title: "Хрыстос чытае Купалу": Уладзімер Някляеў распавёў пра свой новы раман

maintext:
«Хрыстос чытае Купалу»: Уладзімер Някляеў распавёў пра свой новы раман 1 24.03.2021, 15:44
3,044
УЛАДЗІМІР НЯКЛЯЕЎ
ФОТА З САЙТА BELARUSPARTISAN.ORG
Пачатак раману стаў для чытачоў поўнай нечаканкай.
У 110-м нумары часопіса «Дзеяслоў» пачаў друкавацца новы раман Уладзімера Някляева «Гэй бэн гіном». Яшчэ пару гадоў таму аўтар прызнаваўся, што піша пра сьмерць Янкі Купалы, паведамляе «Радыё Свабода».
Прыхільнікі творчасьці Някляева чакалі дакумэнтальнага расьсьледаваньня, крымінальных гіпотэзаў ці нейкіх аўтарскіх вэрсіяў таго, што здарылася з народным паэтам Беларусі ў Маскве 28 чэрвеня 1942 году. Аднак пачатак раману стаў для чытачоў поўнай нечаканкай.
Журналiсты пагаварылі з Уладзімерам Някляевым пра час Купалы, нацыянальную палітыку Масквы і сёньняшнія падзеі ў Беларусі.
«Тады што зь ім, калі не памёр, адбылося?»
— Пачатак вашага новага раману, прызнаемся, моцна ўразіў. Галоўны герой праз тры дні пасьля сваёй гібелі прачынаецца ў тым жа, што і да сьмерці, 414-м нумары гатэлю «Масква», голіцца, бездакорна апранаецца і накіроўваецца… на сваё пахаваньне. І тут пачынаюцца самыя што ні ёсьць фантасмагарычныя прыгоды зь ім. Як узьнік гэты прыём з Купалавым жыцьцём пасьля сьмерці? Якую сэнсавую і фактаграфічную нагрузку ён нясе?
— «Ніколі я не паміраў», — напісаў сам пра сябе Купала. Значыць, не памёр ён і 28 чэрвеня 1942 году, зьляцеўшы ў лесьвічны пралёт гатэлю «Масква». Тады што зь ім, калі не памёр, адбылося? Раман «Гэй бэн гіном» — спроба адказу на гэтае пытаньне.
І яшчэ…
Найвядомейшая кніга ўспамінаў пра Купалу называецца: «Такі ён быў». Але тое, які ён быў, і пасьля гэтай кнігі, і пасьля іншых мэмуараў (уключна з мэмуарамі Паўліны Мядзёлкі) застаецца невядомым.
Любая таямніца большая за яе разгадку. «Бо невядомае, — як кажа адзін з пэрсанажаў раману — гэта ўсё, што заўгодна, а вядомае — толькі адно». Таму раман ня столькі спроба раскрыць таямніцу сьмерці Купалы (хоць у адной з вэрсіяў гэта зроблена), колькі спроба зазірнуць у таямніцу ягонага жыцьця.
«Са Сталіным Купала апынуўся на адным крыжы выпадкова»
— Перад тым, як укласьці свайго ажыўленага героя ў труну, вы правялі яго па многіх высокіх кабінэтах і далі яму сустрэцца з магчымымі забойцамі, улучна з самім Сталіным. Між ім і Купалам адбываецца працяглая гаворка пра творчасьць, беларускія сны і будучыню Купалавай паэзіі.
З вуснаў Сталіна гучыць несуцяшальнае прароцтва пра стаўленьне нашчадкаў да Купалы: «… І ведаеце, што яны пра вас скажуць?.. Што, калі б вы застрэліліся, засталіся б паэтам. А так — не. Так вы здраднік. Застаўшыся жыць, здрадзілі паэзіі… Вы тут Чорнага, будучыню новай беларускай літаратуры ратуеце, а гэтая будучыня, гэтая новая літаратура, яшчэ нават не нарадзіўшыся, вас ужо прадае! Дык навошта вам яе ратаваць?»
Няўжо сапраўды арганізатар масавых забойстваў беларускай інтэлігенцыі мог так думаць? Ці што стаіць за гэтым маналёгам?
— Асноўны суразмоўца Купалы ў рамане, чаго яшчэ не відаць з апублікаванай першай часткі, — Хрыстос. Са Сталіным Купала апынуўся на адным крыжы выпадкова, але Сталін даводзіць яму, што не. Што абодва яны аднолькавыя грэшнікі — і ў доказ гаворыць пра нашчадкаў, якія зьвінавацяць Купалу ў здрадзе паэзіі. Абразьліва абзавуць Лупакам, скажуць, што лепш бы ён скончыў самагубствам, не дажыў да вершаў пра хлопчыка і лётчыка…
Гэта зьдзівіла нават Хрыста, які хоць і сын Бога, але не бярэ на сябе права судзіць. А тым больш вызначаць, каму жыць, а каму паміраць?.. У жыцьці за гэтым стаіць не такая даўняя дыскусія пра Купалу і Лупаку, а ў рамане вось што…
«Вы рускіх ня надта любіце, а скажыце: рускія перарабілі б Пушкіна, свайго нацыянальнага генія, у якога-небудзь Пукніша?» — пытае Купалу Сталін.
Купала — нацыянальны геній. Вядома, гэта ня робіць яго недатыкальным. І, вядома, часам чаго толькі ні скажаш, ні напішаш дзеля эпатажу. «Я люблю глядзець, як паміраюць дзеці!» Але ўсяму свой час і сваё месца. Купала ў нашым часе — на месцы духоўнага апірышча нацыі. Менавіта з гэтым зьвязаная ў рамане легенда пра векавечнае дрэва, якое засланяе нацыю ад вятроў, віхураў. І калі сёньня мы на такіх вятрах, якія могуць нас зьнесьці, зьнішчыць, ці варта падсякаць дрэва, якое нас засланяе, за галіны якога трымаемся? Дзеля чаго б там ні было падсякаць, а тым больш — дзеля літаратурнай гульні.
У адначасьсе з раманам я напісаў дзьве драматычныя паэмы, асноўныя пэрсанажы якіх — Гедзімін і Ягайла. Я ствараў іх як постаці нашай гісторыі, нашых нацыянальных герояў, але пісаў і сам адчуваў, што яны — міты. А Купала ня міт. У ім жывая кроў. Тая ж, якая пульсуе ў сэрцы Беларусі. І ня трэба самім беларусам займацца кровапусканьнем, калі столькі іншых аматараў гэта зрабіць.
«Гітлер ставіць яму ў прыклад Кнута Гамсуна»
— Купала ня толькі размаўляе са Сталіным пра «Сны аб Беларусі», але і, стомлены гаворкай, засынае ў крамлёўскім кабінэце, у які тым часам прыходзіць Гітлер. Два дыктатары на старонках раману час ад часу мяняюцца месцамі валадарства і па чарзе кіруюць варагуючымі краінамі.
У Сталінавым кабінэце Гітлер, між іншага, ушчувае Купалу за верш «Партызаны, партызаны, беларускія сыны, біце ворагаў паганых, каб ня ўскрэсьлі век яны!» Маўляў, правільна напісана, але ня ў той бок. І прапануе Купалу званьне народнага паэта Рэйху ці ляўрэата Гітлераўскай прэміі. З пазыцыі сёньняшняга часу ці сапраўды для беларускай культуры была аднолькава забойчая што адна, што другая ўлада і ганебныя яе ўзнагароды творцам?
— Размаўляючы з Купалам, Гітлер ставіць яму ў прыклад Кнута Гамсуна — як свайго прыхільніка. А значыць, сапраўднага патрыёта Айчыны, прыхільнасьць якога да Гітлера дазваляе яму, Гамсуну, шмат што для Айчыны зрабіць. У пэрспэктыве — дамовіцца пасьля перамогі Нямеччыны ў вайне пра незалежнасьць Нарвэгіі. «І Гамсун гатовы дзеля гэтага, — кажа Гітлер, — паставіць сябе на скрыжаваньне ганьбы і зьнявагі. А паставіць сябе дзеля Айчыны на скрыжаваньне ганьбы і зьнявагі — гэта нават не грудзьмі на кулямёт кінуцца. Там імгненьне, іскра, а тут… Тут насамрэч вялікі подзьвіг. І вы маглі б паўтарыць яго, гэта была б ваша місія. Шкада, што пра місію гэтую вы не падумалі, перш чым ад нас зь Менску ў Маскву ўцякаць».
Вось я і падумаў: а ці быў у Купалы, які ў першыя дні вайны мог проста не пасьпець выехаць зь Менску, гэтакі шлях? Ну як адзін з магчымых? І вуснамі Сталіна адказаў: а чаму не? «Ён жа запрашаў, — кажа ў судзе над Купалам Сталін, — шалёнага сабаку польскага імпэрыялізму і каляніялізму Пілсудзкага на ўладарства ў Савецкую Беларусь! Дык чаму і Гітлера запрасіць ня мог?»
«Бо ня мог, — самому сабе адказвае Купала. — Бо ў такім разе мусіў бы пасьля вялікай вайны і вялікай крыві напісаць, як напісаў Гамсун: «Мы, верныя прыхільнікі Гітлера, схіляем свае галовы перад тварам ягонай сьмерці».
Купала ня быў надта моцным чалавекам. Але сілы на тое, каб не зрабіць крок за межы, пераступіць якія ён лічыў немагчымым, у ім хапала.
Для БЕЛАРУСКАЙ культуры забойчая любая НЕБЕЛАРУСКАЯ ўлада. У тым ліку НЕБЕЛАРУСКАЯ ўлада сёньняшняя.
«Фантазіі пра зьмены ў хадзе савецкай гісторыі»
— Яшчэ адным галоўным героем вашага раману ёсьць малады паэт Віктар Маргер — дзіця пасьлясталінскай эпохі, студэнт Маскоўскага літаратурнага інстытуту, любімец публікі, жанчын і высокапастаўленай намэнклятуры. Дзякуючы сваёй абранасьці ён мяркуе, што можа зьмяніць хаду савецкай гісторыі. Наколькі гэты ваш герой аўтабіяграфічны? І ці сапраўды ўкручаныя ў крамлёўскія колы творцы маглі на нешта там уплываць?
— У рамане дзьве, якія пераплятаюцца ў адну, сюжэтныя лініі. Адна зь іх пралягае ў 20-40-х гадах ХХ стагодзьдзя, другая — у 60-80-х. Першая зьвязаная з Янкам Купалам, другая — зь Віктарам Маргерам. Маладым паэтам, у якім (што я ня надта й хаваў) прысутнічаюць прыкметы аўтабіяграфічнасьці.
Напачатку Маргер трохі франдзёр, трохі дысыдэнт, у яго багемнае (з вучобай у літінстытуце і працай у качагарцы) жыцьцё. І выпадкова яно перасякаецца з жыцьцём Ганны, дачкі аднаго з кіраўнікоў краіны. Вось з гэтага моманту і ўзьнікаюць у ім, падагрэтым набліжэньнем да ўлады, фантазіі пра зьмены ў хадзе савецкай гісторыі. А прыходзіць ён са сваімі фантазіямі да глыбокай унутранай драмы.
Ні на што творцы, укручаныя ў крамлёўскія колы, не маглі паўплываць. Іх проста скарыстоўвалі. І пра гэта адкрыта кажа адзін з пэрсанажаў, аўтар вядомага ў тыя часы верша «Пра нацыянальнасьць» зь ягоным заключным радком «па нацыянальнасьці я савецкі»:
«— Мы з вамі клеркі, Віктар. Не паэты, а клеркі, пісцы савецкай імпэрыі».
«У найноўшай гісторыі падобных выпадкаў не зафіксавана»
— Мы прачыталі толькі траціну вашага раману і ня ведаем пакуль, ці выведзеце вы сваіх герояў у сёньняшні дзень. Але забягаючы наперад, хочацца спытацца вашу думку пра тое, ці магчымы наогул уплыў нацыянальнае творчае эліты на антынародную ўладу? Ці ёсьць у нашай гісторыі прыклады, калі дыктатар прыслухаўся да прарока ўзроўню Купалы?
— Што да сёньняшняга дня, дык нядаўна я даволі цяжка перахварэў на ковід. Амаль тыдзень быў у гарачцы, у якую прыходзілі кашмары. Такія страшныя — не ўявіць, што такія могуць быць. Але калі я ачомваўся, рэальнасьць аказвалася страшнейшай за іх. За краты кідалі праўду. Чынілі зьдзек над сьвятынямі. Гвалт над дзецьмі. На п’едэсталы ўзносілі злачынцаў. У судах апраўдвалі забойцаў і каралі забітых. І за ўсім гэтым стаяла ўлада, на якую я ў свой час, калі быў старшынёй Саюзу пісьменьнікаў, спрабаваў паўплываць.
Калі верыць Хафізу, Хаяму, Фірдаўсі, у іх часы нешта такое, падобнае да ўплыву на ўладу, было. Але ў найноўшай гісторыі падобных выпадкаў не зафіксавана. Адносіны творцы і ўладара ці такія, як у Адольфа Гітлера і Кнута Гамсуна, ці як у Францыска Франка і Гарсіі Лорка. Ці скарыстаць, ці расстраляць. А Сталін дык увогуле даводзіць Купалу, што той не нарадзіўся Купалам, а што гэта савецкая ўлада яго Купалам зрабіла. І ён мусіць быць удзячны за тое ўладзе, бо яна магла зрабіць Купалам некага іншага.
«Ня проста ўвайсьці ў будучыню, пра якую марылі і марым»
— Стаім мы перад будучыняй нашай
І ўсё варожым, сочым ейны ход…
Ці ўскрэсьнем мы з душой, упаўшай, зьвяўшай,
Каб выйсьці ў сьвет, як нейкі здольны род…
Купалава пытаньне і амаль праз восемдзесят гадоў пасьля гібелі застаецца без адказу. А ці мае яго аўтар раману пра загадкі Купалавай сьмерці і Купалавых сноў аб Беларусі? Мяркуючы на назьве твора — «Гэй бэн гіном» — якую можна перакласьці як пекла, аптымізмам вы ня надта прасякнутыя.
— Што да працытаванага вамі верша, дык у рамане яго чытае Хрыстос. На Краснай плошчы ў Маскве, на порціку маўзалея. І пакуль ён яго чытае, каля крамлёўскай сьцяны, выбраўшыся з маўзалейнага саркафага, спрабуе пахаваць сябе самога — па-людзку, у зямлі — Ленін. Але і пахаваўшыся ў зямлі, ён зноў аказваецца ў маўзалеі…
Ня проста ўвайсьці ў будучыню, пра якую марылі і марым. Але і не прасьцей выйсьці з мінулага, якога хочам пазбыцца. Пакуль што на нашым гістарычным шляху знакі ўваходу і выйсьця на адным указальніку. Таму й блытаецца шлях.
І тым ня менш…
Хрыстос чытае верш Купалы, бо верыць, што ўскрэсьнем мы з душой, упаўшай, зьвяўшай. А Ён ведае болей за мяне. І нават за Купалу.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Леонид Невзлин
Ирина Халип
Андрей Санников
Сяргей Законнікаў

title: У Познані распачалася канферэнцыя "Ад Слуцкага збройнага чыну да беларускай рэвалюцыі (1920-2020)

