга БЕЛЯЎЦОВА. – Склад ініцыятыўнай групы сфарміраваны, але ўзніклі пытанні па ўзгадненні ўстаноўчага сходу. Мне падаецца, што гэта будзе вырашана.
Закон «Аб масавых мерапрыемствах», як нам падаецца, груба парушае права на свабоду меркаванняў і перакананняў, і мы бачым, што сёння ў краіне творыцца. Цяпер выхад на вуліцу пагражае не толькі адміністрацыйнай адказнасцю, але затым можа быць і крымінальная. І пра гэта патрэбна не толькі заяўляць, а крычаць на ўвесь голас!
– Вы верыце ў нейкі рэальны вынік?
– Натуральна, я не асабліва веру ў тое, што той склад парламента, які сёння ёсць, пачуе нас і адразу адменіць закон «Аб масавых мерапрыемствах». Але, калі нам дазволяць правесці сход і падаць дакументы ў Цэнтрвыбаркам, то нейкі працэс ужо будзе адбывацца.
Пасля збору подпісаў маем права падаць законапраект у парламент, і прадстаўнікі ініцыятывы могуць атрымаць трыбуну ў парламенце.
Магчыма, мяне назавуць вялікім аптымістам, але думаю, што нават такое магчыма. Мой асабісты досвед гаворыць: нярэдка тое, што падаецца немагчымым на старце, аказваецца рэальнасцю ў выніку. Ніхто ж дакладна не ведае, як будуць разгортвацца падзеі праз паўгода ці праз год. Таму тое, што забаронена сёння, заўтра могуць адмяніць. У гэтым накірунку і трэба нешта рабіць, пад ляжачы камень вада не цячэ.
– Колькі кандыдатаў пагадзіліся збіраць подпісы?
– На сённяшні дзень у спісе каля 250 чалавек. Паводле заканадаўства, павінна быць як мінімум 100 чалавек, таму ў нас – з запасам.
Як ужо казала, зараз для нас галоўнае пытанне – араганізаваць устаноўчы сход згодна з заканадаўствам.
Публікацыя – з № 44 газеты “Народная Воля”. Поўны выпуск газеты можна спампаваць па спасылцы.
Поделиться ссылкой:


title: Дзве беларускія ВНУ патрапілі ў рэйтынг найлепшых універсітэтаў свету

maintext:
У штогадовы рэйтынг найлепшых універсітэтаў свету Quacquarelli Symonds увайшлі дзве беларускія ВНУ. Рэйтынг стаў самым вялікім за ўвесь час яго складання — усяго ў яго трапілі 1300 навучальных устаноў, паведамляе “Наша Ніва”.
БДУ аказаўся на 295-м месцы разам з Універсітэтам Порту і Універсітэтам Турку (Фінляндыя).
ВНУ суседніх краін, апроч Расіі, знаходзяцца ніжэй. Так, Універсітэт Тарту (Эстонія) на 300-м месцы. Варшаўскі ўніверсітэт — 308-ы, Кракаўскі Ягелонскі — 309-ы, Віленскі ўніверсітэт на 400-м месцы.
Сярод расійскіх ВНУ найлепшая пазіцыя ў МДУ — ён 78-ы. Санкт-Пецярбургскі — 242-гі, Новасібірскі — 246-ы, Томскі — 272-і, Маскоўскі Баўманскі — 281-ы.
Што да Украіны. Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт займае ў рэйтынгу месцы з 511-га па 520-е, а Кіеўскі нацыянальны імя Шаўчэнкі — з 601-га па 650-е.
БНТУ займае месца з 751-га па 800-е, як і Рыжскі тэхнічны ўніверсітэт.
Першае месца ў спісе заняў Масачусэцкі тэхналагічны інстытут, другое — Оксфардскі ўніверсітэт, трэцяе — Стэнфардскі ўніверсітэт.
Поделиться ссылкой:

fasttext_language: be


description: Курт Волкер падчас міжнароднай канфэрэнцыі GLOBSEC у Братыславе расказаў Радыё Свабода, як памянялася ўспрыняцьце Лукашэнкі за апошні год і якім мае быць

title: Лукашэнка ўжо ў руках Расеі, і гэта ягоны выбар. Інтэрвію з былым спэцпрадстаўніком ЗША па Ўкраіне

maintext:
Хто такі Волкер?
Курт Волкер — амэрыканскі дыплямат, сталы прадстаўнік ЗША ў NATO (2008-2009). Дырэктар Інстытуту Маккейна ў Арызоне (2011-2019). Спэцыяльны прадстаўнік Дзяржаўнага дэпартамэнту ЗША ў пытаньнях Украіны (2017-2019).
«Пуцін хацеў паказаць, што можа пачаць наступ у любы час»
— За больш як два гады вашай працы спэцпрадстаўніком ЗША ў пытаньнях Украіны ці былі моманты, калі вы бачылі, што Расея гатовая да эскаляцыі канфлікту, да маштабнага ўвядзеньня войскаў на ўкраінскую тэрыторыю?
— Былі два пэрыяды, калі мы сапраўды лічылі, што яны гатовыя да эскаляцыі. Я цяпер не назаву канкрэтных датаў, але адзін з гэтых пэрыядаў быў перад тым, як Пуцін арганізоўваў сваё перавыбраньне ў Расеі. А другі выпадак быў, калі абмяркоўвалася магчымасьць, што Расея можа захапіць вадаёмы, зь якіх забясьпечваецца вадой Крым. Тады крыху рабіліся крокі ў гэтым кірунку.
Гэтыя два выпадкі былі ў час, калі я быў спэцпрадстаўніком ЗША. Але падзеі, за якімі мы назіралі ў красавіку сёлета, былі нашмат больш значныя, чым усё, што адбылося падчас маёй працы спэцпрадстаўніком. Маштаб канцэнтрацыі расейскіх вайсковых рэсурсаў як на тэрыторыі Ўкраіны, так і вакол яе, быў большы, чым мы назіралі раней. І значная частка тэхнікі і войскаў, якія былі туды перакінутыя, дагэтуль застаюцца там.
— На вашую думку, гэта быў блеф з боку Расеі, ці Масква была гатовая да ваеннай апэрацыі, калі б пабачыла слабасьць з боку Захаду?
— Я думаю, што гэта была дэманстрацыя магчымасьцяў. Пуцін хацеў паказаць Захаду, Злучаным Штатам, а таксама ўкраінцам, што, калі ён захоча, ён можа пачаць наступ у любы час. Што ён мае для гэтага сродкі, лагістыку, дастатковую колькасьць войскаў, і таму ён здольны гэта зрабіць. І гэта сыгнал, які трэба ўспрымаць сур’ёзна — ягоную рашучасьць ва Ўкраіне.
Думаю, што ён хацеў паглядзець, якая будзе рэакцыя ад ЗША і ад іншых, ад украінцаў. Але ня думаю, што ён меў намер пачаць уварваньне гэтым разам.
«Лукашэнка бачыць, што ягоная здольнасьць заставацца ва ўладзе цалкам залежыць ад волі Расеі»
— Як падчас вашай працы ва Ўкраіне прадстаўнікі ўкраінскай улады разглядалі Беларусь? Як нэйтральную дзяржаву ці як краіну, дзе ва ўладзе расейская марыянэтка? І ці бачылі яны патэнцыйную ваенную пагрозу з беларускай тэрыторыі?
— Ня думаю, што ў той час яны так разважалі і ўжылі б словы «марыянэтка Расеі». Варта памятаць, што мы размаўляем пра 2017-2019 гады. Яны разглядалі Беларусь як аўтарытарную дзяржаву, але як аўтарытарную дзяржаву Лукашэнкі. І я думаю, яны цэняць незалежнасьць і сувэрэнітэт Беларусі. Бо гэта таксама ўзмацняе важнасьць украінскай незалежнасьці і сувэрэнітэту.
Украінцы ведаюць, што такое Расея, што такое расейская акупацыя Данбасу і Крыму, і яны ведалі Лукашэнку як дыктатара ў сваёй уласнай краіне. І каб ён стаў ваеннай пагрозай для Ўкраіны, гэта было б нешта іншае, адрознае ад расейскай ваеннай пагрозы.
— Як, на вашую думку, гэта зьмянілася за апошні год? Да прыкладу, нядаўна Лукашэнка заявіў пра дазвол на авіярэйсы ў Крым, а таксама пра дазвол на сьледчыя дзеяньні з палітзьняволеным Раманам Пратасевічам з боку прадстаўнікоў так званай «ЛНР».
— Лукашэнка прыняў рашэньне, што ён задушыць пратэсты пасьля выбараў жорстка і бязьлітасна, каб застацца ва ўладзе. Але ў яго не атрымалася, і яму давялося прасіць падтрымкі Расеі. Расея дала падтрымку, але ўзамен на кантроль над некаторымі рэчамі — мэдыя, памежнай службай, спэцпадразьдзяленьнямі міліцыі.
Цяпер Лукашэнка бачыць, што ягоная здольнасьць заставацца ва ўладзе — а гэта тое, што для яго важна, — цалкам залежыць ад волі Расеі. І ён цяпер вымушаны быць у статусе падначаленага.
— Ці разглядаеце вы Беларусь як магчымую плятформу для будучых ваенных пагроз з боку Расеі супраць Украіны?
— Так, гэта магчыма, але ня думаю, што гэта цяпер на парадку дня. І ня думаю, што для гэтага абавязковае паглынаньне Беларусі ў Расейскую Фэдэрацыю ці нейкую канфэдэрацыю. Пуцін можа гэта зрабіць і пакуль Лукашэнка застаецца ва ўладзе, праз кантроль над службамі бясьпекі. Ня думаю, што гэта адбываецца цяпер, але гэта безумоўна можа адбыцца.
«Беларусь больш не прымае незалежных рашэньняў»
— Шмат гадоў некаторыя заходнія аналітыкі выказвалі засьцярогі, што Захаду ня варта занадта ціснуць на Лукашэнку, бо гэта падштурхне Беларусь у рукі Расеі. Ці гэта дагэтуль застаецца прымальным аргументам у нейкай ступені?
— Я думаю, што Лукашэнка ўжо там [у руках Расеі]. І я ня думаю, што гэта выклікана заходнімі палітычнымі рашэньнямі. Гэта выклікана інтарэсамі Пуціна прыцягнуць Беларусь да Расеі і тымі рашэньнямі, якія прымаў Лукашэнка. Менавіта выбар, які зрабіў Лукашэнка, паставіў Беларусь у такое становішча. Ня думаю, што мы падштурхоўваем яго далей — ён ужо там.
Захад мае двайны інтарэс — з аднаго боку, сувэрэнітэт і незалежнасьць Беларусі, але таксама свабода, дэмакратыя, павага да людзей і права беларускага народу выбіраць уласных лідэраў. Ня думаю, што гэтыя інтарэсы цяпер канфліктуюць, нават калі такі канфлікт існаваў некалі ў мінулым. Я лічу, што мы можам падтрымліваць усё гэта цалкам.
І ключ да гэтага, як казалі некаторыя беларускія ўдзельнікі канфэрэнцыі GLOBSEC, знаходзіцца ў Маскве. Падтрымка дэмакратыі ў Беларусі і падтрымка незалежнасьці Беларусі мусяць быць часткай нашай палітыкі ў стасунках з Пуціным.
— Некаторыя аналітыкі кажуць, што пасьля прымусовай пасадкі самалёта Ryanair у Беларусі санкцыі трэба ўводзіць ня столькі супраць беларускіх прадпрыемстваў і асобаў, але супраць тых у Расеі, хто падтрымлівае рэжым Лукашэнкі. Наколькі вы падзяляеце такую думку?
— Я думаю, што абодва падыходы абгрунтаваныя. Ужо ўведзены шэраг санкцыяў датычна рэжыму ў Беларусі, і мне здаецца, што намер Эўразьвязу і ЗША — скіроўваць іх супраць тых, хто блізкі да Лукашэнкі і хто адыгрывае важную ролю ў падтрымцы ягонага рэжыму. Тут няма намеру пакараць беларускі народ і агулам пакараць беларускі бізнэс.
Што тычыцца Расеі, дык я сапраўды лічу, што ёсьць падставы для санкцыяў за яе ролю ў прымусовай пасадцы гэтага самалёта. Я лічу, што Беларусь больш не прымае незалежных рашэньняў, калі паглядзець на ўзровень кантролю, які мае Расея. Таму я лічу, што мы таксама маем браць гэта пад увагу.
— На вашую думку, якім мусіць быць пасланьне ЗША для Пуціна пра Беларусь?
— Што мы не пацярпім гвалтоўнага паглынаньня Беларусі Расеяй і што беларускі народ мае права вырашаць пытаньне пра сваё кіраўніцтва і пра сваю будучыню. І што мы спадзяёмся, што Пуцін гэта падтрымае.
У мяне няма ілюзій, што Пуцін на гэта пагодзіцца. Але важна, каб нашая пазыцыя была вельмі яснай.


