maintext:
Другi лiст Паўла Севярынца да мітрапаліта Веніяміна 3.05.2021, 7:32
Хрыстос Уваскрос — і Беларусь уваскрэсне!
Адзiн з лiдараў беларускай апазiцыi, палiтзняволены Павел Севярынец напісаў другі ліст-зварот да мітрапаліта Веніяміна. У адказ на першы ліст Паўла Севярынца, які прасіў заступіцца за бел-чырвона-белы сцяг, мітрапаліт сказаў, што каб бчб-сцяг не прызналі экстрэмісцкім, дастаткова не выкарыстоўваць яго ў палітычных мэтах. Другi лiст апублiкавала яго жонка Вольга.
«Мір Вам, Ваша Высокапраасвяшчэнства!
Найперш, дзякуй Вам за тое, што Вы знайшлі час і магчымасць адказаць на мой ліст. Многія казалі: «Адказу не будзе». Ваш допіс сведчыць пра тое, што і Вы разважаеце над лёсам Беларусі. Тым больш цяпер, у час Вялікага посту, калі нам належыць выпрабоўваць свае сэрцы, адкрыць іх ачышчальнаму дзеянню Святога Духа, выпростваць свае шляхі і імкнуцца да праўды ды Святасці Божай.
Вось жа, у святле Божай праўды не магу прыняць некаторыя выказаныя Вамі думкі.
Вы пішаце: «Сапраўды, праваслаўныя архірэі маюць на сваёй мантыі бел-чырвона-белыя палоскі — «струмяні», якія служаць напамінам пра Прачыстую кроў Збаўцы на белай Плашчаніцы. Але дадзенае спалучэнне колераў тканіны стала выкарыстоўвацца, акрамя названага вышэй выпадку, не з рэлігійнай, а з палітычнай мэтай».
Такім чынам, Вы ўсё-такі прызнаеце, што спалучэнне белага, чырвонага і белага — гэта сімвал Прачыстай Крыві Збаўцы Ісуса на белай Плашчаніцы. Добра. Навукоўцы (напрыклад, гісторыкі, супрацоўнікі Акадэміі Навук Беларусі Андрэй Унучак і Юрый Бачышча) пацвярджаюць, што менавіта гэты сімвал за 1000 гадоў гісторыі Беларусі стаў нашым нацыянальным сцягам (а ў 1918-м і 1991—1995-м быў прызнаны дзяржаўным) — і што ён выяўляе менавіта Уваскрэсенне Хрыста. 103 гады таму Свяцейшы Патрыярх Ціхан падтрымаў і блаславіў Беларускую Народную Рэспубліку пад бел-чырвона-белым сцягам, а ў 1995 годзе светлай памяці Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт вызнаў дзяржаўны сцяг сімвалам Крыві Хрыста на белай Плашчаніцы.
Дык у чым жа рэч, Ваша Высокапраасвяшчэнства? У тым, што хтосьці выкарыстоўвае бел-чырвона-белы сцяг у палітычных мэтах? А калі сёння хтосьці выкарыстоўвае ў палітычных мэтах, скажам, мантыю архірэя? Мы што, і яе забаронім? Ці наогул забаронім Самога Хрыста, як спрабавалі зрабіць камуністы ў Савецкім Саюзе?
Пасля таго, як абураны беззаконнем і злачынствамі беларускі народ, узяў сцяг Хрыста як сімвал праўды, свабоды, справядлівасці — узняў як крык да неба, як надзею, як малітву, урэшце! — забаронім?.. Ды камяні ж загалосяць, Ваша Высокапраасвяшчэнства!
Вы пішаце пра палітыку. Наш Госпад і Збаўца Ісус Хрыстос быў укрыжаваны ў выніку сфабрыкаванага палітычнага абвінавачвання (маўляў, называў Сябе Царом Юдэйскім — а значыць, праціўнік кесара — Евангелле паводле Іаана, 19:12,15).
За апошнія сто гадоў у Беларусі камуністы засудзілі ды расстралялі сотні праваслаўных святароў, у тым ліку архірэяў. За што? За «палітычную дзейнасць» — «антысавецкую агітацыю» і «контррэвалюцыю». Не за «рэлігію» — за «палітыку». Дзясяткі з іх ужо кананізаваныя Беларускай Праваслаўнай Царквой, як Вы ведаеце. Іх знішчалі, каб яны не займаліся «палітыкай» — не выкрывалі зло следам за Хрыстом. А хто сёння творыць беззаконне ў Беларусі? Ставіць помнікі Сталіну, выкарчоўвае крыжы ў Курапатах і ломіць жыцці тысяч беларусаў? Тыя, хто ўхваляе савецкую эпоху бязбожжа. Няўжо Вы — з імі?
Гаворка тут не толькі пра сімвалы, як Вы разумееце, Ваша Высокапраасвяшчэнства. Гаворка пра вялізную адказнасць Царквы — і Вас асабіста як прадстаяцеля — за тое, што адбываецца ў Беларусі. На небе Госпад не з каго іншага, а з нас, хрысціянаў, спытае за гэтую зямлю. З кім вы былі тады, спытае Госпад кожнага з нас. З Хрыстом? З яго народам? Ці з тымі, хто тварыў беззаконне? З князем веку гэтага?
Бойцеся Бога — і больш нікога!
Зычу, каб у астатнія дні Вялікага посту, дні пакут Збаўчы Вы адкрылі сэрца не страху, але Богу.
Укрыжаваны Збаўца свету ўваскрос — і пакінуў людзям белую Плашчаніцу са следам Сваёй Прачыстай Крыві, як знак перамогі над злом, страхам і смерцю.
Дай Бог, каб Ён уваскрос у Вашым сэрцы — а таксама ў сэрцах тых, хто палюбіў не святло, а цемру.
Хрыстос Уваскрос — і Беларусь уваскрэсне!»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Владимир Халип
Ирина Халип
Константин Скуратович
Андрей Санников

maintext:
Вольга Севярынец: Бог з намі і ён паказвае, што варта задумацца 17.05.2021, 13:57
Вольга і Павел Севярынец
Каменні загалосяць, калі лукашысты не зразумеюць, якое зло і беззаконне твораць.
Пажар у Нацыянальным санктуарыі ў Будславе – гэта яскравы Божы знак. Меркаванне іерархаў Каталіцкага касцёлу падзяляе жонка палітвязня Паўла Севярынца, каталічка Вольга Севярынец, якая неаднойчы наведвала Будслаў з пілігрымкамі:
– Я, як верніца, магу чытаць, што Бог з намі, з аднаго боку, з іншага боку пра тое, што ён паказвае, што варта задумацца. Я думаю, што гэта заклік да народа, да нас, хто на правільным баку, што ўсё ж трэба звяртацца да Бога. Мы ўсё яшчэ спадзяемся на свае сілы. Да тых, хто з таго боку, гэта такі заклік, што святыні гараць. Каменні загалосяць, калі вы не ўбачыце, якое зло і беззаконне вы творыце. Гэта такое дабраславенне ад Госпада, каб мы ўз’ядналіся вакол гэтага касцёла, адбудавалі, як сваю краіну і мелі вось культавае месца, - распавяла «Радыё Рацыя» жонка палітвязня.
Па стане на 16 траўня ахвярадаўцы сабралі болей за 320 000 рублёў на рамонт будслаўскай святыні. Урачыстасці ў гонар Маці Божай Будслаўскай сёлета пройдуць без зменаў 2 і 3 ліпеня. У сувязі з пандэміяй арганізаваныя пілігрымкі не плануюцца. Аднак усе ахвочыя могуць ладзіць паломніцтвы ў індывідуальным парадку, як і летась.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».

fasttext_language: be


authors:
Ирина Халип
Владимир Халип
Андрей Санников
Юрий Пшенник

description: Гісторія Рыната Выстаробскага.

maintext:
Як расіянін, які жыве ў Бабруйску, цалкам перайшоў на беларускую мову 1 3.05.2021, 21:08
фота: babruysk.by
Гісторія Рыната Выстаробскага.
Бабруйчанін Рынат Выстаробскі нарадзіўся ў сталіцы Бураціі – Улан-Удэ (Расія). У Беларусь ён трапіў, калі яго бацькі разышліся, і маці пераехала да сваіх далёкіх родзічаў у Бабруйск. Рынат па-ранейшаму застаўся грамадзянінам Расіі, і карыстаецца пашпартам с двухгаловым арлом. Але яго адметнасць не ў гэтым, а ў тым, што хлопец у паўсядзённым жыцці карыстаецца толькі беларускай мовай. Вabruysk.by спытаў Рыната Выстаробскага, чым адрозніваецца Расія ад Беларусі, як ён стаў размаўляць па-беларуску, і як да гэтага факта ставяцца тыя, хто яго чуе.
– Бабруйск, як і іншыя беларускія гарады, адрозніваецца ад расійскіх перш-наперш чысцынёй вуліц і ландшафтнай прыгажосцю. Калі параўноўваць агульна, узровень жыцця ў Беларусі вышэйшы, чым у Расіі. Аднак трэба разумець, што ў розных рэгіёнах РФ ён можа значна адрознівацца. Але, насамрэч, сітуацыя ў краінах падобная: чым далей ад буйных гарадоў, тым горш умовы жыцця. У Беларусі, за кошт яе невялікіх памераў, яны трохі лепш.
Напрыклад жахлівыя трамваі Варонежа вельмі адрозніваюцца ад якасных мінскіх. Ад трамваяў у Расіі цяпер увогуле пазбаўляюцца. Хаця гэты від транспарта – танны і экалагічны. А яшчэ ў Расіі цяжка перайсці вуліцу, нават, па пешаходных пераходах. Транспарт проста не спыняеца перад мінакамі.
Людзі ў Бабруйску, ды і па ўсёй Беларусі, больш дабразычлівыя і жыццярадасныя, чым у Расіі. Тут адчуваецца грамадская супольнасць, згуртаванасць, таварыскасць. Калі ацэньваць беларусаў па пірамідзе Маслоу, ім патрэбна не толькі ежа і адзенне, але важна і інтэлектуальная сфера. Беларусы больш імкнуцца развівацца – у адукацыі, у культуры. Таму ў Беларусі я адчуваю сябе як у Еўропе.
– Чаму і як вы перайшлі на беларускую мову?
– Мне яна вельмі спадабалася сваёй мілагучнасцю і прыгажосцю. І я вырашыў паспрабаваць. Спачатку ў мяне атрымлівалася вельмі кепска. Перашкаджала асяроддзе – субяседнікі размаўлялі са мной на рускай мове. Але ўрэшце рэшт я з маімі сябрамі разам вырашылі цалкам перайсці на беларускую мову. Спачатку было цяжка. Каб даведацца, як перакласці тое ці іншае слова, прыходзілася бясконца адкрываць у тэлефоне слоўнік на skarnik.by, і шукаць падказкі там. З цягам часу рабілася лягчэй. Бо паступова словы запаміналіся.
Потым я стаў шукаць фільмы з беларускамоўнай агучкай. Пастаянна слухаў песні на беларускай мове… Любімыя выканаўцы – «NaviBand», «Nizkiz», «Tor Band» і Уладзімір Мулявін, з якога я бяру прыклад. Бо ён таксама, як і я, родам з Расіі. Прыехаў сюды і палюбіў беларускую мову, стаў спяваць на ёй песні. Для мяне ён своеасаблівы ліхтар у цемры…
фота: babruysk.by
Літаратура мяне цікавіць толькі на беларускай мове. Зараз чытаю кнігу Говарда Лаўкрафта «Кліч Ктулху». Нядаўна скончыў чытаць творы Васіля Быкава «Доўгая дарога дадому» і «У тумане». Вельмі падабаецца раман «Шляхціц Завальня» Яна Баршчэўскага. А мае любімые літаратары – Уладзімір Караткевіч, Рыгор Барадулін і Максім Багдановіч.
Стаўленне да маёй беларускамоўнасці толькі добрае. Ніколі не сутыкаўся з негатывам. Часцяком мне цёпла ўсміхаюцца. Больш за тое, апошнім часам я ўсё часцей чую адказы на беларускай мове. Неяк у адной кавярні за прывітанне па-беларуску бармэн прынёс мне каву. А грошы не ўзяў. Сказаў: «За мову». Быў выпадак, калі я размаўляў з кімсьці на вуліцы, і мяне пачула вельмі старэнькая бабуля. Узрушаная, яна пачаставала мяне цукеркамі.
– А што вы думаеце пра незайдросны стан беларускай мовы і адносіны да яе дзяржавы?
– Наша грамадства павінна зразумець, што беларуская мова не калгасная. Што на ёй быў напісаны важны гістарычны дакумент – Статут Вялікага Княства Літоўскага. Гэта не нейкі дыялект. Беларуская мова – адна з найвялікшых і ўнікальных моў у свеце: на ёй пісалі і на лацініцы, і на кірыліцы! Калі я пачаў на ёй размаўляць, я зразумеў, што ў ёй шмат мудрасці.
фота: babruysk.by
Для беларусаў не цяжка перайсці на родную мову. Не трэба баяцца рабіць памылкі. З цягам часу іх будзе ўсё меней. У цяжкіх сітуацыях не трэба саромецца заглядаць у слоўнік.
Нажаль зараз з боку дзяржавы, мне так здаецца, робіцца ўсё, каб насельніцтва не цікавілася сваёй мовай і гісторыяй. А ўсе ініціятывы па папулярызацыі беларускай мовы сыходзяць ад грамадскай супольнасці, а не ад дзяржаўных устаноў. І гэта велізарная праблема…
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Наталья Радина
Владимир Халип
Андрей Санников
Константин Скуратович

description: Князя называлі нашым Сцыпіёнам.

