Ontvoering - John van den Heuvel, Bert Huisjes

ONTVOERING!
John van den Heuvel & Bert Huisjes

**Ontvoering!**

_De geruchtmakende kidnap van
topindustrieel G.J. Heijn en
10 andere ontvoeringen_

Uitgeverij Carrera, Amsterdam 2015
Oorspronkelijk uitgegeven door: House of Knowledge in samenwerking met Uitgeversmaatschappij De Telegraaf B.V., 2010

© John van den Heuvel en Bert Huisjes, 2015

© Uitgeverij Carrera, Amsterdam 2015

© Omslagfoto: Bron: ANP

Omslagontwerp: Baqup

Typografie: Perfect Service

ISBN 978 90 488 2691 9

ISBN 978 90 488 2864 7 (e-book)

NUR 339

www.uitgeverijcarrera.nl
www.overamstel.com

Carrera is een imprint van Overamstel uitgevers bv

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

De eenzame commando

In rook opgegaan

Bijna ontsnapt

Wat willen de ontvoerders?

Naar het buitenland

Geld en diamanten

Geduld raakt op

Nacht bij Okura

De buit is onderweg

Hoop op nieuw contact

Tafel vol glimmers

Het eindspel

Ik sta erop

Schuld en boete

Heb je spijt?

MINIDOSSIERS: 26 De Caransa-case 54 De miljoenen van Toos 81 De Heinekenontvoering 110 De suikerpot is een wit konijntje 131 Waar is Bingo Betty? 150 Mysterie rond Hansje 164 De wanhopige botanicus 183 Het meisje van de kaasboerderij 201 Bridge met doorgestoken kaart 218 Een afgeknipte teen
Hoofdstuk 1

De eenzame commando

**Dit was een militaire operatie. Gehurkt op één knie, wachtte hij hier nu achter een forse stapel openhaardhout. Dit was de juiste plek. Onder zijn chocoladebruine jas voelde hij de contouren van zijn Flobertgeweer, dat in de zelfgemaakte holster bungelde.**

Vanuit zijn positie achter de garage zag hij nog een glimp van de Duin en Daalseweg. Als een vroege wandelaar had hij dit laatste stukje van Bloemendaal afgelegd. Af en toe schoof hij zijn zwarte brilmontuur met de niet geslepen brillenglazen omhoog, en voelde aan zijn roodbruine kleefsnor. Zijn blauwe alpinopet droeg hij als een baret.

Tussen de garage en stenen muur van de achterliggende school, zat hij daar. Hij was niet langer het gezinshoofd Ferdi Elsas, hij was een militair. Rustig ademhalend, geduldig wachtend. Geen emoties. Hij was de jager. Af en toe trok een lichte kramp door zijn benen, dan plaatste hij zijn andere knie op de grond. Het was nu half acht, het zou niet langer dan anderhalf uur duren, zo wist hij uit ervaring.

Zijn horloge wees de tijd aan. Het werd acht uur, kwart over acht, half negen. Enkele auto's passeerden de fraaie villa, waarna het geluid weer wegstierf. Half negen, al zijn vezels spanden zich. In de garage sloeg de motor van de Audi 200 aan. Direct daarop werden de garagedeuren geopend. Voorzichtig keek hij om het openhaardhout heen. Hij knoopte zijn jas open en trok zijn Flobertgeweer met de afgezaagde loop uit de holster.

De Audi verliet de garage, achter het portierraam zag hij een glimp van zijn prooi, de man met de moderne, bruine bril. Geen paniek nu! Hij wist precies wat er nu ging gebeuren. De auto stopte op het knerpende grind. Het bestuurdersportier ging rustig open en dure glimmende schoenen verschenen. De zakenman droeg een grijsbruin tweed colbert, zag hij, en een lichtgekleurd overhemd met stropdas. Hij trok zich terug, en luisterde hoe de voetstappen zich naar de deuren begaven en deze dichtduwden. Nu!

**...Hij zag hoe de houding van de bestuurder veranderde, alsof zijn prooi even in elkaar zakte...**

Toen Gerrit Jan Heijn, samen met zijn broer Albert medeeigenaar van de Albert Heijnwinkelketen, weer instapte kwam de commando in beweging. 'Ik rende naar het rechterportier van de Audi, opende dat en ging naast G.J. zitten,' zal Elsas later verklaren. 'Ik hield het wapen voor mij in de richting van het dashboard.' Hij zag hoe de houding van de bestuurder veranderde, alsof zijn prooi even in elkaar zakte. Hij keek vragend naar zijn ongewenste passagier. 'U moet gewoon rustig rijden,' zei Elsas. In de stille straat gebaarde hij nu met zijn Flobertgeweer dat Heijn rechtsaf de uitrit af moest. De supermarkttycoon zette zijn voet op het gas en schakelde.

Om de school heen, linksaf een blok om de villa, en weer de Hoge Duin en Daalseweg op. In de auto werd nauwelijks gesproken. 'Ik vind het heel vervelend wat er nu gebeurt,' zei Heijn. 'Moet dit?' 'Ik vind het zelf ook vervelend,' was het enige dat Elsas antwoordde.

Op een paar honderd meter van de villa, verbrak de commando de stilte. Hij gebaarde naar een grijze tweedeurs Fiat Uno die langs de stoep stond geparkeerd. 'Hier moeten we eruit.' Heijn stapte uit, draaide zijn auto op slot. Half onder zijn bruine jas stak Elsas het geweer dreigend zijn kant op. 'Sleutels', gebaarde Elsas. Heijn overhandigde de bos.

Terwijl Elsas zijn ogen op de zakenman gericht hield, liep hij naar het rechterportier van de Fiat en gebaarde: 'Naar binnen'. Voor de auto langs liep hij nu naar het andere portier. Hij opende het, schoof de stoel naar voren en nam plaats op de achterbank. 'Steekt u de armen naar achteren.'

De gastank was barstensvol, die had hij in alle vroegte afgetankt, nog voor zonsopgang. De benzinetank was voor de helft gevuld. Het was ruim voldoende brandstof voor de rit van vandaag. Niets aan het toeval overlaten, zoals het een militaire operatie betaamt, had hij zichzelf steeds weer voorgehouden. Alles moest kloppen. Als een schaakgrootmeester had hij de zetten vooruit bepaald. Elk moment van de operatie was doordacht. Opties waren overwogen, de alternatieven bekeken. Nu kwam het aan op de uitvoering. Mocht het toch fout gaan dan zou hij het Flobertgeweer onder zijn kin zetten en de trekker overhalen. Die optie van schaakmat was de laatste. Dan was alles mislukt en zou hij eervol sterven als een krijger. Hij wist, deze operatie mocht niet mislukken.

Maanden van voorbereiding waren eraan voorafgegaan. Het was nu de nazomer, 9 september 1987. Zijn geweer had hij al een jaar eerder gekocht. Hij was daarvoor eerst in januari met zijn witte Honda Civic naar Antwerpen gereden. Tot overmaat van ramp had hij nog autopech gekregen ook. Zijn vrouw had zijn overspannen telefoontje verbaasd aangehoord: wat moest hij in België? Was hij daar soms voor een vuurwapen? Hij wist dat wantrouwen met een smoes te pareren. Was er toen al een operatie? Hij wilde gewoon een vuurwapen, dat gevoel overheerste. Nabij het station was hij een wapenhandel binnengegaan, en had gevraagd naar een revolver of een pistool. Maar die hadden geen handvuurwapens, alleen geweren. Hij keerde zonder wapen terug.

Die zomer was hij opnieuw gegaan. Ditmaal niet naar het grote Antwerpen, maar naar een klein plaatsje, Zundert. Hij had er gewoon een passant naar een wapenhandel gevraagd, en werd naar een sportzaak verwezen. Daar had de bediende nog gevraagd waarvoor hij zoiets nodig had. 'Ik wil een geweer kopen voor zelfverdediging,' antwoordde hij. De man legde op de balie een shotgun en twee of drie karabijnen. Het shotgun viel af. Dit geweer had weliswaar een grote 'stopkracht', maar het schoot ook afgrijselijk grote gaten in mensen, vertelde de bediende. Dan maar iets lichters, oordeelde Elsas, maar wél met een patroonhouder voor meer schoten.

Tevreden had hij het volgende wapen in de hand genomen. Het had het uiterlijk van een grote windbuks, maar vuurde wel .22 millimeter kogels, en had een lengte van een kleine meter. Uiteindelijk te lang, vond hij, maar dat was aan te passen. Het kon handelbaarder.

Eenmaal terug in zijn doorzonwoning in Landsmeer, voerde hij de modificaties uit. Hij had het wapen flink ingekort. Met een beugelzaagje zaagde hij de loop eraf. En de grote houten kolf onderging hetzelfde lot. Dat onderdeel had hij op een onbewaakt moment in de open haard verbrand. De loop verdween met een grote zwaai in een meertje in recreatiegebied 't Twiske.

De bediende had op de balie ook een doosje neergezet. Honderd patronen. 'Dat is standaard meneer,' zei de bediende. 'We verkopen ze niet in kleinere verpakking.' Uiteindelijk had het hem 850 gulden gekost. Geld dat hij als bijstandstrekker met verschillende cheques had opgenomen bij verschillende banken. Betalen met een cheque in een wapenhandel was natuurlijk geen optie. Alles moest verdekt plaatsvinden, zijn vrouw en zijn drie kinderen mochten niks merken. Voor hen was hij de huisman, die kookte en de was deed. Dat lot was hem aangedaan door anderen. Hij beefde daarover van woede, nog steeds. Toen hij er zeker van was dat niemand thuis was, nam hij het wapen mee naar zolder. Daar vuurde hij het ingekorte geweer af, op een blok openhaardhout. Ook dat verdween in de haard. Om de buren niet te alarmeren had hij zelf een geluiddemper gemaakt, van een plastic flesje voor afwasmiddel, dat strak om de loop paste. De bodem sneed hij eruit, en het binnenste vulde hij op met schuimplastic. Het effect was precies zoals hij had gedacht. 'Het schot klonk alsof je niet al te hard in je handen klapt.'

Op een zolderkamer koesterde hij zijn instrument, het lag veilig weggestopt in een zelfgemaakt kastje, achter de schuifdeuren. Van een versleten spanband van de boot van zijn zoon had hij in zijn werkkamer een holster gemaakt, waarin het wapen onzichtbaar langs zijn lichaam kon hangen. Beide bleven in de kast liggen tot deze ochtend.

**...Om de buren niet te alarmeren had hij zelf een geluiddemper gemaakt van een plastic flesje...**

Hij was vroeg opgestaan, om half zes. Voorzichtig was hij het huis uit geslopen, zodat geen van de kinderen wakker zou worden. Niemand zou staan te kijken als hij er 's ochtends niet was. Hij ging wel vaker in alle vroegte wandelen. Urenlang kon hij dan wegblijven en door de polder zwerven. Zo kwam hij tot rust, hield hij zijn vrouw Els voor, die toch de gehele ochtend in haar atelier zou werken aan haar kunst.

In de Fiat Uno stak Heijn nu de handen naar achteren, langs zijn stoelleuning. Hij had net voldoende ruimte. Elsas had het tijdens zijn voorbereiding zelf al eens geprobeerd: het kon. Een ketting van een meter lag al klaar, samen met twee hangslotjes die hij eerder had gekocht. Ook daarmee mocht niets misgaan. Eén sleuteltje hing aan een veter om zijn nek, de ander zat aan zijn sleutelbos.

Heijn klaagde. 'Ik zit niet comfortabel.' Het was niet anders. Hij sloeg de ketting om Heijns polsen, en klikte de ketting met de slotjes vast aan een stang onder de stoel. In een snelle beweging boog hij zich achter de zakenman langs en trok het passagiersportier nu helemaal dicht. Elsas klom van de achterbank en nam plaats op de bestuurdersstoel.

De duplicaatsleutel ging om en de motor sloeg aan. Als zijn zwager Leo Hupkes dit zou weten, dat dit gebeurde met zijn nieuwe Fiat Uno! Hij had het slim aangepakt. Twee weken eerder had hij het besluit genomen dat juist deze auto in zijn plan paste, omdat hij zo makkelijk te stelen was. Bovendien was de auto nieuw, dus betrouwbaar. De eigen auto gebruiken was onmogelijk, en nogmaals autopech kon hij tijdens deze operatie niet gebruiken.

Het was eenvoudig geweest, maar geniaal. Hij was bij zijn zwager in Driebergen op visite gegaan en ze hadden hem met de borrels flink geraakt. Hij kon niet meer terugrijden. En zo had hij zichzelf te logeren uitgenodigd. De volgende ochtend was zijn zwager naar zijn werk en had hij de laden doorzocht naar de reservesleutel van de Uno. Een bezoekje aan de Hakkenbar in Utrecht leverde een volmaakt duplicaat op. Vervolgens had hij de reservesleutel weer teruggelegd.

De operatie kreeg verder vorm. Hij had zelfs aan de kentekenplaten gedacht. Van een identieke Uno had hij het nummer opgeschreven, en enkele dagen geleden twee platen laten maken. Natuurlijk bij verschillende autozaken, een in Purmerend en een in Amsterdam, om argwaan bij de verkopers te voorkomen. Twee dagen geleden was hij de auto gaan halen. 's Avonds met de bus naar het station in Amsterdam, daarna met de trein naar Driebergen. Zijn zwager woonde in Odijk, vlakbij het station. Voor het huis was Elsas gewoon ingestapt en weggereden. Om half elf reed hij zijn straat in Landsmeer binnen en parkeerde de Uno in een donker gedeelte.

Later had hij in de garage in het schijnsel van een zaklamp de nieuwe kentekenplaten precies zo aangepast, dat hij ze op Leo's auto kon schroeven. Het gereedschap daarvoor had hij al klaar gelegd. Slechts even was er een lastig moment geweest.

'Ferdi, wat doe je daar toch?', had zijn vrouw Els geroepen. Hij riep terug: 'Ik kom zo!' Aan de achterzijde van zijn garage had hij snel de nieuwe platen bevestigd, waarna hij de auto om de bocht parkeerde.

Nu, tijdens zijn operatie viel het weer op dat hij een goede beslissing had genomen. Het was een fraaie auto: sunroof, vijf versnellingen, grijze stoffen bekleding en een binnenwaarts verstelbare linkerbuitenspiegel. En de geluidsinstallatie, met cassettebandjes, klonk als een klok. 'G.J. Heijn heeft zich nadien nog verbaasd dat uit de installatie zo'n mooi geluid kwam,' zal hij later verklaren. Eigenlijk jammer dat de auto al snel onder water moest verdwijnen. Maar dat stond vast, net als de precieze plek in 't IJ, zo had hij bepaald. Zo kon hij gewoon naar huis lopen, en zou de auto naderhand geen risico voor ontdekking vormen.

Zijn Flobertgeweer zat nu weer in de holster, de zakenman kon toch niks doen. Voor het wegrijden deed hij eerst de veiligheidsgordel bij Heijn om, en daarna klikte hij zijn eigen riem vast. 'Ik vind veiligheid namelijk heel belangrijk,' zei hij daar later over. Om tien voor negen reed hij weg van de Hoge Duin en Daalseweg, waar kinderen nu naar school gingen. Niemand merkte hen op.

Via dezelfde route als hij in alle vroegte naar Bloemendaal was gereden, reed hij nu weer naar Amsterdam, met een zwijgende Heijn naast zich. Het woord ontvoering had hij geen enkele keer gebruikt, maar dat zou nu wel duidelijk zijn. Pas op de ringweg A10 van Amsterdam sprak Heijn, terwijl ze het World Trade Center passeerden.

De route die Elsas had gekozen was niet erg efficiënt, zei de zakenman. 'Hier hadden we wel sneller naartoe kunnen rijden.' Elsas besloot niets te zeggen, want hij wist waar de route heen ging. 'Weet u wie ik ben?', vroeg Heijn nu. Elsas knikte. 'Ik weet het.' Hij had alles tot in detail uitgedacht. Bij Amersfoort sprak zijn gevangene weer. 'Gaat dit lang duren? Ik vind het vervelend om vast te zitten.' Elsas schudde zijn hoofd. 'Het duurt niet heel lang meer.' Na Amersfoort probeerde Heijn opnieuw contact te krijgen met zijn gewapende bestuurder. 'Als je me nu ergens afzet, kraait hier geen haan meer naar.'

De commando reageerde niet. Enkele kilometers verder herhaalde Heijn zijn verzoek. 'Laat me nu gaan, en dan laten we het verder gewoon rusten.' Hij hoorde de zakenman praten. Hij had er geen gevoel bij. Er was geen mogelijkheid om op de voorstellen in te gaan, dus zweeg hij.

Vliegveld Deelen bij Arnhem was het voorlopige reisdoel. Daar zou hij Heijn bevrijden van zijn kettingen. Op de achterbank had hij die ochtend al de spullen klaargelegd voor hun samenzijn. Een cassetterecorder, klaargemaakte boterhammen, enkele Marsrepen en een paar pakken sinaasappelsap. De plastic bekers was hij niet vergeten, net zomin als de thermosfles met ijsblokjes die hij keurig had weggestouwd zodat deze niet bij een onverwachte manoeuvre zou breken.

Mocht het gaan regenen dan had hij voor de zakenman een regenjas meegenomen, die hij om de schouders kon trekken. De militaire operatie was begonnen, ze hadden nu samen eerst een lange dag voor de boeg. Achterin de auto, buiten het zicht van Heijn lagen de andere voorwerpen, die hij bij de voorbereiding noodzakelijk had geacht. Het was nergens voor nodig dat de zakenman deze spullen zag, of er zelfs maar van wist.
Hoofdstuk 2

In rook opgegaan

**De vergaderruimte stond voor dit moment van de dag al vroeg blauw van de rook. De tweede etage van het politiebureau in Haarlem was per direct gevorderd. Recherchecoördinator Willem Schouwenburg keek de kring rond, en zag enkele bekende maar vooral veel onbekende gezichten.**

In twee rijen keken zo'n veertig rechercheurs hem nieuwsgierig aan. Half negen, donderdagochtend 10 september. De 42-jarige politieman wachtte nog even en heette toen zijn mannen welkom. Allemaal hadden ze de avond ervoor de opdracht gekregen zich te melden in Haarlem voor een zeer grootschalig onderzoek. Het was een bont gezelschap. Een rechercheur als Louk Klück was met zijn collega Huub opgetrommeld bij de recherche van de Rijkspolitie Dienst Luchtvaart. Hij zou later nog een belangrijke rol opeisen. Anderen waren afkomstig van de gemeentepolitie Bloemendaal, Zaandam of Haarlem, of van de rijkspolitie in Amsterdam en Alkmaar. Zelf had Schouwenburg de avond ervoor op zijn werkkamer op het districtsbureau van de rijkspolitie aan de Amsterdamse Sarphatistraat een onverwacht telefoontje gekregen. Hij moest alle werk neerleggen in verband met een vermissing, mogelijk zelfs een ontvoering. Zijn oude kantoor zou hij negen maanden lang niet terugzien. Hogerhand liet de keus op hem vallen omdat hij eerder datzelfde jaar als coördinator een ander ontvoeringsonderzoek had gedraaid. Dat had zich in alle stilte voltrokken, maar was succesvol afgerond.

**...Schouwenburg moest alle werk neerleggen in verband met een vermissing, mogelijk zelfs een ontvoering...**

Toen was het 10-jarige meisje Valérie Albada Jelgersma, een dochter van een industrieel, verdwenen maar na elf dagen weer ongedeerd met haar ouders herenigd. Schouwenburg zag tussen de rechercheurs enkele collega's die ook aan dat onderzoek hadden meegewerkt. Hij knikte ze toe. Die ochtend had hij met de rechercheleiding op hoofdpunten al overleg gehad met een andere veteraan, Kees Sietsma. Deze Amsterdamse commissaris gold inmiddels als ontvoeringsexpert. Hij had niet alleen het onderzoek naar de kidnap van Valérie Albada Jelgersma geleid, maar ook naar de ontvoering in 1983 van biermagnaat Alfred Heineken en zijn chauffeur Ab Doderer. In beide gevallen waren de slachtoffers vrijgekomen na betaling van miljoenen aan losgeld.

Op hoofdpunten had Sietsma, die sinds de middag ervoor in touw was, de situatie aan Schouwenburg uitgelegd. Sietsma had op verzoek van korpschef Brinkman net als voorgaande keren direct een organisatie opgezet. Schouwenburg zou samen met Ron Louwerse het team van rechercheurs aanvoeren.

Daarnaast had Sietsma een operationeel commandocentrum en een beleidscentrum laten inrichten op het hoofdbureau in Haarlem, waar onder andere de officier van justitie Onno van Veen deel van uitmaakte, net zoals de korpschef van Bloemendaal, Brinkman.

Verder had hij besloten tot het opzetten van een crisiscentrum, aanvankelijk op een geheime locatie. Een aangewezen flat liep al snel in de kijker, waarna een verhuizing volgde naar de consistorie van de Gereformeerde kerk. In het crisiscentrum zouden onder andere mede-eigenaar Albert Heijn, het hoofd van de beveiliging Daan Rouw en een ingevlogen Britse specialist plaatsnemen. Sietsma en officier van justitie Van Veen waren de verbindende schakel en moesten eventuele onderhandelingen voeren, áls sprake was van een ontvoering.

In feite zou de aanvankelijk als 'adviseur' aangetrokken Sietsma het onderzoek in de gehele breedte leiden en de strategie bepalen.

Terwijl de rechercheurs onrustig op hun stoelen schoven, begon Schouwenburg met zijn eerste briefing. Hij schetste de rechercheurs dat er sprake was van vermissing. Voor wie nog niet was bijgepraat: sinds gisterochtend was de zakenman Gerrit Jan Heijn spoorloos. Het ging hier om een captain of industry, samen met Albert Heijn mede-eigenaar van een internationaal supermarktconcern. Een misdrijf kon niet worden uitgesloten, zei hij.

Dat vermoeden werd nog gesterkt, vervolgde hij, nadat gistermiddag Heijns afgesloten auto was teruggevonden. De groene Audi 200 stond geparkeerd op ongeveer een kilometer afstand van Heijns villa De Elshof in Bloemendaal. Schouwenburg streek lang zijn snor, terwijl zijn gehoor aan zijn lippen hing. 'Alle opties liggen nog open, maar we houden ernstig rekening met een ontvoering. Maar zolang er door mogelijke ontvoerders geen contact is opgenomen, weten we niets zeker.' Daarop nam hij de te nemen stappen met zijn rechercheurs door. Elk uur was nu kostbaar. De dag ervoor was de vermissing van Heijn niet lang onopgemerkt gebleven. De geboeide Heijn reed vermoedelijk nog op de ringweg van Amsterdam, toen tandarts Michelle Marchant een tikje geërgerd op de klok keek. De stoel in haar praktijkruimte was leeg, terwijl in de agenda een controle stond van Gerrit Jan Heijn. Haar cliënt was altijd stipt op tijd, en het was nu al negen uur geweest. Heijn had de afspraak persoonlijk gemaakt. 'Bel de secretaresse maar even,' zei ze tegen haar assistente. 'Misschien is hij het vergeten.' In het hoofdkantoor van Ahold in Zaandam nam Elly Rol het gesprek aan. Ze hoorde het relaas aan. Haar baas was de afspraak zeker niet vergeten, zei zij, ze had hem er gisteren nog aan herinnerd.

Toen Elly Rol de hoorn weer had neergelegd, draaide ze direct het nummer van de autotelefoon van Heijn. Die stond uit. Vreemd, oordeelde ze. De afspraak was dat haar baas altijd direct de telefoon aanzette als hij in de auto zat. Een onbestemd gevoel bekroop haar. Stond hij met pech? Direct belde ze de beveiligingsafdeling van Ahold, waar de heer Sijs de telefoon opnam en haar aanhoorde.

Daarna belde ze de chauffeur Leendert Buhrs om te zeggen dat de directeur niet op een afspraak was verschenen, en wat nog vreemder was, dat zij geen contact met hem kon krijgen. Elly Rol had een verzoek: of hij samen met Sijs de route wilde narijden.

Even na tien uur in de ochtend waren beiden zo al het grindpad opgereden van de villa in Bloemendaal. 'Ik parkeerde de auto op het parkeerterrein voor de voordeur van de woning. Hierna hebben we tweemaal aangebeld,' zou de chauffeur later verklaren. Ook aanbellen bij de keukendeur gaf geen reactie.

**...De stoel waarop Heijn had zitten lezen stond schuin naar achteren weggeschoven...**

Beveiligingsman Sijs vouwde de handen voor zijn ogen, en tuurde door het keukenraam naar binnen. Daar lag een opengeslagen Telegraaf van die ochtend op tafel. Op het aanrecht zag hij een bordje en een afgewassen jampotje. Bij het smeren van een boterham was de botervloot op het aanrecht blijven staan. De stoel waarop Heijn had zitten lezen stond schuin naar achteren weggeschoven. Ook een kijkje door het raam van de werkkamer van Heijn bood een verlaten aanblik. 'Zijn koffer is weg,' riep Sijs naar de chauffeur. Daarop liepen ze samen naar de garagedeuren, die keurig gesloten waren. Sijs klom op de scharnieren van de deur om door het bovenraam te kijken. 'De auto is ook weg,' mompelde hij. Bij de woning van de tuinman gaf niemand gehoor. Bij vertrek belde de chauffeur direct naar secretaresse Elly Rol. 'Hij is niet thuis,' rapporteerde hij. 'De auto is weg.'

Bij terugkomst op kantoor, even voor het middaguur, was de sfeer om te snijden. Elly Rol was blijven bellen naar haar baas, maar Heijn nam nog steeds niet op. Zij maakte zich nu echt zorgen. Ze belde met Peter van Dun uit de raad van bestuur, die vervolgens weer contact opnam met de andere topman, Albert Heijn, over de vermissing van zijn broer.

Beide broers hadden nog maar kort ervoor een training gehad van het Britse Control Risks, een bedrijf van experts op het gebied van afpersing en ontvoering. Daarbij was directiesecretaresse Rol ook geïnstrueerd hoe zij een verdachte situatie kon herkennen.

Toen Albert Heijn op de hoogte was gesteld, aarzelde hij geen moment. Dit was niets voor zijn broer. Hij stelde het protocol in werking, de politie werd gebeld.

Opnieuw reed Leendert Buhrs daarop naar Bloemendaal, ditmaal samen met Albert Heijn en een andere beveiligingsfunctionaris van Ahold. Onderweg hadden ze in Bloemendaal nog twee agenten opgehaald. Bij de villa werden ze al opgewacht door de tuinman Loek, die vanuit Zaandam was gealarmeerd. Hij opende voor hen de voordeur en schakelde het alarm uit. Binnen bleek de villa verlaten. De vrouw van Heijn, Hank, was een lang weekend weg met vriendinnen. De tuinman had die ochtend Heijn niet horen vertrekken, maar dat kwam ook omdat hij ziek op bed lag, zei hij. Hij wist zeker dat het alarm aan had gestaan, want hij had het zelf uitgeschakeld.

De vaste chauffeur van Heijn, Cornelis de Dood, vertelde later dat hij daags ervoor de Audi 200 Turbo nog geheel had volgetankt. Daarbij had hij de dagteller op nul gezet, zoals gebruikelijk. Een defect aan de auto? Hij kon zich dat niet voorstellen. Al 21 jaar had De Dood met Heijn rondgereden. 'Ik ken G.J. Heijn als een man die zijn afspraken altijd precies nakomt.' En depressief zag hij hem ook nooit: 'Voor zover ik G.J. Heijn ken was hij altijd vrolijk en liep hij vaak te fluiten of te neuriën.'

Tijdens de briefing in de vergaderzaal, begon coördinator Willem Schouwenburg nu op rustige toon aan de verzamelde rechercheurs te vertellen wat de situatie was. De meesten hoorden hier nu de eerste details, zei hij, maar een aantal collega's van de gemeentepolitie was daags ervoor onmiddellijk op onderzoek uitgegaan. Naar aanleiding van hun onderzoek was besloten om een Uitgebreid Recherche Bijstandsteam in te richten, waar zij nu deel van uitmaakten.

Na de vermissing hadden agenten in uniform en een aantal rechercheurs van de korpsen Zaanstad en Bloemendaal alle denkbare routes van de villa naar de tandarts in Koog aan de Zaan nagereden en afgezocht, vertelde Schouwenburg. Ook was er langs de waterwegen gezocht naar sporen van een mogelijk te water geraakte auto.