title: Вядомы рэжысёр распавёў, чаму палюбіў дзвюх баскетбалістак

maintext:
Рэжысёр і драматург, мастацкі кіраўнік «Свабоднага тэатра» Мікалай Халезін днямі сустрэўся з баскетбалісткай Кацярынай Сныцінай, якая да нядаўняга часу была капітанам зборнай Беларусі, але пакінула каманду праз сваю грамадзянскую пазіцыю.
«Я ў сваім жыцці сустракаў шмат зорак – кіно, тэатра, спорту, палітыкі, – паведаміў Мікалай Халезін. – І з многімі з іх усталяваліся добрыя і цёплыя адносіны. Але ёсць сферы, у якіх у цябе ёсць куміры, але рэдка выпадае магчымасць перасекчыся з імі, і асабліва распавесці ім пра тое, чаму, уласна кажучы, яны з’яўляюцца для цябе кумірамі.
Адной з такіх сфер быў для мяне баскетбол. Не, я не пра маіх любімых Майкла Джордана ці Лары Бёрдза, не пра Скоці Піпена ці Карыма Абдул-Джабара. Я кажу пра тых прадстаўнікоў гэтай гульні, якія зрабілі мяне шчаслівым рэальна, без нацяжак на «ўвесь свет».
Я кажу пра нашых выбітных беларускіх баскетбалістак – Кацю Сныціну і Лену Леўчанка.
З Ленай мы перасекліся, калі яна стала браць удзел у вялікіх палітычных сустрэчах жанчын, якія дапамагае арганізаваць і мая Наташа. І гэта стала рэальна выбухам у палітычным асяроддзі – сусветная зорка баскетбола стала сумленна і адкрыта гаварыць пра палітыку, пра гвалт і дыктатуру, не азіраючыся на агентаў і трэнераў. А пасля гэтага папросту стала чэмпіёнам Грэцыі ў складзе «Панацінаікаса». Лена не пакінула ніводнага шанца беларускай дзяржаўнай «шарашцы», якая абвінаваціла яе ва ўсіх смяротных грахах.
Ну, а калі пра Кацю – мы сустрэліся зусім нядаўна ў адной з краін Балтыі. І я магу сказаць, што ўжо праз дзесяць хвілін мы былі як старыя сябры. Яе шчырасць і адкрытасць сёння для мяне з’яўляюцца ўзорам таго, якім павінен быць спартсмен ды і любы вядомы чалавек у зносінах з іншымі.
Не ведаю, ці можаце вы ўявіць, якое задавальненне можна адчуваць ад таго, што абодва твае спартыўныя куміры не толькі вызнаюць агульныя з табой палітычныя погляды, але і ўвогуле бачаць свет таксама, як і ты».
«Лена і Каця, я вас люблю! – эмацыйна дадае рэжысёр. – І мая жонка мяне не асуджае – яна вас таксама любіць!»
Публікацыя – з № 43 газеты “Народная Воля”. Поўны выпуск газеты можна спампаваць па спасылцы.
Поделиться ссылкой:


title: Журналістыка - справа жыцця нашага земляка Аляксандра Хазяніна

maintext:
Многія журналісты, якія пачыналі свой шлях у прафесію ў рэдакцыі раённай газеты, лічаць той час сапраўднай школай жыцця. Часам гавораць: “Той, хто папрацаваў у раёнцы, зможа працаваць у любым выданні”. І з гэтым цяжка не пагадзіцца. Узяць, да прыкладу, нашу раённую газету.
У розны час тут працавалі паэты Антон Бялевіч, Мечыслаў Шаховіч, пісьменнік Браніслаў Зубкоўскі, журналіст, краязнаўца Анатоль Ярохін.
Пухавіцкая раённая газета дала дарогу ў вялікую журналістыку Алене Клімовіч, Мікалаю Грыгаровічу, Аліне Грышкевіч,Таццяне Падаляк, Уладзіміру Стрэльскаму. Былы слухач школы рабселькораў Аляксандр Хазянін працаваў рэдактарам Маладзечненскай газеты. Раённыя газеты Міншчыны ў розны час узначальвалі былыя супрацоўнікі пухавіцкай раёнкі Іван Габец, Мікалай Аленчык, Валерый Паўловіч.
Журналіст, празаік, публіцыст Аляксандр Хазянін на працягу многіх гадоў захоўваў сяброў-скія сувязі з нашай газетай. Аляксандр Аляксандравіч часта тэлефанаваў у рэдакцыю, цікавіўся станам спраў, віншаваў калектыў са святамі і юбілеямі, расказваў і пра свае творчыя поспехі. Ён падараваў калегам свае кнігі “Сярод добрых людзей”, “Скарбонка мудрасці”. І вось я трымаю ў руках новую кнігу Аляксандра Хазяніна “Светлыя прамені”, якая выйшла ў свет ў гэтым годзе. Асабіста для мяне яна цікавая і нават дарагая яшчэ і тым, што прадмову да гэтай кнігі напісаў наш зямляк, пісьменнік Браніслаў Зубкоўскі, які, на жаль, ужо пайшоў з жыцця. І як добра, што кніга пабачыла свет, і яшчэ раз з’явілася магчымасць успомніць добрым словам гэтага інтэлегентнага, вельмі добрага і мудрага чалавека. Браніслаў Аляксандравіч заўсёды цікавіўся творчасцю сваіх землякоў, з павагай адносіўся да людзей. Вось і ў гэтай прадмове ён знайшоў шмат добрых слоў пра аўтара і яго кнігу.
Не прайшоў міма гэткай падзеі і паэт-песеннік Кастусь Цыбульскі. Кнігу адкрывае яго верш “Няўрымслівая, шчырая душа”, які ён прысвяціў Аляксандру Хазяніну.
Па задумцы аўтара кніга складаецца з пяці раздзелаў. Першы— аб Маладзечненскім раёне, зямлі з багатай гісторыяй, нацыянальнымі традыцыямі, на якой ён жыве, дзе па-сапраўднаму раскрыўся і яго творчы патэнцыял. Чытаеш кнігу і адкрываеш для сябе новыя імёны, цікавыя гістарычныя факты, знаёмішся з новымі мясцінамі. На яе старонках — сустрэчы з рознымі людзьмі. Пісьменнік не толькі стараецца зразумець таямніцы іх прафесіі, але і разам са сваімі героямі перажывае іх жыццёвыя сітуацыі, поспехі і трывогі. Аб асабістым і агульначалавечым нарыс “Паэт у медыцыне”, пра доктара медыцынскіх навук, члена-карэспандэнта Акадэміі медыцынскіх навук, прафесара Леаніда Путырскага, які на працягу многіх гадоў ратаваў хворых жанчын сваім талентам, добрым сэрцам і цудоўнымі вершамі.
Урач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук Франц Світо, генеральны дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства “Забудова” Іосіф Русак, Герой Сацыялістычнай працы Зоя Задора, педагог Дзмітрый Хаўронін… Колькі цікавых лёсаў пад адной вокладкай. Расказвае пісьменнік пра сваіх герояў проста і шчыра, нібыта песню спявае. Дарэчы, так яно і ёсць. Прырода ўзнагародзіла яго яшчэ адным талентам — цудоўным голасам.
“Мы ганарымся тым, што наша зямля дала жыццё песняру беларускага народа Янку Купалу, імя якога ведаюць і шануюць ва ўсім свеце! А колькі яшчэ вядомых людзей, хай сабе і менш знакамітых і вартых памяці, было звязана з Маладзечаншчынай—гэтым цудоўным і маляўніча-непаўторным беларускім куточкам”, — піша Аляксандр Хазянін.
Прыемна, што ёсць у яго кнізе і пухавіцкія старонкі. Адзін нарыс прысвечаны творчасці пісьменніка Браніслава Зубкоўскага, другі – творчасці нашага земляка, пісьменніка, краязнаўцы Алеся Карлюкевіча. Ёсць і ўспамін пра сваю малую радзіму — Пухавіччыну, дзе ён нарадзіўся і вырас, дзе прарастаў і мацнеў яго талент, адкуль пачалася дарога ў вялікае жыццё і ў журналістыку.
Аляксандр Аляксандравіч успамінае, што дзяцінства было не вельмі радасным. Бацька, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, рана памёр. Маці адна выхоў-вала пяцёра дзяцей. Вучыўся ў Дукорскай школе. У час школьных канікул кожны год працаваў ў калгасе, стараўся зарабіць больш працадзён. Ужо тады ў яго была цікавасць да літаратуры. Хадзіў у вёску Дукарка да аўтара п’есы “Чырвоныя кветкі Беларусі” Васіля Гарбацэвіча. Займаўся ў школе рабселькораў пры рэдакцыі пухавіцкай раённай газеты “Сцяг працы”. У 1964 годзе рэдактар газеты Васіль Буры падараваў Аляксандру Хазяніну кнігу пра журналістаў “В редакцию не вернулся”, якую ён захоў-вае і зараз.
Асобная старонка ў жыцці пісьменніка — вучоба ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. З цеплынёй успамінае Аляксандр Аляксандравіч сваіх студэнцкіх сяброў, выкладчыкаў факультэта журналістыкі. Ён не памыліўся ў выбары прафесіі. Журналістыка стала справай усяго жыцця, дала магчымасць рэалізаваць многія творчыя планы. Журналісцкія шляхі-дарогі прывялі да цікавых людзей, якія сталі героямі яго нарысаў. У сваёй кнізе пісьменнік аб’яднаў мінулае і сучаснае, на кожнай яе старонцы — павага да чалавека працы, любоў і пашана да роднай зямлі.
“Напаўсілы працаваць не ўмеў. Любімай справе аддаваў сябе усяго без астатку.Чым больш аддаваў сябе людзям, тым багацейшым станавіўся. Гэтым жыў! Гэтым і багаты!..” Так заканчвае сваю кнігу “Светлыя прамені” таленавіты журналіст і пісьменнік Аляксандр Хазянін.
Перагортваеш старонку за старонкай, знаёмішся з новымі людзьмі і разумееш: яго добрае сэрца і талент дапамагаюць і чытачу адчуць цяпло гэтых светлых праменяў…
Вольга САВАСЦЮК.


maintext:
У сельскагаспадарчых арганізацыях раёна стартавала касавіца. Пачалі весці нарыхтоўку кармоў у СУП «Дукора-Агра». З першага ўкосу траў тут разлічваюць нарыхтаваць больш за 10 цэнтнераў кармавых адзінак у разліку на ўмоўную галаву жывёлы.
— Гэтым укосам нам трэба будзе скасіць, як і ў мінулым го-дзе, 1050 гектараў траў, — кажа дырэктар СУП «Дукора-Агра» Дзмітрый Шынкарэнка. Мы вырошчвалі бабовыя і бабова-злакавыя культуры, 250 гектараў адвялі пад люцэрну.
Спачатку траншэю на 1100 тон заклалі каля МТФ «Харавічы» за тры з паловай дні, як таго патрабуе тэхналогія. Усяго тут пабудаваны шэсць такіх траншэй, якія трэба будзе запоўніць сакавітымі кармамі.
Брыгадзір паляводчай брыгады Ганна Ляхавец сочыць за працэсам закладкі сенажу. Вільготнасць корму павінна складаць 55 працэнтаў, а тэмпература не можа быць вышэй за 36 градусаў. Раўнамерна размяркоўвае і трамбуе зялёную масу на Амкадор ТО-332 Мікалай Сямейка.
— Травы цяпер стаяць добрыя, — адзначае вопытны механізатар сельгаспрадпрыемства Уладзімір Давыдзенка. — Касіць такія — задавальненне. Ураджайнасць іх даходзіць да 150 цэнтнераў з гектара, а цімафееўкі і таго больш. Тэхніку добра падрыхтавалі да корманарыхтоўчай кампаніі, таму абыходзіцца без істотных паломак. Працаваць пачынаю ўжо ў 7 гадзін раніцы, а на мехдвор вяртаюся каля дзевяці вечара. У поле прывозяць гарачыя абеды, таму перапынкі ў рабоце мінімальныя. Застаецца толькі ўдарна працаваць. Усе ўмовы для гэтага створаны.
Усяго трэба нарыхтаваць 15 тысяч тон сенажу за ўвесь сезон, забяспечыўшы кармамі вялікае пагалоўе. Толькі дойны статак сельгаспрадпрыемства налічвае 1205 галоў.
— Самы асноўны ўкос — першы, — лічыць Дзмітрый Шынкарэнка. — На яго робім галоўную стаўку. На 200 гектарах, дзе ў нас злакавыя культуры, унясём удабрэнні, каб хутчэй вырасталі. Надвор’е для росту траў вельмі спрыяльнае: у глебе дастаткова вільгаці і цяпла. У мінулым годзе нам прыйшлося паўтара месяца чакаць пачатку другога ўкосу. Падобна на тое, што ў гэтым годзе ён пачнецца значна хутчэй, дзякуючы цёпламу надвор’ю, якое нарэшце прыйшло да нас.
Анастасія ГЛЕБАВА.


title: Курган Славы запрашае: Выстава-продаж сувеніраў "Беларусь самабытная"

maintext:
Майстры Міншчыны прадставяць карціны, лялькі-абярэгі, вырабы з керамікі і пацерак, садовыя вырабы, дэкор для дома і шмат чаго іншага.
Вам также может понравиться


title: У добры шлях, выпускнікі-2021!

maintext:
Вечар—развітанне, вечар—успамін… Такім быў выпускны баль для вучняў Мар’інагорскай гімназіі і яшчэ для амаль 200 пухавіччан, якія сёння ўжо робяць першыя крокі ў самастойнае жыцце.
Сапраўды цяжка было паверыць ім, зусім дарослым хлопцам і дзяўчынкам, што так хутка праляцеў час бесклапотнага дзяцінства, і трошкі разгубленыя дзеці на фотаздымку на вялікім экране — гэта яны ў свой першы школьны дзень…
У добры шлях, выпускнікі-2021!


