title: 20 малавядомых фактаў пра Васіля Быкава

maintext:
20 малавядомых фактаў пра Васіля Быкава 19.06.2021, 19:10
19,622
Пісьменнік лічыў, што права на незалежнасьць трэба адпакутаваць крывёй.
Васіль Быкаў (19 чэрвеня 1924, в. Бычкі, Вушацкі раён — 22 чэрвеня 2003, в. Бараўляны, Менскі раён) быў ці ня самым чытаным беларускім пісьменьнікам як на радзіме, так і за мяжой. Па ягоных аповесьцях здымалі фільмы, ставілі спэктаклі, тэлевізійныя пастаноўкі, балет і опэру.
Чалавек шчасьлівага творчага лёсу (народны пісьменьнік Беларусі, Герой Сацыялістычнай Працы, ляўрэат шматлікіх літаратурных прэмій), Быкаў у кожнай сваёй аповесьці амаль кінэматаграфічна выразна апісваў няўдачу, здраду, асуджанасьць, сьмерць.
Пра сябе Быкаў казаў:
«Толькі ў літаратуры я ўбачыў магчымасьць стаць гаспадаром сваіх памкненьняў, магчымасьць ажыцьцявіць уласныя ідэі, уладарыць над сабой і над сваімі героямі».
У дзень памяці Васіля Быкава Свабода сабрала 20 малавядомых фактаў пра пісьменьніка і грамадзкага дзеяча.
1. Лічыў, што яму шкодзіў матчын характар
1. Малады Васіль Быкаў. 2. Васіль Быкаў разам з маці
«[Я быў у дзяцінстве] худы і слабы, і з тае прычыны ня мог адчуць свае перавагі. Перавага была за іншымі — больш дужымі, а галоўнае — болей нахабнымі. Во тут я і прыпамінаў мяккі матчын характар, які я ўнасьледаваў і які мне нямала шкодзіў. Асабліва пасьля, у войску». (Быкаў В. Поўны збор твораў у 14 тамах. Т. 10. 2014 г.)
2. У брэжнеўскія часы крытыкаваў помнік на плошчы Перамогі ў Менску
1. Васіль Быкаў. 2. Вокладка гішпанскага выданьня аповесьці «Трэцяя ракета» (1964 г.)
«Высачэзны, ня дужа арыгінальны манумэнт, збудаваны ў духу пампэзных канонаў культаўскага часу. Наверсе — ордэн Перамогі. Рэдкі і безгустоўны ордэн, якім узнагароджвалі маршалаў, генэралісімуса і румынскага караля Міхая. Да Беларусі ён наўрад ці мае якое дачыненьне. Хіба што сымболікай назвы». (Васіль Быкаў. Мёртвым не баліць. Без цэнзуры. 2014 г.)
3. Ягоная аповесьць «Мёртвым не баліць» абурыла маршала Конева
Вокладка мюнхэнскага выданьня аповесьці «Мёртвым не баліць» (1965 г.).
Расейскі крытык Валянцін Аскоцкі пісаў:
«По свидетельству Майи Ивановны Коневой, дочери маршала, ее отец тоже прочел „Мертвым не больно“. Прочел и разбушевался: что же он, негодяй, делает? Ведь Кировоградская операция — из моих лучших!
— Я ему объясняю: папа, он же не о твоей операции пишет, а о том, что у тебя произошло в тылу, когда немцы вырывались из окружения.
— Все равно негодяй!
Василь выслушал без тени улыбки. И попросил на полном серьезе:
— Передайте Ивану Степановичу: та его операция действительно блистательна. Но что было, то было — в повести я ничего не придумывал. И немецкий прорыв, и западню, в какую мы попали, сам пережил.
Майя Ивановна передала. И, посмеиваясь, воспроизвела потом, как похвала лейтенанта растрогала маршала:
— Ну ладно, скажи ему, что он тоже талантлив...» (Оскоцкий В. Мозаика памяти. 2008 г.)
4. Васіля Быкава хацелі ў часы Хрушчова прымусіць стаць ракетчыкам, але выратаваў нябожчык брат
Разам з сынам
«Недзе на пачатку 60-х гадоў /.../ я дазнаўся, што зноў рыхтуюцца прызваць афіцэраў-рэзэрвістаў дзеля перападрыхтоўкі на ракетчыкаў. Тое мне зусім не падабалася, але што можна было зрабіць? Адзін журналіст быў знаёмы з афіцэрам ваенкамату, якога мы неяк пасьля работы запрасілі ў рэстаран. /.../ ...ён добразычліва паставіўся да мяне і, дазнаўшыся пра маю праблему, спытаўся, ці няма ў мяне каго за мяжой? За мяжой, на жаль, у мяне не было нікога. Тады ён папытаў: можа, хто з родзічаў прапаў у вайну бязь вестак? /.../ ...я прыпамятаў стрыечнага брата Міколу. І вось у адпаведнай графе /.../ анкеты я напісаў, што мой брат Мікола жыве ў Заходняй Нямеччыне. Таго хапіла, каб адчапіліся. (Хай мне даруе мой няшчасны Мікола, які ў 19 год склаў сваю галаву на вайне. Ён мёртвы ўратаваў калі не маё жыцьцё, дык свабоду.) (Быкаў В. Поўны збор твораў у 14 тамах. Т. 10. 2014 г.).
5. Лічыў, што праўду пра вайну могуць напісаць толькі яе ўдзельнікі
Алег Карповіч. Шарж на Васіля Быкава
«...вялікую праўду аб мінулай вайне суджана выказаць толькі яе ўдзельнікам або сьведкам. Іншым гэта ня дадзена. Іншыя могуць стварыць нават геніяльныя творы, але гэта ўжо будзе з поваду вайны, а не яе горкай і крывавай праўдай». (В. Быкаў. Пяром аналітыка / Маладосць, 1966 г., № 2)
6. Пісьменьніка беспадстаўна абвінавачвалі ў нелюбові да ўкраінцаў
Разам зь Піменам Панчанкам
Па ўспамінах Валянціна Аскоцкага: «Один из «оскорбившихся» /.../ не преминул кольнуть Василя: дескать, все его герои, если они мерзавцы, носят украинские фамилии. /.../ Нелепые подозрения в украинофобии от него долго не отлипали. Подчас их доводилось слышать и от таких достойных людей, как Олесь Гончар, Павло Загребельный, а однажды и от Ивана Драча. Василь отвечал иронией. Но как-то сорвался с обидой не столько за себя, сколько за правду войны, которую ставил превыше всего: „А что запоют наши киевские друзья, когда я напишу о карательных отрядах в Белоруссии? Ведь украинцы были в каждом!“» (Васіль Быкаў. Мёртвым не баліць. Без цэнзуры. 2014 г.)
7. Творча зайздросьціў Алесю Адамовічу і параўноўваў яго з Фройдам
Май Данцыг. Партрэт Алеся Адамовіча. 1986 г.
У лісьце да Алеся Адамовіча (26.10.67 г.) пісаў: «Дарагі Саша! Прачытаў за адзін прысест, ноччу і, як заўсёды, з асалодай, з захапленьнем, зь вялікай цікавасьцю. Псыхалягізм тваіх рэчаў заўсёды мяне зьдзіўляў, у гэтым сэнсе я ня ведаю роўнага табе ў сучаснай расейскай літаратуры. Мне думаецца, што старык Фрэйд, будзь ён жывы, чытаў бы твае рэчы як трактаты спэцыяліста-псыхааналітыка. Глыбіня тваіх адчуваньняў і дакладнасьць іх перадачы насамрэч зьдзіўляюць. Пасьля чытаньня тваіх старонак мне мае ўласныя падаюцца насьценгазэтай. І тут, калі зьвярнуцца да старадаўняй спрэчкі бел[арускіх] літаратараў, становіцца зусім зразумелым, чаму ты пішаш па-расейску. Зрэшты, мне гэта было зразумела з самага пачатку». («Так ужо на нябёсах запісана». Перапіска Васіля Быкава і Алеся Адамовіча / Дзеяслоў, 2008 г., № 32.)
8. Перад пачаткам працы з матэматычнай дакладнасьцю прадумваў фінал
Май Данцыг. Партрэт Васіля Быкава. 1986 г.
«Як правіла, рабоце над кожным творам у мяне папярэднічае, акрамя максымальна распрацаванага пляну, яшчэ і скрупулёзна прадуманы фінал. Безь яснага ўяўленьня аб тым, чым павінна закончыцца аповесьць, я не прыступаю да яе пачатку. У тых некалькіх выпадках, калі давялося брацца за работу, адклаўшы распрацоўку фіналу „на потым“, рэчы рашуча не ўдаліся менавіта па прычыне нездавальняючага фіналу» (В. Быкаў. Як была напісана аповесьць «Сотнікаў» / «Литературное обозрение», 1973 г., № 7).
Расейскі крытык А. Цьвяткоў адзначаў: «Если мы повнимательнее присмотримся к тому, как ведут себя Сотников и Рыбак на протяжении всего их пути, в какие ситуации ставит их писатель, то увидим, что автор /.../ остается верен своему „лабораторному“ методу, что /.../ не характеры ведут писателя, а он ведет их, последовательно и неуклонно, к заранее намеченному финалу». (Цветков А. Возможности и границы притчи / Вопросы литературы, 1973 г., № 5.)
9. У ягонай «Ліквідацыі» («Сотнікаву») знайшлі астранамічную недакладнасьць
Юры Ракша. Партрэт Сотнікава. 1976 г.
Зь ліста астранома Р. Гершберга (4.02.71 г.): «В Вашей первоклассной повести „Сотников“ есть грубая ошибка: „тоненький серпик месяца“ светит партизанам на протяжении почти всей ночи. В действительности, тоненький серпик может быть виден на небе лишь 2-3 часа перед восходом солнца. Около полуночи „в самой выси неба“ может быть лишь полная или близкая к полной луна. Этот промах, который мне, астроному, бросился в глаза, может быть заметен многим наблюдательным людям /.../ и его следует исправить...» Па заўвазе дасьледчыка Сяргея Шапрана: «Быкаў /.../ ні ў першым кніжным выданьні „Сотнікава“, ні ў публікацыях у зборах твораў /.../ так і ня выправіў гэтую астранамічную недакладнасьць». (Сяргей Шапран. Біблейскі сюжэт. Пасьляслоўе да аповесьці «Ліквідацыя» / В. Быкаў. Ліквідацыя. Без цэнзуры. 2014.)
10. Пісьменьнік Алесь Савіцкі лічыў, што з Быкава пры жыцьці лепяць культ
Іван Шамякін, Валянціна Шчадрына, Нічыпар Пашкевіч і Алесь Савіцкі. (архіў Вольгі Шчадрыной)
Зь ліста Алеся Савіцкага (15.05.66 г.): «Васіль, ты пачаў зазнавацца, ты пакаціўся ўніз па пенных хвалях славы і хвалы, ты ўжо згубіў шмат з свае чалавечай і чалавечнай дабрыні. Ты не заўважаеш гэтага, табе проста не даюць заўважаць. Ты сёньня ўжо цыкаеш на тых, хто думае інакш, ты сёньня ўжо не папытаеш, які лёс тых, каго ты адпіхнуў плячом сваім, на якім ляжыць цяжкая паклажа толькі гучных і добрых эпітэтаў. /.../ Табе, думаецца, сябры твае ўпарта ўбіваюць у галаву, што ты амаль тое ж, што „нацыянальны герой“, „пакутнік“, „гаротнік“, „сьцяг“. Мажліва памыляюся, але нешта ля гэтага ёсьць. А гэта ж, Васіль, няпраўда. Саўсім няпраўда. А ты паверыў у яе, калі ня ўсю, дык часткова прыняў сэрцам. Няўжо ты не заўважаеш, што выглядаеш сьмешным у лілёвым тумане „акадэмічнай“ хвалі? Ты проста пісьменьнік. Добры. /.../ Няўжо ты не заўважаеш, што ты ўжо сам робісься асновай культу?» (Васіль Быкаў. Мёртвым не баліць. Без цэнзуры. 2014 г.).
11. Ня здолеў падтрымаць Твардоўскага
Васіль Быкаў
«Пазваніў Твардоўскі і голасам, які я даўно (а можа, і ніколі) ня чуў, паведаміў, што ён сыходзіць з часопісу. Я разгубіўся і ня ведаў, што яму на тое сказаць, а ён адразу ж папытаўся, ці буду я ў такім разе друкаваць новую аповесьць у „Новом мире“? Яшчэ болей зьбянтэжаны, я штось мармытаў, а затым папытаўся, як ён параіць? Аляксандар Трыфанавіч, як мне здалося, раздражнёна адказаў, што таго раіць ня будзе, — рашайце самі. Гэта была мая апошняя размова з Твардоўскім».
Па словах дасьледчыка Сяргея Шапрана: «Ігар Залатускі — са спасылкай на Быкава — прыводзіў крыху іншую, больш жорсткую вэрсію гэтай размовы: „Я спросил Твардовского, — сказал Василь, — как мне быть с моей повестью. Оставлять ее в „Новом мире“ или не оставлять?“ „А, ты не знаешь, что тебе делать?“ — ответил Твардовский. И, почти срываясь на крик, отрубил: „Так пошел же ты на!..“ И бросил трубку». (Сяргей Шапран. Біблейскі сюжэт. Пасьляслоўе да аповесьці «Ліквідацыя» / В. Быкаў. Ліквідацыя. Без цэнзуры. 2014).
Пазьней Быкаў успамінаў: «Повесть была скоро напечатана... И вот я сожалею — пожалуй, следовало поступить иначе. Но бывшего не воротишь...» (Литературные вести, 2000 г., 21 июня).
12. Прызнаваўся Адамовічу, што пры ўсім жаданьні ня можа пісаць у стол
Разам з Алесем Адамовічам
У адным зь лістоў (29.09.68 г.) чытаем: «Адзінае, чаго мне хочацца, — гэта быць надрукаваным, без чаго, як вядома, літаратурны факт ня можа лічыцца зьдзейсьненым. Але і гэта з кожным годам становіцца ўсё больш цяжкай справай. Відаць, прыйдзе (калі ўжо не прыйшоў) час пісаць у стол, працаваць у запас. А там будзе бачна. Але ж мы беларусы, а значыць, баягузы ды гультаі, да таго ж славалюбцы — нам падавай канчатковы вынік. У гэтым, каюся, грэшны і я. У стале пуста». («Так ужо на нябёсах запісана». Перапіска Васіля Быкава і Алеся Адамовіча / Дзеяслоў, 2008 г., № 32).
Пазьней, у газэце «Советская культура» (чэрвень, 1988 г.) пісаў: «...чего стоит высказывание одного белорусского писателя и ученого, заявившего перед аудиторией, что, мол, не в пример русской литературе мы не создавали „подпольных“ произведений, произведений „в стол“. Что ни писали — все печатали. Услышав такое, я подумал: видимо, оратор рассчитывает на аплодисменты. Но аплодисментов не последовало. Видимо, аудитория все-таки поняла, что есть наша беда, чтобы обывательскую мораль не возвести в ранг национальной доблести. /.../ ...малоподготовленными оказались мы, белорусские писатели, к духовной и творческой перестройке». (Васіль Быкаў. На крыжах. 1992 г.).
13. Выраз «Магіла невядомага салдата» рэзаў яму слых
Анатацыя да ангельскага выданьня аповесьцяў Васіля Быкава «Альпійская баляда» і «Дажыць да сьвітаньня» (1989 г.)
«...вечны агонь. Вядома, на магіле невядомага салдата. Гэтая фраза заўжды рэжа мне слых, і я думаю: а куды ж падзяваліся вядомыя? Тыя, што жылі і ваявалі, пагінулі і пахаваны тут? Зь нечай лёгкай рукі так павялося, што невядомыя захапілі прыярытэт у пасьмяротнай славе. Але ці не віной таму — нядбайнасьць жывых?» (Васіль Быкаў. Мёртвым не баліць. Без цэнзуры. 2014 г.)
14. Захапляўся жывапіснай сэрыяй Міхаіла Савіцкага «Лічбы на сэрцы»
Міхаіл Савіцкі. Партрэт Васіля Быкава. 1984 г.
«Гэтыя карціны — ня лёгкае і ня простае відовішча, і можна сабе ўявіць, чаго каштавала мастаку праца над імі. Перад вачыма гледача праходзіць шэраг пякельных прывідаў гітлераўскіх лягераў, няспынная барацьба высокай чалавечнасьці з подласьцю, страсна выкрываецца канібальская сутнасьць фашызму і сьцьвярджаецца вышыня камуністычнага ідэалу. Патасам гэтай барацьбы вее ад твараў і постацей зьняволеных, што спляліся ў жахлівую вэртыкаль уцёкаў („Уцёкі“) цераз драцяную агароджу з электрычным токам. Так, іхні прарыў імпульсіўны, удачы ня будзе, на вышках ужо „працуюць“ кулямёты, і акрываўленыя целы валяцца з дроту на ўтаптаную зямлю лягера. Але гэта яшчэ не фінал, гэта толькі маленькі эпізод у доўгім і гераічным ланцугу супраціўленьня. /.../ Калярыстычнае майстэрства мастака часам такое дасканалае, што амаль зьнікае ў зьмесьце — ці ня ў тым вышэйшая ступень жывапіснага майстэрства, якому можна зайздросьціць». (В. Быкаў. Подзьвіг мастака / Літаратура і мастацтва, 1979 г., 26 студзеня).
У майстэрні Міхаіла Савіцкага
15. Лічыў, што стыль у літаратуры — гэта ня самае асноўнае
«Напачатку, можа, ня так ужо і важна форма, у якой, на жаль, маладыя бачаць звычайную заруку посьпеху. Стыль для такіх — усё. Але стыль ня ўсё і нават не палавіна. Стыль толькі сродак. Аднак сродак — нішто бяз мэты. „Калі пісьменьнік празьмерна непакоіцца аб стылі, урэшце ў яго не застаецца нічога, апроч стылю“, — сьведчыць такі выдатны майстар літаратуры, як Уільям Фолкнэр». (В. Быкаў. Пяром аналітыка / Маладосць, 1966 г., № 2.)
16. Іранізаваў над празаікамі, што пішуць пра вёску, і засмучаўся адсутнасьцю ў Беларусі інтэлектуальнага рамана
1. Сяргей Раманаў. Партрэт Васіля Быкава зь яго дэбютнай кнігі «Ход канём» (1960 г.) | 2. Шарж Міхася Лісоўскага на Васіля Быкава. «Маладосць», 1963, № 4
Зь ліста да Алеся Адамовіча (29.09.68 г.): «...пагадзіся, што працаваць з традыцыйным для літаратуры матэрыялам сялянскай вёскі непараўнальна лягчэй, чым, напрыклад, на матэрыяле сучаснай моладзі. Таму там суцэльныя посьпехі цягам многіх дзесяцігодзьдзяў на ўсім фронце: ад Лупсякова да Мележа — суцэльна посьпехі ў выяўленьні і адлюстраваньні мужыка-недарэкі і кулака-ліхвяра. Але дзе інтэлектуальны раман, які даўно ўжо квітнее на Захадзе? Яго няма ў нас, і распачынаеш яго нейкім чынам ты. Канешне, гэта цяжка, але, відаць, гэта неабходна. У гэтым заўтра ўсякай літаратуры, у тым ліку і беларускай. Сартр казаў, я сам чуў, што экзыстэнцыялізм — тое самае значнае, што ўзбройвае літаратуру будучага. Табе ён бліжэй, чым каму б ні было ў нас». («Так ужо на нябёсах запісана». Перапіска Васіля Быкава і Алеся Адамовіча / Дзеяслоў, 2008 г., № 32.)
17. Насьцярожана ставіўся да сучаснага тэатру
Гаўрыла Вашчанка. Партрэт Васіля Быкава. 1997 г.
«Нельга сказаць, што я наогул не люблю тэатар. Канечне, харошы спэктакль мае сваю сілу, але мне здаецца, што тэатар апошняга часу зь яго, я б сказаў, вольнай драматургіяй, калі можна паставіць усё — і клясычную п’есу, і інсцэніроўку па творах прозы, і наогул — рэжысэры, жартуючы, кажуць, што яны могуць паставіць і газэтны артыкул... Я не сумняюся, што могуць, але мне чамусьці гэта нецікава глядзець». (Ірына Мільто. Васіль Быкаў пра музыку, моладзь і іншае / Маладосць, 2015, № 6)
18. У яго была таемна закаханая Тацяна Мархель
1. Швэдзкае выданьне кнігі Васіля Быкава. 2014 г. 2. Ілюстрацыя да гішпанскага выданьня аповесьці «Альпійская баляда». 1975 г.
Па ўспамінах легендарнай артысткі: «Адзін час я была тайна закахана ў Васіля Быкава. Тры разы на год я пісала яму лісты. Падпісвалася заўсёды «Я» і кідала ў Менску, каб ён не здагадаўся. З чаго ўсё пачалося? Быў у Доме афіцэраў яго творчы вечар, куды мяне запрасіў Міхаіл Пташук, я акурат прыехала спрабавацца на галоўную ролю ў «Знаку бяды». Я згубіла чыгуначны білет на Віцебск. І вось Гілевіч з Быкавым дапамаглі набыць новы квіток. Бяжым ужо за цягніком, Быкаў павярнуўся да мяне і крыкнуў: «За мной!» Я падумала: «Божа мой! Як у атаку!» Я ашалела. Пісала яму два гады. І вось, у Быкава дзень нараджэньня. Я назьбірала прыгожых палявых кветак, падышла да ягонага дому і нечакана сустрэла яго на вуліцы. Павіншавала і спытала, ці атрымліваў ён мае лісты. А Быкаў кажа: «Дык гэта вы пісалі? А нашто вы пісалі? Можа вам трэба было чым-небудзь дапамагчы?» Я адказваю, чаму пісала. І ён гаворыць фразу, якая мяне тады вельмі моцна абразіла: «А як вы ўяўляеце нашы адносіны? Я стары, хворы чалавек». Памятаю, тады падумала: «Што ён такое гавора? Якія адносіны? Тое, што я яго бачу, гэта ўжо шчасьце!» Быкаў правёў мяне на тралейбус. Кажа: «Ну, да пабачэньня», а я яму так наіграна пакланілася і адказала зьдзеклівым тонам: «ДА ПАБАЧЭНЬНЯ!» (Тацьцяна Мархель. «Жыць і працаваць нідзе, акрамя Беларусі, не магу...» / Дзеяслоў, 2009 г., № 1).
19. З музыкі любіў Брамса і Ханка
Юры Ракша. Партрэт Васіля Быкава. 1976 г.
«..люблю Брамса — гэта праўда. І дзе я яго пачую, адразу адчуваю нешта блізкае і роднае... Мне падабаецца амаль усё ў Брамса, што даводзілася чуць. /.../ Што да беларускай музыкі /.../ дык мне, напрыклад, зразумела, чаму музычны твор Эдуарда Ханка на верш Ніла Гілевіча „Бальшак“ (песьня называецца „Вы шуміце, бярозы“) стаў шлягерам, знайшоў такое шырокае распаўсюджаньне» (Ірына Мільто. Васіль Быкаў пра музыку, моладзь і іншае. / Маладосць, 2015 г., № 6).
20. Лічыў, што права на незалежнасьць трэба адпакутаваць крывёй
Ілюстрацыя Арлена Кашкурэвіча да кнігі Васіля Быкава «Знак бяды» (1984 г.)
«У выніку падпісаньня трыма чалавекамі Белавескага акту раптам развалілася імпэрыя і мы набылі суверэннасьць. Дапусьцім, акт быў, але, відаць, гэтага вельмі мала для нацыі. Трэба, каб суверэннасьць нацыяй была выпакутавана, каб яна — магчыма, кажу недазволеныя рэчы, але зноў жа, азіраючыся на вопыт іншых краінаў — была асьвечана крывёй. А ў нас жа нічога падобнага не было...» (В. Быкаў. «Дэмакратыя пакуль няздольная процістаяць камунафашызму» / «Свабода», травень, 1995 г.)


