maintext:
Івонка Сурвіла: Мы абудзіліся і гатовыя бараніць свой край да перамогі 11.04.2021, 9:39
11 красавіка старшыні Рады Беларускай Народнай Рэспублікі Івонцы Сурвіле спаўняецца 85 гадоў.
Івонка Сурвіла нарадзілася ў Стоўпцах, першыя гады жыцьця правяла ў Засульлі, потым з бацькамі пераехала ў Баранавічы. Потым былі Ўсходняя Прусія, Данія, затым — Парыж, Мадрыд, Атава...
Івонка Сурвіла вучылася ў Вышэйшай мастацкай школе ў Парыжы, скончыла лінгвістычнае аддзяленьне Сарбонскага ўнівэрсытэту. Рыхтавала беларускія перадачы на гішпанскім радыё ў Мадрыдзе, працавала ў Бюро перакладаў пры Фэдэральным урадзе Канады.
Была сузаснавальніцай і старшынёй канадыйскага Фонду дапамогі ахвярам Чарнобылю ў Беларусі. Ад 1997 году Івонка Сурвіла — Старшыня Рады БНР.
У 2008 годзе ў Бібліятэцы Свабоды выйшла кніга ўспамінаў Івонкі Сурвілы «Дарога», у 2019-м, да 100-годзьдзя незалежнасьці БНР, выйшла другое выданьне, у якім зьмешчаныя 100 адказаў на пытаньні Радыё Свабода.
«Радыё Свабода» павіншавала Івонку Сурвілу зь юбілеем і папрасіла яе адказаць на некалькі пытаньняў.
— У жніўні 2020-га шмат хто меў спадзевы на хуткі сыход Лукашэнкі. Падставай быў выхад на вуліцы сотняў тысяч людзей — такога ў гісторыі Беларусі яшчэ не было. Аднак гэтага не адбылося. Чаму, на Ваш погляд?
— Калі б падзеі пасьля галасаваньня 9 жніўня адбываліся не ў Беларусі, а ў Румыніі ці ў Лібіі, прэзыдэнтам на працягу ўжо васьмі месяцаў была б Сьвятлана Ціханоўская.
Тое самае было б у кожнай цывілізаванай эўрапейскай дзяржаве, дзе людзі жывуць паводле людзкіх законаў, дзе правы чалавека ня ёсьць пустымі словамі і дзе закон піша ня хунта карумпаваных выхаванцаў савецкіх часоў, а праўнае грамадзтва.
У Беларусі ішло змаганьне сумленных людзей, якія верылі ў сваю праўду і выйшлі на вуліцы бараніць яе, супраць шайкі прайдзісьветаў пад кіраўніцтвам мэнтальна нестабільнага самазванца, які ўявіў сабе, што зямля беларуская ёсьць ягонай маёмасьцю. І ўсе мы ведаем, што калі змаганьне ідзе між добрымі людзьмі і рознага кшталту тэрарыстамі, перамагаюць ня добрыя людзі, а тэрарысты.
Вось гэта сталася ў Беларусі.
З аднаго боку на вуліцы выйшлі памяркоўныя, добрыя і шчырыя людзі, перакананыя, што выратуюць свой народ ад няволі і перамогуць хлусьню голымі рукамі, бо на іх баку — праўда.
А з другога — зарганізаваная злачыннасьць. Безь ніякага пачуцьця прыналежнасьці да Бацькаўшчыны, а наадварот — захопленыя зброяй, якую ім далі ў рукі зь неабмежаваным правам ёю карыстацца супраць свайго народу.
І якая б ні была вытрываласьць і адвага добрых людзей, не былі яны ў стане і не зьбіраліся пачынаць вайну на сваёй роднай зямлі. Адступілі не таму, што паддаліся сіле, а таму, што любоў іхная да свайго народу і памяркоўнасьць, дзякуючы якой народ перажыў усе несправядлівасьці, наканаваныя яму гісторыяй, стрымалі іх ад збройнага чыну.
— У выніку рэпрэсіяў у апошнія месяцы зьявілася новая хваля палітычнай эміграцыі. Чым, на Ваш погляд, розьніцца яна ад папярэдніх?
— Новая хваля палітычнай эміграцыі моцна нагадвае мне нашую паваенную хвалю, якая дажыла да аднаўленьня незалежнасьці Беларусі і шмат спрычынілася да стогадовага вызвольнага руху.
На маю думку, і новая хваля палітычнай эміграцыі будзе працягваць змаганьне за дэмакратычную і беларускую Беларусь, і вернецца на Бацькаўшчыну, як толькі гэта будзе магчыма, каб адбудоўваць сваю самастойную дзяржаву. А ў міжчасе будзе старацца даказаць сьвету, што прыйшоў час памагчы нашаму беларускаму народу стаць на ногі.
— Год напярэдадні 85-гадовага юбілею быў для Вас вельмі цяжкім ня толькі з прычыны палітычных падзеяў: Вы страцілі дачку Паўліну. Што дапамагло Вам перажыць гэтую трагедыю?
— Так, гэты год быў для мяне вельмі цяжкім. Гэта зразумее кожная маці, якую напаткала нядоля страціць дзіця.
Моцна мне дапамаглі людзі зь Беларусі перажыць гэтыя 11 месяцаў. Я, як і беларусы ўва ўсім сьвеце, не адыходзіла ад СМІ. Усё хацела ведаць, усё бачыць. Дзялілася зьвесткамі зь людзьмі навокал сябе, яны — са мною. Ніколі сьвет так шмат не гаварыў пра Беларусь, як у гэтым годзе. Калі хтосьці ня ведаў, дзе Беларусь, у пачатку 2020 году, дык усе ведалі ў жніўні.
Людзі захапляліся паводзінамі нашай моладзі на вуліцах Менску. Захапляліся, што моладзь здымала чаравікі перад тым, як стаць на лаўку, ці зьбірала па сабе сьмецьце пасьля дэманстрацыяў. Захапляліся морам бел-чырвона-белых сьцягоў. Уявіце, якой асалодай гэта было і майму сэрцу!
Праўда, часта думалася, якой шчасьлівай была б Паўлінка, калі б бачыла ўсё гэта. Часам думалася, што яна ня можа ня бачыць. Што яна таксама дзесь махае сьцягам на вуліцах Менску. Для яе гэта знаёмы, «свой» горад. Жыла там ледзь ня год у 1993-м, калі працавала над сваёй доктарскай дысэртацыяй.
Ня ведаю, як я выжыла б бяз гэтага гераічнага ўздыму нашага народу.
Адначасна, беларусы ніколі не былі такія зьяднаныя, блізкія адно аднаму, поўныя патрыятызму і ў замежжы. Праводзілі канцэрты, дэманстрацыі, сусьветныя кангрэсы, чыталі лекцыі, запісвалі песьні, пісалі вершы ў падтрымку змагароў у Беларусі.
Я тут у Атаве ведала і любіла шмат нашых маладзейшых беларусаў. За гэты год яны сталіся маімі найбліжэйшымі сябрамі.
— Ці зьмяніліся беларусы за апошні год, на Ваш погляд? І калі зьмяніліся — як?
— Нядаўна я мела нагоду выступаць на адной міжнароднай канфэрэнцыі на тэму беларускай ідэнтычнасьці. На маю думку, яе падмуркам ёсьць глыбокая любоў нашага народу да сваёй зямлі. Мы не здаём сабе справу, да якой ступені гэтая любоў глыбокая, пакуль не паўстае патрэба бараніць Беларусь ад якойсьці паважнай бяды. Тады любоў гэтая ператвараецца ў магутную зброю. І вось мне здаецца, што гэта адбылося ў 2020 годзе. Мы не зьмяніліся, а абудзіліся. Мы гатовыя бараніць свой край да перамогі.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Андрей Санников
Ирина Халип
Мiхась Скобла
Telegram-Канал
Письма К Дочери

description: Пра іх імёны паведаміў ПЭН-цэнтар.

title: Назвалі пераможцаў літаратурнай прэміі "Дэбют" імя Максіма Багдановіча

fasttext_language: be


authors:
Ирина Халип
Андрей Санников
Наталья Радина
Владимир Халип

maintext:
Біскуп Алег Буткевіч: Уваскрасенне Хрыстова дае нам надзею 2.04.2021, 19:31
Алег Буткевіч
Фота: Catholic.by
Віцебскі біскуп павіншаваў ўсіх, хто рыхтуецца адзначыць адно з найважнейшых хрысціянскіх святаў у гэтую нядзелю.
Напярэдадні свята Уваскрасення Гасподняга віцебскі біскуп Алег Буткевіч перадае з «Радыё Рацыя» віншаванні ўсім, хто рыхтуецца адзначыць адно з найважнейшых хрысціянскіх святаў у гэтую нядзелю.
– Хрыстова Уваскрасенне – гэта падзея, якая ўвасабляе найглыбейшыя памкненні і жаданне чалавека: перамогі дабра над злом, усталяванне справядлівасці, глыбокае жаданне трываласці і вечнасці нашага жыцця. Менавіта ў Хрысце Уваскрослым гэтыя жаданні становяцца рэчаіснасцю нашага жыцця.
І тады, калі мы з вераю прымаем прысутнасць Хрыста ў нашым жыцці, калі не застаемся абыякавымі да яго страшэнных пакутаў, да яго пакутніцкай смерці, праз якую Ён выслужыў нам гэтыя дары, то мы становімся ўдзельнікамі яго супакою. Супакою, з якім ён прыйшоў да сваіх спалоханых вучняў у Велікодную раніцу. І гэты спакой ахоплівае ўсё нашае жыццё. Ён дае нам надзею. Вось гэтага супакою хачу пажадаць усім вам, браты і сёстры, напярэдадні вялікага свята. І каб мы ніколі не гублялі надзеі, асабліва ў наш нялёгкі, складаны час, і былі сведкамі гэтай надзеі, сведкамі Божага супакою, і патрапілі дзяліцца ім з іншымі людзьмі, дзяліцца любоўю, прабачэннем, узаемнай павагай.
Таму няхай гэтае свята будзе крыніцай радасці, надзеі і ўсіх тых найлепшых жаданняў і памкненняў, якія нам у нашым жыцці рэалізуе прысутнасць Уваскрослага Хрыста. Хрыстос уваскрос! Сапраўды ўваскрос! Са святам, усяго самага найлепшага!
Сёлета свята Уваскрасення Хрыстова рыма-каталіцкая і грэка-каталіцкая царква, а таксама пратэстанты, адзначаюць 4 красавіка.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Андрей Санников
Ирина Халип
Наталья Радина

title: Беларусы яшчэ скажуць сваё слова!

maintext:
Беларусы яшчэ скажуць сваё слова! Сяргей Законнікаў
6.04.2021, 13:00
Сяргей Законнікаў
Нашчадкі, якім давядзецца вывучаць айчынную гісторыю 20-х гадоў ХХІ стагоддзя, убачаць выразны малюнак.
На палітычным полі Беларусі стаяць сотні тысяч радасных людзей з прыгожымі бел-чырвона-белымі сцягамі і кветкамі, насупраць — злавесная чорная арда, а паміж імі — калючы дрот.
Сімвалам дыктатарскага рэжыму і мяжой, якая дзеліць тэрыторыі дабра і зла, дрот стаў з 1995 года. Тады пачаліся парушэнні заканадаўства, якія пашыраліся. А. Лукашэнка выкарыстаў затурканы стан постсавецкага насельніцтва, правёў выгадныя для сябе рэферэндумы, замяніў сімволіку, абмежаваў ужытак роднай мовы, дубінкамі сілавікоў разагнаў незалежныпарламент, пакрэмзаў Канстытуцыю — і жыццё пакацілася пад адхон, дзе знаходзіцца цяпер.
Калючы дрот выклікае незабыўныя ўражанні. Сітуацыя ў Беларусі, калі ў ступар, у няспынны стрэс уведзены цэлы народ, нагадала выпадак з маленства. Забаўляючыся са старэйшым братам у дварышколы, я саскочыў з даху хлеўчука і патрапіў якраз на ржавы скрутак, які прыхаваўся ў высокай траве. Дрот упіўся ў дзве ступні так глыбока, што не скрануцца ні туды, ні сюды. Той, хто не зведаў падобнае, не зразумее разгубленасці, адчаю і страху ў недарэчнай сітуацыі. Уратаваў бацька, які загадаў трываць боль, рашуча вырваў мяне з палону, заліў раны памятным савецкім «Тройным одеколоном».
А ў сталым узросце я назіраў, як перад чарговым «Чарнобыльскім шляхам» салдаты ўнутраных войскаў аблытвалі ўвечары ў тумане скруткамі калючагадроту плошчу Якуба Коласа ў Мінску. Постаці былі фантасмагарычнымі, нагадвалі вялізных павукоў, і падалося, што хутка ў павуціну беззаконня і гвалту трапіць уся Беларусь. Так яно і сталася.
Адэкватныя людзі ў Расіі называюць гвалтоўныя дзеянні чыноўнікаў і сілавікоў «белорусским адом»: «То, что там происходит, это безумие» (блогер Я. Савін); «…это имитация руководства страной» (журналіст і грамадскі дзеяч М. Сванідзе).
Падзеі паказалі, што ў Беларусі ніхто не абараняе інтарэсы народа — ні кіраўніцтва, ні армія, ні міліцыя, ні спецслужбы, ні пракуратура, ні суды. Дзяржава ў вачах чыноўніцкага і сілавога кантынгенту звялася да аднаго індывіда-уладалюбца. Ён забяспечвае «государевым людям» знаходжанне на «хлебных» пасадах і ўсе фінансавыя і матэрыяльныя даброты, а таму для іх — «и царь, и бог, и воинский начальник».
Але зусім інакш мысліць абуджаны народ. Ён зразумеў, што дыктатура — гэта ненармальны, бесперспекfтыўны спосаб кіравання. Каб грамадства развівалася, яму патрэбны разумнае заканадаўства, свабода думак і ініцыятыў, прастора для актыўнага, самастойнага дзеяння. Таму беларусы адпрэчваюць старую, дэградуючую ў нацыянальных пытаннях, палітыцы, эканоміцы і сацыяльнай сферы дыктатарскую сістэму і разам з ёй носьбітаўзацягнутага гніення.
Дакладна сфармуляваў жаданне звычайных грамадзян вядомы расійскі рок-музыкант А. Макарэвіч: «Людей не устраивает то, что им врут каждый день, что их держат за дураков, что их настраивают друг против друга. Люди хотят жить в нормальной свободной стране. Только и всего».
Менавіта за такое жаданне сілавікі давялі гвалт да ахвяраў. Яны збіваюць, калечаць, арыштоўваюць, катуюць, судзяць мірна пратэстуючых грамадзян. Рэжым вядзе зацятую вайну з незалежнымі журналістамі, праваабаронцамі, валанцёрамі, нават з пенсіянерамі і інвалідамі.
Памяшальніцтва кіроўнага клана на варожасці, нянавісці і жорсткасці да большасці народа спрабуюць разгадаць спецыялісты. Але недасведчанаму чалавеку ў складанай аналітыцы лёгка заблытацца.
Прапаную просты спосаб. Трэба ўважліва чытаць і слухаць прадстаўнікоў рэжыму. Сітуацыю тлумачаць самі інструктажы, якія праводзяць дыктатар, чыноўнікі і сілавікі высокага рангу для падначаленых, а таксама выказванні ў СМІ. Адкрытым тэкстам сцвярджаецца, што пратэстуючыя, калі прыйдуць да ўлады, будуць забіваць усіх, хто не падзяляе іх поглядаў, што сілавікам прыгатавана самаялютая смерць, што ў іх ёсць адзіны ратавальнік — А. Лукашэнка, за якога трэба трымацца. А сам ён збіраецца ваяваць з іншадумцамі «до последнего омоновца». Якраз рэгулярныя накачкі хлуснёй галоў міліцыянераў і вайскоўцаў, разбэшчаная, правакацыйная прапаганда і расцягваюць злачынныя скруткі перашкод у грамадстве. Пра гэта мой верш «Калючы дрот»:
Куды я позірк незашораны ні кіну,
Крутых падзей убачу гулкі разварот.
Ушчэнт растурзана любімая краіна,
А пасярод — калючы дрот, калючы дрот.
Даўно пляваць тутэйшым гіцлям-казнакрадам,
Што скарбу на той свет не забярэш з сабой.
Дзярбаняць сквапна грошы, землі, нават радасць,
А добрым людзям пакідаюць толькі боль.
«Харызма»— не гарант заможнасці і ладу,
Калі кіруюць гнеў і помста галавой.
Хто хоча на людскіх пакутах мець уладу,
Сам хутка захлынецца праведнай крывёй.
Нам цяжка, млосна, крыўдна, хтось у паняверцы,
Ды кажуць смела беларусы: «Ёсць — народ!»
З трывожных вуліц, з растаптаных душ і сэрцаў
Мы талакою прыбярэм калючы дрот.
Самаарганізацыя людзей, якія збіраюцца не толькі спяваць песні, танчыць і піць чай, але і абмяркоўваць пытанні рамонту жылля, добраўпарадкавання тэрыторыі двара, важныя праблемыдалейшага развіцця краіны— гэта не «злачынства супраць дзяржавы», як лічаць А. Лукашэнка, Р. Галоўчанка, Н. Качанава, У. Андрэйчанка, У. Макей і генералы-сілавікі, а стваральны стан грамадства ў ХХІ стагоддзі.
Цэрберы дыктатуры і «ябатьки-забатьки», якія засталіся ў мінулым, не могуць уцяміць, што прыйшоў час не хранічных хлусаў, фальсіфікатараў, інтрыганаў і шантажыстаў, а прыстойных, праўдзівых і сумленных людзей. Без адэкватнасці, здаровага сэнсу, разумных паводзін ніводзін народ свету не пабудуе стабільнае, заможнае жыццё. Гэта тычыцца і чалавецтва ў цэлым, якое стаіць перад складанымі эпідэміялагічнымі, экалагічнымі, эканамічнымі і сацыяльнымі выклікамі. Палітычным махлярам, махальнікам атамнай зброяй і міліцэйскімі дубінкамі, пыхлівым няўмекам такія праблемы не па зубах.
У майго любімага паэта, старэйшага сябра, франтавога карэспандэнта ў час змагання з гітлераўцамі Пімена Панчанкі (1917 — 1995) ёсць верш «Герой»:
Злосна сказаў: «Уставай, пяхота!
Мы не пляжы, а на вайне».
І лёг на змяіныя скруткі дроту.
І дзвесце салдацкіх запыленых ботаў
Прайшлі па яго спіне.
У Дзень Волі і 27 сакавіка Мінск быў «па завязку» нашпігаваны сілавікамі, спецтэхнікай, у тым ліку і машынамі з калючым дротам. Народныя грошы рэжым змарнаваў на тое, каб запалохаць тых, хто яго корміць. Не ўдалося. Беларусы вытрымаюць шалёны націск і яшчэ скажуць сваё слова!
На скруткі калючага дроту (у прамым і пераносным сэнсе!) восьмы месяц кладуцца тысячы сумленных людзей, сапраўдных герояў. Па іх знявечаных спінах нацыя, якой сёння можна ганарыцца, яднаючыся, пераадольваючы зняверанасць, страх і інертнасць, прарываецца да свабоднага, стваральнага жыцця. Я веру — прарвецца!
Сяргей Законнікаў, sn-plus.com
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Мiхась Скобла
Telegram-Канал
Письма К Дочери
Константин Скуратович