title: Уборка свірэпіцы ў сельгасарганізацыях доўжыцца некалькі дзён

maintext:
У сельгасарганізацыях раёна вялікую ўвагу надаюць вырошчванню свірэпіцы. З гэтай культуры аграрыі атрымліваюць якасныя кармы, багатыя бялком. Да таго ж, свірэпіца рана выспявае і непатрабавальная ў вырошчванні.
Сёлета пад свірэпіцу аграрыі адвялі 634 гектары. Вырошчвалі яе амаль ва ўсіх сельгасарганізацыях. Ужо ўбрана на зялёны корм 100 працэнтаў, а на насенне свірэпіца яшчэ даспявае. Ураджайнасць па раёне складае 88 цэнтнераў з гектара.
У сельгасфіліяле «Чырвоны май» нарыхтоўваюць гэты пажыўны корм у палімерную ўпакоўку.
— У КСУП «Турынскае» сёлета вырошчвалі азімую свірэпіцу на плошчы 80 гектараў — расказаў выконваючы абавязкі галоўнага агранома прадпрыемства Сяргей Пракапенка. — З першых дзён уборкі зялёная маса з свірэпіцы дастаўляецца на фермы. Культура гэтая вельмі пажыўная і карысная. На жаль, у гэтым годзе ўраджайнасць ніжэй, чым у мінулыя гады. Зацяжныя дажджы крыху паўплывалі на працэс уборкі культуры, бо зялёную масу неабходна не толькі здрабніць, але і правяліць.
Уборка свірэпіцы ў сельгасарганізацыях доўжыцца літаральна некалькі дзён. Гэтая культура з’яўляецца прамежкавай: яна не займае спецыяльнага поля ў севазвароце. Як толькі корманарыхтоўчы камбайн прыбярэ зялёную масу, уносяцца ўдабрэнні, а поле пераворваецца і засяваецца іншымі культурамі.
Анастасія ГЛЕБАВА.


title: Падзякай Прэзідэнта Беларусі ўзнагароджана ўчастковы ўрач-педыятр раённай паліклінікі Юлія Шыбакова

maintext:
Кіраўнік дзяржавы падпісаў распараджэнне аб аб’яўленні Падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 30 прадстаўнікам розных сфер дзейнасці. Сярод іх пяцёра — прадстаўнікі Міншчыны і, што вельмі прыемна, нашага раёна.
Падзякай Прэзідэнта Беларусі за значны асабісты ўклад у аказанне медыцынскай дапамогі насельніцтву была ўзнагароджана ўчастковы ўрач-педыятр раённай паліклінікі Юлія Шыбакова. Юлія Валер’еўна ўзначальвала дзіцячую кавідную выязную брыгаду.
Алена ІВАНОВА.


title: Пухавіччанкі атрымалі галоўную ўзнагароду за мацярынскую працу - ордэн Маці

maintext:
«У нас ёсць яшчэ адна прычына ганарыцца нашай матуляй», — сказаў мне неяк сын шматдзетнай мамы, якой ўручылі галоўную ўзнагароду за яе нялёгкую мацярынскую працу. Я назаўжды запомніла гэтыя словы дзесяцігадовага хлапчука, які сапраўды ў той момант быў шчаслівы за маму…
Учора такая ж прычына для гонару з’явілася яшчэ ў 33 дзяцей, чые мамы згодна з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 6 мая 2021 года былi ўзнагароджаны ордэнам Маці. Уручэнне адбылося ў раённым выканаўчым камітэце. Шэсць пухавіччанак атрымалі свае ўзнагароды з рук старшыні райвыканкама Віктара Каляда.
Сярод узнагароджаных — Вольга Кікот, якая і сама выхоўвалася ў шматдзетнай сям’і. І, больш за тое, у яе бабулі было 11 дзяцей. Вольга Васільеўна ўпэўнена, што фундаментам шчаслівай сям’і з’яўляецца здольнасць маці бачыць і чуць кожнае дзіця, своечасова працягваць ім руку дапамогі, любіць сваіх дзяцей.
Вольга Комлік таксама выхоўвае пяцёра дзяцей. У вольны час яны ўсёй сям’ёй займаюцца алмазнай мазаікай. Складваюць карціны і дораць іх блізкім людзям. Усё гэта спрыяе згуртаванню сям’і, іх уменню працаваць у камандзе, а таксама гатоўнасці прыходзіць на выручку адзін аднаму.
Аксана Сцефаненка выхоўвае шасцёра дзетак. Старэйшыя заўсёды гатовы дапамагчы маці ў пытаннях выхавання і наглядзе за малодшай сястрычкай. У дзяцей Аксаны Фёдараўны ёсць агульнае хоббі: яны вельмі любяць фатаграфавацца.
У сям’і Алены Домніч — сямёра дзяцей. Галоўным прызначэннем жанчыны Алена Іванаўна лічыць клопат пра сям’ю, жаданне быць верным сябрам дочкам і сынам.
Марына Зубровіч стараецца, каб дзеці выхоўваліся ў атмасферы любові і павагі. Яна прывівае ім з дзяцінства навыкі працавітасці, вучыць іх ўзаемадапамозе, добрасумленнасці, адказнасці за свае учынкі.
Ксенія Кадоліч лічыць сваю сям’ю галоўным дасягненнем. Увесь вольны час яна прысвячае сваім дзецям, выхоўвае ў іх паважлівае стаўленне да дарослых. Дзеці захапляюцца гісторыяй, спортам і турызмам.
Усе мамы ўпэўнены, што быць мамай — гэта самая высакародная праца, за якую атрымліваеш і самую высокую ўзнагароду — дзіцячую любоў…
Алена ІВАНОВА.


title: "Маладзечна-2021": У межах фестывалю пройдзе завяршальны тур Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў беларускай эстраднай песні

maintext:
Юбілейны XX Нацыянальны фестываль беларускай песні і паэзіі «Маладзечна-2021» будзе праходзіць з 11 па 12 чэрвеня на базе Летняга амфітэатра, Палаца культуры і іншых устаноў горада і раёна.
У межах фестывалю пройдзе завяршальны тур Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў беларускай эстраднай песні.
11 чэрвеня ў Летнім амфітэатры пройдзе ўрачыстае адкрыццё фестывалю. У яго праграме прэм’ера канцэрта «Талака», прысвечанага творчасці класіка беларускай літаратуры Уладзіміра Караткевіча і генія беларускай песні Ігара Паліводы, у выкананні заслужанага калектыву Рэспублікі Беларусь «Нацыянальны акадэмічны канцэртны аркестр Беларусі» пад кіраўніцтвам Міхаіла Фінберга. Пачатак у 21.30.
12 чэрвеня ў 21.30 у Летнім амфітэатры пачнецца канцэрт-закрыццё. Юбілейная канцэртная праграма «Маладзечна — насустрач шлягерам» пройдзе з удзелам зорак беларускай эстрады, пераможцаў конкурсу маладых выканаўцаў розных гадоў.
Дадаткова 13 чэрвеня у 18.00 у Палацы культуры горада Мала-дзечна пачнецца канцэрт Беларускага дзяржаўнага ансамбля «Песняры».
Па інфармацыі інтэрнэт-рэсурсаў.


title: Наш горад: вядуцца дарожна-будаўнічыя работы на вуліцы Чапаева і ў Новай Зары

maintext:
Добраўпарадкаванне вуліц і дарог горада — працэс пастаянны, таму што неабходнасць удасканалення гарадской інфраструктуры заўсёды актуальная.
У гэтым годзе ўжо было праведзена добраўпарадкаванне вуліцы Луначарскага каля раённай бальніцы. Работнікі УП “Жылцепласэрвіс” КГ уладкавалі там паркоўку для аўтамабіляў, “кішэні” для прыпынку гарадскіх аўтобусаў, а таксама адрамантавалі праезжую частку і зрабілі пешаходную дарожку.
Цяпер дарожна-будаўнічыя работы вядуцца на вуліцы Чапаева (мікрараён Крыніца) і ў Новай Зары.
На вуліцы Чапаева работнікі УП “Жылцепласэрвіс” КГ ужо паклалі дарожны борт уздоўж левага боку праезжай часткі (на выезд з горада) і вядуць укладку борта па правым. Справа таксама плануецца будаўніцтва трохметровай “кішэні-стаянкі” для аўтамабіляў і спускаў да гандлёвых аб’ектаў. Там жа з’явіцца вузкая пешаходная дарожка.
Праезжая частка вуліцы, якая на дадзены момант шырынёй 7 метраў, стане на метр шырэйшай. Тут будзе праведзена і асфальтаванне. Такім чынам вуліца Чапаева зменіць свой выгляд ад чыгуначнага пераезду да мікрараёна Сенажаткі.
А ў мікрараёне Новая Зара добраўпарадкоў-ваецца тэрыторыя каля дамоў 1-4, дзе быў раней выкананы капітальны рамонт. Зараз ідзе ўкладка тратуарнай пліткі, будаўніцтва дадатковых парковачных месцаў на прыдамавых тэрыторыях. Праезжая частка вуліцы будзе пашырана да 7 метраў і заасфальтавана.
Алена ІВАНОВА.


title: У гаспадаркі Пухавіцкага раёна паступяць дзевяць новых збожжаўборачных камбайнаў

maintext:
Зусім хутка ў сельскагаспадарчых арганізацыях раёна пачнецца ўборачная страда. Першым аграрыі будуць убіраць азімы рапс, які зараз даспявае на палях. Завяршаецца падрыхтоўка збожжаўборачнай тэхнікі.
— У бліжэйшы час у гаспадаркі раёна (СУП «Дукора-Агра», СГФ «Светлая Ніва», «Дрычын», КСУП «Зазерка», «Аграсімвал», «Агра-Абярэг», «Індустрыя СГ», ЭБ «Зазер’е») паступяць дзевяць новых збожжаўборачных камбайнаў КЗС-1218, — паведаміў намеснік начальніка аддзела вытворчасці і рэалізацыі прадукцыі ўпраўлення па сельскай гаспадарцы і харчаванні райвыканкама Уладзіслаў Бакіноўскі. — Новая высокапрадукцыйная тэхніка дазволіць убіраць ураджай-2021 хутчэй і больш эфектыўна. На сённяшні дзень машынна-трактарны парк сельгасарганізацый налічвае 88 збожжаўборачных камбайнаў.
Анастасія ПЛЯТНЁВА.


title: Ветліва сустракае сваіх гасцей міні-музей "Беларуская хатка"

maintext:
Наведванне міні-музея «Беларуская хатка» дзецьмі дашкольнага ўзросту — першы крок да фарміравання нацыянальнай свядомасці маленькіх патрыётаў сваёй Радзімы.
Матэрыялы з музея актыўна ўжываюцца выхавацелямі для правядзення заняткаў, экскурсій. У «Беларускай хатцы» праводзяцца выставы сумесных творчых работ дзяцей і бацькоў.
Адна справа — бачыць старажытныя прылады на фотаздымках, і зусім іншае — патрымаць іх у сваіх руках. Выхаванцы знаёмяцца з самабытнымі рэчамі з далёкай старажытнасці, засвойваюць іх назвы і прызначэнні. Гэта дае магчымасць параўнаць мінулае і сучаснае.
Ідэя адкрыць музейны пакой узнікла больш чым 18 гадоў таму. Стварэнне «Беларускай хаткі» — гэта вынік працы калектыву дзіцячага сада, а таксама вынік сумеснай працы з бацькамі выхаванцаў, якая працягваецца да гэтага часу. Музей уяўляе сабой адлюстраванне вясковай хаткі з прадметамі сялянскага быту.
Вам также может понравиться


description: За пандемию в регионе скончались 6232 человека.

title: 781 случай Covid‑19 выявили в Подмосковье за сутки


authors:
Александр Фишкин
Николай Кержаков
Павел К

description: Пасяўная кампанія стартавала на Бабруйшчыне ў мінулыя выхадныя. У адкрытых акцыянерных таварыствах ´Неўскі-Агра´, ´Міхалёўская Ніва´, ´Агракамбінат Бабруйскі´ і філіяле ´Харчавік-Агра´ АА ... Читать : https://www.Bobruin.by/118505

title: У Бабруйскім раёне пачалі сеяць ярыну.


description: У ААТ ´Стасеўка´ нарыхтоўваюць сянаж, робяць гэта па новай тэхналогіі, з заварочваннем у стрэч-плёнку.- Корм абыходзіцца нятанна, але ж якасць на выхадзе таго вартая, - дзеліцца кіраўнік г ... Читать : https://www.Bobruin.by/122158

title: У ААТ ´Стасеўка´ нарыхтоўваюць сянаж.


description: У гарадской бібліятэцы № 8 імя Еўфрасінні Полацкай для вучняў 3 ´Б´ класа ДУА ´Сярэдняя школа № 8 г. Бабруйска´ адбыўся чацвёрты занятак культурна-асветніцкага праекту ´Кніжкіна гісторыя´. Тэм ... Читать : https://www.Bobruin.by/118533

title: Па старонках рукапісных фаліянтаў

maintext: с учащимися ГУО ´Средняя школа № 30 г. Бобруйска´ прошла познавательная игра для интеллектуалов ´Всё обо всём´.


description: У ААТ ´Стасеўка´ нарыхтоўваюць сянаж, робяць гэта па новай тэхналогіі, з заварочваннем у стрэч-плёнку.- Корм абыходзіцца нятанна, але ж якасць на выхадзе таго вартая, - дзеліцца кіраўнік г ... Читать : https://www.Bobruin.by/122054

title: У ААТ ´Стасеўка´ нарыхтоўваюць сянаж.