Nog diezelfde middag was begonnen met het uitkammen van het duingebied rond Bloemendaal. Daarbij was onder meer een helikopter van de rijkspolitie ingevlogen, die in cirkels over het gebied was gevlogen. Tegelijk waren er speurhonden ingezet. Allemaal vergeefs. De rechercheurs luisterden aandachtig. 'En wanneer is de auto gevonden?', vroeg één van hen. Schouwenburg knikte. 'Daar kom ik nu aan toe.' Om een uur of vijf belde een van de buurtbewoners, dat voor haar woning al de gehele dag een groene Audi 200 stond geparkeerd. Toen ze 's ochtends haar kind naar school bracht stond hij er. Dat was om tien voor negen. Om vijf uur besloot ze de politie te bellen. 'De auto wordt nu uitgebreid onderzocht door de technische recherche.' Uit de kilometerstand kon worden afgeleid dat de auto sinds die ochtend slechts 1600 meter had gereden. Hij was volgetankt in Zaandam, Heijn was ermee naar huis gereden. Het verschil kwam daarop uit.

Onderzoeksleider Kees Sietsma liet deze donderdag evenmin tijd verloren gaan. Hij had de drie centra ingericht, overleg gevoerd met de topmensen bij justitie en politie. Hij schatte de situatie als uiterst ernstig in. Net als bij de ontvoering van Alfred Heineken begroette hij een Britse expert van Control Risks, waarmee hij in 1983 bij de Heinekenontvoering goede ervaringen had opgedaan. Hij had met de familie gesproken, waarbij echtgenote Hank Heijn verbijsterd reageerde. Een ontvoering? Ze had er met Gerrit Jan Heijn nog grapjes over gemaakt, toen hij de training had gekregen. Dit was toen op advies van het hoofd beveiliging van Ahold, Daan Rouw, maar ze hadden het beiden schromelijk overdreven en zelfs wat lachwekkend gevonden. Rouw nam nu plaats in het crisisteam bij Ahold.

Sietsma wist dat coördinator Willem Schouwenburg die ochtend al zijn rechercheurs het veld in zou sturen om buurtonderzoek te doen. Hij wilde alles weten, zo had hij de rechercheleider gezegd. Hij wilde weten of Heijn wellicht depressief was geweest? Onderhield hij een geheime relatie? Had hij persoonlijke vijanden? 'Ik wil het hele plaatje,' benadrukte hij. Hij wist bovendien meer dan de meeste rechercheurs. Bij de Criminele Inlichtingen Dienst (CID) in Amsterdam waren het afgelopen jaar verschillende meldingen binnengekomen dat er een nieuwe ontvoering dreigde. Opnieuw zou een captain of industry worden gegijzeld, rapporteerden serieus te nemen inlichtingenbronnen. Was dat moment nu dan gekomen? Sietsma wilde eerst alle andere mogelijkheden uitsluiten. Zolang zich geen ontvoerder had gemeld, was álles mogelijk. Toch was hij zeer alert geweest, toen hij namen hoorde van mogelijke daders bij die ontvoeringsplannen.

**...Hank Heijn werd er direct op gewezen dat de post door de politie diende te worden geopend...**

Frans Meijer één van de Heinekenontvoerders was ontsnapt, en werd genoemd als iemand met nieuwe ontvoeringsplannen. Ook viel de naam van de Italiaanse crimineel Frank Catberro, de ontvoerder van Toos van der Valk, echtgenote van de oprichter van de bekende hotelketen. Catberro was ook al ontsnapt en dus een potentieel groot risico, zo besefte Sietsma.

Sinds de ontvoering van vastgoedmagnaat Maup Caransa fantaseerden criminelen maar al te graag over deze manier van snel te verwerven rijkdom. En bij fantaseren was het niet gebleven, zo had hij ervaren. Als Heijn was ontvoerd, zouden de kidnappers snel contact leggen, verwachtte hij. Hij had daarom de middag van de verdwijning al een politiepost laten inrichten in de woning van de familie Heijn. Als de ontvoerders zouden bellen, was dit een uiterst belangrijk eerste contact. De telefoon diende 24 uur per dag bemand te worden door een politieman, die precies wist hoe hij op vragen en verzoeken moest ingaan. Er was een bandrecorder om alle eventuele gesprekken vast te leggen. Eenzelfde post liet hij ook inrichten bij Ahold, waar ook telefoon kon binnenkomen. Verder had hij echtgenote Hank Heijn er direct op gewezen dat post te allen tijde door de politie diende te worden geopend. Bij de vindplaats van de auto wilde hij eveneens een observatiepost, waarbij alle kentekens van passerende auto's moesten worden nagetrokken.

Toen in het politiebureau van Haarlem het team was gebrieft, verdeelde Schouwenburg de opdrachten. De recherche vertrok in groepen. Schouwenburg wilde een overzicht van alle leegstaande villa's. Hij wilde dat alle buren werden geïnterviewd. Hij wilde namen van elke omwonenden. Waren er verdachte mensen geweest in de omgeving van de villa? Waren er vreemde auto's gezien?

De rest van de week stapelde de informatie zich op. Elke ochtend om half negen overlegde Schouwenburg met het beleidsteam van Sietsma. Daarna verzamelde hij de rechercheurs weer om zich heen, om hun resultaten te bespreken. Kees Sietsma hongerde elke ochtend en avond weer naar harde informatie. De eerste dagen werden 600 personen benaderd, van wie er elf verklaarden een bestelbus te hebben gezien in de periode voorafgaand aan de vermissing. In diverse kleuren, dat wel. Met mappen werden de getuigen gevraagd merken en types aan te wijzen. Een man meldde een witte Volvo 240 te hebben gezien, met drie personen, die met hoge snelheid wegreed. 'De getuige dacht dat er in de Volvo werd gevochten, althans hij meent dat te hebben gezien,' rapporteerden de rechercheurs. Buurtbewoners hadden mannen zien zitten op bankjes, met uitzicht op Heijns woning, een mogelijk verdachte visser was gezien bij een nabij liggende vijver.

Wie waren zij? Mogelijk observeerden ze de villa. Mogelijk ook niet. Er waren signalementen van een rode of oranje Opel Kadett type c, een grijze Citroën Visa, een witte Mercedes met geblindeerde ramen die een week lang had gepost. Meermalen werd een bestelbusje van het type Fiat 238 genoemd, waarvan in de maanden erna alle exemplaren in Nederland werden opgespoord, tot op de sloperij toe.

**...Het leek alsof hij in rook was opgegaan...**

Maar Sietsma en Schouwenburg wilden méér. Zij lieten systematisch de ouders en leerlingen van twee nabijgelegen scholen bevragen. Een lagere school, de Bloemendaalse School Vereniging, grensde vrijwel aan het perceel van de villa. Heijn was immers vertrokken rond het moment dat ouders hun kinderen naar school brachten.

Ook werd een klassenonderzoek ingesteld bij een iets verder gelegen mavo, net als een week lang alle passanten werden ondervraagd in de omgeving van villa De Elshof. Iémand moest iets hebben gezien. Sietsma wilde verder alles weten van Heijns gedrag in de voorgaande periode. Hij liet Heijns agenda en papieren napluizen, liet alle vingerafdrukken op de auto vastleggen, alsook op de garage.

Op vrijdagavond lag er een berg aan informatie, maar iedereen tastte in het duister. Niemand had hem zien vertrekken. Heijn was nu twee nachten weg, het leek alsof hij in rook was opgegaan. De volgende dag bracht de postbode bij Heijns villa een witte enveloppe.
MINIDOSSIER:

De Caransa-case 1977

Wie bij oudere Amsterdamse rechercheurs de Caransaontvoering ter sprake brengt, stuit al snel op een muur van zwijgzaamheid. De speurneuzen in de hoofdstad praten niet graag over deze zwarte bladzijde in de geschiedenis van het korps. Liefst zes keer kreeg de politie het verhaal achter de ontvoering in de schoot geworpen.

Toch ontsprongen de kidnappers de dans. De Amsterdamse recherche geneert zich tot op de dag van vandaag voor de onderzoeken naar de daders. De jacht op de ontvoerders van de Amsterdammer Maup Caransa ontspoorde; eerst door incompetentie en daarna vanwege pure desinteresse. Zelfs het feit dat álle ontvoeringen daarna wél werden opgelost, heeft de open wond die de Caransa-kidnap naliet, nooit doen sluiten.

Hoewel vooral Italië, Duitsland en Amerika vanaf half jaren zeventig worden opgeschrikt door ontvoeringen van vermogende industriëlen, lijken Nederlandse criminelen in die periode vooral hun geld te willen verdienen met bankovervallen en de dan ontluikende handel in softdrugs en heroïne. Tot 28 oktober 1977. Op die gure herfstavond loopt de steenrijke ondernemer Maurits Caransa voorbij het statige Amstelhotel op het Professor Tulpplein naar zijn auto, een bordeauxrode Rolls Royce. De dan 61-jarige 'Maupie' is een bekende Amsterdammer, een selfmade miljonair die zijn fortuin vooral vergaarde met vastgoedhandel. Hij bezit hele straten in de hoofdstad, hotels en andere bedrijven, en bezoekt trouw iedere thuiswedstrijd van Ajax in het knusse stadion in Watergraafsmeer.

Caransa heeft, pikant genoeg, een grote liefde gemeen met een man die decennia later óók doelwit van kidnappers wordt. Net als deze multimiljonair Hans Melchers is Caransa een verwoed bridgeliefhebber. Al jaren speelt hij het spel iedere donderdagavond met een clubje kaartvrienden in de Continental Club aan de professor Tulpstraat nummer 3. Als Caransa om kwart over één de paar meters tussen het gebouw en zijn limousine aflegt, ziet hij plotseling vier donker geklede mannen op zich af komen. De zakenman krijgt het licht benauwd, maar besluit toch niet het Amstel hotel in te lopen. Een kostbare vergissing, want de vier pakken hem vast en proppen hem hardhandig in een rode auto. Een vrouwelijke getuige ziet de worsteling en kijkt toe hoe het voertuig met piepende banden wegscheurt. Ze grijpt de telefoon en belt de politie.

**Ook wil een onbekende in ruil voor het leven van Caransa het aftreden van koningin Juliana**

Het telefoontje leidt direct tot een groot alarm op de beroemde (en bij criminelen beruchte) kamer 119 van het Amsterdamse hoofdbureau van politie aan de Elandsgracht. De ruimte is het zenuwcentrum van de groep Ernstige Delicten, een verzameling rechercheurs die geldt als het neusje van de zalm binnen de politie. Het 'A-team' wordt geleid door de al even roemruchte, maar inmiddels overleden politiecommissaris Gerard Toorenaar. In zijn door Peter R. de Vries opgetekende memoires vertelt Toorenaar dat het telefoontje veel opschudding losmaakt, vooral omdat het voor het eerst is dat de Nederlandse politie wordt geconfronteerd met een heuse kidnap. De politie begint direct een groot onderzoek en vindt daarbij een schoen, het polstasje van Caransa en een onbekend bandenspoor. Het onderzoek wordt extra gecompliceerd, vanwege verschillende claimbrieven die bij de recherche binnenkomen. Zo eisen onbekenden de vrijlating van Knut Folkerts, een Duitse extremist die in Utrecht een politieman doodschoot. Ook wil een onbekende in ruil voor het leven van Caransa het aftreden van koningin Juliana.

Maar het natrekken van alle sporen levert niets op, tot op de eerste maandag na de ontvoering een brief op de deurmat valt bij Jaap van Schaik, de zakelijk adviseur van Caransa. Hij is geschreven door de ontvoerde Caransa zelf en gericht aan zijn familie. De kidnappers eisen 10 miljoen gulden, die in een zo klein mogelijke koffer moeten worden gestopt. 'Zodra we het geld ontvangen, wordt Caransa binnen vijf uur vrijgelaten,' schrijven de kidnappers. Het wachtwoord dat gebruikt zal worden in de telefonische contacten die nog zullen volgen is: 'Rika is good'. De naam is niet zomaar gekozen: Caransa's echtgenote heet Rika. Toorenaar geeft zijn rechercheurs opdracht bij het eerste telefoontje eerst te checken of de ontvoerders hun doelwit in leven hebben gelaten.

'Waar is de laatste commissarissenvergadering die Caransa bijwoonde gehouden?' wil de politieonderhandelaar weten. Na het correcte antwoord ('in de trein naar Frankrijk') kunnen de onderhandelingen beginnen. Al een dag later volgen de instructies. Om de ontvoerders niet tegen zich in het harnas te jagen, stemt de politie ermee in om Jaap van Schaik het losgeld te laten rijden. Het eerste telefoontje dirigeert Van Schaik naar een elektriciteitskastje op de hoek van het Beursplein en de Apenbrugsteeg. Achter het kastje ligt een brief met de volgende opdracht.

Wat de kidnappers uiteraard niet weten, is dat de auto van Schaik door de politie is geprepareerd, met onder andere een zender. Hiermee kan de politie horen wat de chauffeur zegt. Hij herhaalt daarom hardop de instructies in de brief. 'U neemt de auto en rijdt in de richting van het Damrak. Ga niet sneller dan 40 kilometer.' Een volgende brief ligt klaar op de Herengracht. De secretaris van Caransa leest de eindbestemming en de instructie: 'Café Krom in de Utrechtsestraat. Wacht naast de telefoon en vertel de barkeeper dat er voor u wordt gebeld. De rest hoort u wel.'

Uit de gebeurtenissen daarna blijkt hoe amateuristisch de ontvoerders zich hebben voorbereid. Café Krom sluit iedere avond om half acht en het is inmiddels half negen. Wanhopig slaat Van Schaik tegen de deur. Hij hoort van buiten de telefoon overgaan, maar niemand doet open. Ook de politie, die met observatieteams de boel in de gaten houdt, schrikt zich wild. Toorenaar beschrijft het moment later als het spannendste in zijn carrière. Het leven van Caransa staat immers op het spel. Net als Van Schaik radeloos in zijn auto wil stappen, stopt er plotseling een kleine gele Fiat naast hem. Er stappen twee mannen uit, van wie één met een motorhelm op. Hij gebaart naar Van Schaik en roept de afgesproken code: 'Rika is good'. De secretaris snapt met wie hij te maken heeft, opent de kofferbak en overhandigt de koffer met geld. De ontvoerders stappen in en scheuren weg.

Iedereen hoopt dat de nachtmerrie voor Caransa nu voorbij is. Maar die avond komt er wéér een telefoontje, dat begint met de inmiddels vertrouwde 'Rika is good' mededeling. In plaats van de boodschap dat Caransa volgens afspraak zal worden vrijgelaten, hebben de kidnappers een onplezierige verrassing in petto. 'The money is not enough. We call you tomorow,' krijgt van Schaik toegebeten. Iedereen is verbijsterd. De afspraak was toch tien miljoen? Het blijkt een ziek machtspelletje van de ontvoerders. Als iedereen uitgeput in bed ligt, volgt 's nachts een nieuw telefoontje. Maup Caransa is vrijgelaten in Amsterdam-West. Hij is uit een auto gezet en door een voorbijganger naar een taxistandplaats begeleid. Een taxi rijdt de ontredderde Caransa direct naar het hoofdbureau van politie. Het is het moment dat de politie kan beginnen aan de klopjacht op de ontvoerders. Maar de frustraties lopen al snel hoog op. Twee maanden na de vrijlating arresteert de politie in Amerika een Argentijn, Sal Sauerman, die in zijn koffer een groot aantal Nederlandse bankbiljetten vervoert. Het zijn 1000 gulden biljetten, die aan de hand van de nummers blijken te behoren tot het Caransa-losgeld. Sauerman geeft tijdens zijn verhoor toe dat hij het geld heeft gehad van een Italiaan, ene Luis Alvarez, die later wordt gearresteerd. Maar ondanks uitputtende verhoren geeft de man geen krimp. De zaak zit muurvast.

Eind 1978 lijkt er plotseling toch een doorbraak te komen. Ene Rudi D. meldt zich bij de politie met het verhaal dat een Amsterdams paar, Lenie L. en Ron O., met een aantal anderen betrokken waren bij de ontvoering. Het duo zou nog zo'n 1,8 miljoen overhebben, maar tegen een lager bedrag van de duizendjes afwillen, omdat ze nergens waren uit te geven. Recherchechef Toorenaar wil met de tip aan de slag, maar krijgt te maken met interne problemen. Hij wordt van corruptie beschuldigd en overgeplaatst naar bureau Lijnbaansgracht.

Zijn plaatsvervangers willen scoren en zetten een val op voor Ron en Lenie. Dat doen ze met behulp van een undercoveragent van het Bundes Kriminal Amt uit Wiesbaden. De infiltrant, de Duitse hoofdcommissaris Hans George Haupt, doet zich bij Ron O. en Lenie L. voor als geïnteresseerd koper van het besmette geld. De undercover speelt zijn rol perfect. Lenie en Ron tuinen met open ogen in het verhaal van de met goud behangen Haupt, die in een splinternieuwe luxe sportmercedes naar de hoofdstad is gekomen.

Dan slaat het noodlot toe. Net als een deal is overeengekomen ontstaan problemen over de hoge onkostendeclaraties van Haupt, die het net als een echte crimineel breed laat hangen. De hoofdcommissaris komt zelfs nog in contact met het brein achter de ontvoering, de Amsterdammer Pietje C., maar krijgt uiteindelijk geen groen licht om de onderhandelingen voort te zetten. De undercover wordt zelfs van de zaak gehaald en naar Duitsland terug gestuurd.

**Het lijkt wel of er inmiddels een vloek op de zaak rust, want ook de vierde kans voor open doel wordt niet benut**

De frustratie is dan bij de politie al zeer hoog opgelopen, maar de kansen zijn nog altijd niet verspeeld. In 1979 biedt een gearresteerde hasjhandelaar aan in ruil voor bescherming het hele verhaal achter de ontvoering te vertellen. Hij noemt spontaan de al eerder in de undercoveractie gevallen namen, voegt er ook nog een aan toe; die van Evert T., een bekende heroïnehandelaar. De vier Amsterdammers zouden Italianen hebben ingehuurd om de ontvoering uit te voeren. De recherche is dolblij, maar tot stomme verbazing van iedereen die bij het onderzoek is betrokken, lekt de zaak uit in de pers. Het team is terug bij af.

In 1981 lijkt 'drie keer scheepsrecht' dan toch te bestaan. Een Amsterdamse advocate biedt 1,8 miljoen aan Caransaduizendjes te koop aan voor 600 gulden per biljet. Hoewel ze nota bene de raadsvrouw is van Lenie L. en Ron O. krijgt de recherche geen toestemming van de leiding stappen te ondernemen. Het lijkt wel of er inmiddels een vloek op de zaak rust, want ook de vierde kans voor open doel wordt niet benut. Hoofdcommissaris Haupt is in Duitsland in opspraak geraakt en moet de cel in.

Het geeft de Amsterdamse recherche de gelegenheid hem als getuige te horen over zijn contacten met Lenie L. en Ron O. Als ze die verklaringen op papier hebben, kan het duo worden opgepakt. Dan moet er natuurlijk wel een verhoorkoppel met een officier van justitie vertrekken naar Duits-land. Maar de verantwoordelijke aanklager. mr. J. Pieters, laat het telkens afweten. De ene keer heeft 'ie weer geen tijd en de andere keer komt er zogenaamd iets tussen. Uiteindelijk bloedt het onderzoek volkomen dood.

De ontvoerders voelen zich inmiddels zo onaantastbaar dat ze zelfs interviews gaan geven. Ron O. doet twee keer uitgebreid het scenario van de ontvoering uit de doeken, een keer in een weekblad en een keer op tv. Dit tot afgrijzen van commissaris Toorenaar, die er tot zijn dood van overtuigd was dat de ontvoerders van Caransa ook iets te maken hadden met de Heinekenkidnap in 1983. Hij leidde dit onder meer af uit de vriendschap tussen hoofdverdachte Piet C. en de latere Heinekenontvoerders. In zijn memoires is Toorenaar verbitterd over de vele kansen die de politie liet lopen: 'De ontvoering van Heineken had voorkomen kunnen worden als de Amsterdamse recherche gewoon haar werk had gedaan bij de diverse kansen die zich in de jaren na de Caransa-kidnap voordeden. Dan waren die daders voorlopig niet in staat geweest anderen van advies te dienen.'

Ook Maup Caransa kon het niet verkroppen dat de ontvoerders de dans ontsprongen, meed sindsdien de gezelligheid en leidde de rest van zijn leven een ingetogen bestaan. Hij overleed in augustus 2009 op 93-jarige leeftijd.
Hoofdstuk 3

Bijna ontsnapt

**Op de grens van licht en duister zou hij opereren. Dat stond voor hem vast. Waarom, kon hij niet precies verwoorden, maar hij voelde dat het zo moest. Hij was van huis vertrokken toen de dageraad voorzichtig schemerde.**

Over de weilanden langs de snelweg A1 hingen nog wat sluiers mist, maar het beloofde een zonnige dag te worden. 'Wil je muziek horen?', vroeg hij aan de geboeide zakenman op de passagiersstoel. Die knikte. 'Ik had eigenlijk een afspraak bij de tandarts nu,' mompelde hij.

Ferdi trok onder het rijden het handschoenenkastje open en zocht tussen de cassettes. 'Ik hou van klassiek,' zei de zakenman. 'Ik speel zelf ook piano.' De commando wist dat het een lange dag zou worden, maar dat was onderdeel van de militaire operatie. Zo had hij het gepland. 'U wordt vanavond door anderen naar het buitenland overgebracht.'

Op de A1, kort voor Apeldoorn, zette Elsas zijn richtingaanwijzer aan en nam de afrit. Zwijgend reden ze nu over de Hoge Veluwe. Het dorpje Hoenderloo doemde op, en verdween weer in de achteruitkijkspiegel.

Het was nu na tienen, en de zon brak volop door. Bij het bos langs de provinciale weg nabij vliegveld Deelen, remde Elsas nog voor het volgende dorp Schaarsbergen af. Hij stuurde de Uno de brede berm in en schakelde de motor uit.

'We gaan even wandelen,' zei hij tegen de zakenman. Hij pakte zijn Flobertgeweer, legde het op de achterbank, en stapte uit. Hij schoof de bestuurdersstoel naar voren en morrelde aan de hangslotjes. Even later wreef Heijn over zijn stijve polsen. Met zijn geweer stapte Elsas uit en liep om de auto. Op vriendelijke toon vroeg hij nu de zakenman uit te stappen.

'Ik heb nooit wreed willen zijn,' verklaarde hij later.

Heijn liep het bospad in, hij volgde op korte afstand. Het begon al warmer te worden, het werd inderdaad een mooie nazomerdag. Na driehonderd meter in het bos, keerden ze weer terug, en sloegen een zijpad in. 'Ik ben eigenlijk helemaal geen wandelaar,' zei Heijn. Elsas zweeg. Hij wees naar een zonnig plekje in het zand. 'Laten we hier maar gaan zitten.' Een uur lang werd er nauwelijks gesproken.

Elsas keek nu op zijn horloge. 'Kom,' zei hij, 'we gaan terug naar de auto.' Het was nu tijd voor een belangrijk deel van de operatie. Bij de Uno liet hij de zakenman weer instappen, zelf liep hij naar de kofferbak. Die spullen hoefde Heijn niet te zien, dat was nergens voor nodig. Hij pakte de klaargemaakte boterhammen, het pak sinaasappelsap en de plastic bekers en greep naar zijn Audio Sonic draagbare geluidsrecorder. 'We gaan zo eten, maar ik wil nu graag dat U een bandje inspreekt. Als ik de knop indruk kunt u spreken.' Wat, vroeg Heijn.

Heijn vroeg even tijd om na te denken. De zakenman zat nu ongeboeid in de auto. Met een pen krabbelde hij enkele zinnetjes op een papiertje die hij uit zijn zakagenda had gehaald.

Elsas liet het toe, hij vond het ongepast om te vragen wat de zakenman opschreef, mogelijk bereidde hij zijn tekst voor. Het deed er ook niet toe. Hij zag Heijn het papiertje weer verfrommelen en in zijn jaszak steken. 'Ik ben gereed,' zei de zakenman.

Een militaire operatie verdiende een gedegen voorbereiding. En hij was trots dat hij alle stappen had overdacht en afgewogen. Hoe lang was hij er al mee bezig? Al zeker maanden.

In mei doemde de gedachte in volle hevigheid op. Zijn problemen waren op te lossen. Met veel geld was alles mogelijk. Een ontvoering kon hem dichter bij zijn doel brengen. Uiteindelijk zou hij winnen.

Zou Heijn weten dat hij al eerder met hem had gesproken? Vermoedelijk niet. Een week eerder had hij gewoon naar Ahold gebeld, en naar de secretaresse gevraagd. Toen kreeg hij Elly Rol aan de lijn. 'I am the personal secretary for Mr. Zak Kaplan, owner of a large retail concern,' had hij gezegd. Hij had haar gezegd dat die winkelketen was gevestigd in een staat in de vs, naast een andere staat waar het Ahold-concern grote belangen had. Meneer Kaplan zou graag met de heer Heijn afspreken.

Elly Rol had hem nog gevraagd welke van de directeuren Heijn. De heer Albert Heijn of Gerrit Jan Heijn? De laatste, had hij gezegd. Tot zijn verbazing was hij onmiddellijk doorverbonden naar Gerrit Jan Heijn. Die had hem geduldig aangehoord. Elsas had verteld dat hij kwartiermaker was voor de heer Zak Kaplan in Europa, en dat meneer Kaplan de volgende week zou overkomen. Meneer Kaplan zou tijdens zijn bezoek graag een afspraak maken met de heer Heijn. Heijn bladerde in zijn agenda, en zei dat hij twee dagen op kantoor zou zijn, ondermeer op 9 september. Voor hem was dat voldoende. Hij wist nu zeker dat Heijn die ochtend thuis zou zijn en op de normale tijd zou vertrekken. Zijn militaire missie zou geen valse start krijgen, Heijn had daarbij een aardig handje geholpen.

**...Heijn bladerde in zijn agenda, en zei dat hij twee dagen op kantoor zou zijn...**

Vele jaren eerder had hij al eens gefantaseerd over een ontvoering. Dat was in 1974 geweest, toen hij door de directeur van Eternit als een hond was behandeld. Met zijn gezin was hij voor dat bedrijf afgereisd naar Indonesië. Maar alle beloften waren nooit nagekomen, en gedesillusioneerd was het gezin teruggekeerd. Daarna had de directeur alle contact met hem vermeden.

Steeds weer had hij toen het beeld gekregen dat hij die man zou ketenen, dat hij hem zou verstoppen in een rioolbuis. Van de zomer tot de winter was hij blijven fantaseren.

Zijn vrouw had die verhalen aangehoord en uren geluisterd. Ze vond dat hij gewoon overspannen was. Het beeld was weer vervaagd, toen hij een nieuwe baan kreeg.

Afgelopen voorjaar was hij opnieuw gaan spelen met de gedachte, vooral om veel geld te vergaren. Een zakelijke kennis van hem, Michiel Cohen, had opgemerkt dat hij met zijn 'kookclubje' wel eens had gekookt op een party bij Gerrit Jan Heijn in Bloemendaal. De achtertuin van diens ouders grensde aan de achtertuin van de familie Heijn. Bij het postkantoor van Landsmeer had hij één van de dikke telefoonboeken gepakt en Bloemendaal opgezocht: G.J. Heijn stond er gewoon in vermeld, met adres.

Geleidelijk aan begon het vanaf dat moment een militaire operatie te worden. In juni had hij zijn witte Honda Civic langs het huis gestuurd en een blik door de poort geworpen. Met de auto een eind verderop geparkeerd, wandelde hij terug en had hij plaats genomen op een stenen bankje op de hoek van de Saxenburgerweg en de Lage Duin en Daalseweg. Die plek bood een prachtig uitzicht op de villa De Elshof. Hij had er toen niemand gezien. De eerste verkenning duurde anderhalf uur. Hij had ook nog op een houten bankje gezeten, waar hij weer een goed beeld kreeg van de aangebouwde garage, met zijn twee grote deuren. Hij had zich toen nog niet vermomd. Als een militair in burger verkende hij zijn werkveld. Nu kwam het aan op een draaiboek, dat eenvoudig én geniaal moest zijn. Een wapen had hij al een jaar achter de schuifdeuren liggen, maar hij had meer spullen nodig, dat was duidelijk.

In de weken erna werkte hij met tussenpozen aan zijn instrumentarium. Begin juli kocht hij op het Waterlooplein in Amsterdam een chocoladebruin jack, een donkerblauwe alpinopet, een snor en een brilmontuur met glazen zonder sterkte. Dertig gulden had hij voor deze attributen betaald. Hij moest vaker observeren, maar hij wilde dat er geen signalement van hem zou zijn. In juli ging hij twee keer. Telkens vertrok hij om kwart voor zeven van huis, zogenaamd om te wandelen, en was hij tussen half tien en tien weer terug. Beide keren zag hij Heijn 's ochtends de garagedeuren openen, zijn Audi 200 naar buiten rijden, om vervolgens weer uit te stappen en de garage weer netjes af te sluiten. Eind augustus voerde hij opnieuw een observatie uit en herhaalde de gewoonte zich. Net als enkele dagen voordat hij achter het openhaardhout zou plaatsnemen. Heijn was voorspelbaar, dat maakte het makkelijk.