title: Вольга Севярынец: Павел - вельмі моцны

maintext:
Вольга Севярынец: Павел — вельмі моцны 27.04.2021, 15:24
фота: Вольга Севярынец/facebook
A салідарнасць беларусаў проста ўразіла.
Жонка палітыка Паўла Севярынца Вольга Севярынец распавяла «Народнай Волі» пра тое, як яна з малым сынам пражыла без мужа амаль адзінаццаць месяцаў, пра неверагодную салідарнасць беларусаў і апошнія весткі ад Паўла.
Павел Севярынец быў затрыманы ў Мінску 7 чэрвеня мінулага года. Пасля гэтага ў дачыненні да яго былі вынесены як мінімум тры пастановы аб адміністрацыйных арыштах за ўдзел у перадвыбарных пікетах і заклікі да ўдзелу ў масавых мерапрыемствах.
Пасля 75 сутак адміністрацыйнага арышту Паўла Севярынца не выпусцілі на волю, а перавялі ў СІЗА №1 у статусе падазраванага па арт.293 КК (Арганізацыя масавых беспарадкаў).
Пазней яму было прад’яўлена абавінавачанне, а зараз стала вядома, што справу ўжо перадалі ў Магілёўскі абласны суд.
— Муж летам мінулага года прагназаваў свой арышт і быў падрыхтаваны да яго, — кажа Вольга. — Увогуле пачынаючы са студзеня 2020 года Паша паўсюль хадзіў з «трывожным чамаданчыкам», бо на ім «віселі» 30 сутак арышту за акцыі супраць інтэграцыі з Расіяй. У чамадане былі складзены рэчы першай неабходнасці для знаходжання ў Цэнтры ізаляцыі правапарушальнікаў.
Адным словам, ён ведаў, што яго затрымаюць, але не думаў, што на такі працяглы тэрмін.
Меркаваў, што максімум могуць ізаляваць на перыяд выбарчай кампаніі. Магчыма, так яно і было б, калі б не акцыі пратэсту пасля выбараў. Тыя падзеі, відаць, паўплывалі на тое, што Паўла вырашылі не выпускаць на волю і «павесілі» на яго крымінальны артыкул.
— Як вам даводзілася першым часам, калі засталіся з малым сынам без падтрымкі мужа і бацькі?
— Шчыра кажучы, салідарнасць беларусаў проста ўразіла, падтрымка была вялікая. Іншая справа, што псіхалагічна было вельмі складана ўспрымаць тое, што адбылося. Думкі былі такія: «Цэлае лета Пашы не будзе! Яго выпусцяць толькі напрыканцы жніўня. Як перажыць гэты час?!»
Я бачыла, як людзі на возеры адпачываюць, купаюцца, смяюцца, і праводзіла паралелі з тым, што муж практычна ўсё лета адсядзеў у карцары — цёмным памяшканні без вокнаў. Спачатку эмацыйна было складана гэта ўспрымаць, але час ішоў. Прайшло тое лета, а хутка будзе і год, як Паша знаходзіцца за кратамі. І зусім не вядома, калі ён наогул выйдзе на волю.
— Вы ўспомнілі пра салідарнасць беларусаў… Людзі дапамагалі маральна, матэрыяльна?
— І тое, і тое адчувалася. Усё, што мне было патрэбна, умомант з’яўлялася. Людзі пыталіся праз сацыяльныя сеткі: «Вольга, скажыце, што вам патрэбна? Мы хочам хоць нечым дапамагчы». Нават у кватэры паставілі для Францішка гімнастычную сценку, хаця гэта для нас была не рэч першай неабходнасці. Знайшлі спецыялістаў, у зручны для нас час усё зманціравалі.
Дапамагалі перавозіць рэчы, адзін хлопец пастаянна нам робіць бясплатную дастаўку прадуктаў. Францішку столькі цацак надарылі, што мы ўжо не маем месца, дзе іх складваць. Зараз, калі да нас нехта прыходзіць у госці, то Францішак глядзіць на гэтага чалавека і адразу ў яго пытаецца: «Дзе падарунак?» Малы ўжо не ўспрымае тых, хто прыходзіць да яго з пустымі рукамі, настолькі яго падарункамі разбэсцілі за гэты час.
Хаця я разумею, што людзі з самымі шчырымі памкненнямі дапамагаюць.
— За дзесяць з паловай месяцаў вам так і не дазволілі ніводнага разу сустрэцца з мужам у СІЗА?
— Пра гэта нават і не марыла, хаця, магчыма, некаторыя думаюць, што спатканне з мужам — не праблема. Увогуле, за ўвесь час, што Паша быў за кратамі яшчэ раней, апошні раз спатканне з роднымі яму дазволілі ў 1998 годзе. Тады ён першы раз адбываў пакаранне. Усе наступныя гады ў спатканнях было адмоўлена.
Дзякуй Богу, што з верасня аднавілася перапіска з Паўлам, хаця да гэтага былі пэўныя праблемы. Таму сувязь з ім толькі праз лісты, а таксама праз адваката.
— Наколькі вядома, адвакат таксама не ўсё можа распавесці.
— Так, бо яна давала падпіску аб неразгалошванні пэўнай інфармацыі. Яна нават нам, блізкім, не можа нічога расказаць. Адвакат, дарэчы, і сама не ведала, што яе падабароннага збіраюцца перавозіць у Магілёў і што суд будзе там. Даведалася пра гэта ад Паўла.
Увогуле, усе разумеюць, што судовае рашэнне насамрэч будзе прымацца ў іншых кабінетах і паўплываць на нешта немагчыма. Сам Павел таксама добра ўсведамляе сітуацыю, а таму нічога не падпісваў і паказанняў не даваў.
Дарэчы, не так даўно ў адной дзяржаўнай газеце прапагандысты далі інфармацыю пра справу мужа. Калі я ўсё правільна зразумела, то судзіць мужа будуць за тое, за што ён ужо адсядзеў, — за акцыі супраць інтэграцыі. Маўляў, гэта была рэпетыцыя будучых масавых беспарадкаў у краіне, іх як быццам Паша і рыхтаваў загадзя.
— Што ў лістах апошнім часам ён піша? Лісты больш сумныя або аптымістычныя?
— Апошнім часам мы больш абмяркоўваем сітуацыю, калі Паша атрымае вялікі тэрмін. Гэта не выключана. Як тады трымацца? На што абапірацца? Павел рыхтуецца да горшага, але вера ў лепшае яго ўсё роўна не пакідае.
Кажа, што галоўнае апірышча ў гэтай сітуацыі — Бог. Больш ні на кога асабліва спадзявацца не даводзіцца.
Паша таксама дасылае розныя малюнкі Францішку, бо апошнім часам сын хварэў, і муж яго стараўся падтрымаць.
— Як Францішак перанёс хваробу?
— Яму стала дрэнна ў ноч на Вялікдзень, і ўжо зранку мы былі ў шпіталі з прыступам ларынгіту і вельмі высокай тэмпературай. А затым ужо паставілі дыягназ «пнеўманія». Ці то вірусная, ці то бактэрыяльная… Зараз пастаянна сачу за яго станам.
— 23 сакавіка сыну споўнілася тры гады…
— Дзень прайшоў у вельмі ўтульнай і цёплай абстаноўцы, хаця, натуральна, што без таты — гэта не тое. Прыйшлі сябры малога з бацькамі, павіншавалі.
І ў гэты дзень адбылася яшчэ адна даволі незвычайная гісторыя. Патэлефанавала незнаёмая жанчына Наталля і сказала, што хоча перадаць Францішку падарунак ад Паўла. І гэты падарунак вечарам прывезлі са словамі «Гэта табе тата перадаў». Натуральна, Паша пра гэта нічога не ведаў, такую ініцыятыву праявіла менавіта тая жанчына.
— У Францішка ўжо праяўляюцца нейкія здольнасці?
— Я бачу, што сын пайшоў у бацьку, у яго ёсць лідарскія якасці. Прыгожа спявае і нават трапляе ў ноты, хаця раней не атрымлівалася. Няня адзначае, што Франак — даволі артыстычны хлопчык.
За той час, што тата за кратамі, Францішак навучыўся маліцца, што Пашу вельмі парадавала. Малітву «Ойча наш» ужо чытае, як дарослы мужчына.
— Пра тату сын узгадвае?
— Апошнім часам усё менш, хаця Паша яму і размалёўкі дасылае, і лісты піша. Раней Францішак пастаянна пытаўся «Калі тата вернецца?», нешта ўзгадваў пра яго. Зараз, як ні сумна, менш.
Калі Павел быў на Акрэсціна, мы з Францішкам вазілі туды перадачы, і сын запомніў той будынак. Усім казаў, што «тата ў белым доме».
Зараз у размовах стала фігураваць турма, і ад сына праўду не хаваем. Але ён гэтую інфармацыю ўспрымае па-свойму і часам кажа так: «Тата ў турме гуляе ў машынкі».
— Няню вы даўно для сына знайшлі?
— Няню знайшлі некалькі месяцаў таму ў межах праекта тэлеканала «Белсат» «Беларус беларусу». Яна прыходзіць да нас не вельмі часта, хаця Францішак яе вельмі палюбіў. Дапамога, безумоўна, адчуваецца, бо ў мяне з’яўляецца больш вольнага часу, каб нешта зрабіць.
Сын навучыўся маляваць, няня спрабуе яго навучыць пісаць слова «тата». Хацелі ўжо весці ў дзіцячы садок, але ж захварэлі, а таму да мая не можам кантактаваць з дзецьмі. А там, відаць, пачнецца суд над Пашам, таму таксама будзе не да садка.
— У Паўла са здароўем усё добра?
— Паша — такі хлопец, які пра сваё здароўе паведамляе менш за ўсё, каб мы не хваляваліся. Але ў мяне ёсць адчуванне, што ён хварэў і са здароўем ў яго маюцца праблемы.
Я ведаю, што ў яго хранічныя галаўныя болі, і ў ізалятары, наколькі разумею, лепш не становіцца. Але муж пра гэта нічога не піша, стараецца нас не абцяжарваць сваімі пакутамі ў няволі. Павел — вельмі моцны чалавек, я нават не чакала, што настолькі моцны. Таму пра яго здароўе мы практычна нічога не ведаем.
— Што вы перадаяце яму ў СІЗА?
— У сталічным ізалятары ён знаходзіцца апошнія дні, у бліжэйшы час яго перавязуць у Магілёў. А раней перадавалі зеляніну, гародніну, нейкія іншыя прадукты. Зараз ідзе праваслаўны пост, таму папрасіў мяса і сала не дасылаць.
А вось матэрыяльнай падтрымкі не просіць, паколькі добразычлівыя беларусы пералічваюць пэўныя ахвяраванні на рахунак, з якога ён можа выкарыстоўваць грошы на набыццё прадуктаў у ізалятары.
— У бліжэйшы час адбудзецца суд над Паўлам, хаця дата пакуль невядомая. Якія ў вас прагнозы?
— Дата пачатку працэсу на самай справе яшчэ не агучваецца, хаця Паўлу працягнулі тэрмін знаходжання пад вартай да 7 мая. Магчыма, да гэтага часу і вызначацца з пачаткам суда.
Што датычыцца маіх прагнозаў і прадчуванняў… Маральна я рыхтуюся да горшага, каб пасля рашэнне суда не стала моцным ударам. А калі ўсё будзе добра, то няхай гэта стане прыемным сюрпрызам.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Мiхась Скобла
Telegram-Канал
Письма К Дочери
Ирина Халип
Новая Газета
Владимир Халип

title: "Хачу, каб ведалі ўсе: мы сынам ганарымся!"