maintext:
У Познані распачалася канферэнцыя «Ад Слуцкага збройнага чыну да беларускай рэвалюцыі (1920-2020) 9.03.2021, 19:05
фота: novychas.by
Сімвалам канферэнцыі стаў плакат «Звярэе сэрца, камянее кулак».
У Познані распачалася Міжнародная навуковая канферэнцыя «Ад Слуцкага збройнага чыну да беларускай рэвалюцыі (1920-2020). Дыскурс супраціўлення».
Сімвалам канферэнцыі стаў плакат Арцёма Лоскутава «Звярэе сэрца, камянее кулак», паведамляе «Радыё Рацыя».
Арганізатарам канферэнцыі выступіў Інстытут рускай і ўкраінскай філалогіі Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані. У канферэнцыі прымае ўдзел 21 чалавек. Гэта вядомыя даследчыкі з Польшчы, Беларусі, Літвы, Італіі, Германіі і ЗША. Сярод запрошаных удзельнікаў – вядомыя беларускія навукоўцы: гісторыкі, палітолагі, мовазнаўцы, а таксама паэты, тэатральныя крытыкі і мастацтвазнаўцы.
фота: racyja.com
Кажа кандыдат гістарычных навук, дацэнт кафедры дыпламатычнай і консульскай службы факультэта міжнародных адносін Беларускага дзяржаўнага універсітэта Ігар Кузняцоў:
– Я хацеў бы падзякаваць арганізатарам канферэнцыі, што яны падтрымалі нас у гэтыя цяжкія дні, калі беларускі народ сапраўды ўступіў у супрацьдзеянне з рэжымам. І таму правядзенне такой канферэнцыі, я думаю, будзе садзейнічаць таму, што мы зможам абмяняцца з польскімі калегамі нашымі меркаваннямі. І ў рэшце рэшт пышырыць супрацу беларускіх і польскіх калег, нягледзячы на тыя падзеі, якія адбываюцца сёння ў Беларусі.
Арганізатары прапануюць больш уважліва разгледзець розныя формы пратэсту, якія мелі месца пасля акупацыі Беларусі Савецкім Саюзам і пасля таго, як Лукашэнка стварыў мадэль аўтарытарнай дзяржавы. Паразважаць не толькі пра гістарычныя падзеі, цесна звязаныя з дыскурсам супраціву, але, перш за ўсё – пра яго шматлікія прадстаўленні ў тэкстах літаратуры і мастацтва.
Гаворыць прафесар кафедры міжкультурных даследаванняў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта Андрэй Масквін:
– Па-першае, дзякуй усім, хто далучыўся да нас, і будуць сёння з намі. Я думаю, што дзень будзе вельмі цяжкі, інтэнсіўны. Другая справа, канешне, гэта мова. У нас будуць рэфераты на польскай, рускай, беларускай мовах. Таму гэта будзе такая славянская канферэнцыя, дзе тры мовы будуць гучаць побач. Я ўжо бачу, што кніжка, якую мы будзем рыхтаваць, будзе вельмі цікавай, вельмі патрэбнай і вельмі важнай, мне здаецца. Яна таксама будзе на розных мовах. І гэта будзе сведчыць пра нашае сяброўства.
Рабочыя мовы канферэнцыі: польская, беларуская, англійская, руская. У канцы года плануецца публікацыя яе матэрыялаў у выглядзе рэцэнзаванага навуковага выдання.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».

fasttext_language: be


authors:
Ирина Халип
Владимир Халип
Сяргей Законнікаў
Леонид Невзлин

title: Марына Адамовіч: Мы з Мікалаем заўсёды гаварылі - калі з’явіцца надзея, вы не пазнаеце беларусаў

maintext:
Марына Адамовіч: Мы з Мікалаем заўсёды гаварылі — калі з’явіцца надзея, вы не пазнаеце беларусаў 2 12.03.2021, 9:31
1,004
фото: FACEBOOK
«Залп Аўроры» можа прагучаць для Беларусі ў любую хвіліну.
Жонка Мікалая Статкевіча распавялв аб умовах утрымання мужа-палiтвязня i пра тое, што выратуе беларусаў.
— А вы сумняваецеся? — усміхнулася Марына Адамовіч у адказ на пытанне «Салiдарнасцi» пра настрой, які прасочваецца праз лісты яе мужа. — Калі мы гаворым пра майго мужа, можаце не сумнявацца, Мікалай —абсалютна вольны чалавек!
Больш за дзевяць месяцаў палітвязень Мікалай Статкевіч знаходзіцца за кратамі. Яго жонка Марына ўжо даўно ведае, чым адрозніваюцца рэжымы ў СІЗА і калоніі, i як павялічваецца адлегласць паміж Мінскам і Жодзіна, калі яна вымяраецца ў лістах.
Яна, як і ўсе, захапляецца беларусамі, упэўнена, што жах, які адбываецца, не мае перспектываў. Адзінае, што катэгарычна забараняе гэтая мужная жанчына, не жадаць ёй «трымацца». Чаму? Аб гэтым і іншым яна распавяла «Салідарнасці».
— Я падазраю, што магчыма на гэтым тыдні праходзяць, ціпа, нейкія следчыя дзеянні, бо выклікалі адваката. Таму ў мяне ёсць падставы меркаваць, што, мажліва, з’явіцца якая-небудзь інфармацыя.
— А дагэтуль праводзіліся нейкія следчыя дзеянні?
— Абсалютна не. Мікалай, як і ў 2010-м годзе, ні ў якіх следчых дзеяннях не ўдзельнічаў. Таму я лічу, што тое, што адбываецца, гэта проста прымусовае гвалтоўнае ўтрыманне яго пад вартай.
— Ці даходзяць зараз да вас яго лісты?
— Не магу сказаць, што ўсе, але, з большага, даходзяць. Лісты розныя, бываюць прыватныя, бываюць аб сітуацыі ў краіне. Ён адгукаецца на тое, што адбываецца, на гэтыя судовыя працэсы, на неадэкватныя дзеянні так званых уладаў.
Лісты ідуць вельмі марудна, звычайна дзён дзесяць, а то і больш, насуперак любым нормам, бо на цэнзуру даецца тры працоўных дні, згодна з правіламі ўнутранага распарадку.
Проста, відаць, людзі, якія ўпэўніліся ў сваёй беспакаранасці, не спяшаюцца прытрымлівацца правілаў, ведаць іх, чытаць нейкія дакументы, таму што, як адзін сказаў, «иногда не до законов».
Плюс, нахапалі людзей велізарную колькасць, а штат цэнзараў, мабыць, не павялічылі. Мяркую, што звычайны кантынгент зняволеных не мае такой інтэнсіўнай перапіскі, як зараз кожны палітзняволены. Вось і не спраўляюцца.
— Ці атрымлівае лісты ваш муж?
— Казаў, што ў яго накапілася багата лістоў, на якія ён проста фізічна не паспявае адказаць. У студзені ён хварэў і тады не мог адказваць. Чым хварэў, не ведаю, сімптаматыка прастуднага захворвання, можа ковід, можа проста бранхіт. Бо ў турме было вельмі холадна і ён не здымаў куртку нават ў камеры нейкі час. Відаць, прастудзіўся.
— Як ён зараз сабе адчувае, ці ведаеце?
— Ён сам піша мне, што яму лепш, але адвакат, які яго бачыў, сказаў, што крыху яшчэ пакашлівае, але ні на што не скардзіцца.
— Ці можна было перадаць яму нейкія лекі?
— Тэарэтычна можна, практычна амаль нерэальна перадаць нічога людскага, таму што там абмежаванні такія: антыбіётыкі нельга, вадкія формы нельга, то бок ні «паласкалкі» для горла, якія былі б эфектыўныя, альбо «пшыкалкі» якія-небудзь. У метале-шкле нельга, толькі таблетачкі нейкія, гарбаты ўсякія бранхіяльныя таксама нельга. З таго, што я прывезла, узялі літаральна парацэтамол і яшчэ нешта.
Лекі можна перадаць адзін раз на тыдзень на працягу двух гадзін. Калі ты, напрыклад, даведаўся ў той самы чацвер, што лекі патрэбныя, то ты здолееш перадаць іх только праз тыдзень.
Як яго лячылі? Мікалай мне напісаў, а на той момант ён ужо хварэў дастаткова доўга, у іх знайшлося дзве таблеткі нейкія. Калі я вазіла лекі, я папрасіла лекара звярнуць увагу, але што і як было, ня ведаю.
— Ён па-ранейшаму ўтрымліваецца адзін?
— Так, ён і зараз адзін. У яго ёсць тэлевізар, я перадала, і падпіска. На вялікі жаль, зараз з незалежнай прэсай усё дрэнна, ну, хаця б, больш-менш нейтральныя выданні.
— А як з перадачамі?
— Для людзей, якія ўтрымліваюцца пад вартай, ці ў дачыненні да якіх прысуд не ўступіў у законную сілу, — можна перадаваць 30 кг на месяц, альбо дасылаць пасылкі ці бандэролі ў неабмежаванай колькасці. Прычым перадаць перадачку ці паслаць пасылку альбо бандэроль да іх можа любы чалавек. Гэта карэннае адрозненне ад людзей асуджаных, якія маюць ўсяго 1-4 перадачы на год, і толькі ад сваякоў.
Калі хтосьці жадае дапамагчы зняволенаму, калі ласка, звяжыцеся са сваякамі, каб даведацца, што чалавеку можна адправіць.
Гэта і спосаб паказаць чалавеку, што пра яго не забылі. Любому зняволенаму — і падследнаму, і асуджанаму — можна і перавесці грошы паштовым пераводам на той жа адрас, на які вы пішаце лісты. Грошы, у адрозненне ад лістоў, не «губляюцца», даходзяць да адрасата. Тады чалавек можа скарыстацца паслугамі так званай «атаваркі» і набыць тое, што яму неабходна.
— Што можна дасылаць Мікалаю Віктаравічу?
— Ён чалавек з вялікім досведам, за гэтыя доўгія гады ў яго ўжо выпрацаваны пэўны падыход да таго, што ў турме галоўнае захаваць сваё фізічнае і псіхічнае здароўе. Таму ён звычайна вельмі рацыянальна падыходзіць да харчавання.
Калі мы гаворым пра тое, што можна перадаваць, то гэта найперш арэхі ці сухафрукты, прычым пералік іх дастаткова абмежаваны, бо з сухафруктаў не дазволены рызынкі і чарнасліў, і з таго, што ў нас прадаецца, застаецца толькі курага. Семкі ніякія не дазволены. Таксама можна сыравяленае мяса ці каўбасу, сала, пячэнькі, зефір, я думаю, што могуць дайсці нейкія апельсіны ці мандарынкі, тое, што не сапсуецца хутка. Кава ці зялёная гарбата, якую ён п’е.
Гэта ўсё можа даслаць любы чалавек любому чалавеку, у дачыненні да якога прысуд не ўступіў у сілу, я гэта падкрэсліваю. Калі прысуд уступае ў сілу, пачынаюць дзейнічаць іншыя правілы, там вельмі жорсткія абмежаванні на пасылкі, перадачы, бандэролі і гэтак далей, прычым яны залежаць ад рэжыму. Уласна кажучы, толькі гэтым рэжымы і адрозніваюцца, колькасцю пасылак, перадач, спатканняў на працягу года.
— Дзе вы чэрпаеце сілы ўвесь гэты час, хто вам дапамагае?
— Насамрэч, сілы, безумоўна, не бязмежныя, яны маюць тэндэнцыю вычэрпвацца. Але ж вельмі моцная падтрымка блізкіх, сяброў і ў гэты раз беларусы прадэманстравалі такую магутную салідарнасць, такую сфармаваную грамадзянскую супольнасць!
Беларусы мяне ўвогуле радуюць. Я абсалютна перакананая, што калі сітуацыя ў краіне памяняецца, беларусы хутка зробяць сябе прыгожую краіну. Прыгожую, утульную, разумную, арганізаваную і вельмі-вельмі прыдатную для жыцця.
— Раней мы лічылі сябе толькі талерантнымі і памяркоўнымі, і больш нічога пра сябе не ўяўлялі.
— Гэта вывучаная бездапаможнасць. Мы з Мікалаем заўсёды гаварылі іншае і гэта можна запісаць на наш такі сямейны шчыт: калі з’явіцца надзея, вы не пазнаеце беларусаў.
Беларусы кожны раз, калі з’яўлялася хоць мінімальная надзея, дэманстравалі такія самыя лепшыя чалавечыя вартасці.
— Але ж большасць заўважыла толькі ў мінулым годзе тое, што мы зусім іншыя, чым нам самім пра нас унушалі.
— Я многія гады гаварыла і настойліва гэта паўтараю, мая асноўная прэтэнзія да гэтай улады акурат у тым, што яна выцягвае з людзей усё самае горшае, што ў іх ёсць, запатрабуе і культывуе яго. То бок, гэта ўлада пабудавана на культываванні горшага ў чалавеку, трымаецца на гэтым.
І беларусы выгадавалі ў сабе, ў рэшце рэшт, пратэст. У прыродзе ж павінна быць гармонія, раўнавага. Нельга ж жыць увесь час, апіраючыся на горшае.
Усё, што адбывалася летам, тое, чаму здзіўляўся ўвесь свет, як беларусы ні адной травінкі не растапталі, ні адной кветачкі, ні воднай галінкі не зламалі, ні воднай паперкі не пакінулі, мы і самі не разумелі, што гэта было. Усё ж такі, ты прязджаеш у лес і бачыш другую карціну, асабліва ў месцах адпачынку.
Я заўсёды здзіўлялася таму, што людзі, мабыць, думаюць, што ў іх заўтра з’явяцца новыя азёры, берагі, лес. Ну як можна так гадзіць, ты ж у наступным годзе прыедзеш сюды зноў!
Я ўпэўнена, што тое, што мы назіралі і працягваем назіраць, паглядзіце, агалілася зямля і смецця ў горадзе няма, як гэта бывае звычайна пасля зімы, я думаю, што гэта — неўсвядомленная дэкларацыя таго, што мы іншыя, што нам надакучыла падпарадкоўвацца гэтым гнусным правілам, што мы не «народзец», мы жывем не ў «гарадзішку», не на «клачку зямлі».
— Беларусы ўбачылі свой сапраўдны твар?
— Так, мы хочам і мы будзем такімі, якія мы ёсць насамрэч. Гэта не ўсвядомленая, але дэкларацыя, дэкларацыя аб намерах, калі хочаце.
— Ці ведае Мікалай Віктарвіч пра гэта, пра тую вялізную салідарнасць, пра сотні тысяч людзей, якія выйшлі і змагаюцца?
— Канешне, ведае. На тыя жнівеньскія дні як раз прыйшліся этапы, але ж яго і этапавалі ў Жодзіна пасля таго, як мы некалькі дзён запар стаялі з пікетам пад «валадаркай». А пад час таго першага вялікага Маршу 16 жніўня частка людзей падышла да турмы, яны скандавалі, выкрыквалі і яго імя, і ён гэта чуў.
Мікалай, усе ж такі вайсковец, ён добра арыентуецца ў прасторы, лакалізуе сябе нават ў закрытых памяшканнях. Ён казаў, што сядзеў там ў нейкім паўпадвале з вакном ва ўнутраны дворык, але ж чуў гэтыя крыкі, адчуваў энэргію гэтай вялікай масы людзей, якія стаялі тады пад «валадаркай».
— Якi настрой зараз адчуваецца у яго лiстах?
— А вы сумняваецеся? (смяецца) Калі мы гаворым пра майго мужа, можаце не сумнявацца! Мы гэта заўсёды ведалі, воля ўнутры нас і чалавек, які абсалютна вольны, ён будзе гэту волю распаўсюджваць на наваколле. Мой муж абсалютна вольны чалавек і практычна ў кожным лісце ён выказвае падтрымку людзям, якія змагаюцца, якія працягваюць выходзіць, якія зараз знаходзяцца за кратамі за свае перакананні, за сваё жаданне, каб краіна стала свабоднай.
— Ці ведае ён, колькі зараз палітзняволенных?
— Я думаю, што гэтыя лічбы і мы з вамі не ведаем, бо яны мяняюцца ледзь не штодня, але ж маштабы яму вядомыя. Нават калі б ў яго было только БТ, ён бы зрабіў з яго належныя высновы. У яго падключаны так званы «сацыяльны пакет», палова з якога — расейскія прапагандыстскія каналы.
— Як шмат незнаёмых людзей прыйшлі да вас апошнім часам? Бо многія даведаліся не толькі пра сапраўдны твар беларусаў у мінулым годзе, але і пра Паўла Севярынца і пра Мікалая Статкевіча таксама.
— Шмат, канешне. Большасць людзей, з якімі ты зараз размаўляеш, пачынаюць так: «Я до лета был вне политики». Насамрэч, з аднаго боку я вельмі-вельмі рада, а з другога — вельмі сумна. 26 гадоў летаргіі — яны зараз нам выходзяць такімі вось выпрабаваннямі, якіх, мабыць, магло і ня быць, калі б крышку раней людзі ўбачылі рэальны стан рэчаў. Але ж, дзякуй Богу, што гэта адбылося.
— Калі я пісала ліст вашаму мужу, у мяне было вялікае жаданне прасіць прабачэнне ў яго за гэты «летаргічны сон».
— Многія людзі просяць прабачэння, многія выказваюць падзяку. Безумоўна, прыходзяць з падтрымкай, з удзячнасцю, безумоўна, прапануюць нейкую дапамогу.
Адно толькi не трываю, калі мне жадаюць «трымайцеся». Дарэчы, можаце лічыць гэта маім зваротам, бо пажаданне «трымайцеся» — яно, здаецца, правільнае, але ж, калі па сутнасці, то гэта пажаданне надоўга трымацца, то бок доўга цярпець. Я не хачу, я заўсёды кажу, не жадайце мне трымацца, жадайце, каб мне гэта не спатрэбілася, каб усё гэта як мага хутчэй скончылася, і каб нашы блізкія былі дома. Навошта ж мне трымацца? Я і так ужо трымаюся дзесяцігодзямі.
Хочацца, каб усе нашы хлопцы, дзяўчаткі і дзеці выйшлі на волю як мага хутчэй. Дзеці за кратамі — гэта ўвогуле каласальная жахлівая трагедыя, да якой нізкасці дакаціліся тыя людзі, якія называюць сябе ўладай, правасуддзем і гэтак далей.
Судзяць юнакоў, дзяўчат, нават падлеткаў! Прычым на шалёныя абсалютна тэрміны. Але мне вельмі даўно вядома, наколькі даўно мы ўжо не знаходзімся ў прававым полі. Тое, што адбываецца зараз, я лічу апошняй ступенню падзення. Такія дзеянні — яны не пра планы на жыццё і не пра доўгія перспектывы. Гэта, па сутнасці, выглядае, як пацук, загнаны ў кут, у якога няма ніякіх шансаў. Менавіта вось гэтымі дзеяннямі яны набліжаюць свой канец.
Яны спадзяюцца, што ўсё будзе як раней, што людзі схаваюцца, зашыюцца, што страх і апатыя апануе грамадствам.
Гэта ўлада трымаецца на страху, на бясконцым шантажы, кампрамаце. Яны разлічваюць, што людзі, якія ўваходзяць у так званыя ўладныя структуры, пад уздзеяннем ці страха, ці кругавой парукі будуць, як адзін тут казаў, «адбівацца да апошняга патрона».
Гэта ўсё цалкам у стылі нашай улады. Па-першае, прынізіць, па-другое, «скляпаць» гэтыя гнюсныя «фільмецы», паказаць грошы, зброю, тоны ўзрыўчаткі. Мы ж памятаем і пра джыпы, і пра «жахлівых» беларускіх тэрарыстаў.
— Як вы лічыце, ці гэтым разам стане істотнай дапамога Еўрасаюза?
— Я вельмі спадзяюся, што ЕС не спыніцца, што будзе павялічвацца не толькі маральная дапамога, але і рэальныя дзеянні. Я не чакаю насамрэч, што яны так націснуць, што ўсё рухне. Я чакаю, што гэта будзе моцная пазіцыя маральная і што гэта будуць нейкія рэальныя эканамічныя санкцыі.
— А чаго чакаеце гэтай вясной?
— Рэвалюцыі па прызначэнні не адбываюцца. Мы ўсё мроім пра залп Аўроры, але, я думаю, што гэта можа адбыцца ў любую хвіліну. Ніхто не можа прадказаць, калі гэту накрыўку, якая раней была крышачку прыадчынена, а зараз задраена наглуха, калі гэту накрыўку рване.
Ніхто не ведае, што павінна адбыцца, што стане гэтым трыгерам. Я, напрыклад, ніякім чынам не ўяўляю сабе, што гэта будуць нейкія крывавыя падзеі. Я думаю, што дастаткова, каб выспела рашучасць. Рашучасць заставацца на месцы, супраціўляцца, стаяць непарушна на сваім.
Вось гэтыя, яны ж былі страшэнна напужаныя ў жніўні, калі узброеныя, экіпіраваныя, уцякалі ад двух-трох людзей без зброі. Нават жывёлы адчуваюць, хто іх баіцца, а хто не, чаму мы адмаўляем ў гэтым людзям? Я думаю, што халодная спакойная рашучасць нам дапаможа.
І мы яе ўжо бачылі, мы бачылі, як паводзілі сябе жанчыны, пенсіянеры… Яны сапраўды ужо вырашылі, што ёсць каштоўнасці, больш важныя за выжыванне ў рабстве.
— Дзякуй. Я жадаю вам шмат даўгачаканых сустрэч гэтай вясной.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Пісьменнік і экс-кандыдат – беларускам.