De uitrusting was nog niet compleet. Hij kocht begin september bij de C&A een blauwe broek, de goedkoopste die hij kon vinden. Veertig gulden. Bij de Hema schafte hij blauwe linnen schoenen aan, net als een paar oranje stoffen handschoenen. Bij een kantoorboekhandel rekende hij af voor een margriet-letterprintwiel voor zijn printer, en bij de V&D kocht hij nog een nieuw printlint. Het werd een lijst, die nog werd aangevuld met de ketting die hij vanochtend had gebruikt en de twee hangslotjes. Verder had hij nog wat spullen gekocht, die nu buiten het zicht van Heijn in de kofferbak lagen te wachten. In zijn Succes agenda van het jaar ervoor, kon hij zijn checklist telkens verder vervolmaken:

Wapen W, klaar

Gewoonten GJH, klaar

Auto + banden A/N, klaar

Kleding K, klaar

Uiterlijk baard snor S, klaar

Heijn zat in de Uno nog steeds op een briefje te krabbelen. Elsas had opgevouwen in zijn jaszak een instructiepapier zitten. Ook dat behoorde bij het plan, en zou later in de militaire operatie nog heel belangrijk worden. Op dat moment pakte Heijn uit zichzelf de recorder en drukte de opnameknop in. 'Vanmorgen om kwart voor negen ben ik ontvoerd op weg naar kantoor, door één man. Mijn auto is achtergelaten op de Hoge Duin en Daalseweg. Nu, woensdagmiddag, gaat het mij nog goed.' Elsas pakte de recorder uit Heijns handen en drukte op de stopknop. Hij spoelde het tdk-bandje terug en beluisterde tot tweemaal toe de woorden van de zakenman. De uitspraak over 'één man' zou hij er later wel uitknippen. Dit volstond, het was bruikbaar. Daarop haalde Elsas zijn brief uit zijn zak en vouwde deze open. 'We nemen nu opnieuw een boodschap op en u spreekt alle getallen duidelijk uit,' zei hij. Hij legde de zakenman uit dat hij van 1 tot en met 200 moest tellen. Vervolgens zou hij de snelwegnummers A1 tot en met A50 moeten uitspreken. Als dat gedaan was wilde hij dat de zakenman de frasen 'komma nul' tot en met 'komma negen' zou uitspreken, en het woord 'hectometerpaal'. Dit was onderdeel van het plan. Zo hoefde hij alleen te knippen en te plakken om het losgeld op de juiste plek te laten bezorgen.

**...Pas maanden later zou Elsas beseffen dat Heijns opmerking 'heel kien' was...**

Heijn fronste zijn wenkbrauwen, terwijl hij op het briefje tuurde. Wat onhandig, zei hij. Tellen van een tot en met tien volstond al. 'Dan neem je daarna alleen nog de achtervoegsels op, zoals en-zeventig, en-tachtig, en-negentig.' Elsas schudde het hoofd: 'U doet het zoals ik u zeg.' Pas maanden later zou Elsas ineens beseffen dat Heijns opmerking 'heel kien' was. Een half uur duurden de opnamen in de Fiat Uno, af en toe passeerden er auto's. Heijn sprak nog meer in: de telefoonnummers van zijn broer Albert en die van Daan Rouw, hoofd beveiliging van Ahold. Ook sprak hij duidelijk het adres in van het hoofdkantoor. 'U moet hen bellen,' drong hij aan bij Elsas, die deze opmerking negeerde.

'Kom we gaan weer wandelen,' zei Elsas alleen. Met de boterhammen, sinaasappelsap en de plastic bekers, dirigeerde hij de zakenman weer het bos in. Hij wees naar een zonnige plek. Daar aten ze boterhammen en dronken hun sap. 'Ik vind dit niet leuk,' zei Heijn nog, voor wie de tijd lang begon te duren. 'Had ik mijn koffer maar meegenomen dan had ik tenminste nog kunnen werken.' Elsas antwoordde dat het niet zo lang meer zou duren, dat hij die avond zou worden overgedragen aan de andere ontvoerders. Daarna zou hij naar België worden overgebracht. Hij merkte dat Heijn nu probeerde contact te maken. Hij sprak erover dat hij graag piano speelde, klassiek en populairrepertoire.

Ondertussen maakte de zakenman kleine notities in zijn Succes agenda. Even moest de zakenman zelfs lachen: 'Ik zie u niet bepaald zitten in Rio de Janeiro omringd door mooie vrouwen.' Elsas grimaste. De zakenman kwam op hem over als een aardige persoon, zou hij later verklaren. Heijn vertelde hem verder dat de aangeplakte snor slecht zat. Hij schatte Elsas op ongeveer 53 jaar. 'Ik heb vier kinderen, van wie er één antropologie studeert,' zei Heijn. 'Hebt u ook kinderen?'

Elsas vertelde niks, hij voelde niks. De militaire operatie was gaande, die kon niet worden stopgezet. Tegen half vier maakte Elsas een hoofdgebaar. Kom, we lopen terug naar de auto. Hij dacht erover om nog een ritje te gaan maken. Op veertig meter van de provinciale weg, stopte Heijn bij een boom om te plassen.

Waarom niet, dacht hij, en even later stonden beiden tegen dezelfde boom te wateren. Elsas had het Flobertgeweer in zijn zelfgemaakte holster gehangen. De snelle beweging verraste hem. De zakenman zag een kans en zette het op een rennen, terwijl hij nog stond te plassen. Wel verdomme! Met haast ritste hij zijn broek dicht en trok zijn geweer. Over de provinciale weg was het geluid van naderend verkeer te horen. Van rechts naderde een touringcar. Heijn lag zeker twintig meter voor en bereikte hijgend het asfalt. Recht voor de aanrijdende touringcar stond hij nu midden op de weg. Hij zwaaide en riep dat de bus onmiddellijk moest stoppen. Achter de ramen van de touringcar staarden passagiers verbaasd naar de twee mannen, van wie er een midden op de weg stond. De chauffeur maakte een ontwijkende beweging, maar minderde geen vaart.

Op de weg draaide Heijn zich nu om. 'Terug het bos in,' sommeerde een ijzige Elsas terwijl hij het Flobertgeweer richtte. 'Ik wil hierin niet meer meespelen,' zei Heijn. 'Als ik nu besluit te vertrekken, wat doet u dan?' Elsas hoefde daar niet over na te denken. 'Ik schiet eerst u dood en dan mezelf.' De zakenman schudde zijn hoofd: 'U bent desperaat.' Elsas haalde zijn schouders op. Op de provinciale weg tussen Hoenderloo en Schaarsbergen verdween de touringcar in de verte. Nog enkele personenauto's passeerden. Pas maanden later zouden deze passanten beseffen wie deze twee mannen waren.

Om 20.11 uur zou de zon ondergaan. Het moment van licht naar donker brak bijna aan.

Hij wachtte geduldig.
Hoofdstuk 4

Wat willen de ontvoerders?

**Wilem Schouwenburg schudde zijn hoofd. Hij had onderzoeksleider Kees Sietsma die ochtend al vroeg gesproken. Het onderzoek lag na enkele dagen al op straat. Hij was daarover teleurgesteld: Bij de ontvoering van de tienjarige Valérie Jelgersma, had de recherche bijna twee weken in stilte kunnen werken.**

Op de tweede verdieping van het politiebureau in Haarlem zaten de rechercheurs weer in een grote kring bij elkaar. De Telegraaf lag her en der op tafel. De krant bracht sensationeel nieuws: AHOLDTOPMAN AL DAGEN ZOEK, was de kop over bijna geheel de voorpagina. 'Gerrit Jan Heijn, de 56-jarige voorzitter van de raad van bestuur van Ahold nv, is spoorloos verdwenen,' schreef de krant. 'De al vele malen met gijzeling en afpersing bedreigde familie en de politie, die een crisiscentrum heeft ingericht, houden ernstig rekening met een ontvoering.'

Al de ochtend ervoor waren er vermoedens. Perswoordvoerder Anne Geelof, die deel uitmaakte van het crisisteam, had ervoor gewaarschuwd. 'Het lekt, het lekt.' Sietsma had dat ook wel verwacht. Met het uitgebreide buurtonderzoek, en de massale inzet van de politie, was het aftellen tot de journalisten nieuws zouden ruiken. Op vrijdag waren dus ook de eerste telefoontjes al gekomen.

Daarom was om half vijf de verdwijning door de politie naar buiten gebracht. Een foto van Gerrit Jan Heijn was erbij getoond. In de hectiek was Heijn daarbij zelfs nog even aangeduid als 'Gerard'. Zijn signalement was: 1.85 lang, normaal postuur. Zwartgrijs achterover gekamd haar en blauwe ogen.

Maar zo massief en uitgebreid als de krant nu berichtte, verbaasde toch alle rechercheurs. Op de voorpagina prijkte een grote foto van de politiemensen die met prikstokken de Hoge Duin en Daalseweg afzochten. Het leek of de krant alles wist. Heijn was niet komen opdagen bij zijn afspraak bij de tandarts om negen uur in Koog aan de Zaan.

De krant had zelfs in één van de archieven een foto gevonden van mevrouw Marchant, naast een lege tandartsstoel. Bij de foto van de Hoge Duin en Daalseweg stond vermeld: 'Op deze plaats werd de slordig geparkeerde auto van de verdwenen Gerrit Jan Heijn ontdekt. De indruk bestond dat de auto klemgereden zou kunnen zijn.'

Op pagina twee werd het vermoeden van pratende buurtbewoners bevestigd. De 33-jarige buurtbewoner Renske van Duin had de krant uitgebreid te woord gestaan. Ze had de auto van Heijn aangetroffen voor haar woning. 'Toen ik afgelopen woensdag de kinderen naar school bracht stond hij er,' vertelde ze. 'Hij stond pal voor onze deur geparkeerd, maar op een vreemde manier: bijna een meter van de stoeprand af, een beetje schuin.'

Zoals de rechercheurs allemaal wel wisten had ze woensdag om vijf uur 's middags naar het bureau gebeld. 'De politie stond in recordtempo bij ons op de stoep met veertien man,' vertelde de getuige in de krant. De hele nacht was er in de omgeving gezocht door de politie naar een 'vooraanstaande inwoner' van Bloemendaal, van wie al snel duidelijk was dat het Heijn betrof.

Dat klopte allemaal. Maar deze aandacht veranderde de situatie danig. De krant ruimde pagina's in: de journalisten hadden zelfs al achterhaald dat het onderzoek nu geleid werd door de Amsterdamse commissaris Kees Sietsma. Hij had eerder de ontvoering opgelost van Freddy Heineken en diens chauffeur, en dit voorjaar had hij mede het onderzoek geleid naar de kidnap van de 10-jarige Valérie Albada Jelgersma, die was meegenomen uit Laren.

Die ochtend verzamelde de pers zich massaal voor villa De Elshof in Bloemendaal. Het werk zou er niet gemakkelijker op worden. Journalisten verdrongen zich, fotografen zochten naar 'beeld', iedereen hongerde naar meer informatie.

De familie Heijn was relatief laat op de hoogte gesteld van de vermissing. Echtgenote Hank Heijn was woensdagavond pas tegen schemer het laantje ingereden. Ze was een paar dagen wezen fietsen met vriendinnen, en had daarna nog een etentje met hen gehad. Toen ze langs het houten hek het terrein op was gereden, zag ze tot haar verbazing daar een groot aantal auto's geparkeerd staan.

Haar auto stond nog niet stil of de voordeur zwaaide al open. Haar dochter Corinne kwam naar buiten. Terwijl ze nog in de auto zat, boog Corinne zich naar binnen en legde een arm om haar moeder. 'Papa wordt vermist'.

Nog maar kort ervoor hadden ze een cursus gehad, waarbij ze een dik boekwerk moesten doornemen. In geval van een ontvoering diende je goed mee te werken: rustig blijven, de ontvoerders niet op de zenuwen werken. Dat klonk zo onwerkelijk: ze hadden er thuis aan tafel nog grappen over gemaakt.

**...De familie Heijn was relatief laat op de hoogte gesteld van de vermissing...**

Binnen werd ze opgewacht door vier van de zes leden van de raad van bestuur, inclusief Albert Heijn, haar zwager. Naast haar dochter Corinne was ook haar jongste zoon Dennis aanwezig en een politieman, die zich voorstelde als Brinkman, korpschef van Bloemendaal. Naast hem stond een man, Havenga noemde hij zich, van beroep psychiater. Een psychiater? Bijna twintig jaar later herinnerde Hank Heijn zich die uren nog haarscherp. Op de glazen salontafel stonden de restanten van een maaltijd van de Chinees.

Haar zwager Albert, die ze altijd aansprak met Ab, had haar toen verteld wat de situatie was. Gerrit Jan was vanochtend niet op zijn afspraak komen opdagen, hij was daarover gebeld. Ze hadden de route nog nagereden en hadden de rietkragen langs de Nauernasevaart bekeken, om te zien of hij wellicht te water was geraakt.

Maar enkele uren geleden was Gerrit Jans auto gevonden. Haar zwager sprak nu een bang vermoeden uit: hij wist bijna wel zeker dat zijn broer was ontvoerd. De huistelefoon werd daarom nu bemand door politiemensen. Die avond belde hij nog naar Control Risks in Londen, het Britse bedrijf dat gespecialiseerd was in de preventie en oplossing van ontvoeringen en afpersingen. Hun specialist zou direct op het vliegtuig stappen, verzekerde het bedrijf.

Haar dochter in Frankrijk, Gerrianne, was inmiddels op de hoogte, ze had toevallig gebeld en had natuurlijk ook zeer overstuur gereageerd. Hun zoon Ronald Jan was nog niet geïnformeerd, hij was met een vriendin op trektocht in Turkije. Hank Heijn zou die nacht alleen slapen in het echtelijk bed. Ze deed geen oog dicht. 'Waar ben je? Waar hebben ze je verstopt?', beschreef zij later haar gedachten in haar zeer persoonlijke boek De Verzoening. 'Lig je vastgebonden, aan handen en voeten misschien? Opgerold in een deken ergens in de kofferruimte van een auto? Gevangen in een loods of een kelder? Als ze je maar geen pijn doen!'

Albert Heijn had voorgesteld om de volgende dag hun intrek te nemen in zijn villa, De Wiltzangk in Aerdenhout, die zeer zwaar beveiligd was. In De Elshof zou alleen een observatiepost achterblijven. Peter van Dun, een lid van de raad van bestuur zou hen dan twee keer per dag komen opzoeken om verslag uit te brengen.

Om tien uur de volgende ochtend ontmoette zij op het Haarlemse politiebureau commissaris Kees Sietsma. 'Het is vreselijk wat er nu gebeurt,' zei hij meelevend tegen haar. Ze had hem jong gevonden, misschien begin veertig? Maar hij maakte ook een plezierige indruk. Hij leefde mee, maar was ook zakelijk en duidelijk. Hij vertelde dat hij álles wilde weten.

Waar was zij geweest afgelopen dagen? vroeg Sietsma. Hadden ze iets verdachts gezien? Was haar man wellicht overspannen geweest? Had hij conflicten met personeel? Waren er vreemde telefoontjes geweest? Hij excuseerde zich opnieuw, want hij had ook zeer persoonlijke vragen. Hoe was hun huwelijk? Had Gerrit Jan mogelijk een relatie met een andere vrouw? Had ze ooit zoiets vermoed? Nee, had ze geantwoord, alles was normaal. Drie dagen later zat onderzoeksleider Kees Sietsma ingespannen over een kopietje gebogen. Even later flitsen ook de ogen van Willem Schouwenburg over het papier dat Sietsma hem aanreikte. Het waren een paar regels, maar elk woord werd opgezogen en gewogen.

De ochtend dat De Telegraaf groot nieuws bracht, was een brief bezorgd op de Saxenburgerlaan. Hij was gericht aan mevrouw G.J. Heijn. Eerst was er het adres en enkele regels lager op de rechterzijde de cryptische woorden 'datum poststempel', alsof die gegevens niet waren ingevuld.

Sietsma had de brief en de enveloppe bij binnenkomst direct laten veiligstellen. Terwijl hij keek naar de kopie, werkte de Technische Recherche voor het team nu alle stappen af.

De brief was uiterst voorzichtig met een pincet uit de enveloppe gehaald. De enveloppe werd onderzocht op vingerafdrukken. Met de grootste mogelijke zorg werd de postzegel verwijderd op zoek naar speekselresten of haren.

Alles werd gefotografeerd, inclusief in detail de stempel op de postzegel en enveloppe. Die vormde een belangrijke aanwijzing voor de locatie waar deze brief precies was gepost.

Nadat de brief was gekopieerd, konden Sietsma en Schouwenburg de brief lezen en herlezen zo vaak ze wilden.

Geachte mevrouw Heijn,

Wij hebben sedert 9 september j.l. uw echtgenoot in

verzekerde bewaring, het gaat hem goed.

Indien u hem gezond en wel terug wilt zult u aan enkele

voorwaarden moeten voldoen, een ervan is het met ons

contact onderhouden via de volgende kranten:

de Telegraaf, Speurders, rubriek mededelingen

het NRC-Handelsblad, Treffers, rubriek oproepen

het Parool, Mini's, rubriek diversen

de Volkskrant, Mini's, rubriek diversen

Uw bericht in alle kranten moet luiden: 'JOHAN, heb je

me gisteren in de trein niet willen zien? MARIA'

In de ochtendkrant moet het d.d. 14 sept. a.s.

verschijnen en in de ochtendkranten de daarop

volgende dag. Pas daarna nemen we weer contact op.

Op voorpaginanieuws wordt geen prijs gesteld.

In verband met de gezondheid van uw man en dus ook

de uwe is het verstandiger om de politie hierin niet mee

te laten spelen, ook al zal zij dit ontkennen. Natuurlijk

wel de heer Rauw (hfd Veiligheid Ahold) en uw zwager

A. Heyn.

Sietsma had de brief in zich opgenomen. Kennelijk wist de briefschrijver de naam van het Hoofd beveiliging alleen fonetisch, oordeelde hij. De naam Heijn was eenmaal fout gespeld, zag hij verder. Of was dit opzettelijk? Ook Schouwenburg bekeek de brief aandachtig.

Hij was getypt op een elektrische machine, dat was duidelijk: daar moest de Technische Recherche later zijn licht maar over laten schijnen.

**...Elke ontvoering bracht valse losgeldeisen, dat wist Sietsma uit ervaring...**

Dit kon een bericht van de ontvoerders zijn, oordeelden beiden. Maar zekerheid gaf de brief niet. Het versterkte een vermoeden. Er is geen bewijs bijgevoegd, oordeelde Sietsma. Maar het was serieus genoeg om op de eis in te gaan. Het kon het begin zijn van contact met de ontvoerders. Het was ook mogelijk dat het een brief betrof, die niet door de ontvoerders was geschreven. Die dag waren er maar liefst vier brieven ontvangen, maar alleen deze was binnengekomen op villa De Elshof. Elke ontvoering bracht valse losgeldeisen voort, dat wist hij uit ervaring.

Die middag volgde intensief overleg in het beleidsteam, zoals ook het team bij Ahold door Sietsma werd geïnformeerd over de brief en de stand van zaken rond het buurtonderzoek.

Er kon sprake zijn van een dadergroep. De CID-informatie dat een 'nieuwe ontvoering van een captain of industry' op handen was, leek ineens verder aan belang te winnen. Was dit een ervaren groepering? Bij het rechercheteam stroomden nu de tips binnen. Ruim honderd, dat eerste weekend. De tips werden geselecteerd en gesorteerd. Natuurlijk waren de eerste helderzienden ook al in de pen geklommen. De serieuze tips met duidelijke aanknopingspunten belandden op één stapel. Schouwenburg had zijn team verdeeld in koppels. Elke ervaren rechercheur, kreeg bij voorkeur een minder ervaren collega aan zijn zij.

Hij zag dat ze allemaal stonden te popelen om een tip na te trekken, die hij hen uitdeelde. Immers, elke aanwijzing kon de gouden tip zijn. De eerste dagen leverden, zo wist hij uit ervaring, vaak de meest cruciale informatie op.

Voor Sietsma was het een weekeinde waarin hij bij de familie Heijn een eerste complicerende factor ontwaarde. De inmiddels uit Turkije teruggekeerde Ronald Jan Heijn had de hulp ingeroepen van een burger, ene Rink. Hij had hem voorgesteld als een 'auroloog' met wie hij zeer goede ervaringen had. Ze waren die vrijdagmiddag zelfs naar de plek gegaan, waar de auto van Heijn was gevonden. Rink, die volgens Ronald Jan kleuren rond mensen en voorwerpen zag, had daar een visioen gehad. Het waren twee mannen geweest, had hij gezegd. Daarna had hij zichzelf verbeterd. Nee, het waren twee mannen en 'een vrouw met rood haar en maat 36'.

De familie Heijn had deze informatie gelijk doorgespeeld naar het crisisteam. Dit was immers concrete informatie, vond het gezin Heijn: vooral dat rode haar en maatje 36. Sietsma vermoedde dat het contact met de familie Heijn door deze 'ziener' wel eens aanmerkelijk moeilijker kon worden, dan eerder met de familie Heineken. De familie stond er zelfs op dat Rink ook de kopie van de brief te lezen kreeg. 'Knettergek,' riep Rink nu, terwijl de familie geconcentreerd naar zijn gezicht keek. 'Een weggelopen psychopaat.' Het was een opmerking die in strijd was met zijn eerdere visioen over een driemanschap.

**...Hank zou elke strohalm met nieuws over haar man aangrijpen...**

Sietsma moest dit probleem tijdig zien te pareren. Zijn brein draaide op volle toeren. Hij wilde de familie beslist niet bruuskeren. Vooral Ronald Jan bleek zeer open te staan voor Rink, en hem als een serieus orakel te beschouwen. Hank zou elke strohalm met nieuws over haar man aangrijpen, en stond er nu ook voor open. Sietsma besloot erin mee te gaan. Bij de ontvoering van Heineken was er naderhand ook veel te doen over paranormale tips, vertelde hij. Hij stond er sceptisch tegenover, maar zei deze lijn niet te willen afsluiten. De weken erna zou hij contact hebben met professor dr. Neu, die zich had gespecialiseerd in de parapsychologie aan de universiteit van Utrecht. Die had hem eerder benaderd, en wellicht was het nu de tijd dat hij meedraaide met een eigen experiment, onder het mom: baat het niet, schaadt het niet.

Bij de villa van Albert Heijn in Aerdenhout liet Sietsma een specialist naar binnen brengen, verstopt in de kofferbak van een politieauto. Voor de hekken stonden nu drommen fotografen, zij hoefden deze man niet te zien. Politiecommissaris Hans Cazemier nam zijn intrek in de werkkamer van Albert Heijn, waar de PTT in grote haast extra telefoonlijnen aanlegde. Daar zou hij permanent waken bij de telefoon, die vanuit De Elshof naar het nieuwe onderkomen was doorgeschakeld.

Inmiddels was ook de specialist van Control Risks geland, Andrew, een rossige Brit, werd op dezelfde wijze het erf op gesmokkeld... Het raakte vol in de villa. Het beleidsteam besloot die zondag dat men zou ingaan op de eis van de bij de familie Heijn bezorgde brief. Sietsma zag dit contact als een mogelijke kans, hoewel hij er nog steeds niet zeker van was of de brief van de echte ontvoerders was. Hij vond het niet verstandig om precies de voorgeschreven tekst in de kranten te plaatsen. Als dit het eerste contact zou zijn, was het van belang dat de ontvoerders niet geheel op hun wenken werden bediend. Er moest onderhandelingsruimte komen. Na veel dubben stemde het team in met een tekst, die ongetwijfeld herkenbaar was voor de ontvoerders, maar toch behoorlijk afweek.

> JOHAN, graag zie ik je in de trein, maar hoe herken ik je? MARIA'

De twee volgende dagen zou iedereen in het team zich verbijten. Het team besloot dat Ahold-medewerkster Maria Kaspers de kranten zou bellen. Zij kwam terug met slecht nieuws. Het plaatsen van deze advertenties bleek in het weekeinde niet mogelijk. Opname in de rubriek duurde een dag langer. Sietsma zag het probleem. Het alternatief was om de kranten te benaderen om de rubrieken alsnog open te breken. Maar in dat geval zou alle aandacht op de annonce worden gevestigd. Dat lag nu te gevoelig. Het bericht zou een dag later verschijnen, er zat niks anders op. Wellicht zou het de ontvoerders ook een kleine prikkel geven. Toen de mededeling in de middagkranten verscheen, was echter de verbijstering compleet. In de rubriek oproepen stond: 'JOHAN, graag zie ik je in de trein, maar hoe herken ik je? MARIA.' En aansluitend: Maria Kaspers, Zocherstr. 69 ii, Amsterdam'.

**...Toen de mededeling in de middagkranten verscheen, was de verbijstering compleet...**

Hoe was dit mogelijk? De advertentie vermeldde niet alleen de oproep, maar ook de naam én het privéadres van de medewerkster die de advertentie had geplaatst. Was dit bij de telefonische opgave van de advertentie misgegaan? De ontvoerders was zo een privéadres verstrekt! Sietsma en Schouwenburg vloekten inwendig hartgrondig. De vrouw kon maar beter direct onderduiken, ze werd op de trein naar Parijs gezet. Wellicht kon het adres nog van nut zijn, als de ontvoerders zich daar zouden melden, opperde Sietsma nog. Hoe zouden zij reageren?
MINIDOSSIER:

De miljoenen van Toos 1982

Na de totaal mislukte klopjacht op de ontvoerders van de Amsterdamse zakenman Maup Caransa (1977), hielden niet alleen insiders bij politie en justitie rekening met nieuwe kidnaps. Sommige captains of industry en de beveiligingsindustrie bedachten beschermende maatregelen.

De kans dat criminelen opnieuw zouden toeslaan werd groot geacht. Als een paar Amsterdamse boefjes in een paar weken een vermogen bij elkaar krijgen, waarom zouden anderen het dan ook niet proberen? Ruim vijf jaar later was het opnieuw raak. Dit keer gaf de recherche zich niet zo gemakkelijk gewonnen.

Het Van der Valk motel in Nuland geldt begin jaren tachtig als een soort valkennest, van waaruit het horecaconcern een ongebreidelde groei doormaakt. De dan 51-jarige pater familias van de succesvolle familie, Gerrit van der Valk, woont samen met zijn echtgenote Toos achter de zaak in een riante villa. Gerrit staat bekend als een keiharde werker, die zijn zuurverdiende miljoenen niet over de balk smijt maar investeert in nieuwe projecten. Aan banken heeft hij een bloedhekel. Nieuwe filialen worden het liefst met eigen vermogen gefinancierd. Gerrit en Toos zijn ondanks hun 'doe maar gewoon' mentaliteit ook een geliefd stel in societykringen.

In de nacht van 26 november 1982 komen Toos en Gerrit rond half één thuis van een verjaardagsfeestje. Gerrit is behoorlijk moe na een week hard werken en gaat meteen naar de slaapkamer. Toos blijft nog even in de woonkamer om televisie te kijken. De achterdeur is niet op slot gedraaid omdat zoon Mark nog moet thuiskomen. Dan krijgt Toos de schrik van haar leven. Plotseling staan er drie mannen met bivakmutsen in de kamer. Ze dragen ook wapens. 'Wo ist Herr Valks?' bijt het drietal Toos toe. 'Die is teruggegaan naar het hotel,' liegt Toos dapper.

**'Wir haben ihre Frau oder Tochter'**

De ontvoerders zijn even in verwarring maar herpakken zich snel. 'Mitkommen, schnell!' krijgt Toos te horen. Terwijl Gerrit als een blok in slaap is gevallen, wordt zijn doodsbange echtgenote met een auto afgevoerd naar een schuilplaats in België. In een flatje aan de Franklin Rooseveltlaan 141 in Brussel wordt ze op een veldbed gelegd. Haar ogen worden geblinddoekt en haar polsen vastgeketend aan de verwarming. Ze ligt in een tentje dat is opgezet in de woonkamer.

De volgende ochtend schrikt Gerrit wakker van de telefoon. 'Wir haben ihre Frau oder Tochter,' krijgt de geschrokken horecatycoon te horen. Ook wordt meteen gezegd dat hij enkele miljoenen moet betalen, wil hij zijn geliefde ooit levend terugzien. Totaal van de kaart belt Van der Valk de politie. Onmiddellijk wordt een groot onderzoeksteam geformeerd. De recherche is vastberaden de kidnappers dit keer niet zo makkelijk te laten wegkomen, al blijft de belangrijkste doelstelling het levend terug krijgen van mevrouw Van der Valk.