maintext:
«Хачу, каб ведалі ўсе: мы сынам ганарымся!» 23.04.2021, 11:20
Моцная гісторыя ад маці героя пратэстаў Віктара Акцістава.
Маці палітзняволенага Віктара Акцістава Валянціна працуе настаўніцай матэматыкі ў адной з мінскіх гімназій. Усё часцей раніцамі ёй хочацца патэлефанаваць на працу і сказаць, што выйсці на яе яна не зможа праз уласны боль, піша «Новы Час».
Як жыве маці палітзняволенага, калі некаторыя працягваюць лічыць, што яе сын — злачынца, бо знаходзіцца за кратамі?
Віктар, які сэрцам прысутны дома
У канцы снежня дваццацігадовага Віктара асудзілі на два з паловай гады пазбаўлення волі за тое, што 10 жніўня ён аказаў супраціў супрацоўнікам органаў унутраных спраў. Абскарджванне выраку нічога не дало — і хлопец ужо больш за месяц знаходзіцца ў Магілёўскай калоніі. «Віця ўявіў сябе Дон Кіхотам пэўна, калі вырашыў выратаваць чалавека ад АМАПу, бо заўжды верыў у цуды і справядлівасць, — сумна кажа маці Віктара Валянціна Мікалаеўна. — Той чалавек, за якога ён заступіўся, збег, а Віктар трапіў…»
З Валянцінай Мікалаеўнай мы сустрэліся ў яе здымнай кватэры, дзе яна жыве разам з дачкой Насцяй. Валянціна адразу кажа, што ў гэтую кватэру яны пераехалі хутка і нечакана. З мінулага арэнднага жылля гаспадары папрасілі з’ехаць пасля таго, як там прайшоў ператрус. Пра тое, што іх з Насцяй высяляюць з кватэры, Валянціна даведалася на працы ў момант, калі туды прыйшлі сілавікі. Тады на яе навалілася ўсё: і арышт сына, і магчымае звальненне, і пошукі новага жылля… Яна кажа, што хоць у яе галаве тады і адбывалася нешта незразумелае, але паралельна з выкладаннем матэматыкі ў класе яна складала план дзеянняў. Літаральна за пару дзён сям’я пераехала ў новае жыллё.
Насця па адукацыі дызайнер. Пэўны яна час жыла ў інтэрнатах, таму ствараць утульнасць у памяшканні навучылася. Зрабіла ўтульнай і гэту кватэру. Сям’і хочацца, каб калі Віктар вярнуўся, то адчуў па-сапраўднаму, што ён — дома. Хоць Віктар сам фізічна ніколі не быў у кватэры, для блізкіх ён заўжды тут прысутны.
— На кухні ў нас стаіць канапа, на якой мы збіраем перадачы для Віці, — распавядае Валянціна. — Спачатку, калі перадача была гатовая, мы прыбіралі рэчы, каб на канапе можна было пасядзець. Цяпер рэчы з яе мы ўжо не прыбіраем. Падчас таго, як ходзім па краме і набываем прадукты сабе, усё адно думаем, што набыць і Віцю. Ён у нашай сям’і быў гаспадаром і адказным за бутэрброды. Так, як ён наразае хлеб, не наразае ніхто. Тонка-тонка! А цяпер Віці няма — і нажы ў нас тупыя, няма каму навастрыць…
Муж Валянціны сышоў з сям’і яшчэ ў мінулым годзе. А яшчэ адзін сын яе сын — Дзмітрый — жыве асобна.
«Пабачыла яго — і сціснулася сэрца»
Першае спатканне з Віктарам у Валянціны Мікалаеўны было 31 снежня, адразу пасля суда.
— Пасля спаткання я наогул нічога не хацела: ні бачыцца ні з кім, ні размаўляць, — узгадвае Валянціна. — Якія святы? А пасля прыехала Насця. Мы крыху выпілі шампанскага, якое ўжо даўно ў нас стаяла. Наогул, цяпер Насця мяне ратуе. Бывае, набудзем нешта смачнае, з’ямо — і настрой ужо падымаецца.
Пасля таго, як Віктар падаў заяву на абскарджванне прысуду, яго перавялі з СІЗА на Валадарскага ў Жодзіна.
— Калі яго пераводзілі з Валадарскага ў Жодзіна, я не магла спаць, — узгадвае Валянціна. — Я не ведала гэтага факту, але сэрцам адчувала, што з Віцем адбываецца нешта не тое, бо мяне пастаянна трэсла. Пасля я ўжо даведалася, што менавіта ў той дзень яго этапавалі. Я не ведаю, што Віця там адчуваў, але думаю, што пакутаваў: яго паставілі на ўлік як схільнага да захопу закладнікаў і за непадпарадкаванне адміністрацыі. На свята 23 лютага, калі ён сядзеў у Жодзіна, я перадала яму пернік, на якім было напісана: «Абаронцу Айчыны». А Віця пасля ў лісце распавёў, што калі ён атрымаў перадачу, то гэты пернік ляжаў расколаты на дробныя кавалкі.
Другі раз Валянціна пабачыла сына трэцяга сакавіка ў СІЗА ў Жодзіна. Перад самай адпраўкай у калонію.
— У Жодзінскім СІЗА ён сядзеў перада мной як пабіты сабака, — узгадвае Валянціна. — Я пабачыла яго — і сціснулася сэрца… Уявіце, сядзіць перада мной сын, сагнуты, рукі ззаду ў кайданках, прытым, адну руку прычапілі да кратаў… А перад ім сядзіць мама.
Насця, якая пабачылася з ім праз некалькі дзён пасля гэтага, дадае, што ў Віктара быў жоўты колер твару і вялікія фіялетавыя мяхі пад вачыма. Тады ж, калі Віктар быў у Жодзінскім СІЗА, ён пачаў сябе моцна дакараць. Ён вінаваціў сябе за тое, што зрабіў, і не бачыў у гэтым учынку сэнсу.
Акрамя словаў падбадзёрвання, якія блізкія пастаянна кажуць Віктару, Насця параіла яму маляваць, бо робіць гэта ён прафесійна. Насця падумала, што калі ён будзе заняты справай, у яго не будзе часу думаць пра кепскае. Маці ж у малюнках, што дасылае Віктар, бачыць большае, таму любіць іх расшыфроўваць.
— Ён у нас інтраверт: ціхі, спакойны, мала з кім наогул камунікаваў, — кажа Валянціна Мікалаеўна. — Я баюся, што з такой павольнасцю яму за кратамі вельмі цяжка. Дый сам ён пра гэта піша. Але ва ўсім ёсць і плюсы: у нечым ён становіцца цяпер больш самастойным.
Лісты з калоніі
Віктар ужо адбыў каранцін у калоніі №15 агульнага рэжыму ў Магілёве. Зусім нядаўна Валянціна стала атрымліваць ад яго лісты.
— Мне стала лягчэй толькі апошнім часам, калі Віцю ўжо ў калонію перавялі. Да гэтага я жыла на аўтамаце: хадзіла, нешта рабіла, а думкі — недзе там… Калі мы атрымалі ад яго першы ліст з калоніі, адчула спакой. Адно бянтэжыць: не ведаю, што пісаць у адказ, бо да чаго не дакранешся — усё, атрымліваецца, палітыка. Пачнеш распавядаць пра працу — палітыка, пра краму — палітыка, пра бацькоў і вучняў — палітыка… Дык я яму на першы ліст напісала яго гараскоп на красавік.
Валянціна ўжо плануе першы прыезд да сына ў калонію. Яна звязалася ў тымі матулямі, дзеці якіх ужо адбываюць там тэрмін: «Нам пішуць, што трэба дачакацца яго званка. Каб сказаў, у якім ён атрадзе. Пасля мы зможам перадаць рэжымную, вітамінную перадачы, асобна можна паслаць па пошце каранцінную перадачу, у якую ўваходзіць цыбуля, часнык, лімон, апельсіны і яблыкі. Вопратку пакуль нам параілі не перадаваць, бо ім выдалі форму».
— Вельмі хачу, каб у Віці ў калоніі трапілася добрая кампанія, каб побач з ім былі тыя людзі, ад якіх ён мог нечаму навучыцца, — дадае Валянціна Мікалаеўна. — Я перакананая, што ён выйдзе адтуль раней, але разумею, што гэта адбудзецца не зараз. Таму да гэтага моманту яму там трэба пражыць так, каб гэта не было пеклам.
«Калі Віця выйдзе…»
— Увесь гэты час, калі Віця за кратамі, я жыву на аўтамаце. Часам падаецца, што няма аніякіх сілаў выходзіць на працу. Але калі прыходзіш, пачынаеш кантактаваць з дзецьмі, то забываешся пра ўсё. Раней я любіла самастойныя працы, бо на іх магла адпачыць. А цяпер не магу трываць іх, бо тады застаюся сам-насам са сваімі думкамі.
Валянціна намагаецца распавядаць пра Віктара іншым. Яна мяркуе, што яго імя мусіць быць навідавоку, каб там, за кратамі, з ім нічога не здарылася. Таксама яна кажа, што далёка не ўсе людзі, якія яе атачаюць, разумеюць, што палітычныя зняволеныя — гэта не злачынцы: «Я хачу, каб ведалі ўсе: мы Віцем ганарымся! Трэба, каб імёны палітзняволеных гучалі паўсюль, каб іх не лічылі крымінальнымі злачынцамі».
— А вы баіцеся страціць працу? — пытаю Валянціна Мікалаеўну.
— Працу настаўніцы матэматыкі? — разгубілася жанчына. — Думаю, што настаўніца матэматыкі сабе працу знойдзе.
Валянціна ўжо набыла слоік вяленых памідораў, якія вельмі любіць Віктар. Яна верыць, што хутка ўсёй сям’ёй яны яе нарэшце адкрыюць.
— Калі Віця вернецца, мы набудзем яму самай смачнай ежы, — усміхаецца матуля. — Ён у нас заўжды вельмі любіў паесці! Хоць ён і любіць самоту, але адразу ж мы навалімся і распытаем пра ўсё… Яго трэба адразу распытваць, пасля ўжо ён распавядаць не будзе, ведаю я яго. Пакажам газеты, артыкулы пра яго… Будзем слухаць яго аповеды. Пасля ён засне, а на раніцу прачнецца і пабачыць сябе ў іншым свеце…
11 траўня Віктар будзе святкаваць свой дваццаць першы дзень народзінаў. «Трымайся, Віця! — кажа маці. — Заставайся такім жа цвёрдым і прынцыповым, не здраджвай сваім перакананням і будзь шчырым перад самім сабою!»


description: Іерарх 35 разоў ударыў у звон Нагасакі.

maintext:
Арцыбіскуп Кандрусевіч памаліўся за ахвяраў Чарнобыльскай катастрофы 26.04.2021, 10:56
Іерарх 35 разоў ударыў у звон Нагасакі.
25 красавіка, з нагоды 35-й гадавіны Чарнобыльскай катастрофы, арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч узначаліў цэлебрацыю святой Імшы ў мінскім касцёле святога Сымона і святой Алены (Чырвоны касцёл) і ўсклаў кветкі да звана Нагасакі на прыкасцёльным цвінтары, піша catholic.by.
Падчас Эўхарыстыі іерарх разам з парафіяльнай супольнасцю маліўся за ўсіх, хто загінуў і пацярпеў у выніку аварыі на Чарнобыльскай АЭС 26 красавіка 1986 года.
У IV Велікодную нядзелю Каталіцкі Касцёл адзначае Сусветны дзень малітваў аб пакліканнях да святарства і кансэкраванага жыцця, таму ў прамоўленым Божым слове арцыбіскуп напачатку засяродзіўся на евангельскім вобразе Добрага Пастыра, які рупліва клапоціцца пра свой статак.
Іерарх нагадаў, што ў біблейскім значэнні слова пастыр азначае не толькі пастуха. Пастырам з’яўляецца бацька і маці, чалавек, які займае тую ці іншую кіраўнічую пасаду. «Ён павінен быць лідарам у сваёй супольнасці, каб паспяхова кіраваць і клапаціцца пра давераных яго апецы людзей — з матэрыяльнага, культурнага і духоўнага пункту гледжання», — дадаў арцыбіскуп.
Як падкрэсліў арцыпастыр, Касцёл з’яўляецца статкам Езуса Хрыста — Добрага Пастыра, які «працягвае духоўна апекавацца намі праз святароў».
Крызіс пакліканняў да святарства і кансэкраванага жыцця, як сцвердзіў іерарх, у наш час звязаны найперш з культурай матэрыялізму, якая не вядзе да шчасця: матэрыяльнаму багаццю часта спадарожнічае духоўная беднасць чалавека.
Арцыбіскуп, цытуючы Папу Бэнэдыкта XVI, нагадаў, што «без святарскага служэння не было б Эўхарыстыі, місіі і нават Касцёла».
На думку іерарха, «для вырашэння праблемы пакліканняў неабходна найперш дапамагчы маладым людзям усвядоміць значэнне рэлігійнага кампаненту і важнасці святарства ў жыцці паасобнага чалавека і грамадства».
«Існуе яшчэ адно магічнае слова — шчасце, — працягваў арцыпастыр. — Святар, які аддна служыць людзям, заўсёды будзе сведчыць, што ён шчаслівы чалавек. Гэтае шчасце прыходзіць не з імкнення мець больш, а з імкнення аддаваць сябе, служыць і дапамагаць іншым, як гэта рабіў Езус».
«26 красавіка мы будзем адзначаць сумную гадавіну — 35-годдзе Чарнобыльскай катастрофы. Гэта была самая маштабная ў гісторыі чалавецтва тэхнагенная катастрофа. Яе наступствы мы адчуваем і сёння, — адзначыў іерарх. — Наш народ, як і іншыя, асабліва суседнія Украіна і Расія, ужо тры з паловай дзесяцігоддзі змагаюцца з радыёактыўнай пандэміяй. Сёння з удзячнасцю трэба ўзгадаць гераічных ліквідатараў гэтай жудаснай аварыі, якія ішлі ў самае пекла, каб толькі зменшыць узровень небяспекі. Трэба дзякаваць медыкам, рэабілітацыйным цэнтрам, дзяржаўным і дабрачынным арганізацыям у Беларусі і за мяжой за аздараўленне пацярпелых».
У выніку Чарнобыльскай катастрофы, як сцвердзіў арцыпастыр, Касцёл таксама сустрэўся з новымі выклікамі і мусіў актыўна ўключыцца ў арганізацыю дапамогі пацярпелым. «Касцёл клапаціўся і аб духоўнай апецы пацярпелых. …Там, дзе гэта было магчыма», — дзяліўся ўспамінамі арцыбіскуп Тадэвуш.
«Прычыны жудаснай катастрофы да канца не вядомыя, — сказаў іерарх, нагадаўшы, што ядзерная энергія і звязнаныя з ёй тэхналогіі выкарыстоўваюцца не толькі для дабра чалавецтва, але і як зброя. — Успомнім толькі Хірасіму і Нагасакі. Падчас бамбардзіроўкі гэтых гарадоў атамнымі бомбамі, што выклікае шмат этычных пытанняў, загінулі сотні тысяч нявінных людзей. Яшчэ больш захварэла на прамянёвую хваробу».
Звон з Нагасакі, усталяваны каля Чырвонага касцёла ў 2000 годзе, не толькі нагадвае пра гэтую катастрофу, але і «папярэджвае чалавецтва, да чаго можа прывесці амаральнае выкарыстанне ядзернай энэргіі».
Пасля святой Імшы іерарх разам з удзельнікамі набажэнства скіраваўся да звана Нагасакі на прыкасцёльным цвінтары, каб ускласці кветкі. Каля памятнага мемарыяла арцыбіскуп Кандрусевіч са смуткам разважаў пра трагедыю бамбардзіроўкі японскіх гарадоў.
«Ядзерная бамбардзіроўка Хірасімы і Нагасакі, а таксама Чарнобыльская катастрофа перавярнулі свет. Яны паказалі, якое зло можа чыніць чалавек, які жыве без Бога», — з болем адзначыў арцыпастыр.
«Мы ўспамінаем бамбардзіроўку Хірасімы і Нагасакі, Чарнобыльскую, Фукусімскую і іншыя катастрофы не для таго, каб вярэдзіць незагоеныя раны, а для таго, каб прадухіліць падобныя трагедыі ў будучыні», — падкрэсліў іерарх.
...У гэты дзень арцыбіскуп Кандрусевіч ударыў у звон Нагасакі 35 разоў. Гэты звон гучаў як памяць пра ўсіх, хто загінуў ад радыяцыі ў розных краінах свету, а таксама як перасцярога ад паўтарэння падобных трагедый.