authors:
Наталья Радина
Владимир Халип
Андрей Санников
Константин Скуратович

maintext:
Вольга Севярынец: Калі Францішку прыносяць падарункі, кажу: гэта таму, што тата - герой 1 8.06.2021, 17:51
1,778
Павел Севярынец пастаянна просіць перадаваць вялікую падзяку ўсім, хто яму піша, падтрымлівае і дапамагае сям'і.
Магілёўскі абласны суд 25 траўня пакараў палітзняволенага хрысціянскага дэмакрата Паўла Севярынца сямю гадамі пазбаўлення волі ў калоніі ўзмоцненага рэжыму. Пасля суда родныя ўпершыню за год змаглі ўбачыцца з ім на спатканні.
Жонка Паўла Вольга Севярынец распавяла «Новаму Часу», як для яе і трохгадовага сына Францішка прайшла першая сустрэча з татам, як яна захоўвае сувязь з мужам і што ён перадае з-за кратаў усім беларусам.
— Многія родныя палітвязняў не хочуць распавядаць пра сваіх блізкіх, якія аказаліся за кратамі, баючыся ім нашкодзіць. Вы ж, наадварот, заўсёды імкнецеся да агалоскі. Чаму гэта важна?
— Пра агалоску мне падчас сустрэчы сказаў сам Павел. Але гэтая інфармацыя тычыцца канкрэтна яго: ён вядомы, пра яго заўсёды гавораць, таму, калі пра яго пішуць, тым у большай бяспецы ён пачуваецца. Ён сказаў: «Чым больш пра мяне гавораць, тым акуратней да мяне ставяцца». Звычайна родныя палітвязняў пачынаюць біць ва ўсе званы, калі іх сваяка кідаюць у карцар ці ў яго пачынае пагаршацца здароўе. Але не трэба чакаць крайняй ступені, не трэба баяцца агалоскі. І родныя павінны зразумець, што гэта толькі ад іх залежыць. Варта звяртацца да СМІ, праводзіць флэшмобы, крэатывіць — рабіць усё, на што толькі хопіць фантазіі, і рабіць гэта пастаянна. Асабліва гэта важна, калі адбываецца этап у новую турму ці калонію, бо яны там усе роўныя, ніхто не разбіраецца — Севярынец гэта ці забойца, які сядзіць ужо не першы раз. Гэта нам здаецца, што пра нашых родных усе ўсё ведаюць, а па факце гэта не так.
Яшчэ Павел сказаў, што Вітольд Ашурак, магчыма, уратаваў жыцці некаторых людзей, бо пасля яго смерці да зняволеных сталі ставіцца па-іншаму.
Іншае стаўленне з’яўляецца і тады, калі вязня часта наведвае адвакат. Калі ў турме бачаць, што чалавек, так бы мовіць, пад кантролем, ён важны, яму пішуць лісты, дасылаюць бандэролі, ходзіць адвакат — да яго ставяцца акуратней. Нават калі я хаджу каля турмы, спрабую размаўляць з супрацоўнікамі — яны бачаць, што за чалавекам стаіць сям’я, як кажа Ганна (Ганна Севярынец, сястра Паўла Севярынца), «людзі, якія ад іх адрозніваюцца». Таму нам трэба імкнуцца быць максімальна інтэлігентнымі.
— Нядаўна ты ўпершыню амаль за год убачыла мужа. Як прайшло першае спатканне?
— Мы хадзілі з Францішкам. У мяне было шмат пачуццяў, якія я так і не змагла сабраць разам, бо трэба было не забыцца нічога расказаць, перажывала, як дзіця вытрымае дзве гадзіны ў закрытым памяшканні, сам Паша быў трывожны, бо перад спатканнем у яго забралі паперку, дзе ён занатаваў тое, пра што хацеў сказаць. Але Францішак паспеў з ім праз слухаўку пра нешта паразмаўляць — я нават не ведаю, пра што, бо там такая слухаўка, у якую можа гаварыць толькі адзін чалавек. Але цікава: пасля гэтай сустрэчы Францішак пачаў прыносіць і дарыць мне кветкі. Я спытала: «Цябе няня гэтаму навучыла?» Ён кажа: «Не». — «А хто? Тата?» — «Так».
Францішак вельмі добра ўспрыняў тату. Ён спачатку засаромеўся, апусціў галаву, але было бачна, што ён узрадваўся, хацеў пайсці да яго на рукі. Ён не забыў тату, не спужаўся гэтай абстаноўкі, паводзіў сябе спакойна — здаецца, Францішак таксама баец (усміхаецца). Але мы доўга яго да гэтага рыхтавалі. Я прагаворвала ўсё, што там будзе: дзядзі ў форме, будуць мераць тэмпературу, будуць краты і шкло, мы праз трубачку будзем з татам гаварыць. Адказвала на пытанні, якія ён задаваў, але не казала нічога звыш. Прагаворвала, як мы паедзем, як зойдзем, дзе сядзем, што будзем есці. Я думаю, трэба інтуітыўна адчуваць і, калі дзіця не хоча, лепш яго не весці. Але я разумела, што і для Пашы вельмі важна было пабачыць яго, бо калі ён сыйшоў, Францішак яшчэ не гаварыў, а цяпер ён цалкам размаўляе.
Напрыканцы быў шчымлівы момант, калі канваір прыйшоў нас забіраць, бо скончыўся час, і я сказала Францішку, што мы пойдзем. А ён здзівіўся і кажа: «Я хачу, каб тата са мной пайшоў на вуліцу». Я сказала, што тата не можа пайсці з намі, а ён спытаў: «Чаму?» І гэты канваір стаяў і глядзеў на нас, і я думаю: ці пераварочваецца нешта ў яго сэрцы?..
Францішак узгадваў гэтую сустрэчу, падарункі, якія мы дарылі яму ад таты. Але пасля гэтага ён пачаў гуляць у турму: цягне людзей у пакой, зачыняе дзверы і гаворыць, што яны ў турме, таму іх не выпусцяць. Гэта трывожны званок для мяне, трэба думаць, што з гэтым рабіць.
— Год для трохгадовага дзіцяці — гэта шмат. Як ты падтрымліваеш яго сувязь з татам, пакуль яго няма?
— Кантакт з Паўлам у яго не згублены — мы ўвесь час пішам яму лісты, нешта малюем, молімся. Калі я хаджу правяраць, ці прыйшоў ліст, Францішак стаіць у калідоры і чакае: «Ну што?» Калі Францішак бачыць, што я сумую, падыходзіць і кажа: «Мама, давай памолімся за тату». Часам ён просіць напісаць ліст тату, сядае чамусьці за кампутар. Я ў яго распытваю, што напісаць пра яго, чаму ён навучыўся. Часам Францішак сам прапануе што-небудзь тату намаляваць. Ён малюе, потым кладзе малюнак у канверт, адрывае паласу і нясе закідваць у скрыню. Гэта для яго цэлая падзея.
Мы пастаянна глядзім відэа з Пашам, я ўвесь час пра яго штосьці расказваю, зачытваю кавалкі лістоў, адрасаваныя сыну. Цяпер у яго гульня «Раскажы, што будзе, калі тата вернецца». Бо Паша там такой яму панаабяцаў прыгажосці! Жартуе: «Калі мы паедзем у Норку». Норка — гэта родавая Пашава вёска Унорыца. Там і рака, і зоркі, і гамак, і летні домік з камінам, і машынкі…
Калі прыносяць Францішку падарункі, я заўжды падкрэсліваю, што гэта таму, што яго тату любяць і ён — герой.
Францішак расце і я бачу, як ён патрабуе тату. Калі ён глядзіць на нашы фотаздымкі, ён кажа «мама» і — з іншай эмоцыяй — «тата». Гэта проста душу рве.
— Што Павел перадаў з-за кратаў беларусам?
— Ён пастаянна просіць перадаваць вялікую падзяку ўсім, хто яму піша, падтрымлівае і дапамагае сям'і. Ён вельмі перажывае, што я без яго ці што ў бацькоў не хапае грошай. Бачна, што ён вядзе над сабой унутраную працу. Напісаў прабачальныя лісты тым людзям, якіх недзе пакрыўдзіў. Кажа, што, калі абстрагавацца, у турме таксама адбываецца шмат светлага, але трэба быць вельмі адкрытым да розных знакаў і падзей. Але бачна, што яму там цяжка. Вось ён сядзіць перад табой, здаецца, твой родны муж, а калі вобразна апісаць, за ім навісае штосьці, што часткова трымае яго там.
Павел увесь час пытаецца, што кажуць цэрквы, як ідзе малітва за Беларусь. Бо ў яго ёсць такое адкрыццё: пакуль не выкажуцца цэрквы — нічога не будзе. Ён кажа, што гэта вельмі важна, царква павінна даваць прыклад. Цяпер хрысціяне жывуць так, нібыта нічога не адбываецца, зусім нямногія цэрквы выказваюцца. Падбіраюць словы: як бы гэта памаліцца за Беларусь, каб нікога не пакрыўдзіць. Але так быць не павінна, ты ж у сэрцы адчуваеш, за што трэба маліцца.
Павел распавядаў прыгожую гісторыю пра малітву. На судовым пасяджэнні ён кажа тым, хто праходзіў з ім па адной справе: давайце памолімся. А там былі розныя людзі, збольшага няверуючыя. Але гэта ж Севярынец! Тады ішоў дождж, а на момант, калі яны сталі маліцца, узышло сонца. Як толькі скончылі маліцца — зноў пайшоў дождж. І ўсе яму кажуць: «Паша, як ты гэта зрабіў?» А Паша кажа: «А гэта не я». У яго было адкрыццё, што мы дойдзем да такога моманту, калі застанецца малітва — і больш нічога. Таму трэба маліцца, у Беларусі павінна быць вялікае пакаянне. Паша па лістах бачыць, што Госпад працуе з сэрцамі, ён кажа, што гэта велізарныя зрухі, якія не могуць адбыцца хутка.
— Як патлумачыць звычайным людзям, якія, можа, нават за Лукашэнку ніколі не галасавалі, што яны павінны пакаяцца? У чым?
— Пра пакаянне сказана вельмі шмат, але ты адказваеш толькі за сябе. Таму каяцца трэба кожнаму ў тым, у чым ён бачыць патрэбу. Нават калі мы не галасавалі за Лукашэнку — мы ж яго самі выгадавалі, мы вінаватыя. Трэба каяцца ў тым, што нават цяпер, калі забіваюць чалавека, мы не можам нешта зрабіць. Каяцца заўсёды ёсць за што. За быццё Курапатаў. За няведанне мовы, гісторыі. Мы збольшага не ведаем, за што змагаемся.
— Давай вернемся да вашых з Паўлам стасункаў. Вы амаль год не бачыліся, як атрымліваецца захоўваць кантакт адно з адным?
— Пакуль мы не пабачыліся, я не ведала, у якія гадзіны ён моліцца. Але часам я гэта нават фізічна адчувала. Бывала, мне ўвечары кепска — а потым як рукой зняло. Калі я ў яго спытала, аказалася, што ён моліцца ў гэтыя гадзіны. І цяпер я таксама малюся тут, калі ён моліцца там.
У адным лісце я нават пісала яму, што баюся, што мы згубім сувязь, бо, як бы там ні было, каб выжыць, ты павінен абстрагавацца. Таму я стараюся не накручваць свае думкі аб тым, што я яго кахаю, а яго няма. Я частку сваіх пачуццяў як бы замарожваю і думаю, што мне трэба зрабіць, каб яму дапамагчы.
Але ён адказаў, што ў яго і блізка няма такога адчування, што мы губляем сувязь, бо, па-першае, ён за нас моліцца, а па-другое — дзівоснае дзіва — мы яму снімся амаль праз дзень. Прычым сны такія яркія, вобразныя, каляровыя, дзе мы разам гуляем, ці падарожнічаем на нейкіх караблях. Ён кажа, што заўсёды перад днём, калі ён абдумвае ліст да нас, мы яму снімся.
Маё жыццё цяпер, асабліва пасля сустрэчы, выглядае так, што ўсе мае планы і справы — бізнес, вучоба — адсунутыя далёка, бо я разумею што гэта мне спакою не дасць. Як пажартавала Ганна, я працую жонкай палітвязня. Яго справы, кнігі займаюць каласальную колькасць часу.
Пра той час, калі ён вызваліцца, цяпер нават няма гаворкі — галоўнае, каб ён увогуле вярнуўся.
— На тваю думку, што Паўлу дае сілы не толькі самому трымацца, але і натхняць тых, хто па іншы бок кратаў?
— Паколькі ён верыць у Бога, у яго крыху іншы погляд на падзеі, якія адбываюцца. Ён мяркуе так: мяне Госпад сюды паставіў, значыць, я для чагосьці тут патрэбны. Па-другое, па характары ён вельмі цярплівы. Дакладней, упарты, але за гады адсідак ён сваю ўпартасць навучыўся перафармоўваць у цярплівасць. А яшчэ ён не прывык нікога напружваць сваімі праблемамі, ён нават мне ў лістах не скажа, што яму нешта трэба. Яшчэ адна яго рыса: калі ён бачыць нейкую несправядлівасць ці што камусьці патрэбная дапамога, ён не можа прайсці міма.
— Які ў яго стан здароўя?
— Калі адным словам, я так разумею, цярпіма. Але пасля Акрэсціна ў яго застуджаныя суставы. Неяк у матулі ён прасіў цёплую бялізну — я не ведаю, з чым гэта звязана. У Пашы і раней былі хранічныя галаўныя болі, і цяпер яму баліць галава. Таблеткі ён стараецца не піць, дый там, відаць, справа ў тым, што ён у пастаяннай напрузе. Яны там нават спяць згрупіраваўшыся, каб у любы момант падскочыць і кудысьці адправіцца. У яго пацямнеў твар, бо там мала паветра. Турма, канешне, здароўя нікому не дадае.
— Перадаеш яму нешта асаблівае ў перадачах?
— Калі была магчымасць, на Акрэсціна мы перадавалі яму свежыя асобнікі яго кніг, каб ён хоць у руках мог іх патрымаць. Паша ўвогуле не любіць, каб былі лішнія рэчы, таму падтрымаць яго можна хіба што праз ежу, але і тут ён дастаткова стрыманы, больш радасці яму прынясе, калі перадача будзе сабраная па спісе. На гадавіну яго пакаяння я перадавала яму пернікі з цытатай «Няхай не сумняваецца сэрца вашае», і для яго гэта сталася цудам.
— Як цяпер справы з ліставаннем?
— У Магілёве горш. На «Валадарцы» яму прыходзіла 50-60 лістоў на тыдзень, а ў Магілёве аддаюць 10-15 разам з лістамі ад родных. Родным таксама лісты ідуць кепска, вельмі марудна. Таму мы пішам тэлеграмы. А так за ўвесь час ад яго прыйшло больш за 100 лістоў. Таксама ён падкрэслівае, што на ўсе лісты, якія да яго даходзяць, ён адказвае, але ў Магілёве перапіску ўскладняе яшчэ і тое, што ліст можа дайсці, але адказ на яго не выпусцяць.
— Як змянілася тваё жыццё за гэты год, што Павел за кратамі? Ці час проста замёр?
— Першы час, сапраўды, я жыла ў чаканні, што Паша выйдзе — і пачнецца жыццё. Але цяпер я бачу, што трэба неяк ад гэтага пазбаўляцца і працягваць жыць, у першую чаргу, дзеля Францішка. Я стараюся, каб у яго за гэты час не было сумных успамінаў.
Многія людзі і Паша гавораць пра тое, што я пасталела за гэты час. Бо гэта добры духоўны рост: ты пастаянна вучышся, працуеш над рысамі свайго характару. Я паставіла сабе мэту, што не буду піць антыдэпрэсанты, буду спраўляцца сама. Да псіхатэрапеўта я таксама не буду хадзіць, бо, па-першае, гэта заняты час, па-другое, капаць трэба вельмі глыбока, і для мяне гэта яшчэ большы выплеск пачуццяў. Таму я працую сама з сабой, сустракаюся з моцнымі духоўна людзьмі, малюся, пастаянна знаходжу для сябе духоўныя апоры, якія кожны раз мяняюцца.
Часам я разумею, што павінна падняцца яшчэ на адну прыступку вышэй, але гэта ў мяне ўжо «не лезе», хочацца, каб нехта мяне ад гэтага пазбавіў. Але я разумею, што ніхто не пазбавіць. Гэта кшталту «Мама, я не хачу ісці ў школу! — Сынок, уставай, ты ж настаўнік!». Але я думаю, што ўсе гэтыя цяжкасці пасля забудуцца, а застанецца толькі тое светлае, што мы робім.
— Ці ўяўляла ты дзень, калі Павел выйдзе?
— Колькі разоў я яго ўяўляла! Для мяне адна з прыемных рэчаў — падумаць, як мы ўбачымся і што пры гэтым будзе. Мне гэта дае палёгку. Цяпер я «прамацваю» ў сабе, што ўва мне адгукаецца, каб угадаць, як гэта будзе. У мяне такое адчуванне, што потым будзе нейкае спусташэнне, бо ўсе пачуцці, якія назапашваюцца ўвесь гэты час, разам не выйдуць. І тады б я, можа, да псіхолага ўжо схадзіла.
Я вельмі доўга ўяўляла спатканне з Паўлам, але калі ты сядзіш сам-насам з чалавекам, здаецца, што няма пра што размаўляць. Бо тое, пра што хацеў сказаць, ужо не такое важнае, яно ўсё прайшло. У мяне сшыткі спісаныя рознымі гісторыямі, якія я хацела яму распавесці. Але гэта ўжо здаецца няважным — ён проста ёсць, і хочацца жыць далей.
— Як цяпер можна падтрымаць Паўла і цябе?
— Мяне можна падтрымаць, падтрымаўшы Паўла. Нас падтрымліваць не трэба — нам ад яго славы і так штосьці перападае: Францішак увесь у падарунках, а мне прыносяць такія букеты, якіх і на вяселлі не было. А Паўла можна падтрымаць, проста памятаючы пра яго, гаворачы, каб яму пісалі, дасылалі тэлеграмы, каб там, дзе ён ёсць, бачылі, што пра яго памятаюць. Маліцца за яго — гэта адзінае, што можа вязняў абараніць.
— Уся ваша сям'я для многіх — прыклад стойкасці. Што вам дае моцы трымацца?
— Тое, што так трэба. Можна кідацца ў роспач — але каму гэта дапаможа? Толькі дзіця нервуецца і ты падрываеш сваё здароўе. Трэба несці свой крыж і дапамагаць яму несці яго. Трэба штосьці рабіць для краіны, бо ўжо не той час, калі можна проста працягваць далей жыць. У сям'і мы неяк адно аднаго падтрымліваем, кожны змагаецца на сваім фронце і ўвесь час можна звярнуцца адно да аднаго па падтрымку. Трэба быць разам і гуртавацца. Мы верым у тое, што ўсё будзе добра, і робім для гэтага ўсё, што можам. Абстрагуемся ад лічбаў, не будуць яны сядзець усе гэтыя гады. Нават тыя 7 гадоў з улікам таго, што ён ужо адседзеў, — засталося 5,5 гадоў, гэта ўжо лягчэй успрымаецца.
— Ты паспяваеш займацца крамай?
— Наша крама цяпер жыве сама сабой, я яе адклала, хаця замовы там пастаянна ёсць і яна ўсё роўна добра працуе. Таму я цяпер шукаю чалавека, які б мог ёю займацца. Трэба рабіць шмат якіх рэчаў: збіраць замовы, сачыць за колькасцю тавараў, займацца распрацоўкай і пошукам вытворчасці, сацсеткамі, сайтам. Гучыць шматфункцыянальна, але я сама рабіла гэта ўсё з нуля і гатовая вучыць. Там працы на 2-3 гадзіны ў дзень, яе можна сумяшчаць з чымсьці іншым, але я шукаю чалавека на сталы час.
— Што яшчэ важна сказаць цяпер пра Паўла?
— Каб пра яго па магчымасці гаварылі і пісалі, а таксама чыталі яго кнігі. На судзе Павел сказаў, што нічога не будзе гаварыць, бо ўсё напісана ў яго кнігах. І для беларусаў цяпер гэта таксама важна.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».

fasttext_language: be


authors:
Юрий Пшенник
Telegram-Канал
Баста
Лев Шлосберг
Андрей Пионтковский

maintext:
Праваслаўныя вернікі запісалі відэазварот у падтрымку архіепіскапа Арцемія 1 13.06.2021, 18:36
2,300
Уладыка Арцемій быў адным з першых царкоўных лідараў, якія асудзілі здзекі з мірных грамадзян.
Праваслаўныя вернікі запісалі відэазварот у падтрымку архіепіскапа Арцемія (Кішчанкі), прымусова адхіленага 9 чэрвеня 2021 года ад кіраўніцтва Гарадзенскай епархіяй Беларускай Праваслаўнай Царквы. У жніўні 2020 года ўладыка Арцемій быў адным з першых царкоўных лідараў, якія асудзілі гвалт з боку сілавікоў і здзекі з мірных грамадзян.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Сейчас она и ее ребенок в безопасности.

title: "Меня эвакуировали лесами и болотами": поэтесса Валерина Кустова уехала из Беларуси

maintext:
«Меня эвакуировали лесами и болотами»: поэтесса Валерина Кустова уехала из Беларуси 16.06.2021, 7:57
Валерина Кустова
фото: facebook
Сейчас она и ее ребенок в безопасности.
Журналистка и поэтесса Валерина Кустова покинула Беларусь. Она рассказала на своей странице в Facebook, что после визита силовиков к ней домой и родителям бежала за границу лесами и болотами.
По словам поэтессы, сейчас она и ее ребенок в безопасности. О судьбе женщины не было ничего известно с 3 июня, когда неизвестные пришли к ней домой — но Валерины в квартире не оказалось.
Поэтесса начала свой рассказ о случившемся со слов «у мяне скралі Радзіму». Она призналась, что несколько суток добиралась в безопасное место: без телефона, вещей и денег.
«Мяне эвакуявалі лясамі ды балотамі. Як ёсць — у чым выйшла з хаты. Сёння першую ноч здолела паспаць», — написала Валерина в соцсетях. По ее словам, теперь она не только поэтесса, но еще «дысідэнт і нават крыху бежанец».
Накануне отъезда силовики пришли к ней домой, а затем на место работы и к родителям.
«Да дому прыехаў чорны бус, і сем сілавікоў у штацкім уварваліся ў кватэру, дзе жыла з Дзі-Дзі (дочь Кустовой. — ред.). Адначасова міліцыя і ГУБАЗіК завіталі на маю афіцыйную працу і да бацькоў. Суткі невядомыя капаліся ў маіх рэчах і правяралі суседзяў. Да сёння не ведаю, што менавіта канфіскавана: ёсць меркаванне — што ўся тэхніка (былі спробы без поспеху узламаць пошту і профілі з маіх жа камп’ютараў), каштоўнасці, сродкі. Кватэра апячатана да цяпер. І нават адвакатка туды не мае доступу, як і да маёй справы, бо Следчы камітэт яшчэ «дапрацоўвае» яе».
По словам журналистки, на ней — «дзьве з хвосцікам крыміналкі». А также большой интерес со стороны СК, КГК, милиции и ГУБОПиК:
«Так атрымалася, што цягам некалькіх дзён я страціла сям’ю, сваё жыццё, жытло, стабільную працу. Радзіму. Але даведалася, што маю найлепшых неймаверных сяброў. (...) І гэта вялікае шчасце — мець такіх людзей у жыцці. Якія здольныя рызыкаваць і ахвяраваць усім сваім — дзеля тваёй свабоды. Аддаць табе сваю сукенку, абутак і нават зубную шчотку, прытуліць, абагрэць, даць ложак і цёплую ежу. Купіць квіток за сто тысяч мільёнаў. Ноч цікаваць ля дома на арэндаванай машыне, матануцца некалькі разоў у розныя куткі краіны за суткі, зрабіць усё, каб маё двухгадовае дзіва ўрэшце апынулася поруч».
По словам женщины, несколько статей Уголовного кодекса — не самое худшее, что ее ждет. Больше всего она расстроена тем, что у нее «канфіскавалі не проста ўсе рэчы, а маё жыццё на Радзіме». Поэтесса призналась, что никогда не хотела уезжать из страны — и ее сны, мысли, стихи и поступки остаются в Беларуси.
«Я цвёрда веру ў мой народ. І перакананая (і гэта засталося нязменным!): беларус беларусу — любоў, падтрымка і перамога», — добавила Валерина.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Артем Черников
Андрей Санников
Владимир Халип
Леонид Невзлин

title: "Каб я не ўзначаліў Рэвалюцыю ў Лідзе, то сам сябе не паважаў бы!"

