title: Ісус-немаўлятка, прыйдзі да нас!

maintext:
Ісус-немаўлятка, прыйдзі да нас! Павел Брыч
7.01.2021, 18:04
1,698
Хто не верыць, што цуды здараюцца, той хай гэтую гісторыю нават не слухае.
Яна магла б расхістаць яго каменнае перакананне, што жыццё — гэта нудота, галеча і пакуты, а горш за ўсё жывуць звычайныя людзі ў інфарктавым сэрцы Еўропы.
Але тым, хто яшчэ не пачуваюцца дахадзягамі і народам палёў пахавальных урнаў і ў каго з вачэй не пазірае абвуглены торс усіх надзей, — тым прагрызціся праз гэтую гісторыю было б варта.
Бо такія павераць у немаўлятка Ісуса, які носіць падарункі, нават калі б пачуваліся сто разоў дарослымі!
На вуліцы Стралецкай пад лёгкаатлетычным стадыёнам у Ябланцы-над-Нісай, з якога ў неба лётаюць дзіды залатой алімпійкі Бары Шпатакавай, у арандаванай віле жыла сям’я доктара Нэпавіма. Ён трымаў прыватную фельчарскую практыку па скурных хваробах, пашыраў асвету, змагаючыся з полавымі захворваннямі, што густа рассеяліся па краі, нават наведваў мясцовыя школы з рагатлівымі прышчавымі падлеткамі, а таксама праводзіў прыёмы ў гарадской бальніцы і рукамі ды нагамі адхрышчваўся ад удзелу ў муніцыпальнай палітыцы, бо на інтрыгі ніякія тэрмометры, пігулкі, прамыванні, клісціры і дакладныя метады не дзейнічаюць, у інтрыгах жыве хаос і нелагічнасць, і яшчэ злая воля, а доктар Нэпавім быў выключна практычны чалавек. Гэткі чарсцвяк без фантазіі. Што можна было памераць, узважыць, прамацаць, прасвяціць рэнтгенам, абследаваць у лабараторыі — тое мела вагу. Астатняе для яго не значыла зусім нічагуткі. Між іншага, у свае трыццаць сем гадоў ён з цяжкасцю трываў тое, што жонка Рэната дагэтуль чмуціць іх дзесяцігадоваму сыну Оціку і васьмігадовай дачушцы Вікторыі галаву, трымаючы іх у перакананні, што падарункі ім носіць немаўлятка Ісус.
— Ты робіш з іх адсталых дурнёхаў! — дакараў ён сваю жонку, чулага рамантыка, настаўніцу пачатковых класаў.
— Ці, як мінімум, крывадушнікаў, якія цябе даўно разам з тваімі байкамі ды казачкамі раскусілі, і цяпер з нас, бацькоў, цішком смяюцца.
Летась на Каляды ён урэшце пастанавіў, што захавае дэкорум толькі да сёлетняга Шчодрага дня, а потым Оціку і Вікторыі ўсё патлумачыць, паставіць іх твар у твар перад жорсткай рэчаіснасцю дарослых, што паміж небам і зямлёй нічога няма, і гэтак скончыць з гэтым ашуканствам і граннем, як у Нацыянальным тэатры, якое штогод знясільвае яго ўшчэнт, калі ён мусіць удаваць, што пасля пачастунку на Шчодры вечар ідзе клікаць дзіцятка Ісуса, каб тое пры сваім паветраным падарожжы вакол свету ўганаравала іх сваім візітам і прызямлілася як дрон пад іх штучнай, абвешанай бліскучымі цацкамі ялінкай. Да ўсяго гэтага ён павінен яшчэ і змушаць сябе да гутаркі не толькі з дзецьмі, якія круцяцца ад нецярплівасці, як уюны на патэльні, але і з цешчай, якая з жалезнаю рэгулярнасцю ўжо пяты год прыходзіць на Шчодры дзень да іх дадому і скача з імі па заснежаным садзе ды гукае ў неба «Ісус-немаўлятка, прыйдзі да нас», бо шаноўны цесць не слухаў ягоных смяротна сур’ёзных доктарскіх парадаў, не сачыў за ладам жыцця, не прымаў лекі, не хадзіў на кантроль да калег і ў выніку памёр падчас гульні з дзецьмі, калі намагаўся — гэтаксама як робяць на Каляды яны самі — афарбаваць свет у ружовы колер і давесці ім, што і стары чалавек можа гуляць у мустанга на радэа пад сядлом віскатлівых, узбуджаных шалапутаў.
Вядома ж, і ён у сваёй лекарскай практыцы час ад часу звяртаўся да міласэрнай маны, бо ён шанаваў клятву Гіпакрата, аднак калі можна было, то лепш прапісваў чыстую праўду і паважаў усіх, хто ад яе не схаваў галаву ў пясок і адказна падышоў да прадпісанняў доктара і супрацоўніцтва з ім.
Што праўда, сямейнікі ягонай жонкі ў гэтым плане здаваліся поўнымі вар’ятамі, юродзівымі шаленцамі і хворымі на галаву дзівакамі: спрэс мустангі, рэлігійныя фанаткі і рамантычныя жанчыны са схільнасцю да летуценняў. Калі б ягонай спецыялізацыяй не былі скурныя і полавыя хваробы, ён бы ім прапісаў як мінімум ксанакс. А так ён стараўся стаічна захаваць сваю прыязнасць і абмежаваць свой актыўны ўдзел у блазнаванні ўсяго да аднаго дня на год, і ён не жадаў, каб яго пры гэтым здымалі ды выстаўлялі здымкі ў фэйсбук, суправаджаючы іх ідыёцкімі каментарамі.
Шчодры вечар ён праглынуў як маскарад, падчас якога — на грамадскую замову — раз на год павінныя адбывацца цуды.
— Мама, ну прызнайся, што ты зноў не хадзіла да свайго кардыёлага, — папракнуў ён цешчу адразу, як толькі яны селі за калядную вячэру.
— Перастань, Ота, не трэба цяпер пра такія сумныя рэчы, — кінула яму ў адказ крыху пасінелая копія ягонай бландзіністай жонкі, красуня даўняй вытрымкі з пацінай маркі «Паважны век». — Твая прафесія ўжо лезе табе на мазгі. Коле, як іголка для конскай ін’екцыі. Ты ва ўсіх людзях бачыш толькі пацыентаў!
— А ўсе людзі і ёсць пацыенты, — нахмурыўся Ота Нэпавім. — І я не вінаваты, што па некаторых гэта відаць і без рэнтгену. Знаеш, мама, калі не пачнеш адказна ставіцца да свайго здароўя, то жыць табе застаецца хіба...
— Кхэ, кхэ, кхэ, — закашляла спадарыня Рэната і пад сталом балюча выцяла злога вестуна нагой па галёнцы.
— Аааў! — крыкнуў ён.
— Хі, хі, хі, хі, хі, — не маглі задушыць смех дзеці.
— Ну добра, добра, не буду псаваць святочны настрой, — прашаптаў доктар Нэпавім.
Першая страва. Суп, чорны, як пальчаткі шафёра катафалка-лімузіна. Дзеці сёрбнулі з кончыка лыжкі, пакрывіліся і заелі сухім хлебам. Прыйшоў чарод панцаку з грыбамі — і той належаў да катэгорыі нежаданых, да цёмнага, адваротнага боку каляднага меню. Дзеці яго аддана паспыталі і дружна пераклалі свае порцыі на талерку рашуча настроенаму татку, які ўзяўся яго чыкрыжыць і свідраваць, бы цела на анатамічным стале ў тыя часы, калі студэнтам праходзіў у трупярні практыку. Працяг вечара выглядаў ужо весялейшым: салата, смажаны карп, варажба па разрэзаным яблычку — зорачка выйшла на славу, воплескі і ахі, задыханая сінюшняя бабуля з дзіравым, як друшляк, сэрцам выбірае дзеткам з рыбіны костачкі, каўбаскамі папраўляе настрой спадар Нэпавім і пры гэтым хмурна адзначае сабе, як слаба насычаны кіслародам арганізм жончынай маці, а дзеці як конікі кідаюцца на печыва. «За тое, каб мы праз год зноў усе сабраліся ў добрым здароўі!» — задзынкалі келіхі з чырвоным віном, і ў дарослых па-вупырску пабарвовелі вусны.
— Ну мама, тата, калі ўжо прыйдзе немаўлятка Ісус, Ісусік? Мы ўжо не можам чакаць. Бабуля! Давайце пойдзем паклічам яго. Я ўжо не вытрымаю! — загаласілі дзеці і пацягнулі бацькоў і бабулю з крэслаў.
Спадарыня Нэпавімава паглядзела на мужа і сашчапіла рукі:
— Можна? Калі ласка!
У гэтай просьбе было ўсё.
«Напэўна хоча, каб я яшчэ патрываў і аддаліў сваю гадзіну праўды, не раскрыў у вялікім разрахунку ўсе казачныя ашуканствы, у якіх я, доктар, практычны чалавек і зусім не рамантык пад абцасам летуценнай жанчыны без пятай дошчачкі, удзельнічаў насуперак свайму нежаданню. Я, ласкавы бацька, які любіць сваіх дзяцей і ўсе бачныя сляды свайго генатыпу, што я ў іх з такой радасцю пазнаю, — я дапусціў гэта з любові, толькі з любові», — пакутна думаў галава сям’і.
— Ну добра, давайце пойдзем паклічам дзіцятка Ісуса, толькі цёпла апраніцеся. Мама, мама, ты што, задрамала? Ну так, тут горача, з гэтых свечак столькі жа́ру, як з жарала Этны, а яшчэ і віно на дадатак, — так разумнічаў зяць, і раптам у яго пашырыліся зрэнкі. Авохці, цешча пазірае, але не бачыць, яе шырока расплюшчаныя нерухомыя вочы ўжо спяць у іншым вымярэнні.
— Мама, мама, дзеля Бога... — залямантавала была спадарыня Нэпавімава, але тут жа авалодала сабой і прыкрыла рот рукой.
— Божа Ісусе, тут жа дзеці...
Доктар намацаў пульс, спраўдзіў рэакцыю зрэнак — усё марна. Дзеці ўжо топчуцца ў калідоры і тупаюць ножкамі ў зімовых боціках, гарлаюць горлачкамі, абвінутымі доўгімі шалікамі.
— Мы ўжо гатовыя, паварушыцеся, хадзем клікаць немаўлятка Ісуса! — падганяюць яны адзервянелых дарослых, якія ўсё ніяк не падымуцца, быццам бы іх да крэслаў прыклеілі драўляным клеем або прыбілі цвікамі.
Спадар Нэпавім і спадарыня Нэпавімава не маглі знайсці паразумення ў тым, як ставіцца да Калядаў — першы, вядома ж, настойваў на лекаванні шокам і праўдай, ніякіх прывідаў, другая ўзносіла казку і ласку ў свеце, у якім так мала месца для летуценняў удзень, а ўночы выцесненыя страхі ператвараюцца ў начныя кашмары. Аднак цяпер яны анямелі і салідарызаваліся ў сваім маўчанні. Калісьці яны паабяцалі адно аднаму вернасць і каханне ва ўсіх жыццёвых перыпетыях, і няважна, што аднаму блізкі Гіпакрат, а другой Коменскі. І вось цяпер яны павінныя ўчыніць найвялікшае ашуканства Калядаў, поруч з якім тое пра дзіцятка Ісуса бляднее. Перад азоранымі дзіцячымі зенкамі, якія прагнуць ісці выглядваць бескарыслівага сябра дзяцей, бабуля дабрыла на другі бераг, і шчасце яшчэ, што яны гэтага не бачаць, у іх пакуль поўная галава фантазій, што з нябёсаў прыляціць той, хто выконвае жаданні, а таму яны не звяртаюць увагі на ненатуральна вырачаныя вочы з таго свету, які знаходзіцца далей за трыдзявятае царства і дзе дзядуля-мустанг прыбірае ў стайні, каб бабуля на яго не сварылася, што і ў вечнасці няма месца свінарніку. Чыстыя душы дзяцей не бачаць, што грудзі бабулі не ўздымаюцца і не апускаюцца, а чырвоныя сетачкі на шчоках ад цяпла ў памяшканні ператвараюцца ў лядовае напластаванне Антарктыды.
Доктар на вачах сваіх нецярплівых дзяцей не наважыўся праводзіць нейкія дзеянні па рэанімацыі. Ён ведаў, што ўсё і так было б дарэмна і скіравана хіба на супакаенне ўласнай душы. Дык чаго б ён гэтым дамогся? Бабулю б дзецям не вярнуў, а дзіцятка Ісуса пахаваў бы. Не, ён не будзе рабіць нават спецыяльных тэстаў для пацверджання смерці! Ён занадта вялікі практык, каб ясна не бачыць, што цешчы ўжо не дапаможаш. Яны што, нарадзіліся на іншай планеце, гэтыя мілыя, непрактычныя дзядулі й бабулі, якія заўжды, калі хочуць прынесці дзецям радасць, прыносяць ім траўмы, боль і дэзылюзіі? Мустанга, які загінуў пры гульні ў радэа, хапіла, другі раз дзяцей ад шоку ён мусіць абараніць.
«Так, мы не можам дапусціць, каб нечаканая, хоць і міласэрная смерць у коле сям’і папсавала цуд Калядаў, — рашуча пастанавіў спадар Нэпавім. — Час смерці мы пасунем, на дадзены момант цешча мусіць яшчэ быць жывая!»
І нават не дамаўляючыся з жонкай словамі, ён падымае мёртвую анучную ляльку, гэтую старэйшую копію сваёй прыгажуні жонкі, і пачынае з ёй гаварыць як нічога ніякага, хоць яно і чога, і якага, на дварэ ідзе першы снег гэтай зімы, і доктар Нэпавім з дапамогай спадарыні Рэнаты апранае цешчу, насаджвае ёй на галаву махнатую аблавушку і выбіраецца з ёй у абдымку з перагрэтай кватэры ў снегам асветлены сад.
— Ха, прыкольна, — смяюцца дзеці, — бабуля, што… напілася? Давайце і мы дапаможам яе патрымаць!
— Толькi паспрабуйце! — крычыць матуля, у якой здалі нервы.
На хвіліну ўсе нерухомеюць.
«Або да дзяцей дайшло, і цяпер усё страчана, — падумаў у гэты момант спадар Нэпавім, у якога на лбе выступіў пот, — або Каляды яшчэ можна выратаваць і зрабіць цудоўнымі, а Шчодры дзень дзівосным, трэба толькі супакоіцца і нават у думках ні на кога не злавацца».
І тут спадар Нэпавім, гэты хадзячы медыцынскі слоўнік, для якога біялогія — маці навук, а матэрыя — трывалы пункт у сусвеце, матэрыя — ягоная вера, — тут ён пачынае нячутна маліцца, каб нешта здарылася, каб здарыўся цуд, і тупае па сходах з цешчай у абдоймах, не раўнуючы скульптар Олбрам Зоўбэк, які перацягвае скульптуру, асцярожны асілак; тым часам дзеці атрымалі ад мамы вялікія запаленыя бенгальскія агні, якія адводзяць увагу ад факту, што статуя не гаворыць і не дражніць дзяцей, да чаго тыя былі прызвычаеныя. Нарэшце ўсе стаяць на белым іскрыстым снезе ў садзе і гукаюць хорам, гучна і кранальна: «Ісус-немаўлятка, прыйдзі да нас! Ісус-немаўлятка, ауууу! Прыйдзі да нас! Калі лаааскаааа!»
Але не, не гэта гукаў у сваіх думках змучаны доктар, які парушыў этычны прынцып свайго рамяства. І які чмуціць дзецям галовы больш, чым ён сам мог бы сабе хоць калі ўявіць. Але нешта ён гукаў, нешта нематэрыяльнае, нешта, што магло б вярнуць час, адматаць стужку на пачатак, зноў пачаць той вечар.
— О, глядзі, вунь ляціць! — паказаў брацік сястрычцы і махнуў запаленым бенгальскім агнём так няспрытна, што абпаліў аблавушку старой. Рука той маланкава ўзляцела і скінула небяспечную палачку ў снег.
— Оцік, асцярожней! — заўшчуваў яго бацька. — Ты ледзь не спаліў бабулю.
Пры гэтых словах вадаспад слёз, якія не замярзаюць на марозе і на холадзе не высыхаюць, рынуўся па шчоках спадарыні Нэпавімавай. Муж з самавалоданнем адхіліў атаку бенгальскага агню мамай, але калі яна не рэагуе нават на полымя, то надзеі на ўваскрэсенне больш няма. Гэта канец. Аднак трэба сабраць волю ў кулак і бегчы ў дом, працягваць гуляць у тую гульню, маланкава раскласці пад ялінкаю падарункі. Дзеці не павінныя даведацца, ні пра што здагадацца, трэба захаваць халодную галаву. Якраз прыйшоў той момант, калі дзеці з татам будуць спяваць калядкі, канечне, вылезе цікаўны сусед і пажадае ім вясёлых Калядаў, і дзеці ў наплыве эмоцый не заўважаць, што мама на хвілінку знікла і з хуткасцю механікаў «Формулы-1» у боксе раскладвае запакаваныя падарункі ад немаўляткі Ісуса пад ялінкай.
— Ходзіць-паходзіць месяц па небе, — спявалі кранальнымі галаскамі дзеці, тата мармытаў, усе міжсобку трымаліся за рукі разам з нямой бабуляй і злёгку ківаліся ў рытм.
— О, як я гэтага чакаў, — і праўда вылез са сваіх дзвярэй шумны сусед з чырвонай нюхаўкай, — я так люблю Каляды. Вясёлых святаў!
Ён галёкае, кідаецца правай рукой вітацца з Оцікам, Вікторыяй, вялікім брунатным Отам і бледненькай спадарыняй Уластай, упакаванай па-эскімоску, а ў левай трымае бутэльку рому. Спадару Нэпавіму карціць зараўці звярыным голасам, гэта ненармальна, ну добра, некалі і ён расказваў цынічныя жарты ў анатамічнай зале, але яму ўжо неўзабаве сорак, ён любіць сваіх дзяцей і не можа ўспрымаць як жарт тое, што ў адным шэрагу з дзецьмі трымаецца за рукі з нябожчыцай, якую ніхто кампетэнтны не аб’явіў мёртвай, што яны гукаюць з ёю немаўлятка Ісуса, кранаюцца ледзяной далоні і спяваюць хорам калядку, і дзеці пры гэтым нават не заўважаюць, што бабуля, якая заўсёды любіла спяваць, маўчыць, бы калядны карп.
— Спадзяюся, моладзь вам не дакучае, а калі б дакучала, то я жыву адзін, можаце правесці Шчодры вечар у мяне, — шэпча сусед, ад якога патыхае ромам, цешчы на вушка і назойліва прыўздымае ёй край шапкі.
А потым, перш чым спадар Нэпавім паспеў яму перашкодзіць, увогуле робіць нешта жахлівае — прыкладае цешчы да вуснаў бутэльку рому.
— Ай-яй-яй, — грамавым голасам залямантаваў спадар Нэпавім і зароў так страшна, што дзеці ажно падскочылі: — ІСУС-НЕМАЎЛЯТКА, ПРЫЙДЗІ ДА НАС!
І з неба не ўпала зорка, толькі сусед упаў у мяккі снег і пацягнуў за сабою нябожчыцу, а спадар Нэпавім, і ўжо таксама спадарыня Нэпавімава, якая выканала сваю падарункавую місію і вярнулася з хуткасцю каметы, падымаюць з сумёту той гармідар і суседу, які, перабраўшы, не перастае смяяцца, робіць непрыстойныя прапановы жанчыне ў веку ягонае маці і нават пацалункам сасмактаў разліты ром з яе ледзяных вуснаў, настойліва вымаўляюць:
— Спадар Кайнар, вы перабралі, гэтак нельга, збярыцеся, тут жа дзеці!
Яны дасягаюць прынамсі таго, што ён трымаецца далей ад цешчы, калі яны цягнуць яе, як вялікага плюшавага звера з дома цацак «Sparkys», па лесвіцы нагару да кватэры разам з нецярплівымі дзецьмі, а потым перад суседавым носам ляскаюць дзвярыма; ён нешта гарлае, але слухачы зніклі, і ён мусіць ісці да сябе дадому па новую бутэльку. Нэпавімы ўсёй сям’ёй стаяць перад бліскучай ялінкай і на паркеце бачаць мокрыя сляды ды падталы снег па немаўлятку Ісусу, які выявіўся сапраўды шчодрым, і дзеці імпэтна кідаюцца на падарункі пад галінамі ялінкі, а анучная лялька між татам і мамай раптам ажывае і галёкае разам са сваімі ўнукамі:
— Дзякуем табе, Ісус-немаўлятка!
Тата — доктар, практык і разумны чалавек — самлеў на месцы.
— Рэнатка, дапамажы мне, тут трэба нешта мацнейшае, віскі, — цешча аказвае тату першую дапамогу. — Давайце яго пасадзім...
Ачунялы доктар Нэпавім яшчэ падчас распакоўвання падарункаў правёў усе магчымыя ў хатніх умовах абследаванні жончынай маці і мог канстатаваць адзінае. Не існуе лагічнага тлумачэння, як смяротна хворая жанчына, у якой жыццёвая энергія скончылася падчас каляднай вячэры, страціла прытомнасць, дыханне і кровазварот, прайшла праз клінічную і біялагічную смерць, на шчоках і канцавінах у яе разрасталіся цыянатычныя плямы, а на першым марозе і снезе гэтай зімы ў яе застыла кроў, — як яна ажыла, бы вераценніца, ад дотыкаў чалавечага цяпла.
Пачынаючы ад Трох каралёў, ён склікаў сярод сваіх знаёмых дактароў кансіліюмы. Паводле «Чэшскага медыцынскага гадавіка» ў гэтым годзе на свеце адбылося толькі шэсць такіх медыцынай ясна не растлумачаных выпадкаў. Здарэнне з ягонаю цешчай было б сёмым. Ён мусіў раскрыць праўду і расказаць ёй, што здарылася. Прымусіў да серыі абследаванняў, але нават найбольшыя цынікі не здолелі прыдумаць жарт, якім бы стан старой кабеты вярнулі ў зямное вымярэнне, не кажучы ўжо, каб вытлумачылі.
«Калі існуе сіндром раптоўнай смерці ў немаўлят, то ў старых медыцынская навука, відавочна, мусіць дапусціць сіндром раптоўнага ажыўлення, — дэбатавалі між сабой дактары і чухалі галовы. — Інакш ніхто з нас не здатны гэтага растлумачыць. Паводле ўсіх абследаванняў і лабараторных тэстаў спадарыня Уласта мусіла б быць мёртвай. Канчаткова і беспаваротна. Матэрыя скончыла сваё абмежаванае існаванне. Гадзіннікавы механізм спыніўся. Пры гэтым нашая дама жыве, дыхае, спажывае печыва, салату, бутэрброды і вылучае перапрацаваныя рэчывы, быццам бы штосекунду атрымлівае ў сэрца адрэналінавую ін’екцыю».
Такі стан, шчодра падключыўшы фантазію, сёння ўжо можа патлумачыць толькі спадар Нэпавім, які трымаў яе за руку, нячутна маліўся і спяваў дзіцятку Ісусу. Ён пакляўся сабе, што ані дзецям, гэтым дурнёхам, трыманым у няведанні, ані сабе ўжо ніколі не будзе забараняць ніякіх казак. Наадварот, для спакою душы ён павінны іх навукова абгрунтаваць. А таму на сёлетні Шчодры дзень акрамя цешчы прыйдзе ўвесь кансіліюм дактароў і натуралістаў, якіх ён толькі знайшоў, разам са сваімі сем’ямі, і яны будуць вельмі строга назіраць за той зданню, якая будзе з імі трымацца за рукі на снезе і тураваць дзіцячым галаскам: «Ісус-немаўлятка, прыйдзі да нас!».
І нешта сапраўды станецца, як сталася год таму, — станецца праз год, а потым зноў і зноў, пакуль бягуць гады і падае снег і дакуль зямля не перастане круціцца, а Анёл смерці не возьме дадатковую змену, каб потым сысці ў бясконцы адпачынак.
Толькі гэтым разам на Шчодры вечар на снезе з калядкамі будзе адсутнічаць адна цёплая мужчынская далонь, ромавае дыханне, мокры пацалунак і непрыстойная прапанова старой кабеце, якая з тых лапаў вырвалася, як цнатлівая падталая сняжынка, і нават не пачырванела.
Закон статыстыкі не перастае дзейнічаць і на Каляды. Анёл смерці адвёў суседа Кайнара, галаву за галаву, бо ў вечным кругавароце жыцця і смерці павінны быць парадак.
Амэн.
Павел Брыч, «Новы час»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Леонид Невзлин
Ирина Халип
Сергей Тихановский
Наталья Радина