authors:
Ирина Халип
Владимир Халип
Андрей Санников
Сяргей Законнікаў

maintext:
Колькасць беларусаў, якія пасяляюцца ў Польшчы, павялічваецца 18.04.2021, 17:32
1,708
Колькасць відаў на жыхарства ў Польшчы, выдадзеных беларусам, перавысіла 30 тысяч.
Паводле дадзеных Упраўлення па справах замежнікаў, колькасць беларусаў, якія пасяляюцца ў Польшчы, павялічваецца. Колькасць грамадзян Беларусі, якія маюць віды на жыхарства ў Польшчы, перавысіла 30 тысяч чалавек. Гэта прыблізна на 50% больш, чым два гады таму. Большасць беларусаў маюць дазвол на пастаяннае пражыванне дзякуючы свайму польскаму паходжанню, паведамляе «Польскае радыё».
Па словах прэс-сакратара Упраўлення па справах замежнікаў Якуба Дудзяка, 3/4 беларусаў, якія пасяляюцца ў Польшчы, складаюць людзі ва ўзросце да 40 гадоў:
-Сярод грамадзянаў Беларусі, якія маюць віды на жыхарства, 64% – гэта асобы ва ўзросце 18-40 гадоў. Дзеці і моладзь да 18 году жыцця складаюць крыху больш за 11%. Людзі вышэй за 40 гадоў – каля 25%. Мужчын крыху больш – гэта прыкладна 55% ад усёй групы.
Большасць беларусаў пражывае ў наступных ваяводствах: Мазавецкае, Падляшскае, Любэльскае, Паморскае і Малапольскае.
Большасць, крыху больш за 20 тысяч беларусаў, маюць дазвол на пастаяннае пражыванне.
-Асновай іх выдачы было польскае паходжанне, наяўнасць карты паляка. Сістэматычна расце колькасць заяваў на часовы від на жыхарства. Цяпер такія дакументы маюць каля 9 тысяч беларускіх грамадзян. У пераважнай большасці гэтыя дакументы выдаюцца ў сувязі з працаўладкаваннем.
Пасля леташніх прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі павялічылася таксама колькасць людзей, якія прэтэндуюць на статус бежанца ў Польшчы. Са жніўня 2020 года да канца сакавіка 2021 года такія заявы падалі больш за 630 беларусаў.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Наталья Радина
Леонид Невзлин
Екатерина Снытина

maintext:
Чаму я ня веру ў афіцыйную вэрсію тэракту ў мэтро 2 Сяргей Навумчык
11.04.2021, 17:33
3,198
Фото: tut.by
Суд абавязаў зьнішчыць рэчавыя доказы, якія належалі тым, каго расстраляюць.
У чэрвені 1992 году, калі я як сакратар парлямэнцкай камісіі па СМІ і правах чалавека на запрашэньне Дзярждэпартамэнту быў у ЗША, у Вашынгтоне давялося наведаць штаб-кватэру Фэдэральнага бюро расьсьледаваньняў (ФБР).
І я запытаўся ў намесьніка дырэктара ФБР — ці ня мог бы ён паказаць (а магчыма, і даць патрымаць у руках?) стрэльбу, зь якой Лі Гарві Освальд забіў прэзыдэнта Кенэдзі. Выглядала, просьба яго зьдзівіла, бо ён запытаўся, а чым, уласна, выкліканая такая мая цікаўнасьць. Я патлумачыў, што ў пачатку 60-х Освальд жыў у Менску, і ў дадзеным выпадку ўва мне гаворыць інтарэс журналіста, а не палітыка.
Кіраўнік ФБР адказаў мне як юрыст: стрэльба сапраўды захоўваецца ў ФБР, але яна закансэрваваная, і не як музэйны экспанат, а як рэчавы доказ. Бо так, прайшло амаль 30 гадоў з дня забойства ў Даласе, але яшчэ праз 30 крыміналістычная навука можа нагэтулькі прасунуцца наперад, што нешта сёньня нязначнае — акажацца вельмі важным. І магчыма, дасьць новы погляд на злачынства. Таму «патрымаць» стрэльбу ня можа нават ён.
Як вядома, пастанова суду, які вынес сьмяротны вырак па справе тэракту ў Менскім мэтро 11 красавіка 2011 году, абавязвала зьнішчыць і рэчавыя доказы, якія належалі тым, каго расстраляюць — мабільныя тэлефоны, сумку ды іншае.
І гэта для мяне найбольшы аргумэнт, каб усумніцца ў афіцыйнай вэрсіі тэракту ў мэтро.
Ёсьць і яшчэ адзін, зьвязаны менавіта з датай 11 красавіка. Але нумаралёгія тут ні пры чым.
11 красавіка 1995-га мы, дзевятнаццаць дэпутатаў Апазыцыі БНФ, абвясьцілі ў парлямэнце галадоўку супраць ініцыяванага Лукашэнкам рэфэрэндуму аб зьмене сымболікі, статусе беларускай мове, праве прэзыдэнта распускаць парлямэнт і інтэграцыі з РФ. Уначы ў Дом ураду былі ўведзеныя войскі, нас зьбіла спачатку група КДБ «Альфа», а потым спэцназ. Дзяжурныя лекары лечкамісіі зафіксавалі цялесныя пашкоджаньні.
Але нараніцу Лукашэнка заявіў, што дэпутатаў ніхто і пальцам не крануў, і абяцаў паказаць па ТВ відэа, дзе нас далікатна выносяць з залі.
Да сёньняшняга дня не паказаў.
Сяргей Навумчык, «Радыё Свабода»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Біскуп Аляксандр Кашкевіч: Замест цемры апошняга часу да нас ідзе радасная вестка 1 3.04.2021, 18:01
2,078
Ардынары гарадзенскай дыяцэзіі павіншаваў беларусаў са святам Уваскрасення Хрыстовага.
Са святам Уваскрасення Хрыстовага віншуе ардынары гарадзенскай дыяцэзіі, біскуп Аляксандр Кашкевіч, перадае «Радыё Рацыя».
У сваім слове ён умацоўвае вернікаў, падтрымлівае іх у перажываннях, якія шле ў іх жыццё смутак і страх.
«Хрыстос пасярод Вас, – кажа каталіцкі ўладыка. – Нягледзячы на тое, што мы перажываем радасць, ці смутак, Ён заўсёды побач, таму няхай замест непакою і страху, замест цемры і няўпэўненасці, якія ў апошні час агарнулі наша жыццё, прыйдзе сёння радасная вестка: Пан уваскрэс, Ён з намі».
Ужо праз некалькі дзён гарадзенская дыяцэзія будзе адзначаць трыццацігоддзе ад моманту свайго стварэння. Вялікая справа за гэты час праведзена ў аднаўленні структураў Каталіцкай Царквы, што цешыць, ардынарыя, які ўвесь гэты час апякуецца дыяцэзіяй.
– За гэты час адбылося вельмі шмат. З’явіліся новыя парафіі, было адноўлена шмат святыняў, а наш мясцовы касцёл атрымаў маладых святароў. Новыя малітоўныя групы і душпастарствы вядуць актыўную дзейнасць. Усё гэта здзейснілася, дзякуючы вялікаму ўнёску свецкіх і духоўных асобаў, за што я сёння ім вельмі ўдзячны.
Гэтыя падзеі і свята Вялікадня, дае нагоду ўсім вернікам Каталіцкай Царквы адчуць сябе супольнасцю, больш з’яднанай і моцнай.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: У Беларусі настаў момант ісціны.

title: Аляксей Марачкін: Прыйдзе час - і ўладзе мала не пакажацца

maintext:
Аляксей Марачкін: Прыйдзе час – і ўладзе мала не пакажацца 6.04.2021, 10:33
Аляксей Марачкін
У Беларусі настаў момант ісціны.
1 красавіка ў сталічным Палацы мастацтва адкрылася выстава суполкі «Пагоня», якою «пагонічы» вырашылі адзначыць сваё 30-годдзе. Адзін са стваральнікаў суполкі і былы яе кіраўнік Аляксей Марачкін выставіў цэлую залу твораў у нечаканай для сваіх прыхільнікаў тэхніцы акварэлі. Перад адкрыццём журналісты «Народнай волі» сустрэліся з мастаком і пагаварылі не толькі пра развешаныя на сценах карціны.
– Спадар Аляксей, на юбілейнай выставе вы ўсіх здзівілі, паказаўшы больш за паўсотню акварэльных твораў. У кулуарах толькі і гаворкі было, што пра Марачкіна-акварэліста. Што змусіла вас змяніць тэхніку?
– Акварэлі я і раней пісаў, тут няма ніякіх неспадзяванак. Проста апошнім часам займаўся імі больш. За два з паловай месяцы самаізаляцыі, нікуды практычна не выходзячы, зрабіў больш за 800 аркушаў. І сваю экспазіцыю так і назваў «Акваарэлі», маючы на ўвазе свабоднае гушканне, вольны палёт фантазіі. Акварэль прывабная яшчэ і даступнасцю – вада бясплатная, папера танная. Прычым гэта вельмі старажытная тэхніка. Калі яшчэ не было алейных фарбаў, чалавек у вадзе раствараў каляровую гліну і маляваў на скалах. А я ў творчым працэсе зрабіў адкрыццё: калі на чыстай плоскасці разліць пафарбаваную ваду, яна ніколі не расплывецца абы-як. Ідзе працэс самаўтварэння вобраза. Зірнеш – і бачыцца нейкая карцінка. Застаецца толькі дамаляваць. Так я і працаваў. Часам за дзень выходзіла па трыццаць твораў.
– Тры дзясяткі за дзень?!
– Бывала і больш. Летась я быў тры з паловай месяцы на пленэры ў Чарнагорыі, яна мяне і натхніла на такую актыўную творчасць – сваёй незвычайнай прыродай, морам. Там мне таксама ўдалося плённа папрацаваць.
– Мы стаім каля карціны пад назвай «У тым годзе», на ёй АМАП дубінкамі малоціць народ. Гэты сюжэт вам таксама вада падказала?
– Вада. І жыццё наша. Мне засталося толькі шлемы і дубінкі падмаляваць. Быць убаку ад падзей, што адбываюцца ў нашай краіне, я не магу. Таму і акварэлі ў мяне атрымліваюцца злабадзённымі. Прызнацца, я мастак эклектычны, мне хочацца «абняць неабдымнае». Калісьці Пікаса прызнаўся, што калі б не мяняў жанры і стылі, то даўно памёр бы. А японец Хакусай (мой любімы мастак) трыццаць разоў за жыццё да непазнавальнасці змяняў свой стыль.
– Нядаўна быў арыштаваны ваш калега Алесь Пушкін. Па абсалютна надуманым абвінавачанні – за нібыта распальванне нацыянальнай, расавай ды іншай варажнечы, за што прадугледжана пакаранне ад 5 да 12 гадоў няволі. Штосьці мастакі не бароняць свайго сябра…
– Абвінавачанні Пушкіну падобныя на шызафрэнічнае трызненне. Я лічу яго вельмі таленавітым творцам, у свой час напісаў яго партрэт. Па такім самым абвінавачанні можна каго заўгодна з мастакоў кінуць за краты. Скажам, народнага мастака Арлена Кашкурэвіча – за ілюстрацыі да «Карнікаў» Алеся Адамовіча. Можа, калі б ён жыў, і да яго прычапіліся б… А куды дзець фільмы пра вайну, дзе таксама можна знайсці тое самае «распальванне»?
– Саюз мастакоў – самая шматлікая ў краіне творчая арганізацыя (больш за 1000 чальцоў). Чаму Саюз нават заявы ніякай па Пушкіну не прыняў? Будзе маўчаць?
– Не думаю, кіраўніцтва СМ павінна ўсё ж неяк выступіць. І суполка «Пагоня» мусіць абавязкова заступіцца за Алеся. Праўда, тут такая справа. Учора я даведаўся, што гарадскія ўлады збіраюцца павялічыць плату за майстэрні мастакоў у два ці тры разы. У месяц будзе каля дзвюх тысяч рублёў. Для нас гэта касмічныя сумы. Куды нам дзецца? З’язджаць на вёску? І ў гэтым намеры гарвыканкама «памяркоўныя» мастакі вінавацяць тых, хто не маўчыць, як мыш пад венікам. І мне – дзе паўнамёкамі, а дзе і адкрыта – пра гэта неаднойчы гаварылася…
– А вы не баіцеся, што і да вас могуць уварвацца «мастацтвазнаўцы» ў балаклавах? Бо і вашы некаторыя карціны пры жаданні можна патрактаваць як «распальванне варажнечы». Скажам, на адной з іх – герб Расіі ці то з двухгаловым арлом, ці то з курыцай…
– Ну, калі начальнік дзяржавы называе бел-чырвона-белы сцяг экстрэмісцкім, то і мяне можна пасадзіць – за «экстрэмізм». Дарэчы, летась я ўжо заплаціў каля дзвюх тысяч рублёў штрафаў за ўдзел у несанкцыянаваных акцыях. Што да згаданай вамі карціны, то там як бы не зусім герб. Там проста двухгаловая курыца з сярпом і молатам і чырвонай зоркай. У Расійскай імперыі – раней Савецкім Саюзе, цяпер Расійскай Федэрацыі – тая ж самая ідэалогія: пашыраць тэрыторыі, не лічыцца ні з кім. Паслухайце, як кіраўнікі Расіі пра Украіну гавораць: што гэта не дзяржава, а прыдуманая бальшавікамі рэспубліка. Калі так гаворыцца пра ўкраінцаў, то што можна сказаць пра нас? Мы ж з Расіяй – «саюзная дзяржава»! Хрыстос гаварыў: «Даю вам запавет: любіце адзін аднаго». Запавет парушаецца тымі, хто падымае руку на братні народ, а гэта вялікі грэх.
– Яшчэ гады два-тры таму шмат хто ў асяроддзі беларускай інтэлігенцыі меў пэўныя ілюзіі. Дастаткова было Уладзіміру Макею надзець вышыванку ці намесніку прэм’ер міністра паехаць на пахаванне Каліноўскага ў Вільнюс, як пачыналіся гаворкі пра «мяккую беларусізацыю», якую паціху праводзіць беларуская ўлада. Сёння гэтыя ілюзіі канчаткова развеяліся?
– Думаю, так. Гады тры таму мы з вамі на старонках «Народнай Волі», згадваючы 1937 год, гаварылі, што д’ябальшчына можа вярнуцца. Вось яна і вяртаецца. Немагчыма вымераць усю шкоду, якую за 26 гадоў нанёс Лукашэнка нацыянальнай культуры, беларускай мове. А родная мова, я лічу, мацней за атамную зброю. Менавіта па мове Расія будзе вызначаць сваю тэрыторыю. Як яна вызначыла ў Крыме і на Данбасе. І калі ўсе мы загаворым па-руску, то нас забяруць голымі рукамі. Я нядаўна сустракаўся з вядомым навукоўцам Яўгенам Фурсам. І ён мне пераканаўча давёў, што Бог чуе народы толькі праз іхнія родныя мовы. Калі мы з табой гаворым на адной мове – мы ўжо роднасныя душы. Арэал рускай мовы звузіўся па ўсёй тэрыторыі былога Савецкага Саюза. Літва, Латвія, Эстонія, Грузія, Казахстан, Украіна… А Беларусь па-ранейшаму адкрытая для русіфікацыі, яна сюды і хлынула па ўсіх каналах.
– Мінск літаральна завешаны чырвона-зялёнымі сцягамі, яны над кожнай дзяржустановай, на многіх вышынных будынках. Якія асацыяцыі ў вас гэта выклікае?
– У вайну сцяг вывешваецца над захопленымі будынкамі. Улада, відаць, і хоча гэтым паказаць, што ў нас вайна… А калі гаварыць сур’ёзна, то гэта маразм. Нічога ўжо не выратуе гэты рэжым – ні высока ўзнятыя чырвона-зялёныя сцягі, ні апушчаная ніжэй усіх плінтусаў тэлевізійная прапаганда. Кола гісторыі рухаецца наперад. Больш за тое, я сёння магу сказаць, што бел-чырвона-белы сцяг не заплямлены крывёю. А вось чырвона-зялёны заплямлены – у мінулым годзе. Забіты Аляксандр Тарайкоўскі, Аляксандр Віхор, Генадзь Шутаў, Раман Бандарэнка (у мяне ёсць работа, прысвечаная яго памяці). Што б там ні плявузгалі прыўладныя прапагандысты, бел-чырвона-белы сцяг быў і застаецца нацыянальнай і хрысціянскай святыняй, гэта ў свой час падкрэсліваў нават кіраўнік БПЦ Філарэт, галасуючы за яго ў Вярхоўным Савеце.
– Паводле вашых адчуванняў, ці ўдалося ўладам запалохаць грамадства?
– А я перакананы, што не. Беларускі супраціў – гэта яшчэ і кукіш у кішэні. Улада хваліцца, што задушыла шэсці. Насамрэч нічога яна не задушыла. Супраціў, непрыманне рэжыму засталіся. Спружына проста сціснулася пад ціскам брутальнай сілы. Прыйдзе час – яна выпрастаецца. І тады ўладзе мала не пакажацца. Начальнік дзяржавы сёння валодае толькі дубінкамі і зброяй, а не розумамі людзей. То там, то тут выкарыстоўваючы сілавы рэсурс, улада працуе супраць сябе. Гэта агонія, і яна не можа доўга прадаўжацца.
– Нядаўна мне тэлефанаваў паэт Ігар Шклярэўскі з Масквы (ён ваш зямляк – родам з Магілёўшчыны) і не мог паверыць, што з бел-чырвона-белым парасонам ён сёння не дайшоў бы ад плошчы Коласа да плошчы Перамогі… На вашу думку, свет дастаткова інфармаваны пра тое, што ў нас адбываецца?
– Я думаю, дастаткова. У наш час нікуды нічога не схаваеш. І тое, што вытварае ўлада ў Беларусі, ледзь не ў рэальным часе бачыць увесь свет. Таму і хваля салідарнасці такая адчувальная. Я ўчора паслухаў расійскага журналіста Аляксандра Няўзорава, ён усе беларускія падзеі проста па палічках расклаў. А ў канцы перадачы, седзячы на фоне бел-чырвона-белага сцяга, выгукнуў «Жыве Беларусь!».
– Рашэннем улады 2021 год у Беларусі абвешчаны Годам народнага адзінства. Ці зроблены нейкія крокі тою ж уладай, каб напоўніць хоць нейкім сэнсам гэтую дэкларацыю?
– Ніводнага кроку я не бачу. Было б адзінства, калі б улада дазволіла 25 Сакавіка прайсці па вуліцы спакойна, без дручкоў. Як людзі, дарэчы, і хадзілі ўвесь час. Гэта ж былі супермірныя шэсці, нідзе ніводнай шыбы не пабілі. Улада аб’явіла год адзінства – і працягвае паляваць на людзей! Выходзіць, у нас не год адзінства, а год варажнечы. І правакуе на тую варажнечу не хто іншы, як сама ўлада – судамі, штрафамі, катаваннямі. Вось я ўспамінаю сваё маленства. У вёсцы – дзве хаты, у адной жыў мой бацька Антон Марачкін, у другой – сусед Іван Драмок. І яны канфліктавалі. А нейкі бандыт з лесу даў Драмку зброю, нацкаваў яго на бацьку. І – варажнеча перарасла ў вайну. Пытанне – хто ў гэтым вінаваты? Адказ – бандыт-падбухторшчык! Так і ўлада цяперашняя дзейнічае, даўшы зброю і не абмежаваныя законам паўнамоцтвы сілавікам.
– Але як супыніць гэтую варажнечу? Супраць лому, як вядома, няма прыёму.
– Бог агаляе зло, каб на яго фоне было больш заўважна дабро. Сёння кожны грамадзянін Беларусі павінен вырашыць: ён на баку дабра ці на баку зла? Настаў, калі хочаце, момант ісціны. Дагэтуль мы жылі больш-менш спакойна, усё нас збольшага задавальняла. Прыйшоў час вызначыцца і пашукаць спосабы змагання з ломам улады, які ўвесь праржавеў. Мой «лом» – мастакоўскі пэндзаль.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: "Каталіцкі змагар", герой Полацкага паходу Баторыя і сябар французскага караля