title: Някляеў: "Пра ўсіх нашых ластавак, якія ўскрылілі, каб разагнаць груганнё"

maintext:
Някляеў: «Пра ўсіх нашых ластавак, якія ўскрылілі, каб разагнаць груганнё» 8.03.2021, 19:42
Уладзімір Някляеў
Пісьменнік і экс-кандыдат – беларускам.
О, беларускія паненкі!..
На крылах – белыя сукенкі,
На ножках – лёгкія балеткі,
У закаханых сэрцах – кветкі…
– Вось такімі, у белых сукенках з кветкамі, яны і выйшлі супраць чорнай зграі.., – пiша паэт Уладзімір Някляеў. – Я дасюль адчуваю непазбыўную віну перад імі. Мы не мусілі дапусціць, каб нехта падняў руку на нашых жанчын. На самае гожае і светлае, што ў нас ёсць. Але мы гэта дапусцілі. Больш за тое: мы не сталі паперадзе іх.
У Мандэльштама ў вершы «Сумерки свободы»:
Мы в легионы боевые
Связали ласточек…
Гэта пра Кацю Андрэеву, Кацярыну Барысевич, Дар’ю Чульцову, Марыю Калеснікаву, Алену Леўчанку, Вольгу Хіжанкову – пра ўсіх нашых ластавак, якія ўскрылілі, каб разагнаць груганнё, што засціла неба. І апынуліся ў клетках. Не ў залатых.
Я не кажу, што не было дастойных іх мужчын. Былі і ёсць. І ўсё ж, і ўсё ж, і ўсё ж...
Мала – павіншаваць іх з вясной!
Мала, стаўшы на калені, пацалаваць ім рукі.
Мы павінны выкупіць віну перад імі.
Прамоўленыя сэнсы ўсе, якія
Прамовіць людзям дадзена.
Марыя!
Прашу цябе, маўчы! Не паўтарай
Таго, што чуў ад розных і ад многіх –
Сляпых, глухіх, бязрукіх і бязногіх –
Пра смерць, пра грэх, пра пекла і пра рай.
Марыя! Толькі Бог адзін між намі.
Нікога больш. Нічога. Ты грахамі
Напоўнена спакусліва таму,
Што ўбачылася гэтакай Яму –
Такою стала пад Яго рукамі.
Такой і будзь, як Ён стварыў, малю!..
Як Ён, Марыя, я цябе люблю,
Як Ён, Марыя, я цябе кахаю,
Цалуючы, удыхваю душу,
І калі нават я з табой грашу,
Ягонымі рукамі абдымаю,
Ягонымі рукамі калышу.
Як Ён, табой любуюся… Марыя!
Усе твае грахі Гасподзь укрые,
Ты – сон Ягоны, ты – Ягоны міт,
І каяцца ні ў чым ты не павінна,
Як каяцца ні ў чым не мусіць гліна,
З якой паўстала грэшная Лаліт.
Ёсць ты і Ён. Астатняе – пустое,
І ў пустаце, калі захоча Бог,
Пераліецца грэшнае ў святое,
І Ён табе даруе нават тое,
Што ў райскім садзе дараваць не змог.
Марыя, спі! У Бога на плячы
Маўчы пра смерць і пра жыццё маўчы,
Бо ўсё сказалі мёртвыя й жывыя,
Бо ўсім, што ёсць і будзе на зямлі,
Напоўніліся сэнсы ўсе, калі
Бог выдыхнуў імя тваё,
Марыя…
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Андрей Санников
Сяргей Законнікаў
Леонид Невзлин

maintext:
Медыкі стварылі ініцыятыву для пашырэння выкарыстання беларускай мовы ў медыцыне 4 5.03.2021, 19:42
Мы маем беларускую медычную лексіку, аснову якой яшчэ ў 1919 годзе стварыў Язэп Драздовіч.
Беларускімі медыкамі на дабрачыннай аснове была створана ініцыятыва для пашырэння выкарыстання беларускай мовы ў медыцыне. Ініцыятыва заснаваў тэлеграм-канал, які мае ўжо больш за 400 падпішчыкаў, паведамляе racyja.com.
«Мы маем беларускую медычную лексіку, аснову якой яшчэ ў 1919 годзе стварыў наш геній Язэп Драздовіч („Анатамічны і фізіялагічны слоўнік”). Шмат было зроблена ў 20-30-ыя і 90-ыя гады XX стагоддзя.
У Беларусі, дзе будуць выконвацца законы і чалавек будзе галоўнай каштоўнасцю, беларускамоўны пацыент пры размове з лекарам не будзе вымушаны пераходзіць на расейскую мову. Размаўляць на роднай мове ў сваёй краіне – не пікет, а цалкам натуральная з’ява.
Нашай мэтай ёсць вывучэнне і аднаўленне беларускай медычнай тэрміналогіі, свабоднае валоданне ёй у стасунках з беларускамоўнымі пацыентамі і калегамі, пашырэнне ўжывання беларускай мовы ў медычнай навуцы і дыскусіях»- напісала ініцыятыва ініцыятыва ў тэлеграм- канале.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: У него трое несовершеннолетних детей.

maintext:
Гродненский музыкант Игорь Банцер пятый день в знак протеста отказывается от еды и воды 2 7.03.2021, 13:29
У него трое несовершеннолетних детей.
Гродненского музыканта и перформера Игоря Банцера задержали 20 октября 2020-го. Ему грозит до трех лет тюрьмы за танец без одежды у милицейского автомобиля, потерпевшим по делу проходит сотрудник милиции Сергей Богдевич.
3 марта на первом судебном заседании Банцер объявил сухую голодовку, расценив суд над собой, как преследование по политическим мотивам.
Как сообщил «Белсату» адвокат музыканта Александр Бирилов, к его подопечному «невозможно применять какие-то принудительные меры, пока он вменяем, пока он адекватен и может осознавать свои действия». Следующее заседание запланировано на 12 марта.
По словам врачей, сухая голодовка может привести к летальным последствиям на протяжении недели. У Игоря Банцера трое несовершеннолетних детей.
«Салідарнасць» собрала реакцию на историю гродненского музыканта.
Мария Харевич, журналистка: «Ігар Банцэр галадае без вады ў СІЗА чацьвёрты дзень. Лекары кажуць, чалавек можа вытрымаць 5, 7, 10 дзён сухой галадоўкі, пакуль не памрэ або пакуль не пачнуцца незваротныя зьмены ў арганізме.
Ігар і так быў худы, падчас адсідкі ён яшчэ больш зьнясілены.
Наступнае паседжаньне 12 сакавіка па абедзе. Гэта будзе дзясяты дзень галадоўкі.
Гэты выпадак ня мае такога розгаласу як выпадак Ігара Лосіка, але тут усё можа скончыцца значна хутчэй. Можна не пасьпець напісаць ліст.
У Ігара трое непаўналетніх дзяцей, якія яго любяць.
Да яго можна ставіцца па-рознаму. І ён розны, ніколі ня сумны, рэдка маўклівы. Чалавек-феерверк, які развесяліў і ўзбударажыў сур’ёзны Высокі суд. Ён вельмі сапраўдны, не крывадушны і прынцыповы, на жаль, і ў гэтым выпадку таксама.
Яго судзяць за тое, што станчыў перад міліцэйскай машынай без штаноў. Пагражае да трох гадоў.
Пісаць лісты можна па адрасе:
230023 Гродна, вул. Кірава, 1, СІЗА, турма №1 Банцэру Ігару Раманавічу.
Памаліцеся за яго, хто можа».
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Андрей Санников
Наталья Радина
Владимир Халип