description: Вiдэа.

maintext:
Беларусы Падляшша павіншавалі беларусаў з Калядамі і Новым годам 7.01.2021, 19:05
1,162
Вiдэа.
Прадстаўнікі беларускай супольнасці Падляшша павіншавалі беларусаў з Новым годам і Калядамі.
«У Польшчы жыве нас каля 50 000 (паводле афіцыйных звестак, але мы ўсё адно ведаем сваё) прадстаўнікоў беларускай нацыянальнай меншасці. Большасць з нас пражывае на Падляшшы. З дзядоў прадзедоў, як кажам, адвечна. У вялікай большасці менавіта сёння, сядзем за калядны стол. Апошнія пяць месяцаў, з увагай, часта са слязамі на вачах і надзеяй у сэрцы, мы назіралі за падзеямі ў нашых знаёмых, сяброў, звычайнымі беларусамі і вельмі перажывалі».
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».

fasttext_language: be


authors:
Владимир Халип
Леонид Невзлин
Ирина Халип
Андрей Санников

maintext:
Барыс Хамайда: Я нарадзіўся, бо маю маці ўратаваў беларускі настаўнік 27.01.2021, 12:58
Барыс Хамайда
фота: racyja.com
Пранікнёны аповяд найстарэйшага віцебскага апазіцыянера.
27-га студзеня, паводле прапановы Генеральнай Асамблеі Арганізацыі Аб’яднаных нацый, адзначаецца Міжнародны Дзень памяці ахвяраў Халакосту.
27 студзеня 1945 году былі вызвалены вязні нацысцкага канцлагеру Асвенцым (або Аушвіц-Біркенау), які знаходзіўся на тэрыторыі сучаснай Польшчы. У лагеры смерці загінула незлічоная колькасць ахвяраў: гісторыкі называюць лічбы ад палутара да 4 мільёнаў чалавек, пераважная частка з іх былі габрэямі, перадае «Радыё Рацыя».
Для Беларусі тэма Халакосту мае выключнае значэнне, бо падчас мінулай вайны нацысты знішчылі тысячы жыхароў тутэйшых мястэчак.
Найстарэйшы віцебскі апазіцыянер Барыс Хамайда на ўсё жыццё запомніў аповед сваёй маці, якая нарадзілася ў мястэчку Калышкі Лёзненскага раёну.
10 ліпеня 1941 году мястэчка захапілі нямецкія войскі, а мясцовых габрэяў сагналі ў гета. Дзядулю Барыса Хамайды немцы забілі прыкладам аўтамата.
А бабуля з 17-гадовай дачкой апынуліся за крок да смерці ў дзень знішчэння Калышкаўскага гета17 сакавіка 1942 году, распавядае віцебскі актывіст:
– Маю маці пра карную аперацыю папярэдзіў нямецкі салдат. Мабыць, ён сімпатызаваў ёй, нават падараваў хустачку… Параіў уцякаць, але яна адмовілася пакідаць у гета сваю маці, маю бабулю. Калі насельнікаў гета пачалі зганяць на плошчу, маці закрычала, што яна не габрэйка – што прыехала з сям’ёй з Расеі. Наўрад ці хто б ёй паверыў, але насустрач ішоў настаўнік мясцовай школы, Аляксандр Васільевіч Кароткін.
Гледзячы карнікам у вочы, ён сказаў: «Так, яна сапраўды не габрэйка. Адпусціце дзяўчыну!».
Можна ўявіць, чым рызыкаваў настаўнік беларускай мовы, які выдатна ведаў, што маці завуць Рахіль, бо вучыў яе ў школе, і быў знаёмы з нашай сям’ёй! У маці былі светлыя валасы, немец паглядзеў і дазволіў ёй выйсці з калоны. Але яна бегла побач, прасіла адпусціць яшчэ й бабулю. Урэшце з калоны выштурхнулі і яе…
Атрымліваецца, праз 6 гадоў я нарадзіўся, дзякуючы беларускаму настаўніку. Пасля вайны ўжо 23–гадовая Рахіль выйшла замуж за Ханона Хамайду. Пакуль ён быў на фронце, ягоную першую сям’ю – жонку і траіх дзяцей – расстралялі ў Віцебскім гета…
Халакост у Беларусі яшчэ не дастаткова даследаваны, лічыць Барыс Хамайда. Дакладна не вядомая колькасць ахвяраў, не ўшанаваная належным чынам іх памяць. І нават тыя помнікі на месцах расстрэлаў, якія пачалі з’яўляцца ў 1950-я гады, дагэтуль хаваюць праўду: на большасці шыльдаў напісана пра «загубу савецкіх людзей», безыменных і пазбаўленых каранёў.
Даўно мінулі савецкія часы, адзначаныя антысемітызмам, але выглядае, што і ў сучаснай Беларусі мала што змянілася. Бо таталітарныя ўлады не дбаюць пра гістарычную памяць, кажа Барыс Хамайда.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Андрей Санников
Николай Статкевич
Леонид Невзлин

description: Рэкорд пабілі па дурноце.