maintext:
«Каталіцкі змагар», герой Полацкага паходу Баторыя і сябар французскага караля 25.04.2021, 11:25
Што вядома пра беларускага магната і рэфарматара Мікалая Радзівіла Сіротку.
Мікалай Радзівіл Сіротка ўвайшоў у гісторыю як мінімум дзвюма важнымі справамі: ён моцна паспрыяў перамозе каталіцызму на нашых землях і правярнуў адзін з самых грандыёзных гарадскіх эксперыментаў свайго часу. За сваё жыццё Сіротка паспеў зрабіць шмат: пабудаваў у Нясвіжы старажытны ПВТ, з’ездзіў пілігрымам у Іерусалім, рызыкнуў прывезці з сабой дзве сапраўдныя муміі і ледзьве не загінуў у моры. А яшчэ ён быў заўзятым гульцом у вялікую палітыку і стаў сябрам самога Генрыха Валуа, піша Onliner.
Смешная мянушка — моцны характар
Мікалай Радзівіл Сіротка вылучаецца сярод іншых Радзівілаў сваёй крыху смешнай мянушкай. Захавалася легенда, якая распавядае, што, калі Мікола быў яшчэ зусім малы, яго бацькі патрапілі на вялікі баль з удзелам караля і пакінулі малога ў адным з пакояў палаца. Самі яны пайшлі забаўляцца. Так сталася, што іншая прыслуга таксама разышлася — малы хлопчык застаўся ў пакоі зусім адзін.
І вось так здарылася, што якраз у гэты час побач прагульваўся, стаміўшыся ад шматлікіх феерверкаў, кароль Жыгімонт Аўгуст. Ён пабачыў малога дзіцёнка і пачаў з ім гуляцца, называючы яго «сіроткам». А пасля ў пакой прыйшлі самі Радзівілы і прыслуга. Усе разам яны вельмі смяяліся, што сына паважаных людзей так называюць.
Але гэтая мянушка моцна прыклеілася да маленькага Радзівіла. Мы не ведаем, ці шмат яго так называлі пры жыцці, але ў гістарычных крыніцах ён заўсёды ўзгадваецца менавіта так. І відаць, што сам ён не крыўдаваў на людзей за гэтую мянушку — проста таму, што так яго называў сам кароль. А тое, што кажа кароль, адразу становіцца вельмі статусным.
Мікалай Радзівіл Сіротка ўвайшоў у гісторыю, нягледзячы на сваю смешную мянушку, як мінімум дзвюма вельмі важнымі справамі: па-першае, ён моцна паспрыяў перамозе каталіцызму над пратэстантызмам на нашых землях і правярнуў адзін з самых грандыёзных горадабудаўнічых эксперыментаў свайго часу пад назвай «Нясвіж».
Зрэшты, і біяграфію ён меў не сумную. Нарадзіўся Мікалай Радзівіл Сіротка 2 жніўня 1549 года. Яго бацька быў канцлерам Вялікага княства Літоўскага. Па сутнасці, другі чалавек у краіне, а ў пэўных момантах нават і першы. Бацьку Сіроткі звалі Мікалаем Радзівілам Чорным, бо ў яго быў стрыечны брат, Мікалай Радзівіл Руды. Адпаведна, той быў Руды, гэты — Чорны, так іх і адрознівалі пры называнні. Вучыўся Сіротка спачатку ў пратэстанцкай гімназіі ў Нясвіжы, а пасля — у Страсбургу. Яго бацька быў пратэстантам і адправіў сына менавіта ў такую школу.
Падарожжы, бунтарства падчас дэлегацыі ў Парыж і сяброўства з французскім каралём
А пасля былі падарожжы па еўрапейскіх гарадах. Сіротка пабываў у Цюрыху, Падуі, Рыме, шмат пра што даведаўся і чаго ўбачыў. І верагодна, дзесьці тут адбыўся вельмі важны злом у яго свядомасці. Ён пачаў пераход з пратэстантызму ў каталіцызм. Яго бацька пра гэтую вельмі страшную для сябе навіну так і не даведаўся — ён памёр, калі Сіротка падарожнічаў па Еўропе.
Вярнуўся Сіротка на радзіму ў 1569 годзе і адразу «ўкінуўся» ў розныя дзяржаўныя справы. Ён быў малады, амбітны, багаты. Сіротка нават удзельнічаў у Люблінскай уніі і быў супраць яе падпісання, як усе літоўскія магнаты. Гэта відавочна, бо ўсе яны гублялі сваю ўладу і лічылі гэтую унію вялікай несправядлівасцю. Сіротка таксама ўдзельнічаў у Інфлянцкай вайне і ездзіў на розныя сеймы.
Варта адзначыць важны момант яго біяграфіі: у 1573 годзе ён быў адзіным прадстаўніком ВКЛ у дэлегацыі, якая паехала ў Парыж запрашаць Генрыха Валуа на трон Рэчы Паспалітай. На той момант памёр Жыгімонт Аўгуст — і наша шляхта разам з польскай вельмі доўга выбірала сабе караля. У выніку яны спыніліся на французскім прынцы і адправілі дэлегацыю якраз да Генрыха. І тады здарыўся вельмі цікавы момант: шляхта наказала Сіротку прадставіць нашу краіну асобна. Справа ў тым, што ўжо на той час існавала саюзная дзяржава Польшчы і ВКЛ, але шляхце ўсё ж было важна абазначыць і сваю асобнасць.
Пра гэта Сіротка распавёў іншым дэлегатам — аказалася, што палякі выступілі супраць. І гэта яны аргументавалі досыць лагічна: «Гэтыя французы і так не разумеюць, адкуль мы прыехалі, — нейкія варвары з незразумелай краіны. А тут яшчэ давядзецца тлумачыць, што існуе раздзяленне на палякаў і літоўцаў. Заблытаюцца». Аднак Сіротка ўсё ж вырашыў выканаць даручэнне сваіх суграмадзян, збег ад дэлегацыі і крыху раней прыехаў у Парыж. Прадставіўся будучаму каралю, пазначыўшы, што ён прадстаўнік «крыху асобнай часткі саюзнай дзяржавы».
У выніку ў верасні 1574 года ў Нотр-Дам-дэ-Пары адбылося першае прадстаўленне Генрыха Валуа як караля польскага і вялікага князя літоўскага. Калі Генрых Валуа ў наступным годзе прыехаў у Кракаў, адным з нешматлікіх яго сяброў стаў якраз Мікалай Радзівіл Сіротка. Яны былі аднаго году, з падобнай адукацыяй, поглядамі, адной рэлігіі. Генрыху Валуа было сапраўды цяжка ў халодным Кракаве. А Сіротка нейкімі забавамі, паляваннямі і балямі ратаваў яго ад гэтай нуды.
Менавіта таму ў наступным годзе Мікалая Радзівіла Сіротку адправілі ў Парыж упрошваць Генрыха Валуа, які да таго часу паспеў збегчы са свайго каралеўскага трона ў Рэчы Паспалітай у Францыю. Там вызваліўся французскі трон, які відавочна быў яму бліжэйшы. І вось Сіротка павінен быў упрасіць Генрыха Валуа застацца каралём на дзвюх пасадах. Сіротка ездзіў у Парыж двойчы, але ў яго нічога не атрымалася. Генрыху зусім не спадабаўся Кракаў і ўся Паўночная Зямля. У выніку ён так і не прыехаў.
Адважнасць у вайне, прагматыка і паломніцтва ў Іерусалім
Пасля гэтага, у 1579 годзе, Сіротка ўдзельнічаў у паходзе на Полацк. Новы кароль Стэфан Баторый сабраў вялікае войска, каб вызваліць Полацк ад Івана Грознага. Сіротка прывёў свой аддзел і вельмі мужна хадзіў у атаку, быў паранены падчас бітвы і нават атрымаў узнагароды ад караля: вызначыўся сваёй смеласцю. Атрымліваецца, з аднаго боку, Сіротка быў спешчаным франтам, які любіў балі, розныя забавы і Парыж, але з іншага — праявіў сябе вельмі смелым рыцарам таго часу.
Пры ўсім пры гэтым дзесьці ў другой палове 1570-х гадоў у жыцці Сіроткі пачалі адбывацца нейкія пераломныя моманты. У яго не ладзілася з гаспадаркай, згарэў касцёл, што ён будаваў у Клецку. Генрых Валуа, на якога ён так спадзяваўся, збег у Парыж. Дарэчы, магчыма, менавіта там, у Парыжы, Сіротка падхапіў такую непрыгожую хваробу, як сіфіліс. Яна была даволі распаўсюджанай у асяроддзі вышэйшай эліты. Гэта было хранічнае захворванне, якое паступова падрывала яго здароўе. Адчуваючы недарэчнасць свайго жыцця, разумеючы, што ён пакліканы на нешта большае, Сіротка захацеў прыдумаць сабе нейкі чэлендж, які б абнуліў яго жыццё і накіраваў у новае рэчышча.
У выніку ён вызначыў самую сур’ёзную задачу, якую мог бы прыдумаць жыхар ВКЛ. І гэта было, канешне, паломніцтва ў Іерусалім. Так у 1583 годзе Сіротка сабраў невялікую каманду, узяў пэўныя грошы і адправіўся ў вельмі сур’ёзнае падарожжа. Ён даехаў да Венецыі, адтуль перабраўся ў Дамаск, нарэшце, патрапіў у Іерусалім і пакланіўся Гробу Гасподняму. Там манахі-францысканцы прынялі яго ў Ордэн Труны Гасподняй. Калі вы зараз паглядзіце на любую выяву Сіроткі, ён будзе намаляваны абавязкова з чырвоным крыжыкам — менавіта гэта сімвал шляхецкага ордэна, члены якога неяк мусілі абараняць Труну Гасподнюю.
Пасля гэтага Сіротка пабываў у Яфе і перабраўся ў Егіпет, наведаў Каір і вельмі ўразіўся муміямі, якія прадаваліся на мясцовым кірмашы. Сіротка вырашыў прывезці дахаты такі «сувенірчык» — і купіў дзве муміі. Пасля гэтага ён перабраўся ў Александрыю і сеў на карабель, які мусіў давезці яго ў Італію. І тут здарыўся вялікі шторм. Большая частка карабля палічыла, што ў шторме вінаватыя менавіта тыя недарэчныя парэшткі, якія гэты дзівак з Літвы вёз з сабой. Было прынята рашэнне выкінуць іх у мора, каб небяспека адышла. Куды дзенешся? Муміі выкінулі, шторм кончыўся, а карабель дайшоў да свайго месца. Праз гэта, на жаль, мы не маем у Нясвіжы мумій. А так маглі б атрымаць іх яшчэ ў 16-м стагоддзі.
Праз два гады Сіротка вярнуўся на радзіму зусім іншым чалавекам, бо гэтае падарожжа было вельмі-вельмі складаным. Дарэчы, сябры і сваякі Сіроткі пасля яго вяртання сталі прасіць, каб ён апісаў свае прыгоды ў лістах. Відавочна, таму, што ён быў адзіным прадстаўніком свайго пакалення, які дайшоў да Гроба Гасподняга. Тады гэта было фантастычна. У выніку Сіротка напісаў цэлую кніжку — па сутнасці, першы падарожны даведнік па Егіпце і Іерусаліме, выдадзены на нашых землях у 16-м стагоддзі. І ён заставаўся ўнікальным творам да 19-га стагоддзя, разышоўся па ўсёй Еўропе і стаў сапраўдным бестселерам свайго часу.
Старажытны «пэвэтэшнік» і піяршчык свайго роду
А яшчэ Сіротка зразумеў, што мусіць адысці ад палітычных спраў і заняцца ўмацаваннем свайго роду і тэрыторыі. І ён узяўся за Нясвіж. Найперш запрасіў з Італіі архітэктараў, якія пачалі ўзводзіць найлепшы па тых часах замак з навейшымі бастыённымі ўмацаваннямі — такіх на той момант у вялікім маштабе яшчэ не было. Сіротка дамогся таго, каб Нясвіж атрымаў Магдэбургскае права і моцна змяніў горад. У тыя часы была ідэя, што гарады трэба будаваць падобнымі да цела чалавека. Калі вы прыедзеце ў Нясвіж, вы і цяпер зможаце ўбачыць яго ў такім выглядзе. Замак — гэта галава, храм — сэрца. Спускаецеся ўніз і падыходзіце да ратушы — і быццам бачыце страўнік чалавека. Адпаведна, розныя вуліцы — гэта рукі і ногі. Карацей, Нясвіж стаў сапраўдным рэнесансным горадам 16-га стагоддзя.
Вельмі важна, што з усімі цяжкасцямі Сіротка запрасіў да сябе езуітаў і дамогся таго, каб яны пабудавалі ў горадзе калегіум. А тыя не хацелі. Справа ў тым, што Нясвіж — маленькі горад, езуіты ж будавалі калегіумы толькі ў вялікіх гарадах. І ўсё ж Сіротка настаяў. З аднаго боку, гэта было рэлігійнай экспансіяй. Але з другога, сацыяльнага — месцам, дзе давалі найлепшую адукацыю ў Еўропе. З калегіумам было звязана кнігабудаўніцтва і часам лекарская справа. Для Нясвіжа гэта быў вельмі круты аб’ект, які паспрыяў развіццю горада.
Можна сказаць, што Нясвіж стаў Паркам высокіх тэхналогій свайго часу ў тым сэнсе, што Сіротка захацеў на адным канкрэтным лапіку зямлі істотна палепшыць жыццё мясцовых жыхароў. Канешне, за гэтым стаялі яго амбіцыі. Яму было важна, каб яго род квітнеў і пасля яго смерці. Але ў 16-м стагоддзі такімі крытэрыямі кіраваліся ўсе шляхцічы і магнаты. На іх фоне Сіротка вылучаўся тым, што крыху больш думаў пра людзей, якія жылі ў яго горадзе.
Пры гэтым Сіротка не забываўся і на дзяржаўную дзейнасць. Ён быў адным з тых людзей, якія моцна паспрыялі заключэнню Берасцейскай уніі 1596 года. Яму было важна, каб усе жыхары ВКЛ сталі як мага бліжэй да каталіцызму. Але таксама ён фундаваў і некаторыя праваслаўныя храмы, бо разумеў, што такія рэчы не адбываюцца адразу. Карацей, падтрымліваў на сваіх землях розныя рэлігіі, апрача пратэстантызму. Да пратэстантаў у Сіроткі было рэзка негатыўнае стаўленне.
Сіротка таксама выступаў супраць паходаў на Маскву. У пачатку 17-га стагоддзя на нашых землях з’явілася ідэя пасадзіць на маскоўскі прастол Дзмітрыя. Наша шляхта вельмі захапілася гэтай ідэяй і некалькі разоў «хадзіла на Маскву». Сіротка папярэджваў, што гэта можа дрэнна скончыцца. У выніку праз 50 год гэта сапраўды скончылася страшным крывавым патопам, пасля якога наша дзяржава яшчэ доўга не магла прыйсці ў сябе.
З важных рэчаў, якія зрабіў Сіротка, была, вядома, карта ВКЛ. Ён замовіў яе ў знанага спецыяліста Тамаша Макоўскага. Да гэтага часу талковых карт на нашых землях не было. З большага іх малявалі еўрапейцы і пра нашыя землі мелі цьмянае ўяўленне. Было меркаванне, што праз усю тэрыторыю Беларусі праходзіць вялікі горны хрыбет, таму дзесьці яны дамалёўвалі «мора Герадота», пра якое чулі і не ведалі, дзе яно. Таксама малявалі шмат мядзведзяў, якія быццам бы хадзілі па вуліцах нашых гарадоў. Тамаш Макоўскі намаляваў першую нармальную карту нашай тэрыторыі, дзе былі больш-менш добра адлюстраваны рэкі, а таксама больш за сто населеных пунктаў. Для Сіроткі гэта было накшталт піяр-ходу. Ён хацеў, каб у Еўропе даведваліся пра ВКЛ. Сам Сіротка заўсёды падкрэсліваў, што ён менавіта ліцвін, а не паляк. Яму было важна прарэкламаваць свой род як асноўных прадстаўнікоў Вялікага княства ў Еўропе — Радзівілаў.
Пры гэтым, напэўна, найважнейшая справа, якую ажыццявіў Радзівіл і якая моцна памяняла гісторыю ўсёй Беларусі, — гэта яго пераход з пратэстантызму ў каталіцызм і адданая вера ў Бога. Бацька ж Мікалая Радзівіла Сіроткі ў свой час прыняў пратэстантызм. У той час гэта была новая рэлігія ў Еўропе. Радзівіл палічыў яе вельмі перспектыўнай, пачаў будаваць на сваіх землях саборы, выдаваць шмат літаратуры і запрашаць святароў і ідэолагаў. Сама ідэя прываблівала мясцовую шляхту. У навуковай літаратуры ёсць лічба, што пры Мікалаю Радзівіле Чорным у пратэстантызм перайшло каля 600 шляхецкіх радоў — гэта вельмі шмат.
І тут прыйшоў яго сын, які ўсё зрабіў наадварот. Пасля смерці бацькі ён стаў каталіком, пазакрываў пратэстанцкія сборы і перарабіў іх у каталіцкія касцёлы. Як лічыцца, Сіротка спаліў кніжкі, выдадзеныя яго бацькам, і пачаў выдаваць каталіцкую літаратуру. Ён таксама павыганяў усіх пратэстанцкіх тэолагаў са сваіх зямель, у тым ліку і знакамітага Сымона Буднага. Па выніку, жывучы ў 21-м стагоддзі, мы можам сказаць, што калі б Сіротка застаўся пратэстантам і ўсю сваю энергію і веру ў Бога накіраваў менавіта на пашырэнне пратэстантызму, то гэтая рэлігія ў нас засталася б. І дакладна ўся гісторыя Беларусі пайшла б па-іншаму. Ад рашэння Сіроткі, як бачна, залежала вельмі шмат.
Сіротка памёр у 1616 годзе. Перад смерцю ён папрасіў, каб яго пахавалі не ў дарагіх даспехах, як гэта было прынята ў той час, а ў пілігрымскай вопратцы, у якой ён хадзіў у Іерусалім. Зараз мы мяркуем, што ў гэтым адлюстраваўся пэўны практычны падыход, што, магчыма, звязана з яго падарожжам па Егіпце. Ён бачыў, як у Каіры на кірмашы прадаюцца разрабаваныя рэчы з захаванняў фараонаў. І разумеў: чым багацейшым будзе пахаванне яго роду, тым хутчэй яго разрабуюць. Яго просьба пра недарагія пахаванні распаўсюджвалася не толькі на яго, але і на нашчадкаў. З іншага боку, для Сіроткі быў важны таксама маральны бок. Ён хацеў перадаць сваім дзецям, што пагоня за матэрыяльнымі каштоўнасцямі мусіць мець свой сэнс і абмежаванні: «угару» з сабой усе рэчы не возьмеш. Менавіта падарожжа ў Іерусалім так моцна змяніла Сіротку і прымусіла перагледзець сваё жыццё.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Беларусы сталі прыкладам салідарнасці