description: Навучэнцы Бабруйскага раёна - актыўныя ўдзельнікі інтэлектуальных і творчых конкурсаў не толькі раённага, але абласнога і рэспубліканскага маштабаў. Нядаўна скарбонку высокіх дасягненняў школьнікі яшч ... Читать : https://www.Bobruin.by/118729

title: Дайджэст: навіны адукацыі


description: 0 красавіка ў розных краінах свету адзначаецца сямейнае свята - Дзень братоў і сясцёр . Не вельмі вядомы, ён працягвае традыцыю ўшанавання сямейных і роднасных сувязяў, умацоўваючы адносіны ... Читать : https://www.Bobruin.by/118747

title: Сям´я і кніга. Аб´яднаныя чытаннем.


description: Паназіраць за работай механізатараў, пацікавіцца настроем калектыву на працу і будучыя заробкі ў гаспадарку мы наведаліся ў чацвер. Работы ў гэты дзень вяліся на полі паблізу вёскі Узнога, за ... Читать : https://www.Bobruin.by/118789

title: У ´Міхалёўскай Ніве´ сеялі ячмень.


description: чэрвеня, у Міжнародны дзень абароны дзяцей, дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Уладзімір Гацко і Ірына Рынейская наведаліся ў Бабруйскую гарадскую дзіця ... Читать : https://www.Bobruin.by/122794

title: Дэпутаты пабывалі ў дзіцячай бальніцы.


description: На гэтую пару, як паведамілі ва ўпраўленні па сельскай гаспадарцы і харчаванні райвыканкама, у сельгасарганізацыях актыўна сеюць кукурузу, па стане на раніцу ўчарашняга дня ў цэлым па раёне пасеяна ... Читать : https://www.Bobruin.by/121236

title: Работы ў полі працягваюцца.


description: Па вынiках конкурсу беларускамоуных тэатрау Дыпломам III ступенi узнагароджаны тэатр нашай установы адукацыi у намiнацыi ´Лiтаратурна-музычная кампазiцыя´ ´Наш боль - Чарноб ... Читать : https://www.Bobruin.by/121665

title: Конкурс беларускамоуных тэатрау. Дыплом III ступенi.


description: Жыхары аграгарадка Вялікія Бортнікі і навакольных вёсак сёння прынялі віншаванні з Міжнародным днём сям´і - свята адзначаецца 5 мая.На імправізаванай сцэне ў цэнтры аграгарадка павіншаваць іх прый ... Читать : https://www.Bobruin.by/121343

title: медиаплатформа МирТесен


authors: Amic.Ru Новости Барнаула И Алтайского Края

authors: Евгений Решетников

description: Скончались ещё двое пациентов с коронавирусом

title: 12 новых случаев COVID-19 выявили в Горном Алтае


authors: Михаил Бутов

authors: Александр Пятнистый

authors: Людмила Анисина

description: Выздоровели в регионе ещё два пациента

title: Восемь случаев COVID-19 выявили в Горном Алтае за сутки


authors: Владимир Ознобихин

authors: Алиса Майская

authors: Геннадий Бережнов

description: Выздоровели в республике ещё пять пациентов

title: 17 случаев COVID-19 выявили в Горном Алтае за сутки


description: Цікавымі абрадамі і звычаямі, паэтычным хараством вызначаецца беларускае вяселле. Вясельны абрад адзначаўся вельмі ўрачыста і ўяўляў сабой даволі цікавае тэатралізаванае прадстаўленне, дзе прая ... Читать : https://www.Bobruin.by/121768

title: На доўгі век, на шчаслівую долю.


description: Вынікі жывёлагадоўлі раёна за 4 месяцы, а таксама пытанні, вырашэнне якіх здольна прывесці да павелічэння рэалізацыі малака і мяса, а разам і эфектыўнасці галіны, абмеркавалі ў пятніцу ... Читать : https://www.Bobruin.by/122782

title: Абмеркавалі работу жывёлагадоўчай галіны.


description: Турнір знаўцаў беларускай мовы ´Чую, бачу, гавару´ адбыўся ў дзіцячай бібліятэцы №6 імя М. Астроўскага для ўдзельнікаў праекту ´Расцём беларусамі´, вучняў ´А´ класу ДУА ´Сярэдняя школа №9 г. Бабруйска´.На п ... Читать : https://www.Bobruin.by/122163

title: Чую, бачу, гавару.


authors:
Артем Черников
Андрей Санников
Владимир Халип
Леонид Невзлин

description: Яна ўвойдзе ў горад на досвітку.

title: Самая звычайная беларуская перамога

maintext:
Самая звычайная беларуская перамога 3 Ганна Севярынец
22.06.2021, 16:24
3,052
Ганна Севярынец
Яна ўвойдзе ў горад на досвітку.
Ціхая і пакуль незаўважная. Думаю, з боку Уручча.
Альбо - Новай Баравой. Горад будзе яшчэ спаць, пустыя вуліцы, рэдкія машыны, а яна ідзе проста пасярод вуліцы, у белай сукенцы. Вось яна мінае бібліятэку, пераходзіць мост, Маскоўская, аграрна-тэхнічны, там яшчэ тады ўключалі з прыступак «Уважаемые граждане! Вы нарушаете…», і людзі смяяліся ў адказ. На Акадэміі навук яна паверне на Сурганава, у гэтую цесную вуліцу, дзе такое звонкае рэха і дзе воклічы калоны, адбіваючыся ад каменных сцен, працінаюць да касцей.
Пройдзе паўз Рыгу да Бангалор, паверне на Багдановіча ў бок Нямігі, і пойдзе, пойдзе гэтай даўгой вуліцай, а вось на гэтым доме калісьці ўзнялі сцяг з надпісам «Шчучыншчына», і хвалямі па людскім моры бег смех і песня, а тут з балкона глядзелі бабулі і плакалі, а тут гаспадынька выкідала ў акно белыя просціны і чырвоны абрус. А пад мостам на Нямізе б'е барабан, а на мосце гудзяць ужо машыны, а калі яна паверне на Стэлу, з усіх бакоў будуць бяжаць ужо людзі, і плакаць, і абдымацца, і яна будзе азірацца ў натоўпе і лавіць поглядам смутныя абрысы: ён? ня ён? абазналася? не? Мікіта? Саша? Генадзь? Рома? Вітольд?
А навокал воклічы, спевы, там танчаць, там плачуць, там перакідваюцца крычалкамі, і ўсе становяцца на скамейкі, каб пабачыць мора з вышыні, і здымаюць абутак, і хтосьці раздае пітную ваду, а хтосьці кветкі, і людзі, хто стаміўся, сядзяць і ляжаць, раскінуўшы рукі, на газонах, а хто не стаміўся - ідзе і ідзе, праз Свіслач, праз Пярэспу, па Чарвякова, цераз Плошчу Перамен - і да Бангалор, і плыве рака ў Зялёны Луг, і ўпадае ў лес за кальцавой, і выплывае на шашу за Курапатамі, і гэтая дзяўчынка ў белай сукенцы ужо і згубілася сярод людзей, недзе ідзе, пяе і смяецца, маладзенькая зусім, і валасы ў яе, думаю, пафарбаваныя ў сіні, а можа, нават у ружовы, і на нагах белыя кеды, і яна зусім простая і знаёмая, мы сто разоў яе бачылі ўжо на вуліцы, самая звычайная беларуская перамога.
Ганна Севярынец, «Фэйсбук»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Наталья Радина
Владимир Халип
Андрей Санников
Константин Скуратович

title: Як у Берасьці судзяць актывістку "Еўрапейскай Беларусі" Паліну Шарэнду-Панасюк