title: У спорце сёння цырк на дроце

maintext:
У спорце сёння цырк на дроце Алесь Няўвесь
24.01.2021, 16:01
Иллюстрационное фото
Рэкорд пабілі па дурноце.
Нацыянальны Алімпійскі камітэт паведаміў, што ліст у падтрымку існай улады падпісалі ўжо 5 тысяч спартсменаў. А хто ж яны? У спісе вельмі шмат так званых спартсменаў-аматараў. Напрыклад, у Светлагорску свой подпіс паставілі амаль усе кіраўнікі райвыканкама: старшыня, кіраўнік справамі, начальнік фінаддзела, галоўны ідэолаг і г.д. Многа «спартсменаў» сярод міліцыянераў. А ў Лідзе ў хакеісткі запісалі дзвюх прыбіральшчыц, бухгалтара, ветэрынара…
Каб не было вялікай шкоды
(Кавід лютуе, як чума),
Цяпер бываюць рэдка сходы
Ці іх увогуле няма.
Аднак дырэктар установы
Усё ж сабраў агульны сход −
Ён неадкладны, тэрміновы.
Найперш для доўгае прамовы
Сам, так сказаць, разявіў рот:
− Цяпер, на жаль, няпроста ўладзе,
Што нам надзённы хлеб дае:
Нацдэмны бунт на даляглядзе
(На трон, крый божа, іншы сядзе);
Спрабуюць укусіць яе,
Як згаладалыя сабакі,
Сябе сарваўшы з ланцуга,
Неўтаймаваныя «пісакі»,
І ўвогуле любы і ўсякі −
Кусаюць злыдні як мага.
Дык падтрымаць уладу трэба
У неспакойны час такі.
Адробім свой кавалак хлеба
(А хтосьці нават шашлыкі).
Усім вядома, што спартсмены
Нам падалі харошы знак:
Маўляў, не трэба перамены,
Няблага мы жывём і так;
Дык медалёў краіне многа
Прывозім мы з Алімпіяд;
Наогул Бацька ў нас ад Бога −
Такіх на свеце ёсць няшмат.
Хіба ж няправільна сказалі,
Не маюць рацыі яны?
Вось тут смяшок пачуўся ў зале,
Але дырэктар хоць бы хны:
Хоць насмяшыў людзей палову −
Не збіўся з панталыку ён
І прадаўжаў сваю прамову,
Як знакаміты Цыцэрон:
− Наш лёс пастаўлены на шалі −
Улада ў «чорнай паласе».
Ды ёй падтрымку аказалі
Спартсмены нашыя не ўсе.
Я мог бы іх назваць пайменна,
Ды вельмі доўгім будзе спіс…
(У гэтым месцы, несумненна,
Дырэктар трохі тварам скіс.)
Таму я толькі некаторых
З тых адшчапенцаў назаву,
Каб зналі вы, хто існы вораг
І людзям дурыць галаву.
Згадаю Леўчанка, Станюту…
Не толькі нашыя рублі −
Улада траціла валюту,
Каб дзеўкі поспех мець маглі.
Не пелі б гімн на п’едэстале,
Каб не спрыяў ім Бацька наш:
Хіба ў іх ёсць сапраўдны талент?
Ён несапраўдны, як міраж…
Або, напрыклад, Хамутоўскі.
Ён гарлахват і балабол.
Незразумелы нейкі, коўзкі…
Такі ён сам, як наш футбол!
Скажу і пра Герасіменю,
Што з-за мяжы нам творыць зло.
Хоць медалёў — не ўлезе ў жменю,
Ды кажуць: што было — сплыло.
Тым больш што і сама — плыўчыха.
У Лондан ездзіла, Парыж…
Не знала б ад улады ліха,
Калі б яна сядзела ціха
Пад венікам, як тая мыш…
Такая ж зараз і Скардзіна.
У ейных словах дух чужы,
І стала смелаю надзіва −
Брыдоту плешча з-за мяжы.
А Дар’я Домрачава… Глыба!
І гераіня сапраўды!
Аднак маўчыць, на жаль, як рыба −
І ні туды, і ні сюды.
АМАП «змясіў на цеста» брата…
Ды трэба ведаць з гэтых пор,
Што ў нас паплечнікаў багата,
Але няма братоў-сясцёр.
Цяпер ад Домрачавай Дашы
Якраз да «нашых» перайду.
Каб не яны, спартсмены «нашы»,
Зусім адчулі б мы нуду.
Ды не змаўчалі, дзякуй богу,
І свету выдалі зварот,
Што «мы — ябацькі!» Дапамогу
Яшчэ ацэніць наш народ.
Спартсмены ўсталі шчыльнай сценкай,
Стыдобіць сталі бунтароў…
Рэдут у сценцы − Сабаленка.
Гуляе ў тэніс будзь здароў!
Брыду на дзеўку, быццам з лейкі,
Нацдэмы плюхаць пачалі:
«Нашто ўстаўляла «тры капейкі»?»
На самай справе − тры рублі!
А як улада папрасіла,
У сценку стаў і сам Мядзведзь,
Хоць у яго не тая сіла
І ўжо, напэўна, ходзіць ледзь…
Са стадыёна і з арэны
Ідуць стары і малады!
А мы ж, лічы, усе спартсмены.
Чаму б не стаць у іх рады?
Папоўнім гэтую кагорту,
Дык будзе цэлы легіён!
Напрыклад, схільны я да спорту, −
У грудзі пальцам тыцнуў ён. −
Даўным даўно, прызнацца шчыра
(Як добра бачыцца здалёк!),
Раз-пораз я хадзіў да ціра,
А гэта значыць, што стралок
І, безумоўна, маю права
Таксама падпісаць зварот.
Намесніку, што чмыхаў справа,
Сказаў:
− Нябось, не раз за год
Ты ходзіш да кагосьці ў госці,
У парк ці ў лес. Не так хіба?
Не запярэчыць, пэўна, хтосьці:
Твой спорт — спартыўная хадзьба!
Расправіў ён, намеснік, плечы
І разгарнуў ушыр душу:
− Яшчэ ў піўбар хаджу, дарэчы:
Зварот, канешне, падпішу!
І чыркануў пяром. Адале
Ажыятаж амаль узнік.
Па ўсіх, хто быў у гэтай зале,
Прайшоўся мудры кіраўнік.
І ўсе, выходзіла, спартсмены:
Хтось у дзяцінстве біўся шмат,
А значыць, ён баксёр нядрэнны;
А нехта ўдала ставіў мат,
Як быў чэмпіянат аддзела;
А хтосьці два разы ці тры
У чоўне плаваў — значыць, смела
Запісваць можна ў весляры.
Адзначыць варта, што на сходзе
Была дыскусія, калі
На ўзнёслай хвалі (смех дый годзе!)
Да прыбіральшчыцы дайшлі.
Казала:
− Бегаць я не ўмею,
Бо ўжо нямоглая здаўна…
Дырэктар выказаў ідэю,
Што майстар кёрлінгу яна:
Падлогу швабраю шаруе,
Як дзеўкі, што шаруюць лёд,
Дык можна ўнесці ў спіс старую,
Няхай падпісвае зварот.
Вось так дырэктар установу
Зрабіў спартыўнаю як бач.
Калі выходзілі, выснову
Услых зрабіў адзін хахмач:
− Калі па іншых установах
Вось гэтак «паскрабуць» чуць-чуць,
Не легіён спартсменаў новых −
Пяць легіёнаў набяруць!
*
Хоць нехта скажа: «Цырк на дроце!
Яны пакрылі ганьбай спорт!»,
Аднак, прынамсі, па дурноце
Пабіты ўсё-такі рэкорд…
Алесь Няўвесь, sn-plus.com
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Юрий Пшенник
Андрей Санников
Дмитрий Бондаренко
Ирина Халип

maintext:
Відэазвароты Вольных Купалаўцаў трапілі ў архіў Канфедэрацыі бібліятэк Лігі Плюшча 12.01.2021, 19:03
Фота: Reuters
Архіўная калекцыя прызначана для захавання лічбавага кантэнту, звязанага з падзеямі 2020 года ў Беларусі.
Пра гэта Купалаўцы паведамілі на сваёй старонцы ў Facebook.
Артысты адзначылі, што іх ролікі патрапілі ў электронны збор «Беларуская палітыка і грамадства», распрацаваны бібліятэкарамі Гарвадскага, Стэнфардскага і Чыкагскага ўніверсітэтаў пад эгідай Канфедэрацыі бібліятэк Лігі Плюшча. Адмысловая архіўная калекцыя прызначана для захавання лічбавага кантэнту, звязанага з падзеямі 2020 года ў Беларусі.
— У архіў трапілі наш ролік у падтрымку гарадзенскіх артыстаў і адвечны “Сымон-музыка”, — інфармуюць творцы. — Канфедэрацыя бібліятэк плануе надалей сачыць за старонкай Вольных Купалаўцаў і захоўваць нашы матэрыялы, каб даваць доступ да іх шырокаму колу карыстальнікаў.
Нагадаем, што відэазварот у падтрымку артыстаў Гарадзенскага драмтэатра быў запісаны незалежнай тэатральнай групай 28 верасня 2020 года.
Чорна-белы маніфест «Адвечны «Сымон-музыка» ад Вольных Купалаўцаў» з’явіўся ў сетцы 14 верасня 2020-га, у дзень 100-годдзя слыннай сцэны.
— Гэта не проста маленькая прэм’ера, гэта старт нашага свабоднага ютуб-жыцця, — напісалі тады ў вітальным словы да роліка артысты. Зварот і адначасова маленькі спектакль, які развіўся са сцэны са славутай пастаноўкі «Сымон-музыка» Мікалая Пінгіна па паэме Якуба Коласа, паглядзелі 83 тысячы чалавек.
Сёння на you-tube канале Купалаўцаў знаходзіцца ўжо 12 запісаў. У тым ліку, спектакль «Тутэйшыя» ў пастаноўцы Мікалая Пінігіна па легендарным творы Янкі Купалы, які калектыў сыграў ужо ў статусе вольнага тэатра.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Барыс Хамайда
Владимир Халип
Леонид Невзлин
Ирина Халип