maintext:
Фізкульт-пратэст: сусветны спорт ніколі не быў па-за палітыкай 28.03.2021, 19:18
Фото: ТАСС
Моцны адказ часткі беларускіх спартсменаў на неадэкватнасць улады паставіў іх у шэраг легенд сусветнага спорту.
Моцны адказ часткі беларускіх спартсменаў на неадэкватнасць улады паставіў Алену Леўчанка, Аляксандру Раманоўскую і кампанію ў шэраг легенд сусветнага спорту, для якіх пакуты суайчыннікаў — не пусты гук. «Новы Час» прадстаўляе зборную ўсіх часоў з тых, хто не маўчаў.
Спорт ніколі не быў «па-за палітыкай». Яшчэ ў 1906 годзе на пазачарговай Алімпіядзе ірландскі прыгун Пітэр О’Конар на цырымоніі ўручэння яму медалёў падбег да флагштока, дзе вісеў флаг Вялікабрытаніі, ускараскаўся наверх і пачаў махаць ірландскім сцягам. На той момант Ірландыя была часткай Брытаніі, але ў тым ліку і смелы ўчынак Пітэра дапамог наблізіць незалежнасць Ізумруднага вострава.
Махамед Алі: «Проста забярыце мяне ў турму»
Галоўны баксёр ХХ стагоддзя выйграў Алімпіяду-1960 у Рыме і званне чэмпіёна свету ў прэстыжнай версіі. Але над бліскучай кар’ерай навіс пытальнік, калі Алі пачаў гучна выказвацца супраць вайны ў В’етнаме: «Маё сумленне не дазваляе мне страляць у свайго брата… За што? В’етнамцы ніколі не называлі мяне “нігер”, ніколі не лінчавалі, не спускалі на мяне сабак, не забіралі ў мяне грамадзянства, не гвалтавалі і забівалі маіх маці і бацьку… Як я магу страляць у бедных людзей?»
Калі Махамеду прыйшла павестка ў В’етнам, ён адмовіўся служыць у войску ЗША. Але і з’язджаць у Канаду, як у той час рабілі многія пацыфісты, не стаў. «Проста забярыце мяне ў турму», — сказаў ён. Прысуд быў жорсткім: пяць гадоў зняволення. Фактычна за кратамі баксёр быў не так доўга — пачаліся апеляцыі. Але з 25 да 29 гадоў — у залатым узросце — Алі не выходзіў на рынг. Замест гэтага ён шмат вандраваў, выступаў у каледжах па ўсёй Амерыцы, заклікаючы да спынення вайны, расавай няроўнасці і вучыў афраамерыканцаў ганарыцца сваім паходжаннем.
У прафесійны спорт ён не проста вярнуўся, а зноў стаў лепшым у свеце. Цяпер у гонар Алі называюць вуліцы.
Томi Сміт і Джон Карлас: рукі ў чорных пальчатках
Для спрынтараў з ЗША фінал спаборніцтваў на 200 метраў на Гульнях-1968 у Мехіка прайшоў выдатна. Сміт з сусветным рэкордам выйграў забег, Карлас фінішаваў трэцім. Але на цырымоніі здарылася непрадказальнае: амерыканцы падняліся на п’едэстал басанож, а падчас амерыканскага гімна паднялі дагары рукі ў чорных пальчатках. Так спартоўцы жадалі прыцягнуць увагу сваёй дзяржавы да сацыяльных праблем у ЗША. «Калі я выйграю, то я амерыканец, а не афраамерыканец. Але калі я раблю нешта дрэннае, я негр…» — успамінаў Сміт.
ЛеБрон Джэймс: «Я ніколі не сяду з ім побач»
Найлепшы (па меркаванні шматлікіх фанатаў і яго ўласным) баскетбаліст сучаснасці — бадай, самы сістэмны барацьбіт супраць трампізму ва ўсіх яго праявах. «Лэйкерз» Джэймса нават пачалі байкот плэй-офф НБА-2020 у знак пратэсту супраць паводзін паліцыі ў дачыненні да Джэйкаба Блэйка (29-гадовага афраамерыканца, сур’ёзна параненага ў Вісконсіне). Паводле інфармацыі ESPN, толькі Барак Абама здолеў дамовіцца з гульцамі не пачынаць байкот.
ЛеБрон не раз рэзаўся з Трампам на яго пляцоўцы — у «Твітары». Гэта Джэймс прышпіліў да прэзідэнта ЗША слова «bum» — «лайдак, абібок». «Трамп падзяляе краіну спортам, хаця спорт заўсёды аб’ядноўваў людзей, а не наадварот! Я ніколі не сяду з ім побач!» — казаў ЛеБрон у інтэрв’ю CNN. Трамп вельмі злаваўся, але што зробіш па законе з такім змагаром?
У 2018-м Дональд адмяніў запрашэнне для клуба па амерыканскім футболе «Філадельфія Іглз» наведаць Белы дом пасля перамогі ў Супербоўле. Прычына: гульцы «арлоў» дэманстратыўна выказалі нязгоду з палітыкай ЗША і станавіліся на калена падчас гімна. ЛеБрон хутка адказаў: «Ні мы, “Кліўленд Кавальерз”, ні “Голдэн Стэйт Уорыарз” не пойдзем у Белы дом пасля плэй-офф». Так і здарылася.
Але незадаволеныя амерыканскія спартсмены не толькі Трампам. Галкіпер «Бостан Бруінз» Цім Томас адмовіўся наведаць Белы дом падчас прэзідэнскага тэрміну Барака Абамы. «Лічу, што федэральная ўлада выйшла з-пад кантролю і пагражае правам і свабодам людзей. Гэта робіцца на выканаўчым, заканадаўчым і юрыдычным узроўнях», — заявіў Томас. І яму за гэта нічога не было.
Мацiас Шындэларж не прыняў захоп Радзімы
Ураджэнец маравійскага мястэчка Козлаў быў мегазоркай знакамітай аўстрыйскай зборнай міжваеннага перыяду, якую называлі «вундэрцім» — «каманда-цуд». Нападаючы быў лідарам таго калектыву. Як і многія аўстрыйцы, ён не прыняў захопу радзімы фашыстамі.
3 красавіка 1938 года ў Вене была згуляна так званая «Аншлюсшпіль» — гульня, якая павінна была ўрачыста адзначыць далучэнне Аўстрыі да Трэцяга рэйху. Гаспадары выйшлі на поле не ў традыцыйнай чорна-белай форме, а ў чырвона-бела-чырвоным — колерах аўстрыйскага сцяга. Шындэларж адмовіўся зігаваць у гонар акупантаў, аўстрыйцы «адвазілі рылам» гасцей, стварыўшы неймаверную колькасць галявых момантаў, хаця забілі толькі двойчы. «Вундэрцім» адабралася на чэмпіянат свету-1938, але пасля аншлюсу ехаць туды павінна была ўжо аб’яднаная каманда Трэцяга рэйху.
Шындэларж не пажадаў гуляць ні за якую зборную, акрамя сваёй, і застаўся дома. Неўзабаве ён загінуў, атруціўшыся ўгарным газам. Паводле адной з версій, гэта было забойства: за кавярняй, якая належала Маціасу, сачыла гестапа…
Зборная Нацыянальнага вызваленчага фронту Алжыра
Большая частка гэтай незвычайнай каманды да 1958 года жыла топ-жыццём сур’ёзных футбольных прафесіяналаў. Дастаткова сказаць, што адразу пяцёра выступалі за «Манака», былі таксама прадстаўнікі «Ліёна», «Марсэля», «Бардо». У некаторых нават быў пэўны найгрыш за зборную Францыі, магчымасць ехаць з ёю на першынства свету-1958. Але алжырцы вырашылі інакш — і таемна збеглі на радзіму, дзе ішла сапраўдная вайна за незалежнасць супраць французскіх войск.
З’яднаўшыся ў зборную Нацыянальнага вызваленчага фронту, яны за чатыры гады правялі нямала матчаў па ўсім свеце, расказваючы пра барацьбу алжырскага народа за незалежнасць. У афіцыйных турнірах каманда ўдзельнічаць не магла, але згуляла каля 80 «таварнякоў», з якіх выйграла 55. За атакуючы стыль яе асабліва любілі аматары футбола. У 1963 годзе каманда НВФ перастала існаваць, але па святочнай прычыне: на яе месца прыйшла зборная незалежнага Алжыра — прызнаная і легітымная.
Званiмiр Бобан уступіў у бойку з паліцыяй
13 траўня 1990 года — неафіцыйны пачатак вайны ў Югаславіі. На стадыёне «Максімір» у Загрэбе гулялі мясцовае «Дынама» і белградская «Црвена Звезда» — харваты супраць сербаў. Ужо на 10-й хвіліне пачалася сапраўдная бойка. Харвацкія «ультрас» рынуліся на поле. Іх пачалі сустракаць паліцэйскія — вядома, з дручкамі. Паўабаронца гаспадароў Званімір Бобан не спужаўся паліцыі і ўступіў у бойку. Яго хай-кік «амапаўцу» цяпер многія называюць стартавым свістком балканскіх войн за незалежнасць.
Бобану на той момант было ўсяго 22 гады. Ён ужо даўно падаваў надзеі і нават згуляў 7 матчаў за зборную Югаславіі. Потым ён пераедзе ў Італію, на 10 год стане сімвалам знакамітага «Мілана», з якім выйграе Лігу чэмпіёнаў. А ў 1998-м Званімір з партнёрамі па зборнай даб’ецца выдатнага выніку — трэцяга месца на чэмпіянаце свету ў Францыі. Менавіта так сенсацыйна на мундыялях дэбютавала незалежная Харватыя.
Сакратэс: «Так — любові, не — тэрору»
Бразільскую футбольную зорку 1980-х гг. паважалі настолькі, што да імя часцяком дадавалі слова «Доктар». Медыцынскі дыплом у яго і сапраўды быў: пасля кар’еры ён нават працаваў у шпіталі. Аднак у гісторыю паўабаронца ўвайшоў перш за ўсё як галоўны гуманіст сусветнага футбола.
Ён паспрабаваў немагчымае: выцягнуць Бразілію, захраслую ў кірзачах ваеннай хунты, да дэмакратыі. Сакратэс прызываў суайчыннікаў да барацьбы за свае правы, заахвочваў да грамадскай актыўнасці і ўзаемнай дапамогі. Ён выходзіў на поле з павязкай на галаве са словамі: «Так — любові, не — тэрору». Найвышэйшай кропкай яго імкнення да агульных правоў чалавека стаў перыяд, які атрымаў назву Дэмакратыя «Карынціянса». У першы і, бадай, апошні раз у прафесійным клубе працавала прамое галасаванне: гульцы, трэнеры, масажысты, адміністратары разам вырашалі, колькі і калі трэніравацца, як гуляць, як адпачываць… Сакратэс пераканаў уладальніка клуба Валдэмара Пірэса, што так будзе лепш.
«Карынціанс» двойчы выйграў чэмпіянат штата Сан-Паўлу, а ў 1982-м гульцы вышлі на поле ў цішотках з надпісам «Галасуй 15-га», заклікаючы людзей узяць удзел у першых з перавароту 1964 г. шматпартыйных выбарах у Бразіліі. Чэмпіянат Сан-Паўлу-1982 «Карынціянс» выйграў з надпісам «Дэмакратыя» на майках. «Гэта самая вялікая каманда з тых, дзе я гуляў. Таму што гэта больш, чым спорт. Мае палітычныя перамогі больш важныя для мяне, чым футбольныя. Гульня заканчваецца праз 90 хвілін. А жыццё працягваецца», — казаў Сакратэс.
У 1984 г. ён падчас палітычных дэбатаў выступіў перад аўдыторыяй агульнай колькасцю 1,5 млн. чалавек. Уладзе такое свавольства, канешне, было не даспадобы. Прэзідэнт бразільскай футбольнай канфедэрацыі — брыгадны генерал Жэраніма Бастас — запатрабаваў ад клуба заставацца па-за палітыкай. Але цяжка пераацаніць важнасць таго «Карынціянса» ў працэсе дэмакратызацыі Бразіліі. «Перамога ці параза, але заўсёды з дэмакратыяй», — дэвіз вялікага гульца да самай смерці ў 2011 годзе.
Алегер Прэсас адмовіўся выступаць за зборную Іспаніі
Футбаліст быў абаронцам не толькі «Барселоны» і «Аякса», але і каталонскай незалежнасці. Ён нават адмовіўся выступаць за зборную Іспаніі, але гэтага яму было мала. Алегер рэгулярна выступаў у СМІ супраць іспанскіх улад, патрабуючы права Каталоніі на самавызначэнне. У 2007 г. ён напісаў артыкул для баскамоўнай газеты «Berria», дзе ўзняў пытанні незалежнасці суду ў Іспаніі на прыкладзе члена тэрарыстычнай групоўкі «ЭТА» Іньякі де Хуана, які ў той час аб’явіў галадоўку ў турме ў знак пратэсту.
З-за артыкула кампанія «Kelme» разарвала з Алегерам кантракт. На іспанскіх стадыёнах яго пачалі абсвістваць, але спартсмен не здаўся: «Тое, што адбываецца са мной, — гэта нішто ў параўнанні з пакутамі, праз якія праходзяць некаторыя людзі. Мне толькі сумна, што не ўсе нават прачыталі артыкул. Хацелася б, каб людзі ўсё зразумелі і спрачаліся па сутнасці, але гэтага не адбываецца», — казаў футбаліст.
У 2010 годзе пасля трансферу ў «Аякс» Алегер узяў удзел і ў пратэстах супраць забароны сквоцінга ў Нідэрландах. Дарэчы, у амстэрдамскім клубе нармальна прынялі актыўную пазіцыю гульца, бо пратэст быў мірным.
Артур Эш ненавідзеў апартэід
Адзіны цемнаскуры тэнісіст, які выйграў і «Уімблдон», і «Аўстраліян Оўпэн», і «ЮС Оўпэн», біўся за перамогі не толькі на корце, хаця і яго трыумф у Мельбурне ў 1970-м нарабіў шмат шухеру. Чэмпіён узяў тытул, толькі звольніўшыся з арміі ЗША, дзе даслужыўся да лейтэнанта. Правы чалавека і сапраўдная дэмакратыя былі для яго галоўнай мэтай, тым больш што ў той жа год здарыліся забойствы Марціна Лютэра Кінга і Роберта Кенэдзі.
Эш ненавідзеў апартэід ва ўсіх праявах. Шмат гадоў запар яму адмаўлялі ў візе ў ПАР, куды ён марыў адправіцца на турнір. У 1992 годзе, калі Эш быў ужо вельмі хворым чалавекам, ён не змог застацца ў баку ад дэманстрацыі ля Белага дома. Амерыка адмовілася прыняць бежанцаў з Гаіці, хаця да гэтага з радасцю дала прытулак кубінскім ахвярам рэжыму Кастра. Нават са слабым здароўем Эш адправіўся на дэманстрацыю, якія ў той час былі забаронены. Арышт не прымусіў доўга сябе чакаць, але з’яўленне тэнісіста ля Белага дома было важным знакам для ўсіх. Праз некалькі месяцаў Артур памёр.
Вера Часлаўска: «Дзве тысячы слоў»
Адна з наймацнейшых спартыўных гімнастак свайго часу, чэхаславацкая спартсменка магла б выйграць і больш. Але пасля сямі залатых медалёў у Токіа-1964 і Мехіка-1968 яна стала невыязной з ЧССР. Прычына — «палітычная нядобранадзейнасць».
Пасля ўвядзення савецкіх войск у Прагу ў 1968-м Вера не пабаялася паставіць подпіс пад знакамітым пісьмом «Дзве тысячы слоў». Толькі ў апошні момант ёй далі дазвол на паездку ў Мехіка. А там у вольных практыкаваннях суддзі вырашылі прысудзіць не адзін, а два залатыя медалі — акрамя Часлаўскай узнагародзіць яшчэ і прадстаўніцу СССР Ларысу Петрык (дарэчы, выхаванку беларускай школы гiмнастыкі).
Чэхаславачка, абураная такім рашэннем, падчас гімну СССР дэманстратыўна апусціла галаву долу і ўбок. Дэмакратычныя сілы ЧССР сустрэлі жэст вельмі станоўча, а вось для камуністычнага рэжыму Часлаўска адразу пераўтварылася ў персону нон-грата.
Тым не менш спартсменка на дзесяцігоддзі стала сімвалам барацьбы за дэмакратыю, а пасля змены палітычнага ладу ўзначаліла Нацыянальны алімпійскі камітэт, стала членам МАК ад Чэхіі і саветнікам прэзідэнта Вацлава Гавела па фізкультуры і спорце.
Хакан Шукюр хацеў сваёй краіне перамен
Найлепшы бамбардзір у гісторыі футбольнай зборнай Турцыі, аўтар самага хуткага гола ў фінальных турнірах чэмпіянату свету, сапраўдны ідал заўзятараў стамбульскага «Галатасарая», які ўзяў для туркаў першы ў гісторыі Еўракубак… Знакаміты Басфорскі Бык мог бы жыць прыпяваючы пры рэжыме Эрдагана, але ён хацеў для сваёй краіны перамен. Шукюр дэманстратыўна выйшаў з «Партыі справядлівасці і развіцця» пасля забароны дзейнасці на тэрыторыі Турцыі галоўнага палітычнага канкурэнта Эрдагана — ісламскага вучонага і пісьменніка Фетхулы Гюлена.
У 2016-м былога форварда абвінавацілі ў абразе прэзідэнта і выпісалі ордэр на арышт за ўдзел у тэрарыстычнай арганізацыі (гэты статус надалі партыі Гюлена). Шукюр вымушаны быў збегчы ў ЗША, дзе зараз прадае кніжкі і працуе кіроўцам «Uber». Усе яго рахункі і маёмасць у Турцыі адышлі ўладам.
Кiмiя Аліаздэ — адна з мільёнаў
«Яны бралі мяне, куды хацелі, я насіла тое адзенне, якое яны казалі, я паўтарала ўсё, што яны ад мяне патрабавалі, яны эксплуатавалі мяне, калі жадалі. Я не хачу больш сядзець за сталом крывадушнасцi, ілжы, несправядлівасці і лёсткі… Я — адна з мільёнаў прыгнечаных жанчын….» — так развіталася з радзімай адзіная ў гісторыі Ірана алімпійская прызёрка. Таэквандзістка Кімія Алізадэ ўзяла бронзу ў Рыа-2016, а ў 2020-м уцякла з краіны. У знак пратэсту Кімія адмовілася ад выступу за Іран у Токіа-2020.
Вон Хо-Чун — непажаданы
Выдатны ганконгскі бягун быў галоўным прэтэндэнтам на прыз «Залаты насарог». Але з-за падтрымкі дэмакратычных пратэстаў у краіне яго хутка выкраслілі з усіх спісаў — за «антыкітайскія iнтэрв’ю». Да таго ж, Вон дапамагаў пацярпелым удзельнікам дэманстрацый у Юэнь-Лоне. Спартсмен працягвае сцвярджаць: «Я збольшага па-за палітыкай. Але ў Пекіне слухаць не хочуць».
Фейіса Лілеса салідарны з арома
Эфіопскі стаер выбраў для выказвання сваёй грамадзянскай пазіцыі найлепшы момант — срэбраны фініш у Рыа-2016. Спартсмен узняў скрыжаваныя рукі над галавой у знак салідарнасці з народнасцю арома, якую гвалтам прымушалі з’ехаць з родных мясцін вакол Адыс-Абебы — там планавалася капітальная забудова. З-за сваёй пазіцыі Лілеса вымушаны быў два гады пражыць за мяжой. Толькі пасля адстаўкі былога прэм’ер-міністра Хайлемарыяма Дэсалегна, новы — Абій Ахмед — запрасіў атлета вярнуцца ў родную краіну.
Колін Капернік: «Я не буду ганарыцца сцягам краіны, якая зневажае людзей з іншым колерам скуры»
Куотэрбэк з амерыканскага футбола няблага гуляў шэсць сезонаў за «Сан-Францыска 49эрс». Але пасля навін пра неадэкватныя паводзіны паліцыі (забойства і шматлікія выкарыстанні агнястрэльнай зброі без асаблівых падстаў) вырашыў пратэставаць, не падняўся падчас выканання амерыканскага гімна перад таварыскай гульнёй напярэдадні сезона-2016. «Я не буду ганарыцца сцягам краіны, якая зневажае людзей з іншым колерам скуры», — растлумачыў ён.
Капернік працягваў пратэсты ўсё міжсезонне, і на чацвёртай гульні ён устаў на адно калена — так і пачаўся аднакаленны пратэст «BlackLivesMatter», які цяпер набраў сілу. Сам куотэрбэк увесь гэты час лячыўся ад атрыманых падчас гульняў траўм, звольніўся з «Сан-Францыска 49эрс», але вось ужо пяць гадоў не можа знайсці новую каманду. Як лічаць, ніхто не хоча звязвацца са скандальным футбалістам. Ён падаў у суд на лігу, але да працэсу справа не дайшла: НФЛ палічыла за лепшае дамовіцца па-добраму. Пошук клуба для спартсмена-актывіста працягваецца.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Мы заканчваем тым, з чаго пачалі.