maintext:
Геніяльны палкаводзец і супербагаты магнат: малавядомыя факты з жыцця гетмана Канстанціна Астрожскага 30.05.2021, 12:14
Князя называлі нашым Сцыпіёнам.
Канстанціна Астрожскага ў Беларусі ведаюць найперш як героя бітвы пад Оршай і геніяльнага палкаводца, які атрымаў больш за 60 перамог. Але ж на самай справе ў несумненна таленавітага военачальніка іх было значна менш.
І ў той жа час гетман зведаў шэраг гучных і лёсавызначальных паражэнняў. Аднак ёсць іншы сюжэт аб тым, чаму Астрожскія ў 16-м стагоддзі сталі для нашай гістарычнай перспектывы вельмі важнымі.
Пра лёс адной з самых цікавых постацей беларускіх зямель для onliner.by распавядае гісторык Цімафей Акудовіч.
Вялікая ганьба і гетманства ў 37 гадоў
Самі Астрожскія паходзілі ці то ад галіцка-валынскіх, ці то ад турава-пінскіх князёў, але землямі валодалі на тэрыторыях былога Турава-Пінскага княства. Аднак у той жа час ёсць версія, што гэты род ідзе ад Гедыміна або нават гарадзенскіх князёў.
У 1486 годзе браты Астрожскія жылі ў Вільні пры двары вялікага князя літоўскага Казіміра, дзе яны знаходзіліся ў найвышэйшым коле валынскіх паноў — Гойскага, князя Чацвярцінскага, Храптовіча і іншых.
Пра маладосць самога Астрожскага вядома мала. Але факт, што ён у 37 стаў гетманам Вялікага княства, сведчыць: яго маладыя гады прайшлі ў паходах. У летапісах гаворыцца пра перамогі Астрожскага ў 60 бітвах супраць татараў, таксама ёсць згадкі аб тым, што ён служыў імператару Максімільяну і ўдзельнічаў у бітвах у Паўночнай Італіі. Але ніякай пэўнасці ў гэтым няма. Дакладна мы ведаем толькі пра пяць бітваў з удзелам Астрожскага.
Само гетманства яго пачалося з катастрофы. Інакш гэта назваць нельга.
У 1500 годзе пачалася вайна з Маскоўскім княствам, і ўсё здарылася праз тое, што шэраг праваслаўных князёў ВКЛ на чале з амбіцыйным баярынам Сямёнам Бельскім перайшлі на службу да маскоўскага князя Івана ІІІ. І не самі па сабе, а са сваімі землямі — Гомелем, Старадубам, Ноўгарадам-Северскім, Чарнігавам. Усё разам атрымалася вялізным кавалкам ВКЛ.
Афіцыйна Бельскі і іншыя перабежчыкі абвясцілі, што іх не задавальняў рэлігійны прыгнёт у ВКЛ і Польшчы, але гісторыкі да гэтага часу спрачаюцца наконт тых сродкаў, якія выкарыстаў Іван ІІІ, каб перацягнуць на свой бок праваслаўнае баярства. І вось праваслаўнага князя Астрожскага адправілі вяртаць на радзіму іншых князёў той жа веры.
Войскі ВКЛ і Масковіі сустрэліся каля ракі Ведраш пад Дарагабужам. ВКЛ пацярпела страшнае паражэнне: тысячы людзей былі забітыя, а Астрожскі трапіў у палон. Для ВКЛ гэтая гісторыя скончылася стратай амаль трэці сваіх тэрыторый, а для Астрожскага — вялікай ганьбай.
6 гадоў трымаў яго ў вязніцы вялікі князь маскоўскі і патрабаваў, каб той перайшоў да яго на службу. У выніку Астрожскі пагадзіўся. Ён даў прысягу Васілю ІІІ у 1506 годзе, але, як толькі ў 1507 годзе з’явілася магчымасць выехаць з Масквы, збег назад у Вялікае княства. Гэтую прысягу Астрожскаму пасля шмат прыгадвалі і ў Масковіі, і на радзіме. Магло б гэта адбіцца на кар’еры князя, але якраз у гэты час адбылася гісторыя з Міхаілам Глінскім, які паспрабаваў падняць паўстанне супраць караля і пасля збег у Масковію. Вызваленыя землі (у тым ліку Тураў) аддалі Астрожскаму, пазней яму вярнулі і гетманскі тытул.
Таленавіты палкаводзец і ратавальнік дзяржавы
Давер Астрожскі апраўдаў. У 1508 годзе стаў камандаваць войскамі ў чарговай вайне з Масковіяй, пасля ўдала абараняўся ад татар. Часта арганізоўваў войскі за свой кошт. Дзякуючы заслугам Астрожскі ўвайшоў у найбліжэйшае кола дарадчыкаў караля Аляксандра.
У 1512 годзе пачалася новая вайна з Маскоўскай дзяржавай. Паспяховыя дзеянні Астрожскага прымусілі татар пераключыць сваю актыўнасць на Маскоўскае княства, а Васіль ІІІ пакрыўдзіўся, прычым менавіта на ВКЛ. У 1514 годзе маскоўскія войскі з вялікай цяжкасцю, але ўсё ж узялі Смаленск і рушылі ўглыб Вялікага княства.
І вось тут здарылася тое, дзякуючы чаму Канстанцін Астрожскі ўвайшоў ва ўсе падручнікі па гісторыі. 8 верасня 1514 года дзве арміі сышліся на невялікай рачулцы Крапіўна пад Оршай. Бітва скончылася вялікім разгромам маскоўскай арміі, хаця яна значна пераўзыходзіла сілы Астрожскага.
Сучасныя гісторыкі з недаверам ставяцца да лічбаў, што былі запісаны ў святочных рэляцыях, разасланых па ўсёй Еўропе. А менавіта тых згадак, згодна з якімі маскоўскіх войскаў было ў 3 разы больш, чым саюзных (ВКЛ і Польшчы). Выглядае, быццам колькасць войскаў была дакладна меншай. Фармальна ж бітва пад Оршай не дала вялікай выгоды ВКЛ, бо Смаленск вярнуць не атрымалася. Але быў спынены наступ Масквы ўглыб дзяржавы, і, што самае галоўнае, разваліўся саюз Васіля ІІІ з Максімільянам І.
Пасля Бітвы пад Оршай яшчэ амаль 15 гадоў доўжыліся бясконцыя войны то з Масквой, то з татарамі. Не ўсе бітвы скончыліся перамогай. Былі як мінімум 2 буйныя і крыўдныя паражэнні ад рускіх пад Апочкай і ад татар пад Сокалам. Але агульны лік выйграных бітваў усё ж быў большы. Астрожскі меў вельмі вялікі аўтарытэт і павагу ў дзяржаве. У 1522 годзе кароль Жыгімонт прызначыў яго віленскім ваяводам, што па традыцыі рабіла Астрожскага другім чалавекам у ВКЛ пасля вялікага князя.
Супербагаты магнат і захавальнік праваслаўя на нашых землях
Але Астрожскі не толькі ваяваў. Ён умацоўваў і пашыраў свае зямельныя ўладанні, што ў яго таксама няблага атрымлівалася. Дзякуючы розуму і заслугам, а недзе супадзенням (Астрожскі быў двойчы жанаты, прычым абодва разы з прадстаўніцамі самых заможных праваслаўных родаў Гальшанскіх і Слуцкіх) Астрожскі стаў надзвычай багатым. Паводле дакументаў 1528 года, выстаўляў са сваіх зямель 426 вершнікаў, то-бок меў каля 41 тысячы падданых, валодаў 91 горадам і мястэчкам. Але пры гэтым, па нешматлікіх звестках, якія ў нас захаваліся, сам ён быў дастаткова сціплым у побыце чалавекам.
Шмат сваіх рэсурсаў траціў на войска, умацаванне і пашырэнне праваслаўя на землях ВКЛ. Пачатак жа 16-га стагоддзя быў часам агрэсіўнага наступу каталіцызму на рускія землі Вялікага княства. Астрожскі сваім аўтарытэтам стрымліваў гэты працэс. Ён пабудаваў шэраг вялікіх цэркваў, некаторыя з якіх можна бачыць і цяпер (напрыклад, Прачысценскую, Мікалаеўскую і Троіцкую ў Вільні і Барысаглебскую ў Навагрудку), ахвяраваў грошы манастырам і брацтвам.
І вось тут мы падыходзім да сапраўды важнага моманту. Сэнс не ў тым, што Астрожскі будаваў шмат храмаў. Сваім аўтарытэтам ён змог значна павялічыць статус рускай партыі пры двары караля і вялікага князя. Праваслаўе на Літве і Русі ўмацоўвала свае пазіцыі. На той час яшчэ моцныя праваслаўныя роды Сангушкаў, Вішнявецкіх, Хадкевічаў, Мсціслаўскіх, Солтанаў аб’ядналіся вакол Канстанціна Астрожскага і пачалі актыўней фарміраваць сваю палітычную павестку.
Пакуль літоўскія магнаты Радзівілы і Гаштольды сварыліся паміж сабой, Астрожскі захоўваў добрыя стасункі з абодвума бакамі. Ён сябраваў і з жонкай караля Аляксандра Аленай, і з жонкай Жыгімонта італьянкай Бонай Сфорцай.
Менавіта палітычная дзейнасць Астрожскага давала праваслаўю на нашых землях шанец застацца адной з канкурэнтных рэлігій і, адпаведна, захаваць праваслаўны, традыцыйны чыннік у палітыцы ВКЛ. І падставы для гэтага былі, бо сын Канстанціна Астрожскага Канстанцін-Васіль, які нарадзіўся ў Тураве, працягнуў справу бацькі: будаваў храмы, дапамагаў брацтвам, засноўваў друкарні, адкрыў Астрожскую акадэмію — першую навучальную праваслаўную ўстанову такога тыпу.
Ён мэтанакіравана развіваў рускую ідэнтычнасць на землях Украіны і поўдні Беларусі. І калі на тэрыторыях сучаснай Беларусі ў гэты час набірае сілу род Радзівілаў, якіх называюць некаранаванымі каралямі Літвы, то Канстанцін-Васіль лічыўся некаранаваным каралём Русі. Астрожскі выступае за тое, каб Русь увайшла ў саюз Літвы і Польшчы як трэці раўнапраўны саюзнік.
Але не выйшла. Канфлікты паміж рускімі і літоўскімі магнатамі ў ВКЛ прывялі да таго, што рускія землі замест апірышча Каралеўства Польскага сталі яго гаспадарчым прыдаткам. Шмат сучасных гісторыкаў пагаджаюцца, што менавіта гэта паслужыла той мінай адкладзенага дзеяння, якая выбухнула спачатку ў сярэдзіне 17-га стагоддзя, а пасля дабіла Саюзную дзяржаву ў канцы 18-га.
Канстанцін Астрожскі памёр 11 верасня 1530 года ў Тураве. Пахавалі яго ў Кіева-Пячэрскай лаўры пад прыгожым рэнесансным надмагіллем. У эпітафіі на ім Астрожскі называецца Сцыпіёнам Рускім. Аддаючы даніну памяці ягонай палітычнай дзейнасці, асноўны фокус у эпітафіі скіравалі менавіта на вайсковыя заслугі князя. Так у гісторыі і павялося.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Сяржук Сокалаў-Воюш: Леанід Барткевіч не быў "чырвона-зялёным"

maintext:
Сяржук Сокалаў-Воюш: Леанід Барткевіч не быў «чырвона-зялёным» 13.05.2021, 21:29
2,180
ЛЕАНІД БАРТКЕВІЧ
Ягоны ложак быў засланы бел-чырвона-белай коўдрай.
Мінуў месяц, як пайшоў у іншасвет Леанід Барткевіч.
Пра тое, як у рэпертуары саліста легендарных “Песняроў” з’явілася песня “Аксамітны вечар”, распавядае racyja.com аўтар яе словаў, паэт Сяржук Сокалаў-Воюш:
– Песня трапіла сюды ў Штаты, і тут яе заспяваў Данчык. Ад Данчыка яе дастаў Барткевіч. Леанід Барткевіч, які вось нядаўна якраз памёр. І светлая памяць яму. Я магу зрабіць маленькую такую рэмарку. Там яго хавалі пад чырвона-зялёным сцягам. Але ён не быў “чырвона-зялёным”. Я яго памятаю пад бел-чырвона-белым сцягам. Не так даўно ён прадаваў сваю хату. І здымкі былі хаты з сярэдзіны, дзе ягоны ложак засланы бел-чырвона-белай коўдрай, гэта пра нешта гаворыць.
Мелодыю да будучай песні “Аксамітны вечар” у сярэдзіне 1980-х стварыў наваполацкі музыка Вадзім Навіцкі і прапанаваў Сержуку Сокалаву-Воюшу напісаць на яе тэкст. З таго часу песня і гучыць у рэпертуары самых розных выканаўцаў.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Владимир Халип
Андрей Санников
Константин Скуратович
Дмитрий Болкунец