maintext:
Айцец Аляксандр Шрамко: Сярод праваслаўных святароў працэнт прыхільнікаў улады яшчэ меншы, чым у грамадстве 28.01.2021, 20:06
фота: nn.by
Праваслаўны святар распавёў, як народны супраціў паўплываў на Праваслаўную царкву.
Гвалт і жорсткасць з боку сілавікоў падчас пратэстаў выклікалі асуджэнне з боку некаторых царкоўных іерархаў. Праз сваю пазіцыю пацярпеў каталіцкі мітрапаліт Тадэвуш Кандрусевіч, якога на працягу чатырох месяцаў з Польшчы не ўпускалі ў Беларусь. Акрамя таго, у розных гарадах затрымлівалі ксяндзоў, у Гомелі 25 сутак атрымаў праваслаўны святар Уладзімір Драбышэўскі, а ў лістападзе звольніўся прэс-сакратар Беларускай праваслаўнай царквы Сяргей Лепін, які асудзіў разбурэнне народнага мемарыяла памяці Рамана Бандарэнкі. Пры гэтым даволі незразумелую пазіцыю заняў мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі, Патрыяршы экзарх усяе Беларусі Веніямін, які на камеры нярэдка з’яўляўся ў кампаніі з Лукашэнкам.
У вялікім інтэрв’ю nn.by праваслаўны святар Аляксандр Шрамко распавёў, чаму маўчыць Веніямін, як народны супраціў паўплываў на Праваслаўную царкву, колькі сярод святароў прыхільнікаў Лукашэнкі і па якой прычыне ў жніўні Беларусь пакінуў мітрапаліт Павел.
— Айцец Аляксандр, з пачатку пратэстаў прайшло пяць месяцаў. Калі ласка, падбярыце слова, якое трапна б апісала стан Беларускай праваслаўнай царквы ў гэты час.
— Самаўсведамленне. Раней многія асацыявалі Царкву, скажам так, з прафесіяналамі, то-бок з епіскапамі, манахамі і святарамі. Але зараз пэўная частка вернікаў і звычайных святароў, якія ведаюць праблемы нашых жыхароў, усвядоміла, што менавіта яны і ёсць Царква, яны адказныя за яе. І калі не яны скажуць сваё слова ў гэты час, дык хто ж яшчэ?
А епіскапы з кім кантактуюць? З уладамі, са спонсарамі, з тымі, хто ім падпявае. Жывуць у вакууме і неадэкватна ацэньваюць тое, што адбываецца. Хаця, паводле свайго прызначэння, епіскап — гэта назіральнік. Ён мусіць нібыта сядзець вышэй за ўсіх, глядзець удалячынь, разбірацца ў тым, што здараецца навокал, і рабіць пэўныя крокі, каб Царква рушыла наперад. У нас адбываецца наадварот. Епіскапы знаходзяцца ў ізаляваным коле, а да людзей бліжэйшыя звычайныя святары, таму і сітуацыю ў краіне яны ацэньваюць больш адэкватна.
— Нягледзячы на некаторыя затрыманні святароў, шчырыя прамовы епіскапа Гродзенскага і Ваўкавыскага Арцемія, у перыяд крызісу Царква знешне выглядае даволі маўкліва. Няўжо ўнутры, у кулуарах, не бурляць абмеркаванні і бацюшкі з іерархамі не размаўляюць пра падзеі?
— Не ведаю, што абмяркоўваюць епіскапы, а святары ў большасці сваёй разумеюць: тое, што адбываецца ў краіне, — гэта ненармальна, і яны альбо адкрыта, альбо прыхавана падтрымліваюць змены ў Беларусі. Проста далёка не кожны святар мае адвагу выказаць свой погляд публічна, аднак у прыватных размовах ад іх падобнае чуеш. Хаця ёсць сярод іх і тыя, хто падтрымлівае Лукашэнку.
— Такіх шмат?
— Цяжка сказаць. Мы ж цудоўна разумеем, што выраз пра тры працэнты, што падтрымалі Лукашэнку, — гэта метафара. У грамадстве дакладна ніхто не скажа, колькі людзей насамрэч падтрымалі гэтага чалавека. Так і з гэтым пытаннем.
Але думаю, што сярод святароў працэнт прыхільнікаў улады яшчэ меншы, чым у грамадстве. Проста ў нас ёсць такая праваслаўная традыцыя: маўчаць і не выказвацца аб тым, што думаеш.
— Першая сур’ёзная рэакцыя Царквы на падзеі ў краіне — гэта ад’езд на Кубань мітрапаліта Паўла? Ён, як сцвярджалася, нібыта адклікаў віншаванне Лукашэнку з перамогай на выбарах.
— Усё не зусім так, як пра гэта паведамлялі ў сродках масавай інфармацыі. Павел неяк выйшаў на цвінтар Кафедральнага сабора да людзей, што сабраліся на малебен, і яго атакавалі вернікі з рознымі пытаннямі. І пасля пытання аб тым, чаму ён паспяшаўся павіншаваць Лукашэнку, мітрапаліт выбачыўся, што гэтым віншаваннем кагосьці патурбаваў. Выбачыўся не таму, што павіншаваў, а таму, што камусьці гэта не спадабалася. Прабачэнне не за ўчынак, а за той боль, які камусьці зрабіў.
На маю думку, ключавая падзея ў беларускім праваслаўі ў першы месяц пратэстаў — гэта не зняцце Паўла з пасады напрыканцы жніўня, а менавіта асэнсаванне Царквой таго, што адбываецца навокал. Сведчаннем гэтага стала наведванне Паўлам у бальніцы хуткай дапамогі параненых падчас акцый пратэсту. Гэтым візітам, а таксама малебнамі аб выздараўленні пацярпелых і хроснымі хадамі ён сказаў нешта такое, праз што ўлада адчула: Царква — гэта не яе ідэалагічны дадатак.
фота: nn.by
— Мяркуеце, што замена мітрапаліта Паўла на Веніяміна адбылася не без сігналу ў Маскву?
— Нават не сумняюся ў гэтым. Чуў, што калі ў Расіі прызначаюць нават звычайнага епіскапа ў абласны цэнтр, дык яго кандыдатуру ўсё роўна ўзгадняюць з губернатарам. Лукашэнка не палюбіў Паўла ад самага пачатку. Гэта, на маю думку, звязана з тым, што ён на чале БПЦ хацеў бачыць мітрапаліта з Беларусі.
Аднак у патрыярха Кірыла свая палітыка. Каб пад кантролем трымаць сітуацыю ў экзархаце, ён аддаваў перавагу «сваім» іерархам. Мітрапаліт Павел ніколі не меў ніякага дачынення да Беларусі, і яго сюды накіравалі, каб быў тут вокам Кірыла. Дзеля прызначэння Паўла ён нечакана для многіх зняў Філарэта, што выклікала разгубленасць сярод набліжаных да яго людзей. Ёсць думка, што Філарэт у 2009-м на Памесным Саборы аддаў свой голас за Кірыла і яму нібыта паабяцалі, што яго не будуць чапаць. Але Філарэта ўсё роўна замянілі.
І самае цікавае, што адбылося гэта ў адзін дзень, 25 снежня 2013 года, з публікацыяй навіны аб выдачы Беларусі ад Расіі новага крэдыту да 2 мільярдаў даляраў. Новы мітрапаліт прыйшоў у Беларусь разам з крэдытам. Цалкам верагодна, што гэта была прапанова, ад якой нельга было адмовіцца. Але было адчуванне, што новага мітрапаліта Лукашэнку навязалі.
І, як мне падаецца, у жніўні 2020-га ўлада пачала сігналізаваць патрыярху, што Паўла трэба мяняць. Ці хацеў Лукашэнка бачыць мітрапалітам менавіта епіскапа Веніяміяна, гэтага не ведаю, аднак усё звязана з падзеямі ў краіне. Гэта было зроблена не проста так.
— Якое ўражанне на вас зрабіў мітрапаліт Павел?
— Ён рабіў шмат неразумных і нават разбуральных крокаў. Некалькі гадоў таму праходзіў даволі вядомы судовы працэс над былым кіраўніком выдавецтва экзархата Уладзімірам Грозавым, якога Павел, па словах таго ж Грозава, публічна паабяцаў пасадзіць, бо абвінаваціў у нейкіх злоўжываннях. Пры гэтым выдавецтва было вельмі паспяховым. У выніку што? Грозава ўжо выпусцілі, але выдавецтва літаральна разбурана, яго амаль няма. Туды прыйшлі тыя, хто з абавязкамі не спраўляўся.
Аднак і чалавечае яму ўласціва. Чуў, што ёсць епіскапы, якія даволі жорстка размаўляюць са святарамі. Але падобнага не магу сказаць ні пра Філарэта, ні пра Паўла. Ён размаўляў даволі мякка і інтэлігентна нават у вострых сітуацыях. Напрыклад, калі ў 2018-м ён забараняў мне служэнне праз крытыку патрыярха Кірыла, якая дайшла да самога патрыярха і даволі сапсавала атмасферу ягонага візіту ў Беларусь, Павел толькі спакойна сказаў: «Нарабілі вы нам спраў», — хаця ж мог накінуцца і накрычаць.
Пра чалавечнасць сведчыць ягонае стаўленне да людзей падчас пратэстаў, калі ён наведаў пацярпелых у лякарні. Гэта ж чыста чалавечы крок, і ніякай палітычнай выгады яму гэта не прынесла.
Ён хоць і расіянін, але падтрымаў літургію на беларускай мове. Пры Філарэце беларускамоўнае набажэнства было лакалізавана ў мінскім саборы Святых Пятра і Паўла, але Павел дазволіў служыць па-беларуску паўсюль, і ўсё стала залежыць выключна ад жадання святароў. Пры ім у Кафедральным саборы пачалі спяваць гімн «Магутны Божа» і чытаць Евангелле па-беларуску. Але ж ён нерашучы. І калі чыталі Евангелле на мове, ён аднойчы выйшаў да людзей і спытаў: «Вам падабаецца?», і мясцовыя прыхаджане-кансерватары закрычалі адмоўна. Пасля гэтага ўсё вярнулі назад.
— Зразумеў. Пасля прызначэння Веніяміна вядомы расійскі протадыякан Андрэй Кураеў назваў яго самым інтэлігентным з усіх беларускіх епіскапаў, які ніколі не быў заплямлены палітычнымі дэкларацыямі.
— Гэта не так. Палітычныя заявы з боку Веніяміна ўсё ж такі былі, і святары ў прыватных размовах параўноўвалі епіскапа Гродзенскага Арцемія з Веніямінам як два розныя полюсы. Ну і што ў ім інтэлігентнага? З розніцай у дзесяць гадоў мы скончылі адзін і той жа факультэт радыёфізікі і электронікі ў БДУ. Гэта, зразумела, паважаная адукацыя, але яна не мае нічога агульнага з тэалогіяй. У яго звычайны шлях царкоўнага чалавека. Вучыўся ў Мінскай духоўнай семінарыі, пасля выкладаў там… А ў нас жа ёсць людзі, што атрымлівалі адукацыю ў Італіі, у Нямеччыне, служылі за мяжой.
Ён не багаслоў. Калі пачытаць ягоныя выказванні, выступы, можна заўважыць мудрагелісты, пафасна-незразумелы стыль. Складваецца ўражанне, што кожнае слова разумееш, але ўсе разам яны наводзяць на цябе, скажам так, Божы туман. Пра падобнага кшталту прапаведнікаў ёсць царкоўны анекдот: «Бацюшка такую пропаведзь прамовіў! Такую пропаведзь!» — «А пра што яна была?» — «Ай, ужо і не помню». Застаецца ў памяці не змест, а нейкае агульнае адчуванне прыгажосці пабожнага набору слоў.
— Да прызначэння ў Веніяміна быў аўтарытэт сярод кліру?
— Не. Ён пачынаў з таго, што быў вікарыем Мінскай епархіі, і чагосьці адметнага прыгадаць пра яго не магу. Веніямін стварыў сабе імідж аскета-малітвенніка. Гэта выклікае павагу, аднак наколькі падобнае адпавядае рэчаіснасці, мы дакладна ведаць не можам.
фота: nn.by
— Атрымліваецца, што ціхмяны епіскап Веніямін быў амаль ідэальнай кандыдатурай для беларускай улады?
— Так. Можа, яна нават не чакала, што ён будзе да такой ступені з усім пагаджацца і падтакваць. Дарэчы, тут склалася даволі цікавая сітуацыя.
Раней самым набліжаным да Лукашэнкі праваслаўным святаром быў Фёдар Поўны, а цяпер, на мой суб’ектыўны погляд, Веніямін яго замяніў і на яго больш ускладаюць спадзеваў і даверу. Поўны зараз апынуўся збоку.
— Чаму Веніямін маўчыць і не выказваецца наконт таго, што адбываецца ў краіне?
— Думаю, тут усё проста. Гэта чалавек традыцыйнага праваслаўнага погляду на палітыку. Іерархія традыцыйна падтрымлівае ўладу. Прычым не столькі наўпростава, колькі праз пасіўную згоду, і ён гэта паслухмяна робіць.
— У адрозненне ад Веніяміна, даволі актыўна супраць гвалту ў Гродне выказаўся епіскап Арцемій. Якой фармацыі гэты іерарх?
— Ён заўсёды адрозніваўся ад астатніх епіскапаў сваімі поглядамі, пазіцыяй і выступаў з антыкамуністычнымі прамовамі. У Пакроўскім саборы ў Гродне ёсць абразы, прысвечаныя навамучанікам, якія пацярпелі ад савецкай улады. Чырвонаармейцы, што катуюць святых, на абразах нагадваюць нейкіх чарцей. І да епіскапа Арцемія нават былі прэтэнзіі з боку сілавікоў, прасілі, каб знялі абразы. У нас дзяржава любіць савецкае, а ён паказаў, што гэта ўсё ад д’ябла. Таксама ён выступаў супраць БРСМа. Так што, паўтаруся, падобныя погляды пры ім былі заўжды.
Здаецца, сярод епіскапаў ён адзіны, хто выказаўся наконт падзей у краіне. Усе маўчаць. Заявы, падобныя да Арцемія, можна было чакаць ад епіскапа Бабруйскага Серафіма, але ён прамаўчаў.
— Ці можа ён зазнаць пераслед?
— А ў апошні час епіскапа Арцемія не чуваць. Думаю, з ім ужо паразмаўлялі і аб нечым папрасілі. У Царкве шмат рычагоў маніпуляцыі. Неабавязкова кагосьці палохаць. Чалавеку можна проста нагадаць пра пакору, сказаць, што ён парушае пэўныя правілы.
фота: nn.by
— А рэальна, ці шмат святароў, якія падчас казані заяўляюць пра праблемы ў краіне?
— Мяркую, няшмат. Ведаю, што смела ў Кафедральным саборы прамаўляў архімандрыт Аляксей Шынкевіч. Усё ж такі пропаведзь існуе не для таго, каб выказваць праз яе свой палітычны погляд. Але праз яе можна выказвацца з пункту гледжання маралі, супраць таго ж гвалту, аб чым, дарэчы, прамаўляў той жа епіскап Арцемій. А так Царква не павінна прытрымлівацца таго ці іншага боку. Яна проста павінна казаць людзям праўду, якой яна ёсць, і важна, каб Царква не ператварылася ў нейкі палітычны атрыбут.
— Прыклад гомельскага святара Драбышэўскага, які ладзіў пікеты, — гэта выключны выпадак для БПЦ?
— Незвычайны. Але ж, на маю думку, гэта фактычна была форма пропаведзі, бо Драбышэўскі звяртаўся да людзей, зыходзячы з хрысціянскай пазіцыі. Проста сама па сабе падобная публічная форма ў Царкве зараз не ўсім зразумелая.
— Нядаўна актыўна праявілі сябе і іншыя святары. Аляксандр Кухта паручыўся за палітвязня Ігара Лосіка, а Уладзіслаў Багамольнікаў у знак падтрымкі Ігара далучаўся да галадоўкі. Ці высокая верагоднасць, што іх пазбавяць сану?
— У нас ўсё залежыць ад епіскапа. У гэтым выпадку — менавіта ад мітрапаліта Веніяміна, які кіруе Мінскай епархіяй. Думаю, ён, хутчэй за ўсё, схільны пазбегнуць падобнай меры. Гэта можа выклікаць вялікую хвалю, калі не пратэсту, то маўклівай незадаволенасці ў Царкве, бо мужныя ўчынкі айцоў Уладзіслава і Аляксандра маральна бездакорныя, і шмат у каго са святароў і недухоўных выклікаюць павагу. І нават значна вярнулі грамадству страчаны аўтарытэт БПЦ.
Пры гэтым пазбаўленне сану — нашмат больш сур’ёзна, чым вызваленне ад бюракратычнай пасады, як было ў выпадку з былым прэс-сакратаром БПЦ айцом Сяргеем Лепіным. Хаця ў яго падтрымку пад зваротам да мітрапаліта Веніяміна і падпісалася амаль 70 святароў. Іншая справа, калі будзе загад ад уладаў. У такім выпадку ён [мітрапаліт] хутчэй паслухаецца. Нават калі і будзе разумець, што гэта пойдзе на шкоду Царкве.
— Выразны антаганіст пералічаных святароў — матушка Гаўрыіла з Гародні. Яна частавала АМАП тортам, называла пратэстоўцаў сектантамі з «д’ябальскімі выкрыкамі» і месцамі нагадвала праваслаўнага цемрашала. Што гэта за феномен?
— Асабіста з ёй я не знаёмы і стараюся трымацца падалей ад падобных людзей. Мне з Гаўрыілай няма пра што размаўляць.
У царкоўных колах яе ведаюць як прапаведніка цемрашальных забабонаў. Зараз яна выступае з камсамольскімі па стылі заклікамі і нагадвае лукашэнкаўскага чыноўніка. Толькі ў Царкве. Яна разумее, што трэба казаць тое, што ад яе хочуць пачуць. За гэта яе і любіць улада. Вось і ўсё.
*
фота: nn.by
— Добра. Закранём яшчэ адну тэму. Пытанне, якім восенню задаваліся многія. Ці мог Веніямін публічна падтрымаць каталіцкага мітрапаліта Тадэвуша Кандрусевіча, якога доўгі час не ўпускалі ў Беларусь?
— Магчыма, мы шмат чаго не ведаем. Сам Кандрусевіч узгадваў, што яму падчас выгнання тэлефанаваў мітрапаліт Веніямін. Будзем спадзявацца, што гэта ў нейкай ступені была падтрымка. Аднак Веніямін, скажам так, з’яўляецца прадстаўніком артадаксальнай царкоўнай лініі, паводле якой, каталікі — гэта ерэтыкі, а таму ён не вельмі схільны падтрымліваць іх. Самых шырокіх поглядаў у гэтым пытанні ў нас усё ж такі прытрымліваўся мітрапаліт Філарэт. У яго былі вельмі шчыльныя і разнастайныя кантакты з іерархамі розных канфесій. Нават з замежнымі. І ў 1990-х ён сыграў пэўную ролю ў вяртанні каталікам Катэдральнага касцёла ў Мінску.
— Не хачу казаць, што дату 25 снежня каталікі прыватызавалі на тэлебачанні, але ўсе прызвычаіліся ў гэты дзень бачыць на экранах біскупа, які віншуе вернікаў з Божым Нараджэннем. Але гэтым разам мы ўбачылі праваслаўнага мітрапаліта Веніяміна, які расказваў пра свяціцеля Спірыдона. Што гэта было?
— Мяркую, гэта была не ягоная ініцыятыва. Эфір выдзяляецца загадзя. Традыцыйна выступаў Кандрусевіч, але яго гэтым разам не было ў краіне. І, відаць, звярнуліся з прапановай да Веніяміна, ён пагадзіўся, і так супала, што ў гэты дзень праваслаўныя ўзгадваюць святога Спірыдона Трыміфунцкага. Гэта не самы вядомы святы, вялікае набажэнства ў ягонае імя не праводзяць, і святога Спірыдона сталі раскручваць толькі ў апошні час. Па папулярнасці гэта дакладна не Мікалай Цудатворац, і яму неабавязкова было прысвячаць цэлы эфір.
— З этычнага пункту гледжання, мітрапаліт Веніямін мог адмовіцца ад удзелу ў эфіры?
— Безумоўна, мог. Аднак ён праўладны чалавек.
Усе бачылі эфір, дзе Лукашэнка казаў лухту пра тое, што Кандрусевіч па інструкцыі ў Польшчу паехаў. Веніямін яму падтакваў. Магчыма, рэфлекторна, але ж як можна гэта рабіць?!
Разумееце, калі людзі ўжо знаходзяцца паміж сабой у добрых стасунках, робіцца складана адно аднаму ў чымсьці адмаўляць. Трэба ж прытрымлівацца сяброўства. Адзінае, на што хапіла мітрапаліта Веніяміна, дык гэта падчас выступу павіншаваць каталікоў са святам Раства Хрыстовага.
фота: nn.by
— Значную частку падмурка Царквы сёння ўтвараюць людзі сталага веку, але будучыні асновай магло б быць маладзейшае пакаленне прагрэсіўных вернікаў, людзей, якія адэкватна аналізуюць сітуацыю ў краіне. Няма адчування, што зараз у іх вачах Царква страчвае імідж?
— Так, імідж страчваецца, і ў Царкве гэта разумеюць. На маю думку, частку паствы, якая думае, вырашылі проста не браць у разлік. На іх, груба кажучы, проста забілі. Гэтая інтэлектуальная праслойка Царквы большасць сярод агульнай колькасці пастаянных вернікаў усё роўна не складае. І наогул, у Царкве галоўную ролю выконвае зусім не пастаянная паства, а людзі, што маюць з ёй пэўныя зносіны. Па-першае, спонсары, якія выдаткоўваюць грошы і будуюць храмы. Многія з іх у цэрквы не ходзяць, аднак проста асацыююць сябе з праваслаўем і, як лічаць, дзеля гэтага мусяць нешта рабіць. А па-другое, значэнне мае той паток, што кожны дзень наведвае храмы, піша запіскі, набывае нешта ў царкоўных лаўках і пакідае там грошы. Для такіх людзей Царква збольшага — гэта месца выканання рэлігійных патрэбаў. Яны не ацэньваюць яе дзейнасць па маральных ці ідэйных крытэрыях.
— У калядным інтэрв’ю патрыярх Кірыл дазволіў сабе наступныя словы пра Беларусь: «Нельга адкладаць у доўгую скрыню тое, што выклікае нязгоду ў грамадстве». Пра што яны сведчаць?
— Думаю, гэта праява незадаволенасці расійскай улады. Не думаю, што патрыярха нехта мэтанакіравана папрасіў яе агучыць, але падобная думка дзесьці магла прамільгнуць у прыватных размовах.
Праблема Лукашэнкі ў тым, што Расія яго падтрымлівае, але пры гэтым ім незадаволена. Тым, што ён так і не здолеў купіраваць пратэст, дзейнічаў напралом, а мог бы, на іх думку, дзесьці пайсці на саступкі. На гэта і намякае патрыярх.
Трэба было, каб усё сціхла, бо для расійскай улады пратэсты не зусім прыемныя. Жыхары Расіі таксама ж сочаць за падзеямі ў Беларусі і могуць праводзіць пэўныя паралелі.
— Як у 2021 будзе паводзіць сябе беларуская Царква?
— Спадзяюся на тое, што сённяшняя ўлада абрушыцца, бо ўсё, што робіць Лукашэнка, нагадвае агонію. Падобныя змены таксама б паўплывалі і на Царкву. Атмасфера ў ёй, на маю думку, вярнулася б у той спакойны стан, як было раней. Калі ж у краіне нічога не зменіцца… Вось, напрыклад, у Расіі ўжо не так мала святароў, якія расчароўваюцца ў Царкве, не бачаць сябе ў ёй і пачынаюць весці свецкі лад жыцця.
— Лічыце, што падобнае можа адбыцца ў нас?
— Так, пры негатыўным сцэнары. Але, з іншага боку, спадзяюся, што больш адказнасці за Царкву будуць браць на сябе вернікі. У такім выпадку будзе менш надзеі на іерархію, а больш самаарганізацыі. Нешта падобнае на тое, што сярод свецкіх асоб называецца грамадзянскай супольнасцю.
фота: nn.by
— Напрыканцы задам даволі старое пытанне. Разумею, што ўсё не так проста, але ці патэнцыйна магчыма ў Беларусі аўтакефалія пры змене ўлады?
— Яна заўсёды магчыма пры пэўных умовах. І зараз яе можна больш чакаць ад рэжыму Лукашэнкі, чым ад ягоных дэмакратычных апанентаў. І прызначэнне Веніяміна — гэта ў некаторым сэнсе аўтакефальны крок, бо беларус дагэтуль не ўзначальваў экзархат. І калі патрыярх працягне вось так выказвацца, Лукашэнка можа задумацца наконт аўтакефаліі. Мяркую, не зрабіў ён яе пакуль толькі па адной прычыне: Лукашэнка залежыць ад Масквы. А так аўтакефалія дазволіла б рэжыму займець сваю кішэнную Царкву.
Што тычыцца магчымасці аўтакефаліі пры палітычных зменах…
Больш за ўсё спадзяюся на тое, што пры сапраўды дэмакратычнай уладзе гэтае пытанне будзе вырашацца выключна Царквой. Вось тады і будзе сапраўдная аўтакефалія. Слова аўтакефалія азначае «сам сабе галава», і перш за ўсе Царкве трэба мець сваю галаву, незалежную ад улады. А вось з гэтым у праваслаўнай Царкве заўсёды праблемы.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Леонид Невзлин
Анджей Почобут
Ирина Халип
Владимир Халип