maintext:
Як у Берасьці судзяць актывістку «Еўрапейскай Беларусі» Паліну Шарэнду-Панасюк 3 7.06.2021, 21:19
3,670
фота: svaboda.org
Гэты працэс увойдзе ў гісторыю Беларусі.
7 чэрвеня ў судзе Маскоўскага раёну Берасьця пачаўся суд над берасьцейскай актывісткай «Еўрапейскай Беларусі», маці 2 малалетніх сыноў Палінай Шарэндай-Панасюк. Рэпартаж «Радыё Свабода» з судовай залі.
Жанчыну абвінавачваюць у гвалце ў дачыненьні да супрацоўнікаў міліцыі, абразе Лукашэнкі і іншых службовых асобаў.
У залю трапілі ня ўсе
У суд падтрымаць Паліну прыйшлі больш за 25 чалавек. Сярод іх яе муж Андрэй Шарэнда, які з 31 траўня знаходзіцца пад хатнім арыштам, маці Паліны, родныя і знаёмыя. Аднак ня ўсе зь іх змаглі трапіць у судовую залю.
«Мы хочам проста падтрымаць Палінку. Чаго ж ад гэтага «суду» мы можам чакаць? Проста хочам яе ўбачыць праз амаль паўгода, — кажа блізкая знаёмая сям’і Зоя Георгіеўна. — Яна прынцыпова нічога не прызнае, робіць усё, што лічыць патрэбным. А такіх людзей, якія хоць трохі выбіваюцца з гэтай шэрай масы, іх жа «стрыгуць наўпрост».
Маці Паліны Вера Фёдараўна хвалюецца перад пачаткам суду:
«Гэты суд — чыстая фармальнасьць. Усё ўжо вырашана. Як пракурор скажа, так і будзе, — кажа Вера Фёдараўна. — Я ў шоку. Гэта ўсё, што я магу сказаць».
Жанчына прызналася, што ў яе да гэтага часу стаіць перад вачыма затрыманьне дачкі.
«Не магу забыць. Памятаю, як Паліна патэлефанавала мне а 15 гадзіне: „Мама, прыяжджай па Сташыка, а то мяне забіраюць“. Я прыехала, убачыла — выбітыя дзьверы, куча народу ў калідоры. Чалавек 10 сілавікоў. Я схапіла дзіця і паставіла да акенца, каб ён туды глядзеў, — успамінае Вера Фёдараўна. — Паліна басанож стаіць у хатняй кашулі. Рукі перавязаныя, усе чырвоныя. Яе трымаюць сьцяжкамі плястмасавымі, каб яна не адбегла нікуды. Яны ўсе ў масках, у форме. Што ўразіла, дык гэта, калі яны папрасілі ўсіх выйсьці, дык вывелі яе ледзь не басанож на калідор. Я кажу: вы хоць куртку ёй дайце. А яны: „Дык цёпла ж“. Ну і забралі».
На працэс прыйшлі і прапагандысты БТ, яны настойліва задавалі пытаньні Андрэю Шарэнду, нягледзячы на яго адмову даваць камэнтары.
Прысутным у судовай залі загадалі адключыць тэлефоны, не запісваць аўдыё.
Пачатак допыту
Працэс вёў судзьдзя Яўген Брэган.
— Абвінавачаная, устаньце, калі ласка, — зьвяртаецца да Паліны судзьдзя.
— Я перад бандытамі не ўстаю.
— Я вам яшчэ раз тлумачу, што на судовым пасяджэньні паказаньні вы павінны даваць стоячы. Гэта вам зразумела? За парушэньне парадку вы можаце быць выдаленыя з залі... Імя вашае і год нараджэньня... — судзьдзя задае пытаньні падсуднай. — Пад вартай па гэтай крымінальнай справе зь якога чысла знаходзіцеся?
— З трэцяга студзеня
— Ці з шостага?
— Захоплена ў палон трэцяга студзеня, — адказвае Паліна.
Судзьдзя некалькі разоў зноў просіць яе ўстаць.
— Копію пастановы пракурора аб перадачы крымінальнай справы для накіраваньня ў суд атрымлівалі?
— Ведаеце, я вашымі бандыцкімі паперамі асабліва не цікаўлюся. Усе гэтыя паперы будуць перададзеныя міжнароднаму трыбуналу па зьвяржэньні «лукашызму», — адказвае Паліна.
— Вам зразумелыя правы і абавязкі?
— Я вас не лічу судзьдзёй.
Адвод судзьдзі
— Абвінавачаная, устаньце, калі ласка, — зноў праз час зьвяртаецца да Паліны судзьдзя. — Тлумачу вам, што вы можаце заявіць адвод судзьдзі.
— Вы не судзьдзя.
— Не давяраеце разглядаць крымінальную справу?
— У Беларусі магчыма толькі адна крымінальная справа — па факце незаконнага захопу ўлады, — кажа Паліна.
— Устаньце, калі ласка, — перабівае абвінавачаную судзьдзя. — Вы асабіста заяўляеце адвод суду?
— У Беларусі няма судоў. Пасьля 1995 і 1996 гадоў быў праведзены дзяржаўны пераварот на чале з Лукашэнкам. Цяпер няма ніводнай легітымнай структуры, няма легітымнага заканадаўства, парлямэнту, у тым ліку і суду.
— Вы заяўляеце адвод? Устаньце!
Паліна нарэшце падымаецца з лавы.
— Я ўстаю толькі таму, што мне быў прычынены гвалт. Яго прычынялі ў СІЗА, ператвораным у прыватную турму Лукашэнкі. Гвалт прымяняецца практычна да ўсіх палітвязьняў.
— Я вас пра іншае пытаюся, — уздыхаючы, чарговы раз задае пытаньне судзьдзя.
— Вы ня суд. Можаце назвацца сталінскай тройкай, як заўгодна. Але вы не легітымны суд. І больш мяне не пытайце.
— Гэта значыць, асабіста мне вы заяўляеце адвод? У сувязі з чым?
— Я заяўляю адвод сыстэме і вам як прадстаўніку гэтай сыстэмы.
Пасьля такой дыскусіі судзьдзя пайшоў у пакой для нарадаў. Пасьля чаго вярнуўся і прызнаў адвод сабе неабгрунтаваным.
Допыт пацярпелых сілавікоў
Судзьдзя задаваў таксама пытаньні пацярпелым супрацоўнікам РАУС. Большасьць зь іх прысутнічала ў залі суду. Адзін, супрацоўнік АМАП, прысутнічаў дыстанцыйна і адказваў на пытаньні зьмененым голасам.
Сярод пацярпелых былі тыя, хто прысутнічаў пры затрыманьні Андрэя Шарэнды і стаў героем згаданага раней відэафайла, выкладзенага ў сеціве, а таксама тыя, хто непасрэдна быў пры затрыманьні Паліны. Усе яны падкрэсьлівалі, што падсудная нэгатыўна выказвалася ў іх бок, выкарыстоўваючы, сярод іншага, такія словы, як «лукашысты», «фашысты».
З аднаго зь сілавікоў падчас правядзеньня агляду яна нібыта сарвала маску, амапаўцу Кірылаву, які прысутнічаў праз аўдыёсувязь, Паліна плюнула ў твар. Ён запатрабаваў ад Паліны таксама кампэнсаваць маральную шкоду ў памеры 2000 рублёў. Яшчэ двое сілавікоў запрасілі па 1500. Па словах аднаго зь іх, на працягу ўсіх гадоў службы так, як Паліна, яго ніхто ніколі не абражаў.
Перад апытаньнем пацярпелых адвакат Паліны хадайнічаў, каб ягонай падабароннай зьмянілі меру стрыманьня — з заключэньня пад варту на падпіску аб нявыезьдзе. Але судзьдзя адмовіў.
— Іншыя хадайніцтвы ёсьць? Абвінавачаная, у вас?
— Я з бандытамі не размаўляю, — адказала Паліна.
Што сказаў пракурор
Пракурор зачытаў абвінавачаньне. Дзяржабвінаваўца згадаў, сярод іншага, відэафайл, апублікаваны ў тэлеграм-канале «Брест: Слухи и факты», у якім, паводле ягоных слоў, утрымліваліся абразьлівыя выказваньні ў дачыненьні да супрацоўнікаў праваахоўных органаў і прадстаўнікоў улады.
Паводле вэрсіі абвінавачваньня, Паліна таксама зьдзейсьніла гвалт у дачыненьні да супрацоўнікаў праваахоўных органаў, сарвала маску, нанесла цялесныя пашкоджаньні, выказала ў адрас прэзыдэнта словы, якія супярэчаць чалавечай маралі.
— Ці зразумелыя вам прадʼяўленыя абвінавачаньні? — спытаў судзьдзя.
— Гэта не абвінавачаньне, а палітычна матываванае злачынства, — сказала Паліна.
Пасьля чаго дадала:
— Толькі народ — крыніца законнай улады. Ні фальшывыя пратаколы галасаваньня, ні тысячы дубінак, нічога з гэтага не дае вам права на кіраваньне дзяржавай. У жніўні 2020 году народ Беларусі выбраў кіраўніком дзяржавы Сьвятлану Ціханоўскую. А тыя, хто мае дачыненьне да злачыннага захопу ўлады, паводле азначэньня зьяўляюцца бандытамі і саўдзельнікамі крымінальнага злачынства.
— Па прадʼяўленым абвінавачаньні вам усё зразумела? — перабівае судзьдзя.
— Гэта палітычны перасьлед. Я не магу быць вінаватай ці невінаватай.
— Значыць, вінаватай вы сябе не прызнаяце, я вас правільна зразумеў?
— А вы сябе прызнаеце вінаватым?
— Пытаньні суду не задаюць, — адказаў Брэган.
— Вы ўдзельнічаеце ў палітычных рэпрэсіях, — сказала судзьдзі Паліна.
— Пытаньне здымаецца.
— Не, пытаньне не здымаецца, — голасна кажа Паліна. — Пытаньне фальсыфікацыі выбараў яшчэ не закрыта. Яно будзе закрыта тады, калі Лукашэнка будзе адхілены ад улады і над усімі, хто бярэ ўдзел у гэтых дурных працэсах, тых, хто зьдзекуецца зь людзей, аддае злачынныя загады, пройдуць сапраўдныя суды. Вось тады гэтае пытаньне будзе закрытае. Гэты судовы працэс мае ролю хоць бы ў тым, што нам вядомыя ўсе імёны і прозьвішчы гэтых людзей, і потым ніхто ня скажа, што яны ня бралі ўдзелу, што яны ні пры чым. Называйце вашыя імёны і званьні, — зьвяртаецца яна, павярнуўшыся тварам да сілавікоў, якія сядзяць у першым шэрагу. — І вы ўсе панесяце адказнасьць. Вы яшчэ самі не разумееце, ува што вы ўляпаліся. Гэтае кляймо застанецца з вамі на ўсё жыцьцё.
Як і за што перасьледуюць берасьцейскую актывістку
Паліна Шарэнда-Панасюк пад вартай з 3 студзеня.
23 лютага зь берасьцейскага СІЗА актывістку накіравалі на мэдычную экспэртызу ў псыхіятрычную лякарню ў Навінках пад Менскам. Тады на працягу 9-дзённага «этапу» жанчына правяла некалькі дзён у баранавіцкім СІЗА № 6 і ў менскім СІЗА № 1.
4 траўня Паліне выставілі абвінавачаньне адразу па трох крымінальных артыкулах — 368 КК (абраза прэзыдэнта), 369 КК (абраза прадстаўніка ўлады) і 364 КК (пагроза прымяненьня гвалту ў дачыненьні да супрацоўніка міліцыі).
3 студзеня 2021 году ў доме Шарэндаў адбыўся ператрус. Муж Паліны Андрэй лічыць, што гэта была загадзя сплянаваная правакацыя, каб затрымаць Паліну. Па яго словах, супрацоўнікі міліцыі адразу пачалі грукаць у дзьверы. У хаце была Паліна з малодшым сынам (Андрэй у той момант адбываў адміністрацыйны арышт. — РС). Празь некалькі хвілін прыйшлі амапаўцы і пачалі молатам выбіваць дзьверы. Па словах Андрэя, Паліна, як кожная маці, хацела абараніць дзіця, таму старалася не прапусьціць міліцыянтаў у калідор. Патрабавала, каб яны зьнялі маскі. Яны ж паспрабавалі яе адштурхнуць. Пасьля інцыдэнту супраць Паліны распачалі крымінальную справу паводле артыкула 364 («Гвалт альбо пагроза ўжываньня гвалту ў дачыненьні да супрацоўніка органаў унутраных спраў»).
Паліну Шарэнду-Панасюк тры разы цягам 1,5 месяца зьмяшчалі ў карцар Берасьцейскага сьледчага ізалятара.
Праз адваката актывістка змагла перадаць, што ў СІЗА на яе псыхалягічна і фізычна ціснулі. Раней Паліна ў сваім лісьце ад 24 лютага (карэспандэнцыя як ад Паліны, так і да яе амаль што не даходзіць. — РС) таксама паведаміла пра катаваньні ў Берасьцейскім СІЗА.
Андрэй Шарэнда падкрэсьліваў, што ў СІЗА яго жонку ставілі пад «прэвэнтыўны нагляд» — любое, нават дробнае парушэньне правілаў аўтаматычна магло пацягнуць за сабой пакараньне карцэрам.
Паводле Андрэя, на працягу некаторага часу Паліна не атрымлівала лекаў і вітамінаў. Мэдычны пункт адхіляў яе заявы, пішучы, што ў леках, якіх яна патрабуе, «няма неабходнасьці».
«Існуе рэальная пагроза яе здароўю і нават жыцьцю», — казаў на пачатку траўня Свабодзе Андрэй Шарэнда.
Дзеяньні адміністрацыі СІЗА ў дачыненьні да жонкі ён неаднаразова называў катаваньнямі і своеасаблівай помстай за адмову Паліны супрацоўнічаць са сьледзтвам.
Перасьледуюць і мужа Паліны
Ціск з боку праваахоўных органаў працягваецца ня толькі ў дачыненьні да Паліны Шарэнды. 17 красавіка да яе мужа Андрэя прыйшлі зь ператрусам, забралі ўсю тэхніку. У той дзень супраць Андрэя завялі крымінальную справу паводле артыкула 361 (заклікі да дзеяньняў, скіраваных на прычыненьне шкоды нацыянальнай бясьпецы Рэспублікі Беларусь). Як кажа актывіст, пасьля праверкі (паводле Генпракуратуры, прадметам праверкі стала інтэрвію ад 29 сакавіка 2021 году, «у якім ад імя мясцовага актывіста Андрэя Шарэнды зьмяшчаюцца заклікі да пратэстаў, а таксама фармулёўкі і выразы, якія публічна абражаюць Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь». — РС) артыкул замянілі на 368 КК (абраза прэзыдэнта).
31 траўня Андрэя зноў затрымалі і дапыталі. У той жа дзень увечары яго зьмясьцілі пад хатні арышт (Андрэю забаронена карыстацца тэлефонам, у тым ліку мэсэнджарамі. — РС). Пасьля гэтага праваабарончы цэнтар «Вясна» прызнаў актывіста палітзьняволеным. Паліна Шарэнда, у адрозьненьне ад свайго мужа, ня мае гэтага статусу да сёньняшняга дня.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Васіль Быкаў: Трэба жыць і змагацца