maintext:
Беларуская мова выходзіць на пярэдні плян супраціву 5 Сяргей Абламейка
8.03.2021, 15:59
Сяргей Абламейка
Мы заканчваем тым, з чаго пачалі.
Палітычная сытуацыя ўнутры Беларусі і яе геапалітычнае становішча за апошнія паўгода імкліва зьмяніліся і працягваюць мяняцца. Гэта вымагае далейшых зьменаў і ад абуджанага беларускага грамадзтва.
У пачатку сакавіка 2021 году лекары Беларусі стварылі ініцыятыву MovaMed за пашырэньне ўжываньня беларускай мовы ў мэдыцыне. У звароце яны напісалі:
«Беларусы зьмяніліся. Мы адчулі сябе нацыяй, якая мае гістарычныя традыцыі павагі да закону, талерантнасьці і спагады. Мы ня хочам зьяжджаць, мы хочам быць гаспадарамі сваёй зямлі. Хочам, каб нашы дзеці засталіся беларусамі.
Нашай мэтай ёсьць вывучэньне і аднаўленьне беларускай мэдыцынскай тэрміналёгіі, свабоднае валоданьне ёй у стасунках зь беларускамоўнымі пацыентамі і калегамі, пашырэньне ўжываньня беларускай мовы ў мэдыцынскай навуцы і дыскусіях».
Гэтая, магчыма, малазначная для некага падзея, насамрэч — знак часу.
Схаваная ад вачэй многіх назіральнікаў нацыянальная эвалюцыя, якая ішла ў Беларусі апошнія дзесяцігодзьдзі, і нацыянальнае паўстаньне 2020 году даюць надзею на тое, што беларускі народ пазьбегне гістарычнай сьмерці ў найбліжэйшай гістарычнай пэрспэктыве.
Чатыры месяцы назад, у пачатку лістапада 2020 году, я думаў, што ў выніку нармальнага разьвіцьця краіны беларуская мова запануе ў Беларусі прыблізна праз 20-30 гадоў. Калі ж краіна будзе акупаваная Расеяй і страціць незалежнасьць — тады беларусы пяройдуць на беларускую мову амаль адразу, за некалькі гадоў.
Але сытуацыя зьмянілася. Ужо ўвосень беларускамоўных затрыманых пазначалі фарбай для больш жорсткага абыходжаньня зь імі ў турмах. Цяпер перайшлі ў наступ на сыстэмаўтваральныя пункты беларускага нацыянальнага грамадзтва. У краіне зачыненыя або заблякаваныя незалежныя інфармацыйныя рэсурсы, у тым ліку большасьць беларускамоўных, зачыненыя ўсе крамы, дзе прадавалася тавары з этнічнай і нацыянальнай сымболікай. Бел-чырвона-белы нацыянальны сьцяг і гістарычны герб «Пагоня» таксама трапілі пад забарону, за іх выкарыстаньне людзей судзяць, у іх канфіскоўваюць машыны і б’юць вокны. Праўладныя гісторыкі выступаюць з абсурднымі заявамі, спрабуючы скампрамэтаваць нацыянальных герояў і нацыянальныя сымбалі. З кіёскаў «Белсаюздруку» выкідаюць апошнія беларускамоўныя або дзьвюхмоўныя выданьні, такія як «Народная воля» або «Наша гісторыя».
Сытуацыя ўсё больш нагадвае акупацыю краіны варожым для беларусаў рэжымам, які абапіраецца на прарасейскіх сілавікоў. Фактычна, гэта і ёсьць акупацыя. Рэжым і яго прыхільнікі ўсё больш аддаляюцца ад нацыянальнага беларускага этасу.
Таму ў беларускага грамадзтва няма іншага выхаду, як адказаць на акупацыю паскораным зваротам да беларускай мовы.
Сёньня цяжка зразумець палітыкаў і журналістаў, якія ў сытуацыі дзікіх і абсурдных для ХХІ стагодзьдзя рэпрэсій заклікаюць беларусаў далей выходзіць на масавыя маршы — выходзіць пад дубінкі, арышты, катаваньні, крымінальныя прысуды і доўгія гады турэмнага зьняволеньня. Безабаронны народ ня можа перамагчы ў адкрытым процістаяньні з узброеным войскам. І сёньня ўжо няма сумненьняў, што ў выпадку рэальнай пагрозы рэжыму верныя яму людзі ў пагонах лёгка расстраляюць любую колькасьць дэманстрантаў з баявой зброі і падушаць іх танкамі. А калі загадае камандаваньне, дык і авіяцыя адзначыцца ўзорным бомбамятаньнем па жывых людзях. Партызанскі пратэст выглядае больш разумным і рацыянальным.
Але калі забаронена выходзіць і пазначаць сябе нацыянальным сьцягам, то людзі могуць пазначаць сябе і свой палітычны выбар беларускай мовай. З гэтым уладам змагацца цяжэй.
Цяжка перашкодзіць вывучаць беларускую мову і размаўляць на ёй паўсюль у Беларусі. Немагчыма забараніць беларусам размаўляць па-беларуску са сваімі каханымі і дзецьмі. Нерэальна забараніць людзям чытаць па-беларуску або сьпяваць.
Для гэтага трэба будзе абвясьціць чужую акупацыю фактам. А гэта ў наш час палітычна зрабіць вельмі цяжка, амаль немагчыма.
З апытаньняў апошніх гадоў мы ведаем, што большасьць беларусаў ня хоча зьнікненьня беларускай мовы. Маральны аўтарытэт мовы для народу аказаўся роўны аўтарытэту маці для чалавека. Як гэта звычайна бывае і ў іншых народаў.
Беларуская мова — гэта мяккая сіла і ўнівэрсальны сродак барацьбы з дыктатурай. Дэмакратыя ў Беларусі — гэта беларуская мова. Незалежнасьць Беларусі — гэта беларуская мова.
Мы заканчваем тым, з чаго пачалі. Будучыня Беларусі залежыць ад беларускай мовы.
Сяргей Абламейка, «Радыё Свабода»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Агульнагарадскі Крыжовы шлях за Беларусь прайшоў у Смаргоні 28.03.2021, 18:06
1,326
Фото: catholic.by
Прадстаўнікі розных касцёльных груп і супольнасцяў па чарзе неслі вялізны пакутны крыж.
27 сакавіка ў Смаргоні вернікі абедзвюх каталіцкіх парафій горада разам са сваімі душпастырамі прайшлі па вуліцах горада Крыжовым шляхам, молячыся за Беларусь, піша catholic.by.
Працэсія, у якой прадстаўнікі розных касцёльных груп і супольнасцяў па чарзе неслі вялізны пакутны крыж, вырушыла ў гадзіну Міласэрнасці ад старажытнай святыні, якая носіць тытул нябеснага апекуна Касцёла на Беларусі святога арханёла Міхала. Наперадзе працэсіі ішлі міністранты з запаленымі паходнямі, за крыжам — святары і сотні вернікаў рознага ўзросту.
Фото: catholic.by
Фото: catholic.by
Ідучы па цэнтральнай вуліцы горада да новага касцёла святога Яна Паўла ІІ, які будуецца на ўскраіне Смаргоні, удзельнікі набажэнства чатырнаццаць разоў спыняліся на стацыях Крыжовага шляху.
На прыпынках чыталіся малітоўныя разважанні, дзе ў святле Хрыстовай Мукі адкрываліся раны нашай краіны і нашага народа, якія можа загаіць толькі ласка, што сплывае з Крыжа, з прабітага дзідай жаўнера боку Збаўцы.
Фото: catholic.by
Напрыканцы працэсіі таксама ішлі святары, якія падчас набажэнства служылі вернікам сакрамэнтам паяднання.
Ад стацыі да стацыі ўдзельнікі набажэнства спявалі рэлігійныя спевы, якія вяла моладзь разам з музычнай падтрымкай гурта Laudans.
Крыжовы шлях завяршыўся ўвечары каля капліцы і сцен будучага касцёла святога Яна Паўла ІІ. Тут на адкрытым паветры адбылася святая Імша вігіліі нядзелі Мукі Пана.
Фото: catholic.by
Фото: catholic.by
Фото: catholic.by
Фото: catholic.by
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Пра уваход Хрыста ў Іерусалім.

title: Пачніце служыць Цару - Ісусу, а не выслугоўвацца перад зямнымі царамі

maintext:
Пачніце служыць Цару — Ісусу, а не выслугоўвацца перад зямнымі царамі Вячаслаў Барок, krynica.info
30.03.2021, 11:58
Вячаслаў Барок
Пра уваход Хрыста ў Іерусалім.
Урачысты ўваход Ісуса ў Іерусалім.
Мы ж робім выбар: хто наш цар? Цар Праўды на асле, ці нейкі цар з аўтаматам?
Падзея нядзелі Пальмовай, ёсць падзеяй сусветнага маштабу.
Які сэнс мае яна? Чаму надаём ёй такую вагу?
Напрыканцы свайго жыцця Ісус ідзе ў Іерусалім, каб там святкававаць Пасху. У гэты час Ён аб’яўляе сябе месіяй. І гэта робіць праз тое, які абірае спосаб уваходу у святы горад.
Было і ёсць шмат тых, хто сам сябе мянаваў месіяй, але яны ілжэмесіі. Сучаснікі Ісуса ведалі прынамсі двух такіх: Фэду і Юду з Галілеі, іх узгадвае таксама кніга Дзеянняў Апостальскіх (Дз 5, 36–37.) Сёння гаворыцца аб тым, што ў бальніцы ў Іерусаліме ёсць цэлае аддзяленне прадназначанае для хворых, якія таксама лічаць сябе месіямі.
Аднак, Хрыстос не быў хворы. Ісус — быў сапраўдны месія. Праз Яго здзейснеіліся ўсе прадказанні прарокаў. Ён ў адрозніванні ад іншых змяніў гісторыю чалавецтва. Ісус трыўмфальна ўваходзіць у Іерусалім. Выбар асла, якім карыстаецца Божы Сын таксама невыпадковы. Так Ён дэманструе, што Яго сіла і ўлада абапіраюцца не на мілітарнай дапамозе, ўзбраенні і палках амапу.
Ісус на асле — цар міру і спакою. Ягоная сіла не ў конях, вярблюдах, сланах. Ягоная сіла ў Праўдзе. Ісус казаў: „Я — дарога, і праўда, і жыццё” (Ян 14, 6). Ён сам ёсць праўдай. Праўдай, якая вызваля чалавека. Навучаў: ”Пазнайце праўду, а праўда вызваліць вас” (Ян 8,32)
Жыхары Іерусаліма былі ў захапленні ад Месіі, сведчыла гэтаму і тое, што аж 50 тысяч чалавек выйшла Яго сустракаць. Гэта трэцяя частка жыхароў 150–тысячнага горада.
Вядома Рымская ўлада не магла талераваць масавыя зборы. Але ж нічога і не магла зрабіць аж з такім натоўпам людзей. Хоць напэўна памятала іншых так званых месіяў і ведала да чаго можа гэта прывесці, тым не меньш уступілі перад сілай народу.
Юдэі з радасцю і надзеяй віталі Ісуса. Аб гэтым сведчуць пальмовыя галінкі , выкарастаныя на прывітанне цара. Згодна з прароцтвам Ісаі, галінкі пальмаў і рачной вярбы з’яўляюцца сімвалам таго, што чалавеку добра быць у прысутнасці Бога і пражываць з Ім пад адным дахам у адным шатры. Ужыванне такога элементу, запазычана з іншага свята — Суккот, свята намётаў, сваё паходжанне мае яно з часу вандравання Ізраіля па пустыні, калі Бог вызваляў народ з Егіпецкага рабства.
Свята падкрэслівала тое, што Бог жыве разам са сваім народам. Юдэі і сёння святкуюць гэта свята. Выпадае яно на восень, адзначаецца пасля Новага году, згодна з юдэйскім каляндаром.
І вось калі аналізуем усё тое, што адбывалася, даходзім да вельмі важнага пытання.
Так насамрэч, жыхары Іерусаліма з радаснымі воклічамі “Гассана Сыну Давіда” вышлі Ісуса сустракаць, ці яны ўсё ж развітваліся з Богам раз і назаўсёды? Гэта безумоўна толькі пытанне. Але ж гэта пытанне нараджаецца ў той час, калі бачым натоўпы людзей ў нашых хрысціянскіх святынях ва ўрачыстасць Пальмовай нядзелі. І яно ўжо тычыцца сучасных хрысціянаў, якія прыходзяць у храм толькі для таго, каб асвяціць вярбу. Калі так, то робяць гэта дзеля таго, каб прышоўшы на спатканне з Богам, сказаць Яму: мы жывём сваім жыццём і Бог нам не патрэбны.
Чаму можна асмеліцца зрабіць такую выснову, а таму што тыя людзі, якія ў Іерусаліме аднаго дня ўсклікалі словы праслаўлення новаму цару — Ісусу, праз некалькі дзён з неменьшым імпэтам у прысутнасці Пілата крычалі: “Укрыжуй Яго!”, патрабуючы смерці Божага Сына.
Ці ж не лагічна рабіць выснову, што Ізраіль не вітаў Ісуса, але развітваўся з Ім?
І адпаведна, такую ж выснову можна рабіць і пра некаторых сучасных хрысціянаў, пра тых, што раз на год прыходзяць, вербачку асвяціць. Яны прыходзяць — не вітаць Ісуса–цара, але з Ім развітвацца. Бо цягам усяго года паказваюць — Ім Хрыстос непатрэбны. Яны маюць свайго цара і не такога, які едзе на асле. Але цара моцнага, які мае войскі, безліч сілавікоў, сам лётае на самалётах, ды верталётах, бегае з аўтаматам у руках. Такі цар мае сапраўдную сілу, бо мае моц чалавека ў турму пасадзіць, пабіць а нават забіць. Мае моц з працы выгнаць, пазбавіць сродкаў да ўтрымання, заробку а нават пенсіі. І вось гэтага цара чалавек баіцца і яму пакланяецца.
Падзеі свята ўрачыстага ўвахода Ісуса ў Іерусалім наўпрост змушаюць нас усіх, але кожнага асабіста, задаць сабе пытанне: хто ёсць маім царом? Якому цару служу я і каму пакланяюся? Ці прызнаю я, што маім адзіным царом, уладу якога прызнаю, з’яўляецца Ісус? Бо толькі Ён мае сапраўдную ўладу, а не ўладу ўзурпатараў, што ўласціва зямным царам.
Шукаючы адказу на гэтыя пытанні, я безумоўна заахвочваю ўсіх Вас без выключэння, ідзіце ў святыні, бярыце галінкі вярбы ў рукі і вітайце Ісуса. Вітайце, але не развітвайцеся.
Слухайце Яго слова. Прымайце Яго праўду, бо Яго праўда вызваляе. Калі пачнем жыць Яго словам, каштоўнасцямі Евангелля: праўды і справядлівасці, вось тады і вернецца ў жыццё нашага грамадства законнасць, нармальнасць і прыгажосць. Нам захочацца жыць, але ж дзеля гэтага трэба каяцца ў сваіх грахах. Варта ісці ў святыню ды захапляцца тымі справамі, што ў ёй робіць Бог. Святыня Іерусалімская таксама была — цудам свету. Будавалася некалькі дзесятказ гадоў. Яе адна з падпорных сценаў — заходняя, мела 485 метраз даўжыні і 30 метраў вышыні. Змураваная з каменных цёсаных блокаў па сто тонаў кожны. Фрагмент акрат гэтай сцяны захавўся і да сёння і вядомы пад назвай “Сцяна плачу”.
Сама святыня стаяла на ўзвышэнні і была бачная паломнікамі за 10 кіламетраў на падыходзе да Іерусаліма. Мела форму куба. Яе памеры сто локцяў, гэта 42 метра, увышыню, удаўжыню і ўшырыню. Аднак, захапляцца нам сапраўды варта не святыняй Іерусалімскай, ды тымі святынямі, што мы самі збудвалі, хоць і іх трэба пільнаваць і шанаваць, але ж захапляцца трэба святыняй, якую збудваў сам Бог. Гэта — наша сумленне. Гэта святыня ў нашым сэрцы.
Бо акурат у ёй можам пры дапамозе мудрасці Божай, адрозніваць дабро ад зла. І вось гэта свята спрыяе нам прыходзячы ў храмы з вербай у руках, у святыні свайго сэрца зрабіць выбар у бок дабра і пачаць служыць Цару — Ісусу а не выслугоўвацца перад зямнымі царамі.
Ксёндз Вячаслаў Барок, krynica.info
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Андрей Санников
Леонид Невзлин
Андрей Шарендо
Николай Статкевич