maintext:
БМЗ пагражае дэфолт, які можа выклікаць ланцуговую рэакцыю 1 16.01.2021, 14:10
1,078
Наступствы моцна закрануць беларускія банкі і прадпрыемствы.
Беларускі металургічны завод, дзе працуюць 11 тысяч чалавек, горадаўтваральнае прадпрыемства Жлобіна. Некалі паспяховы, цяпер завод займае думкі вядучых эканамістаў сістэмы — хранічныя фінансавыя праблемы ў 2021 годзе могуць прыйсці да лагічнага завяршэння, піша «Наша Ніва».
БМЗ — спадчына Савецкага Саюза. Беларусь не забяспечвае сябе рудой, таму загружаюць БМЗ металаломам, сваім і чужым. Беларусь спажывае працэнтаў 15 ад аб'ёму прадукцыі завода, усё астатняе павінна ісці на экспарт.
Таму з пачаткам незалежнасці стаўка была зроблена на выраб з металалому прадукцыі высокай дададзенай вартасці.
Дзяржава засталася адзінаасобным уласнікам, праводзілася «мадэрнізацыя», якая не заўсёды давала чаканы эканамічны эфект: вядомыя выпадкі, калі менеджары БМЗ здавалі на металалом дарагую імпартную тэхніку, пастаўленую дзесяцігоддзе таму ў рамках мадэрнізацыі, але так і не ўстаноўленую.
Дакладная сума грошай, убуханая ў «мадэрнізацыю», невядомая. Але выглядала гэта так: на «мадэрнізацыю» БМЗ бралі крэдыты для закупкі імпартнага абсталявання, ў выніку ў прадпрыемства ўтварыліся гіганцкія валютныя даўгі.
Прычыны ёміста апісаў прэм'ер Раман Галоўчанка.
«[Даўгі] утварыліся праз тое, што некаторыя праекты пакуль не апраўдалі сябе эканамічна. Змянілася рыначная кан'юнктура, сусветныя цэны, таму не хапае сілаў, каб разлічвацца па абавязках», — пісала летась прэс-служба Саўміна.
Іншымі словамі, частка прадукцыі завода цяпер або не патрэбна на рынку ўвогуле, або патрэбна па той цане, якая не дазваляе БМЗ разлічвацца па крэдытах.
Еўрапейцы і амерыканцы лічаць беларускую эканоміку нярынкавай, адпаведна, згодна антыдэмпінгавым заканаўствам, адгароджваюцца ад нас мытамі. Яны думаюць, што дзяржаўнае кіраванне спараджае льготныя ўмовы для дзяржаўных вытворцаў.
Прадстаўнікі незалежнага прафсаюза, які фарміруецца на БМЗ, у сваім адказе для «Нашай Нівы» лічаць, што галоўная праблема дзяржаўнага кіравання — сама наяўнасць дзяржаўнага кіравання.
«У «тлустыя» для металургіі 2005—2008 гады, калі рэнтабельнасць рэалізаванай прадукцыі ў некаторыя месяцы была пад 50%, а выручка сягала $2 мільярдаў, у завода зразалі ўвесь тлушч: абавязковы продаж валюты, адлічэнні ў фонд нацыянальнага развіцця, патрабаванні спонсарскай дапамогі і навешванне дэпрэсіўных арганізацый на баланс у рамках «холдынгабудаўніцтва».
Эканамічны цыкл канкурэнтаў быў іншым: яны зарабілі на пад'ёме, сфарміравалі рэзервы, з заробленага мадэрнізаваліся ў адпаведнасці з якаснымі прагнозамі, а цяпер зарабляюць з мадэрнізацыі. Мы ж улезлі ў непрадуманую да дэталяў мадэрнізацыю за чужыя крэдытныя грошы, давалі вал праз тое, што даведзеныя паказчыкі важнейшыя за эканамічную мэтазгоднасць», — такое меркаванне металургаў.
Натуральна, праз гады пачаліся праблемы.
Першы сур'ёзны фінансавы стрэс у выніку немагчымасці разлічыцца з крэдыторамі лячылі рэструктурызацыяй даўгоў і выпускам дадатковых аблігацый на $240 мільёнаў у 2016-м — гэтыя аблігацыі ў дабраахвотна-прымусовым рэжыме купілі тутэйшыя банкі: Белінвестбанк, Беларусбанк, Белаграпрамбанк, «невялікія» пакеты дасталіся таксама БПС-Сбербанку, Белгазпрамбанку і БелВЭБу.
Тэрмін выплаты па гэтым крэдыце — люты 2021-га. Па цяперашнім курсе гэта 617 мільёнаў рублёў.
Адкуль браць такія грошы — рашуча незразумела. Завод столькі не зарабляе нават з улікам часткова праведзенай «мадэрнізацыі» — за дзевяць месяцаў 2020 года БМЗ атрымаў усяго 34 тысячы рублёў прыбытку. Вось лічбы з афіцыйнай справаздачнасці.
Пры гэтым вось што БМЗ атрымаў ад продажу прадукцыі: мінус 27,1 мільёна рублёў за дзевяць месяцаў 2020 года і мінус 43,9 мільёна рублёў за дзевяць месяцаў 2019 года.
А чысты прыбытак у 34 тысячы — гэта сума прыбыткаў ад бягучай, інвестыцыйнай і фінансавай дзейнасці мінус падатак на прыбытак. Эканамісты называюць такі расклад «крэатыўнай бухгалтэрыяй».
«Сціплы чысты прыбытак па нацыянальных стандартах стаў магчымы дзякуючы фінансавай дзейнасці, у межах якой грунтуючыся на нарматыўных актах урада, адлюстравана толькі нязначная частка адмоўных курсавых розніц. А насамрэч становішча прадпрыемства працягнула горшаць, што напэўна будзе адлюстравана ў справаздачнасці па міжнародных стандартах па выніках года.
З улікам назапашаных у папярэднія гады стратаў прадпрыемства можна назваць устойлівым знішчальнікам, а не стваральнікам дадзенай вартасці, — апісвае для «Нашай Нівы» сітуацыю з БМЗ эканаміст Дзмітрый Крук.
— Гэта сведчыць аб заганнасці і неадпаведнасці патрабаванням асяроддзя самой бізнес-мадэлі прадпрыемства. Па міжнародных стандартах справаздачнасці па выніках 2019 чыстыя актывы прадпрыемства [іх можна разглядаць як грубую ацэнку рынкавага кошту бізнэсу] былі яшчэ станоўчыя, але былі істотна меншыя за бухгалтарскі кошт уласнага капіталу прадпрыемства».
Калі прыбраць усе агаворкі, зробленыя аўдытарамі па выніках 2019-га, то ўжо па выніках таго перыяду чыстыя актывы сталі б адмоўнымі.
Іншымі словамі, калі б сёння знайшоўся пакупнік на БМЗ, то дзяржаве б давялося яшчэ даплаціць яму.
Пералічаныя фінансавыя праблемы звязаныя не толькі з фінансавай палітыкай прадпрыемства, але і з яго бягучай дзейнасцю. Прыбытак ад бягучай дзейнасці празмерна малы і няўстойлівы», — кажа эканаміст Дзмітрый Крук.
Але пытанне не толькі ў гэтых 617 мільёнах. Калі адкрыць бухгалтарскі баланс БМЗ за 9 месяцаў 2020-га, то ў графе «кораткатэрміновыя абавязацельствы» можна ўбачыць, колькі трэба заплаціць БМЗ ужо сёлета.
Справа ў тым, што згодна з метадалогіяй па нацыянальных стандартах, «кароткатэрміновыя абавязацельствы» — гэта даўгі з астатачным тэрмінам пагашэння ў менш чым 12 месяцаў.
І гэта страшная лічба — 3,6 мільярды рублёў (станам на верасень 2020-га).
«Калі ў такой сітуацыі дзяржава не зможа аказаць належную фінансавую падтрымку, цалкам магчыма, што прадпрыемства вымушана будзе (ці, магчыма, гэта ўжо адбываецца) парушаць графікі плацяжоў сваім кантрагентам і не выконваць належным чынам свае абавязацельствы перад імі», — апісвае перспектывы БМЗ Дзмітрый Крук.
«Прадпрыемства ў такім стане ў любы момант можа сутыкнуцца з непераадольнымі бар’ерамі для дзейнасці. Яго магчымасць працягваць дзейнасць крытычна залежыць ад акцыянераў і крэдытораў», — дадае эканаміст.
Вядома, беларускія банкі пры пэўным палітычным загадзе змогуць чарговы раз працягнуць тэрміны выплаты крэдытаў.
Але існуе праблема: доўг БМЗ не толькі перад беларускімі банкамі, ёсць і замежныя крэдыторы.
Асноўны з іх — гэта ЕАБР, Еўразійскі банк развіцця. Гэты банк кіруецца расійскімі палітычнымі элітамі — урад Расіі мае кантрольны пакет акцый.
Колькі грошай БМЗ павінен ЕАБР, дакладна невядома, у адкрытых крыніцах няма поўнай інфармацыі. Але ёсць інфармацыя аб тым, што ўжо ўзнікалі пытанні з выкананнем дамоўленасцяў прынамсі па частцы ў 147,1 мільёнаў рублёў (станам на 31 снежня 2019 года), што давала права ЕАБР патрабаваць датэрміновага пагашэння абавязкаў. Але тады неяк дамовіліся. Крэдыторам можна было даказаць, што цяжкасці 2019-га — часовыя.
І калі ў той сітуацыі, калі былі нейкія паступленні ад рэалізацыі прадукцыі, БМЗ быў заняты тым, што выпрошваў не выстаўляць да неадкладнай аплаты старыя крэдыты, то цяпер, са стратамі ад асноўнай дзейнасці і нарастаючай крэдытнай нагрузкай, узнікае патрэба ўжо ў новых грошах.
Ці дадуць сёння новыя сродкі?
«Наўрад ці нейкі банкір захоча даваць грошы ўстойліва стратнаму прадпрыемству. Прынамсі, без змены бізнэс-мадэлі. На рынкавых умовах такі крэдыт выглядае нерэальным, але ён можа быць выдадзены з нейкіх палітычных меркаванняў», — кажа Дзмітрый Крук.
І вельмі важны тут такі момант: прынамсі частка тых грошай, якія БМЗ павінен ЕАБР, ЕАБР, у сваю чаргу, павінен еўрапейцам.
У 2013-м годзе ЕАБР у інтарэсах БМЗ (але са сваёй маржой) прыцягваў сродкі Societe Generale Corporate & Investment Banking, IKB Deutsche Industriebank AG і AKA Ausfuhrkredit-Gesellschaft mbH на атрыманне займу ў 107,8 мільёна еўра тэрмінам да 10 год.
Адметна, што нядаўна дырэктар ЕАБР Падгузаў даваў інтэрв'ю журналістам «Советской Белоруссіі».
На пытанне журналіста, як ЕАБР падтрымлівае беларускіх кліентаў, Падгузаў адразу пачынае гаварыць пра БМЗ: «Банкам аказвалася ўсялякая падтрымка. Так, для Беларускага металургічнага заводу адменены павышаныя працэнты за парушэнне ўстаноўленых фінансавых кавенантаў і прадастаўлены канікулы па іх да канца 2020-га», — кажа ён.
Ці можна гэта інтэрпрэтаваць так, што банк не разглядае магчымасць новага крэдыту? Абмяжоўваючыся тым, што і так, маўляў, ужо робім, што можам — адмянілі штрафныя працэнты, пры чым, з нярынкавых меркаванняў.
Здаецца, зразумелага і простага выйсця з сітуацыі няма.
«У 2021-м БМЗ працягне паглыбляцца ў фінансавую яму. За 2020 справаздачнасць даступна толькі па нацыянальных стандартах, але нават у ёй бачна, што кампанія стратная нават у бягучай дзейнасці. З высокай імавернасцю, неўзабаве БМЗ патрапіць нават па нацыянальных стандартах у лік неплацежаздольных і, пазней, у лік устойліва неплацежаздольных», — кажа Дзмітрый Крук.
Далейшы лёс утваральнага для Жлобіна завода стаіць пад пытаннем.
«Калі прадпрыемства перастане плаціць па сваіх крэдытах, гэта стане праблемай для бюджэту. Тады стане пытанне скарачэння выдаткаў, у тым ліку на заробкі — гэта стане праблемай для рабочых.
Магчыма, будзе нейкі кампраміс паміж гэтымі варыянтамі. Таксама дэфолт БМЗ адаб'ецца на стане замежнага гандлю.
Але самая галоўная рызыка — прыклад неплацежаздольнасці, калі буйное прадпрыемства не можа выконваць свае абавязкі, гэта будзе ўдар па банках і можа выклікаць ланцуговую рэакцыю, парад дэфолтаў на прадпрыемствах з падобнай фінансавай сітуацыяй», — рэзюмаваў Крук.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
У мінскай каталіцкай архікатэдры памаліліся за спачылага мітрапаліта Філарэта 1 16.01.2021, 12:58
1,082
Цэлебрацыю ўзначаліў ганаровы мітрапаліт Мінска-Магілёўскі на пенсіі арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч.
Увечары 15 студзеня ў мінскай архікатэдры Найсвяцейшага Імя Марыі адбылася святая Імша аб вечным супакоі для спачылага Мітрапаліта Філарэта, Ганаровага Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі, які ў гэты дзень быў пахаваны ў жыровіцкім Свята-Успенскім манастыры, перадае сatholic.by.
Цэлебрацыю ўзначаліў Ганаровы Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі на пенсіі арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч. Эўхарыстыю ў галоўнай святыні Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі канцэлебравалі Апостальскі візітатар для беларускіх грэка-католікаў архімандрыт Сяргей Гаек і іншыя святары лацінскага і ўсходняга абрадаў.
У гаміліі арцыбіскуп успомніў словы праваслаўнага іерарха, з якімі той звярнуўся да яго з нагоды 65-годдзя: «Не нам, Пане, не нам, але Твайму Імені няхай будзе слава». Паводле арцыбіскупа, у гэтых словах Пісання схавана тамніца служэння і веліч Мітрапаліта Філарэта: «Ён імкнуўся не да сваёй славы, а да Божай».
Іерарх адзначыў, што 35 гадоў служэння Мітрапаліта Філарэта ў Беларусі былі прысвечаны адраджэнню веры ў нашай краіне.
Па словах арцыбіскупа, з Божым Нараджэннем асыцыюецца Бэлеем і Бэтлеемская зорка, і «ў далёкім 1978 годзе на беларускім небасхіле з’явілася свая Бэтлеемская зорка, імя якой Мітрапаліт Філарэт». У ім «наш народ бачыў выдатнага пастыра, багаслова, арганізатара, дыпламата, чалавека дыялогу», дадаў іерарх. Пры гэтым «ён памятаў і пра католікаў»: «калі не хапала касцёлаў і святароў, дазволіў праваслаўным святарам спавядаць і прычашчаць католікаў у Праваслаўнай Царкве».
Іерарх дадаў, што Мітрапаліту Філарэту «былі ўласцівыя глыбокія тэалагічныя разважанні і адначасова здаровы гумар», яго казанні былі «актуальнымі і жывымі», «ён знаходзіў час для кожнага». Дзякуючы ўсяму гэтаму «ён набыў павагу і пашану і ў Каталіцкім Касцёле і іншых веравызнаннях, у веруючых і няверуючых, ва ўсім нашым грамадстве». Ён «сваёй дзейнасцю і адкрытасцю спрыяў аб’яднанню нашага шматканфесійнага грамадства», «дзякуючы яго намаганням мы маем міжканфесійны мір, адносіны паміж рознымі веравызнаннямі ў Беларусі з’яўляюцца прыкладам іншым краінам».
Арцыбіскуп дадаў, што Касцёл удзячны гэтаму «вернаму сыну Праваслаўнай Царквы і адначасова вялікаму сябру Каталіцкага Касцёла».
Іерарх звярнуўся ў малітве да Бога з просьбай прыняць спачылага Ганаровага Патрыяршага Экзарха ў радасць вечнага жыцця.
«Няхай ён стане новым нябесным заступнікам нашай Бацькаўшчыны ў асаблівы час, калі нам, як паветра, патрэбныя мір і згода, якія павінны будавацца на любові да Бога і бліжняга, а таксама на ўзаемным прабачэнні, да чаго заклікаў Мітрапаліт Філарэт»,
— узрушана сказаў на заканчэнне арцыбіскуп Кандрусевіч.
Акрамя вернікаў розных канфесій, прысутных на Імшы ў мінскай катэдры, да малітвы духоўна далучыліся яшчэ каля пяцісот чалавек, якія глядзелі прамую трансляцыю цэлебрацыі на партале сatholic.by.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Барыс Хамайда
Владимир Халип
Леонид Невзлин