Wat de politie dan nog niet weet, is dat ze het moet opnemen tegen vijf doorgewinterde criminelen, die in hun vaderland Italië een indrukwekkend strafblad hebben opgebouwd. Het gaat om Franco Catberro (33), Guiseppe Ravelli (32), Gianfranco Consoli (32), Giancarlo Tomei (35) en Adriano Mapelli (35). 'Capo' Franco Catberro moet in Italië nog 32 jaar gevangenisstraf uitzitten. Hij was betrokken bij de gijzeling van twee meisjes, die daarna op wrede wijze werden vermoord. Ook Ravelli is op de vlucht. Hij heeft nog veertien jaar tegoed wegens poging tot doodslag. Consoli is een politiemoordenaar en ontsnapte ook al eens uit de gevangenis. Mapelli moet nog twintig jaar achter de tralies wegens een ontvoering maar wist te vluchten.

**Wat de politie dan nog niet weet, is dat ze het moet opnemen tegen vijf doorgewinterde criminelen**

Giancarlo Tomei is de enige zonder antecedenten op het terrein van ontvoeringen maar toch geen lieverdje. Hij pleegde voornamelijk overvallen en vluchtte toen de grond hem te heet onder de voeten werd naar Den Bosch.

Daar wordt ook het idee geboren om de familie Van der Valk als doelwit te kiezen. De vijf bereiden zich goed voor. Maanden van te voren observeren ze vanaf het terras van motel Nuland de situatie. Bovendien plegen ze in oktober een overval op een Zwitserse bank, waarbij de directeur enige tijd wordt gegijzeld en aan een boom gebonden. De buit, ruim drie ton aan Zwitserse francs – omgerekend tweehonderdduizend euro – wordt gebruikt als ontvoeringskas. Begin november huurt Ravelli onder de naam professor Luigi Rumi een appartement in Brussel. Een tent en het touw worden klaargelegd. Op woensdag 24 november verstoppen de mannen hun wapens en maskers in een droge sloot vlakbij het motel. Een dag later stelen ze de vluchtauto; een uit Nijmegen afkomstige BMW.

Een dag na het eerste telefoontje aan Gerrit van der Valk bellen de kidnappers opnieuw. De politie heeft inmiddels een bandrecorder op de lijn aangesloten en luistert mee hoe ontvoerder Tomei de eisen opdreunt. De bende wil zes miljoen Zwitserse francs, twee miljoen Duitse Marken en twee miljoen gulden, alles in briefjes van duizend. Het totaalbedrag van 12,5 miljoen gulden moet binnen 48 uur worden betaald anders sterft Toos. De schoonzoon van Gerrit, Joep van den Nieuwenhuyzen, die is aangewezen om de onderhandelingen te voeren, schrikt zo van het bedrag dat hij het Gerrit aanvankelijk niet durft te vertellen. Van den Nieuwenhuyzen vraagt wel om een levensteken, dat prompt komt.

Een nieuw telefoontje leidt naar de snelweg Breda-Rotterdam, waar bij de afslag Hendrik Ido Ambacht een enveloppe wordt aangetroffen. De inhoud stelt de familie enigszins gerust; het is een foto waarop Toos de krant van die dag vasthoudt. Uiteindelijk wordt de losgeldoverdracht vastgesteld op dinsdag 7 december. De recherche is vastbesloten de ontvoerders na de overdracht dit keer geen moment uit het oog verliezen. Auto's van de Nederlandse en Belgische recherche schaduwen Van den Nieuwenhuyzen zo onopvallend mogelijk. Een politieheli houdt alles vanuit de lucht in de gaten. Na een urenlange puzzelrit komt Van den Nieuwenhuyzen terecht op een parkeerplaats bij Aken. Hij moet de koffer met geld in een gereedstaande auto leggen en wachten op nieuwe orders. Maar de overvallers laten niets meer van zich horen. Ze hebben in de gaten dat de politie op de loer ligt en dat dreigt dramatische gevolgen te krijgen.

**'Je krijgt haar nooit meer terug. Als je haar lijk wilt terugkopen, dan kost je dat twintig miljoen'**

Pas de volgende ochtend rinkelt weer de telefoon in de Nulandse villa. Gerrit van der Valk krijgt een tirade over zich heen. 'Ihre Frau ist nicht meer da,' ofwel Toos is dood, hoort Gerrit zeggen. 'Je krijgt haar nooit meer terug. Als je haar lijk wilt terugkopen, dan kost je dat twintig miljoen.' Gerrit is kapot van de boodschap. Zal hij zijn vrouw inderdaad nooit meer terugzien? De politie analyseert de band grondig en komt tot een andere conclusie dan Gerrit. De recherche vermoedt dat de emotie van de kidnapper is gespeeld en dat Toos toch nog leeft. Na een week van martelende onzekerheid komt er eindelijk weer een belletje, nu naar Marijke Heinrichs-Van der Valk, de oudste dochter van Toos en Gerrit. Ontvoerder Tomei spreekt de verlossende woorden. Toos leeft nog maar de kidnappers willen niets meer met Joep van den Nieuwenhuyzen te maken hebben. Ze vertrouwen hem niet en willen alleen nog met Marijke praten.

Zij staat voor een zeer beladen missie. De volgende losgeldoverdracht moét slagen anders overleeft haar moeder het zeker niet. Bovendien hebben de ontvoerders fijntjes laten weten dat de kinderen van Marijke gevaar lopen als politie weer wordt ingeschakeld. Op 16 december, 's middags om twaalf uur, vertrekken Marijke en haar man vanuit woonplaats Vught. Via telefoons bij wegrestaurants worden ze naar de Duits-Luxemburgse grens gedirigeerd. Net over de Duitse grens krijgen ze opdracht de koffer met geld achter een boom te zetten en te verdwijnen. 's Avonds belt Tomei met het verlossende nieuws. Het geld is in goede orde ontvangen en Toos zal vrij komen. De volgende avond wordt ze in de barre kou in een besneeuwd park in Eindhoven uit de auto gezet.

De persconferentie die Toos, ondanks haar uitputting, toch nog geeft maakt diepe indruk. 'Ik hield me overeind met de gedachte dat ik voor mijn 52ste verjaardag, op 22 december thuis zou zijn,' vertelt ze. De ontvoerders hebben haar walgelijk behandeld. Ze kreeg geen dekens of lakens en mocht zich maar drie keer douchen. De kamer was voortdurend verduisterd. Toos kreeg meerdere keren te horen dat ze het avontuur niet zou overleven.

De barbaarse methoden van de kidnappers maken het politieteam nóg vastberadener. Door goed recherchewerk weet de politie al dagen wie de stem achter de vele telefoontjes is. Dankzij een niet eerder vertoonde internationale samenwerking is ook achterhaald waar de telefoontjes vandaan kwamen: vanuit een cel op het vliegveld Kloten in Zurich. Zodra Toos in veiligheid is klapt de val dicht. Tomei wordt in Konstanz gearresteerd en zo onder druk gezet dat hij gaat praten. Hij verlinkt Catberro en Ravelli die een dag later worden aangehouden in Brussel. De arrestatie had niet op een beter moment kunnen plaatsvinden. Het duo is net bezig de flat waar Toos werd vastgehouden van alle sporen te ontdoen. Consoli en Mapelli blijven langer op vrije voeten, maar worden uiteindelijk een jaar later allebei opgepakt. De vijf daders krijgen uiteindelijk straffen van acht tot twaalf jaar.

**'Jullie zijn gek, dat je dat voor mij hebt betaald!'**

Toch kleeft er een smet aan het politiesucces. Want waar is het losgeld? Tijdens uitputtende verhoren willen de ontvoerders best iets vertellen over de kidnap. Ze beseffen dat ontkennen geen zin heeft. Maar zodra het losgeld ter sprake komt, zwijgen ze als het graf. Ze beseffen heel goed dat een paar jaar gevangenisstraf heel wat beter is te verteren als er na afloop ergens nog een paar miljoen ligt te wachten. Van vier van de vijf ontvoerders wordt in de jaren daarna weinig meer vernomen. Franco Catberro haalt nog wel de voorpagina's, onder andere als hij met een van de Heinekenontvoerders weet te ontsnappen uit de Scheveningse strafgevangenis. Hij wordt weer gepakt en kort voor zijn vrijlating in '89 aan Italië uitgeleverd. Hij komt op vreemde gronden na een paar jaar vrij, maar wordt in '94 in Frankrijk weer gearresteerd en veroordeeld wegens autozwendel.

Van het geld wordt uiteindelijk zo'n vier miljoen teruggevonden, maar de grote bulk, acht miljoen, blijft spoorloos. Toos weet aanvankelijk niet eens hoeveel er nou precies voor haar vrijlating is betaald. Als ze na haar angstige avontuur voor het eerst weer naast Gerrit ligt, informeert ze er voorzichtig naar. 'Erg hè, die 2 miljoen die we nu kwijt zijn.' Gerrit helpt haar snel uit de droom: 'Het was bijna dertien miljoen, lieverd.' Vol afgrijzen vliegt zijn door de ontvoering zwaar vermagerde echtgenote overeind: 'Jullie zijn gek, dat je dat voor mij hebt betaald!'
Hoofdstuk 5

Naar het buitenland

**Hij voelde zich nijdig. Hij had de kranten gekocht en alle rubrieken nagekeken. Niets. Namen ze hem soms niet serieus? Het weekeinde ervoor was de vermissing van Heijn groot nieuws geweest. Op de maandag daarna hadden alle kranten weer grote publicaties.**

De Telegraaf ruimde opnieuw de hele voorpagina in. 'Politie zoekt daders in Amsterdamse onderwereld,' schreef de krant. Elsas las dat al in april de inlichtingendienst van de Amsterdamse recherche plannen had onderschept, die wezen op een aanstaande ontvoering. Die zaterdag had hij de kranten gespeld. Toen had hij nog een gevoel van triomf gehad. Zijn militaire operatie werkte vlekkeloos.

Hij vond geen enkele aanwijzing dat iemand hem had gezien. Nergens werd gesproken van een man met bruine jas, bril, snor en alpinopet, of zelfs maar een grijze Fiat Uno. En als dit signalement toch nog eens zou opduiken, zouden ze er weinig aan hebben, wist hij. Hij had een dag gewacht met het schrijven en posten van de brief aan mevrouw Heijn. Op de voorpagina had de krant deze maandag een grote foto van de villa van Albert Heijn in Aerdenhout, De Wiltzangk, dat door de journalisten werd beschreven als 'het zenuwcentrum van de ongeruste familie'. Tot zijn verbazing las hij dat er bij de familie en Ahold in totaal vier claims waren binnengekomen.

Op dinsdag had hij opnieuw kranten gekocht, en toen had hij de annonce alsnog gevonden. Hij had zich opnieuw geërgerd. Dit was niet de tekst die hij de familie had voorgeschreven. Zij dienden zich te houden aan zijn opdrachten; hij bepaalde de regels. Het was tijd voor een duidelijk signaal; besloot hij. Toen zijn vrouw Els was vertrokken naar haar kunstatelier en de kinderen naar school waren, zette hij in de woonkamer zijn computer aan. Hij stopte zijn diskette in de gleuf en zocht daarop in zijn geheime directory. Even later verscheen op het groene scherm weer zijn eerste brief.

Hij las hem nog eens en wiste toen alle tekst onder het adres van mevrouw Heijn in Bloemendaal. Met twee vingers begon hij nu een nieuwe tekst te tikken. Hij voelde de nijd weer in zich opkomen. Dit zou de familie overtuigen. Hij zou ditmaal bewijzen bijvoegen.

> Geachte mevrouw Heijn,
>
> Uw 'niet-reactie' stelden wij niet op prijs.
>
> Bijgaand twee bewijzen dat uw man bij ons is. Dat de reactie van uw man kort is komt omdat hij enigszins uit de toon valt in ons groepje (denken wij).

Hij las de zin nog eens over. Het was een mooie bedekte bedreiging, vond hij. Dit was goed. Bij de militaire operatie was het belangrijk om de ander in verwarring te brengen en op het verkeerde been te zetten. Op het scherm verschenen alweer nieuwe regels:

> Wij hebben het verstandiger gevonden naar een zuidelijker land te gaan dat meer afgelegen streken telt en minder dicht bevolkt is dan Nederland. Logistiek en communicatie kosten daarom nogal wat tijd. Uw niet reageren heeft echter extra vertraging opgeleverd.

Prima zo. Met deze zin kon hij verklaren waarom er inmiddels bijna een week verstreken was sinds zijn missie operationeel was geworden. Nu verder:

> Voordat wij onze eisen kenbaar maken, waarvan de honorering hereniging met uw man mogelijk maakt, moet u echter in de vier kranten als Maria reageren op Johan, zoals gezegd in de eerste brief.

Ze dienden zich aan zijn regels te houden. Hij zou daar nooit een misverstand over laten bestaan. Hij had de leiding. Dit was zíjn operatie. Hij opereerde op de grens van licht en duister. De nacht waarop zijn militaire operatie feitelijk was begonnen, was hij rond het ochtendgloren weer thuisgekomen. Bij binnenkomst had de jonge teckel hem kwispelend begroet.

Hij was moe geweest, bekaf zelfs. Midden in de nacht had hij zijn Fiat Uno weer de ring van Amsterdam opgedraaid. Eerst was hij naar zijn garage in Landsmeer gereden, om de spullen uit de kofferbak terug te leggen. In het zwevende plafond daar, had hij een vierkante tegel weggeschoven en enkele kleine voorwerpen verstopt.

In zijn woning was alles donker. Toen was hij begonnen aan – opnieuw – een belangrijk deel van zijn operatie. Hij diende sporen weg te werken. Vanaf zijn garage was hij in de nacht met de auto vertrokken en langs het Noordhollands kanaal naar het IJ gereden, tot aan de Noordwal. Hij stuurde de auto een glooiend gedeelte op, en had de motor uitgezet. Daarop verwijderde hij de kentekenplaten.

Met de versnelling in zijn vrij, liep hij naar de achterkant en begon hij de auto over het gras vooruit te duwen. Na een paar meter was de auto van het talud gevallen op het water. Het was nog een flinke klap, zo in de nacht. Het water was er diep, de auto zou weldra zinken. Daar wilde hij niet op wachten. Dertig meter verderop had hij de kentekenplaten met een zwaai in het IJ geworpen.

**...De volgende dag sliep hij uit. De kleren die hij tijdens de operatie droeg vouwde hij in een strakke bundel...**

Vervolgens was hij rustig naar huis gelopen in Landsmeer. In de slaapkamer kleedde hij zich uit en stapte in het echtelijk bed. 'Waar ben je toch geweest, we waren zo ongerust,' zei zijn vrouw Els nog verbaasd. Ze had iedereen gebeld en overal geïnformeerd. 'Ik ben naar Hoorn gewandeld,' mompelde hij. 'Ik ga nu slapen, morgen praten we wel.' Binnen een minuut was hij vertrokken.

De volgende dag sliep hij uit. De kleren die hij tijdens de operatie had gedragen, vouwde hij in een strakke bundel. Hij omwikkelde die met een ketting en gooide het pakket later op de dag in het Noordhollands Kanaal. Toen Els weer naar haar atelier was, liep hij naar de vriezer. Bij het openen van de vrieskast met laden, straalde het lichtje een flauw schijnsel op zijn gelaat. Voorzichtig maakte hij met een schroevendraaier het plastic kapje van het thermostaatknopje los. Nu haalde hij uit de thermosfles, die de afgelopen uren op het plafond van de garage had gelegen, een kleine maar zeer waardevolle capsule. Hij had dit plekje eerder bekeken, het kleine voorwerp paste er net achter. Voorzichtig plaatste hij het kapje terug, en sloot de vriezer.

'Ben je klaar?' had Els hem 's avonds gevraagd. Die avond waren ze met de witte Honda Civic naar Odijk gereden, bij Driebergen. De broer van Els was jarig. Bij binnenkomst werd al snel duidelijk, dat die iets heel vervelends had meegemaakt. Zijn nieuwe auto, de Fiat Uno, was gestolen. Hij was gewoon voor het huis weggenomen! Ferdi had er zijn diepe verontwaardiging over uitgesproken.

Zijn Engels was twee weken geleden voortreffelijk geweest, toen hij Heijn op het kantoor bij Ahold aan de lijn had gekregen. Als personal secretary van Zak Kaplan had hij geheel geloofwaardig geklonken. Zijn Engels was goed. Tijdens zijn studie tot ingenieur aan de Technische Hogeschool in Delft, richting vliegtuigbouw, had hij drie jaar lang colleges in het Engels en Amerikaans gevolgd. De internationale zakenwereld was jarenlang ook zijn domein geweest. Dat hij een bijstandstrekker was geworden, vervulde hem met diepe haat. Hij had een glanzende carrière kunnen hebben, maar was in plaats daarvan kapotgemaakt. Na zijn studie was hij in dienst getreden bij het particuliere Amerikaanse bedrijf Aero Corporation in Jackson Michigan, bij Los Angeles. Zijn Engels was zo goed, dat ze hem in Amerika geregeld voor een Amerikaan hielden. Als sales representative voor Scandinavië, België en Nederland had hij goed geld verdiend. Zijn gezin had daarvan meegeprofiteerd. Het gesprek met Heijn had hij ook goed voorbereid. Het was een zeer geloofwaardig verzoek. Die baan kwam nu nog steeds van pas. Hij had er geleerd weloverwogen communicatie te voeren. Ook had hij geleerd goede brieven te schrijven. De Amerikanen hadden hem alleen niet goed begrepen. Zijn manier van werken zou op langere termijn vruchten afwerpen, maar dat werd daar niet gewaardeerd. Ze verwachtten andere dingen van hem. Alles moest op korte termijn.

Dan niet. Met zijn opleiding wilde iedereen hem wel hebben. Kort erop was hij in dienst getreden bij het bedrijf Eternit, dat goede zaken deed met een prachtig product; het welhaast onverwoestbare asbest. Ook toen was zijn intelligentie al snel opgevallen. In het najaar was hij met zijn gezin naar Indonesië vertrokken om commercieel directeur te worden van een nieuwe joint venture van Eternit en het Indonesisch staatsbedrijf Gresik. Het avontuur was mislukt, en had hem later maandenlang laten fantaseren over de ontvoering van de Eternit-directeur. Alles wat hem was voorgespiegeld bleek niet waar. Hij, Ferdi Elsas, was in dat land als een bedreiging gezien. De president-directeur van het Indonesische Eternit-Gresik zag zijn stoel in gevaar komen. Hij had er bepleit om volgens Westerse normen te werken, maar was op alle punten geblokkeerd. Hij mócht er geen succes hebben.

**...Met zijn opleiding wilde iedereen hem wel hebben...**

Hij had toen tot in zijn ziel ervaren wat machtsmisbruik was. Hem was mondeling toegezegd dat zijn contract bij terugkeer zou worden ontbonden, waardoor hij recht kreeg op 120.000 gulden. Maar bij terugkeer deed de algemeen directeur of zijn neus bloedde. Zo kwam hij in een uitkering terecht, slechts 40 procent van zijn loon. Zes jaar lang had hij daar processen over gevoerd tegen Eternit. Dat eerste halfjaar voelde hij dat hij de man wel had kunnen vermoorden. Hij was door hem bedonderd. Daarna kwamen de beelden van een ontvoering. Die man, geboeid in een rioolbuis! Het beeld was weer vervaagd met een nieuwe baan, en uiteindelijk had Eternit na alle processen 90.000 gulden moeten betalen. Na verrekening van alle advocatenkosten, bleef daar 50.000 van over. Nog drie jaar had hij last gehad van de affaire. Het was dat zijn vrouw Els zo geduldig had geluisterd en had meegeleefd, anders had hij zich niet beheerst. Hij had er zelfs nog een tijd voor bij een psychiater gelopen.

Zijn werkgevers hadden hem vaak klein willen houden. Later als adviseur bij het Centraal Instituut voor Industrieontwikkeling, dat veel voor het ministerie van Economische Zaken werkte, had hij zich zelfs niet eens kunnen ontplooien. De stichting wilde dat hij zich alleen richtte op technische zaken. Terwijl hij wist dat zijn kracht zeker, en misschien wel vooral, lag bij menselijke aspecten.

Door zijn karakter was hij juist begaan met mensen, en zeker ook ondergeschikten. In zijn diensttijd was dat al duidelijk geworden. Hij had toen al voor ogen een moreel voorbeeld te zijn, in plaats van een autoritaire baas. Later was hem alleen maar duidelijker geworden dat hij juist het talent had te luisteren, om goede ideeën te benutten. Hij hield er niet van als mensen anderen iets voorschreven, van opgelegde dwang.

In het leger had hij ook al weerzin gevoeld tegen zomaar schieten op bevel. De luide knallen, de geschreeuwde bevelen en het richten op houten figuren. Hij vond dat naar. Een psychiater die hem onder behandeling had, had er gelukkig een streep door gehaald. Hij was van de schietoefeningen vrijgesteld.

Toen hij achter de computer de brief nog eens had nagelezen, sloeg hij het bestand op. Hij pakte nu plakband en wikkelde de tape om zijn vingertoppen. Voorzichtig nam hij een schoon vel papier en stopte dat in zijn Brother-printer, waar hij eerder het gekochte margrietwiel in had gezet. In deze operatie was het cruciaal geen enkel spoor achter te laten. Uit een lade pakte hij een envelop en een postzegel, met het gelaat van koningin Beatrix. Vanuit zijn computer liet hij het adres printen. Daarna bevochtigde hij de zegel met een nat sponsje. Van hem zouden zij geen speeksel vinden. Hij wist dat hier van alles uit zou kunnen worden afgeleid. Hij had nog enkele uren voordat zijn vrouw zou thuiskomen. De brief en de enveloppe lagen klaar. Elsas pakte de cassetterecorder en luisterde weer naar de stem van Heijn. Op zijn werkkamer had hij de tweede cassetterecorder gepakt. Met enige moeite had hij Heijns stem op een tweede bandje overgezet, geen TDK ditmaal, gewoon een goedkope van de Hema.

Telkens opnieuw had de stem van Heijn weer geklonken. 'Vanmorgen om kwart voor negen ben ik ontvoerd op weg naar kantoor, door één man. Mijn auto is achtergelaten op de Hoge Duin en Daalsweg. Nu, woensdagmiddag, gaat het mij nog goed.' Telkens opnieuw had hij op het juiste moment de stopknop in gedrukte, om de verwijzing naar één ontvoerder weg te monteren. Het was lastig geweest. Zo lastig dat hij wellicht de militaire missie enigszins zou moeten aanpassen. Zijn plan om een bandje te monteren, waarop Heijns stem de wegnummers zou uitspreken met verwijzing naar de juiste kilometerpaal zou hem vele uren gaan kosten op deze manier. Die tijd had hij niet. De kinderen konden elk moment terugkomen. Hij opende de enveloppe en stopte de brief erin. Daarna volgde de cassette. Voor hem op tafel lag nu nog een bos sleutels, waarvan één met het fraaie Audi-logo. Hij twijfelde even. Nu, of later? Ach, het maakte niet uit. Ook de sleutel stopte hij in de enveloppe. De familie zou nu zeker weten dat deze brieven kwamen van de echte ontvoerders.

Opnieuw vroeg Els of hij klaar was om de deur uit te gaan. Ditmaal zouden ze in de witte Honda Civic naar een kunsttentoonstelling in Gelderland gaan. Hij sloeg zijn gele sjaal om, en trok zijn lange regenjas aan. 'Ik ben zover,' zei hij. Hij leidde nu een dubbelleven, besefte hij. Hij voerde een militaire operatie uit. Tegelijk was hij een doodgewone huisvader, aan wie niemand iets zou merken. Hij kon dat. In zijn zak voelde hij de grote enveloppe, waarin hij een kleinere enveloppe met de losgeldbrief bewaarde. Opnieuw stuurde hij de auto over grote delen van de route, die hij eerder met Heijn had gereden.

In Nijmegen stopte hij de witte Civic even bij een brievenbus. Daar opende hij de grote enveloppe, en tussen de knokkels van zijn vingers tilde hij de losgeldbrief eruit. Een tel later klepperde de brievenbus. De volgende dag zou de postbode opnieuw een brief brengen bij de familie Heijn in Bloemendaal.
Hoofdstuk 6

Geld en Diamanten

**Het team telde de dagen. Drie weken lang was zakenman Gerrit Jan Heijn nu ontvoerd. Door het hele land verrichtten de rechercheurs onderzoek. Er werden tips nagetrokken, er bleven zich andere ontvoerders melden. Kees Sietsma wist dat het oplichters waren.**

Ruim een week na de ontvoering had het crisisteam besloten een 'persstop' in te stellen, wat betekende dat geen enkele vraag van journalisten meer werd beantwoord. Het onderzoek diende zich nu verder in stilte te voltrekken. Dat betekende overigens niet dat er geen aanwijzingen meer kwamen van burgers en zieners. Vanuit de recherche rapporteerde Willem Schouwenburg dagelijks welke onderzoeken waren verricht. Hij hield zijn team voor dat elke zoekrichting die kon worden afgesloten, uiterst waardevol was. Het was een kwestie van elimineren, vertelde hij in de ochtendvergadering. Net zo lang uitsluiten tot het juiste spoor was gevonden.

Deze ochtend ging het onderzoek een volgende fase in, besefte Sietsma. Voor hem lag een nieuwe brief van de ontvoerders, die op 30 september bij Ahold was bezorgd, gericht aan broer Albert Heijn. Geen kort epistel dit keer, maar uitgebreide instructies. Hier was het de ontvoerders dus om te doen. Eindelijk stelden ze eisen, ze maakten Gerrit Jan Heijn definitief tot handelswaar. Het was een lange opsomming, die hij bekeek. Zoals hij al eerder in onderzoeken had meegemaakt, was het een samengesteld pakket.

> Datum poststempel
>
> Geachte heer Heijn,

> Onze eisen ter vrijlating van uw broer zijn:
>
> U zorgt dat ons wordt overhandigd:
>
> 1000 biljetten van f 100 (honderd gulden)
>
> 2000 biljetten van f 250 (tweehonderdvijftig gulden)
>
> 3000 biljetten van f 1000 (duizend gulden)
>
> 1000 biljetten van 100 us dollar (honderd dollar)
>
> 2000 biljetten van DM 500 (vijfhonderd w-Duitse mark)
>
> 3000 biljetten van DM 1000 (duizend w-Duitse mark)
>
> De 12000 biljetten worden per soort per duizend gebundeld, om elke bundel komen twee stevige elastieken.

De ontvoerders wilden meer:

> 1000 diamanten, eerste klas geslepen elk ter grootte tussen 0,6 en 0,8 karaat, doch samen minstens 700 karaat, alle stenen moeten van D-zuivere kwaliteit zijn. De stenen worden verpakt in een zeemleren zakje.

Vervolgens kwamen er aanvullende eisen over de staat van de biljetten.

> De bankbiljetten zijn gebruikt, er wordt op geen enkele wijze gebruik gemaakt van detectie-middelen (bijv. chemisch, optisch, electronisch of politie), doet u dat toch, dan loopt uw broer onmiddellijk gevaar.
>
> Aangezien u de diamanten niet onmiddellijk tot uw beschikking zult hebben, zet u op dezelfde wijze als voorheen in de krant:
>
> 'MARIA, ik neem over .. dagen contact met je op.'

Weer voegden de ontvoerders een datum toe, waarop zij de advertentie wilden lezen in de kranten. En opnieuw was het aan de krappe kant, realiseerde Sietsma zich. Het was nu 30 september en op 2 oktober wilden zij al uitsluitsel. Wist deze groepering dan niet dat dit onmogelijk was? Zij gaven de familie zo slechts twee dagen de tijd, want een dag eerder zou de tekst voor de advertentie al moeten worden aangeleverd. Dwingend stond onderaan de brief nog, tussen haakjes: 'U houdt zich aan de afspraak anders gebeuren er ongelukken.' Telkens opnieuw waren ze daar tegen aangelopen. Een advertentie die op 17 september had moeten verschijnen, stond daardoor pas op 18 september in de kranten. Opnieuw was daarbij gekozen voor een andere tekst: 'JOHAN, ik herkende je stem in de trein. Wij moeten praten! MARIA'

Sietsma en alle experts hadden zo gehoopt dat de ontvoerders telefonisch contact zouden opnemen. Dat bood aanzienlijk meer kansen. Elk levend contact, was een kans om de ontvoerders en daarmee Heijn te traceren. Maar ze hadden zich niet uit de tent laten lokken. Het bleef gewoon weer een tijd stil.

Het was de vierde brief die nu op het crisisteam werd besproken, en het was een uiterst belangrijke vanwege de eisen die nu bekend werden gemaakt. De eerste twee brieven waren steeds gericht geweest aan mevrouw Heijn in Bloemendaal, maar vanaf de derde richtten de ontvoerders zich aan het adres van broer Albert Heijn, en kwamen de enveloppen binnen op het hoofdkantoor van Ahold in Zaandam.