title: Самбіст Сьцяпан Папоў: Быць свабодным - гэта ведаць сабе цану

maintext:
Самбіст Сьцяпан Папоў: Быць свабодным — гэта ведаць сабе цану 29.05.2021, 12:38
Фото: «Радыё Свабода»
Цяпер моц на баку тых, хто паўстаў супраць рэжыму.
Чаму адны баяцца выказваць грамадзянскую пазыцыю, а іншыя — не? Што фармуе і падтрымлівае ўнутраную свабоду чалавека? Ці варта ўсё гэта таго, каб трываць нягоды? У праекце «Што робіць мяне свабодным» «Радыё Свабода» дае слова людзям, чые ўчынкі прыцягнулі да сябе ўвагу пасьля жніўня 2020 году.
Хто такі Сьцяпан Папоў
Сьцяпан Папоў — чэмпіён сьвету і Эўропы па самба, пераможца I Эўрапейскіх гульняў, заслужаны майстар спорту. Мае сям’ю, бацька дваіх дзяцей.
Пасьля выбараў адным зь першых падпісаў калектыўны зварот спартоўцаў супраць гвалту, за новыя сумленныя выбары.
«Я лічу, што гэты зварот адыграў значную ролю. Ніхто не чакаў, што спартоўцы скажуць сваё слова, бо нас у краіне ўспрымалі як маўклівых утрыманцаў — маўляў, „ім дзяржава плаціць грошы — яны будуць маўчаць“. Для чыноўнікаў зварот стаў шокам. Таму яны пачалі актыўна з намі размаўляць, спачатку добра, а калі зразумелі, што колькасьць подпісаў расьце, сталі ўжываць мэтады, якія ім бліжэй — ціск і пагрозы», — успамінае Сьцяпан Папоў.
Літаральна адразу спартсмэна пазбавілі прэзыдэнцкай стыпэндыі, а са студзеня 2021 году звольнілі з Рэспубліканскага цэнтру алімпійскай падрыхтоўкі адзінаборстваў (РЦАПА) па заканчэньні кантракту.
«Цяпер усё прыкрываюць „палітыкай“, а потым будуць звальняць за любое непаслушэнства»
Фото: «Радыё Свабода»
Што прымусіла вас адкрыта выказваць сваю грамадзянскую пазыцыю?
— Яшчэ да калектыўнага звароту спартоўцаў, калі мы ўбачылі першыя кадры з гвалтам, я выклаў пост у Instagram пра жорсткасьць, якая мяне ўразіла (пра Жодзіна, дзе 5–6 сілавікоў зьбівалі ляжачага чалавека, ён плакаў, маліў аб дапамозе, а яны працягвалі біць). Я напісаў, што толькі чалавек з хворай псыхікай можа так зьдзекавацца. На наступны дзень трэнэр зладзіў сход з нагоды майго паста, дзе мне не далі слова сказаць. І я проста сышоў з трэніроўкі — так накіпела. Потым патэлефанавала сястра і сказала, што 9 жніўня зьнік мой стрыечны брат. Яго ўзялі проста на вуліцы, калі ён быў у машыне і нічога не рабіў. Мы знайшлі яго толькі 13 жніўня на Акрэсьціна. Тады я ўсю ноч правёў ля сьцен ізалятара і бачыў, якія адтуль выходзілі людзі. Брат спрабаваў аспрэчыць сваё затрыманьне, але нічога не дамогся.
Праз 9 месяцаў нічога не зьмянілася, толькі пагаршаецца. Нас не пачулі і спрабуюць унушыць, што тое, што адбываецца, — гэта норма. Тыя, хто абраў бок рэжыму, абавязаныя прасоўваць яго ідэалёгію. Цяпер іх тактыка — вышукваць тых, хто не даспадобы, і выкрываць іх. Вось ён/яна публікуе пасты супраць дзейнай улады, мы іх знайшлі, адзначце нас. Людзі спрабуюць на гэтым зрабіць сабе карʼеру.
Але сёньня спартыўныя чыноўнікі вельмі слабыя. Любое слова свабодных спартсмэнаў мае рэзананс у грамадзтве, а заявам чыноўнікаў не давяраюць. Яшчэ можна зразумець, калі гэтую прапаганду трансьлюе міністар спорту: ён зьвязаны па руках і нагах. Але калі гэта пачынаюць паўтараць трэнэр або спартсмэн — гэта выглядае як пародыя. Ім трэба разумець, што зараз тэндэнцыя — падставіць людзей, прымусіць нешта сказаць, падпісаць, каб замазаць. І тут усё залежыць ад кожнага, наколькі ты будзеш дурным і недальнабачным. Тых, хто замазаўся, на шчасьце, няшмат. Асноўная большасьць маўчыць і назірае. Але з кожным днём прастора вакол іх таксама звужаецца.
Спартоўцаў раней абавязвалі падпісаць дадатковае пагадненьне да кантракту, у якім былі такія пункты, як: не даваць інтэрвію незалежным СМІ без дазволу працадаўцы, не выкарыстоўваць незарэгістраваную сымболіку, ведаць гімн і інш. Пазьней гэтае дадатковае пагадненьне ўключылі ў кантракт. А цяпер ужо гавораць аб падпісаньні яшчэ аднаго пагадненьня, на падставе якога цябе могуць звольніць у аднабаковым парадку хоць на наступны дзень.
Гэта як нядаўна падпісаны закон пра абсалютную ўладу сілавікоў. Яны ж, як мы шмат разоў бачылі на відэа і чулі ад відавочцаў, так сябе паводзілі ўжо ў жніўні, а цяпер гэта проста ўзаконілі. Тое ж самае і са спартсмэнамі: іх і так звальнялі, але прыкрываліся нейкімі законнымі абгрунтаваньнямі — не паказаў вынік, не прыйшла на трэніроўку. А цяпер можна звольніць проста так. Сёньня яны ўсё прыкрываюць «палітыкай», а потым будуць звальняць за любое непаслушэнства. Бо прыйшлі людзі, якія далёкія ад спорту, якія ня хочуць яго разьвіваць, а хочуць камандаваць.
Фото: «Радыё Свабода»
Мы добра ведаем, што адбываецца ўнутры, бо большасьць спартсмэнаў у душы хоча выказацца, публічна — страшна, і яны прыходзяць выгаворвацца да нас, звольненых спартоўцаў.
«Страціў магчымасьць быць прафэсійным спартсмэнам, але, упэўнены, ненадоўга»
Што вы страцілі за сваю актыўнасьць?
— Я ўжо пасьля інцыдэнту са сходам, дзе разьбіралі мой пост, вырашыў, што трэба звальняцца, бо не змагу працаваць у такой абстаноўцы.
Пасьля звальненьня я страціў магчымасьць быць прафэсійным спартсмэнам: паўнавартасна выступаць, трэніравацца і думаць толькі пра спорт. Я ня быў на ніводным трэніровачным зборы пасьля жніўня.
Цяпер я трэніруюся, часам выступаю па іншых відах спорту. І калі будзе нейкі старт, то за два тыдні набяру форму і змагу выступіць. (Я застаўся навучэнцам РЦАП, каб была магчымасьць трэніравацца.) Сёньня мяне трэніруе былы галоўны трэнэр зборнай Беларусі па самба Дзьмітрый Базылеў. Ён таксама падпісаў той зварот, быў вымушаны звольніцца з пасады.
Фото: «Радыё Свабода»
Я страціў спартыўную стыпэндыю, заробак, бесьперапынны стаж. Але ўпэўнены, што ўсё гэта вернецца.
З блізкага атачэньня я страціў трэнэра, зь якім працаваў 15 гадоў. Гэта было сапраўды балюча і цяжка прыняць. Калі я зразумеў, што ён канчаткова абраў бок рэжыму і яму давялося прэсаваць і вінаваціць «нязгодных», я вырашыў цалкам спыніць нашы зносіны.
Але я ня страціў веры ў спартыўную супольнасьць. Тыя, хто маўчыць, яны — не рабы, а закладнікі. Але я ня буду шмат гаварыць пра сваіх калегаў-самбістаў. Бо гэтыя людзі самі гавораць пра сябе сваімі дзеяньнямі. Яны не разумеюць, што зараз вельмі важны пэрыяд, і зь іх выбарам ім давядзецца жыць. І колькі б спаборніцтваў яны ні выйгралі, памятаць іх будуць не як чэмпіёнаў і добрых трэнэраў, а як людзей, якія ў неверагодна складаны пэрыяд для сваёй краіны паказалі, хто яны ёсьць.
Што вы здабылі праз актыўную пазыцыю?
— Я займеў шмат знаёмых і сяброў — свабодных, моцных, незалежных людзей, зь якімі можна пагаварыць пра сурʼёзнае, у якіх шмат чаму можна павучыцца і з кім можна падзяліцца сваім досьведам. Я займеў падтрымку — неверагодная колькасьць людзей пісалі мне словы салідарнасьці, удзячнасьці і захапленьня. І гэтыя каштоўнасьці вышэйшыя за фінансы і пасады.
Ці было гэта таго варта?
— Безумоўна. У мяне няма сумневу, што я раблю нешта ня так. А вось той бок моцна хістаецца, бо яны выразна разумеюць, што іх улада і пасады — хісткія, і яны гэтага баяцца. Калі б яны былі ўпэўненыя, што на правільным баку, то ня трэсьліся б ад Instagram-пастоў аднаго звольненага самбіста. Пасада і заробак — гэта ўсё, што ў іх ёсьць.
«Веру ў маральныя законы, пастаянна ўкладаю ў сваё разьвіцьцё»
Што фармавала вашу ўнутраную свабоду? Назавіце тры галоўныя фактары.
— Па-першае, выхаваньне бацькоў. У майго бацькі заўсёды была мэта. У маленькім Лепелі, дзе не было барацьбы, ён чамусьці вырашыў стаць чэмпіёнам сьвету. Ён быў і ёсьць фанат сваёй справы. Калі нарадзіліся мы з братам, ён не адбыўся як прафэсійны спартовец, але затое стаў трэнэрам. Вазіў сваіх вучняў па 12 чалавек на ўласных «Жыгулях» па спаборніцтвах, круціўся як мог, ахвяраваў многім дзеля нас. І дамогся, што сын і іншыя вучні сталі чэмпіёнамі сьвету, Эўропы. Так што ад бацькоў у мяне працавітасьць, мэтанакіраванасьць і ўстаноўка не рабіць нікому подласьці.
Фото: «Радыё Свабода»
Па-другое, чытаньне рознай літаратуры, у тым ліку духоўнай. Я веру, што пасьля сьмерці ёсьць жыцьцё, веру ў маральныя законы, якіх трэба прытрымлівацца: ня крадзь, не хлусі, ня здрадзь. Таму ў мяне заўсёды быў маральны стопар. Псыхалёгія — таксама свайго роду рэлігія. Яна кажа аб тым, што любое дзеяньне мае наступствы для псыхікі. Тыя ж нэўрозы — якраз вынік унутраных канфліктаў з сумленьнем.
Па-трэцяе, я заўсёды спрабую разабрацца ў рэчах, якія мяне трывожаць. У мяне было шмат праблем у жыцьці. Проста я над імі працаваў. Гэта як у спорце: калі ў цябе не атрымліваецца нейкі кідок, трэба яго трэніраваць, калі ў суперніка моцны прыём, трэба ведаць супрацьдзеяньне. Таму я ўвесь час спрабую сябе разьвіваць. Сам спорт не ўплывае на ўнутраную свабоду. Уплывае тое, ці ведаеш ты сабе цану, ці ўкладаеш у сваё разьвіцьцё, каб і пасьля спорту ведаць, што рабіць.
У мяне бывалі сытуацыі, у якіх адбывалася пераасэнсаваньне жыцьця і фармаваньне каштоўнасьцяў. Напрыклад, 15 гадоў таму ў Адэсе мяне ледзь не забілі ў бойцы: у сэрца білі нажом, я пасьпеў адскочыць. У «хуткай» я пэрыядычна траціў прытомнасьць, бачыў кроў з раны і думаў, што памру. І, памятаю, мне стала спакойна: быццам гэта і не складана — памерці, і я заплюшчыў вочы. Але потым разумею: у мяне ж бацькі, брат, як яны будуць адчуваць сябе, калі я памру, што б я адчуваў, калі б памёр мой брат? Ты памёр, і пра цябе забыліся, але для тваіх сваякоў — гэта дзікі ўдар. Прыйшла выразная думка, што пра сябе трэба думаць у апошнюю чаргу. І гэта засталося на ўсё жыцьцё.
Чалавек сьмяротны, і, як казаў герой Булгакава, раптоўна сьмяротны. Таму важна, што ты пакінеш пасьля сябе, якое выхаваньне дасі сваім дзецям.
Ці баіцеся вы сёньня?
— Не. Але я пільны, бо разумею, што помсьлівых людзей хапае.
Цяпер я спакойна назіраю, ад мяне ўжо мала што залежыць — пачаліся гульні на вышэйшым узроўні. Вось мэр Рыгі павесіў БЧБ-сьцяг замест чырвона-зялёнага, краіны адмянілі авіязносіны зь Беларусьсю. Гэта ж не свабодныя спартсмэны зрабілі, гэта ўжо пайшла ланцуговая рэакцыя.
Фото: «Радыё Свабода»
Цяпер, напэўна, страшней тым, хто стаў на бок рэжыму.
Я спадзяюся, што тыя, хто маўчаў і не ўнікаў, пачнуць нарэшце разумець: калі іх пакрыўдзіць трэнэр, звольніць кіраўнік, яны не паляцяць на спаборніцтвы або зь імі паступяць несправядліва, то гэта не праз свабодных спартоўцаў, а таму, што яны самі падпісаліся пад такімі ўмовамі. Свабода — адна на ўсіх!
Для мяне спартсмэн будучыні — гэта разумны, самадастатковы, аўтарытэтны чалавек, які ня цыкліцца на заробку і дагаджаньні кіраўніцтву. Таму трэба ствараць такія ўмовы, каб, акрамя трэніровак, спартоўцы навучаліся, разьвіваліся, каб у спорце можна было зарабіць на годнае жыцьцё і адукацыю для дзяцей. Цяпер гэтага няма, усё зроблена так, каб прыбіць людзей, каб ня даць ім шмат зарабіць, бо дурнымі і беднымі лягчэй кіраваць.
«Калі не ўяўляеш сабой асобу, твае мэдалі нікому не патрэбныя»
Што рабіць сёньня, каб супрацьстаяць злу і несправядлівасьці?
— Трэба адкрыта выказваць сваю думку, як бы цябе ні пераконвалі зьверху, што гэта дрэнна, што спорт па-за палітыкай, што трэба заставацца проста людзьмі. А якімі людзьмі?
Трэба думаць, аналізаваць, больш чытаць, што адбываецца.
Трэба ведаць сабе цану. Спартсмэн — гэта твар краіны. Таму кожны павінен мець годнасьць і грамадзянскую пазыцыю, а не трансьляваць нечыя словы. Калі ты не ўяўляеш сабой асобу, твае мэдалі нікому не патрэбныя. І, атрымліваецца, у цябе толькі адзін варыянт — падмазвацца, прыстасоўвацца і выконваць усё, што патрабуюць.
Я верны сваёй пазыцыі. Мае каштоўнасьці вышэйшыя за страх. Вось я сяджу перад вамі, на іх думку, усяго пазбаўлены, але спакойны і ўпэўнены, а ў іх усё ёсьць: пасады, зарплаты, але іх каўбасіць. І доўга ў такім стане яны не працягнуць.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Эсэ "Адвечным шляхам" адзначае сваё стагоддзе

maintext:
Эсэ «Адвечным шляхам» адзначае сваё стагоддзе Аляксей Чубат
12.05.2021, 21:01
Беларусы беспаваротна сцвердзілі сябе як нацыя з будучыняй.
Прайшло роўна стагоддзе, як было напісана філасофскае эсэ Ігната Абдзіраловіча «Адвечным шляхам», пра што сцвярджае дата, якая стаіць у канцы кожнага выдання кнігі — 12 траўня 1921 года. Але ці стала сённяшняя Беларусь тым ідэалам, вобраз якой аўтар акрэсліў 100 год таму?
Можна сказаць і не, і так. Адмоўны адказ узнікае, бо ніякі ідэал увогуле недасяжны. Але ён — той узор, што паказвае накірунак руху. І твор Абдзіраловіча — невялікі па памеру, зграбны для чытанкі сучаснаму чалавеку — дазваляе заўсёды аднавіць ідэал Беларусі ў сваёй галаве. «Так» — бо за 100 год нашая краіна прайшла пэўны шлях, умацавала сімвалічныя атрыбуты незалежнасці, займела сталую тэрыторыю, атрымала прызнанне суверэннасці ў свеце, а беларусы беспаваротна сцвердзілі сябе як нацыя з будучыняй.
У эсэ не напісана інструкцыі, як ствараць Беларусь. Але аўтар акрэсліў некалькі падыходаў, якія актуальныя і цяпер. Па-першае, Ігнат Абдзіраловіч звяртае ўвагу, што наша краіна знаходзіцца паміж двумя, кажучы сённяшняй мовай, цэнтрамі сілы — Расіяй і Еўропай. І сцвярджае, што для самабытнага існавання і інавацыйнага развіцця Беларусі трэба абіраць свой уласны шлях. Відавочна, апошнім часам такая думка набірае ў грамадстве ўсё большую вагу. Па-другое, ён гэты шлях абмалёўвае — падказвае ідэю «ліючайся формы». Кажа, што толькі ў эластычных, зменных формах жыцця Беларусь можа і захаваць, і сцвердзіць сябе. Па-трэцяе, аўтар «Адвечным шляхам» тлумачыць, як можна дасягнуць такой «ліючайся формы» і паказвае асаблівую ролю творчасці — як адмысловага феномена Беларусі. Прынамсі, кажа пра розум або адсутнасць розуму як пра крытэр — увага! — нечага нежывога. Так бы мовіць, пра тое, што каб заставаннца ў патоку творчага здзяйснення, неабходна падняцца па-над крытэрамі «жывое — не жывое», чорнае або белае, «так» ці «не». Перафразуючы аўтара эсэ — пастаянна быць у духу і руху творчай беларускай ідэі. І, нарэшце, у чацвёртых, намацвае існыя сацыяльныя канструкты беларускага шляху і знаходзіць іх у форме кааперацыі. Якую з накаторымі агаворкамі можна аднесці да разумення свабоднага рынку. Паводле Абдзіраловіча, чатыры пералічаныя складнікі — свой шлях, ліючаяся форма, творчасць і кааперацыя — і даюць суцэльную карціну, арыентацыя на якую прывядзе да агульначалавечага ідэалу новай Беларусі.
На дзіва, але візія будучыні нашага мысляра знаходзіць станоўчы водгук амаль ва ўсіх сучасных гуманітарыяў, якія хоць кольвечы знаёмы з «Адвечным шляхам». Створаны аднайменны сайт Abdziralovic.by, дзе друкуюцца айчынныя інтэлектуалы. Выбар назвы абумоўлены тым, што твор Абдзіраловіча насамрэч узносіць планку высокага ідэалу і ў шэрым будзёным дні эсэ «маст рыд» кожным беларусам. Асабліва тым, хто трымае фокус на будучыні Беларусі як шматкультурнай інавацыйнай заможнай краіне на нашым самабытным фундаменце.
Дарэчы, паўгода таму расійскі гісторык Ігар Барынаў знайшоў невядомае дагэтуль фота Абдзіраловіча. Гэта як вітанне з мілулага ад нашага філосафа, вітанне, якое мы перадамо далей.
Аляксей Чубат, «Новы час»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Константин Скуратович
Дмитрий Болкунец
Валерий Карбалевич
Владимир Халип

maintext:
Праваслаўныя вернікі адзначылі свята Жыровіцкай іконы Божай Маці 20.05.2021, 20:27
фота: racyja.com
Ушанаванне адбылося службай ва Успенскім саборы з удзелам Мітрапаліта Мінскага і Заслаўскага Вініяміна.
Штогод 20 траўня ў Жыровічах на Слонімшчыне адзначаецца свята Жыровіцкай іконы Божай Маці. Толькі летась з-за каронавіруса гэтае свята не адзначалася, паведамляе «Радыё Рацыя».
Сёлета ў Жыровічы зноў з’ехаліся шмат праваслаўных вернікаў, каб ушанаваць знакамітую Жыровіцкую ікону Божай Маці. Хаця, у параўнанні з мінулымі гадамі, людзей у Жыровічах было значна менш.
Тым не менш ушанаванне адбылося службай ва Успенскім саборы з удзелам Мітрапаліта Мінскага і Заслаўскага Вініяміна. А потым адбыўся хрэсны ход са славутай Іконай.
Далей свята працягваў Жыровіцкі фэст каля святой крыніцы, дзе сваё майстэрства паказвалі розныя мастацкія калектывы і салісты з Беларусі.
Нагадаем, што Жыровіцкая ікона Божай Маці ўваходзіць у спіс самых шанаваных у свеце.
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
фота: racyja.com
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Андрей Санников
Ксёндз Вячаслаў Барок
Ирина Халип
Владимир Халип