title: "Рэчы, якія варушацца ў душы"

maintext:
«Рэчы, якія варушацца ў душы» 30.01.2021, 15:32
Андрэй Хадановіч
Андрэй Хадановіч прачытаў у Польшчы свае новыя вершы і пераклады.
Паэт і перакладчык Андрэй Хадановіч цяпер на трохтыднёвай творчай стыпэндыі ў Міжнародным цэнтры дыялёгу ў Краснагрудзе ў Польшчы, блізка польска-літоўскай мяжы. Падчас размовы зь Янам Максімюком ён прачытаў свае новыя вершы і пераклады, перадае «Радыё Свабода».
«Стыпэндыя, на якой я цяпер, прызначаная адмыслова для беларускіх літаратараў, каб яны маглі крыху адпачыць у Краснагрудзе і прысьвяціць сябе выключна літаратурным справам. Я другі бэнэфіцыяр, першай стыпэндыяткай напрыканцы мінулага году была Ганна Янкута.
Сёньня нельга цалкам ізалявацца ад сьвету, нават у Краснагрудзе. Праз ZOOM я праводзіў майстар-клясы з маладымі літаратарамі ў Менску, чытаў лекцыю для маладых музыкаў, вёў унівэрсытэцкія заняткі і нават прымаў іспыты.
Але ў Краснагрудзе я ўсё-ткі жыву паводле іншага календара і працоўнага часу, чым у Менску. Бывала, заседжваўся да 3-й гадзіны ночы.
У Краснагрудзе я разьбіраў з маладымі літаратарамі свой пераклад «каляднага верша» Іосіфа Бродзкага, які зрабіў за некалькі дзён да стыпэндыі.
Пераклаў апошні верш Уладзіміра Высоцкага. Магчыма, з маіх перакладаў Высоцкага ў будучыні зьбярэцца маленькая анталёгія.
Анталёгія сучаснай беларускай літаратуры «Wschód wolności», якая нядаўна выйшла ў Польшчы, гэта насамрэч суб’ектыўны зборнік, у якім адбіўся густ перш за ўсё дваіх перакладчыкаў — Богдана Задуры і Малгажаты Бухалік.
Расейскамоўны паэт Дзьмітры Строцаў, які трапіў у польскую анталёгію, трапіў туды абсалютна справядліва. Ён — беларускі паэт. Я рыхтую беларускія пераклады для заплянаванай кнігі Дзьмітрыя Строцава.
На стыпэндыі мне напісаўся верш пра «дыялёг двух Мілашаў», які пачынаецца радком «У Чарэі вечарэе», — распавёў Андрэй Хадановіч.
Уладзімір Высоцкі ў перакладзе Андрэя Хадановіча:
***
Уверсе й долу – лёд: паміж гібею.
Праб’юся ўгору? Прасьвідрую ніз?
Найлепш — наверх, каб не згубіць надзею,
А там — да справаў, у чаканьні віз.
Лёд нада мною, надламіся, трэсьні!
Я ў поце, як руплівец на жніве…
К табе вярнуся караблямі зь песьні,
І кожны верш забыты ажыве.
Жыву менш за паўвека — сорак зь нечым, —
Сагрэты Збаўцам і цяплом тваім.
Мне ёсьць што сьпець, устаўшы перад Вечным,
Мне ёсьць чым апраўдацца перад Ім.
11 чэрвеня 1980
Дзьмітры Строцаў у перакладзе Андрэя Хадановіча:
*
беларусь перакуленая
прабеглым узводам
па зямлі расьцякаецца
кроў
24.09.2020
*
пчолы ўпэўненыя
казаў Талстой
што яны для сябе зьбіраюць мёд
а насамрэч
яны апыляюць сад
беларусы думаюць
кажа Хрыстос
што яны зьбіраюць свой край
а насамрэч
сабой загойваюць сьвет
13.11.2020
Новыя вершы Андрэя Хадановіча:
*
У Чарэі вечарэе,
ноч над Сэйнамі ўстае.
Вершы Мілашаў Андрэю
будуць сьніцца, як свае.
Над Царквою Белай ветах
стаў, як вартавы ўначы.
Ходзяць вершы па сусьветах
і сьпяваюць, ідучы.
Проста з возера сузор’і
ў два каўшы пілі сьвятло.
Памянялася надвор’е —
і сузор’і замяло.
Кніга сьнегу — і заечы
сьлед, як дарчы надпіс там.
Дзяцел трохі недарэчы
грукае анапэстам.
Не пытайся, дзе і хто ты,
бо ў нябёсах не да нас:
проста ў белыя сумёты
зь неба выпадае час.
Помніш, у Гародні — льдзіны?
Пачынаўся крыгаход…
Напісаў за паўгадзіны,
а мінула дваццаць год.
Глуха, людзі, ў Краснагрудзе,
і ў Чарэі ні душы.
Іншых Мілашаў ня будзе,
прачынайся — і пішы.
19.01.2021, Краснагруда
*
Памяць блытае сьцежкі,
вабіць на тонкі лёд.
Лепіць з аблокаў сьнежкі,
цэлячы ў твой самалёт.
Дражніць. Драпае. Глючыць.
Кашляе давідна.
— Больш ня будзе балюча?
— Будзе, — кажа яна.
З намі ў кожным дакоры —
імі паўзьверх турмы
дыхаюць на ўсе зоры
поўныя грудзі зімы.
З намі ў бальнічных чэргах.
З роднымі лічыць дні.
Вучыць на саўндчэках
крыку і цішыні.
Мае ключы й паролі.
Сьмерць абжывае ў сьне.
– Мы не памрэм? Ніколі?
Абяцае, што не.
21.01.2021, Краснагруда
*
Калі дажывем да адлігі
і трапіць шампанскае ў кадр, —
чытаць будзем лепшыя кнігі,
хадзіць у сапраўдны тэатр.
Загояцца шнары і раны,
закончацца ганьба і трэш.
Расхлёбвае кашу абраны —
той/тая, каго абярэш.
Мільгне навіна-бліскавіца:
за ўсё атрымаў ліхадзей.
І едуць турысты дзівіцца
на неверагодных людзей.
Выгнанцы — адкрыта мяжа ім! —
вяртаюцца валам сюды.
І самі сябе паважаем,
бо выстаялі ў халады.
Зноў бачыць фэміда сьляпая,
праслаўлены кожны герой.
…Ды ўсё-ткі чагось не хапае,
па чымсьці сумуем парой.
Даўно прышчапілі заразу,
ня чуем гранатаў і куль.
…Схаваўшы нянавісьць пакуль
ля сэрца, да іншага разу.
23.01.2021, Краснагруда
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Андрей Санников
Николай Статкевич
Леонид Невзлин
Анджей Почобут