**...'Uw broer maakt het goed,' schreven de ontvoerders...**

De afgelopen weken was intensief onderzoek verricht. Recherchecoördinator Willem Schouwenburg had al snel de jonge rechercheurs Louk Klück en Huub Laterveer bij zich geroepen. Hij had hen met een kopie van de tweede brief naar de Neerlandicus, professor Van den Berg gestuurd. Zij zouden bij hem in de maanden die volgden vaste bezoekers worden. Met Van den Berg bogen beide rechercheurs zich telkens opnieuw over de schrijftaal. Wat viel hieruit af te leiden? Zij waren belangrijk. Ze waren het enige dat de politie in handen had dat iets kon zeggen over de ontvoerders. De brief van de ontvoerders aan Albert Heijn, en de derde in rij, was vooral erg kort geweest.

'Uw broer maakt het goed,' schreven de ontvoerders, om uit te leggen dat er al twee brieven naar Heijns vrouw waren gestuurd. 'Eén met als bijlage een bandje waarop hij zichzelf meldt en de sleutel van zijn auto.'

Kennelijk hadden de ontvoerders niet langer vertrouwen in een adequate afhandeling van de brieven door mevrouw Heijn. Opnieuw was er een verzoek voor een JOHAN en MARIA-advertentie. Opmerkelijk vriendelijk was het verzoek aan Albert Heijn.

> Indien u bovenstaand bericht in de 4 kranten wilt verzorgen, op 25 sept. in de avondkranten en op 26 in de ochtendkranten, dan kunnen we deze kwestie tot een oplossing brengen zodat uw broer weer spoedig in uw midden is.

Professor Van den Berg vond de teksten interessant. Willem Schouwenburg had met tevredenheid de heldere en verzorgde processenverbaal van het koppel bekeken. Dat zag hij soms bij collega's wel eens anders. Dit waren, zo vond ook het beleidsteam, belangrijke bijdragen aan het onderzoek.

Er leek sprake van meerdere daders, misschien vier of vijf. Later zou Van den Berg opmerken dat er soms sprake was van enige meelevendheid, wat zou kunnen duiden op een vrouw in gezelschap. Enkele stijlfiguren deden bij hem het vermoeden ontstaan dat één van de daders wellicht een Indische achtergrond had. Dit recherchekoppel deed het helemaal niet slecht, vond Schouwenburg. Ze vielen op in positieve zin. In het beleidsteam besprak Sietsma de resultaten met officier van justitie Onno van Veen en korpschef Brinkman. Ook hield hij die dag opnieuw ruggenspraak met de expert van Control Risks en twee leden van de raad van bestuur van Ahold, Peter van Dun en Rob Zwartendijk.

De toegezonden cassette was bij de Technische Recherche onmiddellijk onderzocht. Het bandje was vermoedelijk helemaal schoon geveegd. Maar er was even een juichstemming geweest, toen op een hoekje een bruikbare vingerafdruk kon worden veilig gesteld. Toen die echter door het landelijk register was gehaald, was de sfeer weer omgeslagen. Geen treffer. Geen bekende topcrimineel dus, het was ook te mooi om waar te zijn. Het was zelfs niet duidelijk of dit een afdruk was van één van de ontvoerders. Sietsma wilde weten wat uit de cassette verder zou zijn af te leiden.

Die was daarop naar het Bundes Kriminal Amt in Wiesbaden gestuurd met een koerier. Dat had toch weer enkele interessante gezichtspunten opgeleverd. De cassette was niet de oorspronkelijke band, zo was duidelijk geworden. De Duitse politie-experts hadden zelfs achterhaald, dat er een moederband moest zijn opgenomen op een recorder op batterijen. De toegezonden tape was echter opgenomen met een recorder die op netstroom had gewerkt. Ook was duidelijk dat er een of meer stukken waren gewist. De rest van de tape was nooit bespeeld geweest. Vervolgens hadden de forensisch onderzoekers zich gericht op de akoestiek en op mogelijke achtergrondgeluiden. Deze laatste waren door filtering naar voren gehaald. Duidelijk was toen te horen dat op de achtergrond auto's passeerden. Mogelijk op een afstand van zo'n honderd meter, dachten de onderzoekers. De oorspronkelijke opname van de stem van Gerrit Jan Heijn was verder gemaakt in een kleine ruimte. Mogelijk een 'caravan', was het oordeel van de Duitse wetenschappers. Met als belangrijke opmerking: het kon ook een andere ruimte zijn.

**...De familie had de stem op de cassette natuurlijk onmiddellijk herkend...**

Intussen was steeds weer een wit-grijs busje ter sprake gebracht, een Fiat 238, die het rechercheteam hoofdbrekens bezorgde. Mevrouw Heijn had er meermalen één zien staan, en zoon Ronald Jan meende die ook te hebben gezien. Dochter Corinne had nog een blikje sigaren aangereikt van haar vader, met nog drie sigaartjes erin.

Een rechercheur had achterhaald dat het ging om Willem ii Directie, ongematteerd, die alleen verkrijgbaar waren via groothandel Berkel in Alkmaar. Zouden de ontvoerders voor hun slachtoffer sigaartjes kopen? Het kon. Ook meldde de familie dat hij graag hagelslag at, chocoladerepen, marmelade en vruchtenkauwgom van het merk PK. Die zaken boden minder aanknopingspunten.

De familie had de stem op de cassette natuurlijk onmiddellijk herkend. 'Vanochtend, woensdag 9 september om acht uur dertig, werd ik, vlak voordat ik naar Zaandam wilde wegrijden ontvoerd'... Daarna was een stukje gewist. 'Tot op dit moment voel ik me nog goed.' Gerrit Jan Heijn had niet angstig geklonken, juist rustig.

Sietsma had al snel opnieuw te maken gekregen met de auroloog van de familie, Rink. Hij wilde niet dat buitenstaanders de tape te horen zouden krijgen. Maar zoon Ronald Jan stond erop. Rink, met zijn lange grijze haren en witte kledij, was voor hen géén buitenstaander, had Sietsma te horen gekregen. Zelfs Albert Heijn had er over gemord, want die zag hem als een charlatan, een timmerman die een balk op zijn hoofd had gehad.

**...De ontvoerders leken door het hele land te opereren...**

Maar de auroloog had via Ronald Jan dus toch de cassette te horen gekregen. Gelukkig had Rink zich met zijn platte Haagse accent ditmaal niet opnieuw verloren in voorspellingen. 'Er klinkt geen wanhoop in door,' had hij gezegd. 'Gerrit Jan zit niet in de put.' Geen beeld van de verblijfplaats, geen beeld van de ontvoerders. Rink zag gewoon niks. In plaats daarvan was hij echter gaan vragen om de brieven, de originele. Uit de energie daarvan zou hij informatie over de afzenders kunnen halen. Ronald Jan had direct de brieven opgeëist. Het was hun post, en de familie mocht toch beslissen wie de brieven mocht bekijken? Sietsma had daar de streep getrokken. Neen, was zijn antwoord geweest.

De brieven waren nog volop in onderzoek. De ontvoerders leken door het hele land te opereren. De eerste brief was afgestempeld in het districtskantoor aan de Oosterdokkade in Amsterdam. Dat was automatisch gebeurd. Alle post uit de wijde omgeving van Amsterdam kwam daar samen, het had een lange lijst mogelijke plaatsnamen opgeleverd. De tweede was binnengekomen op het districtskantoor van de PTT in Arnhem, opnieuw een vergaarplaats voor de wijde omgeving. Sietsma en Schouwenburg hadden direct de werkwijze bij de PTT laten aanpassen, een 'postval' laten opzetten, zodat toekomstige brieven beter konden worden herleid naar de postbussen. De derde kon zodoende herleid worden als een brief die in Amsterdam was gepost. Maar de ontvoerders toonden zich uiterst voorzichtig.

Schouwenburg zou later zijn recherchekoppel Louk en Huub weer bij zich roepen, toen een specifieke postbus in Amsterdam-West werd gelokaliseerd. Wellicht zou deze postbus nogmaals worden gebruikt, en hij gaf het koppel opdracht om te beginnen aan een observatie.

Het was een bizarre week geworden. Bij een woning met zicht op de brievenbus hadden beide rechercheurs zich gemeld. Ze waren door een oud echtpaar hartelijk ontvangen. Het raam vanuit hun slaapkamer bood vrij uitzicht. Eetkamerstoelen werden neergezet achter de vitrage, Louk en Huub hadden hun camera's geïnstalleerd.

In de late avond was het oude echtpaar in pyjama verschenen, en had zich in het bed achter hun rug genesteld. Zij stoorden zich niet aan beide rechercheurs in hun slaapkamer, hadden ze gezegd. 'We hebben ons nooit veiliger gevoeld,' zei de oude man. Een week lang hoorden de rechercheurs de oudjes achter zich snurken, terwijl zij tuurden naar de brievenbus en collega's op straat via hun portofoon attendeerden op mogelijk verdachte brievenposters. Het was een operatie zonder resultaat, maar Schouwenburg moest er naderhand breeduit om lachen. Hij zag zijn rechercheurs daar helemaal zitten.

Nu er na drie weken eindelijk een losgeldeis lag, werd in het crisisteam ingespannen overlegd. Sietsma had de brief aandachtig bekeken. Bij de bundels biljetten kon hij zich wel een voorstelling maken, maar van die duizend diamanten niet. Wat waren loepzuivere stenen van 'D-kwaliteit'? Hoe groot waren diamanten van 0,6-0,8 karaat? Na overleg met de banken en Ahold bleek dat het geld op korte termijn bij elkaar kon worden gehaald. Maar als deze behandeld zouden moeten worden, om herkenning mogelijk te maken, dan was er meer tijd nodig. Die avond zou het team enkele diamantairs uit Amsterdam over laten komen. Sietsma was aangenaam verrast over hun medewerking. Eén had zich, geheel gekleed in rokkostuum, zelfs onmiddellijk laten ophalen uit het Concertgebouw. Maar de experts hadden ook slecht nieuws. Een verzameling aanleggen van duizend diamanten van exact die kwaliteit, zou maanden gaan kosten. Zelfs de grote centra in Londen, Brussel, Tel Aviv en Amsterdam konden dat aantal niet leveren. Maanden? Sietsma had als onderhandelaar twee dágen de tijd gekregen om te onderhandelen. Hem bekroop nu een vreemd gevoel. Als deze ontvoerders professionals waren, hoe konden zij dan zo'n onhaalbare eis formuleren? De brief oogde alsof ze exact wisten wat ze wilden, maar dit maakte duidelijk dat ze juist niets wisten van diamanten.

'We hebben niet met experts te doen,' concludeerde Sietsma. Zelfs het verzamelen van stenen van een mindere kwaliteit, zogenoemde G- of F-kwaliteit, zou nog twee weken duren. Sietsma wist dat bovendien alle stenen vóór de overdracht tot in alle details beschreven moesten worden, en van alle kanten gefotografeerd.

**...Diamanten en geld moesten hoe dan ook traceerbaar zijn...**

Control Risks eiste aanvankelijk dat alle biljetten geprepareerd werden, zodat ze teruggevonden konden worden. Maar een speciaal getest middel kon met enige moeite toch geïdentificeerd worden. Daarop sprak de familie Heijn er een veto over uit. De ontvoerders zouden, als zij dat merkten, Gerrit Jan Heijn onmiddellijk iets aandoen, vreesden zij. Sietsma liet daarop alle nummers van de biljetten noteren. Diamanten en geld moesten hoe dan ook traceerbaar zijn, wist hij.

De tijd drong. Hij boog zich weer over de tekst. Niet geformuleerd, zoals de ontvoerders eisten. Hij wilde zo snel mogelijk naar andere vormen van communicatie. Dat gevoel moesten ook de ontvoerders krijgen. In overleg kwam het tot een nieuwe advertentietekst, die op 2 oktober verscheen. Ditmaal wel op tijd.

> 'MARIA, zó kunnen wij niet blijven praten. Je voorstel is uitgesloten. De twaalf bundels liggen vandaag klaar.' JOHAN

Het was meebuigen, maar niet zover als de ontvoerders eisten. Sietsma liet bewust weg hoeveel dagen de familie nodig dacht te hebben om de diamanten te verzamelen. Daags erna verscheen de annonce in de vier kranten. Nu was het wachten op een reactie. Bij de telefoonlijnen van de familie Heijn en Ahold zaten agenten 24 uur per dag klaar, om een binnenkomend gesprek aan te nemen. Elk gesprek kon binnen enkele minuten worden getraceerd. Alles stond op scherp. Sietsma hoopte dat de ontvoerders nu eindelijk zouden gaan bellen.
MINIDOSSIER:

De Heinekenontvoering 1983

De ontvoering van Alfred Heineken en zijn chauffeur Ab Doderer mag zonder overdrijven het bekendste misdrijf uit de recente Nederlandse misdaadhistorie worden genoemd. De kidnap had enkele bijzondere aspecten. Het slachtoffer was een wereldwijd bekende ondernemer, die goede banden onderhield met koningshuizen en internationale bekendheden. Maar ook de kidnappers kregen een 'sterrenstatus'. Ze werden BN'ers, mede door de boeken die er over hen werden geschreven, hun levensstijl én de misdrijven waarmee ze na de ontvoering in verband werden gebracht. Dat misdaad uiteindelijk niet loont, blijkt uit hun levensverhaal.

Het is negen november 1983 als Freddy Heineken om twee minuten over zeven het 'Pentagon', ofwel het hoofdkwartier van zijn concern, aan het Tweede Weteringplantsoen in Amsterdam verlaat. Hij is bijna bij zijn zwarte Cadillac als vier mannen op hem afstormen en hem naar een Oranje bestelbus proberen te sleuren. 'Ab, help me verdomme,' roept Heineken nog naar zijn chauffeur Doderer, die onmiddellijk in actie komt. Het is tevergeefs, ook Doderer wordt overmeesterd en in de bus gesmeten.

Heineken is snel weer bij zijn positieven en trekt meteen zijn chequeboek uit de zak. 'Hoeveel moet ik jullie betalen als jullie ons nu meteen vrijlaten?', probeert de topondernemer. De kidnappers nemen niet eens de moeite te antwoorden. Ze hebben op dat moment andere dingen aan hun hoofd. Een taxichauffeur die zag wat er gebeurde heeft de achtervolging ingezet.

Maar de kidnap is goed voorbereid. Op de Weesperzijde hebben de ontvoerders in een fietstunnel een paaltje weggehaald, waardoor ze verder kunnen rijden naar de plek waar een vluchtauto geparkeerd staat. De bestelbus stopt en een van de overvallers stapt uit. Met getrokken pistool loopt hij recht op de achtervolgende taxichauffeur af, die in paniek vol gas achteruit rijdt. De vier mannen dwingen hun slachtoffer over te stappen in een lichtkleurige Citroën en verdwijnen.

Na de ontvoering volgt een geraffineerd schaakspel van drie weken. De ontvoerders hebben zich zeer goed voorbereid. Cor van Hout, Willem Holleeder, Jan Boellaard, Frans Meijer en in mindere mate Martin Erkamps hebben ruim een jaar aan de voorbereidingen gewerkt, zo blijkt later. De Amsterdamse politie zet twee talentvolle hoofdinspecteurs op de zaak: Kees Sietsma en Ger van Beek. Met een team van vijftig rechercheurs probeert het duo het psychologische machtspelletje van de kidnappers te breken.

Als per brief de losgeldeis bij de politie binnenkomt, blijkt dat de ontvoerders hoog inzetten. Ze willen 35 miljoen gulden, in vier valuta's, maar wel in kleine coupures. Door de kidnaps van der Valk en Caransa beseften de daders dat ze 1000 gulden biljetten nauwelijks kunnen uitgeven. Op 12 november moet het allemaal zijn geregeld. Die dag krijgt de politie telefonisch een door Doderer ingesproken bandje te horen met de boodschap dat er foto's en aanwijzingen zijn te vinden in bagagekluis 2150 op het station van Utrecht. Om hun zelfbedachte superioriteit te laten blijken werden codenamen bedacht: de politie was de haas en de ontvoerders de adelaar.

**In een handgeschreven anonieme brief werd precies uit de doeken gedaan wie achter de ontvoering zaten**

Na een eerste mislukte overdracht volgden zes spannende dagen voor de familie van de ontvoerden. Er kwam geen telefoontje meer, wel enkele foto's van Heineken en Doderer met een arm in het verband en een strop om hun nek. De politie gebruikte de contactloze periode vooral om verder te speuren naar de daders. Op 16 november 1983 leidde tip 547 de val van de ontvoerders in. In een handgeschreven anonieme brief werd precies uit de doeken gedaan wie achter de ontvoering zaten. De recherche achterhaalde de adressen van de vijf daders, tapte hun telefoons af en vond zelfs de loods op industrieterrein De Heining, waar Heineken waarschijnlijk werd vastgehouden. Toen een observatieteam op zondag 27 november zag hoe de vijf mannen de loods binnen gingen en later slechts voor twee personen porties eten bestelden bij een afhaalchinees, was de ontknoping nabij.

Op maandag 28 november vond de losgeldoverdracht plaats. Een politiechauffeur werd naar een viaduct in de buurt van Utrecht gedirigeerd. Daar hadden de kidnappers heel slim de deksels van een waterafvoer verwijderd. De rechercheur kreeg opdracht de geldzakken in het gat te storten. De kidnappers vingen onderaan het talud de buit op, smeten de zakken in een busje en gingen er vandoor. In een nabijgelegen bosperceel werden de zakken in van te voren ingegraven plastic tonnen achtergelaten.

Nu het geld was betaald, maar Heineken en Doderer nog steeds niet werden vrijgelaten, nam de spanning binnen het politieteam toe. Het vijftal, dat inmiddels permanent werd geobserveerd, zou toch niet van plan zijn hun slachtoffers alsnog om het leven te brengen?

**'Hadden jullie niet wat eerder kunnen komen'**

Op woensdagochtend 30 november besluipt een politieteam de loods op De Heining. Aanvankelijk is er grote teleurstelling. De ruimte lijkt leeg. Dan ontdekt een van de politiemensen dat aan de achterzijde een dubbele wand is gebouwd. Achter een muurtje bevinden zich de twee Spartaanse cellen, waarin Heineken en Doderer drie weken zaten opgesloten. 'Hadden jullie niet wat eerder kunnen komen,' reageert Heineken nuchter. Zijn chauffeur is er minder goed aan toe. Hij wordt totaal ontredderd afgevoerd.

De ontvoerders hebben dan al ontdekt dat het spel uit is. Meijer, Boellaard en Erkamps belanden achter de tralies, maar Van Hout en Holleeder weten te ontkomen naar Frankrijk. Daar lopen ze uiteindelijk toch tegen de lamp, curieus genoeg dankzij telefoontjes met een persoon, die een jaar later zelf aan den lijve zal ondervinden hoe het is om te worden ontvoerd.

De gesprekjes vanuit Parijs met Gijs van Dam junior, zoon van een beruchte hasjhandelaar, doen de kidnappers de das om. Terwijl Holleeder en Van Hout over hun uitlevering in een langslepend juridisch conflict met de Franse justitie verzeild raken, wordt 'kleine Gijs' zelf door een groep criminelen gekidnapt.

De dan 18-jarige Van Dam Jr. wordt een week lang vastgehouden in een woning in Lelystad. De ontvoerders willen 8 miljoen euro van diens vader. De jongen komt echter vrij zonder dat er iets was betaald. Een van de betrokkenen bij de ontvoering is volgens justitie voormalig kickbokser Jan Plas.

Kort na de ontvoering wordt Van Dam Sr. samen met Sam Klepper aangehouden tijdens het overladen van een lading hasj. Eind 1986 komt pa Van Dam weer vrij. Zijn zoon volgt hem al snel in de hasjhandel, maar groeit niet door tot de top. 'Gijssie' doet in de jaren daarna vaak zaken met Heinekenontvoerder Cor van Hout, die ook al contacten heeft onderhouden met zijn vader. Junior wordt in 2004 voor zijn woning in Zandvoort geliquideerd.

**Van de 35 miljoen gulden bleef 8 miljoen spoorloos**

Zijn grote voorbeeld Cor van Hout is dan al door hetzelfde lot getroffen. Van Hout sterft in 2003 door een moordaanslag. Jan Boellaard verdwijnt snel na het uitzitten van zijn straf vanwege de Heinekenontvoering opnieuw achter de tralies. Dit keer vanwege het doodschieten van een douanier, die Boellaard op heterdaad betrapte op het smokkelen van cocaïne. Frans Meijer ontsnapte in eerste instantie naar Paraguay, werd daar later opgespoord door Peter R. de Vries en moest alsnog zijn straf uitzitten. Hij bekeerde zich tot de Heer en verblijft voor zover bekend weer in Zuid-Amerika. Martin Erkamps zat ook diverse keren achter de tralies en leeft in Panama. Freddy Heineken overleed in 2002, zijn chauffeur leidt een teruggetrokken bestaan. Van de 35 miljoen gulden bleef 8 miljoen spoorloos.
Hoofdstuk 7

Geduld raakt op

**Hij stak zijn hand in het koude water. Voorzichtig tastte hij nu over de bodem van de kleine vijver in de achtertuin. Hij had gewacht tot zijn vrouw Els de deur achter zich had dichtgetrokken en de kinderen naar school waren.**

Enkele tellen later voelde hij de contouren van een glibberige nijptang. Hij had hem op het pakketje gelegd, zodat het niet zou gaan drijven. Na een blik of er geen buren achter één van de ramen naar hem keken, tilde hij het pakje met een snelle beweging uit de vijver en liep naar binnen.

Even later bekeek hij op zijn werktafel het voorwerp nauwkeurig. Het was een modieuze bril, met een bruin kunststoffen montuur met lichtgebogen bovenzijde en grote glazen. De leggers waren buigzaam en tussen de glazen had de bril twee bruggen. Het was een dure bril; de zakenman had hem verteld dat hij er verschillende had.

De advertentie in de kranten had hem geïrriteerd. Opnieuw had hij boosheid voelen opkomen. Ze speelden het spel niet volgens de regels die hij bepaalde. Na zijn derde brief, ditmaal gericht aan Albert Heijn bij Ahold, had hij weer een onjuiste tekst in de rubrieken gevonden.

> 'JOHAN, heb je me gisteren in de trein niet willen zien? MARIA'
>
> ps. De 25e was niet haalbaar, wij moeten praten!

Praten? Hij dacht er niet over. Na de vierde brief, met zijn losgeldeisen, was weliswaar op tijd een advertentie geplaatst, maar weer niet volgens zijn voorschriften. 'De twaalf bundels liggen vandaag klaar,' had hij gelezen. Geen woord over de diamanten. Ze speelden een spelletje met hem. Het werd tijd om de druk verder op te voeren.

Bij V&D had hij ditmaal een grotere enveloppe gekocht. Hij wreef de bril schoon, zodat er geen vingerafdrukken zouden achterblijven. Daarna zette hij zijn computer aan, pakte zijn diskette, en toverde vanuit zijn geheime directory de laatste uitgebreide brief op het scherm. Opnieuw wiste hij alle tekst onder de aanhef. Hij moest de familie en Ahold duidelijk maken dat Gerrit Jan Heijn het niet makkelijk had. Als zij niet luisterden, wilde hij nu eens en voor altijd duidelijk maken, dan zou daar de zakenman daarvoor boeten.

> Datum poststempel
>
> De heer A. Heijn
>
> Door het niet reageren van u, zien we ons genoodzaakt actie te nemen. Hoezeer het ons ook tegen de borst stuit; is het enige dat we kunnen bedenken G.J. straf te geven. Hij mag niet meer lezen. We sluiten derhalve zijn bril in. Misschien kunt u wel lezen.

Dat zou de boodschap wel overbrengen, dacht hij. Hij was in zijn brieven duidelijk genoeg geweest. Hij had hen steeds gesommeerd de teksten te gebruiken, die hij opgaf. Het moest afgelopen zijn met dat kat-en-muisspel in die annonces. En Heijn hoefde daarvoor niet als enige te boeten.

> Wat ons betreft mag uw reactie op brief 4 een week opschuiven.
>
> U krijgt echter ook straf; extra 1000 biljetten van f100, –, overigens onder dezelfde voorwaarden als de andere 12000 en de stenen.

Opnieuw tapete hij zijn vingers af. Even later ratelde de brief al uit zijn Brother-printer. De bril wikkelde hij nu in een velletje dun schuimplastic. Beiden stopte hij samen in de grote enveloppe. Hij zou hem dezelfde avond nog ergens posten.

Op vrijdag 9 oktober vond hij de nieuwe advertentie. Ze wisten dat Heijn nu een maand vastzat. Maar toen hij de tekst las, begreep hij dat ze niet wilden luisteren. 'MARIA, ik neem nu contact met je op. Ik wil vertrouwelijk met je praten over jouw en mijn voorstel. Bel daarom één van ons. JOHAN.'

Hij zou nooit weer met zich laten spelen. De afgelopen jaren had hij ervaren, hoe anderen hem kapot hadden willen maken. Hij kon hen wel doden. Als hij later probeerde te mediteren, waren niet zelden zijn gedachten uitgelopen op gruwelijke scenario's waarin hij zijn vroegere medebestuurders ombracht.

Een autobom die hun lichaam uiteen zou rijten, of stel dat hij een op afstand bestuurbaar modelvliegtuigje zou uitrusten met een handgranaat? En hoe duur zou een professionele huurmoordenaar zijn? Boeten zouden ze. Zij waren een misdadige bende. Al zijn haat richtte zich op wat hij De vier van Nijmegen noemde. Ze hadden hem buitenspel gezet, alles afgepakt, hem willen vermorzelen. Het was uitgedraaid op een nederlaag, zoals hij die nog nooit had ervaren.

**...Hij zou nooit meer met zich laten spelen. Hij kon hen wel doden...**

Hij had een goed salaris gehad. Heel stevig zelfs. Tienduizend gulden in de maand. Maar dat was ook geheel terecht. Het was zijn project, en hij had er alles voor over gehad. De opofferingen waren groot geweest. Door de week had hij zijn gezin niet meer gezien. In plaats daarvan had hij doordeweeks een etage bewoond aan de Van Lawick van Pabstraat bij de kruising van de Amsterdamseweg in Arnhem. Nee, hij had er álles voor over.

In 1982 had hij een eenvoudig maar tegelijk briljant plan gehad. De combinatie van die twee aspecten, was iets dat zo vaak in zijn leven terugkeerde. Door goed na te denken over een probleem, praktische oplossingen te zoeken, kwam hij vaak tot zulke vondsten.

Hij kon dat met grote zaken, maar net zo goed met kleine probleempjes in het huis. Wat dat betreft was hij een uitvinder. In een tijd van hoge werkloosheid had hij het Project Nieuwe Banen in Nijmegen opgericht. Een stichting, waarmee hij een enorme subsidie had losgepeuterd. Het eerste jaar had hij het volledig alleen gerund. Hij had een stuurgroep ingesteld en een projectgroep. Daar had hij belangrijke mensen in weten binnen te halen, zeer representatief.

De directeur van de Gelderse Ontwikkelingsmaatschappij had hij in de stuurgroep gehaald, de wethouder van sociale zaken in Nijmegen, een medewerker van de FNV en de directeur sociale zaken van Holec, een groot bedrijf in de regio Nijmegen. Allemaal mensen die zich later tegen hem waren gaan keren als de Bende van Vier.

Hij was zelf naar het ministerie van Sociale Zaken gegaan, waar ze heel belangstellend waren geweest. Zo belangstellend dat hij een enorme subsidie kon krijgen. Omdat het ministerie alleen betaalde aan stichtingen, had hij het project opgeknipt. Het geld liep binnen in de stichting Nieuwe Banen, daarnaast was er een BV Nieuwe Banen. De stichting betaalde vervolgens aan de BV. Het mooie was: van de laatste was hij directeur en enig aandeelhouder. In de stichting hadden de prominenten plaats genomen, en hiervan was hij vervolgens de enige betaalde medewerker.

Ruim twee jaar stak hij al zijn tijd en energie in het Nieuwe Banen-project. Daarna was het gezeur van de bestuursleden begonnen. Hij zou teveel verdienen. Er was een coup gepleegd. Hij had het nooit anders kunnen zien. De andere bestuursleden traden opeens terug uit het bestuur, en bleken tegelijkertijd een nieuwe stichting te hebben opgericht. Eén van de laatste besluiten die zij – zonder hem – in meerderheid hadden genomen, was het opzeggen van de subsidie bij het ministerie.