maintext:
Васіль Быкаў: Трэба жыць і змагацца 1 19.06.2021, 9:12
Сёння — дзень народзінаў вялікага беларуса.
19 чэрвеня 1924 года нарадзіўся Васіль Быкаў - адзін з самых вядомых і выдатных беларускіх пісьменнікаў, сумленне нацыі, грамадскі і нацыянальны дзеяч, ветэран вайны.
З гэтай нагоды «Новы Час» апублікаваў інтэрвью Юрася Залоскі, з вялікім беларусам, запісанае ў 1995 годзе:
Гэтыя гутаркі з Васiлём Быкавым адбыліся ў траўнi–чэрвенi 1995 года. Яны былi найперш абумоўленыя часам, які перажывала Беларусь: рэферэндум аб мове, інтэграцыі з Расіяй і змене нацыянальнай сімволікі. Але гэтыя гутаркі, прысвечаныя лёсу Беларусi ды верагоднасцi выжывання беларускай нацыi i культуры, і сёння найактуальныя, — і яскрава сведчаць аб тым, што думкі і словы вялікіх людзей не спазняюцца і не знікаюць, бо існуюць і ў сваім часе, і па-над ім…
«Нацыяналізм як неабходная перадумова дэмакратыі»
— Падзеi, што адбываюцца цяпер у Беларусi, прадказвалiся даўно. Гучала нямала папярэджанняў у бок дэмакратычных сiлаў аб рэальнай магчымасцi наступу сiл камунiстычнага рэваншу. Ды, аднак жа, сцвердзiўся самы кепскi з усiх магчымых варыянтаў — горшага i нельга было чакаць. Сёння шмат закiдаў на адрас «цынiчнага прэзiдэнта», «расейскiх спецслужбаў» i да т.п… Вашыя прэтэнзii да дэмакратычнага руху ў сувязi з паразай нацыянальных сiлаў?
— Прэтэнзii, так бы мовiць, класiчныя, — тыя, што, бадай, спрадвеку прынята адрасаваць дэмакратам: чаму не аб’ядналiся? Але, мабыць, таксама спрадвеку дэмакратыя слухае такiя папрокi, але не толькi не аб’ядноўваецца, а няспынна раз’ядноўваецца. Заўджы i ўсюды. Мабыць, такая ўжо прырода, метафiзiка гэтае плынi. У процiвагу яе антыподам, якiя таксама заўсёды i ўсюды, — але аб’ядноўваюцца, зрастаюцца, ператвараюцца ў адно. Як цяпер чырвоныя з карычневымi. Пяцьдзясят гадоў таму яны з крывёю бiлiся на палёх Еўропы, а цяпер скрозь хаўрусуюцца, утвараючы новы, дзiвосны палiтычны арганiзм, яшчэ больш цынiчны, чым камунiсты i фашысты паасобку.
Нашыя палiтыканы ад тутэйшай палiтыкi нiкога не абдурылi, як Вы кажаце. Iхнiя «дурыкi» былi вiдаць з самага пачатку. Яны проста вырвалi ўладу... Але новыя — больш цынiчныя, нахрапiстыя, яны рашуча выкарысталi сiлу, у тым лiку i тую, што ходзiць у бронекамiзэльках i чорных масках. Яны i не думалi нiчога рабiць, апроч бязмежнага ўмацавання бязмежнай улады. I тое зразумела: хто мае ўладу, той мае сiлу, а хто мае сiлу, таму непатрэбна нiякая праўда.
— Даруйце, але ж цi не ведае гэты народ, што такое камунiзм i якiя выгады «найлепшага ў свеце грамадства»? Ведае цудоўна. Ды, аднак жа, выбiрае «ранейшых». У чым сакрэт такога парадоксу?
— Што да выбараў, дык я лiчу, што выбары ў нас несвабодныя. Выбары сфальсiфiкаваныя ад пачатку да канца… Рэч у фальсiфiкацыi. Выбарчыя камiсii зрабiлi пэўныя намаганнi, самыя розныя — якiя, мы нiколi не даведаемся, таму што гэта абсалютна закрытая для публiкi i журналiстаў справа. Яны робяць гэтую «хiмiю» ў падполлi.... Таму што яны ведаюць, на чыiм баку сiла i каму трэба служыць. Нiхто не будзе выкрыты. Нiхто не будзе абвiнавачаны ў фальсiфiкацыi… Мясцовыя «вертыкальныя дыктатары» дзеля гэтага стварылi з дапамогай спецслужбаў выбарчыя камiсii са сваiх людзей. I таму адтуль нiчога не выйдзе. А назiральнiкi, на якiх былi спадзяваннi, назiралi проста выбары, сам працэс галасавання. А вось што адбывалася пасля выбараў — гэтага не ведае нiхто. I нiколi гэта не будзе вядома. Нiякiх дакументаў нiкому не дадуць, а калi дадуць, дык яны будуць сфальсiфiкаваныя, таму што дзе гарантыя таго, што выбарчыя камiсii не мелi запасу свабодных бюлетэняў, якiмi яны маглi распарадзiцца як заўгодна: замянiць, падмянiць, выкрэслiць пэўныя прозвiшчы?
Таму я лiчу, што дэмакратычных i свабодных выбараў у нас не было, — як у мiнулым, так i цяпер. I калi б уладамi была пастаўлена задача дасягнуць 99,99% «за» па тым цi iншым пытаннi цi кандыдатуры, — гэта было б зроблена. Рабiць гэта выдатна навучылiся за гады савецкай улады. Тут цэлая навука...
— …Быццам i не было гадоў галоснасцi, выкрыцця ГУЛАГу, антычалавечых «сакрэтаў» сацыялiстычнай гаспадаркi. А народ, бы тыя рабы, што палюбiлi свайго гаспадара, зноў выбiрае «баронаў» i «старшыняў». Гэта што — псiхiчная паталогiя, калапс палiтычнай волi? Калi не, то што гэта за народ такi — з такiм стаўленнем да палiтыкi i палiтыкаў, а галоўнае — да самога сябе?
— …Некалi я ўсё не мог зразумець, па якiх антрапалагiчных прыкметах людзi вылучаюцца ў наменклатуру. Вiдаць, з вялiкiм сэнсам гэта робiцца. Яны, як правiла, людзi мажныя, як у армii — што нi генерал, дык метр у плячах i фiзiяномiя нi ў якi аб’ектыў не лезе. Так i тут. Усе яны абавязкова маюць вельмi зваблiвы начальнiцкi антураж — якога-небудзь худзенькага, мiзэрненькага там не бывае, ён туды не можа прайсцi. I займаюць пэўныя пасады. Паглядзiце, хто ў нас цяпер гаспадар на вёсцы? Ды гэтыя, чырвоныя князi i бароны. I як iх не будуць выбiраць? Iх заўсёды будуць выбiраць, бо яны сiла, яны ўлада...
Вядома, чалавеку ўласцiва рабiцца разумным пасля паразы, бо «каждый мнит себя героем, видя бой издалека». Рэч не ў памылках БНФ. Фронт зрабiў болей, чым можна было наогул зрабiць у гэтых умовах. Прынамсi, нiводная палiтычная партыя не зрабiла болей. I калi на выбарах перавага аказалася на баку камунiстаў, дык, мабыць, таму, што кампартыя карыстаецца ўласным, раней напрацаваным капiталам, у той час як Фронт пачынаў барацьбу без анiякага капiталу — нi маральнага, нi матэрыяльнага, ствараючы ўсё ў працэсе замаруджанага, супярэчлiвага, труднага Адраджэння. У нас нямала партый, якiх нiяк не абвiнавацiш у тых пралiках, што цяпер прыпiсваюцца БНФ. Яны нi на чым не зацыклiвалiся, не радыкалiзавалi сваю палiтыку, ужо нiяк не цьвялiлi рускамоўнае грамадства. Але хiба тыя партыi перамаглi? Яны таксама пацярпелi паразу…
Мабыць, сучасная дэмакратыя (у тым лiку i нацыянальная) не надзелена адэкватнымi сродкамi барацьбы з таталiтарнымi, камунафашыстоўскiмi сiламi. Мабыць, гэтыя дзве рознаскiраваныя плынi iснуюць у розных палiтыка-маральных сферах, i калi дэмакратыя змушана карыстацца толькi дэмакратычнымi метадамi (карыстацца iншымi яна не можа, каб не страцiць сваёй дэмакратычнасцi), дык iхнiя супернiкi заўсёды вольныя ў выбары сродкаў — ад раз’юшанай хлуслiвай прапаганды да тайных хiтрасцяў спецслужбаў, АМОНаў i спецназаў у чорных наморднiках. Яны не зважаюць на судовую ўладу, якую самi прызначаюць, на СМI, якiмi аператыўна камандуюць. Iх не рэгламентуе нiякая мараль — нi хрысцiянская, якая нiколi iх не абыходзiла, нi нават скасабочаная камунiстычная этыка, ад якой яны адраклiся ў жнiўнi 1991 года.
Калi мець на ўвазе выбары i рэферэндум, дык на iх вынiк наўрад цi паўплывалi якiя-небудзь памылкi цi недахопы. Не варта таксама наракаць на несвядомасць «дурнога народа», якi гэтак неразумна прагаласаваў. Хiба ў таталiтарным грамадстве пры аўтарытарнай дыктатуры, якая таропка сфармавалася напярэдаднi выбараў, магчымае нейкае палiтычнае спаборнiцтва, справядлiвыя дэмакратычныя выбары? Iх не было 70 гадоў, адкуль жа iм узяцца цяпер? Найперш для народа гэта нязвыкла i нават пакутна — выбiраць на ўласны розум, калi заўсёды гэта рабiлi iншыя, нiбыта разумнейшыя. Зноў жа: хiба выбарчыя рэжысёры, «высокiя спецыялiсты сваёй справы», забылiся на нядаўнюю навуку арганiзацыi мас дзеля «адзiнадушнага адабрэння i падтрымкi»? Сам прэзiдэнт напярэдаднi выбараў прагаварыўся ў прамым тэлеэфiры, што «все равно обманут». Не ўдакладнiўшы, аднак, на чыю карысць «обманут». Але цяпер усё стала зразумела — хто ашукаў, каго i дзеля чаго.
Так, цяпер можна пачуць разважаннi пра недастатковасць, непапулярнасць нацыянальнай iдэi беларускага Адраджэння. Але, здаецца, з-пад увагi выпускаецца той факт, што адбывалася не толькi Адраджэнне — iшла жорсткая барацьба з камунiстычным таталiтарызмам, i нацыяналiзм, як пiсаў знакамiты фiлосаф Фрэнсіс Фукуяма, быў «неабходнай умовай узнiкнення дэмакратыi». Там, дзе нацыянальная iдэя не сфармавалася, не адбылося i дэмакратызацыi. I наадварот, дзе яна перамагла — перамаглi i рэформы, тыя грамадствы не без цяжкасцяў, але ўсё ж рушылi ў кiрунку сусветнай эканомiкi. Урэшце рушым туды i мы, i таксама абапiраючыся на ўласны нацыяналiзм i дэмакратызацыю: законы сусветнага эканамiчнага развiцця змусяць нас да таго. Толькi наш гiстарычны час стане змарнаваны. I мы зноў апынемся ззаду за ўсiмi. I бяднейшыя за ўсiх...
Народ і палітыка
— Вы як пiсьменнiк даволi хутка набылi папулярнасць i мелi магчымасць бачыць, як ставяцца да пiсьменнiкаў за мяжой i ў нас. Цi не было ў Вас шкадавання, што Вы — пiсьменнiк вось гэтага народа?
— Юрась, я скажу, што для мяне даўно ўжо з’яўляецца праблемай само iснаванне «народа»... Асаблiва цяпер я пачынаю думаць, што пакуль мы шчыравалi «дзеля народа», клялiся iмем народа — у нас яго ўкралi.
Засталася нейкая нацыянальная элiта, а нацыянальнай, народнай асновы — не стала. Не стала народа. Я гэта гавару баючыся, як нейкае святатацтва, як у ранейшыя часы гаварылi пра д’ябла i Бога. Але сапраўды, калi мы гаворым «народ, беларускi народ», — то гэта ўвогуле абстракцыя, гэта — па iнерцыi. Калi ж канкрэтней паспрабаваць сабе ўявiць: а дзе ён, гэты народ, дзе яго часткi цi хоць бы нейкая значная частка? Раней гэта было проста: iснавала сялянства, яно было моўнай, культурнай, генетычнай, этнаграфiчнай i г.д. асновай нацыi. Цяпер сялянства няма. Дзе цяпер сялянства? Дажываючыя пенсiянеры-калгаснiкi ў вёсках цi элiтныя спецыялiсты ў сельскай гаспадарцы (аграномы, заатэхнiкi i iнш.) — хiба яны могуць уважацца за аснову нацыi? Я вельмi ў гэтым сумняваюся... Дык вось калi культурная элiта развiвала культуру — для «беларускага народа», — знік сам народ. Горад, урбанiзаванае насельнiцтва гарадоў, — баюся, гэта ўжо не беларускi народ; яно з Беларуссю нiчога агульнага не мае, апроч, хiба што, тэрыторыi пражывання. Менск — горад «беларускi» толькi таму, што ён знаходзiцца на тэрыторыi Беларусi, а ў астатнiм — якая яго адрознасць, скажам, ад Смаленска, Цвяры, Масквы? Чым ён ад iх адрознiваецца?..
— Бадай аб’явамi ў метро…
— Вот iменна — аб’явамi ў метро... I раптам з’явiлiся бел-чырвона-белы сцяг i «Пагоня», якія тут жа былi скасаваны — «па волi народа»...
Ідэя Адраджэння — iдэя, канечне, правiльная, высакародная, ва ўсiх адносiнах цудоўная, — трапiла не на тую глебу. Вот у чым справа. Можа быць, яна трапiла зарана...
У гэткiх абставiнах, асаблiва ў палiтычных абставiнах апошняга часу, — адзiнае, што, можа быць, застаецца для дзеячоў культуры, — гэта кансерваваць тое, што ёсць — у галiне культуры, нацыянальнай iдэалогii. Таму што калi i надалей справа пойдзе гэтак жа, то будуць зроблены захады дзеля таго, каб матэрыяльна панiшчыць тое, што напрацавана за гэты час: забяруць з бiблiятэк, пахаваюць у «спецхраны» выданнi Ластоўскага, нацыянал-дэмакратаў, незалежную гiстарыяграфiю, пэўныя творы мастацкай лiтаратуры. А ў дадатак будзе разгорнута шалёная кампанiя па дыскрэдытацыi — спярша iдэй, затым канкрэтных твораў, а пасля — iх аўтараў. Калi жывых яшчэ можна пасадзiць, то ў нябожчыкаў будуць знаходзiць нейкi кампрамат i таксама бэсцiць, для таго, каб скасаваць iх прыцягальны iмiдж. Гэта будзе зроблена, таму што камуна-фашызм абавязкова пакарыстаецца такiмi метадамi. Iнакш чым жа ён будзе карыстацца? Праўда — не iх рэлiгiя. Iх рэлiгiя — бязмежная хлусня. Чым яна бязмежней, тым лепш. Для нашых кiраўнiкоў гэта вельмi здатны i плённы прыём...
— За апошнiя дзесяць гадоў «галоснасцi» столькi напiсана пра рэпрэсii, ГУЛАГ, што дзiву даешся, як грамадства — «самае чытэльнае» — не баiцца паўтору таго, што было пры савецкай уладзе, — вынiкi апошнiх выбараў сведчаць пра тое... Чаму ж людзi нiчога не баяцца?
— Яны нiчога не баяцца, таму што грамадства па-ранейшаму застаецца неiнфармаваным. Як вядома, на пачатку перабудовы гучала шмат патрабаванняў (з боку расейскiх дэмакратаў), каб кампартыя пакаялася ў злачынствах, адмовiлася ад свайго злачыннага мiнулага. Гэтага не было зроблена. Усе хрушчоўскiя выкрываннi сталiнiзму былi частковымi, бо пералiчвалiся толькi iмёны рэпрэсаваных маршалаў i кiраўнiкоў, а пра народ — маўчалi. Таму ў масавай свядомасцi рэпрэсii так i засталiся рэпрэсiямi кiраўнiцтва супраць кiраўнiцтва, а не ўлады супраць народа...
Колькi Алесь Адамовiч заклiкаў «дадумваць да канца»! А ў нас гэта нiяк не дадумана. Канцы i пачаткi нашай бяды дзесьцi ў Кастрычнiцкай рэвалюцыi, а можа, i яшчэ раней... I прычына нашай галоты не ў «разбурэннi сувязей памiж прадпрыемствамi», а ў тым, што ў 1917 годзе адбылася жахлiвая рэвалюцыя, i Расея, разам з нацыянальнымi ўскрайкамi, улучна з Беларуссю, пайшла не ў тым кiрунку. Мы пайшлi абсалютна ў тупiковую галiну i ўперлiся ўрэшце ў тупiк. I цяпер як вярнуцца назад? Гiстарычны час гэта выключае. Як зноў збочыць у агульнае русла зямной цывiлiзацыi — не ведае нiхто... Вот таму гэта ўсё мы i перажываем. I павiнны перажыць.
У гэтым сэнсе самае жахлiвае — разбурэнне найбольш агульнага, боскага прынцыпу прыватнай уласнасцi. З яго ўсё пачынаецца. Калi прыватную ўласнасць панiшчылi, панiшчылася ўсё... Бо чалавек ад жывёлы адрознiваецца тым, што здольны нечым валодаць i распараджацца. Нават леў, сабака «мецяць» сваю тэрыторыю, свае ўладаннi... Прырода толькi тады дасць нейкi плён, калi яна будзе камусьцi належыць. А ў нас праца людзей i ўласнасць не толькi абяздушаны, але i незаконным чынам прысвоены, можна сказаць, антылюдзьмi, нечалавекамi. Пры сацыялiзме ўласнасцю народа распараджалася Палiтбюро, купка людзей. З гэтага пачалiся ўсе няшчасцi...
…Правiльна гаворыць ужо згаданы Фрэнсіс Фукуяма, гэты апошнi «адвакат нацыяна-лiзму», як яго называюць на Захадзе: само паняцце нацыяналiзму заключае ў сабе вельмi шмат, ад самага высакароднага да самага ганебнага. I трэба канкрэтна меркаваць пра кожны канкрэтны нацыяналiзм. Фукуяма кажа пра нацыяналiзм рэспублiк былога СССР як абавязковую перадумову крушэння таталiтарызму. Гэта значыць, што толькi нацыяналiзм можа эфектыўна змагацца з расейскiм камунiстычным рэжымам. Далей ён пiша, што нацыяналiзм i заходнi лiбералiзм могуць выдатна ўжывацца, дапаўняючы i ажыўляючы адзiн аднаго. А ў нашай масавай свядомасцi нацыяналiзм — гэта страшна, iм палохаюць. Прычым не толькi камунiсты, але i некаторыя дэмакраты, iм мроiцца Югаславiя, Каўказ, Сярэдняя Азiя, i яны гэта адпрэчваюць. У тым лiку i расейскiя дэмакраты. Вот чаму рускiя не могуць зразумець украiнцаў...