maintext:
Беларусы сталі прыкладам салідарнасці 1 Сяргей Законнікаў
13.04.2021, 13:21
Сяргей Законнікаў
Cтрашна робiцца не народам, а дыктатарам і іх цэрберам.
Беларусь увайшла ў складаны перыяд існавання, калі для вырашэння важных праблем развіцця нацыі спатрэбіцца ўвесь людскі разумны, творчыпатэнцыял, які назапашаны. Нават той, хто жыве па прынцыпу «Сделайтемне красиво!», на кухні не адседзіцца. Схавацца ад адказнасці за свой лёс не ўдасца нікому.
Апошнія падзеі паказалі, што наша зямля прыгожая не толькі прыродай, але і грамадзянамі. Беларусы сталі прыкладам салідарнасці, самаарганізацыі,смеласці і мужнасці. Гэта выразна выявілася на пратэстах супраць дыктатуры і пацверджана высокай стойкасцю, непахіснасцю палітычных вязняў. Але самім хваліцца не з рукі, лепш няхай ацэньваюць іншыя.
Вядомы расійскі журналіст Ю. Рост напісаў з павагай і захапленнем: «Они достойно жили при разных режимах. Трудолюбие, неприхотливость при высокой социальной нравственности породили уникальное качество — терпеливость во имя мира на их земле, в семье и доме. Сегодня внутренние оккупанты смяли нормы человечности, сами разрушив нравственную границу между властью и населением, которое, выходя на свою защиту, на наших глазах подтвердило, что белорусы — народ. Фотография, где выступающая против лжепрезидента и его дрессированных животных молодежь стоит на садовой скамейке, сняв кроссовки, говорит о многом.Протестующий народ способен быть несгибаемым и цивилизованным одновременно. Для меня этот снимок — фотография года. А люди, которые, несмотря на зверства тонтон-макутов Лукашенко, продолжают протесты и во время акций неповиновения снимают обувь, стоя на скамейке, врытой в белорусскую землю, — безусловно, люди года».
Аднак цывілізаваныя беларусы не маглі прадугледзіць неадэкватнасцьдыктатарскага рэжыму, адсутнасць у яго дзеяннях здаровага сэнсу. Народныпратэст супраць фальсіфікацый упёрся ў маніякальнае самадурства улады. Спыніць армію гвалтаўнікоў, якіясвядома пераступілі закон і мараль, няпроста. Яны ўчыняюць парушэнне за парушэннем, а затым з дапамогай паслужлівых дэпутатаў падганяюць пад іх патрэбныя юрыдычныя дакументы. Гэты працэс пачаўся даўно, але пасля жніўня 2020 года набыў асаблівую інтэнсіўнасць. Супраць грамадзян, якіяабараняюць справядлівасць і прававыя нормы, бесперапынна ваюе ўвесь заканадаўчы, чыноўніцкі і сілавы апарат.
Тым не менш, нават масавым і кропкавым тэрорам запалохаць грамадства не ўдалося. Страх звычайнага чалавека, які змагаецца за законнасць і праўду, не ідзе ні ў якое параўнанне з невераемным жахам узурпатараў улады, стваральнікаў вялікага зла для народаў, якія ведаюць, што без трона яны — нішто, нулі без палачкі. Такі ж жах перад пратэстамі насельніцтва авалодвае іхнімі камандамі. Гэтая публіка нацэлена толькі на тое, каб служыць гаспадару і захоўваць з яго дапамогай пасаднае,матэрыяльнае, грашовае «карыта». Такім чынам высвятляецца, што страшна якраз не народам, а дыктатарам і іх цэрберам.
Беларускі крывавы, пакутніцкі вопыт паказаў, як проста можна трапіць у пастку дыктатуры, калі на выбарах людзі не думаюць галавой, а вераць выскачкам-папулістам, і як пасля неймаверна цяжка вызваліцца. Паказальнымі сталі сумныя словы пенсіянеркі, якая з сяброўкамі за чытаннеў электрычцы беларускіх кніг (!) пабыла ў камеры на Акрэсціна: «Рассуждали, что, наверное, мы неправильно прожили жизнь, раз до такого дожили. Вероятно, все это плата за то наше бездействие».
У Беларусі і Расіі правяць не «месіі», што прыпісваюць сабе А. Лукашэнка і У. Пуцін, а дробныя вінцікі былой савецкай таталітарнай сістэмы, якія воляй выпадку выкруціліся са сваіх сціплых нішаў і вылезлі наверх. Насуперак здароваму сэнсу дыктатары ідуць напралом у прасоўванні шкурніцкай мэты— бясконца захоўваць уладу. А ўнізе пад іх тронамі нчиновники і сілавікі разбураюць дзве краіны. Але што будзе ў выніку? Такая ж катастрофа, як з СССР?
Ні чыноўнікі, ні сілавікі лукашэнкаўскай гадоўлі не здольныя працаваць на будучыню Беларусі. У іх ёсць клан, які яны сілай абараняюць, а існаванненацыі, умацаванне яе фізічнага і маральнага здароўя зусім не цікавіць.
Толькі народнай талакой мы зможам пабудаваць прыстойнае жыццё. Пасляперамен у краіне трэба не займацца імітацыяй, бутафоршчынай, як гэта рабіў дыктатарскі рэжым, а разумна ставіцца да айчыннай гісторыі, роднай мовы, прафесійна паляпшаць сітуацыю не толькі ў эканоміцы, але зацікаўлена і якасна ўзнімаць узровень адукацыі, медыцыны і культуры. Беларуская цярплівасць, працавітасць павінны перарасці ў свабодную творчасць. Але ўласная самарэалізацыя кожнага чалавека не можа засланяць глабальнай задачы — самасцвярджэнне нацыі.
Акрамя ўнутраных праблем, у тым ліку і актывізацыі дзейнасці розных антыбеларускіх сіл, на нас насоўваецца з усходу і знешні націск. Нагнятанне ў Расіі агрэсіўнага настрою супраць Украіны, прывядзенне ў баявую гатоўнасць арміі і нарошчванне ўдарных груповак на межах — гэта рэаліі, якія ігнараваць немагчыма. Не выключана, што ў канфлікт паспрабуюць уцягнуць і Беларусь, якая знаходзіцца ў гэтак званай «саюзнай дзяржаве», мае абавязкі ў ваенным плане. А пад шумок можна навязваць імперскую інтэграцыйную палітыку.
Калі не стала СССР, нікому, у тым ліку і вядучым заходнім краінам, нельга было згаджацца з «зонай уплыву» Расіі, а незалежным народам зноў гуляць у «старэйшых» і «малодшых» братоў. Якраз гэта стала прычынай выбуховых сітуацый.
Захаду няварта думаць, што можна схавацца ад дэбашыраў. Агрэсараў трэба спыняць рашуча, не баяцца выбрыкаў Расіі. Мілітарысцкая валтузня У. Пуціна, нахабства А. Лукашэнкі пагражаюць агульнай бяспецы ў Еўропе.
Мяне ўзрушылі словы шаноўнага арцыбіскупа Т. Кандрусевіча: «Сёння наша Бацькаўшчына нясе крыж грамадска-палітычнага крызісу і перажывае сваю Вялікую пятніцу. Вядома, што пасля захаду сонца настае яго ўсход. Вось і пасля трагедыі на Галгофе таксама настала велікоднае світанне. Таму не будзем баяцца несці крыж нашага асабістага і грамадскага жыцця. Лацінская прымаўка кажа: Зямля круціцца, а крыж застаецца. А ў ім — збаўленне і перамога над грахом і злом».
Мудрыя словы выклікаюць развагі. На маю думку, развіццё чалавецтва з улікам вострых экалагічных, медыцынскіх і іншых праблем патрабуе кардынальна новага падыходу і ў палітычным жыцці. Жыццяздольнасць губляюць не толькі антычалавечныя дыктатуры, але і ліберальныя краіны, дзе ў культ узведзена «грамадства спажывання». На змену павінна прыйсці «грамадства розуму». Чалавеку трэба жыць не толькі заможна, але і свабодна, разумна, творча, з верай у сваё доўгае існаванне на планеце.
У паэме «Адзінота», апублікаванай у часопісе «Дзеяслоў» (№ 1 за 2021 год), ёсць раздзел, які ўяўляе сабой адну страфу, але ў ёй заключана маё даўняе разуменне адданасці Айчыне, беларускай справе і літаратурнай творчасці:
На крыжах
«Сяргею Законьнікаву, зь якім разам
вісець на крыжах.
Такая доля!
В. Быкаў
20. УІІ. 99»
Дарчы надпіс на кнізе «На крыжах»
Пісаць не лягчэй, чым проста жыць,
Калі ў цябе насцеж грудная клетка.
Пісаць — гэта значыць вісець на крыжы,
Вісець без ніякіх сведкаў…
Сяргей Законнікаў, sn-plus.com
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Наша возьме.