Hij was alleen achtergebleven. Vervolgens hadden die vier gewoon een nieuwe subsidie aangevraagd bij het ministerie, voor een identiek project. Zijn Nieuwe Banen-project, dat hij had bedacht, en waarvoor hij en niemand anders een geldstroom had aangeboord, was hem met een paar pennenstreken bij de notaris afgenomen. Hij had processen tegen hen gevoerd. Hij was verbitterd geraakt. Tegen de Vier van Nijmegen was een bijna niet te bevatten haat in hem gegroeid.

Hij voelde dat het zijn kind was geweest, maar zij hadden het van hem afgenomen. Hij had het opgezet, maar was eruit gewerkt. Met torenhoge advocaatkosten bleef hij achter. De schulden waren in een mum van tijd opgelopen tot 60.000 gulden. Zelfs nu had hij ze nog. Nog eenmaal had de tegenpartij een schikking voorgesteld. Een fooi, die hij bitter had afgeslagen. In hoger beroep had hij alle procedures verloren.

**...Met torenhoge advocaatkosten bleef hij achter...**

Na alle successen was hij aangewezen op een uitkering. Elk dubbeltje omdraaien bij het boodschappen doen. Als hij nu nog werk zou krijgen, zou hij vijftien jaar zijn schuld moeten aflossen. En als hij zelfstandig wilde werken zou het verleden hem altijd blijven achtervolgen. Alle lust en energie om iets nieuws te doen, was weg. Hij had nog wel sollicitatiebrieven geschreven, maar was steeds weer afgewezen. Dit was er van hem geworden: een kansloze huisman, vervuld van een diepe haat. Hij was gaan drinken.

Nu hij bezig was met de militaire operatie, was hij weer scherp. Hij voelde de uitdaging. Voor tal van problemen en situaties moest hij nu weer antwoorden vinden. Dat ging hem als vanouds weer goed af, voelde hij. Hij bewoog zich als een kameleon door het gewone leven, als de huisman. Maar dat was zijn camouflage: hij werkte aan een opus magnum.

Hij wist dat de geldoverdracht een zeer riskant onderdeel was. Het was noodzakelijk de regie van begin tot het eind in handen te houden. Hij had opnieuw alle stappen overwogen. Voor de eigenschappen van de diamanten had hij tweemaal incognito een diamantair opgebeld. Eenmaal als Meneer Jansen en eenmaal als Van de Berg. De diamanten waren een belangrijk onderdeel. Op die stenen zouden geen nummers staan, ten eerste. Ze zouden veel waard zijn en toch een klein volume hebben. Ze waren in een klein zakje te vervoeren. Eén van de diamantairs had hem uitgebreid uitleg gegeven dat de diamant van de D-klasse tot de hoogste classificatie behoorde. De kleur was van belang, net zoals de lichtreflectie en hoe hij geslepen was.

De man had hem ook nog bijgepraat over de waarde. Een steen die in de winkel werd verkocht, had een hogere prijs dan de handelswaarde. Hij had zelfs nagedacht over een manier waarop hij de stenen kon opbergen, bijvoorbeeld in een bord zachtboard, met gaatjes daarin geboord. Verticaal en horizontaal had hij er dan de coördinaten op kunnen zetten, met getallen en letters, zodat hij ze op die manier thuis op grootte kon ordenen.

Het was bij een gedachte-experiment gebleven. Hij had het idee verworpen. Het aanbod van de diamantair voor het toesturen van een folder had hij natuurlijk afgeslagen. Tijdens het gesprek had hij aantekeningen gemaakt. Een adres opgeven leek hem onverstandig.

Ook het volume van het losgeld was belangrijk. Hij wilde geen postzakken. Het volume berekenen was een kinderlijk sommetje geweest, niveau vierde klas lagere school. Het was niet het formaat van de briefjes, dat telde. Het ging vooral om de dikte. Een briefje van vijf gulden was ongeveer even dik als één van 250.

Hij had zo'n briefje 22 keer opgevouwen en toen de schuifmaat gepakt. Ook had hij op de brievenweger het gewicht vastgesteld. Zo had hij een aardige indruk gekregen van waar hij mee bezig was, in gewicht en afmetingen. Die gegevens had hij nodig voor de losgeldkisten die hij wilde begraven. In de minuten na de overdacht zou hij zich onmiddellijk van het geld ontdoen. Het geldvolume moest er makkelijk in passen. Daarom wilde hij strakke stapels biljetten, voorzien van twee elastieken.

Aan de keukentafel had hij de losgeldkisten ontworpen en gemaakt, natuurlijk op momenten dat hij alleen thuis was. Bij de doe-het-zelf-winkel Van Dijk in Landsmeer had hij de houten delen laten zagen. Hij had het hout met polyurethaankit aan elkaar gezet, een watervaste lijm. Op de hoeken sloeg hij kleine spijkertjes. Daarna had hij alle zijden afgeplakt met een laag aluminiumfolie van de keukenrol. Een zender in het geld zou daarmee nutteloos worden, wist hij. Uiteindelijk had hij zijn werkstuk bekleed met plastic van KOMO-vuilniszakken. Zo kreeg het vocht geen invloed op de waardevolle inhoud. De kisten in aanbouw bewaarde hij in de garage. Omdat hij er straks, als ze begraven waren, razendsnel bij zou moeten kunnen, had hij zich aan weer een nieuwe uitvinding gewaagd. Over het deksel van de kist zou hij een doek leggen met daaraan een houten latje geniet. De stof knipte hij uit een oude gestreepte strandstoel, die nog in de garage stond. Aan het latje bevestigde hij weer een sterke nylondraad. Met grond en bladeren over de kist, kon hij dan met een ruk snel en schoon het kistdeksel vrij krijgen.

Het kon allemaal zo voorbij zijn. Aan hem zou het niet liggen. Maar wat gebeurde er bij Ahold en de familie Heijn? Opnieuw weken ze af van de eisen. De bril had kennelijk onvoldoende indruk gemaakt. Dachten ze echt dat hij nu de telefoon zou pakken, om zo alles op het spel te zetten? Hij doorzag de poging.

Opnieuw pakte hij zijn diskette, die hij elke keer weer nauwkeurig in de garage had verborgen, samen met het type-lint en het speciale margrietwiel. In de WordStar tekstverwerker typte hij nu een nieuwe tekst, zijn zesde brief.

> Geachte heer Heijn,
>
> Het lijkt erop dat u uw broer helemaal niet terug wilt. We hebben geen interesse in uw voorstel, telefoneren doen we niet. Behalve voor de laatste instructie, dan spreekt G.J. door de telefoon. Bijgaand het bewijs dat het ons ernst is...

Vanachter het thermostaatknopje van de diepvriezer had hij die ochtend zijn waardevolle capsule gehaald. Hij schrok even toen hij in het buisje keek. De aanblik verraste hem. Met een schenkende beweging, leegde hij nu de capsule in een tweede buisje, dat hij zorgvuldig met een dekseltje dichtschroefde.

> G.J. zal de eerste tijd met pianospelen wat last hebben, maar de wond geneest al goed.

Het was keihard. Hij had daar geen gevoel bij, dit was een van te voren bedacht onderdeel van zijn militaire operatie. Opnieuw herhaalde hij in de brief zijn eisen voor de dertien bundels en 1000 diamanten. Maar hij stelde Albert Heijn nu ook een nieuwe belofte in het vooruitzicht, natuurlijk omlijst met waarschuwingen.

> 5 dagen na overdracht van geld en stenen, nodig ter verificatie van echtheid en kwaliteit, zullen wij G.J. met voldoende middelen op de trein naar u zetten. Elk detectiemiddel brengt het leven van uw broer in gevaar.
>
> Op vrijdag 16 oktober. a.s. in de 4 kranten bericht zoals eerder aangegeven.

Het antwoord zou hem enkele dagen later toch enige zorgen baren. Op de juiste datum was de annonce verrassend lang geweest. Ook werd nauwelijks nog in bedekte termen gesproken.

> 'MARIA, ik neem over 4 dagen contact met je op' JOHAN.
>
> ps. Boodschap begrepen. Wij hebben ons uiterste best gedaan. De 13 bundels zijn er. Helaas niet alle stenen volgens gestelde eisen verkrijgbaar. Kopen daarom een groter aantal volgens best haalbare specificaties met dezelfde totale financiële waarde.

Hij had er even diep over nagedacht. Hij zou ermee instemmen. Diamanten waren diamanten, als het totaal maar dezelfde waarde had. Het werd tijd voor het eindspel, vond hij. Hij had hen maximaal op scherp gezet. Hij zou nu gaan aansturen op de finale in zijn militaire missie.

**...Directeur Gerrit Jan Heijn was nu al 42 dagen ontvoerd...**

> Datum poststempel
>
> Geachte heer Heijn,
>
> De secretaresse van G.J. zal ons het losgeld brengen. Zij wordt door ons Rosa genoemd. Vrijdag as. 23 oktober bericht u in de 4 kranten: HENK, ik rijd in een (kleur, merk. Type) met het kenteken (...), zo kun je me zeker herkennen. ROSA.
>
> Tussen de haakjes komen dan de gegevens van de auto waarmee ze werkelijk zal rijden. In de volgende week komt een bericht voor contact. Ze moet dus gereed zijn. Misschien kunt u haar duidelijk maken, dat 5 paar ogen van mensen in wiens belang het is dat haar niets overkomt haar zullen begeleiden. Dus zeer veilig.

Directeur Gerrit Jan Heijn was nu 42 dagen ontvoerd, en hij dacht dat ze de zakenman graag snel terug wilden zien. Voor Ferdi Elsas stond in de kluis op het hoofdkantoor van Ahold al een koffer met geld en 1246 diamanten klaar.
Hoofdstuk 8

Nacht bij Okura

**Het operationeel commandocentrum was nu al uren bijeen. Tussen de leden werd niet gesproken. Af en toe was krakend portofoonverkeer te horen, als het observatiecentrum zich meldde. Tussen de leden werden af en toe briefjes heen en weer geschoven. De aandacht mocht niet verslappen.**

Alle activiteiten waren deze avond en nacht gericht op het Amsterdamse Okura Hotel. Twee maanden was de ontvoering van Heijn nu gaande, en eindelijk zou het tot een overdracht van het losgeld komen. Kees Sietsma had voor dit moment een leger aan politiemensen op de been gebracht. De voorbereidingen waren omvangrijk geweest. Meer dan 400 agenten en rechercheurs waren in touw. Drie heli's waren in de lucht, of konden elk moment opstijgen.

Op vijf tv-zendmasten in het land waren straalverbindingen tot stand gebracht, die signalen van de helikopters konden doorstralen. Zo zouden de beelden van de camera's live op de schermen verschijnen in de boiling room, de commandokamer, waar Sietsma en de andere leden de operatie op de voet volgden.

In Haarlem was de leiding van het rechercheteam bijeen. Willem Schouwenberg had tal van rechercheurs achter de hand, die hij onmiddellijk kon inzetten. Ook hij wachtte af op de dingen die zouden komen. Zijn team stond klaar voor nadere orders.

In Aerdenhout wachtte de bezorgde familie. In overleg met Ahold en de familie Heijn was een belangrijk besluit genomen. De geldoverdracht zou alleen worden geobserveerd, om het leven van Heijn niet in gevaar te brengen. Het ging de familie en Ahold niet om de daders of het losgeld; eerst moest Gerrit Jan Heijn vrijkomen.

Sietsma had zich uiteindelijk neergelegd bij het besluit in het beleidscentrum, hoewel elk levensteken ontbrak. Arrestaties zouden niet worden verricht. Het ging erom de ontvoerders te volgen. Wellicht zouden ze zo uitkomen bij verdachten, die hen weer verder zouden leiden naar de bergplaats van Gerrit Jan Heijn, zolang deze nog niet was vrijgelaten. Tot Sietsma's schrik had aan de laatste vergadering van de familieleden ook de huis-auroloog Rink openlijk deelgenomen. Hij had de familieleden verteld over een nieuw visioen. Op mysterieuze wijze had hij verteld dat reeds zes keer een pistool op Gerrit Jan was gericht. De familie was eerst ontsteld, en had toen opgelucht gereageerd. Hij was dus in leven! En wellicht zelfs al snel thuis.

Sietsma had de dagen ervoor met de kaart van Nederland alle viaducten, bruggen en veerponten in kaart laten brengen. Zijn kaart was veranderd in een wegenkaart vol streepjes en blokjes. Bij al die locaties tot in Friesland, Gelderland en Limburg toe stonden nu agenten die deze 'verkeersknooppunten' observeerden, hoe klein ook. Ze hoefden alleen maar een seintje te krijgen, en zouden dan alle kentekens registreren.

De binnenkomst van de zesde brief van de ontvoerders, had een schok teweeg gebracht binnen het gehele onderzoeksteam. Het hoofd van de Technische Recherche had Sietsma onmiddellijk bij zich geroepen. Na het gebruikelijke onderzoek op vingerafdrukken, hadden de onderzoekers de enveloppe geopend. Een geel Kodak-filmkokertje was tevoorschijn gekomen, gewikkeld in een laagje dun schuimplastic.

Toen het was gefotografeerd, op vingerafdrukken onderzocht en opengeschroefd, was de inhoud zichtbaar geworden. Het was duidelijk opgekrulde huid, met een vlezige kern daarin. Toen het er was uitgehaald, lag er een opgezwollen vinger op tafel.

**...Het afsnijden van een pink, was voor Sietsma niet nieuw...**

'Wat is het?' had Sietsma gevraagd. 'Vermoedelijk het uiteinde van een pink, tot aan het tweede kootje. Hij is schoon, met de nagel er nog aan,' was het antwoord. Sietsma walgde. Wat een hufters, had hij gedacht. 'Stel vast of hij van Heijn is,' was zijn bondige opdracht. Na vergelijking van de vingerafdrukken, was de herkomst al snel bevestigd.

Het afsnijden van een pink, was voor Sietsma niet nieuw. Hij wist dat de ontvoerders van Freddy Heineken daar ook over hadden nagedacht. Uiteindelijk hadden ze deze marteling toch niet uitgevoerd. In België hadden ontvoerders dezelfde werkwijze gevolgd in 1978, bij de ontvoering van baron Edouard-Jean Empain, een multimiljonair. Die was na drie maanden en betaling van acht miljoen dollar in een buitenwijk van Parijs vrijgelaten. En de ira had het eens gedaan bij een ontvoerde tandarts.

Binnen het bijstandsteam van rechercheurs in Haarlem, viel de volgende ochtend de vergadering stil, toen Willem Schouwenburg zijn mensen informeerde. Schouwenburg zou de geschokte gezichten van zijn rechercheurs nooit vergeten. Het was of er een rilling door de zaal ging. Hijzelf was al evenzeer verbijsterd geweest, toen Sietsma hem had geïnformeerd.

Sietsma had de pink onmiddellijk laten onderzoeken bij het Gerechtelijk Laboratorium in Rijswijk. Bij hem groeide de onheilspellende vrees dat Heijn mogelijk niet meer leefde. Ze hadden immers nog nooit een echt teken van leven gehad. Hij wilde daarom zo snel mogelijk weten of de pink was verwijderd bij leven, of na overlijden.

In Rijswijk hadden ze geen uitsluitsel kunnen geven. Nadat het weefsel was overgevlogen naar Londen, konden de onderzoekers dat hier evenmin. Als de pathologen het lichaam hadden, konden ze dit feit vaststellen, zo was hem gerapporteerd. Maar uit een vingerkootje was het simpelweg niet af te leiden.

Schouwenburg had onmiddellijk een recherchekoppel op het gele Kodak-kokertje gezet. Het was een verouderd model, waar er duizenden van waren verkocht. De familie reageerde natuurlijk ontredderd op de toezending van de pink. De politie had uit piëteit laten weten dat hij vermoedelijk onder verdoving was verwijderd. Daar was geen enkele aanwijzing voor. Wel kreeg de familie die avond het verzoek vooral niets te melden aan buitenstaanders. Toen was het al te laat. De dochter had er al over gesproken met een vriendin, echtgenote Hank had huis-auroloog Rink al om advies gevraagd. Het gezin had hem in de keuken zelfs foto's van het kokertje getoond.

'Een stel kannibalen,' had hij gezegd. 'Ze deinzen nergens voor terug.' De echtgenote was daarop onwel omlaag gegleden op de keukenvloer. Hank Heijn zou zich jaren later Rinks woorden nog letterlijk herinneren: 'Gerrit Jan gaat door een hel, het is een heel proces dat hij doormaakt. Door jullie dit allemaal zo te vertellen, maken ook jullie dat proces door en dat kan straks helpen als hij vrijkomt.'

Na de toezending waren twee slopende weken gevolgd. De opgestuurde pink was uitgelekt. Het _AD_ had er lucht van gekregen. Een verzoek aan AD-hoofdredacteur Ron Abram om alsjeblieft niet te publiceren, had deze onmiddellijk afgewezen. Daarop had de familie fotograaf Jan Stappenbeld van De Telegraaf, die al maanden voor de villa postte, bij zich geroepen. Het nieuws van de afgehakte pink zou zo tenminste niet exclusief zijn.

Sietsma stond voor nog een enorm probleem. De ontvoerders eisten in hun laatste brief dat Elly Rol, de persoonlijke secretaresse van Gerrit Jan Heijn die al 17 jaar voor hem werkte, het losgeld zou rijden. Hij achtte dat uitgesloten. Hij had nog wel een gesprek met haar gevoerd. Ze was op van de zenuwen. In het beleidsteam was er uitgebreid over gesproken. Daarop was de keus gevallen op Daan Rouw, het hoofd beveiliging van Ahold. Hij begreep de risico's, maar was beschikbaar, zei hij. Onmiddellijk waren er nieuwe advertenties opgesteld, ditmaal twee. De eerste was de door de ontvoerders geëiste tekst:

> HENK, ik rijd in een rode Opel Kadett Hatchback 1.2 SC met het kenteken RG-48-SX, zo kun je me herkennen, Rosa.

Maar direct naast het instemmen met de eis, moest duidelijk worden dat Elly Rol nimmer het losgeld zou rijden. De tweede advertentie was een dringende oproep. Sietsma drong verder aan dat er nu ook echt een levensteken moest komen. Een codewoord dat bijvoorbeeld alleen Heijn kon beantwoorden. Ook dit verzoek werd in de extra advertentie opgenomen.

> MARIA, ik durf echt niet alleen. De eerste genoemde heer in jouw eerste brief gaat met me mee. Wij stellen voor de bagage pas af te leveren nadat onze baas tijdens zijn 'laatste beloofde instructie' de volgende vraag heeft beantwoord: 'Hoe heette de zwarte kruier op Sint Maarten?' JOHAN

Als de ontvoerders zouden instemmen, dan zou hij Elly Rol tijdens de losgeldrit gewoon vervangen door een agent, besloot Sietsma. Met wat grime zou die wel worden omgetoverd tot een heuse secretaresse. Ineens hadden de ontvoerders zich tamelijk inschikkelijk getoond. Een nieuwe brief kwam al snel binnen bij het hoofdkantoor van Ahold. De ontvoerders begonnen het geld nu echt te ruiken, dacht Sietsma.

> Datum poststempel
>
> De heer A. Heijn
>
> Geachte heer Heijn,
>
> Wat betreft het 1e, de heer Rauw mag, maar dan alleen. (hij heet dan Rosa)
>
> T.b.v. het 2e hebben wij een boodschapper uitgestuurd, (voor onze veiligheid kan de telefoon niet) die over enkele dagen met G.J.'s antwoord op een bandje weer terug zal zijn.
>
> Uw Henk-Rosa-bericht verwachten we vrijdag 30 oktober a.s. in de 4 kranten.

In het onderhandelingsteam was de brief weer besproken. Kennelijk konden de ontvoerders niet gelijk antwoord geven op de vraag over de kruier op St. Maarten. De vraag was op verzoek door de familie Heijn aangeleverd. Sietsma had gevraagd om iets wat alleen Gerrit Jan zou kunnen weten, en niemand anders.

Daarop was echtgenote Hank met het verhaal over de kruier gekomen. Tijdens een huwelijksfeest hadden Hank en Gerrit Jan het hele gezin meegenomen naar het eiland in de Cariben. Hun zoon Dennis en dochter Corinne zouden hen ontvangen, Ronald Jan zou later aankomen. Aan de kade waren ze opgewacht door een zwarte kruier, die zich tot aan het hotel bij hen bleef ophouden. Hij had hinderlijk gedaan, was gestruikeld, liet koffers vallen – zozeer dat echtgenote Hank zich boos tegen hem had gekeerd. Later bleek de kruier hun verklede zoon Dennis te zijn, tot grote hilariteit van iedereen. Pas nadat de tekst was verschenen, besefte Sietsma dat het een verkeerde vraag was geweest. Het familieverhaal was in de kennissenkring oneindig vaak verteld. Het antwoord kon daardoor in feite juist door een groot aantal mensen worden gegeven.

De Technische Dienst was inmiddels al druk met het prepareren van de Opel Kadett, die voor de losgeldrit zou worden gebruikt. Er werden microfoons in geplaatst, zodat het observatieteam live kon meeluisteren naar hetgeen in de auto werd gezegd. Zo kon de geldrijder direct praten met het team, dat direct in contact stond met Sietsma. Ook kon de auto op afstand worden gestopt, en werden her en der wapens verstopt, voor het geval de geldrijder zichzelf zou moeten verdedigen.

Ook hoofd beveiliging Daan Rouw moest er nu aan geloven. Hij moest trainen, waarbij hij in het donker werd aangevallen. Hij kreeg een zender in zijn laars. In zijn schoenzool werd een wapen verstopt, waardoor Rouw de schoenen echter zo oncomfortabel vond lopen, dat de uitvinders van de politie een andere oplossing moesten zoeken.

De diamanten waren inmiddels alle gefotografeerd, per stuk vanuit 21 verschillende hoeken. De fluorescentie was per diamant beschreven, net als eventuele verontreinigingen en kleuraspecten. Van de bankbiljetten waren alle serienummers vastgelegd. Een internationaal bulletin met die gegevens lag klaar om naar alle banken en politiediensten ter wereld te worden verzonden.

De brief met het antwoord op de vraag zou nooit komen. Wel volgde laat alsnog een nieuw schrijven van de ontvoerders, opnieuw met een cassette bijgevoegd. Sietsma had die dag al een advertentie laten doorgeven: dat Henk wel graag wilde rijden maar de band nog niet had ontvangen.

> Geachte heer Heijn,
>
> Er is iets ernstigs aan de hand. Uw broer wil eten noch praten. Soms is hij aan het tellen, maar als een van ons in de buurt komt, houdt hij op. Daardoor hebben wij slechts korte tijd zijn stem kunnen opnemen (hierbij).
>
> Naar wij aannemen heeft hij op korte termijn geestelijke en medische hulp nodig. Indien u wenst door te gaan, reageren wij op de advertentie van vrijdag.

Sietsma moest nu onmiddellijk reageren, omdat de advertentieafdelingen van de kranten zouden gaan sluiten. Onmiddellijk boog hij zich over een nieuwe tekst, die die avond op het nippertje nog als een extra advertentie in de rubrieken konden worden toegevoegd

> MARIA, jouw laatste boodschap net ontvangen. Zijn antwoord overtuigt mij niet. Stuur een kleurenfoto van hem met een recente krant in zijn hand. Na ontvangst kom ik zo snel mogelijk op de manier zoals afgesproken. JOHAN.

De brieven volgden elkaar sindsdien nu snel op. Een kleurenfoto behoorde niet tot de mogelijkheden, zo schreven de ontvoerders nu. 'In verband met ontwikkelcentrale achten wij, temeer daar Interpol is ingeschakeld, het risico te groot.' De ontvoerders probeerden duidelijk de druk nog verder op te voeren, merkte Sietsma.

> Lichamelijk maakt G.J. het redelijk, hij mocht en mag wel wat afvallen, maar geestelijk gaat het hem niet zo goed; o.i. voelt hij zich onbeschrijfelijk verontwaardigd.
>
> Dit is de 2e en laatste keer dat we u zeggen dat het lijkt alsof u uw broer niet terug wilt.
>
> Het is helemaal de laatste keer dat wij dit soort contact hebben. Of u bericht, ik rijd in een (kleur, merk type, kenteken), Rosa, in de 4 kranten, vrijdag 6 nov, of u doet dat niet. Heer Rauw moet dan volgende week standby zijn. In dat geval krijgt u nog 1 brief. Zoals gezegd brengt elke detectiemethode (ook politie) het leven van G.J. in gevaar.

Geen levensteken dus. In het team stond Sietsma er uitgebreid bij stil. Alleen observatie was in zo'n geval niet voldoende, vond hij. Maar Ahold en de familie hielden goede hoop, met een mogelijke vrijlating zo in het vooruitzicht. Zij wilden geen risico's, alles wat de ontvoerders eisten moest worden ingewilligd. Alles voor Gerrit Jan.

Sietsma had de gevraagde advertentie laten plaatsen over Henk die in rode Opel Kadett Hatchback zou rijden. Daarop hadden de ontvoerders een ongewoon lange brief met instructies gestuurd. De geldrijder Rosa zou donderdag om 23.00 's avonds bij de receptie van het Okura Hotel worden verwacht. Daar zou hij telefonisch worden benaderd. Hij zou dan een wegnummer, kilometerpaal en een plaats te horen krijgen. Bij de palen zou hij telkens instructies vinden die waren vastgemaakt aan een straatsteen. Geen politie, geen peilzenders. Als de ontvoerders niet zouden bellen, dan zou het rendez-vous automatisch een etmaal worden uitgesteld. De brief sprak van donderdag, en het wás donderdag. De losgeldrit zou vanavond plaatsvinden.

**...Over de zender klonken nu alleen de portofoons van het observatieteam...**

Terwijl de heli's in de lucht waren, reed een vermomde Daan Rouw nu in zijn Opel Kadett de parkeerplaats op van het Okura Hotel in Amsterdam. Het geld ter waarde van 16 miljoen gulden bevond zich in de kofferbak. Hij parkeerde de auto en nam plaats in de receptie. Het team had besloten dat hij geen contact moest maken met de receptionist, en dat had hij dus ook niet gedaan. Over de zender klonken nu alleen de portofoons van het observatieteam, dat het hele hotel in de gaten hield.

De twee autokrakers die in de loop van de avond het parkeerdek overliepen en diverse auto's openbraken, zouden nooit onder meer ogen van politieagenten ongemoeid worden gelaten. 'Wat doen we als ze de Opel Kadett openbreken?', sprak commandant Jan Stada van het observatieteam in zijn portofoon. 'Ze zijn nu vlakbij.' Niets doen, zei Sietsma. De autokrakers verdwenen weer. Nu was het wachten. Rouw zat al sinds elf uur klaar bij de receptie.

Talloze keren was de telefoon daar overgegaan, maar niemand had gevraagd naar ene Rosa. De man achter de balie had enige malen verbaasd Rouws kant op gekeken, maar niets gevraagd. Sietsma verbeet zich in het commandocentrum. In Haarlem beet Schouwenburg bijna op zijn nagels. Er waren honderden politiemensen in touw in het hele land, het team zou tot 01.45 uur blijven wachten. Dat moment verstreek. Om twee uur gaf Sietsma het signaal. Daan Rouw kon naar huis. Sietsma besefte dat velen al dagenlang continu in touw waren. Hij wilde het team niet verder vermoeien met nog langer wachten. De geldrit zou vanavond niet plaatsvinden, zoveel was duidelijk, wellicht wilden de ontvoerders de volgende nacht benutten.

**...De afspraak met de ontvoerders van Heijn was misgelopen...**

Om half drie ging de telefoon bij de receptie. Een man vroeg naar de heer Rosa. 'Er is hier niemand aanwezig, meneer,' antwoordde de receptionist. 'Is het een gast? Kunt u de naam spellen?' Daarop had de beller opgehangen. Even later ging de telefoon opnieuw. Opnieuw klonk dezelfde stem: 'A9, Alkmaar, 17,7. Boodschap doorgeven aan de heer Rosa,' waarna hij ophing. Maar geldrijder Daan Rouw was al weg. De agenten die de telefoonlijn aftapten, traceerden nog wel de plek waar vandaan werd gebeld. Een telefooncel aan de Kadoelenweg in Amsterdam-Noord. Een wagen van de politie haastte zich er met grote spoed naartoe, maar reed het straatje via de verkeerde kant in. De telefooncel was leeg, en ook later werd geen vingerafdruk gevonden. De kater was compleet.

De volgende avond had Daan Rouw zich opnieuw geposteerd in de receptie. Weer stond een leger agenten klaar. Die nacht wachtte Sietsma tot de vroege uurtjes. Er kwam geen nieuw telefoontje. Zaterdag bracht het persbureau ANP dat een afspraak met de ontvoerders van Heijn was misgelopen. Sietsma en zijn team gelastten dat weekeinde een nieuwe advertentie:

> JOHAN, ik heb twee keer vergeefs op je bericht gewacht. MARIA.
MINIDOSSIER:

De suikerpot is een wit konijntje 1987

Niemand weet ervan. Maar in februari 1987 werkt de politie bijna twee weken lang met tientallen rechercheurs aan één van de schokkendste misdrijven, die ons land heeft gekend. Het 10-jarige meisje Valérie Albada, dochter van zakenman Eric Albeda Jelgersma, is ontvoerd.

