text: Türk hökmdarları bu şəkildə gürcülərə qarşı kompaniyalar apararkən, Avropa dövlətləri gürcülərlə sıx əlaqədə idilər. Bu münasibətlər XIII əsrin əvvəlindən Osmanlılar İstanbulu fəth edənə qədər möhkəm şəkildə davam etdi. 1461-ci ildə Papa elçisi Ludovikonun müşayiəti ilə Gürcüstan və Trabzon elçiləri, XI Luisin tacqoyma mərasimində iştirak etmişdilər. Qərb xristian dövlətləri bu hərəkətləri ilə Şərq xristianlarını maddi və mənəvi cəhətdən qorumağa çalışırdılar. Bununla belə, XV əsrin sonlarında gürcü monarxiyası üçün həyəcanlı bir dövr başlamışdı. Çünki Osmanlı türkləri İstanbulu fəth etdilər. Bu səbəbdən Gürcüstanın Qərbi Avropa ilə əlaqələri kəsildi. Osmanlılar Baqrationlarla müttəfiq olan Trabzon xanədanlığına da son qoyub, Gürcüstan sərhədinə yaxınlaşmışdılar. Digər tərəfdən isə türkmənlərin axınları Gürcüstanı şiddətli formada təhdid edirdi. Gürcülərin zaman-zaman qarşılaşdıqları bu təhlükələr Ağqoyunlu türkmənləri dövründə Uzun Həsənin Gürcüstana ikinci ekspedisiyası ilə həyata keçmişdi. Bu səfərin səbəbi 1463-cü ildə gürcülərin arasında baş verən fikir ayrılığı idi. Çünki kral VIII Giorgi, cənubda Kartlis-Kelidən şimalda Taşiskariyə qədər uzanan ərazilərə hakim idi. O, Atabəylərdən Ağboğanın əmisi oğlu II Kvarkvaredən (1451-1466) vergi istədi. Nəticədə onlar arasında münaqişə yarandl. 1461-ci ildə Fateh Sultan Mehmed Trabzonu fəth etdikdən sonra o, bu Atabəyə məktub göndərərək torpağına toxunmayacağını bildirir. Osmanlıların Trabzonda məskunlaşması Gürcüstana da öz təsirini göstərdi. Kutaisidə yaşamış İmereti bəyi Baqrat, Svanlar (Suan) eristavı Gelovan, Güril eristavi Vardanoğlu Kaxaber, Meqrel və Odiş hakimi Dadyan Libarit və Şirvan hökmdarı Şirvanşah birləşərək, Tiflis/Gürcüstan kralı VIII Georgini 1462-ci ildə Kutaisinin cənubundakı Çihori kəndi yaxınlığında məğlub etdilər və bu yolla müstəqil olub,  Tiflisin tabeliyindən çıxdılar. Bu qələbədən sonra Baqrat Kutaisidə tac geydi və İmeret Krallığını qurdu. Giorgi, bu itkilərdən sonra Atabəy II Kvarkvareni vergi üçün sıxışdırdıqda o da İmerətə qaçdı və Uzun Həsənin yanına elçi göndərərək ondan kömək istədi. Bu köməyin müqabilində isə ona sadiq qalacağına söz verdi. Bu ərəfədə gürcü əsgərləri Atabəy yurdunu ələ keçirmiş, vergi yığmağa başlamışdı. Nəticədə 1463-cü ildə Uzun Həsən ordu komandirlərindən olan Giləkli oymağından Dərviş bəy ilə Timur bəyin rəhbərliyində ordu göndərdi. Çox keçmədən onlar Axıskanı tutdu və Atabəy Kvarkvare burada müstəqil şəkildə hökmranlıq etməyə başladı və Diyarbəkirə tabe oldu. Ağqoyunlu bəyləri həmçinin Baqrationların Somxeti və Kartli (Tiflis) vilayətlərinə basqın və talanlar edərək geri qayıtdı. Lakin gürcülərin Ağqoyunlu hökmdarına qarşı olan bu itaəti uzun çəkmədi. Çox keçmədən gürcülərin itaətsizliyi Uzun Həsənin 3-cü Gürcüstan səfərinə çıxmasına səbəb oldu. Əslində o, 1466-cı ilin yazında Gürcüstan ərazisinə daxil olmuş, Çamaxar adlı möhkəm bir qalanı mühasirəyə alıb, fəth etmişdi. Eyni zamanda öz əsgərlərinə ətrafı dağıtmağı tapşıran türkmən hökmdarı bu səfərdə xeyli qənimət ələ keçirdi. Həsən bəyin Gürcüstan səfərinin məqsədlərindən biri Axıska qalasını ələ keçirmək idi. Lakin onun doğma şəhərindəki qarışıqlıq buna mane oldu. Bu səbəbdən gürcülərə əsir düşmüş müsəlmanları xilas edərək çoxlu qənimətlərlə Ərzuruma qayıtdı. Ağqoyunlu türkmənlərinin bu üçüncü səfərində II Atabəy Kvarkvare 1466-cı ilin yanvarında öldü və onun yerinə on iki yaşlı oğlu Bahadur bəy (1466-1475) keçdi.