title: Хай дзед валасы парве, Беларусь наша жыве!


authors:
Владимир Халип
Андрей Санников
Ирина Халип
Мiхась Скобла

maintext:
Беларускі пратэст канчаткова перамог на ўзроўні сьвядомасьці Наста Захарэвіч, «Радыё Свабода»
29.04.2021, 14:50
Фота: AFP
Мэнтальнасьць грамадзтва кардынальна зьмянілася.
Больш ня можа быць сумневаў, бо проста цяпер мы назіраем, як руйнуецца адзін з найважнейшых падмуркаў старой сыстэмы каштоўнасьцяў — паміраюць конкурсы прыгажосьці.
У Берасьці на абласны адбор прыйшла толькі адна дзяўчына, у Горадні конкурс быў у закрытым рэжыме і пад міліцэйскай аховай, а звыклага ажыятажу і актыўных груп падтрымкі не было, здаецца, увогуле нідзе.
І гэта паўнавартасны паказьнік таго, што па-старому сыстэма ўжо не працуе на ўсіх узроўнях. Мінулы раз конкурс «Міс Беларусь» праходзіў у 2018 годзе, і атмасфэра там была зусім іншай. У Берасьці, напрыклад, у абласным этапе адбору ўдзельнічала каля 100 дзяўчат. У Горадні былі падобныя лічбы. А цяпер усё інакш, бо пры тым тэроры, які ладзяць сілавікі і чыноўнікі, застаецца зусім няшмат ахвотных прадстаўляць афіцыйную Беларусь нават на міжнародных конкурсах прыгажосьці.
Дзяржава доўга і ўпарта вучыла дзяўчат, што трэба імкнуцца да канвэнцыйнай прыгажосьці, каб іх (нас) цанілі, але гэты падыход больш не працуе. Цяпер у нас іншыя каштоўнасьці. Цяпер прыгажосьць — гэта не пра аб’ём таліі і даўжыню ног, а пра ўменьне выстройвацца ў «ланцугі салідарнасьці», вадзіць карагоды, шпацыраваць з кветкамі і парасонамі, годна трымацца на судах, правільна складваць перадачкі і добра падбіраць словы падтрымкі ў лістах за краты альбо на волю.
Рэзкае падзеньне папулярнасьці конкурсаў прыгажосьці — добры паказьнік таго, што юныя жанчыны сталі інакш ставіцца да саміх сябе. Стала менш самааб’ектывацыі і больш разуменьня, што стаўка на канвэнцыйна прыгожую зьнешнасьць у цяперашнім сьвеце — гэта кепскі разьлік.
Магчыма нават, што пэўную ролю адыгралі расповеды жанчын пасьля «сутак» – худзенькім цяжэй спаць на шконках без матрацаў. Гэта Беларусь, дзетка.
Увогуле, конкурсы прыгажосьці — гэта сьвятая сьвятых шматлікіх дзяржаў, дзе прэзыдэнт лічыць краіну сям’ёй, у якой ён займае пазыцыю патрыярха, і ўсе вакол павінны яго радаваць і рабіць ягонае жыцьцё максымальна прыемным. Лукашэнка ў гэтым пляне зусім не ўнікальны, а хутчэй наадварот — зусім сабе тыповы дыктатар, які ўпарта акружае сябе маладымі дзяўчатамі мадэльнай зьнешнасьці.
У Беларусі для гэтага нават ёсьць назва — служба пратаколу. Высокія худыя юныя жанчыны з доўгімі валасамі суправаджаюць Лукашэнку і на афіцыйных мерапрыемствах, і на зборы ўраджаю. Іх фактычна выкарыстоўваюць у якасьці аксэсуараў – вось дарагі стол і крэслы, вось сьмешны шпіц, вось малодшы сын, а вось прыгожыя дзяўчаты. А конкурсы прыгажосьці заўжды былі гэткай фабрыкай, зь якой гэтыя дзяўчаты траплялі наўпрост у службу пратаколу.
Арганізатар аднаго зь першых конкурсаў прыгажосьці ў Беларусі Аляксандар Варламаў расказваў, што Лукашэнка асабіста выбіраў пераможцаў і непасрэдна кіраваў працэсам. Таксама мадэльер сьцьвярджаў, што некалькі разоў яго прасілі выбраць дзяўчат, каб тыя «бавілі час разам з Лукашэнкам».
Чуткі пра тое, што ўдзел у конкурсе прыгажосьці можа быць зьвязаны з сэксуальнай эксплуатацыяй, хадзілі даўно, але самі конкурсы ўсё адно заставаліся папулярнымі. Ці то шмат хто ня верыў гэтым чуткам, ці то магчымасьць павысіць свой сацыяльны статус здавалася дзяўчатам больш значнай, чым рызыка быць вымушанай фліртаваць альбо нават займацца сэксам пад прымусам.
А цяпер усё інакш. І хай пратэст пакуль не перамог у тым сэнсе, што Лукашэнка застаецца на сваёй пасадзе і працягвае прымаць рашэньні ўнутры краіны. Мэнтальнасьць грамадзтва кардынальна зьмянілася. З самапавагай і годнасьцю ў нас «у сярэднім па лякарні» стала нашмат лепей. А Лукашэнка хай шукае сабе новыя аксэсуары. Сярод рэчаў, а не паміж людзей.
Наста Захарэвіч, «Радыё Свабода»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Грэка-каталіцкі святар: Нястомна молімся за Богам сцеражоную нашу Беларусь і ўвесь народ 3.04.2021, 21:51
Слова Апостальскага Візітатара для грэка-католікаў Беларусі на свята Пасхі Хрыстовай 2021 года.
Слова Апостальскага Візітатара архімандрыта Сяргея для грэка-католікаў Беларусі на свята Пасхі Хрыстовай 2021 года апублікаваў catholic.by:
- Пачэсныя Святары і Дыяканы! Дарагія Манахі, Манахіні і Браты Семінарысты!
Любыя ў Госпадзе Браты і Сёстры! Паважаныя Сябры!
Шчыра віншую ўсіх вас са Светлым Уваскрасеннем Хрыста:
Хрыстос уваскрос! – Сапраўды ўваскрос!
1. Гэтыя словы гучаць на Беларускіх Землях больш за тысячу гадоў. Гэтым радасным воклікам нашыя продкі сведчылі сваю веру ў тое, што Уваскрослы Хрыстос сапраўды жыве сярод іх, што Ён з’яўляецца крыніцай новага жыцця. Гэтая радасная звестка праз стагоддзі абдымала і яднала на землях Беларусі хрысціянаў розных царкоўных традыцый – усходняй і заходняй.
2. Узгадайма, што 1035 год таму – у 986 годзе місіянер Торвальд (Кодрансан) з далёкай Ісландыі – праз Ерусалім і Канстанцінопаль – прыбывае з таварышам у Полацк. Прыбывае з граматай візантыйскага імператара Васілія ІІ і з блаславеннем патрыярха Канстанцінапольскага Мікалая II (Хрысаверга). Да Полацка – сэрца Беларускіх Земляў Евангелле Ісуса Хрыста прыходзіць з Захаду і Усходу, у час еднасці Цэркваў. У духу братэрскай еднасці нараджалася беларускае хрысціянства і аб гэтай каштоўнай спадчыне хрысціянскай еднасці трэба нам памятаць і сёння. Памятаць, што ў Беларусі мы – хрысціяне розных канфесій – пакліканыя разам “вызнаваць Таго, хто нас асвяціў”.
3. Выдатны прапаведнік нашых земляў, св. Кірыл Тураўскі пісаў:
“Верма Хрысту, Богу нашаму. Паклонімся Укрыжаванаму, праславім Уваскрослага. Пахвалім Таго, хто прыйшоў нас ажывіць. Вызнавайма Таго, хто нас асвяціў. Узвялічым Таго, хто даў нам безліч усялякіх дабротаў” (Слова на Нядзелю Тамаша).
Да гэтых дабротаў духовых і культурных належыць нашая Бацькаўчына – Беларусь і мужны беларускі народ, нашая беларуская мова і культура прасветленая святлом Уваскрослага Хрыста.
4. У гэтыя дні хрысціянская супольнасць Беларусі жыве ў двайным святле Таямніцы Крыжа і Уваскрасення Госпада і Збаўцы нашага Ісуса Хрыста. Вернікі Праваслаўнай Царквы святкуюць Нядзелю Крыжапаклонную, хрысціяне заходняй традыцыі – Нядзелю Уваскрасення Хрыстовага. Крыж і Уваскрасенне – крыніцы нашай хрысціянскай мужнасці, што дазваляе нам быць вернымі Евангеллю Ісуса Хрыста ў кожны час, у кожнай сітуацыі.
Таму нястомна молімся “за Богам сцеражоную краіну нашу Беларусь і ўвесь беларускі народ, за стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях і вернасць свайму народу ўсіх нас” (Мірная ектання).
Карыстаемся старажытным тэкстам візантыйскай Літургіі св. Яна Залатавуснага і молімся:
- за хворых, тых што церпяць, зняволеных,
- за тых, што робяць дабро, памятаюць пра ўбогіх.
Гэтыя малітвы вучаць нас духовай салідарнасці і братэрскай дапамогі – у моцы Крыжа Хрыста ды ў святле Ягонага Уваскрасення.
5. У свята Уваскрасення Гасподняга хочам сардэчна прывітаць са святам Пасхі ўсіх, хто яе святкуе паводле новага календара: грэка-католікаў, братоў рыма-католікаў, братоў пратэстантаў.
Братам праваслаўным, якія будуць святкаваць Пасху паводле юліянскага календара, жадаем добрага вялікапоснага духовага подзьвігу.
Усім жадаем багатых дароў міру, радасці, жывой веры, моцнай надзеі ды мужнай любові ад Уваскрослага Хрыста - Чалавекалюбца і вітаем святочным вітаннем:
Хрыстос уваскрос! – Сапраўды ўваскрос!
Мінск, Пасха Гасподняя 2021 года.
Архімандрыт Сяргей Гаек
Апостальскі Візітатар для грэка-католікаў Беларусі
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Страйк, якога ніхто не чакаў