title: "Мы прысвячаем гэты альбом беларусам, якія адважыліся і перамаглi абыякавасць"

maintext:
«Мы прысвячаем гэты альбом беларусам, якія адважыліся і перамаглi абыякавасць» 5.05.2021, 21:37
Гурт Dee Tree выпусціў альбом «Усю восень».
Гурт Dee Tree выпусціў альбом «Усю восень».
«Мы прысвячаем гэты альбом беларусам. Тым, якія адважыліся, тым, якія перамаглi абыякавасць і страх, тым, якія пазналі адзін аднаго улетку і ўвосень. Кожны народ праходзіць свой шлях у барацьбе за права людзьмi звацца. І, на жаль, ні для каго ён не быў хуткім і простым. Мы адзін у аднаго ёсць, і нас шмат, на ўбачанае немагчыма зноў заплюшчыць вочы, а на зразумелае - забыцца. Таму вось вам ад нас выраз пашаны i захаплення беларускай культурай, і няхай яна жыве вечна», — кажуць музыкі.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Лявон Тарасэвіч: Мы ёсць, бо самі хочам быць беларусамі 27.05.2021, 19:36
Мастак, культурніцкі дзяяч Падляшша заклiкае запiсвацца беларусамi падчас перапісу ў Польшчы.
У Польшчы праводзіцца Нацыянальны перапіс насельніцтва і жытла па стане на 2021 год, паведамляе «Радыё Рацыя».
Пра важнасць пазначаць сябе беларусамі падчас перапісу разважае мастак, культурніцкі дзяяч Падляшша Лявон Тарасэвіч:
– Усё робіцца, каб не было беларусаў. А потым хочуць, каб хтосьці ў перапісе ўпісаў, што ёсць беларусам. Якія грошы, такая і нацыянальнасць. Гэта вялікая раскоша, каб быць беларусам, жыць на беларускай зямлі і гаварыць па-беларуску.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: "Я люблю Беларусь тую, якой яна стала з 9 жніўня"

maintext:
«Я люблю Беларусь тую, якой яна стала з 9 жніўня» 1.05.2021, 14:38
Гісторыя гамяльчанкі Аліны Беладзедавай.
Гамяльчанка Аліна Беладзедава актыўна пратэставала пасля “выбараў” 2020 года. У выніку пераследу дзяўчына з’ехала ў ЗША, дзе плануе вучыцца на міжнароднага адваката.
«Штодзень» пагаварыў з дзяўчынай, якая працягвае верыць у будучыню Беларусі.
- Як даўно ты пачала цікавіцца грамадскім жыццём?
- Актыўна цікавіцца грамадскім жыццём я пачала пасля затрымання Віктара Бабарыкі, бо, на мой погляд, гэта быў годны кандыдат у прэзідэнты. Да 9 жніўня я займалася збольшага сваім жыццём, але пасля “выбараў”, калі ўся краіна ў жаху ўбачыла вынікі галасавання, я пачала актыўна прымаць удзел ва ўсіх пратэстовых мерапрыемствах. Калі казаць пра тое, што значыла для мяне дата 9 жніўня, то гэта была вялікая надзея, што ў нашай краіне адбудуцца перамены і, нарэшце, у экранах тэлевізараў мы ўбачым новага прэзідэнта.
- Што ты можаш сказаць пра тых людзей, якія выходзілі разам з табой на вулічныя акцыі пратэсту?
- У першую чаргу, мне заўсёды падабалася згуртаванасць нашага народа -- тое, як людзі паважалі адно аднога. Мне падабаліся нашыя пратэсты. Асабліва я захаплялася тым, наколькі моцныя духам беларускія жанчыны. Тая атмасфера, якая была, яна да гэтага часу ў маім сэрцы. Я люблю Беларусь тую, якой яна стала з 9 жніўня, калі мы ўсе сталі братамі і сёстрамі. Мы размаўлялі, гулялі, я сустрэла шмат добрых людзей. Мы не заставаліся абыякавымі да зняволеных. Мы падтрымлівалі іх так, як хто толькі мог, хадзілі ў суды, рабілі перадачкі. Гэтак жа мы ладзілі суботнікі. Мы былі адной вялікай камандай.
- Ты ведаеш каго-небудзь з тых, хто цяпер прызнаны палітвязнем?
- Так, я была знаёмая з Леанідам Судаленкам. Пасля таго, як мяне пакаралі артыкулам 23.34 КоАП, ён дапамагаў мне абскардзіць пастановы суда.
- Што можаш сказаць пра яго? Што ён за чалавек?
- Я магу сказаць пра гэтага чалавека тое, што ён разумны, справядлівы. Я дагэтуль перажываю і падтрымліваю Судаленку. Мне ўвогуле ягонае затрыманне незразумелае. Мяне выклікалі ў міліцыю як сведку па яго справе, але нічога цікавага яны ад мяне не пачулі. Я вельмі спадзяюся, што яго хутка выпусцяць. Турма -- для злачынцаў, а не для сумленных людзей. Я сэрцам спадзяюся, што ў хуткім часе справядлівасць пераможа.
- Дзе ты зараз і чым плануеш займацца?
- У дадзены момант я знаходжуся ў ЗША, вучуся ў школе англійскай мовы. Я планую ў перспектыве стаць міжнародным адвакатам.
- Ці не шкадуеш, што выходзіла ў жніўні і верасні на пратэсты?
- За свой выбар я не шкадую, паколькі ўсё роўна ў цяперашняй Беларусі няма магчымасці для самарэалізацыі. Я не бачу варыянтаў, як мне ўвасобіць у жыццё свае веды ў роднай краіне. На жаль, Беларусь, дзякуючы намаганням “улады”, адстае ад развітага свету. Нам патрэбныя перамены.
- Як мяркуеш, калі народ пераможа?
- Народ пераможа, калі ў краіне законы будуць дзейнічаць у абодва бакі, калі працоўныя спыняць працу вытворчасцяў. Я маю на ўвазе страйк працоўных. Вядома, калі “переСидент” сыйдзе ў адстаўку. Беларусь выратуе толькі гэта. Але людзі не павінны здавацца, яны павінны змагацца за нашу краіну. Мы павінны вырашаць, каму даручыць кіраваць краінай.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Кудзін, якi вырубiў сілавіка, круты баец: выйграў дзясяткі паядынкаў, дапамог калегу перамагчы ў UFC 2.05.2021, 17:00
Узгадваем поспехі заслужанага майстра спорту.
29 красавіка стала вядома, што тытулаваны беларускі баец Аляксей Кудзін атрымаў дакументы на экстрадыцыю з Расіі ў Беларусь. У суседняй дзяржаве ён знаходзіцца за кратамі – яго затрымалі на запыт прадстаўнікоў беларускага рэжыму ў студзені. Тады больш за 300 спартсменаў не толькі з Беларусі падпісалі адкрыты ліст з заклікам не дапусціць выдачы Кудзіна на Радзіму. Ёсць усе падставы падазраваць, што тут байца чакае смяротная небяспека. У яго ўжо і так стралялі ва ўпор пры затрыманні 10 жніўня ў Маладзечне – а пачалося ўсё з таго, што бяззбройнага Кудзіна і іншых беларусаў, якія выйшлі на мірную акцыю супраць фальсіфікацыі выбараў у сваім горадзе, сталі без прычыны атакаваць сілавікі. Баец быў у шоку ад такога павароту і ў спробе вырвацца адштурхнуў колькі сілавікоў, а яшчэ аднаго адправіў у накаўт. За гэта Кудзіна судзілі, ён мог атрымаць пяць гадоў турмы – але ў апошні момант змог збегчы з Беларусі і паспеў распавесці сваю гісторыю, пiша «Трыбуна».
Зараз Кудзіна спрабуюць ачарніць тыя ж рупары прапаганды, якія раней расхвальвалі яго дасягненні ў спорце. «Трыбуна» ўзгадвае поспехі заслужанага майстра спорту – а іх нямала.
Кудзін пачаў займацца барацьбой яшчэ з дзяцінства, а ў 9 класе па парадзе аднакласніцы прыйшоў да трэнера па рукапашным баі – і застаўся ў сферы на ўсё жыццё. Выступаць адразу ў некалькіх відах было нормай, аднак, здавалася, бліжэй да паўналецця спартсмен спыніўся на MMA – менавіта па правілах змяшаных адзінаборстваў ён пачаў праводзіць усё больш паядынкаў, якіх набегла больш за дзясятак. Аднак у нейкі момант тры паразы запар прымусілі Кудзіна задумацца. У 18 гадоў баец вырашыў усё ж выбраць іншы шлях – тайскі бокс. Ён не моцна адрозніваецца ад кікбоксінга, так што Кудзін дамогся поспехаў у абедзвюх дысцыплінах – у 2006-м ва ўзросце 21 года стаў чэмпіёнам свету ў муай-тай, а ў 2007-м і ў кікбоксінгу (прычым як у аматарскім, так і прафесійным).
Усяго выйграць тытулаў чэмпіёна свету па кікбоксінгу і тайскім боксе ў суме ў Кудзіна атрымалася сем разоў. Знайсці відэа з баёў таго часу няпроста, але па тым, што ёсць, відаць, што ў беларуса нездарма была рэпутацыя «ударнiка» – пасля яго лоў-кiкаў некаторыя супернікі натуральна не маглі ўстаць (адсечка 06:30).
У 2010-м годзе Кудзін вярнуўся ў MMA – самы папулярны від баявых мастацтваў (пры гэтым з больш звыклых відаў не сыходзіў да 2014-га, хоць прызнаваўся, што сумяшчаць было цяжка). Першым пасля доўгага перапынку стаў бой у Брэсце супраць мясцовага спартсмена Дзяніса Іванцова. Праўда, ён быў відавочна ніжэйшы класам за Кудзіна – той адразу паклаў суперніка і пачаў папросту збіваць. Праз тры хвіліны такога відовішча трэнеры ўсё ж такі выкінулі белы ручнік, а нейкія жартаўнікі пасля залілi запіс бою на сайт з відэа для дарослых.
У 2011-м Кудзін падпісаў кантракт з расiйскай лігай ProFC. Там беларус правёў пяць баёў – і ўсё выйграў, забраўшы тытул чэмпіёна Гран-пры. Самым эфектным атрымаўся паядынак супраць паляка Войцэха Булiнскага, які падоўжыўся сем секунд – менавіта столькі хапіла Кудзіну, каб адправіць суперніка ў накаўт (адсечка 05:05).
А вось, напрыклад, накаўт з 2012-га супраць украінца Яўгена Дзеншчыкава – беларусу хапіла адной чужой памылкі (адсечка 01:43).
Поспехі Кудзіна не засталіся незаўважанымі – яму прапанавалі паспрабаваць сябе ў другой па статусе ў свеце MMA-арганізацыі Bellator з ЗША. Аднак Кудзіну трапіўся не лепшы менеджэр – у першы прыезд у Амерыку паядынак наогул сарваўся, а ў другi беларусу пастаянна аб’яўлялі пра змену суперніка, канчаткова вызначыўшыся толькі за тры дні да бою. Кудзін ў такой завірусе не змог паказаць максімум і мінімальна саступіў па балах, пасля чаго вырашыў пакінуць прамоўшн. «Яны хацелі даць мне яшчэ адзін бой, але мы разумелі: каб выступаць у Bellator, трэба там паўгода-год прабыць і ў той кашы паварыцца. А я сам туды не хачу. Bellator хоць і займае другое месца ў свеце, але гэта канторка», – казаў Кудзін, які аддаў перавагу барацьбе на постсавецкай прасторы.
Наступным у кар’еры байца стаў М-1 – наймацнейшы расійскі прамоўшн. Там пасля пары схватак Кудзін атрымаў топ-бой – супраць расіяніна Сяргея Харытонава, якi да гэтага перамог беларускага чэмпіёна UFC Андрэя Арлоўскага. Сустрэча стала галоўнай на M-1 Challenge 43, які наведаў легендарны Фёдар Емяльяненка. Праўда, скончыўся бой скандалам. Рэферы раптам спыніў паядынак за 10 секунд да канца другога раўнду і абвясціў перамогу Харытонава, хоць Кудзін ў гэты момант, хай і быў у складаным становішчы, але свядома абараняўся ад удараў суперніка. Здзіўленаму беларусу, які да гэтага паспеў адправіць Харытонава ў накдаўн, рэферы растлумачыў, што той нібыта другі раз за бой выплюнуў ахоўную капу, за што і быў пакараны. «Мне здаецца, гэта няправільна. Бой такога ўзроўню спыняць з-за такой лухты?» – расчаравана сказаў каментатар. Кудзін жа пасля бою выклаў сваю версію – што ў першы раз капа выпала міжвольна, а суддзя ўставіў яе назад неналежным чынам, з-за чаго яе немагчыма было трымаць у роце.
Паразы ў ММА-кар’еры Кудзіна здараліся і больш заслужаныя (усяго 12), але перамог было больш – беларус выйграў 26 паядынкаў (а калі яшчэ тайскі бокс і кікбоксінг палічыць, колькасць дзясяткаў перамог значна павялічыцца). Апошні на сёння – супраць украінца Яўгена Бовы ў канцы 2019-га на турніры ў Мінску (адсечка 02:40).
У 2020-м Кудзін зноў вырашыў памяняць вiд. Беларус падпісаў кантракт з прамоўшнам Bare Knuckle FC, дзе б’юцца на голых кулаках. «Калі першапачаткова толькі паступіла прапанова, у мяне ўжо была эйфарыя. Калі нам удалося дамовіцца і падпісаць кантракт, у мяне ўзнікла ўнутранае пачуццё, што там я змагу дамагчыся вялікіх вышынь», – прызнаваўся баец. Галоўны актыў Bare Knuckle – гэта баец расійскага паходжання Арцём Лобаў, які ў першую чаргу вядомы як спарынг-партнёр і блізкі сябар зоркі UFC Конара Макгрэгара. Нават свой галоўны бой Лобаў правёў, ўпісаўшыся за сябра – выклікаў Пола Малiн’яджы, які ўваходзіў у каманду Конара, але пасля супрацоўніцтва пачаў груба выказвацца пра яго. У выніку Лобаў пабіў крыўдзіцеля – праўда, бой выйшаў далёка не такім жорсткім па духу, як усе чакалі.
Але ні з Лобавым, ні з кім-небудзь яшчэ Кудзіну не ўдалося сустрэцца – увесну 2020-га каронавiрус паставіў усе турніры на паўзу. Аляксей не журыўся, а працягваў трэніравацца ў Беларусі, дзе пандэмія не матывавала ўлады на сур’ёзныя абмежавальныя меры. А ўлетку беларусу давялося нечакана для сябе наблізіцца да UFC. Грузінскі баец Раман Далiдзэ, які павінен быў дэбютаваць у прамоўшне, шукаў месца для паўнавартаснай падрыхтоўкі да свайго бою, якую ў 2020-м правесці было складана з-за абмежаванняў. І тут Далiдзэ падказалі выдатны варыянт – прыехаць у Беларусь да дасведчанага байца Кудзіна. Той да гэтага не ведаў грузіна, аднак дзякуючы рэкамендацыям агульных знаёмых сустрэў госця і правёў з ім своеасаблівы лагер у Маладзечне.
Далiдзэ спадабалася – і ён прапанаваў беларусу быць яго секундантам на турніры UFC! Так яны разам адправіліся ў Абу-Дабі, дзе грузін у першым жа раўндзе выйграў у расіяніна Хадыса Ібрагімава. Кудзін пасля гэтага захапляўся падапечным, які «выканаў устаноўку на ўсе трыста адсоткаў», а той выказаўся проста: «Думаю, Аляксей заслугоўвае большага, чым быць секундантам». Беларус неўзабаве пасля гэтага заявіў у інтэрв’ю: «Мне дакладна далі зразумець, што ўсё залежыць ад уласнага жадання: калі захачу, то абавязкова буду ў UFC. Аднак на дадзены момант у мяне кантракт з Bare Knuckle FC. Першарадная задача – праявіць сябе ў кулачных баях. А пасля падумаю пра абсалютны чэмпіянат».
Гэта было за два тыдні да беларускіх выбараў – пасля пад пагрозай аказалася не толькі кар’ера, але і жыццё Кудзіна. Але няма сумневаў: ён у любым выпадку працягне за іх змагацца.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


description: Светлая памяць Вітольду!