title: "Хто галоўны герой у нашай гісторыі? Атрымліваецца, што мы ўсе"

maintext:
«Хто галоўны герой у нашай гісторыі? Атрымліваецца, што мы ўсе» 18.03.2021, 14:24
Яўгенія Пастарнак і Андрэй Жвалеўскі
Пазытыўныя парады хранікёраў мірнай рэвалюцыі Жвалеўскага і Пастарнак.
Пісьменьнікі-суаўтары Яўгенія Пастарнак і Андрэй Жвалеўскі, якія амаль штодня вядуць у сваіх сацсетках хроніку беларускага пратэсту, расказалі «Радыё Свабода», як вызначаць самае галоўнае і пазытыўнае ў навінах і хто сапраўдны герой беларускай мірнай беларускай рэвалюцыі.
«Выпадкова стаў ньюзмэйкерам, бо ў мяне працаваў інтэрнэт»
— Я чытаю практычна ўсе вашыя падсумаваньні дня. Як зьявілася сама ідэя кароткіх пастоў, у якіх сфармулявана самае галоўнае, што адбылося за дзень?
Андрэй Жвалеўскі: Пачалося ўсё выпадкова. Калі 9 жніўня ўначы выключылі інтэрнэт, у мяне на адным з ноўтбукаў дзіўным чынам працаваў VPN, і я мог пісаць пра тое, што ў нас адбываецца. Збольшага гэта быў зварот да замежных сяброў, якіх у нас вельмі шмат. Тады мала інфармацыі зь Беларусі было, а тое, што выходзіла, было вельмі эмацыйнае, кшталту «Нас усіх тут хунта забівае», і зразумець, што адбываецца насамрэч, было немагчыма.
Яўгенія Пастарнак: Андрэй пачаў пісаць штодня, спачатку некалькі разоў на дзень, потым раз на дзень. Я далучылася ў рэжыме вечаровага падсумаваньня дня недзе 20 жніўня.
Андрэй Жвалеўскі: У першыя дні было мала інфармацыі, і нават замежным журналістам, акрэдытаваным у Беларусі, было немагчыма перадаваць навіны, бо іх білі і затрымлівалі. Так атрымалася, што першы тыдзень я даваў шмат інтэрвію для СМІ ЗША, Канады, Ізраілю. Выпадкова стаў ньюзмэйкерам выключна з той прычыны, што ў мяне працаваў інтэрнэт. Потым захацелася спыніцца, але за гэты час каля тысячы чалавек дадалося ў падпісчыкі, і ўсе закрычалі: «Не, нам вельмі зручна, каб ня корпацца ў навінавых стужках і ў адным месцы ўсё прачытаць».
— Як пісьменьнікі вы, безумоўна, думаеце і пра фармат кнігі з гэтай хронікі.
Яўгенія Пастарнак: Думаем, канечне. Нам фінал патрэбны. Пакуль яго няма, мы ня ведаем, што важна і што няважна. Можа, высьветліцца, што дэталі, якія цяпер падаюцца прахаднымі, найбольш важныя. Таму і ня кідаем пісаць, хоць, калі шчыра, стаміліся вельмі і вельмі хочацца кінуць. Апошні месяц пішам празь дзень. Цяпер нас грэе выключна тое, што мы з гэтым жывём 7 месяцаў і вельмі хочацца давесьці справу да фінальнага запісу ў Фэйсбуку, які мы ўжо бачым.
Мала таго, што мы пісьменьнікі, мы яшчэ і драматургі, і нам важная драматургія падзеяў. Што было завязкай, што будзе разьвязкай. І калі адбудзецца кульмінацыя і разьвязка, мы зможам выбудаваць сюжэтную лінію кнігі. Будзе зразумела, што стане нітачкай, на што мы будзем нанізваць свае пацеркі. Таму цяпер даводзіцца пісаць усё падрабязна, каб потым непатрэбнае выкінуць.
— Пісьменьнік Саша Філіпенка казаў у інтэрвію Свабодзе, што лічыць вельмі важным, каб цяпер усе беларусы вялі дзёньнікі. «Не абавязкова публікаваць, але будзе здорава, калі празь некаторы час будзе магчымасьць чытаць гэтыя дзёньнікі, бо гэта дакумэнты эпохі», — лічыць ён. Калі вяртаецеся ў жнівень-верасень, якія ў вас пачуцьці?
Андрэй Жвалеўскі: Мы толькі цяпер сталі пераглядаць і рэфлексаваць. Яшчэ месяц таму было вельмі балюча бачыць гэты натоўп ля стэлы, на плошчы і на праспэкце Незалежнасьці. Гэта было як нажом па сэрцы. А цяпер пачаўся пэрыяд падсумаваньня папярэдніх вынікаў. Нам трэба зразумець, дзе мы цяпер знаходзімся, каб ісьці далей.
«Хто галоўны герой у нашай гісторыі? Атрымліваецца, што мы ўсе»
— І дзе мы цяпер знаходзімся? Баскетбалістка Кацярына Сныціна лічыць, што беларускі пратэст — ня спрынт, а маратон, у якім пройдзена больш за палову. Саша Філіпенка выкарыстоўвае мэтафару перапынку ў футбольным матчы перад другім таймам. Якая ваша мэтафара пра гэты этап?
Яўгенія Пастарнак: Я згодная, што палову мы прайшлі. Як драматургі мы гаворым пра «дугу героя».
Андрэй Жвалеўскі: Недзе пасярэдзіне гісторыі герой апускаецца ў ніжнюю кропку. Яна была ў студзені-лютым. Цяпер настроі мяняюцца, людзі выходзяць зь зімы. Панікёрскі шум крыху застаўся, але вельмі многія пачынаюць набіраць хаду.
Яўгенія Пастарнак: Калі зыходзіць з драматургіі, то ў ніжняй кропцы сюжэту герой павінен стаць героем. Хто галоўны герой у нашай гісторыі? Атрымліваецца, што мы ўсе. А гэта значыць, што ў сярэдзіне гісторыі мы павінны ўзяць сябе ў рукі і самі нешта зрабіць для перамогі. Калі гэта атрымаецца, значыць, мы сапраўды галоўныя героі і паціху пачнём выбірацца ўгару. Прычым верхняя частка крывой можа быць вельмі хуткая і кароткая — кульмінацыя і імгненная разьвязка. А можа і зацягнуцца надоўга. Усё залежыць ад ступені рашучасьці дзеяньня, уменьня героя сабрацца, пераадолець сябе.
«На марш хадзіць было менш страшна, чым сказаць дырэктару: «Я ня буду гэтага рабіць»
— Калі разважаць у катэгорыях дабра і зла і прыняць, што галоўны герой — мы ўсе, то хто тады антыгерой, зло, і наколькі гэта вялікая частка людзей?
Яўгенія Пастарнак: Мне найбольш цікавыя псыхалягічныя гісторыі. Мы ж падлеткавыя пісьменьнікі. А псыхалягічныя падлеткавыя гісторыі — гэта заўсёды барацьба самога з сабой. Канечне, ёсьць вонкавае зло, яно заўсёды ёсьць у сьвеце. Але найбольш цікавыя гісторыі, калі чалавек пераадольвае сябе, знаходзіць дракона ў сабе і забівае яго. А зло ў нашым выпадку настолькі зло, што нават нудна.
Андрэй Жвалеўскі: Настолькі ўсё чорна-белае. Мы звычайна падлеткаў вучым, што так нельга, што ў антыгероя ёсьць свая праўда і трэба паспрабаваць зразумець ягоны пункт гледжаньня, але ў нашым выпадку гэта не працуе. Ідэя палягае ў тым, што нам трэба перамагчы найперш саміх сябе. Можна валіць усё на Лукашэнку, але ж яго не іншаплянэтнікі нам на галаву скінулі. Самі выбралі, дазволілі яму стаць тым, кім ён стаў, і мы ўсе нясём за гэта адказнасьць. Як толькі мы гэта зразумеем, як толькі мы пераступім свой страх перад гэтым злом, тады мы і пераможам.
Яўгенія Пастарнак: Столькі людзей хадзілі на маршы. Безумоўна, гэта ўчынак. Было страшна, але людзі вышлі. Але калі нейкая ўмоўная настаўніца схадзіла на марш, а потым на працы працягвае здаваць грошы на Чырвоны Крыж, падпіску, чытае дзецям нейкую муць, што ім спускаюць зьверху ў школы, фатаграфуе дзяцей на фоне чырвона-зялёнага сьцяга, тады каштоўнасьць таго, што яна на марш схадзіла, крыху прытупляецца. Насамрэч на марш хадзіць было менш страшна, чым сказаць дырэктару: «Не, я ня буду гэта выпісваць, ня буду вадзіць дзяцей кудысьці, ня буду фатаграфаваць дзяцей на фоне гэтага сьцяга». Ганна Севярынец казала на самым пачатку, што наш посьпех залежыць ад кожнага на сваім працоўным месцы, наколькі мы здольныя адказаць не абстрактнаму злу, а канкрэтнаму начальніку, ідэолягу ці некаму яшчэ.
«Я абсалютна дакладна перакананая, што ўсё скончыцца добра»
— Вашыя пасты практычна заўсёды нясуць пазытыўны зарад. Як захаваць аптымізм у драматычныя часы? Як навучыцца чытаць навіны і вызначаць самае галоўнае ў гэты драматычны для ўсіх час?
Яўгенія Пастарнак: Ня ведаю як, ня ведаю калі, але я абсалютна дакладна перакананая, што ўсё скончыцца добра. Самае вялікае пытаньне — цана. Вельмі страшна, што будуць яшчэ чалавечыя ахвяры. Мы часта гаворым, што ўсё не дарма. Калі размова заходзіць пра чалавечыя жыцьці, у мяне камяк у горле, і я не магу сказаць, што не дарма. Тым ня менш я веру, што ўсё скончыцца добра, і гэты агонь ува мне не пагасіць.
Андрэй Жвалеўскі: І тэхнічныя рэчы таксама важныя. Я імкнуся ўвогуле не трансьляваць парадак дня «Пула первого», не адцягвацца на ўсялякае глупства кшталту лыжніка, які ўпаў. Наш былы прэзыдэнт любіць нешта сказаць, каб усе тыдзень размаўлялі пра таго ж шпіца. Гэты засьмечвае прастору і перашкаджае бачыць галоўнае. Гэта ўсе трэба адкінуць убок і паглядзець на рэчы аб’ектыўна. Я, адрозна ад Жэні, за эканамічнымі лічбамі сачу, а эканоміка ляціць у бездань нашмат хутчэй, чым я думаў. Ня чуткі і ня зьлівы, а канкрэтныя факты працуюць найлепей.
— Мы размаўляем 16 сакавіка. Якая пазытыўная навіна ў гэты дзень?
Яўгенія Пастарнак: У адным з тэлеграм-каналаў я прачытала такі пост: «У войску цяпер вельмі шмат нашых. Дзякуй за восеньскі прызыў, у войска прыйшлі цудоўныя людзі, якія ўсе за нас. Давайце, хлопцы, войска чакае нас. Цяпер выдатны момант пайсьці ў войска, вы там патрэбныя, войска амаль з намі». Мы жывём у інфармацыйнай прасторы, і рэальнасьць трошкі ўжо не патрэбная. Я ня ведаю, ці праўда гэта, ці рэальны чалавек гэта пісаў, але гэтая навіна праляціць, і яе прачытаюць многія. Магчыма, тыя, хто хоча скарыстаць войска супраць будучых маршаў, задумаюцца, ці трэба яго выкарыстоўваць.
Андрэй Жвалеўскі: Цяпер інфармацыя важнейшая за рэальнасьць, і яна мяняе рэальнасьць, бо гэтую інфармацыю прачытаюць хлопцы, якія цяпер зьбіраюцца ў войска. І яны будуць ведаць, што пасьля восеньскага прызыву траціна салдатаў тэрміновай службы прайшла празь мітынгі, плошчы і гэтак далей. Яшчэ будзе прызыў увесну, і ў выніку ў войску дзьве траціны салдат тэрміновай службы будуць ведаць сытуацыю ў краіне не па справаздачах зампалітаў і не па тэлевізары, а яны бачылі ўсё на свае вочы. Таму гэты пост ёсьць таксама і праўдай.
Яўгенія Пастарнак: Канечне, праўдай. Адбываюцца гульні ў інтэрнэт-прасторы. З аднаго боку, яны граюць супраць нас, таму што зусім немагчыма расказваць добрае. Калі я напішу, што ў мікрараёне X увесь вечар людзі сьпявалі песьні і вялікімі літарамі было напісана «Жыве Беларусь», гэта азначае, што нарад міліцыі выяжджае ў той раён, усіх тварам да сьцяны, надпіс зафарбавалі і ўсе разьбегліся.
Калі я пра гэта ня буду пісаць, у рэальным жыцьці нічога ня зьменіцца. Людзі пагулялі, разышліся, «Жыве Беларусь» напісана. Ніхто не прыехаў. З другога боку, усе пра гэта не даведаліся, у людзей ня ўзьняўся настрой.
Пісаць ці не пісаць, гаварыць ці не гаварыць? З аднаго боку, людзей хочацца парадаваць, з другога боку, страшна здаць. Гэтак жа зусім немагчыма расказваць пра тое, як нейкія дзяржаўныя людзі ў дзяржаўных установах робяць нешта добрае. Немагчыма напісаць пра тое, што ў школе клясны дырэктар дазволіў тое і тое, і старшаклясьнікі сьпявалі «Пагоню» на перапынку. Гэта азначае, што дырэктара здымуць, а настаўнікаў пасадзяць. Немагчыма сказаць, што ў гэтым РУУС цудоўныя міліцыянты, узялі перадачы і палову народу адпусьцілі з затрыманых. Немагчыма такія рэчы выдаваць у інфармацыйную прастору, хоць яны адбываліся, адбываюцца і будуць адбывацца.
У выніку атрымліваецца, што нават у нашых тэлеграм-каналах пераважаюць дрэнныя навіны, а гэта моцна ўсіх падкошвае. Апошнім часам мы ўсім кажам, што хопіць «заліпаць» нават у тэлеграме, проста пагаварыце зь людзьмі. Тры сяброўкі пайшлі выпіць кавы ці сустрэліся з вазкамі ў двары. Як толькі пачынаеш размаўляць, то гэтую дэпрэсію выгаворваеш. І тады высьветляцца, што нічога ня зьдзьмулася.
Андрэй Жвалеўскі: Нядаўна я сустракаўся са сваімі аднакурсьнікамі. Спачатку гаварылі пра дзяцей, жыцьцё, пра лёс, а потым размова пайшла пра палітыку. І высьветлілася, што ў кожнага ў падʼезьдзе ці сьцяжкі вісяць, ці надпісы шмат месяцаў ніхто не зафарбоўвае, і ўлёткі рэгулярна раскідаюць і іх ніхто не выкідае. І адразу стала добра. Я разумею, што ня буду пра гэта пісаць і тым больш казаць, у каго ў падʼезьдзе вісяць стужачкі...
«Перад намі было бел-чырвона-белае мора»
— Як зьмяніліся вы самі за гэты час? Ці часта раней завяршалі пасты ў сацыяльных сетках словамі «Жыве Беларусь»?
Андрэй Жвалеўскі: Канчаткова яшчэ ня ведаем. Калі мы зможам пра гэта напісаць мастацкі тэкст, калі зможам прыдумаць гісторыю, якая адбывалася ў 2020–2021 гадах, тады зразумеем, што з намі адбылося. Стан, у якім мы знаходзімся, часовы. Так жыць увесь час нельга. Я не магу нават сказаць, што мы палітызаваліся, таму што «Жыве Беларусь» у нашым выпадку — не палітычны лёзунг, а сьцьвярджэньне. Мы жывём, мы жывыя, а ня нейкія шэрыя рабы. Мы — жывыя істоты са сваёй воляй. Але напружаньне, якое мы адчуваем увесь час, вельмі моцнае.
Яўгенія Пастарнак: Мы пакуль унутры траўмы. Пакуль нічога ня можам сказаць. Калі мы выпаўзем і асэнсуем, можна будзе гаварыць пра зьмены. У нас унутры пакуль яшчэ вельмі балюча. Я стараюся трымацца, я вельмі пазытыўны чалавек па жыцьці, але часам хочацца легчы тварам да сьцяны і рыдаць. А потым бярэш сябе ў рукі і ідзеш чытаць навіны, бачыш, колькі ўсяго адбываецца. Не, нічога ня страчана.
— Які быў ваш самы шчасьлівы дзень за гэтыя больш як 7 месяцаў?
Яўгенія Пастарнак: Іх шмат было. Я ніколі не разьлічвала на хуткую перамогу. Я разумела, што гэта не фінал, і гэта мне перашкаджала быць абсалютна шчасьлівай. Калі паводле яркасьці ўражаньняў, то 16 жніўня, калі стэла яшчэ была не агароджаная. Мы ішлі ад мэтро «Фрунзэнская», падняліся на пагорак ля гатэлю «Плянэта», і перад намі было бел-чырвона-белае мора. Гэта быў абсалютны шок у добрым сэнсе слова, і гэта было найбольш натхняльна.
Андрэй Жвалеўскі: Ні разу не было яшчэ канчатковага шчасьця, але было шмат розных прамежкавых шчасьцяў. Першае я вельмі добра памятаю. 10 жніўня а 18-й вечара я ехаў па горадзе і пабачыў маладую жанчыну з малым дзіцем. Трымае яго на плячах, сядзіць на кукішках і крэйдай малюе 3%. І ў гэты момант я зразумеў, што ўсё, ня будзе як раней, як было ў 2010 годзе, як было ў 2015 годзе. Нас праўда гэтым разам большасьць, і актыўная большасьць.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: "Зіма ваша - вясна наша"