maintext:
«Каб я не ўзначаліў Рэвалюцыю ў Лідзе, то сам сябе не паважаў бы!» 2 20.06.2021, 11:52
2,234
Фото: «Белсат»
Што Вітольд Ашурак напісаў у апошнім лісце да мамы.
Трыццаць дзён таму стала вядома пра сьмерць палітвязьня Вітольда Ашурка ў шклоўскай калёніі пры нявысьветленых умовах. «Радыё Свабода» публікуе апошні ліст Вітольда да маці Алены Міронаўны.
Што адбылося?
Пра сьмерць Вітольда Ашурка родным паведамілі сёлета 21 траўня. Прычынай назвалі спыненьне сэрца. Па словах сваякоў, у Вітольда ніколі не было праблем з сэрцам.
Цела вязьня аддалі родным толькі празь пяць дзён зь перабінтаванай галавой «ад макаўкі да носу». У моргу Магілёва ім патлумачылі, што выпадкова ўдарылі цела, калі даставалі яго зь лядоўні. У дакумэнтах аб сьмерці Ашурка дакладная прычына сьмерці не ўказаная.
Увечары таго ж дня зьявілася відэа Сьледчага камітэту, на якім відаць, як нібыта Ашурак у камэры ШІЗА, хістаючыся, двойчы падае і разьбівае сабе галаву. Пасьля першага падзеньня яму перабінтоўваюць галаву і пакідаюць аднаго ў камэры.
Сваякі ня вераць у натуральную сьмерць Вітольда. Крымінальную справу па факце сьмерці вязьня ў калёніі дагэтуль не завялі.
Вітольда Ашурка затрымалі летась 19 верасьня за ўдзел у пратэстах. Спачатку каля месяца ён сядзеў па адміністрацыйных справах, потым на яго завялі крымінальную справу за «арганізацыю пратэстаў» і «гвалт над міліцыянтам». Яго асудзілі на 5 гадоў калёніі. 21 красавіка яго перавялі ў шклоўскую калёнію. Апошні ліст, які блізкія атрымалі ад Вітольда, датаваны 23 красавіка. У апошнім лісьце да сяброўкі ўпершыню адсутнічала ягоная нязьменная ў ліставаньні фраза «Жыве Беларусь!».
Вітольду Ашурку было 50 гадоў. Ён жыў у Бярозаўцы Лідзкага раёну. Быў сябрам партыі БНФ і каардынатарам руху «За Свабоду». Змагаўся за вырашэньне экалягічных праблемы рэгіёну, займаўся ўшанаваньнем паўстанцаў 1863 году, ня раз безвынікова балятаваўся ў дэпутаты.
«Каб я не ўзначаліў Рэвалюцыю ў Лідзе, то сам сябе не паважаў бы!»
Апошні ліст да маці Алены Міронаўны Вітольд напісаў 14 красавіка з горадзенскай турмы.
«Мая любая мама!
Атрымаў учора перад адбоем Твой ліст і доўга чытаў і перачытваў яго! Ён маленькі — усяго некалькі словаў, але такі эмацыйны і пранізьлівы, што аж сэрца сьціскаецца!
Я таксама сумую па табе, мама! Тыя людзі, што гавораць, маўляў, дарослым не патрэбная мама, памыляюцца! Я памятаю ўсё, як ты адна гадавала нас з Андрэем, як табе хацелася, каб мы вырасьлі прыстойнымі людзьмі!
І цяпер мне вельмі важна, каб Ты была здаровенькая і радавалася за сваіх дзяцей і ўнукаў! А яно так і атрымалася! Ты добра выхавала нас з Андрэем! Ніхто ня будзе пароць Табе вочы, што Твае сыны злодзеі ці афэрысты! Наадварот, мяне пасадзілі менавіта таму, што я казаў праўду, і заклікаў не мірыцца з жулікамі.
Каб я, мама, не ўзначаліў нашую Рэвалюцыю ў Лідзе, то, пэўна, што я сам сябе не паважаў бы! А калі ты ўжо сам сябе не паважаеш, то ці варта чакаць павагі ад другіх людзей? Калі на 135 тысяч людзей Лідчыны ў нас не знайшлося хаця б аднаго, хто ўзяў бы на сябе адказнасьць падняць Паўстаньне за Праўду, то хто тады будзе нас, беларусаў, паважаць?»
«Мама! Людзі паважаюць мяне! Ты выхавала мяне правільна!»
«На шчасьце, у нас цудоўныя людзі, і яны мяне падтрымалі ўсёй душой! А цяпер, калі я часова патрапіў у турму, людзі яшчэ больш падтрымліваюць мяне, дасылаюць лісты і паштоўкі, перадаюць перадачы і перасылаюць грошы, выпісваюць мне газэты і моляцца па ўсёй Беларусі ў цэрквах і касьцёлах!
Лістоў столькі, што я ледзь пасьпяваю адказваць! Я нават пакуль што прыпыніў вывучэньне ангельскай мовы, каб было болей часу на пісаньне адказаў. Пішуць зь Бярозаўкі і Ліды, Горадні і Менску, Берасьця і Віцебску, Магілёва і Гомлю! Пішуць з Брытаніі нашыя беларусы, якія зьехалі за мяжу, але перажываюць за сваю Айчыну! Пішуць беларусы з Бэльгіі, Фінляндыі, ЗША і нават беларусы Бразыліі!
Учора за адзін вечар мне прыйшло 17 лістоў! Ідуць тэлеграмы са словамі падтрымкі! Увесь сьвет ганарыцца і падтрымлівае нас! Мне пішуць беларускія ксяндзы зь Менску і Віцебску, каб павіншаваць зь Вялікаднем і выказаць словы падтрымкі і захапленьня тым, што мы ня мірымся зь няпраўдай!
Мама! Людзі паважаюць мяне! Ты выхавала мяне правільна! Упэўнены, што табе гавораць на вуліцы ў Бярозаўцы часта гэтыя словы!»
«Памятай, мама, што я абавязкова вярнуся дадому!»
«А за мой побыт у турме не пераймайся, калі ласачка! Усё, што трэба, я маю! Тым больш, што Ты ж ведаеш, што я чалавек даволі сьціплы!))) Дзяўчаты-валянтэры рэгулярна робяць перадачы, так што ежы хапае, ды я яшчэ дапамагаю тым, каму перадач няма.
Людзі ў камэры ўсе прыстойныя. Прыкладна аднаго са мной узросту. Са шпаной мяне не садзяць! У камэры цёпла. Кожны дзень шпацыры на сьвежым паветры цягам гадзіны. Людзі ў камэры неканфліктныя. Большая частка — «палітычныя». Мяне паважаюць. Так што падстаў для клопату няма!
Учора прыяжджала на «сьвіданку» Вольга (жонка. — РС). Дзьве гадзіны гаварылі зь ёй. Казалі мне, што Ты вельмі сумуеш, але трымаесься малайцом! Трымайся, мама!
Вер, што 5 год я сядзець ня буду! Ідуць перамены, і яны прынясуць мне свабоду і сустрэчу з Табой! Памятай, мама, што я абавязкова вярнуся дадому! Моцна-моцна цябе абдымаю!
Твой сын Вітольд.
14.04.2021».
«Я люблю цябе, мама! І заўсёды любіў!»
Прыводзім таксама тэкст віншаваньня Вітольда Ашурка сваёй маці з Новым 2021-м годам.
«Мілая мама!
Віншую цябе з новым годам і калядамі! Вельмі моцна хацеў бы апынуцца побач з Табою, і абняць цябе, і доўга-доўга трымаць у абдымках!!! Спадзяюся, што ў новым 2021 годзе мы абавязкова сустрэнемся! Я люблю цябе, мама! І заўсёды любіў! Трымайся, мама. Я абавязкова прыеду дадому.
Твой сын Вітольд.
18.12.2020».
20 чэрвеня а 13-й гадзіне ў Бярозаўскім касьцёле памоляцца на Імшы аб душы спачылага Вітольда Ашурка ў 30-ы дзень пасьля ягонай сьмерці.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Наш фінал будзе добрым і прыгожым.