— А Украiна тым часам будуе сваю дзяржаўнасць i нават Амерыка ёй у тым дапамагае…
— Вот iменна. I Беларусь жа магла б здабыць такую падтрымку, тым больш што стратэгiчна Беларусь, можа быць, важней за Украiну, i насельнiцтва ў нас меней, таму падтрымаць нас было б лягчэй... Аднак Беларусь робiць такi вось выбар — рукамi яе палiтычнага кiраўнiцтва. Шчаслiвейшыя прыбалты, яны выйшлi з-пад ног Расеi, засталiся збоку, пры моры. А мы — на парозе Расеi, i пагэтаму шчасця нам тут не будзе, як не стала яго колiсь Вялiкаму Княству Лiтоўскаму: усё па той жа прычыне — што апынулася «памiж». Натуральна, у тых умовах, каб уратавацца, «Лiтва» i адцiснулася ўбок, да Балтыйскага мора, i там захавалася...
— ...Што такое Лукашэнка? Мясцовы, так бы мовiць, феномен, цi — з’ява больш маштабная, сiстэмная?
— Гэта не мясцовы феномен. Можна нават сказаць, што ў гэтым сэнсе Лукашэнка мудры як змей. Ён прадбачыў i прадбачыць тое, пра што дэмакраты яшчэ толькi пачынаюць здагадвацца. Найперш, натуральна, ён думае пра ўладу. А ўладу ён можа захаваць толькi ў тым выпадку, калi тут не адбудзецца сацыяльны выбух. Таму што змесцi яго ўладу зможа толькi сацыяльны выбух вялiзнай сiлы. Гэта можа адбыцца ва ўмовах, калi народ будзе даведзены да крайняй мяжы выжывання, калi ўжо не будзе чаго есцi. Таму, каб гэтага не здарылася, яму як мага хутчэй трэба iнтэгравацца ў вялiкую iмперыю i тым забяспечыць гарантыю, алiбi на будучае. Бо што б тады нi здарылася, Лукашэнка не будзе вiнаваты. Калi нават i здарыцца самае горшае, то ўвесь гнеў будзе скiраваны на Маскву, Масква будзе вiнавата, бо яна будзе кiраваць. Заўсёды ж можна сказаць, што яна не дала нам нафты, грошай i да т.п. Ён, такiм чынам, будзе нi пры чым. Але, апроч усяго, ён яшчэ выдатна разумее, чым скончыцца цяперашняе эканамiчнае развiццё Расеi. Ён ведае, што яна рана цi позна вернецца ў свой ранейшы стан iмперскай эканомiкi — крайне змiлiтарызаванай, i ў такiм выпадку бела¬руская эканомiка выдатна зойме сваё ранейшае месца. Ён будзе дзялiць поспехi цi няўдачы гэтай iмперскай эканомiкi, але ён не будзе вiноўнiкам няўдач. А ў выпадку ўдач — наадварот, усё возьме на сябе...
— ...I пры такiм стане рэчаў непазбежнымi будуць рэпрэсii супраць тых, хто думае iнакш, хто нязгодны з такой палiтыкай?
— А гэта само сабой. Гэта найперш. На гэта ёсць вельмi разумныя памагатыя з лiку iнтэлiгенцыi, якiя давядуць, што Народны фронт звязаны з ЦРУ, а ўсе нязгодныя з новай палiтыкай — шпiёны-шкоднiкi, гестапаўцы, здраднiкi, калабаранты перыяду мiнулай вайны i да т.п., — вопыт багаты. На гэта ёсць вялiзная армiя навукоўцаў у Акадэмii навук, у гуманiтарных iнстытутах, якiя затаiлiся i толькi чакаюць адпаведнага моманту. Яны ўжо даўно з фальсiфiкацыяй не працавалi. Усё iх жыццё звязана з гiстарычным фальсiфiкатам, iнкрымiнаваннем. А тут раптам такi перапынак вялiкi, iншыя людзi прыйшлi. Будуць фальсiфiкаваць гiсторыю i ўсё iншае з вялiкiм iмпэтам. Будуць здымаць фiльмы накшталт Азаронкавага (Маецца на ўвазе антыфронтаўскi i антыбеларускi дакументальны фiльм Юрыя Азаронка, бацькі цяперашняга тэлепрапагандыста Грыгорыя Азаронка, «Ненависть: дети лжи», які некалькi разоў трансляваўся па тэлебачаннi напярэдаднi рэферэндума i выбараў у парламент 14 траўня 1995 г. – Рэд.), — з даволi вольным мантажом, але з вельмi пэўнай iдэяй. I гэтак далей...
— ...I шэрагi спадароў азаронкаў, савiцкiх i KO будуць актыўна папаўняцца... Дарэчы, што, на Ваш погляд, прымушае некаторых мастакоў, пэўных апазiцыянераў у савецкiя часы, так апантана змагацца з усiм беларускiм, з беларушчынай як з’явай?
— Адкажу безадносна да гэтых людзей i да каго-небудзь яшчэ. Каб зразумець нашае грамадства, трэба заўсёды мець на ўвазе адну рэч, якую звычайна выпускаюць з-пад увагi. Як быццам згаварылiся ўсе i нiхто пра яе нiчога нiдзе не кажа i не пiша. I, вiдаць, не будуць гаварыць i пiсаць. Уся справа ў заангажаванасцi не толькi камунiстычнай iдэалогiяй, але яшчэ i КДБ. КДБ пранiк ва ўсе слаi нашага грамадства, i трэба мець на ўвазе, што людзi, заангажаваныя iм, у лепшым выпадку выключаны з грамадскага жыцця; яны, так бы мовiць, палiтычна назаўсёды кастрыраваны, а ў горшым выпадку — заангажаваныя так, што хады назад няма, бо ўсялякая дэмакратыя для iх — пагiбель, таму што дэмакратыя на сваiх сцягах заўсёды нясе люстрацыю. Раней яны нiбыта дазвалялi сабе некаторую фронду, апазiцыйнасць, а цяпер, калi падступiлi перамены i паўстала вельмi моцная пагроза, яны канчаткова скiнулi з сябе ўсе маскi i пачалi змагацца за сваю скуру. У гэтым уся прычына. I тое датычыць не толькi iнтэлектуалаў, тое — паўсюдная з’ява, бо спецслужбы пранiклi паўсюль. I таму яны кiруюць цяпер.
Прыналежнасць да спецслужбаў не проста нейкi занятак, хобi — гэта ў рэшце рэшт накладвае на чалавека пэўны адбiтак i выпрацоўвае яго жыццёвую псiхалогiю. Цяпер прынята лiчыць, што тыя людзi, завербаваныя КДБ, — стукачы, якiя некага выдавалi. Ды зусiм не. Так, калi трэба было, яны тое рабiлi, але яны рабiлi гэта як члены якога-небудзь масонскага ордэну, выключаныя з грамадскага жыцця i далучаныя да iншай, таемнай супольнасцi. Пры гэтым такiмi людзьмi спецслужбы могуць кiраваць як заўгодна, у якiм хочаш напрамку: на выбарах, у палiтычнай барацьбе i iнш. А калi хто-небудзь заўпарцiцца, дык ёсць метады, як iх уцiхамiрыць, — абвесцяць, напрыклад, «блакiтнымi» i да т.п.
Пераважаюць, асаблiва сярод iнтэлiгенцыi, такiя вось людзi. Яны вызначаюць. I чаму з Савiцкiм такое здарылася? Я, канечне, нiчога не сцвярджаю, але iнакш нельга растлумачыць метамарфозы некаторых людзей. Дапусцiм, я таксама маю пэўныя густы ў мастацтве. I, папраўдзе сказаць, авангард, абстракцыянiзм мне таксама не падабаюцца. Але гэта не значыць, што я буду змагацца з iмi, я ж не пракурор... Можа, iншым такое падабаецца, а творы гэтыя значныя i нават вялiкiя i маюць права на iснаванне. Але калi пачынаецца жахлiвая барацьба ў нацыянальных межах, то тут, канечне, ужо не эстэтычныя схiльнасцi дыктуюць, тут дыктуе тайная палiцыя.
Прычым такое магчыма толькi ў таталiтарнай дзяржаве, якая была раней i якая цяпер так iнтэнсiўна аднаўляецца. У дэмакратычным грамадстве такое немагчыма. Мы ж ведаем сiлу гэтых органаў: яны маглi забяспечыць не толькi кватэру, працу, прапiску, але i правесцi па ўсёй кар’ернай лiнii, пачынаючы ад студэнта i заканчваючы акадэмiкам. I калi знакамiты фiзiк поруч з Савiцкiм выступае па тэлебачаннi з абаронай «прынцыпаў», то гэта дыктуецца не фiзiкай, а iнтарэсамi той жа тайнай палiцыi...
— Вашая парада ў такiх неспрыяльных варунках маладым патрыётам, хто не жадае прымаць «новай» палiтыкi i, расчараваны лёсам, не ведае, што рабiць далей?
— Суняць сваё расчараванне i працаваць. Працаваць дзеля падвышэння нацыянальнай самасвядомасцi. Толькi гэта.
У нас жа гiне культура. Як заўсёды ў такiх умовах, узрастае роля дыяспары... Культурныя пласты напрацоўваюцца на працягу доўгага часу, высiлкамi многiх пакаленняў, а руйнуюцца — iмгненна, нашмат хутчэй. Патрыёты мовы, дзеячы ТБМ выступалi за тое, каб адраджаць мову павольна, каб — «не перагнуць палку», каб — «да канца стагодзя». I гэта ўвогуле правiльна. Але вынiшчацца яна будзе за лiчаныя гады, калi не месяцы. Таму што адразу абвальна пяройдуць кiраў¬нiцтва, элiта, горад ужо перайшоў, засталося яшчэ авалодаць расейскай мовай вёсцы, дзе яшчэ нейкiя рудыменты беларускасцi захавалiся... I ўсё...
Таму не трэба роспачы. Трэба закансерваваць тое, што ў нас ёсць, што напрацавала нацыя ў галiне культуры i лiтаратуры, мастацтве, i ў элiтных слаях будзе адбывацца, прынамсi, я так думаю, марудная рэанiмацыя, падтрымка нацыянальнага жыцця. Як гэта было ў мiнулым. Хоць у мiнулым усё-такi лепшыя былi ўмовы, таму што тады ашчаднiкам мовы i нацыянальнай культуры — не свядомасцi, а культуры — было сялянства, якое iх выпрацоўвала i кансервавала. Яно па сацыяльных прычынах не магло далучыцца да чагосьцi iншага, да iншай мовы i культуры. А цяпер тэлебачанне далучыць каго хочаш, хоць самога д’ябла. I таму будзе даволi складана. Але, тым не менш, я ўсё-такi думаю, што нацыянальная культура i жыццё будуць прадаўжацца, хоць у некалькi аслабленым стане.
Я, канечне, песiмiст. Але я песiмiст у адносiнах да пакалення майго веку, у адносiнах да сябе асабiста; я ведаю, што мне нацыянальнага росквiту не дачакацца, я не пабачу, гэта будзе недзе пасля, але гэта будзе. Будзе шчасце, i будзе дзяржаўнасць, i будзе ўсё, таму што ў той форме, у якой мы iснавалi як народ i якая нам наканавана цяперашнім кiраўнiцтвам, — у такой форме шчасця не будзе. Будзе зноў няшчасце.
I людзi зноў будуць шукаць, зноў будуць кiдацца ў пэўным накiрунку. А пэўны накiрунак для нас — мы не першапраходцы ў гэтым сэнсе — паказваюць нашыя суседзi, паказвае Еўропа, i мы ў рэшце рэшт пойдзем туды. Канечне, пры ўмове, што ядзерны Апакалiпсiс не спынiць усё гэта. А сёння гэта зноў становiцца вельмi магчыма...
Попел расчаравання, дыямент надзеі: «Рарытэт будзе вельмі каштоўны»
— На палiтыку спадзяваннi традыцыйныя. Але мы забываемся, што жывем напрыканцы юдэяхрысцiянскай эры, у г.зв. «цывiлiзацыi смерцi» (вызначэнне Яна Паўла II), i што нашае маленькае Адраджэнне, можа быць, асуджана на марнасць якраз з прычыны марнасцi самога свету. Цытуючы Вашыя словы 1989 г. — «у жыццi заўжды важнае значэнне мае вернасць абранай мэце, але, як гэта нярэдка здараецца ў гiсторыi, iсцiннай мэты можна i не дасягнуць нават пры жыццi некалькiх пакаленняў, хада гiсторыi зусiм не адэкватная меры чалавечага жыцця». Можа быць, увесь гэты адраджэнскi iмпэт — у палiтычнай, маральнай ды мiстычнай сферах — апрыёрна быў асуджаны на марнасць i няўдачу?
— У гiстарычным аспекце воля да Адраджэння можа стацца важнейшай за само Адраджэнне, за яго непасрэдныя наступствы. Прынамсi, для беларусаў. Як вядома, нашае грамадства хворае, занядбанае, скутае апатыяй, даўно гатовае паставiць на сабе крыж. Але калi напрыканцы XX стагодзя яно ўсё ж знаходзiць у сабе пэўныя сiлы i ўласных прарокаў, што адважваюцца заявiць пра свой нацыянальны гонар, пра новае (у каторы раз) памкненне да Бога i справядлiвасцi, якiя iншыя нацыi здабылi даўно, дык тое сведчыць, што нацыя жыве, яшчэ «не згiнэла», бо не згiнула яе нацыянальная воля.
Няхай не ўдалося на гэты раз. У iншых нацыяў, як вядома, таксама не ўсё ўдавалася з першага цi нават з пятага разу, лiлося нямала крывi, выдаткоўвалiся вулканы людской энергii. Але ўрэшце яны дамаглiся самага галоўнага — дзяржаўнай суверэннасцi, чым далi нам прыклад. Усё ж мы маем для таго ўсё неабходнае: мову, тэрыторыю, гiсторыю. Iншыя, як курды, напрыклад, не маюць нават сваёй тэрыторыi, i то не цураюцца запаветнае мары аб уласнай дзяржаўнасцi. Яны змагаюцца. I калi нам цяпер чагосьцi не хапае, дык найперш — нацыянальнай волi, дасканалай нацыянальнай свядомасцi. Але тое не даецца прэзiдэнцкiм указам, тое выхоўваецца праз стагоддзi. Або памiрае — мабыць, у той дзень, як памiрае мова. I гэта выдатна разумеюць ворагi беларушчыны, беручыся перш за ўсё вынiшчаць беларускую мову.
Наш гiстарычны час на зыходзе, хаця ён можа i расцягнуцца. На колькi — хто возьмецца вызначыць?
— Васiль Уладзiмiравiч, Вам не шкада гадоў, патрачаных на палiтыку?
— Мне? Ну, Божа мой, у палiтыцы я нiколi нi на што не разлiчваў, дый нiколi не быў палiтыкам. У рэшце рэшт, я ўсё-такi свабодны чалавек, хоць гэта мне доўгi час не ўдавалася, — пры таталiтарным рэжыме якая ж свабода? — але ўрэшце я прыдбаў нейкую свабоду, мог пiсаць, мог не пiсаць, мог пiсаць артыкулы, а мог апавяданне цi аповесць. Гэта вельмi важна, калi ёсць свабода выбару, хоць усё гэта досыць адносна...
Для мяне пэўна, што ў ХХ стагоддзi Беларусь шчасця не знойдзе, а ў наступным — не ведаю. Можа, трэба будзе i пазмагацца. Але ўрэшце — «загляне сонца i ў наша ваконца». Таму што iнакш немагчыма, калi толькi не спынiцца жыццё на зямлi. Бо калi яно будзе iснаваць, то будзе развiвацца па нейкiм Боскiм накiрунку, iнакш тады трэба адмаўляць усялякi прагрэс. Прагрэс ёсць, пэўныя гiстарычныя вiткi, хоць яны i паўтараюцца, але вядуць угору...
— Як бы Вы ацанiлi гiстарычную вартасць таго, што напрацавана нацыянальнымi сiламi за найноўшы час: гэта ўсё часовае цi мае па-надчасовую каштоўнасць?
— Тое, што напрацавалi за гэты час i нацыянальныя сiлы, i нацыянальныя палiтыкi, — гэтае «апярэджанне», гэта вялiзны капiтал, маральны, палiтычны капiтал для нацыi. Можа, у гэтай галiне за 70 гадоў столькi не зроблена, колькi зроблена за апошнiя пяць гадоў. Памятаеце тое кароценькае еўрапейскае Адраджэнне, драматычнае, трагiчнае — абвяшчэнне БНР у 1918 годзе? Якiя наступствы з яго? Амаль нiякiх у соцыуме. Тым не менш, вунь як яно важнае цяпер. I чым далей аддаляецца Беларусь ад таго моманту, ад той падзеi 25 сакавiка, тым гэта, быццам дыямент, блiшчыць усё ярчэй, усё больш кошту мае, як усялякi рарытэт.
Так i сучаснае. Рарытэт будзе вельмi каштоўны. Сiмволiка ў тым лiку. Ужо нiхто не скажа: «Гэты сцяг прыдуманы». Ужо гiсторыя, мiфалогiя ствараюцца вакол бел-чырвона-белага сцяга. I ён будзе яшчэ даражэйшы...
Сённяшнiя пакаленнi, канечне, перажываюць расчараванне, але не трэба было i надта зачароўвацца. Што рабiць? Шчасце так проста не прыходзiць з Белавежскай пушчы цi хоць бы адкуль там нi было. За яго трэба змагацца. Трэба выспець нацыi да некаторых элементарных высноў. А яна ў нас яшчэ не выспела, калi спрэс выбiраюць старшыняў i прэзiдэнцкiх паслугачоў. Або, калi гэтыя выбары несвабодныя, сфальсiфiкаваныя, — чаму дазваляе фальсiфiкаваць? У iншых краiнах, цывiлiзаваных нацыях — дэмакратычных, сучасных — такое немагчыма. А ў нас магчыма. Значыць, нам яшчэ трэба жыць i змагацца. Але галоўнае — трэба змагацца...
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Юрий Пшенник
Telegram-Канал
Баста
Лев Шлосберг
Андрей Пионтковский