maintext:
Страйк, якога ніхто не чакаў Сяргей Навумчык
4.04.2021, 12:46
1,666
Иллюстрационное фото
10 фактаў пра выступ рабочых у красавіку 1991-га.
У красавіку 1991 у Беларусі адбыўся страйк, які ахапіў дзясяткі працоўных калектываў і ўвайшоў у гісторыю Беларусі як самы масавы выступ рабочых у змаганьні за свае палітычныя правы.
Страйк выклікала падвышэньне цэнаў урадам СССР
17 сакавіка 1991 году ў СССР прайшоў рэфэрэндум аб захаваньні СССР, у якім, як фармулявалася ў пытаньні «будуць у поўнай меры гарантавацца правы і свабоды чалавека». А праз два тыдні, 2 красавіка, Савет міністраў СССР узьняў цэны на прадукты і тавары ў 2-3 разы.
«Заўтра нам ня будзе чым карміць дзяцей» — так пачынаўся зварот рабочых да ўраду.
Пачатак быў на Даўгабродскай
3 красавіка 1991 году рабочыя менскага электрамэханічнага заводу перакрылі рух трамваяў на вуліцы Даўгабродскай у Менску. Іх падтрымалі рабочыя іншых заводаў. Калёна рушыла ў цэнтар беларускай сталіцы, да Дому ўраду. Ужо 4 красавіка колькасьць прадпрыемстваў, якія абвясьцілі страйк, налічвалі дзясяткі.
Рабочыя хутка перайшлі да палітычных патрабаваньняў
У першы дзень патрабаваньні былі эканамічныя (узьняць заробкі, зьнізіць цэны, адмяніць 5% «гарбачоўскі» падатак на продаж усіх тавараў). Аднак неўзабаве дадаліся патрабаваньні палітычныя, у тым ліку:
Вывад парткамаў з прадпрыемстваў.
Адстаўка прэзыдэнта СССР Гарбачова і саюзнага ўраду, роспуск з’езду народных дэпутатаў СССР.
Новыя выбары ў Вярхоўны Савет БССР.
І, нарэшце, наданьне Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце статусу канстытуцыйнай сілы, што азначала — поўную палітычную незалежнасьць Беларусі.
Рабочыя патрабавалі незалежнасьці ўсьвядомлена
Патрабаваньне пра наданьне Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце статусу канстытуцыйнай сілы з’явілася невыпадкова. У першыя ж дні старшыня Савету міністраў БССР Вячаслаў Кебіч, які выйшаў на плошчу да рабочых, тлумачыў, што ён само «ні сном ні духам» ня ведаў пра намер Крамля ўзьняць цэны ў 2-3 разы, і што рашэньне саюзнага ўраду было і для беларускага Саўміну непрыемным сюрпрызам.
«Як можна казаць пра нейкі сувэрэнітэт, калі наш урад ня ведаў, якімі будуць цэны?» — рытарычна пытаўся кіраўнік страйкаму «Гарызонту» Алесь Галькевіч.
Страйкам кіравалі людзі з палітычным досьведам
Сустаршынямі Менскага гарадзкога страйкавага камітэту былі абраныя Сяргей Антончык, Генадзь Быкаў і Георгі Мухін. Усе яны мелі пэўны палітычны вопыт:: Антончык — дэпутат Менскага гарсавета і парлямэнцкай Апазыцыі БНФ, Быкаў — член Рады БНФ Партызанскага раёну, Мухін — член Сойму і Ўправы БНФ. Сустаршынём страйкаму 4-га рудаўпраўленьня быў абраны член Салігорскай Рады БНФ Іван Юргевіч.
Адамовіч і Быкаў — за, Гілевіч — супраць
Дэпутат Ніл Гілевіч на паседжаньні Прэзыдыюму Вярхоўнага Савета выказаўся супраць страйку і заявіў дэпутатам БНФ: «Калі вы, апазыцыя, будзеце далей слухаць кіраўнікоў страйкаму, гэта будзе ваша трагічная памылка. Дамаўляцца зь імі няма ніякага сэнсу: яны не ўспрымаюць чалавечае слова, а мы чулі і чуем толькі мову ўльтыматумаў».
Іншая пазыцыя была ў Васіля Быкава. Ягонае прывітаньне апублікавала газэта «Свабода»:
«Горача вітаю рабочы кляс Менску, які гэтак гераічна выяўляе сваю рабочую згуртаванасьць у дасягненьні агульнанародных мэтаў, у барацьбе за кавалак хлеба, дэмакратыю і галоснасьць, — зьвярнуўся ў тыя красавіцкая дні да страйкоўцаў Васіль Быкаў. — Толькі вашая бескампрамісная барацьба можа прывесьці да ўсенароднай перамогі над грабежніцкімі захадамі Цэнтру й мясцовае партбюрактатыі. Жадаю вам непахіснай цьвёрдасьці й вялікай рашучасьці. Бог вам у дапамогу! Жыве Беларусь».
Падтрымаў рабочых і Алесь Адамовіч: «Беларусы — цярплівая нацыя, але калі ўціск робіцца занадта моцны, яны ўздымаюцца на барацьбу за справядлівую справу. І калі ўжо беларусы ўзьняліся на гэтую барацьбу, значыць, яны маюць намер перамагчы. Бяз гэтага намеру яны маглі-б яшчэ чакаць. Калі ж намер перамагчы нарадзіўся, умацаваўся, беларусы ідуць заўсёды да канца... Беларусы павінны ўсьведамляць, што ім давядзецца сутыкнуцца з вельмі актыўным супрацівам іх імкненьня да самастойнага і вольнага жыцьця».
Камуністычная прапаганда забуксавала
Традыцыйна, усе антыкамуністычныя і антыўрадавыя выступы афіцыйная камуністычная прапаганда зьвязвала з «дыструктыўнай» дзейнасьцю БНФ і ягонага лідэра Зянона Пазьняка.
Аднак гэтым разам прапаганда апынулася ў няпростым становішчы: так атрымалася, што за некалькі дзён перад пачаткам падзеяў дэпутаты БНФ Зянон Пазьняк, Лявон Баршчэўскі і Ўладзімер Заблоцкі вылецелі на амэрыканскі кантынэнт, дзе беларуская дыяспара арганізавала ім сустрэчы з палітыкамі ЗША і Канады (адной з тэмаў была дапамога ў справе ліквідацыі Чарнобыльскай катастрофы).
На дапамогу прыйшоў першы намесьнік старшыні Вярхоўнага Савета Станіслаў Шушкевіч, які заявіў у прамым эфіры тэлебачаньня: «Да чыстага парыву рабочых прымазаліся тыя, хто шукае выгады для сябе... У дзеяньнях страйкаму адчуваецца рука вопытных арганізатараў».
БНФ падтрымаў рабочых
Калі ўзяць у двукосьсі слова «прымазаліся», дык, па вялікім рахунку, Шушкевіч ня быў надта далёкі ад ісьціны: дэпутаты Апазыцыі БНФ дапамагалі лідэрам рабочага руху.
«Якую ролю ў красавіцкіх падзеях адыграў БНФ? Немалую, — сьцьвярджаў у тыя дні ў „Навінах БНФ“ Юры Дракахруст. — Па-першае, спрацавала двухгадовая дзейнасьць БНФ, мітынгі, выступы ў друку, праца апазыцыі ў ВС Рэспублікі. За гэты час БНФ так і ня стаў масавым рухам. Шырокія сацыяльныя пласты нібы й ня слухалі праграмы мераў па выхадзе з крызісу, заклікаў да стварэньня структураў уплыву, у тым ліку й страйкамаў. Як высьветлілася, ня слухалі, але нешта пачулі. І калі падышоў час, прыгадаліся й меры й перамовы й словы... Патрабаваньні страйкамаў падобныя на праграмныя мэты БНФ. На пляц перад Домам ураду рабочыя таксама пайшлі па шляху, пракладзеным БНФ... апрача таго, БНФ паўплываў, так-бы мовіць, арганізацыйна. У 1988 годзе ён абудзіў да грамадзянскага жыцьця розных людзей, аб’яднаных непрыняцьцем таталітарызму. Групы БНФ маглі быць вельмі маленькімі — некалькі чалавек на велічэзны завод, але яны былі амаль паўсюдна... Калі ж пачаліся страйкі, сябры БНФ апынуліся на сваім месцы. Многія зь іх увайшлі ў страйкамы, сталі іхнімі лідэрамі. Яны адразу надалі руху арганізаваныя формы. Палітычны досьвед сяброў БНФ на заводах дапамог рабочым у іхняй барацьбе».
Апазыцыя БНФ падтрымала патрабаваньні рабочых і сабрала подпісы за скліканьне нечарговай сэсіі Вярхоўнага Савету для прыняцьця палітычных і эканамічных рашэньняў.
Страйк быў спынены АМАПам
Да менскіх рабочых далучыліся салігорскія шахцёры, рабочыя ў Гомлі, Воршы, Віцебску, Наваполацку, іншых гарадах.
24 красавіка аршанскія рабочыя выставілі ўльтыматум: калі ня будзе прызначаная надзвычайная сэсія Вярхоўнага Савета БССР, якую патрабавалі дэпутаты Апазыцыі БНФ, яны лягуць на рэйкі.
У 15.30 чыгуначны рух быў заблякаваны.
Як заявіў Станіслаў Шушкевіч, «Сп. Антончык сказаў, што «мы спынім бясчынствы ў Воршы, калі нам будзе выдзелены эфір». Я яму адказаў, што «бясчынствы будуць спыненыя ў адпаведнасьці з законам і законнымі мэтадамі, таму што нашая ўлада яшчэ ў стане забясьпечыць бясьпеку людзей» («Навіны БНФ», 3, 1991).
«Мне здаецца, ім хочацца вайсковага становішча. Да гэтага часу мы прымянялі плятанічныя мэтады, але шмат якія дзеяньні арганізатараў страйку мяжуюць са злачынствам» — пракамэнтаваў Шушкевіч свае дзеяньні (газэта «Коммерсантъ- власть», 67, 1991).
У Воршу былі накіраваныя паўтары тысячы байцоў АМАПу зь Менску, Віцебску і з Магілеву, і ўвечары 25 красавіка, каб пазьбегчы кровапраліцьця, рабочыя былі вымушаныя спыніць страйк.
Страйк разбурыў імідж беларусаў як паслухмянай нацыі
Агульнабеларускі страйк, які адбыўся ў красавіку 1991 году, хаця і не дасягнуў посьпеху (палітычныя патрабаваньні не былі прынятыя, а зьніжаныя цэны неўзабаве ізноў пайшлі ў гару), але меў некалькі важных вынікаў:
Быў зьнішчаны імідж беларусаў як паслухмянай і пакорлівай нацыі;
Абвяргаўся марксісцка-ленінскі пастулят, што камуністычная партыя партыя рабочай клясы (рабочыя выступілі супраць КПСС);
І лідэры БНФ, і лідэры рабочага руху назапасілі вопыт паводзінаў у экстрэмальных сытуацыях, які прыдаўся праз тры месяцы, у жніўні 1991 году, калі быў арганізаваны супраціў прыхільнікам праімпэрскага путчу і ўдалося дасягнуць абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі.
Сяргей Навумчык, «Радыё Свабода»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Павел Севярынец дасканала разумее каштоўнасць свабоды Мiхась Скобла
20.04.2021, 11:44
Міхась Скобла
Фота: «Радыё Свабода»
Нездарма галоўнай гераіні «Беларусаліма» ён даў такое знакавае імя – Воля.
Гісторыя сусветнай літаратуры ведае нямала выпадкаў, калі выдатныя, знакамітыя на ўвесь свет творы пісаліся ў турме. З замежнай класікі можна згадаць "Дон Кіхота" Сервантэса, які неаднаразова прызнаваўся найвялікшым раманам усіх часоў і народаў. З класікі беларускай – "Новую Зямлю" Якуба Коласа, чыім "домам творчасці" на цэлыя тры гады яшчэ за царызмам стаў мінскі астрог, вядомы цяпер як Валадарка.
Увогуле, з твораў беларускай літаратуры, напісаных у зняволенні, можна скласці цэлую бібліятэку. Чамусьці турма ва ўсе часы (пачынаючы ад Скарыны, які таксама пабываў у вязніцы) з асаблівай прыхільнасцю прывячала беларускіх пісьменнікаў. Дайце веры, калі сплюсаваць усе тэрміны, адседжаныя імі ў няволі, атрымаецца больш за тысячагоддзе. Тысячагоддзе!
У гэтую лічбу цяжка паверыць, але я ніколі не забудуся, як мы, студэнты філфака БДУ, прыйшлі ў госці да паэта Сяргея Новіка-Пеюна. Рухавы і ўсмешлівы гаспадар парассаджваў нас на канапе, крэслах і зэдліках, а на заўвагу, чаму сам не прысядзе, адмахнуўся: "Ой, хлопчыкі, насядзеўся я. Пры паляках сядзеў, пры першых саветах сядзеў, пры немцах і пры другіх саветах таксама сядзеў…"
А як тут не згадаць унука паўстанца 1863 года драматурга Каруся Каганца? Не дзівіцеся – ён сам прасіўся ў турму!
"Дарагая Ганулька! – пісаў ён жонцы ў 1910 годзе, – Дагэтуль яшчэ не дабіўся, каб мяне пасадзілі, але ўжо ў панядзелак абяшчалі пасадзіць". І ўжо ў наступным лісце як пра нейкае дасягненне: "Сеў у турму з лёгкаю душою. Тутака і адзін паэт, што пісаў у "Нашу ніву" і завецца Якуб".
Аказваецца, Каганец, асуджаны да года зняволення, не мог сесці, бо турма (цяперашняя Валадарка) была перапоўнена. І ён мусіў дамагацца, каб хутчэй адседзець тэрмін і вярнуцца да сваёй гаспадаркі, у сваю шматдзетную сям’ю. Дамогся і сеў. У турме, між іншым, рабіў ілюстрацыі да Коласавых кніг, час ад часу выходзячы пагуляць на турэмны двор (тады гэта дазвалялася).
Параўноўваць турэмныя рэжымы – царскі і цяперашні – я не збіраюся. Паколькі пасля ўсіх прызнанняў нядаўніх палітвязняў выснова тут напрошваецца адна: сучасныя беларускія турмы ператвораны ва ўстановы, дзе чалавечая годнасць – як прыдзверны дыванок, па якім знахабнелыя ад уседазволенасці турэмшчыкі топчуцца круглыя суткі.
Па чыёйсьці годнасці топчуцца пятнаццаць сутак, па чыёйсьці – месяц, два ці тры. Павел Севярынец трывае гэты здзек ужо амаль год. Не толькі трывае, але і не падае духам. Ён вядзе велізарную перапіску з сябрамі-паплечнікамі (ужо больш за 2000 лістоў адпраўлена ім на волю) і працягвае галоўную справу свайго жыцця – піша раман "Беларусалім". Так, Павел найперш пісьменнік, а не палітычны дзеяч, як шмат каму падаецца. Думаю, тыя, хто чытаў яго кнігу "Люблю Беларусь!", са мною пагодзяцца. Проста ў нашай краіне пісьменніку зусім пазбегнуць палітыкі немагчыма.
Тры гады таму выйшла першая частка рамана пад назвай "Золак". І вось нядаўна – на ахвяраванні 243 прыхільнікаў Севярынцавай творчасці – пабачыла свет другая частка – "Сэрца святла", амаль цалкам створаная ў зняволенні.
Пра што раман, у чыёй назве невыпадкова паядналіся два словы – Беларусь і Іерусалім? Хтосьці захопіцца ім як фантастычным творам. Камусьці захочацца – і небеспадстаўна – пашукаць на яго старонках палітычную праграму. Кагосьці раман уразіць як бліскуча напісаны блокбастар. Усё гэта сапраўды прысутнічае ў творы. Але яго галоўная тэма – больш сур’ёзная. "Беларусалім" – кніга пра краіну, якая прачынаецца ў цемры. Пра пошук нацыянальнай ідэі і пра духоўны пошук, пра Беларусь, дзе Бог не толькі "жыве", але і дзейнічае – праз увесь беларускі народ. Над якім праводзіць свае эксперыменты глабальная карпарацыя "Непагасны свет", што заснавала сваю штаб-кватэру ў Мінску. З яе гледзішча Беларусь – ідэальная пляцоўка, каб ашчаслівіць усё чалавецтва. Адзін з галоўных герояў рамана гісторык Андрэй Белазор спачатку робіцца топ-менеджарам "Непагаснага свету", а затым узначальвае нацыянальна-вызваленчы рух…
Чытаючы "Сэрца святла", я міжволі лавіў сябе на думцы, што аўтар нейкім дзівосным чынам пры жаданні час ад часу пакідаў сваю турэмную камеру і разам з усім народам хадзіў на пратэстныя шэсці, на ўласныя вочы бачыў ашалелыя хапуны на мінскіх вуліцах, на ўласныя вушы слухаў пропаведзі беларускіх святароў, якія асудзілі гвалтоўныя дзеянні сілавікоў… Бо пра ўсё пра гэта расказваецца ў рамане, які (увага!) быў дапісаны задоўга да пасляжнівеньскіх падзей.
Скажам, я ажно супыніўся на сцэне, дзе праваслаўнага епіскапа Арцемія выклікаюць у "Мітрапалітбюро" на прафілактычную гутарку – за "палітызаваную" пропаведзь. І што там чуе ўладыка ад начальнікаў (не толькі царкоўных)? "Да Масквы дайшлі звароты свяшчэннікаў і прыхаджан пра вашы паводзіны, несумяшчальныя са званнем архіерэя Рускай праваслаўнай царквы. Вы самі ўсё разумееце. Самы час сысці і не падстаўляць царкву". А Арцемій ім у адказ: "Не вы мяне ставілі, не вам і здымаць. Выбачайце, мне пара на службу".
І падобных сцэн (пазнавальных у пазнейшым рэальным жыцці) у рамане вельмі шмат. Пра што яны сведчаць – пра адкрыты ў турме аўтару зрок празорца ці яго самнамбулічныя перасоўванні ў часе? Творчасць – гэта заўжды таямніца.
Калі Павел быў яшчэ на волі, я неяк запытаўся, як ён успрымае турэмныя выпрабаванні, што выпалі на яго долю. І ён згадаў словы з Бібліі "Той, хто пакутуе целам, той перастае грашыць". З чаго вынікала, што турма для Паўла – своеасаблівы чысцец, дзе ён духоўна дасканаліцца…
Ужо дзесяць з паловай месяцаў Севярынец – у СІЗА у чаканні чарговага прысуду. Хочацца ўсё ж верыць, што ён будзе апраўдальным і адзін з лепшых беларускіх празаікаў неўзабаве выйдзе з-за кратаў. Хто-хто, а ён разумее каштоўнасць свабоды. Нездарма галоўнай гераіні "Беларусаліма" ён даў такое знакавае імя – Воля.
Мiхась Скобла, "Народная Воля"
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: У пастырскім пасланні на Вялікдзень каталіцкі іерарх распавёў, як супрацьстаяць выклікам нашага часу.

title: Біскуп Казімір Велікаселец: Кожная цемра змяняецца святлом


description: Гурт Nizkiz выпусцiў новую песню «Блізка».

title: "Мару ўзялі ў палон, але зіма сыдзе імкліва"