maintext:
Пісьменьніца Яўгенія Пастарнак: Я веру, што мы выйдзем на пераможны марш 1 20.06.2021, 10:54
Фото: «Радыё Свабода»
Наш фінал будзе добрым і прыгожым.
Што фармуе і падтрымлівае ўнутраную свабоду чалавека? Ці варта ўсё гэта таго, каб трываць нягоды? Пра гэта «Радыё Свабода» распавяла Яўгенія Пастарнак.
Хто такая Яўгенія Пастарнак
Яўгенія Пастарнак — дзіцячая пісьменьніца. Пасьля прэзыдэнцкіх выбараў кожны дзень разам зь пісьменьнікам Андрэем Жвалеўскім вядзе ў FB дзёньнік беларускага пратэсту, зьбіраючы самыя важныя падзеі і настроі людзей. Яна кажа, што сыстэматызацыя і аналіз навінаў займае каля 3 гадзін у дзень. Сёньня гэтая хроніка таксама перакладаецца на беларускую і ангельскую мовы дзякуючы валянтэрам.
«Дзёньнікі пратэсту выконваюць псыхатэрапэўтычную ролю, — ацэньвае значэньне хронік пісьменьніца. — Я лічу, што мы прайграем толькі ў тым выпадку, калі страцім веру ў перамогу. Ва ўсіх іншых выпадках мы выйграем. Таму праз гэтыя дзёньнікі я імкнуся падтрымліваць тую веру, трансьляваць іншым свой аптымістычны погляд на сьвет. Так, ёсьць падзеі, зь якіх нічога добрага ня выцягнуць. Але яны адбыліся, і мы ня можам з гэтым нічога зрабіць. Мы ня можам, напрыклад, уваскрасіць Рамана Бандарэнку. Але ў нашых сілах зрабіць так, каб гінула менш».
«Наш фінал будзе добрым і прыгожым»
— Што прымусіла вас адкрыта выказваць сваю грамадзянскую пазыцыю?
Фото: «Радыё Свабода»
— Я жыву ў доме побач з вуліцай Прытыцкага. Усё, што вы бачылі ў тэлеграме ў жніўні, адбывалася проста пад нашымі вокнамі. Мы бегалі і адчынялі пад’езды пратэстоўцам, бачылі сьценкі АМАП, якія крышылі машыны, слухалі трое сутак бесьперапынную стральбу. Гэта быў нейкі сюр, як у знакамітай гульні «горад засынае — прачынаецца мафія»: днём — цішыня, поўны двор дзяцей і мам, а ўвечары раён накрывала напружаньне, усе дзеці — рэзка па дамах, і з Каменнай Горкі — калёны людзей, потым АМАП, страляніна да другой гадзіны ночы. У маёй машыне дасюль ляжаць дзьве гумовыя кулі, якія я падабрала 10 або 11 жніўня ў двары.
Працаваць, думаць, сядзець дома было немагчыма. Я прачыналася і ішла да Андрэя. У яго цудам захаваўся стары VPN, і мы чыталі навіны, а ўвечары зьбіраліся зь сябрамі. І так цеснай кампаніяй мы пражылі тыя некалькі дзён, бо ў адзіночку было немагчыма.
І мы вырашылі фіксаваць тыя падзеі. Як пісьменьнікам нам цікава выстройваць і аналізаваць навіны драматургічна. Мы пастаянна спрабуем зразумець, па якім сюжэце ідзе разьвіцьцё нашых падзей. Мне здавалася, што ключавым месцам можа стаць «плошча Пераменаў», бо на яе нанізваюцца знакавыя падзеі і людзі: першы мурал «дыджэям пераменаў», Раман Бандарэнка, Сьцяпан Латыпаў, забарона чэмпіянату сьвету па хакеі... Сюжэт, характары, людзі фантастычныя, пра кожнага можна пісаць раман. Пытаньне толькі ў фінале, што будзе кульмінацыяй?
«Шчаўкунок» — таксама падобная гісторыя. Там нават ёсьць гераіня са знакавым імем Маша, якая кінула пантофлік і дапамагла Шчаўкунку перамагчы караля-пацука.
Што будзе гэтым пантофлікам у нашым выпадку, пакуль ня ведаю. У нас усё так мэтафарычна, такая архетыповая барацьба чыстага дабра з хімічна чыстым злом! Напэўна, у гісторыі рэдка так бывае — зусім без паўтонаў. Таму ў фінале можа быць любая мэтафара, якую мы і ўявіць сабе ня можам. Увогуле, калі б не было так драматычна і балюча, наша гісторыя пратэсту вельмі прыгожая.
Гэта дакладна не антыўтопія. У антыўтопіі мы жылі 26 гадоў. І цяпер яна сканчаецца. Клясычныя антыўтопіі рэдка бываюць з добрым канцом. Але наш фінал будзе добры і прыгожы.
— Што вы страцілі за сваю актыўнасьць?
— Нічога. Ціску, пагроз, працоўных страт не было. Я не завязаная на дзяржаву, даўно вырашыла ня мець зь ёй справы. За тыя пару кніг, што выйшлі ў дзяржаўных беларускіх выдавецтвах, я прынцыпова ня брала ганарараў: «працаваць трэба або бясплатна, або за нармальныя грошы». Ня трэба прыніжацца. Мы выдаёмся і зарабляем у Расеі. Таму тут на нас складана націснуць.
— Што вы здабылі праз актыўную пазыцыю?
Фото: «Радыё Свабода»
— Я адкрыла шмат новых выдатных людзей.
Мая інфармацыйная гігіена, уменьне сыстэматызаваць навіны выйшлі на касьмічны ўзровень. Я стала больш разумець і прадбачыць інфармацыйны парадак дня, акрамя, зразумела, фантастычных глупстваў, якія робіць праўладны бок. Але такія рэчы ў прынцыпе немагчыма прадбачыць.
Я ўпэўненая, што ў нашага дзёньніка вельмі добрая літаратурная пэрспэктыва, бо гэта беспрэцэдэнтны фармат. Каштоўнасьць хронік у тым, што яны пішуцца дзень у дзень. Гэта зусім інакш, чым калі б мы зараз пісалі пра падзеі жніўня.
Я мару пра прыгожую кнігу, з плякатамі Цэсьлера, фатаграфіямі рэальных людзей, дакумэнтамі. Я, дарэчы, захавала ўсе ўлёткі з выбараў, што кідалі нам у паштовую скрыню, бо ўжо тады было зразумела, што яны незвычайныя. Кніга абавязкова будзе.
«Сумняваюся, што можна камфортна жыць, калі бачыш перад сабой толькі талерку»
— Ці было гэта таго варта?
Фото: «Радыё Свабода»
— У чым сэнс сёньняшніх выпрабаваньняў і ахвяр? Як сказала Марыя Калесьнікава, сэнс у тым, што людзі здабываюць разуменьне, што ад іх нешта залежыць. Праходзіць вывучаная бездапаможнасьць. Гэта самае важнае. Нават 5% такіх людзей дастаткова, каб пабудаваць тут горад-сад. А ў нас ужо відавочна больш. Таму нашы пэрспэктывы выдатныя.
Вывучаная бездапаможнасьць — страшная рэч. Калі бʼюць шмат разоў па руках, зьнікае жаданьне рыпацца, маўляў, гэта нічога ня зьменіць. І зрабіць першы крок вельмі цяжка. Але калі атрымліваецца, і ты бачыш, што можаш мяняць рэчаіснасьць, — гэта шчасьце, ад якога немагчыма адмовіцца. Для гэтага ўжо трэба ламаць людзей у турмах. Але яны не ламаюцца, бо зьяўляецца ўнутраны стрыжань — ад усьведамленьня сваёй рацыі. Вольнага чалавека немагчыма забіць. Фізычна закатаваць можна. Але зламаць унутры нельга.
Калі гаварыць пра асабісты ўзровень, то я ня бачу ніякіх пераваг тактыкі маўчаньня і «хаты з краю» перад свабодай гаварыць і дзейнічаць. Маўчаць прымушае страх. А страх — вельмі нэгатыўнае і рэгрэсіўнае пачуцьцё.
Многія, да прыкладу, баяцца, што ўсё зьменіцца да горшага. Але гэта абсалютны тупік. Нават з пункту гледжаньня эвалюцыі мы ня можам стаяць на месцы, а павінны пастаянна разьвівацца.
Як толькі пачынаеш замоўчваць праблемы, вылазіць гвалт. Мне здаецца, няма такіх гісторый, калі праблемы замяталі пад дыван і гэта не сканчалася б трагедыяй.
Многія баяцца страціць тое, што маюць, таму робяць выгляд, быццам нічога не адбываецца. Але я сумняюся, што можна камфортна жыць, калі бачыш перад сабой толькі талерку. Мне гэта складана зразумець. Я ня ўмею жыць там, дзе маўчаць.
— Што фармавала вашу ўнутраную свабоду? Назавіце тры галоўныя фактары.
Фото: «Радыё Свабода»
— Назаву два: выхаваньне і час. Мой бацька Барыс Пастарнак — свабодны журналіст, які расправіў крылы падчас перабудовы. Ён працаваў у «Известиях», «Огоньке», цяпер узначальвае расейскае выдавецтва «Время», якое выдае, у тым ліку, Быкава і Алексіевіч. Маючы перад вачыма такі прыклад, немагчыма было жыць інакш.
Так атрымалася, што нашы пакаленьні трапілі ў часовыя шчылінкі свабоды. Маладосьць таты прыйшлася на 60-я, а мая — на 90-я, калі адбываўся гістарычны злом. Мы абмяркоўвалі ўсе зьмены проста на школьных уроках, а іспыты па гісторыі здавалі па выразках са сьвежых газэт, бо падручнікі імгненна састарэлі.
Ці можа літаратура зрабіць чалавека свабодным? Літаратура можа даць інфармацыю, натхніць, дапамагчы разьвіць унутраныя імкненьні. Але калі ўнутры нічога няма, чалавек, прачытаўшы кніжку пра Зою Касмадзямʼянскую, наўрад ці пойдзе зьдзяйсьняць подзьвігі. Уся літаратура пра тое, што трэба быць добрым і ня трэба быць дрэнным. А ці дапамагло гэта?
Раскажу гісторыю з жыцьця. Калі я вучылася прыкладна ў пятай клясе, выйшаў фільм «Пудзіла» па аднайменнай кнізе. І мае аднаклясьнікі пасьля прагляду вырашылі, што цкаваньне — клясная ідэя, і пачалі ладзіць мне байкот. Усе пераламляецца праз уласны вопыт, мазгі, і людзі могуць прыйсьці да дыямэтральна процілеглай высновы, чым тая, што задумвалі пісьменьнікі.
У нас, да прыкладу, ёсьць дзіцячая кніжка «Час заўсёды добры», дзе хлопчык з 80-х трапляе ў 2018, а дзяўчынка з 2018-га — у 80-я. І яны высьвятляюць, што час заўсёды добры, а ўсё залежыць ад цябе. Большасьць чытачоў так гэта і зразумелі. Але былі людзі, якія палічылі, што кніжка пра тое, якія былі выдатныя піянэры 80-х і якія вырадкі сучасныя дзеці, ці наадварот, а некаторыя наогул сказалі, што кніга дэпрэсіўная. Таму я не ўяўляю сытуацыі, калі тэкст мог бы памяняць сьветапогляд.
«Любая сумесная пазытыўная дзейнасьць працуе на барацьбу з рэжымам»
— Ці баіцеся вы сёньня?
Фото: «Радыё Свабода»
— І так, і не. Хацелася б не чакаць званка ў дзьверы. Але немагчыма баяцца нон-стоп. Таму я зьмірылася.
Мяне засмучаюць шматлікія парады зьехаць. Я не хачу, бо гэта мая краіна, мой горад, я тут нарадзілася, люблю Менск. І ня бачу прычын жыць у іншым месцы.
Мяне засмучае, што людзей запалохалі. Увосень мне здавалася, што такую колькасьць запалохаць немагчыма. Аказалася, магчыма.
Мы з Андрэем — падлеткавыя пісьменьнікі, таму часта закранаем тэму цкаваньня, булінгу і ведаем рэцэпт, што рабіць. Трэба ўсім стаць на абарону. Што рабіць, калі, напрыклад, вашу любімую настаўніцу звальняюць? Напісаць калектыўны ліст супраць. Гэта відавочна, але патрабуе мужнасьці. Бо нават сярод тых, хто выходзіў на маршы, былі многія, якія на наступны дзень ішлі на працу і, умоўна, выпісвалі «Советскую Белоруссию» або здавалі грошы невядома на што. Страх перад сілавікамі пераадолелі, а страх пайсьці супраць начальніка, дурных патрабаваньняў — не. Гэта крыўдна.