maintext:
«Зіма ваша — вясна наша» 12.03.2021, 13:00
фото: Радыё Свабода
Што агульнага паміж беларускімі пратэстамі і польскай барацьбой супраць камуністаў.
Там таксама быў свой карнавал рэвалюцыі, выключна мірныя пратэсты, потым контррэвалюцыя і нарэшце перамога тых, хто выступаў за перамены. Былі, вядома, і адрозьненьні.
«Радыё Свабода» тлумачыць на гістарычных фактах, як усё гэта было.
Калі палякі пачалі пратэставаць супраць камуністаў
Познань, 1956
Адразу ж, калі там зьявіўся камунізм. Польшча стала камуністычнай у 1944 годзе, калі СССР усталяваў там ляяльны Маскве ўрад. Але фазы і формы барацьбы да 1989 году былі вельмі розныя. У ваенныя і пасьляваенныя гады ў Польшчы дзейнічалі дзясяткі тысяч антыкамуністычных партызанаў, якія вялі збройнае змаганьне супраць накінутай Сталіным улады.
У сярэдзіне 1950-х самым буйным выступам супраць улады былі рабочыя пратэсты ў Познані. Каб здушыць вулічныя баі, улады выкарысталі войска. Забілі амаль 80 чалавек, а больш за паўтысячы паранілі. У 1970-х пратэставалі рабочыя ў гарадах на ўзьбярэжжы Балтыкі. Ахвярамі сталі дзясяткі людзей. Праз 6 гадоў пратэставалі рабочыя ў гарадах каля Варшавы. Менавіта тады, у выніку брутальных рэпрэсій супраць рабочых, упершыню пасьля вайны ў Польшчы ўзьніклі буйныя арганізацыі, якія неўзабаве пачалі скаланаць непарушную, здавалася б, камуністычную сыстэму. Але патрабаваньні да рэжыму былі тады выключна эканамічныя.
Усё зьмянілася ў 1980 годзе.
Што зьмянілася і пры чым тут Беларусь?
Менавіта летам 1980 году ў польскім грамадзтве пачалося магутнае бурленьне. Не ў асобных гарадах і заводах, а па ўсёй краіне. Палякі тыя падзеі называюць «Жніўнем’80» і пачаткам канца камунізму (хоць той праіснаваў яшчэ 8 год). І жнівень, і бурленьне ў беларускім грамадзтве, і словы пра пачатак канца рэжыму — гэта першыя аналёгіі зь Беларусьсю, але не асноўныя і не апошнія.
Лех Валэнса выступае перад рабочымі Гданьскай верфі, 25 жніўня 1980 году
Але ня варта забываць і аб прынцыповых адрозьненьнях. Пачатак пратэстам у Польшчы далі рабочыя, іх магутныя страйкі. Фактычнай прычынай была не палітыка, а эканоміка — рост цэнаў на мяса. Палітыка дадалася пазьней.
Як пратэставалі палякі і ці было што падобнае ў Беларусі
Па-першае, мірна. У гэтым адно з галоўных падабенстваў зь Беларусьсю. Мірнасьць забясьпечвалася масавасьцю. Улада пабаялася душыць пратэсты сілаю, як раней, бо паднялася ўся Польшча.
Рабочыя прыходзілі на заводы, але не працавалі. Зусім. АМАП у такіх сытуацыях бясьсільны. Што рабіць сілавікам ва Ўроцлаве, калі кіроўца трамваю спыняе яго пасярод трасы і абвяшчае, што далей трамвай не паедзе, бо ў горадзе пачаўся страйк?!
У Беларусі клясычныя страйкі рабочых у жніўні і пазьней не ўдаліся, хоць выступы працоўных, імправізаванае галасаваньне за Ціханоўскую ці Лукашэнку або тое, як апошняга сустрэлі на МЗКТ, бачыла ўся краіна. Але менавіта вулічныя пратэсты ў Беларусі былі больш масавыя, чым у Польшчы. Тым ня менш у палякаў тады ўсё вырашыла ня вуліца. Улады мусілі пайсьці на саступкі і пагадзіцца на стварэньне першага пасьля вайны незалежнага прафсаюзу «Салідарнасьць».
Гданьск, 1980 год
«Карнавал рэвалюцыі». Як народ (часова) перамог страх
У Беларусі вынікам пратэстаў таксама стала зьяўленьне крытычнай масы грамадзян, якую ўлады больш не маглі не заўважаць. Адчуўшы сваю сілу, людзі бяз страху выходзілі на пратэсты, вывешвалі з вокнаў нацыянальныя сьцягі, дапамагалі пацярпелым.
Каб аб’ядноўвацца і дамаўляцца пра свае дзеяньні, у XXI стагодзьдзі ім не спатрэбілася арганізацыя кшталту «Салідарнасьці». Камунікацыя адбывалася праз сустрэчы ў дварах і інтэрнэт: чаты, прафэсійныя суполкі, як лекарскія «Белыя халаты» або каналы страйкамаў.
Дарэчы, «Салідарнасьць», нягледзячы на тое, што была арганізацыяй рабочых, аб’ядноўвала значна шырэйшыя пласты грамадзтва. Ёй дапамагала прафэсура, пісьменьнікі, дзеячы культуры і навукі. Беларускі пратэст таксама ахапіў практычна ўсе слаі насельніцтва. З уласнымі акцыямі выходзілі нават пэнсіянэры і асобы з абмежаванымі магчымасьцямі.
Гданьская верф імя Леніна, жнівень 1980 году
У Польшчы актыўна пратэставалі студэнты. Яны таксама патрабавалі зарэгістраваць незалежную ад рэжыму арганізацыю. Узімку 1981 году ў Лодзі ў залях сваіх вучэльняў страйкавалі больш за 10 тысяч студэнтаў. Гэты пратэст увайшоў у гісторыю як найдаўжэйшы студэнцкі акупацыйны страйк. Ён працягваўся 29 дзён. І даў плён. Улады зарэгістравалі першую ў краінах камуністычнага блёку незалежную студэнцкую арганізацыю.
Падзеі лета 1980 году ў Польшчы сталі найбуйнейшым палітычным крызісам у краіне ад часоў вайны. Аналягічная сытуацыя і ў Беларусі. Але ў Польшчы рэжым захаваў сваё адзінства. Ніхто з уплывовых прадстаўнікоў вярхушкі не далучыўся да пратэстаў і не перайшоў на бок апазыцыі.
Як і ў Беларусі 2020-га, у Польшчы ўлетку і ўвосень 1980-га працягваўся карнавал пратэсту. Людзі былі натхнёныя масавасьцю, новай энэргіяй, надзеяй на перамогу. Усё гэта адбывалася да таго моманту, пакуль разгубленыя камуністы не зразумелі, што наступствы могуць быць для іх катастрафічнымі.
Ваеннае становішча ў Польшчы, 1981 год
Ваеннае становішча ў Польшчы і контрарэвалюцыя ў Беларусі
У летніх страйках удзельнічалі асноўныя прадпрыемствы Польшчы. У «Салідарнасьць» запісалася 10 мільёнаў чалавек. Нягледзячы на ўсё гэта, улады на чале з генэралам Войцехам Ярузэльскім, праз 16 месяцаў пасьля рэгістрацыі незалежнага прафсаюзу, увялі ў краіне ваеннае становішча.
У краіне забараняліся мітынгі і шэсьці. Тэлефонная сувязь зьнікла (як інтэрнэт у Беларусі). Апазыцыянэраў пачалі затрымліваць тысячамі. Афіцыйна іх інтэрнавалі, то бок ізалявалі. Для гэтага маглі служыць зачыненыя школьныя лягеры ці іншыя ўстановы. У польскім заканадаўстве такой меры не было. То бок людзей па найменшым падазрэньні маглі затрымаць і пасадзіць на некалькі месяцаў проста так. Так улады намагаліся вярнуць кантроль над дзяржавай, парушаючы ўласнае заканадаўства. «Иногда не до законов» ©.
Афіцыйная прапаганда шалела. У тэленавінах паказвалі паседжаньні «Салідарнасьці», а голас дыктара расказваў, што гэта доказ намераў захопу ўлады. Зьнялі нават дакумэнтальны сэрыял Who is who, у якім тлумачыліся нібыта сувязі паміж дзеячамі апазыцыі і амэрыканскімі спэцслужбамі. З генэрала Ярузэльскага прапаганда ляпіла вобраз «змагара за айчыну», «самотнага жаўнера, які бароніць Бацькаўшчыну». Гэта роўна тое, чым займаюцца цяпер на дзяржаканалах Тур і Азаронак.
Войцех Ярузэльскі абвяшчае пра ўвядзеньне ваеннага становішча.
Цікава, што пасьля таго, як камунізм у Польшчы абрынуўся, генэрал Ярузэльскі неаднаразова казаў, што ўвёў ваеннае становішча выключна дзеля таго, каб распраўляцца з «Салідарнасьцю» не прыехалі савецкія танкі. Польскі гісторык Антоні Дудэк дасьледаваў гэтае пытаньне і прыйшоў да высновы, што Ярузэльскі якраз прасіў Маскву «памагчы», але тыя параілі яму разабрацца самому. Зрэшты, навошта было ўводзіць савецкія войскі, калі яны і так стаялі ў ПНР.
Званкі Лукашэнкі Пуціну ў разгар пратэстаў у Беларусі, фармаваньне ў Расеі спэцназу для дапамогі Лукашэнку — гэта нагадвае і тагачасныя польскія рэаліі: спадзеў на Маскву.
Сустрэча Ярузэльскага і Брэжнева ў Крамлі, сакавік 1982 году
«Зіма ваша — вясна наша». Як змагалася апазыцыя ў часы ваеннага становішча
Адкрытыя выступы імгненна падаўляліся. Найбольш трагічным адказам камуністаў на пратэст быў расстрэл гарнякоў на шахце Wujek праз пару дзён пасьля ўвядзеньня ваеннага становішча. АМАП жорстка разганяў любыя вулічныя акцыі. Улада дэманстравала адзінства і рашучасьць. Адзінай праявай неляяльнасьці да яе сталі два амбасадары Польшчы за мяжой, якія папрасілі там палітычнага прытулку.
Улады цалкам паралізавалі адкрытую дзейнасьць апазыцыі ў Польшчы. Адзіным выйсьцем для прыхільнікаў пераменаў было — сысьці ў падпольле, што яны і рабілі.
Менавіта да гэтага пэрыяду адносіцца вядомы лёзунг «Зіма ваша — вясна наша». У ім выказвалася надзея, што барацьба людзей адновіцца, калі скончыцца зіма, падчас якой складана арганізоўваць дэманстрацыі і страйкі. Ярузэльскі кпіў з гэтага лёзунгу, кажучы, што «вясна будзе сацыялістычнай». Польшча сапраўды была сацыялістычнай яшчэ не адну вясну, а цэлых восем. Але барацьба з камуністамі не спынялася ані на дзень.
Судовы працэс над апазыцыянэрамі Яцакам Куранем і Адамам Міхнікам, 1984 год
Што адбывалася ў падпольлі?
Асновай падпольнай дзейнасьці была тактыка малых, але рэгулярных дзеяньняў. Гэта і самвыдат, і дзейнасьць у лякальных структурах, і культурныя акцыі. Ідэю гвалтоўнага грамадзкага выбуху лідэры адрынулі.
«Гэта ня шлях хуткага і эфэктыўнага посьпеху, а доўгая і цяжкая праца, якая патрабуе актыўнасьці значнай часткі грамадзтва. Аднак „Салідарнасьць“, шматмільённы прафсаюз, які налічвае амаль мільён актывістаў, існуе і працуе, нягледзячы на ваеннае становішча. Паўстаньне, калі яно акажацца неабходным, стане апошнім элемэнтам барацьбы за рэалізацыю нацыянальнай праграмы эканомікі, культуры, навукі, адукацыі і незалежнасьці», — пісаў у праграмным тэксьце пра тактыку пратэсту адзін зь яго лідэраў Зьбігнеў Буяк.
За радыкальны шлях выказваліся некалькі арганізацый. Але самі яны такім шляхам не пайшлі.
У 1982 годзе «Салідарнасьць» забаранілі. Лідэры пратэсту абвясьцілі страйк, але ён пацярпеў паразу, грамадзтва было ў апатыі. Улады без асаблівых праблемаў душылі ўсе праявы нязгоды. «Салідарнасьць» страціла магчымасьць шырокай дзейнасьці. Паўстаньня таксама не адбылося. Улады вызвалялі з турмаў некаторых палітвязьняў і прымушалі іх эміграваць. За першыя 6 месяцаў ваеннага становішча больш як 30 тысячам палякаў улады адмовілі ў вяртаньні на радзіму. У 1980-я гады Польшчу пакінулі сотні тысяч яе грамадзян.
Ксёндз-дысыдэнт Ежы Папялушка, абаронца грамадзянскай і рэлігійнай свабоды супраць камуністычных уладаў Польшчы. Сьвятар прафсаюзаў быў выкрадзены і забіты ў кастрычніку 1984 года ва ўзросьце 35 гадоў.
Але палякі гадамі працягвалі рабіць малыя крокі, які прынесьлі свой плён ажно праз восем год.
Што было пасьля ваеннага становішча да перамогі народу
Ваеннае становішча камуністы скасавалі ў 1983 годзе. Але гэта зусім не азначае, што для апазыцыі ў Польшчы пачаліся залатыя часы. Пасьля нечуваных рэпрэсій яна апынулася ў глыбокім крызісе. Дарэчы, летась падлічылі, што нават польскія камуністы інтэрнавалі менш сваіх апанэнтаў за ўвесь час ваеннага становішча, чым улады Беларусі за першыя месяцы пратэстаў.
«Салідарнасьць» зьнішчылі, больш за 10 тысяч яе чальцоў арыштавалі. «Невядомыя» ўчынялі забойствы, якія запалохвалі грамадзтва. І гэта спрацоўвала.
Але былі выключэньні. Яскравыя акцыі ўсё ж адбываліся. Аднымі з найбольш гучных былі гэпэнінгі групы «Памаранчавая альтэрнатыва». Іх сутнасьць была простая — абсурд. Актывісты раздавалі на вуліцы дэфіцытную туалетную паперу, або пракладкі, ладзілі мітынгі ў вопратцы гномаў або сьвятых Мікалаяў (Дзядоў Марозаў). На такія акцыі зьбіраліся тысячы людзей.
У Лодзі «гномы» бегалі па вуліцах з табліцамі «рэкордная інфляцыя». Калі міліцыя іх затрымлівала, актывісты віншавалі міліцыянтаў, што затрымалі інфляцыю. У Любліне яны садзілі цыбулю ў гарадзкім парку. «Гномы» праводзілі мітынгі «ў гонар» АМАПу, а АМАП пазьней гэтыя мітынгі разганяў. Або распускалі чуткі, што гэпэнінг паўторыцца, і міліцыя правярала торбы мінакоў, ці няма там туалетнай паперы.
Разгон студэнцкай дэманстрацыі ў Варшаве, 1988 год
Калі і чаму адбыўся пералом
Польскім камуністам удалося на некалькі год зьбіць хвалю пратэстаў, але папулярнымі ў грамадзтве яны больш ня сталі.
У другой палове 80-х у СССР пачалася «перабудова». Польшча ў гэты час была ў глыбокім эканамічным крызісе. Дапамога ад Масквы была сымбалічная. Інфляцыя імкліва расла, тавараў у крамах бракавала.
Увосень 1986 году адбылася амністыя. На волю выйшла большасьць апазыцыянэраў, якія заставаліся ў месцах ізаляцыі. Сярод лідэраў апазыцыі пачалі гучаць прапановы кампрамісу з уладамі: легалізацыя ўлады ўзамен за легалізацыю апазыцыі. Праз год Польшчу наведаў папа Рымскі Ян Павал ІІ. Дзеячы «Салідарнасьці» выступілі з адкрытым лістом, у якім заклікалі ўладу да дыялёгу. Прымусіць уладу да дыялёгу апазыцыя паспрабавалі страйкам, але масавых пратэстаў аслабленая «Салідарнасьць» арганізаваць не змагла. Асобныя страйкі жорстка здушыў АМАП.
Лех Валэнса разам з удзельнікамі страйку ў Гданьску. Жнівень 1988 году
Толькі праз год, у выніку страйкаў на шахтах у Сылезіі, улады вырашылі пачаць перамовы з апазыцыяй. Вынікам гэтых перамоваў стаў «круглы стол».
Чаго апазыцыя дамаглася падчас «круглага стала»
Галоўнай перамогай сталі першыя пасьля вайны часткова свабодныя выбары. Чаму часткова свабодныя? Бо яны адбываліся на ўмовах кампрамісу з камуністамі. Напрыклад, улады гарантавалі сабе 65% месцаў у Сэйме і мелі разам з апазыцыяй права змагацца на выбарах за рэшту — 35%.
Але ўмовы ўдзелу былі ўсё роўна старыя. На апанэнтаў улады ціснулі спэцслужбы, супраць іх працавала ўся дзяржпрапаганда. Камуністы былі перакананыя, што перамогуць, пра гэта нібыта сьведчылі сацыялягічныя дасьледаваньні. Сёньня мы гэта ведаем з успамінаў людзей, якія тады былі пры ўладзе.
Паседжаньне "круглага стала", 1989 год
Але на выбарах у чэрвені 1989 году 35% магчымых месцаў у Сэйме ўзяла апазыцыя. На выбарах у Сэнат умоваў улады не было, і там яе прадстаўнікі не здабылі аніводнага мандату. Камуністам удалося абраць Ярузэльскага прэзыдэнтам ПНР, але сфармаваць урад — ужо не. На чале новага ўраду стаў першы некамуністычны прэм’ер Тадэвуш Мазавецкі. У 1990 годзе адбыліся першыя пасьля вайны свабодныя выбары прэзыдэнта. На іх перамог Лех Валэнса.
Першы некамуністычны прэм'ер Польшчы Тадэвуш Мазавецкі і Лех Валэнса. Жнівень, 1989 год.
Пасьля перамогі дэмакратыі ў Польшчы былыя хаўрусьнікі па «Салідарнасьці» перасварыліся і падзяліліся, паўтвараўшы ўласныя палітычныя партыі і арганізацыі. Частка зь іх пазьней асудзіць «круглы стол» за кампраміс з камуністамі. Але гэтыя спрэчкі, якія адбываюцца ў дэмакратычна абраным парлямэнце або ў тэлестудыях, у дзяржаўных і прыватных СМІ, ніяк не перашкодзілі Польшчы стаць чальцом Эўразьвязу і NATO, краінай, дзе дабрабыт людзей імкліва расьце.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Вулічны музыка: Пасля 9 жніўня музычныя ўпадабанні беларусаў істотна змяніліся 28.03.2021, 20:39
Иллюстрационное фото
Беларусы чакаюць новых песень пра перамены.
Аляксей Нябоська мае юрыдычную адукацыю, але працуе кіроўцам аўтобуса. Праўда, гэтая праца не прыносіць вялікіх прыбыткаў, і хлопец стаў вулічным музыкам: спявае і грае на гітары для гараджан.
Пасля падзеяў, звязаных з наступствамі прэзідэнцкіх выбараў, музычныя ўпадабанні ягоных слухачоў істотна змяніліся, кажа «Радыё Рацыя» музыка:
– Раней прасілі: «Давай Круга», «давай Трафіма, «давай «Бутырку»! А пасля 9-га жніўня: «Давай «Перамен», «давай «Разбуры турмы муры»… Густы змяніліся, прычым у звычайных віцебскіх кліентаў, таму што час такі … Песня «Перамен» стала папулярнай у патрэбны момант – тады была «перабудова», і гэта было актуальна. Але прайшло ўжо 30 гадоў, і трэба новыя песні пісаць, песні і вершы.
Аляксей Нябоська згадаў, што ў часы маладосці яны з сябрам стварылі групу, якая спявала ў тым ліку і песні на беларускай мове. Ён мяркуе, што цяпер якраз той момант, калі людзі будуць з задавальненнем слухаць спевы па-беларуску. А таксама вулічны музыка напісаў і некалькі новых песень – «Жыве Беларусь» і «БЧБ-героі», прысвечаную памяці Рамана Бандарэнкі.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Андрей Санников
Константин Скуратович
Владимир Халип