maintext:
Беларускі каталік з нашчадкаў вояў хана Джалаладдзіна 1 Андрэй Мельнікаў
22.05.2021, 9:04
Светлая памяць Вітольду!
У шклоўскай калоніі памёр вельмі светлы чалавек, якому, калі б не гэтае зняволенне, была наканаваная вялікая будучыня.
Вітольд Ашурак. Беларускі каталік з каранямі роду з нашчадкаў вояў хана Джалаладдзіна, на якіх прыйшоўся ці не галоўны нямецкі ўдар у бітве пры Грунвальдзе.
Чалавек, які ва ўзросце за 40 правёў над сабой капітальную работу па збаўленні ад шкодных звычак і ўсяго залішняга, што назапашваецца ў нас праз жыццё.
Асоба, якая на пэўным этапе абрала сваёй галоўнай мэтай адбудову нацыянальнай Беларусі. І на гэтым шляху ён меў добрыя перспектывы стаць у будучым буйным палітычным гульцом і духоўным аўтарытэтам для многіх і многіх…
Але за свой нацыянальны выбар ён увосень 2020-га патрапіў у зняволенне і атрымаў працяглы тэрмін пакарання.
З якога яго душа сышла раней.
Светлая памяць Вітольду…
Андрэй Мельнікаў, «Фэйсбук»
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Як дачка менскага князя змагла стаць дацкай каралевай 1 16.05.2021, 10:59
Незвычайная гісторыя можа прэтэндаваць нават на ўласны фільм.
Алег Дзярновіч — гісторык-медыявіст, кандыдат гістарычных навук. Даследчык гісторыі і культуры ВКЛ, гісторы Лівоніі. Як археолаг даследуе Крэва і Крэўскі замак.
Сёння мы будзем весці гаворку пра даўнія часы, а дакладней, пра сярэдзіну XII ст. Здаецца, гэтая гісторыя можа прэтэндаваць нават на ўласны фільм.
Разам з гісторыкам Алегам Дзярновічам onliner.by распавядае пра княжну Полацкую і Мінскую Сафію, якая змагла стаць жонкай дацкага караля і атрымаць сапраўдны статус дацкай каралевы.
«Царкоўная» перадгісторыя
У 1949 годзе ва ўсходняй частцы Мінскага замчышча, паміж сённяшнім выхадам з метро «Няміга» і Свіслаччу, быў адшуканы каменны падмурак старажытнай царквы. Гэты храм пачалі будаваць у найстаражытнейшы перыяд існавання Мінскага замчышча. Найверагодней — у ХІІ ст.
Храм не меў аналагаў сярод культавых пабудоў Старажытнай Русі. Ён быў узведзены з бутавага каменю, дэфіцытнага для нашага геалагічнага рэгіёна (асноўным матэрыялам для будаўніцтва храмаў на Русі тады была плінфа, тонкая абпаленая цэгла). Усярэдзіне сцены храма былі аздобленыя вапняковымі пліткамі. Вапняк — яшчэ больш дэфіцытны матэрыял у нашым рэгіёне, для дойлідства Старажытнай Русі не характэрна было абкладаць ім сцены храмаў.
Нетыповымі былі і чатыры калоны, якія падтрымлівалі столь храма, і сама квадратная ў плане яго будова.
Гісторык Эдуард Загарульскі, які даследаваў падмурак храма, ставіў пытанне: чаму ж Мінск, палітычна звязаны з Полацкім княствам, не выкарыстоўваў досведу полацкага манументальнага дойлідства пры пабудове сваёй замкавай царквы? Царква мае больш агульнага не з полацкай Сафіяй, а, як адзначала брытанская аўтарка рэцэнзіі на кнігу Загарульскага Вера Рыч, з кафедральным саборам на Берсэі, адным з Аркнейскіх астравоў. Мінскі храм упісваецца ў раманскую архітэктурную канцэпцыю, і яго будаўнікі маглі паходзіць з заходнеславянскіх зямель, найперш з Польшчы.
Варта пагадзіцца з даследчыкамі, якія кажуць, што гісторыя старажытнарускага дойлідства не можа быць адарваная ад гісторыі палітычных адносін княстваў Русі з суседнімі краінамі.
Палітыка, шлюб і маленькая Сафія
У першай палове ХІІ ст. вакол Полацкай зямлі і яе ўжо напаўнезалежных удзелаў склалася ўнікальная сітуацыя палітычных праектаў і матрыманіяльных саюзаў. Валадар, сын мінскага князя Глеба і ўнук Усяслава Полацкага, каля 1135—1136 гадоў ажаніўся з Рыксай, дачкой польскага князя Баляслава ІІІ Крывавуснага. Гэты шлюб мацаваў палітычны саюз Баляслава з князямі Полацкай зямлі супраць дацкага караля Эрыка ІІ і яго хаўруснікаў — князёў кіеўскіх і наўгародскіх, нашчадкаў Уладзіміра Манамаха.
Яны таксама змацавалі хаўрус дынастычным шлюбам: Эрык ІІ быў жанаты з Мальмфрыдай Мсціславаўнай, дачкой кіеўскага князя Мсціслава Уладзіміравіча. У той час інтарэсы Полацкай зямлі дасягнулі Балтыйскага мора, узбярэжныя жыхары якога — лівы — плацілі даніну Полацку. Вялікай карысці ад гэтага саюзу ні Полаччына ў сваіх супярэчнасцях з Кіевам, ні Польшча ў супярэчнасцях з Даніяй не атрымалі. Смерці Эрыка ІІ і Баляслава ІІІ прывялі да распаду кааліцыі, а потым і самога шлюбу. У канцы 1140-х Рыкса развялася з Валадаром і выйшла замуж за шведскага караля. Зрэшты, і Валадар Глебавіч не быў першым: да яго Рыкса была замужам за Магнусам Моцным, сынам дацкага караля Нільса.
Кароткі палітычны і сямейны саюз Рыксы і Валадара даў плён — каля 1140 года ў іх нарадзілася дачка Соф’я.
У 1151-м Валадар Глебавіч стаў мінскім князем — яго брат Расціслаў Глебавіч з мінскага пасаду перамясціўся на полацкі, вызваліўшы тым самым для Валадара ўдзел. І ўжо як мінскі князь, Валадар Глебавіч выдаў замуж за дацкага караля Вальдэмара І сваю дачку Сафію. Шлюб адбыўся 23 кастрычніка 1157 года. Няма нічога дзіўнага ў тым, што рускія летапісы Сафію не згадваюць: яны вельмі няпоўныя. Затое княжну і каралеву Сафію добра ведаюць дацкія крыніцы, пра яе піша Саксон Граматык, указваючы, што бацька Sophiam быў русінам («patre Ruteno»). Сучаснікі — знакаміты храніст і каралева Сафія — безумоўна, былі знаёмыя, Саксон Граматык служыў пры двары дацкага караля, як і яго бацька і дзед. Між іншым менавіта гэты дацкі храніст у тым самым творы «Гісторыя данаў» занатаваў легенду пра Гамлета, прынца Дацкага, якая праз тры стагоддзі так натхніла Уільяма Шэкспіра.
Пры такіх актыўных дынастычных сувязях з Захадам не выглядае дзіўным і будаўніцтва, якраз за часамі Валадара Глебавіча, раманскага храма ў Мінску.
Княжна Полацкая і Мінская, каралева Даніі
Сафія Валадараўна мела статус каралевы-кансорта — гэта значыць, як жонка манарха, яна не мела паўнамоцтваў на кіраванне дзяржавай.
З Вальдэмарам яны мелі васьмярых дзяцей — двух сыноў і шэсць дачок. Абодва сыны сталі дацкімі каралямі: Кнудам VI і Вальдэмарам II. Дачка Інгеборга выйшла замуж за французскага караля, а дачка Рыкса — за шведскага. Сама Сафія пасля смерці караля Вальдэмара ў 1182-м узяла новы шлюб з ландграфам Цюрынгіі Людвікам ІІІ Пабожным. Ён быў актыўным удзельнікам крыжацкага руху, асабіста выпраўляўся ў Трэці крыжовы паход, удзельнічаў у аблозе Акры. На зваротным шляху Людвік захварэў і памёр на Кіпры. Але, як выглядае, з Сафіяй ён развёўся яшчэ раней. Гэты шлюб быў бяздзетным.
Сафія вярнулася ў Данію, дзе дажыла ўдавою пры сынах. У статусе каралевы-маці яна заўважна ўплывала на дацкі двор. Пасля смерці, 5 мая 1198 года, яе пахавалі побач з Вальдэмарам І у каралеўскай усыпальніцы ў саборы св. Бенедыкта Нурсійскага ў Рынгстэдзе (востраў Зеландыя).
Крыніцы сведчаць, што каралева Сафія і пасля шлюбу не губляла сувязі з бацькам. Манах Уільям Кентэрберыйскі ў канцы ХІІ ст. пісаў пра тое, як нехта Клімент, вяртаючыся «з Русіі», вёз дары Сафіі, каралеве данаў, якія былі пасланыя яе бацькам, каралём. Але Клімент быў схоплены ў Вінляндыі — так называлася заселенае славянамі-венедамі Памор’е. Даведаўшыся пра гэта, Сафія звярнулася да мужа, караля Вальдэмара. І той пасля нарады з Лундскім арцыбіскупам выправіў супраць рабаўнікоў «разам са знатнымі людзьмі каралеўства» іх сына Кнуда, які якраз чакаў пасвячэння ў рыцары. Так Кнуд здабываў рыцарскую годнасць, баронячы гонар свайго дзеда Валадара Глебавіча. Гэтыя падзеі адбываліся каля 1176—1178 гадоў. Саксон Граматык таксама апісвае эпізод з нападам славянскіх піратаў на пасольства караля Вальдэмара, якое вярталася з дарункамі ад цесця караля. У тыя гады Валадар Глебавіч дасягнуў найбольшай магутнасці. Ён вёў змаганне за дамінаванне Мінска ў Полацкай зямлі, а ў 1167-м нават быў полацкім князем — гаспадаром вялізнай дзяржавы. Не дзіва, што даны называлі яго каралём.
Так сувязі паміж Даніяй і Полацкай зямлёй у канцы ХІІ ст. не спыняліся. Полацк павялічваў у Паўночнай Еўропе свой «вобразны капітал».
Але што гэта маглі быць за падарункі ад князя Валадара? Прыклад дае крыж-энкалпіён (для захоўвання часцінак хрысціянскіх рэліквій), які ў дацкай традыцыі мае назву «крыж Дагмары». Гэта быў візантыйскі ювелірны выраб, і цяпер дацкія даследчыкі мяркуюць, што крыж мог трапіць у Данію менавіта з каралевай Сафіяй.
Сама ж Сафія, падобна, прыўнесла візантыйскую стылістыку і ў архітэктуру Даніі, прыкладам чаго ёсць катэдра ў Калундборгу. У плане яна ўяўляе сабой грэцкі (роўнаканцовы) крыж і мае пяць вежаў, што выбіваецца з раманскай архітэктуры Даніі таго часу.
Але падобна, што сама Сафія была суровага нораву. Напрыклад, гістарычная легенда паведамляе: даведаўшыся пра тое, што яе муж Вальдэмар займеў сардэчную сяброўку Тувэ, Сафія намовіла сваіх памагатых падпаліць лазню, дзе ў той час знаходзілася суперніца.
Дарэчы, вось вам цікавая звестка. Дацкія навукоўцы, даследуючы каралеўскія саркафагі сабора ў Рынгстэдзе, дасталі чэрап каралевы Сафіі як адзін з найлепш захаваных. Копія гэтай дацкай рэліквіі экспануецца ў Нацыянальным музеі ў Капенгагене. Сам жа чэрап выстаўлены ў саборы ў Рынгстэдзе, у крыпце якога захоўваюцца парэшткі дацкіх каралёў да сярэдзіны XIV ст.
Знаходка парэшткаў Сафіі Валадараўны стварае магчымасць для ДНК-экспертызы каралевы і, праз яе, роду Рагвалодавічаў па жаночай лініі. Мы не ведаем іншых парэшткаў (апроч мошчаў святой Еўфрасінні) прадстаўнікоў полацкай дынастыі — княскі некропаль не захаваўся. Гэта дае навукоўцам магчымасць атрымаць частковы ДНК-партрэт Рагвалодавічаў і быць больш падрыхтаванымі ў выпадку новых знаходак.
Калі вам надарыцца наведаць Данію, завітайце ў Рынгстэд і пастойце ў мясцовай катэдры каля сціплай гранітнай пліты, на якой выбіта імя Сафіі — каралевы Даніі і княжны Мінскай.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


maintext:
Тадэвуш Кандрусевіч: Бог прамаўляе з намі праз свае знакі 12.05.2021, 12:57
1,266
Тадэвуш Кандрусевіч
Фото: tut.by
Арцыбіскуп эмацыйна выказаўся пра пажар у Будславе.
11 мая, даведаўшыся пра пажар у Нацыянальным санктуарыі, беларускія іерархі адразу скіраваліся ў Будслаў. Біскупы былі апошнімі, каму пажарныя дазволілі ненадоўга ўвайсці ў святыню.
Будслаў наведалі Старшыня Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі біскуп Віцебскі Алег Буткевіч, арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч, біскуп Казімір Велікаселец, біскуп Юрый Касабуцкі і біскуп Аляксандр Яшэўскі.
«Раніцай даведаўся і быў у шоку, — адзначыў арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч у размове з Catholic.by. — Мы адразу з біскупамі вырушылі ў Будслаў. Пад’язджаем да месца, з якога адкрываецца від на касцёл, і бачым, што даху ўжо няма, а над святыняй падымаецца дым».
«У касцёле ўнутры стаіць возера. Я быў там. Дымка, вада… Пажарныя робяць сваю справу…» — падзяліўся ўбачаным іерарх.
Па словах арцыбіскупа Кандрусевіча, «гэта вельмі вялікая трагедыя» як для Касцёла ў Беларусі, так і для краіны, бо нацыянальны санктуарый у Будславе з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю, а будслаўскі фэст унесены UNESCO ў Рэпрэзентацыйны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва.
«Бог прамаўляе да нас праз розныя падзеі, праз свае знакі. Сёння наша краіна знаходзіцца ў вельмі вялікім крызісе. І гэта не толькі грамадска-палітычны, але і маральны крызіс. Гэтае сумнае здарэнне — заклік Бога да таго, каб мы асэнсавалі сваё жыццё з пункту гледжання маральнага закону, духу Евангелля, і стараліся ўпарадкаваць сваё жыццё праз малітву, пакаянне, прабачэнне і імкненне да міру ў нашым грамадстве», — сцвердзіў іерарх.
«Калі згарэў Нотр-Дам у Парыжы, Францыя стала на калені. Перад абліччам будслаўскай трагедыі станем і мы на калені, перапросім Бога за нашыя асабістыя грахі і грахі нашага народа, паяднаемся адзін з адным. Мы розныя, але мы — адзін беларускі народ», — працягваў арцыбіскуп.
Іерарх таксама падкрэсліў, што адбудова санктуарыя і яго рэстаўрацыя павінны стаць супольнай справай: «Сёння нам усім трэба ўзяць адказнасць на сябе за адбудову святыні. Маці Божая Будслаўская заслугоўвае мець годнае месца, дзе беларускі народ і надалей будзе ўшаноўваць Яе.
Наша Апякунка, узглянь міласціва на свой народ, як Ты гэта рабіла ў часы шматлікіх выпрабаванняў на працягу апошніх 400 гадоў і асабліва ў час атэістычных ганенняў. Дапамагай нам і сёння, у час новага выпрабавання», — памаліўся іерарх, са слязьмі на вачах гледзячы на апаленую будслаўскую базыліку.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Таццяна Севярынец - пра сына, Афнагеля, Вінярскага і паплечнікаў: Гэта найлепшыя людзі, цвет нацыі