— Што рабіць сёньня, каб супрацьстаяць злу і несправядлівасьці?
— Не губляць адзін аднаго з поля зроку. Толькі нашае абʼяднаньне дапаможа выстаяць. Калі закрылі магчымасьць хадзіць на маршы, трэба гэта рабіць іншым чынам. Цяпер такая сытуацыя, што не абавязкова займацца палітыкай, каб змагацца з рэжымам. Любая сумесная пазытыўная дзейнасьць працуе на барацьбу зь ім. Сумесна з суседзямі разьбіць кветнік у двары, сабрацца вялікай кампаніяй на дачы...
Самым каштоўным у жніўні было адчуваньне адзінства. Чэргі на выбарчыя ўчасткі, белыя бранзалеты, маршы... Людзі ж нікуды ня дзеліся. Дапусьцім, 10 тысяч зьехалі, 2 тысячы сядзяць, але астатнія ж на волі. І гэтыя мільёны актыўных людзей сядзяць цяпер дома і баяцца. Гэта самае страшнае ў тэроры: выдзіраюць адзінак, а баяцца ўсе. Балюча ўсьведамляць, што гэтая тактыка спрацавала. Але, значыць, нам трэба падняцца яшчэ на адну прыступку.
Як нацыя мы ўжо зрабілі некалькі грандыёзных крокаў уверх. І адно з каштоўных дасягненьняў на гэтым шляху — тое, што мы сёньня не асуджаем Рамана Пратасевіча, бо ён закладнік. Людзі пачалі разумець, што ахвяра не вінаватая. І гэта велізарны зрух у сьвядомасьці грамадзянскай супольнасьці.
У нашай сытуацыі ўвогуле шмат паралеляў з хатнім гвалтам. Часта хатні агрэсар шантажуе ахвяру: будзеш вякаць, пабʼю дзяцей. І мы ўсе цяпер у гэтай сытуацыі: пачнём дзейнічаць — кагосьці пасадзяць. Чаму, дарэчы, спыніліся раённыя маршы? Бо прайшліся адны, а хапаюць рандомных людзей, хто, можа, раней ужо сядзеў па 23.34, але ўжо даўно ня ходзіць. Атрымліваецца, ты кагосьці ўвесь час падстаўляеш.
Калі ты закладнік такой сытуацыі, незразумела, што рабіць, здаецца, выйсьця няма. Але яно ёсьць. І яно ў тым, што нас вельмі многа. І калі зноў абʼяднацца, усё беззаконьне скончыцца значна хутчэй.
Фото: «Радыё Свабода»
Я веру, што мы выйдзем на пераможны марш. І тады, напэўна, я буду бесьперапынна плакаць ад шчасьця і ўсіх цалаваць. Думаю, такая карцінка ў галаве шмат у каго. Як пісьменьніца магу запэўніць, што візуалізацыя —мэтад, які працуе. Усё, што мы актыўна ўяўляем, потым становіцца рэальнасьцю. І калі ў нас нарэшце зьявіцца магчымасьць дзейнічаць, тут усё проста закалосіцца, бо вельмі хочацца, бо наш пратэст першапачаткова быў стваральны.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: "Я ўпэўнены, што ўсё будзе добра - бо з намі Бог"

maintext:
«Я ўпэўнены, што ўсё будзе добра — бо з намі Бог» 1 3.06.2021, 13:20
1,118
Витольд Ашурок
Фото: «Белсат»
Што пісаў у сваіх лістах герой Беларусі Вітольд Ашурак.
Палітвязень Вітольд Ашурак, які нечакана памёр 21 траўня ў шклоўскай калёніі, за месяц да сваёй сьмерці пісаў пра сустрэчу ў турме з жонкай, цяжкі этап наперадзе і «некіношныя» ўмовы ў карцары, куды ён трапіў за беларускую мову. «Радыё Свабода» публікуе два лісты, якімі падзяліліся чытачы.
Без адказу заставалася 27 лістоў
Лісты ад Вітольда перасталі прыходзіць сваякам і сябрам у апошні месяц, акурат зь ягоным пераводам у шклоўскую калёнію 21 красавіка. З новага месца зьняволеньня ён яшчэ пасьпеў напісаць жонцы і сяброўцы. Тады беларусы даведаліся зь ягонага ліста пра жоўтыя нашыўкі для «палітычных» у калёніі № 17.
Ці нехта атрымліваў ад Ашурка паведамленьні са Шклова пасьля гэтага, невядома. Чаму ён не пісаў нічога цэлы месяц да сваёй сьмерці, таксама пакуль няясна. Тыя, хто ліставаўся зь Вітольдам, адзначалі, што ягоныя лісты прыходзілі досыць хутка, пісаў ён шмат, пакуль сядзеў і ў Лідзе, і ў Горадні.
Вядома, што перад этапам з Горадні ў Шклоў у Ашурка заставалася 27 неадказаных лістоў. Ён перадаваў сяброўцы, каб людзі не турбаваліся — ён усім адкажа. Ва ўсіх лістах ён дадаваў «Жыве Беларусь!», і цэнзура гэта прапускала.
«Пераезд можна параўнаць са стыхійным бедзтвам»
Ліст Вітольда Ашурка Кацярыне Талочцы, датаваны 15 красавіка 2021 году.
«Вітаю вас, паважаная Кацярына!
Зь вялікім задавальненьнем атрымаў ваш ліст. Са зьдзіўленьнем адзначыў для сябе, што мой адказ на ваш ліст не дайшоў! Я добра памятаю, што пісаў вам адказ і перадаваў прывітаньні вашым хатнім гадаванцам Шэльме і Джэкману!
Так што прашу вас не злавацца на мяне.
Што тычыцца мяне, то жыцьцё маё ў турме ня вельмі багатае на падзеі! Бывае, што праходзіць некалькі дзён, а нічога наогул не адбываецца.
Як вы заўважылі, на дадзены момант я чакаю „пераезду“ ў калёнію. Пераезды і ў звычайным жыцьці рэч ня вельмі прыемная, а ў турме, дзе ты нічога не кантралюеш, дык і ўвогуле пераезд можна параўнаць са стыхійным бедзтвам! І безумоўна, што самае непрыемнае — бясконцыя шмоны. Напрыканцы акуратна складзеная ў дарогу сумка нагадвае бамжацкую торбу, дзе кожная рэч ляжыць дагары нагамі.
Пазаўчора да мяне на „сьвіданку“ прыяжджала мая жоначка Вольга. Прыемна было яе пабачыць і пагаварыць. Дзьве гадзіны праляцелі як пяць хвілін! Не паверыце, шаноўная Кацярына!))) Толькі рука забалела трымаць тэлефонную трубку.) Напрыканцы папрасіў жонку наступным разам захапіць з сабою скотч, каб прывязаць тэлефон да галавы!))) Карацей, жартавалі і рагаталі на ўсю турму!
Зь іншых адметных падзей — сьвяткаваньне Вялікадня ў карцары. Зразумела, што гэта выйшла не наўмысна. Я наконадні пасварыўся з адным ня надта разумным чалавекам. Ён зьдзекаваўся зь беларускай мовы, і я ня мог прамаўчаць. Узьнікла сварка, і ўрэшце я атрымаў 5 сутак арышту.
Халера яго бяры, з гэтым арыштам! Але і ўмовы не кіношныя. Проста пустая камэра зь мінімумам асабістага адзеньня і рэчаў. Ды матрац толькі на час сну. А так — звычайны стан арыштанта.
Самота мяне не палохае. Я нават і ўдзячны адміністрацыі, што падчас Велікодных сьвятаў я атрымаў рэдкую магчымасьць пабыць сам-насам са сваімі думкамі, упарадкаваць іх, пераасэнсаваць апошнія падзеі...
Адзінае, што правілы не дазваляюць пакідаць у карцары малітоўніка, то я маліўся па памяці.
А як вы пажываеце, шаноўная Кацярына? Ці ўсё добра ў вас? Ведаю, што ня мне адному вы дасылаеце лісты салідарнасьці. Дзякуй вам, шаноўная! Вы маеце вялікае сэрца патрыёта.
Вельмі шкадую, што наш шалёны час вымагае ад нас быць пільнымі, бо вораг імкнецца дыскрэдытаваць ідэю салідарнасьці і пасварыць нас адно з адным. Гэта вельмі сумна. Але я перакананы ў тым, што наш розум, нашая ідэя нарэшце пераможа! Бо я бачу ў вашай асобе чыстага чалавека, які ні ў якім разе ня здрадзіць сваім перакананьням.
Калі я прыеду ў калёнію, то абавязкова адпішу вам! Моцна-моцна абдымаю вас, шаноўная пані Кацярына! Перадаю прывітанкі вашым гадаванцам Джэкману і Шэльме!
З павагай да вас, Вітольд.
15.04.2021
Жыве Беларусь!
P.S. Будзь пільнай!»
«Я ўпэўнены, што ўсё будзе добра. Бо з намі Бог»
Ліст ад Вітольда Ашурка Ганьне, датаваны 13 красавіка 2021 году.
«Вітаю вас, паважаная Ганна!
Прабачце за тое, што замарудзіў з адказам, бо з 03.04 па 08.04 адбываў дробнае пакараньне ў карцары і ня меў магчымасьці адпісаць вам. Але зараз усё ўсталявалася.
Адзначу, што мне было прыемна атрымаць ваш ліст і малюнак. Адразу відно, што маеш справу з творчай асобай! Увогуле, зазначу, што ў наш час эпісталярны жанр (і ўвогуле, шырэй — эпісталярная культура) напаткалі прыемныя зьмены. Ён узбагаціўся прыемнымі дробязямі — адмысловай паперай, малюнкамі, налепкамі, маркамі, цікавымі тэматычнымі канвэртамі і інш.
30 гадоў таму, калі я служыў у войску і актыўна карыстаўся ліставаньнем, нічога гэтага не было. Нават смайлікаў :))) Лісты выкарыстоўваліся як сродак перадачы інфармацыі. Цяпер ня тое!)) Зараз разам з інфармацыяй мы шырока выкарыстоўваем новыя сродкі (і „фішачкі“!), каб перадаць ня толькі інфармацыю, але і наш настрой, і нашыя пачуцьці. Гэта выдатна!
Сёньня мне прынесьлі паперу, што маю апэляцыю не задаволілі. Гэта азначае, што хуткім часам мяне перавядуць у калёнію. Я зусім ня меў ілюзіі наконт людзкасьці судоў і тым больш не прасіў і не спадзяваўся на літасьць. Мне і не патрэбная літасьць ворагаў, якіх я маюся перамагчы!
Мая задача палягала ў тым, каб як мага даўжэй заставацца ў горадзенскай турме і дапамагаць „палітычным“, якія трапляліся мне. Збольшага я сваю задачу выканаў. Цяпер пасьля 18 красавіка мяне накіруюць на месца „адседкі“. Будзем бачыць, як там будзе далей. Але я ўпэўнены, што ўсё будзе добра. Бо з намі Бог!
Сёньня 13 красавіка, і зноў за вакном непагадзь. ))) Гэтыя вясновыя „арэлі“ з пацяпленьнем і пахаладаньнем вельмі сымбалічныя для нас сёньня. Усе мы прагнем сонца і цяпла, але зіма яшчэ чапляецца сваімі сінімі пазногцямі і ня хоча сыходзіць. Але час на нашым баку. )))
Я перакананы, што мы вытрымаем усе выпрабаваньні і вы вернецеся да сваіх любімых заняткаў у галіне мастацтва! Дарэчы, ваш малюнак мне вельмі спадабаўся. Дай Бог здароўя вам і вашай сям’і! Беражыце сябе, калі ласачка!
З павагай да вас, Вітольд.
13.04.2021
Жыве Беларусь!»
Палітвязень Вітольд Ашурак нечакана памёр у калёніі 21 траўня. Сваякам сказалі, што ў яго спынілася сэрца. Жонка Вітольда Ашурка сказала журналістам, што муж раней ніколі ня меў праблемаў з сэрцам.
Пазьней улады апублікавалі кадры са шклоўскай калёніі № 17, на якіх меркавана апошнія хвіліны жыцьця палітвязьня Вітольда Ашурка. Запіс выклікаў шматлікія пытаньні ў родных, сяброў, лекараў і былых палітвязьняў, якія знаёмыя з умовамі ўтрыманьня ў шклоўскай і падобных калёніях.
25 траўня сваякі Ашурка атрымалі ў Шклове цела памерлага. У Вітольда была забінтаваная галава ад макаўкі да носа.
У пасьведчаньні аб ягонай сьмерці пазначана, што прычына неўдакладненая.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: "Людзі, якія выпраменьваюць любоў, абавязкова перамогуць"