Het meisje wordt uit haar ouderlijke woning op de Steenbergen in Laren meegenomen door twee gemaskerde mannen. Ze komen in het Gooische dorp aan in een gehuurde auto. Om niet gezien te worden knippen ze in het hek rond de villa een mansgat en sluipen de tuin in. Daar trekken ze bivakmutsen over het hoofd.

Rob G. (37) en Arie H. (27) komen voor de zakenman Eric Albada Jelgersma. Ze hebben voor hem een ondergrondse bunker bij de Moerdijkbruggen geprepareerd. Als ze op dinsdagavond 10 februari om acht uur aanbellen bij de voordeur doet de huishoudster open. Zij schrikt en wil de deur dicht gooien, maar beiden werpen er hun volle gewicht tegenaan.

De vrouw kijkt in de loop van een vuurwapen en wordt gedwongen naar de keuken te lopen. 'Zeg wie er nog meer in huis is.' De huishoudster snikt: 'Alleen Valérie.' De huishoudster wordt vastgebonden op een keukenstoel en er volgt een zoektocht door de villa. Gealarmeerd door het gestommel komt het meisje de trap af.

Haar moeder is op vakantie in Spanje, en haar vader neemt net die avond een vlucht naar die bestemming. Direct veranderen Rob G. en Arie H. hun plan. 'Jij gaat met ons mee,' zeggen ze tegen het kind. 'We brengen je zo terug.' Voor vertrek snijdt het tweetal de telefoonlijn door-midden. Valérie wordt in de huurauto gezet en krijgt een afgeplakte skibril over haar ogen. De huishoudster blijft gekneveld achter.

De ontvoering wordt een uur later ontdekt. De tuinman, die net Albada Jelgersma op het vliegtuig heeft gezet, arriveert bij de woning en vindt zijn echtgenote vastgebonden op de keukenstoel. 'Ze hebben Valérie meegenomen!' roept ze huilend. Hij gaat op zoek naar een werkende telefoon en belt het hoofdkantoor van Unigro. Daar belooft een medewerker dat hij direct contact zal proberen te zoeken met de ouders. Rond tien uur 's avonds wordt de politie ingelicht.

Nog diezelfde avond formeert de politie in Laren een recherchebijstandsteam. De Amsterdamse commissaris Kees Sietsma wordt gebeld, omdat hij een van de weinige ontvoeringsexperts is in Nederland. Verder wordt Willem Schouwenburg van de rijkspolitie gevraagd om als tactisch coördinator in het rechercheteam plaats te nemen.

In overleg met onder anderen de landelijk persvoorlichter van de rijkspolitie, Anne Geelof wordt besloten de ontvoering stil te houden. Nu het blijkt te gaan om een meisje van 10 wil het team geen enkel risico lopen dat de kidnappers zich opgejaagd gaan voelen. De lagere school wordt 's ochtends ingelicht dat Valérie ziek is. Eenzelfde melding krijgt ook de manege waar zij paardrijles heeft.

Sietsma en de betrokkenen willen aansturen op een zo snel mogelijke vrij lating van het kind. Bij navraag in de buurt mogen rechercheurs onder geen beding laten doorschemeren waarom zij passanten ondervragen. De ouders van Valérie weten intussen nog van niks. Zij zijn 'ergens in Zuid-Spanje' en via de ambassade wordt een zoektocht ingesteld om hen in te lichten.

**'Lieve papa en mama, die meneren die me mee hebben genomen doen me niks maar als ik hun gezichten zie dan gebeurt er wel wat met me'**

Een dag lang blijft het stil, maar op donderdag rinkelt de inmiddels herstelde telefoon in de villa in Laren. 'Valérie maakte het goed, er is een brief onderweg van haar. Wij eisen vijf miljoen Duitse marken. Geen politie, anders zie je je dochter niet terug!'

De volgende dag kan het team zich buigen over een lange brief in het kinderlijke handschrift van Valérie. Schouwenburg zal later zeggen dat elke rechercheur toen moest slikken.

> 'Lieve papa en mama, die meneren die me mee hebben genomen doen me niks maar als ik hun gezichten zie dan gebeurt er wel wat met me. Pappie en mammie haal me hier weg, alsjeblieft. Ik ben dinsdagavond om half acht meegenomen. Papa en mama, ik wil zo graag naar huis, maar dan moet je die gemene meneren 5 miljoen Duitse marken geven. Papa en mama ik kan er niks aan doen, haal me hier weg. Volgens die gemene meneren geven ze die 5 miljoen aan de arme kinderen die geen eten hebben. Papa ik zit nu in een hoekje met een bed en gordijnen ervoor en ik heb een lijntje om mijn hals.'

Twee kantjes telt de brief, die tranentrekkend is. 'Haal al mijn geld maar van mijn bank, maar haal me hier weg,' schrijft het meisje. 'Ik mis jullie de hele tijd, ik huil de hele tijd. Ik kan alleen maar aan jullie denken. Betaal alsjeblieft. Ik kan de hele tijd niet slapen.' Ze ondertekent de brief met: 'Jullie dochter, Valérie.'

De brief is eerst door de technische recherche onderzocht, maar biedt nog weinig aanknopingspunten. 'Wat een tuig,' klinkt het onder de rechercheurs. De volgende dag gaat opnieuw de telefoon. 'Is Eric Albeda aanwezig?' Als het antwoord ontkennend is, wordt de verbinding verbroken. Uit de tracering van het korte gesprek, wordt duidelijk dat vanuit Zuid-Nederland is gebeld.

De zondag volgt opnieuw telefoon, met een korte mededeling. 'Er is een brief van Valérie onderweg.' Kees Sietsma heeft de onderhandelaar duidelijk geïnstrueerd. Die vraagt dan ook om een levensteken. 'Stel uw vraag,' is het antwoord. 'Waar wordt de suiker in geserveerd?' Direct wordt de verbinding verbroken.

Maandag is er opnieuw een brief in het handschrift van Valérie, maar een die duidelijk is gedicteerd door de ontvoerders. 'Zoals u weet is de eis vijf miljoen gebruikte Duitse marken in briefjes van duizend, zo ingepakt als een doosje vissticks. U krijgt dan een pakket ter grootte van een schoenendoos. Verpak dat in wit stevig papier met een touwtje erom. Het hoe en wanneer hoort u telefonisch.'

Eronder heeft Valérie geschreven: 'Pappie ik moest dit schrijven van de meneer die op mij past.'

Bijgevoegd is ook een persoonlijk brief van het meisje. 'Hoe gaat het met jullie. Ik krijg goed te eten, maar ik mis jullie te erg... Hebben jullie mijn brief al ontvangen. Pappie en mammie betaal het alsjeblieft. Ik wil hier niet meer zijn alsjeblieft.' En: 'Pappie en mammie, het spijt me maar ik kan er niks aan doen.' De brief blijkt afgestempeld in Dordrecht.

Opnieuw bellen daarna de ontvoerders. 'De suikerpot is een wit konijntje,' klinkt er door de hoorn. Dit korte gesprek levert voor het eerst een tracering op: een telefooncel in Breda. Dezelfde dag bellen de ontvoerders opnieuw, nu met instructies over het losgeld 'dat ergens bij een snelweg over een hek zal moeten worden gegooid'. Ook dit gesprek wordt getraceerd, er is weer gebeld vanuit Breda.

De dag van 17 februari blijft het stil. Geen brief, geen telefoon. Het team wordt met een nieuw probleem geconfronteerd. Een Spaanse krant heeft lucht gekregen van de zoektocht naar een Nederlands echtpaar, vanwege een ontvoering van hun dochter. Via het transport van citrus-vruchten duikt het gerucht in Nederland op. Die dag belt een verslaggever van de regionale krant De Dordtenaar ineens over een ontvoering waarvan hij heeft gehoord. Klopt dat?

Het team van Sietsma kan op dit moment beslist geen publiciteit gebruiken. De hoofdredacteur van die krant wordt op de hoogte gesteld, met het klemmende beroep de zaak stil te houden. Die stemt toe. De dag erna volgt voor het eerst een onaangekondigde brief van Valérie.

'Papa en mama, als je in contact komt met die gemene mensen over dat geld, haal dan geen trucjes uit bijvoorbeeld met zendertjes want zij hebben een galvanometer die al uitslaat als je er met een horloge met batterijen op drie meter afstand land loopt.' Opnieuw is het een dictaat, met een klein naschrift: 'Als ze wat merken of horen (de politie), dan laten ze mij achter. Papa en Mama, alsjeblieft! Haal mij op. Valérie. Alsjeblieft!'

Ze heeft ook een velletje bijgevoegd met cijferreeksen 9-11 23-9-11 14-1-1-18 etc. De politie ontcijfert al snel de boodschap achter de code: IK WIL NAAR HUIS, ZO SNEL MOGELIJK ALSJEBLIEFT.

In de onderhandelingen over het losgeld, heeft Sietsma aangedrongen op een lager bedrag. Door hierover 'overleg' te voeren, wil hij de ontvoerders dwingen vaker en langduriger contact te zoeken. Opnieuw volgt een telefoontje: 'Wij zijn akkoord met het losgeld, vier miljoen gulden.' Opnieuw vraagt de onderhandelaar om een levensteken, waarop de ontvoerder een cassette belooft.

De ontvoerders verblijven in Zuid-Nederland, dat is de politie nu duidelijk. Om de lijnen korter te maken wordt een deel van het team verhuisd naar Dordrecht. Dat is ook omdat er bij journalisten in Hilversum vragen rijzen over de nieuwe zendmast bij het bureau. Op de tiende dag van de ontvoering arriveert het bandje, geadresseerd aan pappie en mammie Albada-Jelgersma.

Als de cassette in de ochtendvergadering wordt gedraaid, moeten rechercheurs met kinderen vechten tegen de tranen. Het meisje smeekt haar ouders om te betalen. 'Anders schiet die enge meneer mij dood.' En: 'Haal me hier weg, doe er geen zendertje in.' De opname duurt een paar minuten.

Het rechercheteam heeft nu meermalen gemerkt dat de ontvoerders bellen vanuit telefooncellen in Breda. Een observatieteam (OT) wordt naar die stad gedirigeerd om álle telefooncellen in de gaten te houden. Elke rechercheur krijgt er drie onder zich. Om rechtstreeks contact met het OT te houden, vliegt permanent een Cesna boven de stad voor een straalverbinding.

Het wordt de ontknoping van deze kidnap. Op vrijdag 20 februari gaat de telefoon in Laren, een gesprek dat onmiddellijk naar Breda wordt getraceerd. Terwijl de onderhandelaar de ontvoerder aan de lijn houdt, worden op datzelfde moment alle telefooncellen in Breda geobserveerd.

Nog tijdens het telefoongesprek meldt een observant dat hij een man ziet bellen vanuit een cel, terwijl een andere man in een grijze Mazda staat te wachten. Als Sietsma in het commandocentrum laat weten dat het gesprek met de ontvoerders is beëindigd, zien de rechercheurs hoe de man in de cel ophangt en naar de gereedstaande auto loopt.

De auto wordt ongemerkt door de politie gevolgd, het kenteken nagetrokken. De mannen rijden rechtstreeks naar een adres aan de Orgelhof in Etten-Leur, waar ze naar binnen gaan. Sietsma plaatst het adres direct onder permanente observatie. De vaste lijn komt onder de tap, alle etherfrequenties worden gescand met het oog op mogelijk draadloos zendverkeer.

De volgende dag, zaterdag, bellen de ontvoerders opnieuw naar Laren. Het observatieteam heeft dan één van de verdachten naar een telefooncel aan de rijksweg 16 bij Moerdijk zien rijden. De ontvoerder spreekt over het geld en de geldrit. Het gesprek onder observatie is de bevestiging dat dit een ontvoerder is. Maar waar is Valérie? Haar verblijfplaats is nog steeds niet zeker.

**'Wat staat erop het schilderijtje met de roze lijst dat nog opgehangen moet worden?'**

Het is te vroeg om in te grijpen. Op zondag vertrekt de man opnieuw, ditmaal naar een telefooncel in Etten-Leur. Hij geeft nu precieze instructies voor de geldrit. De onderhandelaar stemt toe, mits hij een nieuw levensteken zal geven. 'Wat staat er op het schilderijtje met de roze lijst dat nog opgehangen moet worden?' De man zegt 'okay' en gaat terug naar de woning.

Twee uur later is hij terug in de telefooncel, samen met een jochie van een jaar of zeven. Hij belt naar de villa in Laren en zegt: 'Bloemetjes met hondenkopjes.' Op dat moment knikt Sietsma in het commandocentrum.

Valérie is in de woning! Nog voor de man heeft opgehangen wordt hij door een arrestatieteam op de grond gewerkt. In de auto op weg naar het bureau vertelt Rob G. waar Valérie is: 'Zij zit vastgebonden achter een gordijn op zolder. Ze is nu alleen.'

Daarop volgt de inval in de woning. 'Valérie, zit je boven, wij zijn van de politie! We komen je bevrijden.' Vanaf de zolder klinkt een aangeslagen meisjesstem. 'Ik zit hier!' Zij zit op een matras met een dunne lijn om haar hals met een hangslotje, waarvan het andere eind aan een dakbalk is vastgeklonken. Ze is vermagerd.

Het zoontje van Rob G., een werkloze en gescheiden vader, mocht niet op zolder komen. Eenmaal had hij dat wel gedaan en bracht haar toen stiekem een stripboek. Bijna dertien dagen had ze in dezelfde kleding op de matras gelegen. Als ze naar het toilet moest, werd ze geblinddoekt.

De vondst van Valérie leidt tot gejuich op het commandocentrum en bij het rechercheteam. 'De rechercheurs staken de armen omhoog, alsof een doelpunt was gescoord,' zegt Schouwenburg later. De ouders, weer terug in Nederland, horen het goede nieuws als eerste. Op dat moment seint het observatieteam van de politie door dat een man de woning nadert en aanbelt. Hij is één van de mannen die uit de grijze Mazda, Arie H. Ook hij wordt gearresteerd.

Beiden zijn werkloos en bekennen de ontvoering voor het geld te hebben gepleegd. Rob G. en Arie H. krijgen bij de rechtbank én in hoger beroep negen jaar celstraf opgelegd. Valérie zal de ontvoering nooit vergeten. Zij schrijft na haar bevrijding een brief aan de recherche:

> Lieve Politie, mijn pappie en mammie en ik bedanken u heel hartelijk voor al uw fantastische hulp. XXX Valérie.

Thuis is ze herenigd met haar ouders en haar honden Misty en Snoopy die ze ook zo vreselijk heeft gemist. Ze zal nog geregeld dromen van haar angstige avontuur met het snoer om haar hals. Inmiddels woont ze in het buitenland. Ze is gelukkig getrouwd en heeft vier kinderen.

_Gerrit Jan Heijn._ **FOTO ANP**

_Advertenties van de familie Heijn, gericht aan de ontvoerders._ **FOTO ANP**

_Persconferentie, vlnr: hoofdinspecteur Munting, commissaris Sietsma, politievoorlichter Geelof, procureur-generaal De Ruiter, Ahold-vertegenwoordiger Zwartendijk en commissaris Brinkman._ **FOTO ANP**

_In april 1988, zeven maanden na de kidnap, wordt de Fiat Uno van Ferdi boven water gehaald._ **FOTO ANP**

_In een geel filmkokertje verstuurde Ferdi E. een deel van de linkerpink van Gerrit Jan Heijn._ **FOTO ANP**

_Hank Heijn doet een oproep aan de ontvoerders op televisie._ **FOTO ANP**

_Ferdi E. draait tijdens de reconstructie van de ontvoering een shagje._ **FOTO ANP**

_In een klein dal vermoordde Ferdi E. de zakenman._ **FOTO ANP**
Hoofdstuk 9

De buit is onderweg

**De regen tikte hard op de paraplu. Onder de kale bomen was het aardedonker. Het enige geluid dat verder tot hem doordrong was het geraas van passerende auto's op de snelweg A12, niet ver van waar hij nu zat. Het was 27 november, daarmee bijna winter.**

De regen deerde hem niet, hij had zich voorbereid. Van vuilniszakken had hij een regenpak gemaakt, en ook nog een soort Zuidwester. Het was de goedkoopst mogelijke oplossing. Hij had geduld, zijn militaire operatie liep naar het eind.

Zijn ouderwetse herenrijwiel had hij verdekt opgesteld, niet ver van het tunneltje onder de snelweg door. Het was een kale fiets, zonder bagagedrager, fietsbel of verlichting. De handvatten had hij er tijdelijk afgehaald. Dit bosgebied kende hij door en door. Naast hem stond een lege zwarte sporttas die hij onlangs had gekocht op het Waterlooplein in Amsterdam. In zijn broekzak voelde hij de tien kwartjes, die hij later nog nodig zou hebben. In zijn andere zak zat een rolletje plakband. Hij had het zodanig geprepareerd dat onder het plastic twee telefoonnummers zichtbaar waren. Een slimme oplossing, vocht zou er geen vat op krijgen.

Hij was in het midden van de nacht naar deze belangrijke plek gefietst, met zijn paraplu langs de stang. Hij had er nog een handige constructie voor bedacht. Van touwtjes en houtjes had hij lussen gemaakt, zodat hij de paraplu onder het rijden niet hoefde vast te houden. Onder zijn kleding voelde hij het Flobertgeweer tegen zijn borst, dat weer in zijn vertrouwde zelfgemaakte holster hing.

Ze zouden wel onderweg zijn. Hij luisterde aandachtig of hij nog geen auto hoorde afremmen. Maar hij hoorde alleen maar af en toe een ronkende vrachtwagen of passerende personenauto's. Het was nog te vroeg.

**...Onder zijn kleding voelde hij het Flobertgeweer tegen zijn borst...**

Er waren twee weken verstreken, sinds hij al eens vergeefs had zitten wachten. Dat was in Amsterdam-Noord geweest, niet al te ver van zijn huis. De geldrijder was toen niet komen opdagen. Hij had precies voorgeschreven wat er diende te gebeuren. Maar opnieuw had het geleken of ze de zakenman gewoon niet terug wilden zien. Het had toen al voorbij kunnen zijn. Het had al langer geduurd dan hij had gewild. Maar thuis had hij gewoon weinig tijd gehad. Zijn vrouw was in een zeer productieve fase met haar schilderijen geraakt. Hij had binnen het gezin zijn handen vol gehad aan schoonmaken, eten koken en boodschappen doen. De momenten dat hij ongezien en ongestoord kon werken, waren schaars.

Hij had voor de eerste geldrit daarom ook bewust twee dagen aangehouden in zijn brieven naar Albert Heijn. Hij had die ruime tijdslimiet ook nodig. Hij kon met het oog op zijn vrouw en kinderen niet voorspellen wanneer hij 's nachts ongemerkt het huis kon uitsluipen. Hij had die nacht de wekker gezet. Toen hij opstond, had Els hem nog gevraagd wat er was. 'Ik ga een stukje fietsen, mag ik jouw fiets mee?' had hij gezegd. Els dacht dat hij zwaar overspannen was. Hij was de laatste maanden wel vaker 's nachts opgestaan om te wandelen of te fietsen. De Vier van Nijmegen bleven hem in zijn dromen lastig vallen, zo had hij haar verteld.

Als hij teveel had gedronken kwam dat in al hevigheid boven. Hij had meermalen gezegd dat ze wat hem betreft een pijnlijke dood mochten sterven. De dood was eigenlijk nog te goed voor hen, na wat hem was aangedaan.

Toen hij die nacht met de hoorn in zijn hand in de telefooncel stond, voelde hij zich even ontredderd. De receptionist van het Okura Hotel had opgenomen, maar vertelde dat er geen heer Rosa aanwezig was. Onmiddellijk had hij de telefoon erop gegooid. Was het wel een receptionist? Of was dit een truc om tijd te winnen, zodat de politie deze telefooncel kon uitpeilen? Toch had hij nog een tweede maal het nummer gedraaid.

'A9, Alkmaar, 17,7. Boodschap doorgeven aan de heer Rosa.' Direct had hij de knop ingedrukt, en was de verbinding verbroken. Elke seconde telde bij het nagaan van een telefoongesprek. Alleen het hoogstnoodzakelijke diende te worden gezegd. Hij had de telefooncel verlaten, gekeken of iemand hem zag en was weggefietst. Er was niemand.

Het in ontvangst nemen van het losgeld was één van de meest riskante momenten van zijn militaire operatie, dat wist hij. Maar hij had ook voor dit onderdeel van de operatie een eenvoudige oplossing bedacht, die waren altijd het best. Het waren de details die belangrijk waren, en daar had hij goed over nagedacht.

Hij had een route door Noord-Holland in kaart gebracht. Op verschillende plekken zou hij de geldrijder aanwijzingen bezorgen. Hij zou dat doen met stenen, met daaraan een briefje met de verwijzing naar een volgend punt. Van een plastic vuilniszak en plakband had hij kleine envelopjes gemaakt. Met tape op zijn vingertoppen, ze zouden geen afdrukken van hem vinden.

Zes keer had hij zo een opdracht verwerkt. Steeds geprinte strookjes papier, die hij achter elkaar op een vel A4 had geprint. Daarna had hij er stroken van geknipt. De opdrachten waren ook een test. De geldrijder moest dan alle deuren van zijn auto openen, en laten zien dat hij geen wapen of telefoon droeg. Hij wilde duidelijk maken dat een observatie door de politie van de geldauto geen enkele zin had.

Hij wilde géén politie, dat had hij ook in zijn brieven duidelijk gemaakt. De stenen waren gewoon klinkers geweest bij hem uit de straat. Daar waren ze net de bestrating aan het vervangen. De envelopjes had hij er op bevestigd door er cellotape om te wikkelen.

De avond voor de overdracht was hij ermee op pad gegaan. Een steen op de voorstoel van zijn witte Honda Civic, en de andere in de kofferbak. Het was naar, nat weer. Hij was bij het eindpunt begonnen, en zo naar het begin van zijn route gereden. Bij Alkmaar had hij zijn auto op een ventweg gezet, was onder het viaduct doorgelopen en over wat prikkeldraad gestapt. Toen stond hij bij de juiste paal.

**...Hij wilde geen politie, dat had hij ook in zijn brieven duidelijk gemaakt...**

Voor het neerleggen van de stenen had hij opnieuw een logische oplossing bedacht. Hij had een constructie gemaakt met een nylontouw om zijn buik. Als hij dan aan de strik trok, ging een lus open en viel de steen naast zijn been. Niemand zou hem zien bukken. Hij had het geoefend, en het werkte prima.

Dat hij met zijn eigen auto reed, was een risico. Maar, zo had hij overwogen, niemand wist precies wat hij daar deed. Niemand wist wie hij was. Nadat hij de volgende nacht de telefooncel had verlaten, had hij op verschillende plekken gewacht. Over het neerleggen van de stenen had hij anderhalf uur gedaan, dus veel langer kon de geldrijder er dan ook niet over doen. Het einddoel zou het J.H. Hisgenpad worden in Amsterdam-Noord, zo had hij bepaald, een laantje vlakbij de Sporthal Elzenhagen. In het struikgewas had hij daar al een kist ingegraven, waarbij hij zorgvuldig zijn doekconstructie over het gat had aangebracht. Een ruk aan het touw, en hij zou het deksel kunnen openen.

**...In het struikgewas had hij een kist ingegraven...**

Hij had voor het graven van dat gat de spade gebruikt die hij in augustus, twee weken voor aanvang van zijn militaire operatie, had gekocht bij de Hema. Die had onderdeel uitgemaakt van de voorbereidingen. In de garage had hij hem nog eens extra geslepen, zodat de spade gemakkelijk door de wortels zou klieven. Hij had daar over nagedacht, hij had het instrument geprepareerd. Bij de sporthal had hij vergeefs gewacht. Er was niemand gekomen. Hij had zelfs even nagedacht of hij de militaire operatie wel moest doorzetten.

De tweede nacht had hij er niet over gepeinsd om nog eens te bellen naar het Okura Hotel. Hij had de plek van zijn eerste steen doorgegeven. Nu kon de politie het traject nalopen, het zou ze leiden naar de sporthal. Verder niet. Hij was zelf de volgende dag ook nog onopvallend langs de eerst twee locaties met opdrachten gereden. Er leek niets aan de hand, maar hij had op beide plaatsen op een afstand auto's zien staan.

Na dagen te hebben gewacht had hij een nieuwe brief geschreven. Het was de twaalfde op rij. En wat hem betrof de laatste.

> Datum poststempel
>
> Geachte heer Heijn,
>
> In de week van 9 november is er tussen u en ons van alles misgegaan. Hr. Rauw was niet in het Okura hotel enz. Vooral voor uw broer is dat niet zo plezierig; zijn toestand is ongewijzigd. Als u werkelijk wilt dat G.J. terugkeert houd u zich aan het volgende:
>
> in de 4 kranten van do 26-11 zet u: Piet gefeliciteerd, Anna.
>
> Rauw (Rosa) is met zijn auto met volle tank en de bagage van 25 t/m 28-11 's nachts bereikbaar onder tel.nr 075-599111 en hij volgt de instructies op, 1 m rechts van te noemen kilometerpaal.
>
> u geeft aan dit alles geen publiciteit.
>
> bij verdachte zaken (politie, detectivemiddelen enz) vindt de overdracht van de bagage noch uw broer plaats.

Met de ogen open en in zijn pyjama had hij op het bed gelegen en gewacht op de stilte. Als hij de tijd geschikt achtte, zou hij naar buiten gaan. Het was nu vrijdag. Hij had dinsdag zijn ouders in het bejaardenhuis De Koningshof in Heelsum gebeld. 'Vinden jullie het gezellig als ik op bezoek kom en een nachtje blijf slapen?'

Zijn ouders hadden enthousiast gereageerd. Zij reserveerden onmiddellijk één van de speciale logeerkamers in de serviceflat, bestemd voor familieleden. De lakens hoefde hij niet te huren, dat scheelde weer 17 gulden, zei zijn moeder. Lakens had zij nog wel. De avond was gezellig verlopen in hun appartement op de achtste verdieping. Om elf uur had hij hen welterusten gewenst en de lift genomen naar de logeerkamers op de begane grond. Hij wachtte nu op het moment dat hij tot actie zou overgaan. Toen zijn horloge half twee aanwees kwam hij overeind. Hij kleedde zich aan en bevestigde zijn vuurwapen met de holster aan zijn bovenlichaam. Daaroverheen kwam zijn bovenjas. Hij pakte de sporttas, die hij al had klaargezet. Daar zat de zelfgemaakte regenkleding in, twee zaklampen en een schepje. Via de zijdeur verliet hij de serviceflat en liep naar zijn fiets. Na zijn paraplu te hebben bevestigd, liep hij naar de telefooncel op de hoek van de Heidesteinlaan.

Hij keek op zijn rolletje plakband, en draaide het nummer van Ahold in Zaandam. Er werd direct opgenomen. 'Ja,' vroeg een mannenstem. De tweede geldrit zou nu beginnen. 'A12,' zei hij. 'Arnhem, 75,2.' Daarna hing hij op. Het was kort, hij hoorde in het toestel het kwartje wegvallen. Hij pakte zijn fiets, gooide zijn tas over zijn schouder en trapte de duisternis in, op weg naar de tunnel onder de snelweg.

Zijn ouders... het was een normale avond geweest, maar in hun ogen kon hij het zelden goed doen. Ze waren niet gemakkelijk. Misschien kwam dat ook door hun eigen verleden. Zijn moeder had acht kinderen ter wereld gebracht. Vijf van hen waren overleden, onder wie een drieling op de dag van de geboorte.

Een zus van hem was op 1,5 jarige leeftijd in een Duits ziekenhuis overleden. Een broer een dag na de geboorte. Zijn vader was Duits, zijn moeder Nederlands van geboorte. De eerste jaren van hun huwelijk, eind jaren dertig, hadden ze in Duitsland gewoond. Daarna waren ze naar Nederland vertrokken, waar zijn vader gedurende de gehele Tweede Wereldoorlog ondergedoken had gezeten. Na de geboorte van zijn oudste zus, waren de vijf andere kinderen geboren en overleden.