maintext:
Таццяна Севярынец — пра сына, Афнагеля, Вінярскага і паплечнікаў: Гэта найлепшыя людзі, цвет нацыі 2 25.05.2021, 14:53
1,910
Таццяна Севярынец
Маці палітвязня зарадзілася энергіяй ад таго, як сёння яны скандавалі «Верым! Можам! Пераможам!».
Магілёўскі абласны суд вынес вырак па крымінальнай справе супраць Паўла Севярынца і актывістаў «Еўрапейскай Беларусі». Кіраўнік хрысціянскай дэмакратыі пакараны 7 гадамі калоніі ўзмоцненага рэжыму. Іншыя ўдзельнікі працэсу атрымалі ад 4 да 7 гадоў зняволення.
Мама палітвязня Таццяна Севярынец падзяліся з nn.by ўражаннямі ад прысуду сыну.
«Мы не тое, каб чакалі горшага, мы разумелі, што прысуд будзе вялікі. Гэта было зразумела.
Але настолькі хлопцы стаялі ў гэтай клетцы светлыя, такія родныя, такія ўпэўненыя ў сабе. Мы і «Верым, можам, пераможам» крычалі, і «Жыве Беларусь» — гэта Паша кіраваў.
Абвінавачанне і вырак гучалі настолькі бездапаможна і няўпэўнена, што людзі проста стаялі і рагаталі. Калі яны пералічвалі рэчы, які нібыта з’яўляюцца доказам здзяйснення страшных учынкаў, то было
«16 бейсболак, 9 маек». Нейкія пасведчанні з выбараў. І самае галоўнае — прафсаюзны білет Вінярскага! Гэта вось такія доказы «злачынства», разумееце? Самае страшнае з пачутага — процівагаз. Вось такая экстрэмісцкая дзейнасць — гэта смешна.
Суддзя вось так лёгка гуляецца лёсамі людзей: туды сем гадоў, туды пяць, туды чатыры. Ніхто з іх не будзе сядзець сем гадоў — усё рухне. І выйдуць хлопцы ўсе, апроч Вітольда Ашурка.
Гэта сёння пад камерамі журналістаў з намі ўсе былі вельмі ветлівымі, хоць да раны прыкладай. Уражанне было, што людзі чым могуць, тым дапамагаюць. Была супрацоўніца суда, якая падпісвала дакументы аб спатканнях.
Паша вельмі добра выглядаў. Гэта мы ад яго энергіі набраліся, разумееце? Раней я не магла сказаць імя Пашы без таго, каб камок не праглынуць, мне было цяжка так. Я старалася абстрагавацца і меней думаць. А ён такой энергіяй мяне зарадзіў — тым, як выглядаў, як кіраваў. Паша ёсць Паша.
Яны ўсе малайцы! І Афнагель Жэнька, і Вінярскі. Усе ўсміхаліся. Гэта найлепшыя людзі, каго судзяць, цвет нацыі. Гэта нам, тым, хто на волі, трэба так выглядаць, быць упэўненымі ў пераменах і рабіць, што магчыма. Нават калі ты не аддаў грошы ў школе — гэта ўжо ўчынак і крок да перамогі.
Сапраўды пашчасціць тым, хто сядзіць за сапраўдныя правіны, такія як крадзяжы, забойствы, сядзіць з такімі людзьмі побач. І яны змогуць падняць гэтых злачынцаў на пару прыступак вышэй, паказаць ім, што яны людзі. У іх ёсць і такая місія, апроч усяго іншага».
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Константин Скуратович
Андрей Санников
Ксёндз Вячаслаў Барок
Ирина Халип

title: Ганна Севярынец: Мы - як пчаліны рой, як мурашнік, як птушыныя чароды

maintext:
Ганна Севярынец: Мы — як пчаліны рой, як мурашнік, як птушыныя чароды 6.05.2021, 11:06
Ганна Севярынец
Беларус – гэта чалавек, вельмі адчувальны да салідарнасці наваколля.
Пісьменніца і настаўніца Ганна Севярынец апублікавала на партале 34mag.net ўспаміны пра сонечны менскі марш каля ЖК «Каскад»:
— Калі перабіраць у галаве рэчы, учынкі, словы, мелодыі, што ёсць цяпер ужо сімваламі беларускіх пратэстаў, вельмі цяжка спыніцца на нечым адным. Час гэты, цяжкі і суворы, надзвычай багаты на сімвалы, сімвалы натуральныя, няштучныя, не прыдуманыя кімсьці, а народжаныя проста на вуліцах людзьмі. Мы цяпер жывём нібыта ўнутры верша – менавіта верша, а не рамана ці жахлівай казкі, бо толькі ў вершах бывае настолькі сканцэнтраванае і шматзначнае наваколле, дзе кожная дэталь альбо падзея – сімвал, прыгожы альбо жудасны.
І перабіраючы ўнутры ўсё тое, што назапасіў гэты сімвалічны час, я ўсё ж спыняюся на адным моманце, які стаў для мяне самым яскравым сімвалам таго, што мы перажываем. Я не памятаю назву гэтага марша, але мы ішлі па мосце ад Ціміразева да Кальварыйскай.
Людзей было – процьма, і мост для нас быў вельмі вузкі, і калона рухалася павольна-павольна, такімі маленькімі крокамі, каб не штурхаць адно аднаго. Было сонца, але не было спёкі. Над «Каскадам» лунаў агромністы наш сцяг. Людзі на мосце ўздымалі рукі, шырока ўсміхаліся, скандавалі «Кас-кад ма-лай-цы».
Ад таго, што ішлі мы вельмі шчыльна, адчувалася ўсё гэта па-асабліваму: як адзіны арганізм, які думае і адчувае адно. І сонца адчувала тое самае, і мост, і рэйкі пад намі, і бачны наперадзе праспект. З моста было бачна, што да станцыі Менск-Паўночны набліжаецца электрычка – яна шпарка бегла з маладзечанскага кірунку ў бок сталіцы. І – загула, вітаючы калону! Да гудкоў машын мы ўжо прызвычаіліся тады, гэта было абавязковае суправаджэнне маршаў, але тут – электрычка! Ааааа!
Увесь мост выбухнуў вітальным воклічам, і галасы зліліся ў адзін – і кожнага з нас, і «Каскаду», і наваколля, і цягніка, і таго машыніста, які ціснуў гудок. Усё, што можна было бачыць навокал, – стала адным. Сцяг у небе, людзі на мосце, цягнік на зямлі, і ўсё гэта радасна гудзе: мы тут і мы разам. Калі пераказваць гэта каму (вось як цяпер) – будзе выглядаць пафасна і не па-сапраўднаму. У добрым кіно такое не здымаюць, бо для кіно гэта надта танны эфект. А для жыцця ў гістарычным часе – аказваецца, сама то.
Мне падаецца, беларус – гэта чалавек, вельмі адчувальны да салідарнасці наваколля. Мы інтраверты, і людской талакой збіраемся толькі ў самых складаных выпадках. У астатнія часы беларус хутчэй дамовіцца з дрэвам, ракой, борам, птушкай, ваўком у лесе, сабакам на двары, чым з суседам альбо калегам па працы.
Нам важнае надвор’е, мы сумуем разам з дажджом альбо радуемся з сонцам, у нас бярозы плачуць, дубы трываюць, хмызняк расце якраз для таго, каб нам туды схавацца. Мы дэперсаніфікуем свае механізмы – гудуць у нас аўто і цягнікі, а не кіроўцы і машыністы, бо даверу да механізма неяк болей, ці што. Затое надзяляем чалавечымі рысамі кветкі і аблокі – каб яны маглі нам спагадаць і спачуваць.
Адным словам, свет жывы і нежывы моцна ўнутры нас знітаваны, і наваколле заплеценае ў яго намёртва. Ад таго мы такія пільныя да знакаў, што падае нам неба: чырвонай паласы світанку пасярод светлага неба, завірухі пад колы ворагаў, птушак, што кідаюць пад ногі махляроў дохлых пацукоў.
Такому, канешне, кожны ўразіцца, але для беларуса салідарнасць прыроды мае асаблівае значэнне – ён у яе свята і непераможна верыць, болей, чым ува што. І калі навокал усё – ад неба да рэек, ад выгляду да гуку – паяднанае, то і мы мацнейшыя. А ўжо калі гудзе электрычка…
Наогул усё, што звязана з маршамі лета і восені, цяпер для мяне найдаражэйшы ўспамін. Яднанне соцень тысяч людзей, яднанне цалкам натуральнае, не пад лозунгамі альбо партрэтамі лідараў, а проста пад знакам Дабра – я думаю, мільярды людзей у свеце не маюць магчымасці мець такі досвед у сваёй біяграфіі. Адна справа – калі ты ідзеш некуды па камандзе, за правадыром. Няшмат радасці ў такім хаджэнні, і шмат экзістэнцыяльнай небяспекі. Але колькі праўды і шчырасці было ў нашых летніх маніфестацыях, колькі дзіўных, нечаканых прыкладаў чалавечага ўзаемадзеяння.
Мы былі як пчаліны рой, як мурашнік, як птушыныя чароды, якія арганізуюцца і пераадольваюць самыя неверагодныя перашкоды за кошт унутранай несвядомай еднасці і падпарадкаванасці натуральным законам жыцця.
Гэтыя ручаінкі рашучых прыгожых людзей, што цяклі па дварах ад далёкіх, неперакрытых яшчэ станцый метро, маленькія калоны, што прабіраліся па дварах і завулках, далёкі гул вялікай вуліцы і, нарэшце – дыханне асноўнай калоны, і вітальныя гудкі, і воклічы людзей табе насустрач, і ты падаеш у гэтую радасуню чырвона-белую чалавечую куламесу, як у сяброўскія абдымкі, і толькі там не страшна.
Так, у гэтым шмат пафасу. І ў іншыя часы хацелася б ад яго неяк адасобіцца. Але цяпер я вельмі люблю перабіраць усе гэтыя невераемныя адчуванні і поўніцца пафасам любові да гэтай зямлі і да гэтых людзей. Прыйдзе час, калі нехта зможа глянуць на ўсё гэта спакойна, магчыма, нават іранічна альбо з гумарам. Але гэта, безумоўна, будзем не мы, людзі, якім гудзела электрычка на мосце ля «Каскаду».
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