maintext:
«Людзі, якія выпраменьваюць любоў, абавязкова перамогуць» 1 9.06.2021, 16:45
1,500
За сваё жыццё Галіна Гулянкова не раз пераканалася: любому чалавеку, які ідзе супраць сумлення, гэта вяртаецца.
У сакавіку Галіна Гулянкова адсядзела 20 сутак на Акрэсціна за тое, што чытала ў электрычцы кнігу Васіля Быкава. Да таго жанчына ўжо адбывала 7 сутак, а агулам за час паслявыбарчых пратэстаў яе затрымлівалі чатыры разы. Спадарыні Галіне аперавалі рак, яна назіраецца ў дактароў і пастаянна прымае лекі, піша для «Новага часу» Дзіяна Серадзюк.
Але, нягледзячы на рэпрэсіі і стан здароўя, пенсіянерка (шчыра кажучы, язык не паварочваецца так называць гэтую элегантную і жыццярадасную жанчыну) працягвае насіць белае з чырвоным, ходзіць на судовыя пасяджэнні і не сумняваецца, што перамога абавязкова будзе.
«З прыходам Лукашэнкі не адчула розніцы паміж савецкім ладам і дэмакратыяй»
Галіна Гулянкова не пагаджаецца з тым, што пенсіянеры заўжды былі лаяльныя да Лукашэнкі.
— Даволі даўно існавала пэўная група пенсіянераў, якіх не задавальняла гэтая ўлада. Проста аб’яднацца яны ніяк не маглі. А цяпер гэта адбылося дзякуючы найперш Інтэрнэту і нашым лідарам — тая ж Ніна Багінская, Ян Грыб. Пры гэтым у нас вельмі розныя катэгорыі пенсіянераў: і прафесары, і прыбіральшчыцы, і працоўныя — уяўляеце, які пласт людзей? Нас 5 000 чалавек у нашым пенсіянерскім чаце.
Спадарыня Галіна нарадзілася ў Мінску, але ў 3-гадовым узросце з’ехала, паколькі тата быў вайсковец. Вярнулася ў Беларусь яна ў 24 гады. Галіна з маладосці зразумела, што савецкая сістэма нічога добрага не нясе, бо там усё трымалася на страху. Яна ўзгадвае, як аднойчы ёй не дазволілі выйсці замуж за фіна.
— Мы пазнаёміліся ў 1981 годзе, тата тады служыў у Будапешце, займаў высокую пасаду, муж сястры з’ехаў працаваць на сяміпалацінскі палігон на сакрэтную працу. Мяне папярэдзілі, што фіны — гэта нашы страшныя ворагі, а паколькі я ведаю замежную мову, то магу стасавацца са шпіёнамі. Таму, калі я выйду замуж за фіна, страцяць працу і бацька, і муж сястры. Давялося адмовіцца ад сустрэч і замужжа. А ў маёй сяброўкі бацька служыў у КДБ. І ёй забаранілі са мной камунікаваць.
Галіна Гулянкова зазначае, што з прыходам Лукашэнкі яна не адчула розніцы паміж савецкім ладам і дэмакратыяй. Адзінае — у крамах сталі прадавацца прадукты, якіх раней не было.
— Я працавала на «Гарызонце», у нас заўжды былі разнарадкі — колькі ад кожнага аддзелу пойдзе людзей на дэманстрацыю. Нам давалі за іх прэміі альбо адгулы — гэта было пры савецкай уладзе і пазней. Гэта было так сорамна! Разумееце, цяпер мы ходзім самі (на акцыі пратэсту і салідарнасці), нам за гэта ніхто не плаціць, гэта покліч душы і гэта так радасна!
За палітычнай сітуацыяй спадарыня Галіна таксама пачала сачыць і нават удзельнічаць у ёй задоўга да 2020-га. Так, у 2010 годзе яна ўваходзіла ў штаб кандыдата ў прэзідэнты Уладзіміра Някляева.
— Я разумела, што ён не пераможа, але ён хоць нешта спрабаваў рабіць. Як кажуць, лепш зрабіць хоць маленькае нешта, чым вялікае нішто.
Не выходзіць з дому без лекаў, зубной шчоткі і пасты
Выходзячы на пратэсты, Галіна была гатовая да таго, што яна можа сутыкнуцца з рэпрэсіямі. Першым з арыштам сутыкнуўся яе сын, які 29 жніўня набыў у глуханямога бел-чырвона-белы сцяжок і проста паклаў яго ў кішэню. Але да яго падышлі пяцёра сілавікоў і забралі на 5 сутак, 4 з якіх ён адбыў на Акрэсціна і суткі — у Жодзіне.
— Першы раз, калі мяне ўзялі, быў самы страшны. Гэта быў жаночы марш 19 верасня. Нас адмыслова туды завялі, да «Айсберга» на Сурганава, хаця мы збіраліся ісці да Камароўкі. Але чамусьці павярнулі туды. А там — ужо аўтазакі. Адной дзяўчыне сказалі, што, калі яна не пойдзе, зламаюць руку, — узгадвае жанчына. — Мы ехалі ў аўтазаку і падтрымлівалі адна адну, асабліва жанчыны ва ўзросце. Многія дзяўчаты плакалі, бо ў памяці яшчэ былі жывыя сведчанні, як збівалі і катавалі ў аўтазаках. А потым нас прывезлі ў Заводскае РУУС, і там быў яшчэ адзін аўтазак. І мы, як у час вайны, крычалі адна адной цераз кратаваныя вокны: «Дзяўчаты, трымайцеся, мы з вамі, усё будзе добра!» Потым нас перавялі ў іншыя аўтазакі, дзе былі «стаканы». Мы ехалі ўчатырох у адным «стакане», разлічаным на двух чалавек.
Жанчын прывезлі ў Цэнтральнае РУУС, спадарыня Галіна зазначае, што там да затрыманых ставіліся карэктна. Таму яна не верыць, што Рамана Бандарэнку забілі там. Увечары Галіну Гулянкову выпусцілі без складання пратакола.
Але з тых часоў жанчына не выходзіць з дому без неабходных лекаў і зубной шчоткі з пастай. Нават на інтэрв’ю яна прыйшла з «трывожным наборам».
Другі раз Галіну затрымалі літаральна праз тыдзень, і тады ёй прысудзілі 20 базавых штрафу.
Трэцяе затрыманне адбылося 23 снежня, калі жанчыны сталага веку сабраліся ля Камароўскага рынка са сцягамі і транспарантамі і пайшлі маршам з патрабаваннем новых выбараў — бо напярэдадні Лукашэнка «паабяцаў», што яны будуць. Галіна Гулянкова трымала вялікі сцяг. Паводле яе слоў, чалавек, якому давалі па рацыі ўказанне затрымліваць, адказваў свайму камандаванню, што ўжо ўсе разыходзяцца — і браць няма каго. Але Галіну ў выніку давялося затрымаць, бо яна была са сцягам. Паколькі жанчыну да гэтага затрымлівалі ўжо двойчы, гэтым разам ёй прысудзілі 7 сутак арышту.
Наступнае затрыманне — у электрычцы з томікам Быкава, якім жанчына захапляецца і лічыць яго прарокам беларускага народа, — скончылася ўжо 20-сутачным арыштам. Паводле слоў суразмоўцы, яе абурыла не столькі затрыманне за чытанне беларускамоўнай кнігі і нават не сам тэрмін, які ёй прысудзілі, а тое, што «мы цяпер зусім бяспраўныя».
— На станцыі да мяне падышоў «рыбак», але ў яго была вельмі характэрная знешнасць. І ён мне кажа: «Пройдземце». Я не стала нават запытваць дакументы, бо зразумела, хто гэта, і прайшла ў бус. Але калі на судзе міліцыянер, якога я ўпершыню ўбачыла ў Партызанскім РУУСе, сцвярджаў, што яны мяне цягнулі ўдваіх, а я ўпіралася і аказвала супраціў, я прапанавала суддзі паглядзець запісы з відэакамер. Суддзя сказаў, што гэта неістотна, і я зразумела, што мы ўсе ў такім становішчы — той жа Бабарыка, які нічога не здзяйсняў, той жа Севярынец, тыя ж рабяты, якія прыходзілі на пачатак працэсаў і іх затрымалі. Мы ж нічога такога не зрабілі, каб здрадзіць Радзіме! Разумееце, нас жа вучылі не ілгаць. Я не ўяўляю, чаму гэта адбываецца і чаму ўвайшло ў норму. Я гэтаму міліцыянту так і сказала: «Як вы спіце? Гэта ж ілжэсведчанне!»
Лічылі дні і ночы да вызвалення — «як у гатэлі»
Спадарыня Галіна гаворыць, што перажыць 20 сутак у зняволенні для яе аказалася не так складана — найперш дзякуючы кампаніі ў камеры.
— Такія цудоўныя людзі, цвет нацыі! Я да сёй пары падтрымліваю з імі адносіны, мы сябруем, і я атрымліваю ад гэтага задавальненне, — распавядае Галіна Гулянкова пра сукамерніц. Да слова, у камеры на 6 месцаў было 11 жанчын, 66-гадовая спадарыня Галіна была найстарэйшай.
Суразмоўца распавядае пра ізалятар так, што на хвіліну можа скласціся ўражанне, нібыта там — казка наяве. Але насамрэч проста гэтая жанчына сама выпраменьвае святло і любоў і ва ўсіх жыццёвых абставінах стараецца знаходзіць нешта добрае. І знаходзіць — нават у турме.
— Наверсе ляжала жанчына ў такім прыгожым белым паўшубку, — працягвае распавядаць пра сукамерніц спадарыня Галіна. — Яны разам з мужам ставілі подпісы пад зваротам да свайго дэпутата аб тым, што трэба зрабіць у іх акрузе. Прыехаў бус і іх забраў: яна аказалася ў адной камеры, муж — у суседняй. На 8 Сакавіка ён намаляваў і даслаў ёй паштоўку. У іх прозвішча Зайцавы, і ён намаляваў такога прыгожага зайца з морквай і напісаў: «Зайцы заўжды побач».
Прыводзілі ў камеру і жанчын, якіх этапавалі ў ЛПП, яны вельмі дзівіліся, што ў «палітычных» не было падушак, матрасаў і пасцельнай бялізны. А яшчэ дзівіліся таму, што з імі дзяліліся ўсім тым, што перадавалі ў перадачах.
— Калі цвярозыя — гэта нармальныя жанчыны, з імі можна размаўляць. Яны распавядалі, якія жахлівыя ўмовы ў ЛПП. Адна жанчына сказала, што ў мінулы раз яна 8 месяцаў разам з іншымі жанчынамі грузіла бярвенні, гэта было вельмі цяжка.
Тады, у сакавіку, жанчынам яшчэ даходзілі некаторыя лісты, можна было чытаць, разгадваць крыжаванкі. Гэтым, а таксама пастаяннай прыборкай у камеры ды раўнюткім складаннем «бакалеі» з перадач на паліцах, і бавілі час. А потым — «як у гатэлі» — лічылі, колькі дзён і начэй засталося да вызвалення.
— Самае жахлівае — што ты замкнёны ў гэтай прасторы. Нас не выводзілі на вуліцу. Але чалавечы арганізм прывыкае да ўсяго. Нядаўна мы з сястрой ляцелі адпачываць, і ў нас быў вельмі нязручны рэйс: давялося ноччу 7 гадзін прасядзець у аэрапорце. Я лягла на крэсле (а на Акрэсціна я спала на падлозе), накрылася курткай і заснула. А сястра здолела толькі 20 хвілін паспаць.
«Тэлефануюць і кажуць — “расстраляйце”, “забярыце”, “знішчыце”»
Як мы прыйшлі да таго, што той жах, у якім жыве беларускае грамадства апошні год, стаў нормай? Галіна Гулянкова мяркуе, што сярод сілавікоў гэта было нормай заўжды, проста людзі пра гэта не ведалі і не адчувалі так моцна на сабе.
На думку спадарыні Галіны, заўжды існавала і працягвае існаваць частка людзей, якія не лічаць здзек, здраду, прыніжэнне і нават забойства ненармальным.
— Я з жахам узгадваю часы рэпрэсій. У мяне дзядуля па кудзелі быў рэпрэсаваны. А дзядуля па мячы паходзіў з Заходняй Беларусі, ніводнага сваяка з яго боку не засталося ў жывых, — гаворыць Галіна Гулянкова. — Мой дзед па маці, Грыцан Фёдар Яўгенавіч, быў узнагароджаны імянной шашкай ад Будзёнага. Ён быў камуністам, верыў у бальшавізм, у яго было чацвёра дзяцей. Але ў 1934 годзе па яго прыйшлі. Арыштавалі… Пазней мы даведаліся, што вельмі доўга катавалі, але ён не зламаўся — не паставіў ніводнага подпісу, не назваў ніводнага прозвішча. Таму яму не змаглі паставіць у віну ўдзел у злачыннай групе, далі 10 гадоў і адправілі будаваць Волга-Балт. Колькі людзей там загінула! Бо індустрыялізацыя адбывалася за кошт бясплатнай рабскай сілы. Я да сёй пары не магу Сталіну гэтага дараваць.
Засталіся дзве сястры, бабуля памерла. Як дзеці ворага народа яны не маглі хадзіць у школу, іх адзенне рвалі, выкідалі. Але ж нехта данёс? Значыць, такія людзі былі, яны і цяпер ёсць, і гэта ўхваляецца, — зазначае суразмоўца.
А вось яшчэ адна сямейная гісторыя спадарыні Галіны: яе тата, які ўсё жыццё марыў быць вайскоўцам, даслужыўшыся да звання капітана, аднойчы быў выкліканы ў асобы аддзел і атрымаў прапанову даносіць на таварышаў. Ён адмовіўся — і амаль 10 гадоў заставаўся капітанам, хаця многія за гэты час паспелі прасунуцца па кар’ернай лесвіцы. Але ў выніку бацька ўсё роўна здолеў сысці з войска ў званні палкоўніка і пры гэтым не запляміць свой гонар.
— Ён дажыў да 90 гадоў. Дарэчы, як толькі ён бачыў па тэлебачанні Лукашэнку, адразу пераключаў — ён яго не прымаў, — зазначае Галіна Гулянкова.
І ў той жа час — нядаўні прыклад, калі падчас аднаго з восеньскіх маршаў пратэстоўцы пабеглі хавацца ад сілавікоў у пад’езд, але адтуль выйшла бабулька і «здала» ўсіх 25 чалавек.
— Колькі ні запытвалася сярод «нашых», ці змаглі б яны так паступіць у дачыненні да «ябацек», — усе гавораць, што не, — дзеліцца жанчына. — Міліцыянт, які ў снежні прыходзіў да мяне на «гутарку», бо яму трэба было «адрэагаваць», казаў: «Вы не ўяўляеце: нам тэлефануюць і такія рэчы кажуць — “расстраляйце”, “забярыце”, “знішчыце”». Як правіла, так робяць людзі неадукаваныя альбо хворыя. Бо калі ты сваю пазіцыю адстойваеш, гэта трэба рабіць з гонарам. Нармальныя людзі разумеюць, што ў краіне адбываюцца падзеі, для якіх прыйшоў час.
— Мне здаецца, што людзі, якія выпраменьваюць любоў, не могуць не перамагчы. Любоў і дабрыня ратуюць свет. Не пакаранні, не забойствы, а любоў, — перакананая спадарыня Галіна.
Яна распавядае, што бацькі ніколі не білі яе, не прыніжалі, жылі ў любові, таму яна не разумее, як можна здзекавацца з людзей, і не прымае гвалту.
Суразмоўца ўзгадвае эпізод, калі яна сядзела на Акрэсціна, усім прынеслі перадачы, а ёй — не. І ноччу яна плакала, думаючы, што здарылася, калі дзеці нічога ёй не перадалі. Але а сёмай раніцы нечакана ахоўнік выклікаў яе і перадаў перадачу — аказваецца, яе чамусьці адразу прынеслі ў ЦІП, хаця жанчына сядзела ў ІЧУ.
— І ў мяне так шчыра і адвольна вырвалася: «Дзякуй вам, які вы добры чалавек!» Гэты ахоўнік так збянтэжыўся, а потым усё запытваўся: «Дзяўчаты, можа, вам дабаўкі? Ці ёсць у вас асадкі?» Такі клопат — толькі за тое, што яму сказалі, што ён добры чалавек. Я лічу, што сярод іх шмат недалюбленых, я чула, як іх прыніжае кіраўніцтва. Пры мне прыніжалі іншага чалавека — і мне было непрыемна, я не магу гэтага пераносіць. Нельга прыніжаць людзей. Але што мы бачым з экранаў тэлевізараў?..
«Я не магу дараваць сабе, што забілі нашых рабят»
Апроч любові Галіне Гулянковай надае моцы яшчэ адна рэч: жанчына кажа, што не можа здрадзіць тым, хто загінуў і тым, хто сядзіць у турмах.
— Я не магу здрадзіць тым, хто загінуў і хто бязвінна сядзіць у турмах. Я сядзела ў турме, але ў мяне было святло напрыканцы тунеля, я ведала, што я выйду. Але калі я ведаю, што людзям даюць такія дзікія тэрміны, у якіх яны ўмовах утрымліваюцца — гэта дае мне моцы, бо я нясу за іх адказнасць.
Я не магу дараваць сабе, што забілі нашых рабят, і мы яшчэ не ведаем, колькі насамрэч. Я кладуся спаць з думкамі пра гэта — што людзей няма. І як мы можам здрадзіць іх памяці? Я думаю, што, калі я супакоюся, я буду пакутаваць, калі буду паміраць, — працягвае жанчына. — Рому Бандарэнку было столькі ж гадоў, колькі майму малодшаму сыну. Я не падзяляю дзяцей на сваіх і чужых. Калі я ўяўляю, якія пакуты пераносілі гэтыя хлопцы, у мяне ўнутры ўсё сціскаецца. Я не магу атрымліваць асалоду, ежа мне нясмачная. Я схуднела на сем кілаграмаў.
Жанчына прызнаецца, што не можа зразумець адну рэч: у чыноўнікаў ёсць дзеці, але чаму ў іх разуменні іх дзеці — гэта дарунак, які трэба берагчы, а з астатніх дзяцей можна здзекавацца?
— У мяне перад вачыма дзяўчына, якая пабыла з намі ў камеры літаральна паўгадзіны, Насця. У яе нехта сядзеў на «Валадарцы», і ў дзень, калі яе затрымалі, павінен быў быць суд. Насця перажывала, што яе сябар на судзе яе не пабачыць. Яна паспрабавала напісаць яму запіску, каб перадаць праз таго, хто выходзіў, але там жа паўсюль камеры, гэта ўбачылі і не далі ёй гэтага зрабіць. А потым яе перавялі ў карцар, дзе яна правяла 8 сутак, — з болем узгадвае суразмоўца.
Трэба працягваць быць салідарнымі
Нягледзячы ні на што ў жанчыны не згасае вера, што дабро перамагае. За сваё жыццё яна не раз пераканалася: любому чалавеку, які ідзе супраць сумлення, гэта вяртаецца.
Спадарыня Галіна лічыць, што нам варта працягваць быць салідарнымі: падтрымліваць палітвязняў, пісаць ім, пераводзіць грошы, хадзіць на суды. Яна на сабе зведала, наколькі важная падтрымка ад знаёмых і незнаёмых людзей. Яшчэ калі затрымалі яе сына, на дапамогу прыйшлі валанцёры. Потым, сама знаходзячыся ў зняволенні, спадарыня Галіна змагла атрымаць некаторыя лісты ад тых, хто яе падтрымліваў, хоць далёка не ўсе. Затое калі жанчына вярнулася дадому, яе паштовая скрыня была літаральна заваленая лістамі салідарнасці, у тым ліку з-за мяжы. На жаль, некаторыя з іх былі ўскрытыя па патрабаванні мытні, і пры гэтым мытнікі пашкодзілі месцы, дзе былі напісаныя зваротныя адрасы. Таму некаторым адрасатам жанчына не змагла даслаць адказы.
Сама спадарыня Галіна таксама ўдзельнічае ў розных кампаніях салідарнасці. Сярод іншага, жанчына рэгулярна наведвае працэс над Віктарам Бабарыкам. Яна гаворыць, што пакуль там прысутнічаць досыць цяжка, бо на пасяджэннях зачытваюць пералік усяго, што рабіў банк.
— Але Віктар Дзмітрыевіч вельмі сабраны, вельмі прыязны, ён нам усміхаецца, мы паказваем яму сэрцайкі. Ён не зламаны. У мяне няма адчування адчаю ад працэсу, бо я ведаю, што гэта ўсё — няпраўда.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Старажытны Тураў - гэта вёска Юравічы?