description: Беларусы не супакоіліся.

maintext:
Зоя Белахвосцік: Мы ўсе рыхтуемся да вясны 2 28.02.2021, 21:23
1,792
Фото: tut.by
Беларусы не супакоіліся.
Пратэсты ў гарадах Беларусі цяпер выглядаюць іначай, але ў гэтым няма нічога дзіўнага, адзначыла ў эфіры racyja.com Народная артыстка Беларусі Зоя Белахвосцік.
- Ці сочыце вы за тымі лакальнымі акцыямі пратэсту, якія па-ранейшаму адбываюцца? Вы больш скептык ці аптыміст у гэтым накірунку? Усё часцей гучыць, што акцыяў больш няма, яны скончыліся. Як вам гэта бачыцца?
- Я і не аптыміст, і не скептык. Я, напэўна, проста рэалістка. Акцый у нас хапае на Беларусі. Яны зусім іншыя. І я так лічу, што нашае супраціўленне больш пайшло ўнутр кожнага чалавека. І зусім дзіўна было б, каб людзі самі нарываліся. І так захопліваюць і затрымліваюць. Учора затрымалі 20 чалавек у Маладэчне. Калі ўжо дайшло да таго, што бабулек здымаюць з электрычак за тое, што яны чытаюць беларускую літаратуру, то нарывацца, каб сесці, гэта не самае лепшае. Я не думаю, што беларусы супакоіліся. Я думаю, што мы ўсе рыхтуемся да вясны. Збіраем моц, збіраемся з сіламі, з духам. І нешта будзе!
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Андрей Санников
Леонид Невзлин
Андрей Шарендо

title: Пра мужчын, якія выратуюць Беларусь

maintext:
Пра мужчын, якія выратуюць Беларусь Ксендз Вячаслаў Барок, krynica.info
20.03.2021, 13:45
Прыгадайма гісторыю Рафала Каліноўскога.
Не кожны, каму даручана прапаведваць Ісуса, прапаведуе Хрыста. Так, я не памыляюся, ўжываючы такога сфармулявання і размяжоўвання.
Не стаўлю знака раўно паміж Ісусам і Хрыстом невыпадкова. Ня небяспеку неправільнага прапаведвання Ісуса звяртаў увагу яшчэ Апостал Павел, кажучы: “Бо вы ахвотна прымаеце таго, хто прыходзіць і прапаведуе вам іншага Ісуса, якога мы не прапаведавалі, прымаеце іншага духа, а не таго, якога ўжо атрымалі, ці іншае Евангелле, а не тое, якое ўжо прынялі. (2 Кар 11, 4).
Адным з першых, хто без пустых слоў прапаведаваў Ісуса як Хрыста, быў святы Юзаф – муж Марыі, Маці Ісуса.
Ён – той мужчына, які прапаведваў Ісуса ўласціва. Гэта значыць згодна з духам Евангелля. Юзаф не толькі быў мужам Марыі і апекуном Ісуса. Ён нават не толькі стаў для Ісуса зямным бацькам. Праз сваё бацькоўства стаў прапаведнікам Хрыста. І паказаў, каб быць бацькам, мала даць жыццё, трэба даць выхаванне дзіцяці. Сапраўдны бацька гэта не той, хто жыццё даў сыну, але той, хто жыццё аддаў для сына. Прысвяціў сваё жыццё для выхавання дзіцяці. Як заўважае святы Ян Залатавусны, Юзаф згаджаецца прыняць ролю бацькі тады, калі называе свайго сына Ісусам. Кажу “свайго”, бо святы Аўгустын пра Марыю і Юзафа сцвярджаў: “Дух Святы маючы ўпадабанне да справядлівасці дваіх, дваім даў сына”.
Юзаф пачаў прапаведваць Ісуса за доўга да таго, як з вуснаў самаго Місіі прагучалі словы Евангелля. Само тое, калі абіраючы імя сыну, называе яго Ісусам, ужо робіць акт асабістага вызнання веры. Яно змяшчаецца ў словах: “збаўляе Бог”- акурат так тлумачыцца імя “Ісус”. Бог, не чалавек, не яго малітвы, пасты і праведнасць, але ласка Божае робіць магчымым выратавацца. У гэтым і ёсць Хрыстос.
І вось гэты Ісус прапаведуецца на старонках вядомага для нас Евангелля.
Гэты Ісус, як “Бог афрыканскі” ў свядомасці хрысціянскіх супольнасцяў Афрыкі. У яго прысутнасці чалавек проста жыве. Хрысціяне з Афрыкі перад ім танчаць, пляскаюць у далоні радуюцца, а калі трэба, то не вагаючыся таксама паміраюць, пазастаючыся вернымі свайму Богу ў любві. Не рэдка чуем аб тым, як ад рук экстрэмістаў пад-час малітваў гінуць сотні хрысціянаў.
І гэта крыху адрозніваецца ад папулярнага ўспрыняцця Бога ў сучасным Рыме і Візантыі.
У нашых зносінах з Богам для нас уласціва інтэлектуальнае пазнанне, кананічная стрыманасць, рэгламентаваная пабожнасць. Для людзей з па-за межаў нашага ментальнага свету гэта часам бачыцца так. Пад-час наведвання Святой Зямлі гід для групы не хрысціянаў з Індыі тлумачыў: Марыя і Святы Ян Хрысціцель каля Ісуса на мазайцы смутныя і суворыя, бо іх усіх чакае страшны суд.
Смешна? Не зусім. На жаль з боку нашае жыццё часам здраджвае тое, чаго мы не заўважаем.
Ва ўсім гэтым найбольш непакоіць тое, што пад-час выпрабавання веры, мы нібыта забываем пра Бога, пра тое, што гэта Ён мае моц збаўляць і самі спрабуем выратаваць і сітуацыю і сябе, прыстасоўваючыся да сітуацыі.
Святы Юзаф не быў прыстасаванцам. Ён проста жыў. Сваёй працай, прысвячэннем свайго жыцця Марыі і Ісусу, прапаведваў усяму свету Хрыста.
Падаецца, Бог хоча, каб мы ўсе былі такімі Юзафамі. Ці гэта магчыма?
Кожны сам сабе адкажа. Я ж прыгадаю жыццё іншага Юзафа, можна сказаць сына нашай зямлі беларускай. Дарэчы, ён таксама стаў святым. Гэта Рафал Каліноўскі (1835 – 1907). Хрышчаны быў у Віленскім касцёле святых Янаў і атрымаў імя Юзаф. Прымаў удзел у вызваленчым паўстанні 1863-1864. Лічыў, што паўстанне не будзе мець поспеху але ж не мог зрабіць іншага выбару. У паўстанні прымалі ўдзел браты, а для выратавання краіны трэба было штосьці рабіць. Увайшоў у склад Нацыянальнага ўрада паўстання, узначальваў ваенную секцыю Выканаўчага аддзела Літвы.
У выніку быў прысуджаны да смяротнага пакарання, паспавядаўшыся і прыняўшы святую камунію спакойна рыхтаваўся да смерці. Цудам, пакаранне змянілі на 10 год высылкі ў Сібір. Пасля вяртання меў забарону пасяліцца ў сваёй краіне. Паехаў ў Польшчу. Стаў манахам – кармелітанцам, узяў імя Рафал. Прысвяціў жыццё Богу, бо такія мары меў яшчэ ў юнацтве.
Залічаны да святых.
Не хапае ў нас такіх мужчын, якія прысвячаюць сваё жыццё для Бога, для бацькаўшчыны, для сям’і, для дзяцей.
Падаецца, не будзе перабольшваннем сказаць, што гэта адна з галоўных прычын сённяшняга крызісу ў Беларусі.
Ксендз Вячаслаў Барок, krynica.info
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».