authors:
Ирина Халип
Константин Скуратович
Андрей Санников
Ксёндз Вячаслаў Барок

maintext:
Мара Шарана: беларускі хакеіст у наймацнейшай лізе свету 10.05.2021, 15:35
ЯГОР ШАРАНГОВІЧ
ФОТА: GETTY IMAGES
Як малады форвард зборнай Беларусі дасягнуў такога прагрэсу?
У студзені 2018 года ў Бафала праходзіў сусветны моладзевы чэмпіянат свету. У халодным і заснежаным горадзе, што ляжыць на мяжы з Канадай і ў 25 хвілінах ад Ніягарскага вадаспаду, сабралася эліта сусветнага хакея U-20. Гуляла там і зборная Беларусі, але у групе «А» затрымацца не здолела. Наша каманда, прайграўшы ўсе сустрэчы, вылецела ў ніжэйшы дывізіён з хуткасцю той вады, што льецца праз Ніягару, піша для «Новага часу» Ілля Куніцкі.
Пасля апошняй паразы галоўны трэнер той зборнай Юрый Файкоў раскрытыкаваў гульцоў наогул і аднаго хакеіста ў прыватнасці: «У рашаючых паядынках нам не хапіла Ягора Шаранговіча. Так, ён закінуў дзве шайбы чэхам, але ў ключавых гульнях не дапамог. Я расчараваўся ў ім, а таксама яшчэ ў некаторых хакеістах».
Калі б хто-небудзь тады сказаў спадару Файкову, што праз тры гады Ягор стане адным з лідараў каманды НХЛ і першым за пяць гадоў беларусам у наймацнейшай лізе свету, ён назваў бы чалавека вар’ятам.
Як бы там ні было, але факт: амаль дакладна праз тры гады пасля першынства ў Бафала, 14 студзеня 2021 года, Шаранговіч дэбютаваў у НХЛ у форме «Нью-Джэрсі Дэвілз». Гульня была супраць «Бостан Бруінз», а беларус Ягор выйшаў на лёд ў першай тройцы — разам з вядучымі форвардамі «д’яблаў» Джэкам Х’юзам і Кайлам Палміеры, а таксама згуляў у авертайме.
У выніку Шаранговіч правёў на пляцоўцы вялізныя для дэбютанта 17 хвілін і 23 секунды, прымусіў супернікаў тры разы парушыць на ім правілы і атрымаў паказальнік карыснасці +1. Галоў беларус не забіў, але быў вельмі блізкі да гэтага: у авертайме адзін каціўся на вароты «Бруінз», але брамнік «Бостана» справіўся з кідком.
Што не атрымалася ў першай гульні, здарылася ў наступнай. Тыя ж супернікі сустракаліся праз дзень, і зноў справа дайшла да авертайма. Да серыі булітаў заставалася ўсяго некалькі секунд, калі Шаранговіч атрымаў цудоўны схаваны пас ад абаронцы «Дэвілз» Дэм’яна Сіверсана і закінуў сваю першую, дый яшчэ і пераможную, шайбу ў НХЛ. «Гэта быў самы цудоўны момант маёй хакейнай кар’еры», — скажа Ягор на нядрэннай англійскай мове пасля гульні.
Як малады форвард зборнай Беларусі дасягнуў такога прагрэсу?
Тры гады таму ў Бафала Шаранговіч быў не проста адным з гульцоў каманды, а хакеістам, які ўжо праявіў свой талент. Да моладзевага ЧС ён дэбютаваў за нацыянальную зборную і мінскае «Дынама». Трэнеры і заўзятары чакалі, што Ягор павядзе за сабой партнёраў. Можа, спадзяванні, што ён стане безумоўным лідарам, былі крыху завышанымі, можа, хлопец сам «перагарэў» ад адказнасці, але нападаючы насамрэч правёў тады не самы яскравы чэмпіянат. Аднак, у адрозненне ад Файкова, не ўсе спецыялісты лічылі, што ён праваліў турнір.
Галоўны на той час трэнер «нацыяналкі» канадец Дэйв Льюіс, які прысутнічаў у Бафала, сказаў, што Шаранговіч «яшчэ зусім малады, а таму нестабільны. Чэмпіянат праходзіць вельмі хутка, таму штосьці можа не атрымацца. Калі Ягор у некаторых сустрэчах згуляў няўдада, гэта не азначае, што ён дрэнны хакеіст. Ведаю, што за ім сочаць скаўты НХЛ, і ён па-ранейшаму ў абойме нацыянальнай зборнай».
У выніку падтрымка Льюіса дапамагла Шаранговічу зрабіць наступны крок па кар’ернай лесвіцы. У траўні 2018 года Ягор з’ездзіў на свой другі дарослы чэмпіянат свету, дзе, праўда, зборная Беларусі выступіла няўдала і вылецела з эліты. А ўжо ў наступным месяцы Шаранговіч быў абраны «Нью-Джэрсі» на драфце НХЛ пад агульным 141-м нумарам. Так пачаўся наступны — паўночна-амерыканскі — этап жыцця маладога хакеіста.
Прыехаўшы ў ЗША ўлетку 2018-га, Шаранговіч паўдзельнічаў у трэніровачных кэмпах асноўнай каманды. Прабіцца ў фінальны «ростэр» клуба з першага разу вельмі цяжка, таму не стала сюрпрызам, што па выніках збораў Ягора адправілі ў «фарм» — «Бінгэмптам Дэвілз».
Калі да мясцовага хакею трэба было яшчэ прызвычаіцца, то амерыканскае жыццё хлопец пачаў вывучаць імкліва. Ён з’ездзіў у Нью-Ёрк з суседняга Нью-Джэрсі, схадзіў на тэнісны турнір «US Open», пахадзіў па горадзе. Цікава, што фарм-клуб «Нью-Джэрсі» базуецца ў штаце Нью-Ёрк, на мяжы з Пенсільваніяй. Бінгэмптам — невялікі гарадок амерыканскай глыбінкі, асабліва нічым не прыкметны. Але, можа, гэта і плюс для маладога спартсмена — нішто не адцягвае ўвагу ад справы. Гэта пацвердзіў і сам Ягор.
Увосень 2018-га давялося пагутарыць з ім якраз у Бінгэмптаме. Мы сустрэліся дзеля інтэрв’ю ў адной з лакацый культавай амерыканскай сеткі «Данкін Данатс», якая спецыялізуецца на пончыках і каве. Хлопец распавёў пра свае першыя крокі ў мясцовым хакеі: пра трэніроўкі, партнёраў, трэнераў.
Ужо тады падалося, што Ягор шмат чаго даб’ецца. Усё, звязанае са сваім новым досведам у Амерыцы, ён успрымаў з запалам, а таксама ўпарта працаваў: вывучаў англійскую мову з рэпетытарам, разбіраў свае змены пасля гульняў, дадаваў у фізічнай моцы, прасіў парад у старэйшых. А галоўнае — у Шарана, як называлі яго парнёры ў «Бінгэмптаме», была мара, да якой ён ішоў крок за крокам, не звяртаючы ўвагі ні на што лішняе. Трапіць і замацавацца ў НХЛ — кропка. Людзі, апантаныя сваёй марай, у ЗША звычайна не губляюцца.
Першы свой сезон у АХЛ (ліга ўзроўнем ніжэй за НХЛ) хакеіст скончыў з не самай добрай статыстыкай для нападніка: 17 (9+8) балаў у 68 гульнях і паказальнік карыснасці: -17. Балазе, першы заакіянскі досвед быў атрыманы. Перад наступным сезонам Шаранговіч ужо ведаў, чаго чакаць і над чым трэба працаваць яшчэ больш. Яго статыстыка палепшала: 25 (10+15) балаў у 57 гульнях і вялікі прагрэс у карыснасці: +13.
У сакавіку 2020 справы «Бінгэмптама» ўвогуле і Шаранговіча ў прыватнасці ішлі добра, на гарызонце быў плэй-оф, калі раптам усе змянілася. Прыйшоў COVID-19, і сезон спыніўся. Парадаксальна, але ў рэтраспектыве пандэмія станоўча паўплывала на кар’еру і нават асабістае жыццё маладога хакеіста.
Праз наступаючы вірус краіны пачалі зачыняць свае межы, і Шаранговіч ледзьве паспеў прыляцець дадому ў Беларусь. Спачатку ён падтрымліваў форму самастойна і чакаў, як будуць развівацца падзеі з кавідам у ЗША. Колькасць захварэлых там была стабільна высокай, і хутка стала зразумела, што не толькі мінулы чэмпіянат НХЛ не будзе дагуляны, але і новы пачнецца з затрымкай. Тое самае, зразумела, адбывалася і з АХЛ. У такіх абставінах хакеіст прыняў рашэнне пачаць сезон у мінскім «Дынама», бо КХЛ планавала стартаваць ужо ў верасні. Пры гэтым, паводле ўмоў арэнднага пагаднення, Шаранговіч мог у любы час вярнуцца ў ЗША, калі пакліча «Нью-Джэрсі».
2020 год быў багаты на падзеі і для хакеіста, і для ўсёй Беларусі. Падрымліваючы фізічную форму ў Мінску, Шаранговіч пазнаёміўся з дзяўчынай, якая была яго фітнэс-трэнерам, а праз кароткі час стала жонкай. Афіцыйнага паведамлення маладыя не рабілі, але такія высновы можна зрабіць з сацыяльных сетак хлопца і дзяўчыны. Пасля сваёй першай шайбы ў НХЛ Шаранговіч без аківокаў падзякаваў сваёй жонцы за падтрымку, хоць і віртуальную. А некалькі тыдняў пазней яна змагла прыляцець з Беларусі ў ЗША, каб падтрымліваць мужа ўжо непасрэдна.
Без сумневу, гэтыя змены ў персанальным жыцці — адна з прычын апошніх хакейных поспехаў Шаранговіча. Цікава, што гісторыя адносін хакеіста развівалася на фоне вядомых палітычных падзей у Беларусі. Публічна на гэтую тэму Шаранговіч не выказваўся, але, напрыклад, ліст падтрымкі за дзеючую ўладу, пад якім праўдамі і крыўдамі з’явіліся прозвішчы некалькіх тысяч людзей хоць як звязаных са спортам, не падпісаў. Дый увогуле ён — як бы ні бэсцілі заўзятары хакеістаў у сеціве — застаецца ў вачах тарсіды хакеістам паважаным, што важна і вартае адзнакі.
У сезоне 2020-21 «Дынама» сабрала моцны склад і з самага пачатку прэтэндавала на выхад у плэй-оф, куды ў выніку і трапіла. Шаранговіч таксама не згубіўся і хутка стаў адным з лідараў атакі каманды: у 34-х гульнях да ад’езду за акіян ён набраў 25 (17+8) балаў. Трэнеры верылі ў Ягора і, калі частка каманды была на кавідным каранціне, нават прызначылі капітанам. Але галоўнае — што, калі «Дэвілз» паклікалі Шаранговіча на зборы ў снежні, ён дзякуючы гульням ў КХЛ ужо быў у цудоўнай фізічнай форме.
Не дзіўна, што Ягор паказаў сабе з найлепшага боку ў перадсезонных спарынгах, заслужыў права стаць часткай асноўнага складу і дэбютаваць у НХЛ. Наступная мэта хакеіста — замацавацца ў наймацнейшай лізе свету. Пакуль атрымліваецца няблага. На момант напісання тэксту Шаранговіч — адзін з лідараў каманды. У 28 гульнях ён закінуў 7 шайб і 5 раз асіставаў калегам. У Ягора добрае ўзаемаразуменне з парнёрамі па звяне — Зэйджакам і Куоканенам. 23 сакавіка ён быў прызнаны першай зоркай гульні пасля перамогі над «Філадэльфіяй», а галоўны трэнер «д’яблаў» Ліндзі Раф на прэс-канферэнцыі адзначыў наступнае: «Шаранговіч зараз у выдатнай форме. Ён трымае высокі ўзровень гульні ад сустрэчы да сустрэчы, і ў яго няма спадаў. Гэта вельмі важна, калі малады хакеіст можа гуляць без спадаў у такім шчыльным графіку. І не толькі Ягор, усё звяно паказвае выдатны хакей».
Шмат чаго можа змяніцца за тры гады ў кар’еры асобна ўзятага гульца, калі ён аддана робіць сваю справу, марыць пра зорнае неба і мэтанакіравана ідзе наперад крок за крокам.
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».