maintext:
Старажытны Тураў - гэта вёска Юравічы? 21.06.2021, 17:45
2,784
Юравічы. Фота: Сяргей Плыткевіч, planetabelarus.by
Нечаканая версія пра факты са школьнага падручніка.
Любы беларускі школьнік ведае, што самы старажытны горад Беларусі — Полацк, другі пасля яго — Тураў. А вось археолаг Алег Іоў сцвярджаў, што летапісны Тураў знаходзіўся на тэрыторыі аграгарадка Юравічы. Nn.by pасказвае пра яго аргументацыю.
Тураў упершыню згадваецца ў летапісы пад 980 годам: «Гэты Рагвалод прыйшоў з-за мора і трымаў уладу сваю ў Полацку. А Тур трымаў уладу ў Тураве, ад яго ж і тураўцы атрымалі сваю назву».
Надалей Тураў заставаўся адным з цэнтраў старажытнай Русі. Тут правіў князь Святаполк Акаянны, які — згодна з летапісам — забіў сваіх братоў Барыса і Глеба (пазней іх назвалі святымі). Тут было створана епіскапства, жыў знакаміты Кірыла Тураўскі, было створана Тураўскае Евангелле.
Пасля нашэсця татара-манголаў у сярэдзіне XIII стагоддзя Тураў пачаў згасаць, цэнтрам княства стаў Пінск (нездарма ў падручніках пішуць пра Турава-Пінскае княства).
Цяпер Тураў — адзін з самых маленькі гарадоў Беларусі, яго насельніцтва — 2700 чалавек.
Акрамя летапісных звестак, важную ролю ў замацаванні аўтарытэта Турава адыграў археолаг Пётр Лысенка. У 1960-я гады ён адкапаў падмурак вялікай праваслаўнай царквы XII стагоддзя. Але больш раннія знаходкі, якія датаваліся б X стагоддзем ці пачаткам XI стагоддзя, вучоныя не знайшлі.
Вось тут у справу ўступіў археолаг Алег Іоў. Даследчык, які памёр 18 чэрвеня 2021 года, стаў вядомы сваім удзелам у даследаванні Курапатаў.
Алег Іоў
Але справай яго жыцця была археалогія беларускага Палесся. У прыватнасці, ён з 2004-га раскапваў аграгарадок Юравічы, што ў Калінкавіцкім раёне.
Юравічы таксама вядомыя з падручніка. Менавіта тут знаходзіцца самая старая у Беларусі стаянка першабытнага чалавека (26 тысяч гадоў таму).
Ужо ў Сярэднявеччы там пабудавалі езуіцкі манастыр.
У Юравічах Іоў даследаваў гарадзішча, адно з самых вялікіх у Беларусі па плошчы — каля 8 га. Яго частка нагадвае дзядзінец — цэнтральную частку горада.
Таксама ў Юравічах знайшлі манеты, частку коннай збруі, наканечнік ножнаў скандынаўскага паходжання.
Калі меркаваць па знаходках, у Юравічах існаваў вялікі горад, але ў летапісах пра яго нічога невядома.
Таму Алег Іоў пранаваў наступную версію:
а што, калі старадаўні Тураў знаходзіўся ў Юравічах? Тады ўсё сыходзіцца: скандынаўскія знаходкі якраз датуюцца X-XI стагоддзямі, калі ў летапісах згадваецца Тураў. Да таго ж Рагвалод і Тур, магчыма, былі вікінгамі.
Але ж што рабіць з назвай Юравічы?
Побач з вёскай калісьці працякала рака Тур’я (цяпер гэта канал). Маўляў, менавіта ад яе горад і атрымаў назву. Пазней жа ён атрымаў сучасную назву, каб абгрунтаваць легенду аб заснаванні горада.
Ці мог горад «пераехаць»? Так, мог. Напрыклад, старажытныя Смаленск і Разань знаходзіліся ў іншых месцах, чым цяпер.
Чаму адбыўся «пераезд»? Магчыма, праз тое, што Святаполк Акаянны прайграў барацьбу за ўладу і яму давялося бегчы. Але гэта толькі версія.
Зрэшты, пакуль такой версіяй з’яўляецца і ўся канцэпцыя Іова. Але выглядае яна вельмі цікава. Калі ў Тураве так і не з’явяцца новыя знаходкі, справа за даследчыкамі Юравічаў.
«Нават будучы ўжо цяжка хворым, інвалідам, [Іоў] працягваў ездзіць на археалагічныя раскопкі ў Юравічы, а мы яму ў гэтым радасна дапамагалі. (…)
Я быў абсалютна перакананы, што менавіта ў гэтым годзе Алег Вільгельмавіч знойдзе той доўгашуканы археалагічны доказ, які канчаткова пацвердзіць яго гіпотэзу пра лакалізацыю летапіснага Турава,— напісаў у фэйсбуку гісторык Яўген Малікаў. — Цяпер гэта справа ўжо наступных пакаленняў даследчыкаў».
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Владимир Халип
Ирина Халип
Артем Черников
Андрей Санников

maintext:
Аб’яднанне АББА ладзіць летнік у Краснагрудзе 26.06.2021, 21:40
1,360
Ён арганізаваны для дзяцей, якія вучаць беларускую мову.
Аб’яднанне АББА ў карысць дзяцей і моладзі, якія вывучаюць беларускую мову, зараз ладзіць у Краснагрудзе летнік. Ён арганізаваны для дзяцей, якія вучаць беларускую мову ў школе №4 у Беластоку.
«Радыё Рацыя» гутарыць з настаўніцай беларускай мовы Алінай Ваўранюк:
– Тут у пары крокаў ад нас Літва. Са мной таксама працуе настаўніца Тамара Карнялюк. Вельмі шкада, што вы не можаце ўбачыць усю тую прыгажосць, якая вакол нас! Упершыню мы паехалі так далёка – на поўнач нашага ваяводства. Сваю беларускую культуру мы добра ведаем, а зараз будзем пазнаваць бліжэй культуру нашых суседзяў, нашых сяброў – літоўцаў, якія жывуць тут, у Польшчы. Такіх жа аўтахтонаў, як і мы. Мы паедзем у Сэйны, наведаем там літоўскую школу. Таксама ў аўторак збіраемся паехаць у Пуньск. Там наведаем Дом літоўскай культуры.
- Ці ахвотна вучні збіраюцца на такія летнікі?
- Вельмі ахвотна. Калі ў мінулым годзе гэты летнік не адбыўся з-за пандэміі, і зараз я прапанавала дзецям паехаць, то быў адзін вялікі крык радасці. Хачу адзначыць, што летнік адбываецца, дзякуючы фінансавай падтрымцы Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі, бо калі б не гэтая дапамога, то летнік быў бы страшэнна дарагі для нашых вучняў.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: "Павел Севярынец глядзеў у сэрца народа"