title: Самакат Belarus

maintext:
Самакат Belarus Андрэй Хадановіч, sn-plus.com
21.01.2021, 15:59
1,415
Фото: Владимир Цвирко
Чаму нашую рэвалюцыю не разбіць, не спыніць і не стрымаць.
Апошнія месяцы часта даводзіцца чуць ад замежнікаў адно і тое ж пытанне: чаму беларусы 26 гадоў маўчалі, а ўлетку 2020 раптам перасталі маўчаць? Нават два пытанні, і на абодва паспрабаваў адказаць у тэксце, які — яшчэ колькі месяцаў таму — напісаў для міжнароднага праекту з актуальнай для нашага часу назвай «Каўчэг «Тытанік»».
1.
Не ведаю, ці плённая гэта ідэя — прапанаваць напісаць эсэ пра каўчэг «Тытанік» жыхару і грамадзяніну непапраўна сухапутнай краіны? Нават балоты ў Беларусі збольшага асушылі меліяратары, а калі б і здарыўся які вялікі патоп, то куды выпускаць голуба па аліўкавую галінку? Арарат далёка, а найвялікшая гара — 345 метраў вышынёй, да таго ж носіць імя Дзяржынскага.
Так што адштурхоўвацца, ва ўсіх сэнсах, давядзецца ад зямлі. Прыкладна так, як кіроўцу самаката. Дарэчы, вось і добры сімвал для маіх развагаў знайшоўся — і пасуе ён прынамсі з дзвюх прычынаў: тэхналогіі руху і паэтычнай этымалогіі.
Тэхналагічна найпрасцейшы самакат сканструяваны так, што ніякага рухавіку няма і, адпаведна, ніякай дапамогі ў руху яму, як і Беларусі, чакаць не даводзіцца. І ўвесь выбар — штурхацца левай або правай нагой. Адпаведна, забіраючы ўправа або ўлева, у бок досыць умоўнай на сёння Еўропы або ўсё больш бясспрэчнай Азіі. Хоць практыка апошніх пандэмічных месяцаў паказвае: куды б ты ні імкнуўся, а ўсё адно ўпрэшся ў зачыненыя межы.
У сваю чаргу, паэтычная этымалогія выразна дзеліць гэта слова на дзве часткі. Каб Шарль Бадлер пісаў свой слынны верш «Гэаўтонтымаруменас» (даслоўна з грэцкай «той, хто сам сябе катуе») па-беларуску, ён не меў бы праблемаў з нэймінгам: так бы і назваў — «сама-кат».
Калі вы ўбачыце інтраверта, побач з якім іншыя інтраверты выглядаюць падазрона жвава, гэта ён. Калі нехта паварочвае галаву на смех, думаючы, што смяюцца з яго, губляецца і саромеецца — гэта ён таксама. Калі нехта моўчкі глытае абразу, не агрызнуўшыся, а потым падстаўляе другую шчаку, — зразумела, што ён. Але асцярожней, крыўдзіцелі, трэцяй шчакі ў яго з тэхнічных прычынаў няма — і вы будзеце моцна здзіўленыя, калі на вашым трынаццатым паскудстве вам раптам «прыляціць» і за яго, і за папярэдні тузін.
«Самаката» практычна немагчыма знішчыць, бо няма ў свеце такога болю, такой пакуты, такой крыўды і знявагі, няма такіх катаванняў, якія не мог бы нанесці (і часам наносіць) сабе ён сам. Пра несмяротнасць — як найвышэйшую ступень цярплівасці беларуса — складзеныя геніяльныя анекдоты. Накшталт таго, пра павешанага, які, насуперак волі катаў, ніяк не хацеў паміраць: спачатку муляла, а потым неяк прыцярпеўся, прызвычаіўся.
Чаму ж я, побач са словамі «немагчыма знішчыць», ужыў асцярожнае абмежаванне «практычна»? Бо ёсць адзін спосаб: калі сам ён прыме рашэнне не існаваць (ці не прыме рашэння існаваць, што на практыцы выходзіць на тое самае), «самаката» не ўратуе ніхто і нішто. А ўся праблема якраз-такі ў тым, што да нядаўняга часу ён яшчэ ні разу ў гісторыі не даваў на гамлетаўскае пытанне «быць або не быць» адназначна зразумелага адказу.
Эксперты скажуць у яго апраўданне, што мала які народ меў настолькі трагічную (у тым ліку — сучасную) гісторыю. Што ён не распачынаў сам ні войнаў, ні наездаў, ні пагромаў, будучы шмат разоў аб’ектам агрэсіі суседзяў з усходу і захаду, бываў заваяваны, напалову фізічна знішчаны, русіфікаваны/паланізаваны, здраджаны сваімі элітамі (калі гэтыя эліты заставаліся ў жывых), падзелены між рознымі чужымі яму дзяржавамі, акупаваны, а потым пераакупаваны ўжо іншымі акупантамі, і так да бясконцасці. Ажно ўрэшце зрабіўся магчымым феномен унутранай акупацыі, якім ёсць 26 гадоў панавання (сама)ката Лукашэнкі. І такога ж унутранага (інтравертнага!) партызанскага супраціву ёй.
Глыбіню інтравертнасці такога супраціву добра ілюструе наш палітычны анекдот. Прыехаў замежны лінгвіст вывучаць беларускую мову — і пытаецца ў мясцовага дзядулі, чым розняцца словы «бяда» і «гора».
— Ой, унучак, — кажа стары. — Каб наш улюбёны і ўсенародна абраны прэзідэнт залез бы на свой Палац Рэспублікі, сарваўся з яго ды ўпаў і насмерць разбіўся — ох, гэта было б гора!
— А бяда?
— А бяда — што ён туды не лезе.
Дарэчы, «Слоўнік сінонімаў і блізказначных слоў» М.Клышкі падае 50 сінонімаў да слова «бяда» (гэта не лічачы фраземаў). І 25 сінонімаў да слова «смутак». Для параўнання, да слова «шчасце» — 5 сінонімаў. А слова «радасць» чамусьці зусім у тым слоўніку адсутнічае (да дзеяслова «радаваць» — 3 сінонімы).
2.
Дык вось, усе гэтыя — часам крыўдныя, але збольшага справядлівыя — азначэнні гарачым беларускім летам 2020 г. раптам састарэлі, выявіліся больш не актуальнымі. У беларусаў рэзка паболела жаданняў. Жадання ведаць праўду і дабівацца справядлівасці. Жадання свабоды і законнасці. Жадання, згадваючы словы Янкі Купалы, «людзьмі звацца» (і, адпаведна, «не быць скотам»). Быць сабой і проста быць. А адчуўшы такое жаданне, паўтаруся, чалавек, загартаваны ўсім вышэйпералічаным, робіцца несмяротным. І, хочацца верыць, непераможным.
Як так сталася, што беларусы масава перасталі быць «сама-катамі»? Так што цяпер гэта азначэнне датычыць хутчэй унутрана-акупацыйнай, самаабвешчанай і нелегітымнай улады. Якая, сапраўды, заўсёды была жорсткай, хлуслівай, амаральнай і цынічнай, але яшчэ ніколі з такой ідыятычнай упартасцю не секла сук, на якім сама ж і сядзіць. Знішчаючы рэшткі ўсякай павагі да сябе. Аб’ядноўваючы ў абурэнні і нянавісці да сябе раней перасвараных апанентаў. Змушаючы правых і левых, маладых і сталых, «акулярнікаў» і «рабацягаў», мужчынаў і жанчын выходзіць на вуліцы разам і пратэставаць поплеч. Быццам бы дапамагаючы самым няўпэўненым у сабе інтравертам зрабіць канчатковы выбар і стаць на бок актыўнага змагання за свабоду. Такое ўражанне, што ў былым (так мне хочацца яго называць) прэзідэнце і людзях побач з ім абудзіліся ўнутраныя партызаны, робячы дыверсію за дыверсіяй. Ператвараючы сябе не толькі, даруйце за пафас, у крывавых катаў, але ўрэшце — і ў сама-катаў.
Прыгадваюцца словы французскага палітыка Талейрана: «Гэта горш за злачынства — гэта памылка, за злачынствы не расплачваешся ніколі, а за памылкі — заўжды». Не трэба быць глыбокім аналітыкам, каб пералічыць асноўныя памылкі рэжыму-(сама)ката, што за некалькі месяцаў 2020 г. развалілі ўсякія падмуркі раней трывалай улады, раскатурхаўшы нашых «інтравертаў» да глыбокага абурэння і грамадскай салідарнасці.
Спачатку была рэакцыя рэжыму на пандэмію. Дакладней, адсутнасць гэтай рэакцыі. Не-ўвядзенне каранціну плюс ціск на медыкаў з мэтай схаваць ад людзей сапраўдную статыстыку захворванняў і смерцяў. Цынічны выбар паміж чалавечым жыццём і палітычнымі інтарэсамі на карысць другога. Хлусня, што згубіла пачуццё меры і пачала ўспрымацца ўсімі-ўсімі менавіта як хлусня, якой ужо ніхто не верыць.
Потым наш традыцыйны, кансерватыўны, «мачысцкі» рэжым фатальна для сябе недаацаніў ролю і сілу жанчыны. Бо імкнуўся загадзя, яшчэ да выбараў калі не знішчыць, то нейтралізаваць усіх канкурэнтаў-мужчынаў. У выніку ў турме апынуліся «мацёрыя» апазіцыянеры Павал Севярынец і Мікола Статкевіч. Папулярны блогер Сяргей Ціханоўскі. Найпапулярнейшы, хоць яшчэ зусім малады як палітык — банкір Віктар Бабарыка. Не былі «залічаныя» сабраныя за яго галасы і Валерыю Цапкалу. Замест іх, быццам бы ў насмешку, рэжым зарэгістраваў Святлану Ціханоўскую, якая пайшла ў кандыдаткі ў прэзідэнты замест арыштаванага Сяргея, каб працягнуць яго справу. Лукашэнку і ў галаву не магло прыйсці, што ў нашай краіне жанчыну могуць успрыняць усур’ёз і падтрымаць як палітыка. Але Святлана загаварыла пра любоў — найперш да свайго мужа, якога прыйшла бараніць. Яе пачулі, паверылі, а неўзабаве і палюбілі. Да яе далучыліся яшчэ дзве харызматычныя жанчыны — Марыя Калеснікава ды Вераніка Цапкала. І «тройцу» палюбілі яшчэ больш, бо гаварылі яны не толькі пра любоў, але і пра салідарнасць і ўзаемападтрымку. (Нашы палітыкі-мужчыны дзесяцігоддзямі не маглі дамовіцца і выставіць адзінага апазіцыйнага кандыдата, тонучы ва ўласных амбіцыях.)
Вяршыня ідыятызму ўладаў — разам з Бабарыкам была «арыштаваная» і банкаўская калекцыя карцінаў, што прадстаўляюць «парыжскую школу», – працы знакамітых габрэйскіх мастакоў-выхадцаў з Беларусі. Самая знакамітая з іх — набытая больш як за мільён еўра «Ева» Хаіма Суціна. Здаецца, у той жа дзень нехта ў інтэрнеце заўважыў партрэтнае падабенства «Евы» да Святланы Ціханоўскай. А наступнага дня пра гэта гаварылі ўсе. Так беларуская рэвалюцыя набыла жаночы твар. Шмат хто нават пачаў ужываць тэрмін «евалюцыя». Што ж дзівіцца масавасці і асаблівай крэатыўнасці менавіта жаночых пратэстаў?
Далей было 9 жніўня, найбольшая ў гісторыі Беларусі фальсіфікацыя прэзідэнцкіх выбараў, калі цэнтрвыбаркам «прыпісаў» 80% кандыдату, а Святлане Ціханоўскай — 10%.
Улады як быццам здзекаваліся, выпрабоўваючы наш мазахізм: што мы здольныя стрываць яшчэ?
І тут сук пад задніцай рэжыму сур’ёзна затрашчаў. У момант, калі ўсёй Беларусі ўвечары 9-га адключылі інтэрнет. Увага, адключылі людзям, якія месяцамі — нягледзячы на абыякавасць рэжыму — самарганізоўвалі свой каранцін, і ўсе іх (нашы) кантакты трымаліся фактычна на гэтым інтэрнеце. Дадамо сюды так званыя «дыванныя войскі» — тысячы і тысячы аматараў паабурацца выключна на канапе перад маніторам, за адну хвілю пазбаўленыя галоўнага каналу свайго абурэння. Некаторыя з іх упершыню выйшлі на вуліцу развіртуаліцца з іншымі інтэрнет-пратэстоўцамі.
І самая фатальная — усё-ткі перафразую Талейрана — больш чым памылка, бо жахлівае злачынства. Неадэкватна жорсткі адказ пратэстоўцам з боку сілавікоў. Замест звыклых гумовых палак, якімі дзесяцігоддзямі біў нас амон, — стрэлы на паражэнне гумовымі кулямі, кіданне светлашумавых гранатаў, ужыванне слезацечнага газу і вадамётаў. Сапраўды зверскія катаванні — не толькі ў месцах затрымання, але й непасрэдна па дарозе, у міліцэйскіх аўтобусах. І апошняе. Уявіце сабе пабітага ці параненага пратэстоўца, які бачыць машыну хуткай дапамогі і чакае яе набліжэння. А машына набітая амонаўцамі — яны так вырашылі абмінаць дарожныя заторы. Вось жа сапраўды — каўчэг ператвараецца ў «тытанік».
Медыкі зафіксавалі сотні ранаў, а праваабаронцы — сотні выпадкаў жахлівых катаванняў мірных людзей з боку амонаўцаў. А потым, праз колькі дзён здзекаў, збіцця і згвалтаванняў затрыманых сталі выпускаць — у надзеі, што іх гісторыі паралізуюць беларускае грамадства страхам. Надзея спраўдзілася, але толькі напалову. Кожны пратэстовец адчувае гэты страх, адчувае магчымасць таго, што рэжым можа зрабіць з ім тое самае. Але раптам гэты страх зрабіўся не галоўным пачуццём. Бо людзі перапоўненыя гневам і жаданнем дабіцца справядлівасці, у людзях прачнуліся годнасць і салідарнасць, зрабіўшы іх (нас!) грамадзянскай супольнасцю.
За арыштаванымі пратэстоўцамі першых дзён выйшлі жанчыны з нестандартнымі пратэстамі, што парвалі шаблоны сілавікам, і не толькі ім. Выйшлі людзі мастацтва з перформансамі, спевамі і палітычнымі плакатамі. (Чаго вартыя: «АМОНіМЫ — АНТОНІМЫ».) Выйшлі рабочыя заводаў, пачаўшы страйкі. Выйшлі паўмільёна людзей у Менску і самых маленькіх гарадах. Раней лік вёўся не на сотні, а на дзясяткі тысяч удзельнікаў пратэстаў, то бок Беларусь за некалькі месяцаў зрабілася роўна ў дзесяць разоў свабоднейшай. На «дзень ведаў» на вулічныя пратэсты выйшлі тысячы студэнтаў, якіх спрабавалі спыніць і затрымліваць сілавікі. Нехта пажартаваў: тыя, хто не паступіў ва ўніверсітэт, арыштоўваюць тых, што паступілі.
Час змяніўся, змяніўся і самакат Belarus. Цяпер гэта сучаснае прыстасаванне з досыць моцным рухавіком і модным дызайным. Яно па-ранейшаму буксуе на вясковым бездарожжы, але ўжо някепска адчувае сябе не толькі ў двухмільённай сталіцы, але і ў маленькіх гарадках. Яно на «ты» з інтэрнетам, каторы, як выяўляецца, немагчыма глушыць і блакаваць вечна. Яно здольнае да элегантных манеўраў, што дазваляе абыходзіць створаныя рэакцыйнымі сіламі заторы і блакады — у тым ліку, у галовах людзей. І вязе ўсіх ахвочых — па адным, а часам і шчаслівымі парамі — калі не ў светлую будучыню (трасца на яе, старую фразеялогію), то ў не самы лёгкі, але тым цікавейшы час пераменаў.
Андрэй Хадановіч, sn-plus.com
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Сергей Тихановский
Наталья Радина
Андрей Санников

maintext:
Віншаванне архіепіскапа Арцемія з нагоды свята Хрыстовага нараджэння 4 6.01.2021, 21:08
2,277
фота: racyja.com
Праваслаўныя вернікі адзначаюць Божае Нараджэнне.
«Радыё Рацыя» публiкуе віншаванне архіепіскапа Арцемія з нагоды свята Хрыстовага нараджэння.
ВЫСОКАПРААСВЯШЧЭННЕЙШАГА АРЦЕМІЯ,
АРХІЕПІСКАПА ГРОДЗЕНСКАГА І ВАЎКАВЫСКАГА,
З НАГОДЫ СВЯТА ХРЫСТОВАГА НАРАДЖЭННЯ
Сардэчна вітаю ўсіх вас і ад усёй душы віншую са святам Хрыстовага Нараджэння! Мы зноў становімся перад абліччам вялікай таямніцы Богаўцялеснення, калі абяцаны старажытнаму народу Месія прыходзіць у свет як Сын Божы, Які стаў Сынам Чалавечым. Сам Бог ва ўсёй Сваёй Боскай велічы вырашыў як Чалавек пражыць наша чалавечае жыццё і як Чалавек увайсці і ў нашу чалавечую смерць. Каб апынуцца там, у гэтым пекле, і, здзейсніўшы над ім Сваю Пасхальную перамогу, адкрыць чалавеку шлях да збаўлення і жыцця вечнага.
Такі выбар Бога – зрабіць крок да чалавека, увайсці ў яго знявечаны лёс і прапанаваць яму Збаўленне праз Сваю Любоў і Свой Крыж. А выбар чалавека – прыняць і адгукнуцца, адкрыць у сабе веру і любоў або застацца безуважным, халодным, нячулым.
Мы жывём у свеце, дзе існуе шмат супярэчнасцяў. Але сапраўднае вырашэнне гэтых праблем, сямейных, грамадскіх, нават царкоўных, існуе толькі ў Хрысце. Яны вырашаюцца тады, калі краевугольным каменем усяго становіцца Хрыстос.
Ці атрымліваецца ў нас, сучасных хрысціянаў, слухацца гэтага закліку? Ці ён даўно адхілены намі і адсунуты на перыферыю нашага жыцця? Ці гатовыя мы служыць Богу і Яго праўдзе, або пры першым жа сутыкненні са светам, “які ляжыць у зле”, мы становімся на шлях канфармізму і лаяльнасці граху і крывадушнасці?
Даводзіцца нярэдка чуць: “Ну, дзе ж той Бог? Куды ж Ён глядзіць? Чаму няма справядлівасці?” Дык вось, адказ на гэта пытанне і даецца нам у падзеі Хрыстовага Нараджэння. Дакладней, у тым, якую ролю ў ім адыгралі менавіта людзі.
Бог прыходзіць у свет у якасці кволага, безабароннага Немаўляці. Збаўленне ў гэты свет прыходзіць ад Бога, але Бог настолькі давярае чалавеку, што аддае Сябе ў яго рукі. І вось у гэтым выдатным супрацоўніцтве Бога і чалавека заключаецца сэнс збаўлення. І толькі тое, што кожны чалавек змог верыць і любіць больш, чым сумнявацца і баяцца, паспрыяла набліжэнню Бога да чалавека, сцвярджэнню праўды, умацаванню любові і аднаўленню справядлівасці. На працягу чалавечай гісторыі Хрыстос дзейнічае гэтаксама: чакае нашай любові, мужнасці, сумленнасці. Чакае ад нас адказнага выбару і ўчынкаў паводле сумлення. І калі мы робім так, Ён зноў уцелясняецца ў вузкіх пячорах нашых сэрцаў. Робячы нас “людзьмі добрай волі” і даруючы “зямлі мір”! Ён з намі, калі мы – з Ім!
Вось шлях, па якім нам усім трэба ісці насустрач Хрыстоваму Нараджэнню! Не будзем чакаць, пакуль хтосьці замест нас зробіць наш выбар і прынясе Хрысту нашы дары. Не будзем баяцца прызнаць у сыне Дзевы – Сына Божага і паслужым Яму, здзяйсняючы ўчынкі праўды! І тады, са слоў апостала, у “сэрцах нашых стане валадарыць мір Божы, да якога мы і пакліканы” (Кал. ІІІ, 15). І ў гэтым міры няхай будзем усе мы! Са святам, з Хрыстовым Нараджэннем!
+АРЦЕМІЙ,
архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі
Нараджэнне Хрыстова
2020/2021 год
г. Гродна
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Мова новых сьцягоў.