title: Малыя дзеці на вялікай вайне

maintext:
Малыя дзеці на вялікай вайне 9.05.2021, 19:59
На пачатку вайны гэтым дзецям было ад пятнаццаці і менш, яны раздзялілі з бацькамі (а часцей з мацяркамі) усе нягоды і цяжкасці ліхалецця.
Пераносілі голад і холад дома, угон на чужыну, уцёкі на балоты, жыццё ў зямлянках. А яшчэ яны бачылі смерць — чужых і блізкіх, глядзелі ёй у вочы, уцякалі ад кашчавай слабымі нажуткамі, учапіўшыся за руку дарослага, , пiша «Новы час».
Ніна і Дзіма
Асірацелыя дзеці бадзяліся па вёсках і лясах. «Ішлі мы з мамай па лесе, чуем плач. Падыходзім і глядзім. А пад елкай два хлопчыкі, гадоў шасці і дзевяці. Яны спалі, аднак бесперапынна круціліся ад холаду і праз сон енчылі, як зайчаняты… Брацікаў адправілі за лінію фронту» (Ніна Сталярова, атрад Мядзведзева).
Ніна трапіла ў бягомльскі атрад разам з маці і зводным братам. На вуліцы Правадной, дзе яны жылі, Дзіма паўдзельнічаў у дыверсіі: з нямецкага грузавіка падлеткі знеслі і закінулі ў сажалку зброю. Знаёмы падпольшчык папярэдзіў: вам трэба сыходзіць з горада.
Так яны аказаліся на радзіме бабулі. Дзіма не толькі выведаў, дзе знаходзіцца атрад, але і вадзіў у лес жадаючых. Туды ў хуткім часе выправіліся і бежанцы з Мінска. Маці загінула праз тры месяцы, калі пайшла з групай на заданне. «Дзімка-невідзімка» (так празвалі брата) ваяваў у атраднай разведцы. Бывала, шынялёк кулі прадзіравяць, а цела не зачэпяць. Меў свайго коніка і даваў сястры пакатацца. Яна адпрошвалася ў камандзіра, як у бацькі: «Можна я пайду да брата пакатацца?»
Гледзячы на іншых, дзяўчынка пераймала паводзіны і антураж дарослых, мела свой карабінчык і гранату-лімонку на поясе. Не для ворагаў — для сябе, на выпадак, калі схопяць. Гэткая Маленькая Разбойніца!
Двойчы яе выпраўлялі на заданне. Позняй восенню хадзіла ў Мінск, каб знайсці «дзядзю Жоржа» з іх вуліцы (вядомы падпольшчык Георгій Кулікоў. — прым.). Адсырэлі батарэйкі, перарвалася сувязь з Цэнтрам. Шыфр Ніна вывучыла на памяць, яшчэ вярнуцца не паспела, а атрад ужо атрымаў дапамогу з самалёта.
Ніна прайшла з братам пекла на Паліку, скончыла педвучылішча ў Паставах. Яна ўсё жыццё працавала ў Магілёве, дзе атрымала званне заслужанай настаўніцы Беларусі.
Віця і Міша
Успамінае ліхалецце яшчэ адна настаўніца — Ніна Аляксандраўна Моўчан, што жыве ў Калачах (Лагойскі раён). Яна — ураджэнка Слабады і сваячка вялікай сям’і Гілевічаў.
«Пры небяспецы беглі на балота. Маме сваякі пакінулі малога пляменніка, ён быў слабы і ўвесь час плакаў. Для мамы і яго спецыяльна зрабілі будан з краю балота, астатнія пабеглі ўглыб. Майго брата Віцю абклалі мохам і загадалі: «Калі на цябе наступяць — маўчы!» А ён не вытрымаў, усхапіўся і пабег за ўсімі. Цяжка было бегчы па плыткіх купінах, дык ён скінуў боты, скінуў верхнюю вопратку, толькі сухары збярог у торбачцы».
У балотах, дзе даводзілася ратавацца ад блакадаў, малыя неслі дарослым небяспеку: маглі выдаць плачам. Вось чаму з жанчынамі з дзецьмі ніхто стараўся блізка не знаходзіцца, і яны гуртаваліся самі з сабою. На такую групку нарваліся фашысты ў балоце на Дзікім возеры. Падступілі знянацку. Жанчыны кінуліся ўрассыпную, сабраўшы дзяцей на адну посцілку. Яны спадзяваліся, што ў катаў ёсць сэрцы. Якісь нелюдзь прашыў малечу адной аўтаматнай чаргой. Адбывалася гэтая крывавая дзея на вачах пяцігадовага Мішы Саўрыцкага. Яго паспелі схаваць пад корч.
Хлапчукі-падлеткі да чужынцаў праяўлялі вялікую цікаўнасць — быццам да цыркавых малпаў. Бегалі нават у суседнія вёскі, каб падзівіцца на «фрыцаў». Глядзець на іх было цікава. Машыны высокія, над бартамі толькі каскі блішчаць. Коней няшмат, але здаровыя. Сабакі і тыя сытыя, ажно поўсць ільсніцца.
«У школе-сямігодцы немцы арганізавалі дом адпачынку, дротам выгарадзілі папоўскі сад, дзе пасвіліся іх коні. Мы, хлапчукі, хадзілі глядзець, як яны голяцца, мыюцца, граюць на губных гармоніках… Падбіралі абгорткі ад шакаладу і рабілі з іх для забавы «залатыя зубы».
Ад выгаленых афіцэраў з кінжаламі і стэкамі на поясе хораша патыхала. Нават выхлапы з іх машын былі не чаднымі, а нейкімі пахучымі. Мусіць, бензін быў добрай якасці. Вяскоўцы пазычалі ў доме адпачынку коней, каб адсеяцца» (Рыгор Лукшыц, вёска Гайна).
Ва ўмовах небяспекі дзеці маглі быць шчытом, якім прыкрываліся жанчыны, а ў крытычных сітуацыях самі ратавалі дарослых.
Аня і Геня
У Івана Карнейчыка хаваўся яўрэй.
«Прыехаў начальнік паліцыі з Мар’інай Горкі з уласаўцам. Пытаецца ў бацькі: «Яўрэя карміў? — Так, даў яму хлеба. Як я мог адмовіць? Гэта ж мой былы начальнік па фабрыцы».
Бацька ўцяміў, што дакладна яны нічога не ведаюць. Тады Грыгаровіч пачаў лупіць яго нагайкай. Калі стаміўся, перадаў нагайку ўласаўцу, але той адмовіўся: быў мясцовым і бацьку добра ведаў.
Мая старэйшая сястра Аня тым часам кінулася ў пуню: «Дзядзя, уцякайце!» Янкель па канаве папоўз у лес, а бацьку пагналі перад сабой. Ён бег зігзагамі, чакаючы стрэлу ў спіну, а мы, трое дзяўчатак, неадступна беглі следам і прасілі: «Пусціце татачку!»
Паліцай зжаліўся: «Ладна, ідзі». І адпусціў бацьку. А Янкеля ўсё роўна забілі, толькі пазней» (Ксенія Палачаніна).
Здаралася, непаўналетнія траплялі ў атрады са старэйшымі — бацькамі, братамі. Яшчэ часцей — асірацеўшы, не маючы прытулку. Пра юнага партызана Геню Занько я даведалася з публікацыі аповесці Мікалая Валуева ў лагойскай раённай газеце.
Вучань 22-й мінскай школы пражываў на Камароўцы. Па ўласнай ініцыятыве збіраў зброю, выконваў сакрэтныя даручэнні дарослых. У прыватнасці, разносіў нумары падпольнай газеты «Звязда». Так пазнаёміўся з атрадам «Мсцівец», які стаяў у Янушкавічах. У атрад імя Суворава запісаўся, калі страціў бацьку, а маці і сястра сышлі з горада. Загінуў пад Плешчаніцамі падчас падыходу фронту.
Хлапчукі ў атрады самі прасіліся, марылі паваяваць. Камандзіры на ўзрост заплюшчвалі вочы. Мікалай Арцюх (Наваградчына) успамінае пра свайго аднагодка-падлетка. «Паставілі яго ў дазор. Пайшоў камандзір атрада правяраць, а хлопец спіць. Заснуў каля зямлянкі. Яго арыштавалі, а назаўтра правялі разбіральніцтва. А што ён скажа? Плача — і ўсё. Камандзір, канечне, не расстраляў. Папужалі-папужалі, ды на гэтым усё і скончылася» (паводле расійскага сайта «Я помню»).
Падлеткам трапіў у атрад і Пётр Гарохавік з Ізбішча (Лагойскі раён). Паставілі яго ў начны дазор. Стрэл перапалохаў увесь лагер. Што здарылася? Хлопец, не спытаўшы па правілах «Хто ідзе?», стрэліў — і забіў дзіка. А каб сувязны ішоў? Толькі таму і даравалі, што ежа сама прыбегла… (Паводле Аляксандра Гарохавіка).
Віця і Тамара
У брыгаду «Штурмавая» запісалі трох падлеткаў з-пад Шаршуноў. Віця Тарасевіч адпрасіўся ў лес на сямейным савеце. Савет складаўся з маці і малодшай сястры. Бацьку ў 1937-м асудзілі і выслалі на ўранавыя руднікі ў Бурацію, бабуля памерла. 14-гадовы хлапчук сказаў хатнім, што не хоча ехаць у Германію (тады якраз забіралі моладзь). Ідучы з задання, зайшоў дадому пераначаваць. З вінтоўкай, у тужурцы — сапраўдны баец. Ранічкай прачнуўся, зірнуў у акно, а там на дарозе падводы. Немцы! Ён за вінтоўку — і лезці праз акно. Збіраўся бегчы ў лес праз чыстае поле.
«Мама за валасы ўцягнула брата назад у хату. Мне загадвае: «Тамара, насі дровы!» Паклала яго ў ложак, тэрмометр пад паху, вінтоўку схавала ў падпечак і заклала дровамі.
Пад’ехалі немцы да нашага дома. Пагрукаўся доўгі, худы, бялявы немчык. Шукаў старонніх, не выгаворваючы слова «партызан». Атрымлівалася: «Парызан? Парызан?» Пытаецца: «Дзе фатэр?» Мама на пальцах паказала рашотку — зразумеў. Агледзеўшы нашага «хворага», спалохаўся: тыфус?
Мама ўпала на калені: «Не! Не! Горла ў яго!»
Немчык сышоў. Абоз пасунуўся ў суседнюю вёску, забраўшы трох хлопцаў з нашай. Мы не выходзілі з дому. Віця ляжаў так да канца дня, каб не агледзелі і не заклалі суседзі. Вечарам зноў заходзіць той самы абвешаны рэчамі немец з аўтаматам цераз плячо. Чамусьці пахваліў маму: «Гут, матка, гут!» Нічога не ўзялі, бо ў нас ні Шпачка, ні Рагулькі ўжо не было» (Тамара Тарасевіч).
Зіна, Надзя, Алена
Закрану тэму далікатную: жанчыны ў атрадзе. Бывала, яны там знаходзілі мужоў, і не ўсе сем’і раскідваліся пасля вайны. Яшчэ часцей жанчыны рабіліся «ваенна-палявымі жонкамі» камандзіраў, што, як пісаў у данясенні І.М.Цімчук, «падрывала маральны дух байцоў». У зоне рызыкі знаходзіліся дзяўчаты-сувязныя і жанчыны, якія пяклі хлеб, кармілі-абмывалі. Ад «галодных» мужчын, здаралася, нараджалі. Тыя з дзяцей, што з’яўляліся ва ўмовах акупацыі, мелі няшмат шанцаў выжыць: паміралі ад інфекцыйных хваробаў, ад рызыкоўных паводзінаў мацярок. Напрыклад, кулямётчыца Р. падчас бою клала немаўля на бруствер. Тлумачыла проста: «А хто ёй цыцку дасць, калі мяне заб’юць?» (Ад Фелікса Баторына). Партызанская сувязная К., ідучы на працяглае заданне, прывязвала малога сына да табурэта і ставіла перад ім кубак з вадою (Ад Зінаіды Надумовіч).
Гераізацыя ўдзелу дзяцей у вайне была традыцыяй яшчэ з Грамадзянскай. Дарослыя ў гарадах і мястэчках актыўна выкарыстоўвалі непаўналетніх для падпольных мэтаў. Два прыклады з Плешчаніцаў. Ада Нікалаева па просьбе бацькі пераносіла лістоўкі ў бідончыку з-пад малака. Павел Пустаход тапіў грубку ў жандармерыі і назіраў за абстаноўкай. Былы старшыня калгаса арганізаваў у вёсцы Далькавічы камсамольска-піянерскую (!) групу, даваў дзецям адказныя і небяспечныя заданні. Але адна справа — выведка, і зусім іншая — даручэнні, на якіх можна папасціся «з палічным». Толькі сацыялістычная мараль дазваляла спярша падстаўляць дзяцей, а пасля рабіць з ахвяр герояў. Ворагі ж таксама на ўзрост не зважалі. Сувязную атрада «Барацьба» Зіну Іваноўскую паліцаі злавілі з лістоўкамі, а фашысты пасля жорсткіх допытаў зацкавалі сабакамі.
На пасёлку ля Слабады (Гаенскай) жылі дзве Ніны, хаты адна насупраць другой. Мелі аднолькавыя прозвішчы, сваячкамі пры гэтым не лічыліся. Цётка старэйшай Ніны, Надзя Думанская, ваявала ў атрадзе. І дзяўчынак неяк выправілі завезці ў Калачы небяспечны груз — тол.
Падрыхтавалі ўзрыўчатку, надзейна схавалі на возе. Дзяўчаткам не сказалі, што пад саломай, але папярэдзілі: не чапаць і, барані Бог, нікога не падвозіць! Ехаць было не страшна, бо немцаў з сельсавета партызаны выцеснілі. Груз прынялі ў Бабрах: забралі разам з канём і калёсамі. Дзяўчынак на іншым возе завезлі дадому партызаны (Паводле Ніны Моўчан).
У канспіратыўную дзейнасць была ўцягнутая дзесяцігадовая дачка мінскай падпольшчыцы Алены Загорскай. Гуляць у мячык і падаваць знакі, калі хтось набліжаецца, — нескладана і нават цікава. Альбо ісці праз горад з чужым дзядзькам за руку, каб яго не западозрылі і не затрымалі. Аднак у размове выявілася адна далікатная акалічнасць: Ірына Станіславаўна не жадала публічнага розгаласу наконт яе ранняга ўдзелу ў дарослых справах. Маўляў, «будуць смяяцца». Я спачатку не зразумела, які падтэкст стаіць за гэтай фразай. Бо што тут смешнага?
Кемлівая Іра паспяхова спраўлялася з абавязкамі пасыльнай — прынесці-аднесці важныя паперы, перадаць інфармацыю, папярэдзіць. Часта служыла ў якасці схову: дакументы або лістоўкі на ноч клаліся пад кашульку і прыціскаліся гумкай ад майткоў.
Загорская загінула ў Трасцянцы. Дзве яе дачкі прайшлі пекла, але засталіся жывымі. Бабуляю ўжо, маючы статус удзельніцы вайны, малодшая адмаўлялася расказваць пра Нямеччыну, і ўвогуле перапужалася ад роспытаў. Яна мо думала, што яе правяраюць, як правяралі калісьці органы?
Пасля таго, як фашыстаў пацяснілі на Захад, яшчэ хапала гора на нашай зямлі. Як заўсёды, гінулі слабейшыя: дзеці хварэлі з-за антысанітарыі, падрываліся на мінах і снарадах, якія заставаліся ў наваколлі. У Янушкавічах у раўку ляжала штось жалезнае і круглае: дзеці на невядомы прадмет скакалі з мастка. Хтосьці з дарослых усё ж агледзеў, што гэта бомба. Прыехалі два грузавікі з вайскоўцамі, у адным быў пясок. Бомбу акуратна пагрузілі і павезлі. Праз паўгадзіны прагучаў такі выбух, што аж скаланулася наваколле (Паводле Ларысы Лявончык).
Сіроты
Не ведаю, ці падлічыў хто колькасць сірот на нашай зямлі пасля Вялікай Айчыннай. Мноства беларусаў палегла пад Кёнігсбергам у свой асноўны прызыў 1944 года. У каго былі сваякі, тыя бралі дзяцей да сябе і гадавалі як сваіх. У сям’і Карпа Локця ў Малых Янушкавічах гадавалася двое сіротаў: пляменніца і чужы хлопчык. Хлопчык быў сынам Аляксандра Бабкевіча, чыю цяжарную жонку забілі ў блакаду. Іх паранены ў руку хлопчык прывязаўся да аднагодка і прыйшоў у дом Карпа Локця. Там і застаўся.
«Наш сусед-партызан папрасіў маму: «Калі мяне на фронт пагоняць, то паглядзі маё дзіця». Алік жыў з намі да канца вайны. Вярнуўшыся, Аляксандр сказаў маме: «Я цябе ніколі не забуду» (Леаніда Тарлецкая).
Круглых сіротаў дзяржава адпраўляла ў дзіцячыя дамы. Выхаванкі Мінскага дзіцячага дома № 7 Вольга Далгачова (Гумен) і Надзея Іюльская (прозвішча, як вы разумееце, прыдуманае. — прым.) сцвярджаюць, што ім зайздросцілі дзеці з сем’яў: дзетдомаўкі насілі прыгожанькія кітайскія паліто і чаравічкі з лендлізу, пра іх клапаціліся шэфы з прадпрыемстваў.
У Плешчаніцах адкрыліся два дзіцячыя дамы: адзін для дзяцей франтавікоў, другі — для дзяцей калабарантаў. У адзін калектыў іх не зводзілі. І меню, як вы разумееце, было не аднолькавае.
Выхавальнікі дзіцячага дома ў Крывічах. Крайняя справа — удзельніца партызанскага руху Н.Сталярова. 1949 год.
Ля Крывічоў у былым памешчыцкім маёнтку працаваў дзіцячы дом для юных «остарбайтараў». Выхаванцы там знаходзіліся, пакуль шукалі іх сваякоў, якія маглі б забраць бязбацькавічаў. Кантынгент быў яшчэ той: хлопцы бегалі ў суседнюю вёску па самагонку, дзяўчаты пагульвалі. Сваю аднагодку-выхавацельку слухаліся і паважалі: яна перажыла акупацыю і ў іх вачах была гераіняй.
Жыхар Лагойска Анатоль Макарэвіч застаўся круглым сіратою. Перш спынілася сэрца ў бабулі, калі партызаны выводзілі з хлява ўжо другую карову, потым ад ранаў і туберкулёзу памёр бацька. Затым хлопец пахаваў матулю і трох брацікаў-сястрычак. Двое выжыўшых трапілі ў дзіцячы дом. А Толік туды не захацеў — і ў 13 гадоў гаспадарыў у доме адзін. Прамакаткай затыкаў дзіравы чаравік і гэтак ішоў у школу.
У гарнізоне з ворагамі даводзілася жыць побач. Кожны дзень бачыць іх зверствы, выконваць іх загады. Так што лагойскія жыхары нацярпеліся ад усіх: і ад акупантаў, і ад паліцэйскіх, і ад партызанаў. Пра паліцаяў гавораць, што былі найгоршымі, і што нават немцы ў параўнанні з імі «нармальныя людзі».
«З 18.00 аб’яўлялася каменданцкая гадзіна. На вуліцы ні душы, адно паліцаі дзяжураць. Паслала нас мама ў студню па ваду, трэба было купаць браціка. Старэйшая сястра набірала, а мне даручылі пільнаваць. А тут яны, двое, са зброяй. Як закрычаць дзікім голасам — «Пароль!» — і наставілі на сястру аўтамат. Я ўсікалася ад страху, пабегла да мамы, трасуся і паўтараю, як заведзеная: «Пароль! Пароль!» Мама ўсё зразумела і кінулася на двор. Яна на каленях прасіла паліцаяў нам дараваць» (Валянціна Гарачка).
Саўдзенеўская Юля Жук асірацела ў 1943-м. Бацькі яна ўвогуле не ведала, маці знікла ў Мінску, выконваючы падпольнае заданне. Выратаванне Юлі падобна на цуд. Гарэла вёска, запаленая паліцаямі. Адны жыхары разбегліся, другія хаваліся ў рэчцы пад карчамі. Многія тады пагінулі… Глядзіць Адам Рабчун — па Сліжанцы, уніз па цячэнні тупае малая годзікаў чатырох. Адам, яшчэ не ведаючы, чыё дзіця, прынёс яе на руках дадому і гаворыць: «Во, Аміля, будзе і ў нас дачка».
У Адама не было сваіх дзяцей, дык Бог яму прыслаў гатовае. Сам з фронту не вярнуўся, а дзяўчынка вырасла (Паводле Тамары Давідовіч, вёска Сліжына).
Неакрэплая дзіцячая псіхіка траўмавалася на ўсё астатняе жыццё ад пакутаў і смерці блізкіх, ад штодзённай небяспекі, бесперапыннага стрэсу. Доктарка Ганна Дораш прызналася, што яе доўга праследаваў панічны страх перад самалётамі — хацелася не тое што схавацца, а закапацца ў якуюсьці мышыную нару.
Здараліся страсенні, якія цяжка перанесці нават сталаму. На вачах у Валі Сакалоўскай (Акаловіч) у жніўні 1941-га паліцай разбіў вінтоўкай чэрап хлопчыку-яўрэю, а яго маці зарэзала сябе сярпом.
Такія прыклады можна доўжыць бясконца. Перажытае адклалася ў падсвядомасці і замацавалася як праграма, назва якой — страх перад вайной. Адна плешчаніцкая пенсіянерка сказала: «Я гатова есці чорны хлеб і піць ваду, каб толькі не было вайны».
Козачка Белачка
Каб унесці трошкі пазітыву ў гэтую цяжкую для псіхікі тэму, пазнаёмлю чытачоў з допісам Алы Бароўскай, якая прымала ўдзел у конкурсе твораў пра жывёл.
«Сям’я Бароўскіх сыходзіла ў партызанскі атрад, пакінуўшы маёй маме козачку і куру з куранятамі. Маме, партызанскай сувязной-разведчыцы, было не да казы і курэй. Курыцу яна даручыла бабулі, а козачку — мне». Дзяўчынка палюбіла прыгажуньку-козачку з маленькімі завушнічкамі і разумнымі зелянцова-шэрымі вачамі. Гаспадынька пасла, карміла сваю гадаванку, а потым і раздаіла на паўлітра смачнага малачка. Белачка не адставала ні на крок і ахвотна ўдзельнічала ў дзіцячых гульнях.
«Праз пару дзён мы павінны былі з козачкай сустракаць маю маці. Яна пераводзіла ў партызанскі атрад беларускага пісьменніка Рыгора Мурашку.
— Глядзі ўважліва на галоўную вуліцу, — сказала мне маці, — і калі ўбачыш нямецкую машыну, бяры козачку і бяжыце насустрач. Я паўдня праседзела ля школы, уважліва гледзячы на вуліцу. Падыходжу да цэнтра вёскі, дзе спынілася машына, і тут бачу, што насустрач ідзе мая маці з нейкім мужчынам. Гэта і быў той самы Мурашка. На шчасце, маці хутка ацаніла абстаноўку. Падышла да паліцая, які не зводзіў з яе вачэй, і сказала:
— Знаёмцеся! Пан інспектар прыехаў правяраць нашу школу».
Дзяўчынка тым часам старалася адцягнуць увагу немцаў, што сядзелі ў машыне.
«А ну, Белачка, пакажы, якая ты ў мяне артыстка!» — скамандавала я і падняла руку ўгару, раскрыўшы далонь. Белачка ўсё зразумела і пачала хуценька круціцца пад маёй рукой, стаўшы на заднія ножкі і стараючыся галоўкай папасці ў далоньку. Немцы рагаталі… «Разумніца!» — сказала я козачцы і пацалавала яе ў цёплы носік».
Скачивайте и устанавливайте мессенджер Telegram на свой смартфон или компьютер, подписывайтесь (кнопка «Присоединиться») на канал «Хартия-97».