maintext:
«Павел Севярынец глядзеў у сэрца народа» 1 26.06.2021, 20:47
2,490
Прычым народ для яго - усе тыя, хто жыў тут ад пачатку пісьменнасці і дзяржаўнасці.
Гэтай вясной Павел Севярынец атрымаў сем гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму. Падчас шматдзённага судовага працэсу ён прынцыпова маўчаў, піша для novychas.by Аляксей Шэін. Толькі ў сам дзень абвяшчэння прысуду, калі ў будынак урэшце пусцілі журналістаў і сваякоў, «завёў» залу, стоячы за кратамі: «Верым! Можам! Пераможам!». Маўчаў ён і да суда, адмаўляючыся даваць паказанні на допытах. А калі ў яго запатрабавалі адказу, то заявіў: «Я ўжо ўсё сказаў у сваіх кнігах».
Як пісалася гэтая кніга?
Кніг у Паўла, і праўда, шмат. Галоўная з іх – «Беларусалім». Тры часткі рамана, у якім зло і дабро змагаюцца за Беларусь і ў сэрцах саміх беларусаў. Павел пісаў гэтую кнігу пятнаццаць гадоў, з 2005-га па 2020-ы.
Зрэшты, яна магла да нас і не дайсці.
Умовы, у якіх ствараўся раман, былі самыя розныя: СІЗА КДБ; «хімія» ў Малым Сітна, дзе Павел адбываў першае пакаранне; затым, праз некалькі гадоў, – «хімія» ў Купліне. Вядома, усё пісалася ад рукі, на аркушах паперы, у адным асобніку. Аднойчы, пры чарговым ператрусе, увесь чарнавік рамана – сотні старонак – канфіскавалі. Здавалася, кніга згубленая. Але, пасля міжнароднага заступніцтва, улады ўсё-такі вярнулі рукапіс.
Другі раз канфіскоўвалі, калі Павел сядзеў на Акрэсціна. «Рукапіс забралі, нягледзячы на мае пратэсты, – пісаў Павел у заяве ў Генеральную Пракуратуру. – У той жа дзень я напісаў заяву на імя начальніка ЦІП, якую перадаў дзяжурнаму на праверцы. Адказу на сваю заяву я так і не атрымаў. Больш таго, на наступнай праверцы супрацоўнікі ЦІП дэманстратыўна раскідалі аркушы белай паперы з маіх рэчаў па ўсёй камеры і патапталіся па іх ботамі».
Аддалі канфіскат (цалкам нечакана) толькі падчас наступнай Паўлавай адсідкі.
Другая частка рамана «Беларусалім», якая называецца «Сэрца святла», была надрукаваная ў чэрвені 2020 года. Прэзентацыя прайшла без аўтара. На той час Павел ужо амаль месяц як знаходзіўся ў турме.
Пра што «Беларусалім»?
Перадусім гэты раман – пра беларусаў і іх гістарычнае пакліканне. Хрысціянскае бачанне свету мае на ўвазе, што гэты свет не бессэнсоўны. Ён – рацыянальны. Усё, што створана, створана для нечага, мае мэту, і ва ўсім ёсць сэнс. Праз свой раман Павел асэнсоўвае пакліканне беларускага народа і дзеліцца разуменнем гэтага паклікання.
Яшчэ гэта кніга пра закаханасць у Бога і пяшчотную любоў да Беларусі. «Закаханасць у Бога?» — здзівіцца хтосьці. Так. Гарачая, эмацыйная закаханасць, што прыходзіць да любога чалавека, які перажывае «сустрэчу з Богам». Кожны вернік ведае, што патлумачыць гэты стан настолькі ж складана, як патлумачыць, што такое першае каханне таму, хто ніколі ні ў каго не закахаўся.
«Беларусалім» — кніга пра тое, якой бы Павел хацеў бачыць беларускую рэвалюцыю духу, нацыянальнае і хрысціянскае абуджэнне народа. Пра тое, якімі шляхамі да нас можа прыйсці перамога. Зрэшты, шлях толькі адзін, падабаецца гэта каму ці не. Без следавання гэтым шляхам усё, што робіць чалавецтва, заўсёды, без выключэнняў, пераўтваралася ў вычварэнне.
Чым раман адметны?
Бываюць кнігі, якія пішуцца «па гарачых слядах». А гэтая напісаная яшчэ да таго, як самі сляды з’явіліся.
Натоўпы людзей у светлых вопратках і чорнае адзенне карнікаў; званы́ катэдральнага касцёла, які вітае шматтысячнае шэсце пад БЧБ; дваровыя мерапрыемствы; сутычкі з ОМОНам; катаванні зняволеных і смерць у турэмных камерах; канспірацыя, ліхтарыкі (у кнізе — свечкі) у вечаровых вокнах дамоў; слова «беларусы», якое вучыць Еўропа. Актыўны ўдзел цэркваў ва ўсім Беларуху. Вялікія гарады і маленькія мястэчкі абуджаюцца. Лідары гэтага абуджэння, каб пазбегчы арышту, вымушаны эміграваць у Вільню… Усё, што мы перажылі са жніўня 2020-га, – у кнізе, якая выйшла ў чэрвені 2020-га.
Павел у сваім лісце з Валадаркі пісаў мне, што для яго самога гэта быў раман-адкрыццё. «Карціны, якія ажываюць – гэта не “вылічанае” прадбачанне: улетку-увосені 2020 мяне самога агаломшылі дзясяткі супадзенняў».
Пішучы, аўтар глядзеў у сэрца народа. Прычым народ для яго — не проста «насельнікі Рэспублікі Беларусь», а нашмат шырэй: усе тыя, хто жыў тут ад пачатку пісьменнасці і дзяржаўнасці.
Падзеі ў рамане – гэта перапляценне евангельскай гісторыі з гісторыяй Беларусі. І цячэнне гэтай гісторыі мацнейшае за саміх герояў. Кожны з іх застаецца вольным у сваім асабістым выбары, ад кожнага з іх залежыць, што яны абяруць: Святло альбо Цемру. Героі вызначаюць хаду кніжнага наратыву. Але ніхто і нішто не можа змяніць хаду наратыву гістарычнага. Над усім ёсць Бог, і Ён – адзіны сапраўдны творца гісторыі.
Чаму «Беларусалім» трэба прачытаць?
Вось тры пункты (вядома, іх больш), якія я адзначыў для сябе:
1. Кніга, якая не пакідае раўнадушнай. Яе будуць альбо ганіць, альбо хваліць. Прамаўчаць пра яе вельмі складана.
2. Надзвычай якасная, жывая мастацкая проза.
3. Раман натхняе задумацца пра Бога.
За першую кнігу Паўла Севярынца некаторыя крытыкавалі, што надта ўжо там выразна ўсё падзеленае на чорнае і белае. Маўляў, у жыцці так не бывае, павінна быць і пяцьдзясят адценняў шэрага. Наш час, які абвастрыў кантрасты, паказвае, што на гістарычных пераломах, калі святло ззяе асабліва зырка, шэрае знікае.
Чаго чакаць далей?
Перадусім, чакаем вызвалення Паўла Севярынца з турмы.
Пасля гэтага – выхаду трэцяй, фінальнай часткі «Беларусаліму». Яна ўжо дапісаная. На «Валадарцы» аўтар увесь апошні год працаваў над рэдактурай тэкста.
Чакаем, безумоўна, што прыйдуць перамены.
Чакаем, што раман будуць чытаць, і гэтыя перамены стануць больш трывалымі.
І зусім не без падстаў чакаем, што гэты раман у нашай нацыянальнай літаратуры застанецца вельмі надоўга. А можа, і на столькі часу, колькі беларуская літаратура будзе існаваць.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Кранальны ліст жонкі палітзняволенага.

maintext:
Ад мамы Францішка Севярынца папу Францішку 15.06.2021, 12:13
2,992
Вольга Севярынец
Кранальны ліст жонкі палітзняволенага.
Вольга Севярынец, жонка палітыка Паўла Севярынца, якога рэжым Лукашэнкі кінуў на сем гадоў у вязніцу, напісала кранальны ліст да папы Рымскага Францішка:
— Ваша Святасць, глыбокапаважаны Папа Францішак,
Я б не адважылася пісаць да Вас, калі б не трагічныя падзеі, якія адбываюцца ў маёй дарагой Беларусі і ў маёй сям’і. Я звяртаюся да Вас, каб распавесці гісторыю маленькага хлопчыка Францішка і яго таты.
Мы жывем у сталіцы Беларусі ў Менску. Калі мы з мужам даведаліся, што чакаем дзіця, былі дні 500-годдзя з выдання Бібліі Францішка Скарыны – першай друкаванай Бібліі на тэрыторыі Беларусі. І мы вырашылі назваць нашага хлопчыка ў гонар Скарыны і ў Ваш гонар – Францішкам. Зараз Францішку тры гады, і ўжо год ён расце без таты.
Яго тата, Павел Севярынец, больш за год знаходзіцца ў беларускай турме. Павел – шчыры вернік, хрысціянін, пісьменнік, ён адзін з тых, хто аднавіў у Беларусі легендарную хрысціянскую партыю 1920-30 гадоў “Беларускую хрысціянскую дэмакратыю”. Усю сваю дзейнасць, кнігі і сям’ю ён будуе на хрысціянскіх каштоўнасцях. Беларусь, якая верыць у Бога, – яго галоўная мара, і ён ідзе да гэтай мары, не шкадуючы сябе.
За ўвесь час дыктатуры ў Беларусі Павел па незаконных прысудах правёў па турмах, ізалятарах і “хіміях” каля 7,5 год. Летась яго 70 сутак безпадстаўна трымалі ў карцары – маленькім памяшканні без вокнаў, без асабістых рэчаў, у яго забралі нават Біблію, у яго не было коўдры і матраса, каб спаць ён падкладаў бутэльку з вадой пад галаву, цэлае лета яго не вадзілі на прагулкі і ў душ. Адзінае, што ён мог рабіць у карцары – хадзіць і маліцца.
На неправедным судзе Павел абраў пазіцыю маўчаць, спаслаўшыся на тое, што і Хрыстос маўчаў, калі яго несправядліва судзілі. Закрыты суд незаконна прысудзіў Паўлу 7 год узмоцненага рэжыму, хоць усе яго дзеянні былі абсалютна мірнымі і не выходзілі за рамкі беларускай Канстытуцыі.
І сёння ў Беларусі сотні такіх людзей і гісторый. У турмах застаюцца таты, шматдзетныя мамы, хворыя людзі, дзеці, адзінае злачынства якіх – гэта жаданне жыць у свабоднай Беларусі. Многія з гэтых людзей адчаіліся, яны прагнуць праўды і справядлівасці. Кожны з іх нясе свой крыж за Беларусь.
Павел кажа, што сёння ў Беларусі ўсё залежыць ад Царквы – узнясе яна голас за праўду ці будзе працягваць жыць у хлусні і страху, закрываючы вочы на пакуты людзей.
Францішак, наш доўгачаканы сынок, расце без таты і за гэты год ён навучыўся гаварыць, маліцца “Ойча наш”, спяваць, яго любімы спеў “Я не баюся, мой Бог са мной”. Павел дасылае Францішку з турмы малюнкі, піша лісты, просіць слухацца маму і маліцца Богу.
Нядаўна нам далі першае за год спатканне з татам і мужам, мы пайшлі на яго разам з Францішкам, мы размаўлялі з Паўлам праз шкло, смяяліся, маліліся разам. У канцы Францішак вельмі прасіў, каб тата пайшоў з ім на вуліцу гуляць, але тата не можа гэтага зрабіць, хоць ён ні ў чым не вінаваты.
Павел – цудоўны тата, каханы муж. Я гавару сыночку, што яго тата герой. Мы з Францішкам яго вельмі любім і чакаем, але я вельмі баюся, што ён не вернецца да нас з беларускай турмы.
Просім Вас памятаць і маліцца за нашу сям’ю, за Паўла, за маленькага Францішка, а таксама за ўсіх зняволеных і змучаных беларусаў.
Просім Вас аб малітве за Беларусь. Многія беларусы мараць жыць у краіне, якая будзе грунтавацца на хрысціянскіх каштоўнасцях і на праўдзе, і ўжо вельмі многае зрабілі, каб так аднойчы сталася.
Памятайце пра нас у малітве.
Жыве Беларусь! Жыве з Богам!
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
У 1990-я ў небе ляталі беларускія бел-чырвона-белыя самалёты 4.06.2021, 16:27
3,282
Гісторыя прыватнай авіякампаніі «Белэйр».
Беларусы прызвычаілся, што айчынная авіяцыя — гэта выключна дзяржаўны манапаліст «Белавія». Але так было не заўсёды. У 1990-я ўзнікла адразу некалькі прыватных авіякампаній. Сярод іх — «Белэйр», піша nn.by.
Наогул, у свеце ведаюць іншую кампанію з такой назвай. Гаворка пра швейцарскую кампанію Belair Airlines AG (сцісла Belair), якая ўзнікла амаль сто гадоў таму і спыніла існаванне ў 2017-м.
Беларуская кампанія, што «пазычыла» іх назву, з'явілася ў першы год пасля абвяшчэнне незалежнасці — у сярэдзіне 1992-га і стала першым канкурэнтам цяперашняй «Белавіі». Яе заснавальнікам стаў бізнэсмен Яўген Кузьмін.
Belair, што базіравалася ў аэрапорце «Мінск-2», спецыялізавалася на чартарных рэйсах — і пасажырскіх, і грузавых. Яна мела самалёты трох тыпаў — два грузавыя Іл-76, два Ту-134 і адзін Як-40.
Адметнасцю кампанія стаў бел-чырвона-белы колер самалётаў з элементамі нацыянальных узораў.
Ілы выкарыстоўваліся ў аперацыях ААН у Югаславіі, дзе ў 1990-я ішла грамадзянская вайна. Адзін з гэтых самалётаў быў пашкоджаны ў Сараеве пры пасадцы: меліся праблемы з насавой часткай і пярэдняй часткай шасі. Але зону, куды трапіў самалёт, абстрэльвалі сербскія снайперы, таму Іл вырашылі не эвакуіраваць і не аднаўляць. У пачатку наступнага дзесяцігоддзя яго ўтылізавалі.
Сітуацыя ў Сараеве адмоўна паўплывала на бізнэс. Але тое быў не галоўны фактар. Авіяперавозкі тады былі не так запатрабаваныя ў насельніцтва, як зараз. Ды і беларусы не былі надта багатымі. Сваю ролю адыграла і стаўка дзяржавы на «Белавія».
У 1999-м кампанія спыніла існаванне, а Кузьмін перайшоў на працу ў «Белавія».
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Андрей Санников
Владимир Халип
Леонид Невзлин
Telegram-Канал
Баста

title: Беларускія незалежныя прафсаюзы атрымалі прэмію "за абарону правоў у апошняй дыктатуры Еўропы"

maintext:
Беларускія незалежныя прафсаюзы атрымалі прэмію «за абарону правоў у апошняй дыктатуры Еўропы» 1 17.06.2021, 21:05
1,424
Фото: nn.by
У жніўні многія чальцы незалежных прафсаюзаў выйшлі на страйкі.
17 чэрвеня ў анлайн-фармаце адбылося ўганараванне Беларускага кангрэсу дэмакратычных прафсаюзаў (БКДП) і яго сяброўскіх арганізацый у якасці лаўрэата міжнароднай прэміі імя Артура Свэнсана, паведамляе racyja.com.
Старшыня арганізацыі Аляксандр Ярашук адзначыў падчас цырымоніі, што надзвычай ганарыцца прысуджэннем такой узнагароды незалежным прафсаюзам краіны.
«Справа, пачатая летась у жніўні, калі многія нашы сябры выйшлі на страйкі, змагаліся за тое, каб насталі перамены, каб мы сталі жыць ва ўмовах дэмакратыі, — пакуль яшчэ мы перамогі не дасягнулі. Але хачу запэўніць: мы абавязкова гэта зробім і апраўдаем узнагароду, якую лічым толькі авансам».
Прэмія Артура Свэнсана прысуджана незалежнаму прафсаюзнаму руху Беларусі ў красавіку за «бясстрашную барацьбу за дэмакратыю і асноўныя правы прафсаюзаў у апошняй дыктатуры Еўропы».
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».