title: Слоўнік беларускай рэвалюцыі

maintext:
Слоўнік беларускай рэвалюцыі 30.01.2021, 17:14
1,223
Мова новых сьцягоў.
Мясцовыя грамады адраджаюцца пад сваімі новымі сьцягамі. Іх мова пераважна беларуская. І несавецкая. Пра Volnaje Kalcova, «Квадрат (Кузьмы) Чорнага», вуліцу MUSKоўскую ды іншы моўны крэатыў на сьцягах, паведамляе «Радыё Свабода».
У выглядзе дваровых і раённых супольнасьцяў адраджаюцца мясцовыя грамады — правобраз будучых самаўрадаў. Яны ствараюць свае сьцягі — на аснове нацыянальнага бел-чырвона-белага палотнішча, але з дадатковымі выявамі, часта з назваю раёну.
Сьцягі прайшлі баявы хрост, выконваючы спрадвечную задачу: зьбіраць сваіх, даць знаць, што Кальварыя і Дуброўка, Бíлева і Валатавá, Фарты і Казіміраўка трымаюцца. Унікальны фэномэн у наш час, але папраўдзе адноўленая старажытная традыцыя: яшчэ ў Грунвальдзкай бітве былі мясцовыя харугвы (вайсковыя адзінкі ды іхныя знакі), былі яны і ў пазьнейшых паўстанцаў.
(І тады за аснову бралі агульнадзяржаўную сымболіку — харугву з Пагоняй.) Паводле сярэднявечнай традыцыі Сяржук Сокалаў-Воюш пачаў пісаць на новыя сьцягі хваласьпевы-«епіґрамы».
Так разам з дэмакратычнаю сьвядомасьцю адраджаецца нацыянальна-гістарычная, мясцовы патрыятызм — частка агульнабеларускага. Спадзяюся, знакі на сьцягах ужо аналізуюць мастацтвазнаўцы, геральдысты і антраполягі (у заходнім значэньні тэрміну).
Якое месца ў новай сымболіцы свабоды заняла беларуская мова?
Мова як знак: мы свае і мы тут
Значная частка мясцовых сьцягоў сабраная (тут https://flags.dze.chat), у тым ліку варыянты. (Скажам, у менскім Зялёным Лузе было галасаваньне, нават у два туры, але нешта пайшло ня так, вынікаў не падвялі, хто які сьцяг зрабіў — той і носіць.)
Вось жа ў Менску 312 сьцягоў (лічым разам з Новай Баравой і Копішчам — гэта важная частка вольнага менскага духу). Зь іх 224 з надпісамі. Тэксты па-беларуску маюць 150 сьцягоў, па-расейску — 51, два двумоўныя (па-беларуску і па-расейску), 21 чытаюцца на абедзьвюх мовах (напр. Каменная Горка — але з рознымі націскамі ў першым слове). То бо ў сталіцы 2/3 сьцягоў з надпісамі — па-беларуску. А калі лічыць двумоўныя і «амбівалентныя» — то 77%.
У Берасьці 25 сьцягоў, восем па-беларуску, дзесяць па-расейску, чатыры з «амбівалентнымі» надпісамі. Гэта адзіны вялікі горад, на чыіх сьцягах беларуская мова пакуль не пераважае. Затое ў Баранавічах адпаведна сем па-беларуску на адзін па-расейску.
У Магілёве з 20 сьцягоў 9 маюць беларускія надпісы, 8 — расейскія; у Віцебску падобная «раўнавага»: з 18 сьцягоў 8 беларускамоўных, 7 па-расейску, 2 двумоўныя. А ў Гомлі (хоць таксама ўсход) з 18 сьцягоў па-беларуску аформілі 9, па-расейску 2, яшчэ два чытаюцца на абедзьвюх мовах.
У Бабруйску 27 сьцягоў, падпісаныя: 20 па-беларуску, 5 па-расейску. Урэшце, у Горадні з 16 сьцягоў адзінаццаць маюць надпісы, усе — па-беларуску. І на сьцягах меншых гарадоў, мястэчак і вёсак, незалежна ад рэгіёну, яўна пануе і сымбалізуе імкненьне да свабоды беларуская мова.
Галоўнае слова — воля
Дэвізы былі на харугвах паўстанцаў, на сьцягу 1-га Слуцкага палку БНР («Тым, што пайшлі паміраць, каб жыла Бацькаўшчына»).
І на новых сьцягах бачым споклічы. Прадказальна самы папулярны — Жыве Беларусь! Ён на сьцягах берасьцейскай вуліцы Янкі Купалы, менскіх Малінаўкі і плошчы Перамогі — выкладзены літарамі на вядомым месцы, на дахах за абэліскам.
Шпалерная — Тэрыторыя годнасьці; менская Масюкоўшчына выбрала І правасудзьдзе для ўсіх; мікрараён Чкалаўскі — Цягнік у сьветлую будучыню. Чыгуначны раён Віцебску: Верым. Можам. Пераможам. У Берасьці «Цэнтар з Народам!» А Мудрасьць на варце Айчыны — спокліч «маршу Мудрасьці», калі выходзяць пэнсіянэры.
Людзі ганарацца каранямі:
Лепель — для партызанаў, Лепель — край легендаў і герояў (ілюструе спокліч Лепельскі Цмок).
Стоўпцы: Я/мы з Новай Зямлі.
Выбітныя землякі ня толькі ў гісторыі: Прыгажуня з Забароўя — Міс Беларусь назаўжды, — напісалі пра Вольгу Хіжынкову жыхары вёскі Лепельскага раёну.
Калі да назвы паселішча дадаюць эпітэты — то зьвязаныя з свабодай. У Менску гэта
Вольная Тучынка
Вольная Лошыца
Вольны Захад
Rīga — вольны раён
Сокал — Вольны мікрараён
КамВольная Грамада (на сьцягу, які апяяў Сяржук Сокалаў-Воюш, — выява зьнішчанай мазаікі ў ПК)
Урэшце Квартал Вольных Коцікаў — Я гуляю (вуліца Кузьмы Чорнага) і нават Вольная Біржа (ваколіца рэштак клюбу сылікатнага камбінату; клюб некалі звалі «біржаю», бо там у савецкі час ішоў нелегальны гандаль).
А таксама Вольная Гародня; Сьмілавічы — прастора свабоды... Але калі гэта і не напісана на сьцягу, вольнымі пачуваюцца ўсе.
Бел-чырвона-белы Зялёны Луг
Здаецца, толькі ў Зялёным Лузе нехта з народных вэксылёлягаў прачытаў тапонім літаральна: маўляў, зялёны колер мусіць быць на сьцягу. Ці то на бел-зялёна-белым, ці то з палоскай або іншаю дэтальлю. Але народныя масы ідэю адхілілі: надта ж спэцыфічная роля зялёнага ў гісторыі Беларусі апошніх месяцаў.
І варыянты сьцяга ваколіц вуліцы Кузьмы Чорнага ў Менску — з словамі «Белы. Чорны. Белы» і «Квадрат Чорнага» — таксама чырвонага колеру.
Беларускіх колеравых прыметнікаў людзі хочуць, нават калі назва мясьціны не ад колеру. На сьцягу менскага Краснага Бору (як і вуліца ў цэнтры, ён названы не ад колеру, а бо прыгожы) надпіс «Чырвоны Бор». На палотнішчы «БЧБельского» беларуская абрэвіятура колераў спалучаецца з расейскаю назваю вуліцы.
Цмок наш
Зьяўляюцца новыя імёны гарадзкіх аб’ектаў. Раней мала каму вядомы трохгаловы цмок — жанравая скульптура недалёка ад Парку камянёў у менскім Уруччы — зваўся «Змей Горыныч», а кампанію яму прадказальна складала «Царевна-Лягушка».
Але ён быццам наноў нарадзіўся, калі мясцовыя людзі па-мастацку памалявалі яго ў белае і чырвонае. Вакол Цмока віруе свабоднае жыцьцё, заслужана трапіў ён і на ўруцкі сьцяг. Нехта назваў яго Змагáрыч. Але выявілася, што ў век пісьмовай камунікацыі можна памыліцца з націскам.
І вось прыяжджаюць на Цмокаву гару, скажам, майстры агнявога шоў і вітаюць Цмока: Змагары́ч! (мо праз сугучча з расейскім «магарыч»?) То лепей ужо проста — Уруцкі Цмок. Ён трапіў і ў хваласьпеў С. Сокалава-Воюша:
Заўсёды годна і бліскуча
Сябе паказвае Уручча.
Шануем мудрых, дурняў вучым
Мы з нашым Цмокам неўміручым!
Мой двор — мой пляц
Назвы савецкага рэпэртуару, утвораныя ад агульных назоўнікаў, пераасэнсоўваюць. Жыхары праспэкту імя Ленінавай газэты дасталі слова з двукосьсяў і вярнулі яму зьмест, назваўшы свае двары й ваколіцы Плошча Праўды, Квартал Праўды.
Насельнікі праспэкту Пераможцаў, калісьці нэўтральнай Паркавай магістралі, стварылі новы тапанімічны аб’ект — Плошчу Пераможцаў (мікрараён Ржавец/Лебядзіны). А як альтэрнатыва «плошчы Дзяржаўнага сьцяга» каля вядомай рэзыдэнцыі зьявілася Плошча Сьцяга ў квартале «Каскад» на Кальварыйскай, і сьцяг там зусім іншы.
Сярод новых пляцаў самую трагічную гісторыю мае Плошча Пераменаў на Сморгаўскім тракце. Несумненна, новы тапонім навечна застанецца на мапе сталіцы, як і імя Рамана Бандарэнкі.
Ах, ня любіш Савецкі раён? (То палюбіш Савецкае РУУС!)
У Беларусі 24 гарадзкія раёны, але новых сьцягоў гэтых фармальных утварэньняў мала. Выняткі — Кастрычніцкі і Чыгуначны раёны ў Віцебску, Заводзкі ў Менску (два апошнія прынамсі з прымальнымі назвамі), а на сьцягу менскага Першамайскага — першы нумар на майцы.
Маэстра Цэсьлер прапаноўваў крэатыўныя варыянты сьцягоў менскіх адміністрацыйных раёнаў, але ў народ яны не пайшлі — няма ў нас раённага патрыятызму.
Ілан Маск, ратуй беларускую тапанімію
У цэнтры кожнага савецкага гораду быў (і ў большасьці беларускіх гарадоў застаўся) кананічны сьпіс вуліц: Камуністычная, Леніна і г.д. Таксама і Маскоўская — у гонар «столицы нашей Родины», прычым незалежна ад тапаграфіі. Абодва менскія ўрбанонімы, зьвязаныя з Масквой, — вуліца і станцыя мэтро — не выконваюць арыентацыйнай функцыі. Вуліца, праўда, названая яшчэ за царамі — ад колішняга вакзалу Маскоўска-Берасьцейскай чыгункі (прыблізна на месцы ст. Інстытут Культуры). Сам вакзал зваўся Берасьцейскім, але вуліца ўсё адно Маскоўская (да савецкага быў расейскі імпэрскі тапанімічны канон). Кірунак на Маскву яна дакладна не паказвае.
Вось жа сярод пераасэнсаваных на сьцягах гарадзкіх тапонімаў МАСКоўская кранае найбольш. Замест першых чатырох літараў на сьцягу нас натхняе позіркам Ілан Маск. Чыя вуліца? Ды яго, Ілана. Адпавядае беларускай прыметнікавай мадэлі прозьвішчаў і назваў: Паўлюк — Паўлюкоўская, замак — Замкоўская. Крэатыўнасьць жыхароў ды ўменьне вырвацца з-пад стэрэатыпаў — на вышыні. Але ўсё ж хацелася б, каб вярнулася прыгажэнная спрадвечная назва ваколіц гэтай вуліцы ды яе самой — Добрыя Мысьлі.
Дадам, што менскія сьцягоўнікі запрасілі таксама Гая Фокса на ролю патрона вуліцы Гая і Пірса Броснана (Джэймса Бонда) для пірсу ў Ратамцы.
Гульня ў шарады — дэсаветызацыя па-нашаму
Самая жыцьцярадасная дэідэалягізацыя тапаніміі— калі чытаюць імя ў назьве літаральна, дзеляць на часткі. На сьцягу вуліцы імя бальшавіка-беларусафоба Мясьнікова (паводле гісторыка менскай тапаніміі Івана Сацукевіча, гістарычны Каралеўскі Шлях) — кумпяк на костцы. У менскай вуліцы імя камуністычнага дзеяча Кісялёва, гістарычнай Старажоўскай, на сьцягу коцік, якога лепш не злаваць, а то «Кіся» будзе «Лёва».
Калярытны сьцяг менскага раёну «Розачка» — вуліцы Розы Люксэмбург. На ім зброя пралетарыяту (невядома, ці змагарка за 8 Сакавіка брала такую ў рукі), зробленая з бутэлькі з адбітым рыльцам. Ружачка. Слова ў беларускай форме прыйшло і ў сучасную беларускую літаратуру (знойдзем у Юр’я Станкевіча, Паўла Севярынца). Але некалі вернецца гістарычная назва ваколіцы — Пляшчанка.
А на сьцягу вуліцы Панамарэнкі, таго самага, што прасіў Сталіна разабрацца з прафашысцкімі пісьменьнікамі Купалам і Коласам, — мірная панама.
Зрэшты, гульліва пераасэнсоўваюць ці раскладаюць на часткі і традыцыйныя беларускія назвы. Смалявіцкія Ліпкі выбралі знакам ліпкі скотч. На сьцягу вёскі Старына чыйсьці профіль і дуля яму ў нос: «Стары — На!». Пераасэнсаваньне на мяжы фолу — Задворцы ў Берасьці.
Вольнае Калькова
Адыменных мэмарыяльных назваў вуліц (Куйбышава, Мініна) у нас не было, пакуль у гарадзкую тапанімію не ўмяшаліся чужыя ўлады пасьля паўстаньня Каліноўскага. Дый назвы такія ў родным склоне (як скланяць-дапасоўваць? «Жыву на Някрасава» — гэта ж ня месны склон, гэта абы-што), іх надта шмат, прычым у гонар асобаў, якія дачыненьня да Беларусі ня маюць.
І вось гэты велізарны масіў савецка-расейскай тапаніміі пачалі стыхійна абеларушваць. У тым ліку граматычна.
У менскім Зялёным Лузе — Volnaje Kalcova. Яно, паселішча, ніякага роду! Жыву ў Вольным Кальцове. Хоць ясна, што за саветамі назвалі вуліцу імем расейскага паэта Аляксея Кальцова, у пакеце зь недалёкімі вуліцамі Някрасава, Чарнышэўскага, Бялінскага і заадно Ламаносава.
Яшчэ адно такое «сяло» — Шугаева (вуліца ў менскім Уруччы, на ёй збудавалі дамы для амону насуперак нормам шчыльнасьці і пратэстам жыхароў). Назву адпаведна пераасэнсавалі: шугаць — узьлятаць, размахваць крыламі, лётаць з шумам, трапятаць; а Шуга! — вокліч адганяць птушак.
У мясцовых чатах па-расейску пішуць «Руссияново» і «Некрасово», «Лопатино» і «Алибегово». Дый «Окрестино» бытуе даўно, у будучыні трэба будзе адлучыць імя годнага чалавека ад гэтага змрочнага месца.
Пра аднаўленьне на сьцягах спрадвечных назваў і беларускай лацінкі — у наступным артыкуле.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».