description: Канцэрт пачаўся незвычайна.

title: "Нарадзілася новая нацыя": у Беластоку прайшоў канцэрт "Wolność dla Białorusi"

maintext:
«Нарадзілася новая нацыя»: у Беластоку прайшоў канцэрт «Wolność dla Białorusi» 1 14.06.2021, 12:29
Канцэрт пачаўся незвычайна.
Беларусь абавязкова будзе свабоднай – упэўненыя госці і ўдзельнікі канцэрту «Wolność dla Białorusi», які адбыўся ў Беластоку, паведамляе «Радыё Рацыя».
Канцэрт пачаўся незвычайна: прысутныя закрычалі ў падтрымку беларускага народа, каб яго голас быў пачуты. Сярод арганізатараў – беларус Дзмітрый Сяўко:
– Дзякуючы канцэртам, акцыям, што праводзяцца і ў Польшчы, і ў іншых еўрапейскіх краінах, мы не даем забыць пра тое, што адбываецца ў Беларусі. Мы нагадваем Еўрапейскаму парламенту, што ў Беларусі нічога не спынілася, там надалей працягваецца тэрор з боку лукашэнкаўскага рэжыму.
– Мы не пагаджаемся з дыктатурай, мы не пагаджаемся з тым, што выбары ў Беларусі былі ганебна сфальшаваныя. Мы – разам са свабоднымі беларусамі, я ведаю, што ім вельмі цяжка. Арышты і крыкі, якія адтуль вырываюцца, гэта галасы, які клічуць на дапамогу, – кажа прэзідэнт Беластока Тадэвуш Трускаляскі.
– Раптам нарадзілася новая нацыя, новы народ беларускі, які паказаў свае якасныя старонкі, якія заўсёды меў, але патрэбныя былі такія ўмовы, каб яны выявіліся. Я ганаруся сваім народам цяпер, — мяркуе музыка і мастак Алег Кабзар.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Дваццатка адважных: фотарэпартаж з выпускнога "партызанскай школы"

maintext:
Дваццатка адважных: фотарэпартаж з выпускнога «партызанскай школы» 1 13.06.2021, 20:56
6,644
Фото: «Радыё Свабода»
Коласаўскі ліцэй — унікальная зьява для беларускай адукацыі.
Адбылася выпускная вечарына ў Беларускім гуманітарным ліцэі імя Якуба Коласа. Праз «партызанскую школу» прайшлі чарговыя 20 дзяўчат і хлопцаў.
Коласаўскі ліцэй — унікальная зьява для беларускай адукацыі. Прынцыпова беларускамоўны; спачатку афіцыйны, затым – падпольны; з эўрапейскай манэрай выкладаньня і ўласнай праграмай. З-пад ягонага даху выйшлі звыш тысячы актыўных і сьвядомых грамадзянаў, паведамляе «Радыё Свабода».
У 1989-м на паседжаньні суполкі Таварыства беларускай мовы Савецкага раёну Менску было прынятае рашэньне аб стварэньні нядзельнага ліцэю. Новая форма настолькі спадабалася бацькам і дзецям, што зьявілася ідэя стацыянарнай установы: ужо праз год пастановай Савету міністраў БССР створаны Беларускі гуманітарны адукацыйна-культурны цэнтар Міністэрства адукацыі.
Фото: «Радыё Свабода»
Неўзабаве быў абвешчаны першы набор навучэнцаў у Беларускі гуманітарны ліцэй, які стаў ягонай галоўнай структурнай адзінкай. Але праз нейкі час ведамства свайго дзецішча катэгарычна адцуралася.
Установа працуе вось ужо 30 гадоў, зь іх 18 – у статусе «партызанскай школы». У 2003-м улады зачынілі ліцэй за неадпаведнасьць «генэральнай лініі». І хоць тагачасны міністар адукацыі Пётар Брыгадзін не захацеў падпісваць ведамасны загад, пастанова выйшла за подпісам прэм'ер-міністра Генадзя Навіцкага. У дакумэнце было сказана, што «зьліквідаваны ў мэтах аптымізацыі сыстэмы рэспубліканскіх установаў адукацыі».
Фото: «Радыё Свабода»
На пачатку 1992 году, калі дзялілі партыйную маёмасьць, калектыву афіцыйна перадалі адзін з будынкаў Вышэйшай партыйнай школы па вуліцы Кірава, 21. Цяпер жа ў былых клясных пакоях, пераабсталяваных пад суд Цэнтральнага раёну Менска, судзяць у тым ліку колішніх навучэнцаў — за палітычную і грамадзкую актыўнасьць.
Фото: «Радыё Свабода»
Праблемы паўсталі з прыходам да ўлады Аляксандра Лукашэнкі. У 1997-м будынак перадалі прэзыдэнцкай адміністрацыі, нават не паінфармаваўшы кіраўніцтва ліцэю. Усё лета віравалі акцыі пратэсту, у выніку бакі пагадзіліся: нерухомасьць пераходзіць да дзяржавы, але ліцэй у будынку застаецца. Праз год установу захацелі далучыць да ліцэю БДУ і, адпаведна, нерухомасьць забраць. Новыя пратэсты прывялі да таго, што ўдалося праіснаваць яшчэ пяць гадоў.
Фото: «Радыё Свабода»
Аднак у 2003-м зноў пачаліся мэтанакіраваныя атакі на ўстанову, якая выбівалася з агульнага кантэксту дзяржаўнага выкладаньня, і адразу пасьля выпускной вечарыны Савет міністраў выдаў распараджэньне аб ліквідацыі ліцэю.
Ад таго часу ліцэй функцыянуе ў фармаце «партызанскай школы» — калектыў адмовіўся капітуляваць, падпарадкавацца. Хоць нават ня ўсе выкладчыкі верылі, што ўдасца ўтрымацца на плыву. Тым ня меней, нечакана працяглы час навучальная ўстанова працуе ў экстрэмальным рэжыме. Марш-кідкі да месца заняткаў замест фізкультуры, штудзіраваньне дапаможнікаў у аўтобусах, урокі на лавачцы ў чаканьні электрычкі, «ссабойка» на вялікім перапынку. Выкладчыкі ў такіх жа ўмовах.
Фото: «Радыё Свабода»
За тры дзясяткі гадоў праз Коласаўскі ліцэй прайшлі больш за 1000 падлеткаў. Цягам 1992–2003 гадоў, пры легальным статусе, зь яго сьценаў выходзіла штогод 50-60 выпускнікоў. Цяпер нашмат менш — у сярэднім 15-20. Сёлета кагорту выпускнікоў «партызанскай школы» папоўнілі яшчэ два дзясяткі адважных маладых беларусаў.
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Фото: «Радыё Свабода»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».