Hij was daarmee voor zijn ouders het zevende kind, daarna had hij nog een broertje gekregen. Voor zijn moeder was hij in de plaats gekomen voor vijf overleden kinderen. Ze verlangde daarom veel van hem. Haar sterke emotionele band had zijn vrouw Els wel eens als ongezond betiteld. Zijn moeder had haar schoondochter in feite nooit goedgekeurd. Met zijn vader voelde hij een veel minder sterke band, hij was vooral star en veeleisend. Zijn moeder zag voor hem een grootse carrière. Zij had ooit gewild dat hij officier zou worden in het Nederlandse leger, omdat dit in de familie hoorde. Hij had er de eerste weken van zijn diensttijd ook nog zijn best voor gedaan.

Maar de legerleiding had hem 'ongeschikt' geacht, tot teleurstelling van zijn moeder. Daarna was hij gaan studeren, had Els ontmoet en was al snel met haar gaan samenwonen op een kleine kamer in Delft. Daar hadden ze hun eerste kind gekregen.

Zijn moeder had altijd weer uitgesproken dat een vorige, korte verkering van hem zoveel beter bij hem paste. Zij was zelfs een dag te laat op het kraambezoek verschenen van hun oudste dochter, omdat ze een ingeving had gehad dat ze eerst bij haar 'ex-schoondochter' op bezoek wilde, want dat was 'zo'n leuke vrouw'. Hij had daar om moeten lachen. Els had daarop zijn moeder 'ziek' genoemd. Hij had boos geantwoord dat zijn moeder misschien gewoon wel gelijk had.

Zijn ouders lagen nu rustig te slapen, terwijl hij over de donkere paden in het bos fietste. Hij wist precies waar hij heen moest. Een week ervoor had hij een verkenning uitgevoerd, en alvast wat locaties in een notitieblok gekrabbeld. Hij had van een afstandje zelfs zijn vader nog zien wandelen. Hij had niet laten weten dat hij er was.

Gisteren was hij met zijn Honda opnieuw naar Renkum gegaan. Zijn fiets had hij op de neergeklapte achterbank gelegd. Hij was over Utrecht richting Amsterdam gereden. Op de A12 was hij gestopt en had hij, met het nylontouw weer om zijn buik, de eerste klinker met plastic enveloppe laten vallen, een meter rechts van de kilometerpaal. Vijf minuten later was hij weer onderweg. Daarna was hij doorgereden naar Heelsum en had zijn fiets uit de auto geladen. Hij had de telefooncel getest of die inderdaad werkte. Met de auto was hij vervolgens de vijf andere stenen met opdrachten gaan neerleggen. Ditmaal had hij klinkers gebruikt uit Amsterdam-Noord.

Bij het tunneltje op de Buunderkamp bij de A12 had hij twee opdrachtstenen neergelegd, via een pad dat evenwijdig aan de snelweg liep. Eén met de opdracht aan de geldrijder honderd meter verder te rijden. En de volgende om weer vijftig meter terug te lopen. Bij zijn verkenningstocht had hij al een kist begraven, niet ver van het tunneltje, nabij een spoorovergang. Op weg naar het tunneltje was hij er langs gefietst, en had met het nylonkoord het doek van het deksel getrokken. Het was kwart over twee toen hij in de nacht bij de tunnel arriveerde. Hij zette de fiets tegen een boom, laadde de spullen eraf en trok zijn regenpak aan. Het was gaan regenen. Naast een eik bij het tunneltje legde hij een vuilniszak, met een tak daar bovenop. Daarin moest het eerste deel van het geld en de diamanten worden gedeponeerd. De geldrijder was hierover bij de derde steen geïnformeerd. Op een verhoging naast A12 was hij op zijn hurken gaan zitten onder zijn zwarte paraplu. Zo had hij een goed beeld. Hij zat feitelijk tussen de twee opdrachtstenen. Hij kon niet zien hoe laat het was, daarvoor was het te donker. De tijd verstreek. Zou de militaire operatie opnieuw niet slagen? Hij kwam uit zijn gehurkte zit en begon heen en weer te drentelen.

Hoe lang zou hij hier nog wachten? Een auto op de snelweg begon af te remmen. Hij zag het lichtschijnsel van de wagen die stopte. Het was niet te zeggen wat de kleur was. Daarop trok de auto weer op, maar een minuut later kwam hij weer achteruit rijden. Boven het tunneltje bleef hij staan. Het leek een Opel Kadett Hatchback. Uit de auto stapte een man, met een regenjas zonder ceintuur. Ferdi Elsas keek nu vanuit het duister toe vanaf 60 tot 70 meter afstand. De man pakte de steen met opdracht en ging in de auto zitten. Daarop stapte hij weer uit, en scheen met een scherpe lamp het bos in. Uit de kofferbak pakte de man een koffer, en liep het bos in, terwijl hij wild om zich heen scheen met de zaklamp. Elsas dook weg.

Hij zat nu gehurkt achter zijn zwarte paraplu verscholen. Toen hoorde hij de auto vertrekken. Twee minuten later liep hij in het stikdonker naar de eikenboom. Op de bosgrond lag nu een gevulde plastic vuilniszak, voelde hij. Hij ritste de zwarte sporttas open, en propte hem er in zijn geheel in. Hij greep zijn fiets en reed zo snel hij kon naar de plek bij de spoorlijn waar hij de kist had begraven. Met zijn geprepareerde zaklamp scheen hij daar op de inhoud. Drie geldbundels en een zeemleren zakje. Hij keek in het zakje en zag er opgevouwen papiertjes in zitten, met daarin glinsterende steentjes.

**...Op de bosgrond lag nu een gevulde plastic vuilniszak...**

Hij kneep zijn ogen tot spleetjes, vanwege het felle licht van de overwegverlichting, dat plotseling aanging. Dit had hij niet voorzien toen hij de kist had ingegraven. Hij trok snel tien biljetten van 250 gulden uit een van de bundels, rolde ze op en schoof ze in beide kanten van de buisopeningen van het stuur. Daarna wrikte hij de handvatten er overheen, die door de kou niet goed over het metaal wilden glijden.

De rest legde hij in de kist, en dekte alles snel af met aarde. Het felle licht had hem laten schrikken. Hij stak het spoor over en fietste nu hard richting Heelsum. Toen een auto met hoge snelheid naderde, legde hij zijn fiets nog even in de berm, maar deze stopte niet. Hij reed nu door naar Heelsum, naar de verlichte telefooncel naast het politiebureau. Het zou niet lang meer donker zijn. De dageraad was voorzichtig begonnen. Hij keek opnieuw op zijn rolletje plakband, gooide een kwartje in de telefoon, en belde het tweede nummer.
MINIDOSSIER:

Waar is Bingo Betty? 1993

Ontvoeringszaken zijn in Nederland vrijwel altijd groot nieuws. Maar de kidnap op 12 oktober 1993 van de toentertijd 28-jarige Betty Schoenmaker uit Amsterdam haalde nimmer de voorpagina's. Zowel slachtoffer als politie hulde zich na de ontknoping van het misdrijf in een diep stilzwijgen. Nooit werd precies duidelijk wat zich achter de coulissen van dit ontvoeringdrama afspeelde. Had het te maken met het feit dat de vriend van het slachtoffer een beruchte Amsterdamse crimineel was?

Een paniektelefoontje naar de politie luidt op dinsdagnacht 12 oktober 1993 een van de grootste rechercheoperaties sinds de ontvoering van Gerrit Jan Heijn in 1987 in. Op een parkeerterrein in de Van Hallstraat in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt zou een vrouw met geweld in een auto zijn gesleurd. Een surveillanceauto wordt naar de bewuste plek gestuurd maar de agenten treffen niets meer aan. Na een nieuw telefoontje om drie uur 's nachts slaat de politie groot alarm.

Rob Arkenbout, dan 31 jaar, drugshandelaar en mede-eigenaar van een party-centrum annex bingohal en zonnestudio aan de Eerste Marnixdwarsstraat, heeft met de politie gebeld met de mededeling dat zijn vrouw is ontvoerd. 'lk ben zojuist gebeld dat er een brief onder mijn auto ligt, waarin een eis tot losgeld is vermeld,' zo vertelt Arkenbout de politie. Agenten nemen korte tijd later de in gebrekkig Nederlands opgestelde brief in ontvangst.

De letterlijke tekst luidt: 'Wij hebben jouw vrouw. Eis f.500.000, biljetten van f.100 en f.250. Geen f.1000-biljetten. Als het geld is bewerkt met poeder of genummert zijn kenbaar gemaakt is op een of andere manier bewerkt is. Als jij politie waarschuwd of gevolgd word dan hele verhaal over en jouw vrouw weg!!! Woensdagavond om 7 uur sta jij bij Mac Donalds drive in Hoorn met geld en auto daar hoor jij meer. Nog een keer als jij wordt gevolgd of er politie verhaal is over en JOUW VROUW IS WEG!!!!'

**Later bekent hij dat hij al een half jaar geleden hoorde dat zijn vrouw zou worden gekidnapt**

Onmiddellijk formeert de recherche een groot team. Rob Arkenbout wordt door de politie uitgebreid over de ontvoering gehoord. 'Ik heb geen idee wie mijn vrouw heeft ontvoerd,' beweert Arkenbout in eerste instantie. Maar de Amsterdammer bekent later dat hij al een half jaar geleden hoorde dat zijn vrouw zou worden gekidnapt.

De Bingokoning vertelt de politie ook dat hij vermoedelijk doelwit van criminelen is geworden, omdat men denkt dat hij over veel geld beschikt. Arkenbout geniet officieel slechts een WAO-uitkering, maar leidt desondanks een luxe leventje. 'Ik rijd momenteel in een Mercedes 300 van 250.000 gulden. Ik lease deze wagen voor zesduizend gulden per maand,' aldus Arkenbout, die de politie ook namen noemt van mensen die mogelijk met de ontvoering van doen hebben.

Met de verklaringen van Arkenbout op zak gaan rechercheurs van de Regionale Criminele Inlichtingendienst (RCID) van de Amsterdamse politie op onderzoek. De recherche richt het vizier op ene Ron de R., die volgens Arkenbout mogelijk iets met de ontvoering te maken heeft. Al snel hebben de rechercheurs beet. Uit de naspeuringen blijkt volgens de RCID dat De R. waarschijnlijk lid is van een criminele organisatie, die zich schuldig maakt aan handel in drugs, inbraken, overvallen, fraude, het stelen en omkatten van auto's en het plegen van geweldsmisdrijven.

De bende heeft volgens de politie de beschikking over machinepistolen, werkt samen met Joegoslavische criminelen en beschikt over contacten binnen de politie, het beveiligingsbedrijf VNV en het Academisch Medisch Centrum. Naast De R. ziet de inlichtingendienst van de politie ene Paul D., Rob M., Dinesh P. en Regi van M. als kopstukken van de bende.

Na het speurwerk van de RCID is het nu de beurt aan de observatieteams van de politie. Arkenbout wordt op woensdagavond 13 oktober door de politie in de gaten gehouden, als hij volgens de instructies van de ontvoerders, met een deel van het losgeld (200.000 gulden) naar het Mac Donalds-restaurant in Hoorn rijdt. Hij krijgt van de ontvoerders steeds nieuwe instructies om naar andere locaties, zoals het Lucasziekenhuis en het 'Boven het IJ-winkel centrum' te gaan.

Na een rit kriskras door Amsterdam, moet Arkenbout naar het Citytheater op het Leidseplein. Als hij daar met het geld komt, krijgt hij zijn vrouw terug, zo wordt de langzamerhand wanhopige Arkenbout verteld. De ontvoerders laten die avond echter niets meer van zich horen. Pas de volgende dag nemen de kidnappers weer contact op. Arkenbout krijgt dreigend te horen dat hij 'geen spelletjes moet spelen'.

's Avonds ligt er bij de Amsterdammer een krant in de bus. 'Betty, zie pagina tien,' staat er met pen op de voorpagina geschreven. Als Arkenbout snel verder bladert, leest hij letterlijk: 'Rob, alles is goed met mij maar luister naar hen wat zij willen moet jij alsjeblieft doen. Ik hou van je, Betty.'

Kort daarna krijgt Arkenbout weer de telefonische opdracht om met het losgeld te gaan rijden. De politie heeft dan al vastgesteld dat er door de ontvoerders wordt getelefoneerd vanuit een openbare telefooncel voor station Sloterdijk. Rechercheurs zien bovendien dat uit een van de telefooncellen op het station Dinesh P, een van de leden van de bende van Ron de R., komt lopen. Er volgt die avond opnieuw een uitputtingsslag voor zowel de politie als Rob Arkenbout. Tot stomme verbazing van de politie laten de ontvoerders plotseling alle veiligheidsmaatregelen achterwege als zij rechtstreeks contact met Arkenbout zoeken. Om even voor middernacht krijgt Arkenbout van de kidnappers opdracht om met zijn auto voor discotheek IT in de Amstelstraat te gaan staan. Hij moet het geld dan bij zich hebben.

Rechercheurs zien dat een onbekende man met een Turks uiterlijk in de Mercedes van Arkenbout stapt. Korte tijd later verlaat de man de auto weer omdat hij vindt dat Arkenbout te weinig losgeld bij zich heeft. De onbekende loopt naar het Rembrandtplein en observatieteams van de politie zien dat hij op het plein contact heeft met Dinesh P.

Ontgoocheld rijdt Arkenbout die nacht onverrichter zake terug naar zijn woning in de Van Hallstraat. Om 01.50 uur stopt er plotseling een taxi bij hem voor de deur. De man met het Turkse uiterlijk, die eerder op de avond al bij Arkenbout in de auto was gestapt, belt aan en wordt binnengelaten. Om 02.05 uur belt Arkenbout de politie met de mededeling dat er twee ton aan de man is overhandigd. Er is afgesproken dat het restant van het losgeld (de resterende 300.000) zal worden betaald als Betty Schoenmaker op vrije voeten is.

Omdat de hele ontvoeringszaak in een impasse dreigt te raken en de politie het allemaal veel te lang vindt duren, neemt de leiding in de recherche commandokamer een unieke beslissing. De angst dat er iets met Betty Schoenmaker gaat gebeuren groeit met de minuut, vooral ook omdat de politie vermoedt dat de ontvoerders in de gaten hebben dat zij worden geschaduwd. Commissaris Joop van Riessen is het helemaal zat. Hij grijpt de telefoon, belt naar het huis van een van de verdachten en krijgt diens dochter aan de lijn. In niet mis te verstane bewoordingen laat Van Riessen weten dat de ontvoering onmiddellijk moet worden beëindigd. De commissaris verzwijgt dat hij politieman is en stelt zich voor als 'Gijs'. Van Riessen hoopt dat de ontvoerders denken dat het om Gijs van Dam gaat, een berucht onderwereldkopstuk, wiens zoon in 1985 door criminelen werd ontvoerd.

Een zwaarbewapend arrestatieteam valt vervolgens een loods aan de Koelmantelstraat in Amsterdam binnen in de hoop daar de ontvoerde vrouw aan te treffen en te bevrijden. De teleurstelling is groot als de loods leeg blijkt te zijn.

Op 17 oktober om 04.45 uur krijgt bingokoning Arkenbout toch het telefoontje waar hij al dagen op hoopt. In gebrekkig Nederlands wordt hem verteld: 'Jouw vrouw is op station Bovenkarspel-Grootebroek, vrouw is daar, ga maar.' Een half uur later treffen politiemensen de totaal ontredderde Betty Schoenmaker op de aangegeven plaats aan. Ze verkeert in shock en wordt direct overgebracht naar het hoofdbureau van politie in Amsterdam. Daar sluit Arkenbout na vijf bange dagen en nachten zijn vrouw weer in de armen.

**'Een man die naast mij zat zei in gebroken Nederlands: Roestig, roestig, stil, ik maak jou dood'**

Betty Schoenmaker blijkt door haar ontvoerders flink te zijn mishandeld en kan eigenlijk nauwelijks door de politie worden verhoord. Haar verklaring wordt steeds door huilbuien onderbroken. Met horten en stoten krijgen de rechercheurs uiteindelijk te horen wat de vrouw de laatste dagen allemaal heeft doorgemaakt.

Over het moment dat zij werd ontvoerd vertelt Betty: 'Toen ik in de Van Hallstraat in mijn auto wilde stappen, kreeg ik plotseling met kracht klappen in mijn gezicht. Ik merkte dat meerdere mannen op mij stonden in te slaan. Ik probeerde mij te verweren en heb daarbij geschreeuwd. De overmacht was te groot en de personen te krachtig. Toen ik eenmaal in de auto van de ontvoerders zat, kreeg ik een pistool tegen mijn strottenhoofd gedrukt. Een man die naast mij zat zei in gebroken Nederlands: Roestig, roestig, stil, ik maak jou dood.'

De vrouw wordt door de ontvoerders naar bungalowpark De Vlietlanden in Onderdijk (Wervershoof) gebracht. In de kop van Noord-Holland hebben de kidnappers een vakantiehuisje geprepareerd om de vrouw vast te houden. Over het verblijf daar vertelt zij: 'Ik werd in een kamer met een bed gezet. Mijn voeten werden aan elkaar getaped. Hierop werden mijn sieraden, zes witgouden ringen met steentjes, een gouden Rolexhorloge, drie gouden halskettingen en acht dunne gouden armbandjes van mij afgenomen. Gedurende een groot gedeelte van mijn verblijf had ik een sloop over mijn hoofd en handboeien om. Ik moest regelmatig van kamer verwisselen.'

**'Robbie moet geen grappen maken met mij. Hij speelt met zijn leven'**

Toen de ontvoering naar de zin van de kidnappers wat te lang ging duren, werd Betty Schoenmaker bedreigd. Een van de ontvoerders zei tegen haar: 'Robbie moet geen grappen maken met mij. Hij speelt met zijn leven. Als Robbie grappen maakt, worden wij gemeen. Wat wil Robbie? Dat wij jouw vingers afhakken? Anders zullen wij jou in stukken terugsturen.'

De ontvoerders nemen het in eerste instantie niet zo nauw met de hygiëne van hun slachtoffer. Pas na veel aandringen wil een van de kidnappers wel maandverband voor Betty gaan kopen. Vlak voordat Betty wordt vrijgelaten mag zij voor de eerste keer douchen en krijgt zij kleding aan die door de ontvoerders bij C&A is aangeschaft.

Over haar vrijlating verklaart Betty: 'Met een sloop over mijn hoofd ben ik naar de auto gebracht. Ik zat alleen achterin en voorin zaten twee mannen, onder wie de man die steeds bij mij was. Ik heb geen idee hoe lang ik heb gereden, maar werd op een bepaald moment uit de auto gezet. Dit bleek later het station van Bovenkarspel te zijn.'

De arrestatieteams van de politie komen na de vrijlating van Betty Schoenmaker direct in actie en doen invallen op twaalf adressen in Amsterdam, Purmerend, Hoorn en Wijdenes. Ook worden de meeste bendeleden, onder wie Ron de R, in de boeien geslagen. De drie hoofdverdachten, onder wie Dinesh P., blijken echter tot teleurstelling van de politie te zijn gevlogen. Omdat de recherche vermoedt dat de criminelen de grens over zijn, wordt hun opsporing internationaal verzocht.

Tijdens het vervolgonderzoek verzamelt de politie bewijzen dat de bende zich met nog veel meer ernstige misdrijven bezig hield. Zo blijkt de criminele organisatie betrokken bij de diefstal van kostbare kopieerapparaten om daarmee op grote schaal vervalsingen te plegen. De apparatuur werd met behulp van een VNV-medewerker bij Canon ontvreemd. De tonnen kostende machines stonden opgesteld in een pand in Ouderkerk aan de Amstel en werden onder meer gebruikt voor het vervalsen van strippenkaarten, spaarzegels en identiteitsbewijzen.

De bende blijkt een half jaar voor de ontvoering een overval te hebben gepleegd op een filiaal van American Express op het Damrak in Amsterdam. Daarbij wordt voor 204.000 gulden aan vreemde valuta en voor 121.000 gulden aan blanco travellercheques buitgemaakt. Een groot gedeelte van de cheques wordt bij banken in Duitsland, Zwitserland en Amerika verzilverd door de bendeleden.

Hoewel de drie hoofdverdachten in eerste instantie weten te ontkomen is de zaak Betty Schoenmaker voor de politie opnieuw een bewijs dat ontvoeringen in Nederland nauwelijks lonend zijn. 'Ook dit keer weten we wie de daders zijn en is het een kwestie van tijd voor we ze in de boeien kunnen slaan,' stelt de politie in een verklaring.

En dat blijkt te kloppen, al moet Vrouwe Fortuna de politie daarbij soms een handje helpen. Een paar maanden later kan de politie door stom toeval een van de drie nog op vrije voeten zijnde ontvoerders in de kraag grijpen. Tijdens een routinecontrole wordt een gestolen auto ontdekt, die na een wilde achtervolging door Amsterdam kan worden klemgereden. Op het politiebureau blijkt de bestuurder tot verrassing van de agenten de internationaal gezochte Dinesh P. te zijn. Ook de andere verdachten worden later opgepakt en tot zware straffen veroordeeld. Overigens verdwijnt ook Rob Arkenbout twee jaar later achter de tralies. Hij krijgt acht jaar celstraf wegens drugssmokkel.
Hoofdstuk 10

Hoop op nieuw contact

**Wat een laaielichters! Willen Schouwenburg was verbijsterd. En dat gevoel leefde bij alle betrokkenen bij het omvangrijke kidnaponderzoek. Kees Sietsma niet uitgezonderd. Dit was bedrog!**

Hun boosheid betrof niet de ontvoerders. Het NOS Journaal had gebeld met Ahold in Zaandam; zij zouden vanavond beelden gaan uitzenden van de plek van de geldoverdracht. Sietsma was er door zijn mensen in de loop van de ochtend al voor gewaarschuwd; er liepen journalisten rond bij het tunneltje.

Hoe wisten zij van de plek? Het drama zou zich die avond in volle omvang voltrekken. De aankondiging was al te vinden in de regionale middagkranten. 'Midden in de nacht werd de Gemeenschappelijke Pers Dienst (GPD) getipt door een bron die dag en nacht met een scanner het interne radioverkeer van de politie afluistert,' luidde de tekst die het persbureau had gepubliceerd.

Sietsma vloekte. Die luistervinken hadden dus toegeslagen. Hij had ze nog proberen te misleiden. Hij had een verzoek ingediend om gedurende uren alle mobiele telefoonverkeer in Nederland stil te leggen, maar dat was door het ministerie afgewezen. Over de mobilofoons had hij nachtenlang banden laten draaien. Kennelijk hadden de mannen met de scanners, echter gehoord dat het om een statische opname ging. Ze waren alle kanalen gaan afzoeken.

Om zeven uur bracht Harmen Roeland in het journaal de gevreesde reportage, die nog erger uitpakte dan was verwacht. Het leek wel of het journaal live bij de overdracht aanwezig was geweest. Er waren donkere beelden van het tunneltje, auto's langs de kant van de weg. Bij de beelden klonk het krakende portofoonverkeer van de politie. 'Ik heb zo het idee dat ze het in het donker al hebben weggehaald, Sjaak. Gewoon onverlicht, op het moment dat jij mij afzette. Ik was nog maar nauwelijks uit de auto, toen bewoog het al.' Aan de andere kant van de lijn klonk nu een andere politieman: 'Ai, ai, jammer! Dan houdt het gewoon op. Jij bent de enige die een beetje een indicatie kan geven.'

'Dan neem ik aan dat ze het in het donker hebben weggehaald. In een onverlichte auto.' Onder de beelden was het geluid van een rondcirkelende helikopter te horen, terwijl de camera omhoog zwenkte tussen de donkere bomen. Rechercheleider Schouwenburg reageerde woest. Er was daar bij het tunneltje op het moment van de overdracht niet eens een helikopter geweest!

Eén van die luistervinken had alle portofoonverkeer van de vroege uren ná de geldoverdracht opgenomen en verkocht aan het NOS Journaal. Maar de suggestie was duidelijk: de verslaggevers waren erbij geweest! Nog tijdens de uitzending had de familie Heijn een reactie laten doorfaxen, die daar ook integraal werd voorgelezen.

'De familie Heijn is geschokt en verontwaardigd over de berichten in de media over de politiebemoeienis bij de aflevering van het losgeld. Dit temeer omdat de familie aan de politie had gevraagd niet in de buurt te komen bij de betaling van het losgeld. De familie benadrukt dat zij hoopt op een spoedig contact met de ontvoerders om alsnog tot een veilige terugkeer van Gerrit Jan te kunnen komen.'

Kees Sietsma had met de tekst ingestemd. 's Avonds liet hij in Aerdenhout een brief bezorgen: 'Clear voice is wel duidelijk, maar niet altijd gewenst. Het spijt ons.' Waarom had de politie in Nederland niet eens de beschikking over cryptofoons? Dit kreeg je daar nu van.

Het nieuws was verwoestend, maar tegelijk nog maar het halve verhaal. De geldoverdracht was ook nog deels mislukt. Er was aan waarde 'maar' acht van de geëiste zestien miljoen overgedragen. Alleen het Nederlandse geld en een zakje met 1246 diamanten. Geldrijder Daan Rouw had die nacht diverse instructies gekregen. Was hij vertrokken als Rosa, bij elke boodschap die hij vond was hem nu een andere naam toegekend. 'Je heet Jan.' Als Jan had hij de deuren van de geldauto moeten open, bij kilometerpaal 75,2, en moest hij laten zien dat hij alleen was en geen telefoon droeg. Rouw had in de auto deze instructies telkens voorgelezen. Via een microfoontje in het dak en een zender, waren zijn woorden rechtstreeks te horen geweest in het crisiscentrum, waar Sietsma als onderhandelaar eventueel kon bijsturen. Bij de volgend stop vond Rouw een briefje dat Jan moest doorrijden naar 117,5. 'Je heet Piet.'

Voorbij het tunneltje was hem uiteindelijk de opdracht gegeven dat hij 2 bundels van 100 gulden en 1 van 250 gulden en het zakje stenen moest pakken. Daarmee had hij vijftig meter moeten lopen tot hij beneden was. Hij was op last van Sietsma achteruit gereden, en afgedaald.

'Je legt genoemde spullen in de plastic zak bij de boom aldaar, daarna ga je in de Albert Heijn-winkel aan de V.L. v Pabstr. 73 (tel 420278) naar binnen, daar wordt een nieuwe instructie gegeven. Je heet nu Henk.'

Daan Rouw had achteraf bekend, dat hij tijdens het neerleggen van het geld echte angst had gevoeld. Een brief van de familie Heijn aan de ontvoerders, was hem daardoor uit handen geglipt op de weg ernaar toe. Hij had niet durven teruggaan, om de brief alsnog neer te leggen.

Verstandig, had Sietsma gevonden. Een rechtstreeks confrontatie moest altijd worden voorkomen. Internationaal waren bij ontvoeringen soms geldrijders vermoord. Dat had hij Rouw ook uitgelegd, die was op de hoogte van dat risico. Toch had hij de geldrit willen uitvoeren. Ondanks zijn angst had hij zich uiterst moedig getoond. Het hoofd beveiliging van Ahold was weer in de auto gestapt, om het tweede deel van zijn opdracht uit te voeren. Sietsma en het observatieteam volgden die rit op afstand.

Bij de Albert Heijn in Arnhem was het mis gegaan. Rouw stond voor de deur, die op slot zat. Hij was om het gebouw heen gelopen. Onmiddellijk gelastte het crisisteam van Ahold dat de bedrijfsleider van de Arnhemse vestiging diende te worden opgespoord en opgehaald. Het had hen aan tijd ontbroken. Toen Rouw voor de deur stond, hoorde hij binnen de telefoon overgaan. Drie keer achtereen was de telefoon langdurig blijven rinkelen. Toen de winkel eenmaal geopend was, was er niet meer gebeld. De aflevering van het tweede deel van het losgeld was mislukt. De familie Heijn had verbijsterd gereageerd. Wat betekende dit voor het lot van Gerrit Jan? Zoon Dennis Heijn zou bij de familiebijeenkomst nog emotioneel zijn woede spuwen over het optreden van de politie. 'Het is niet te geloven, wat een eikels!' Albert Heijn zelf had zijn neef boos de mond gesnoerd. Er waren wel honderden mensen op de been. Allemaal voor hen, besefte hij dat wel?

**...De aflevering van het tweede deel van het losgeld was mislukt...**

Die middag had justitieminister Korthals Altes gevraagd of Sietsma direct naar het ministerie wilde komen. Daar had hij, vergezeld door zijn hoogste ambtenaar Joris Demmink, het relaas aangehoord. Sietsma had uitgelegd dat de politie nu eenmaal niet over de benodigde cryptoportofoons beschikte, terwijl dit noodzakelijk was. Korthals Altes besloot daarop ter plekke dat die er moesten komen. Anderhalve miljoen gulden stelde hij beschikbaar. Sietsma liet gelijk een rechercheur op het vliegtuig stappen naar de Verenigde Staten om alvast een flinke set van die apparaten op te halen.

Het was nu afwachten of de ontvoerders zich opnieuw zouden melden. Ze hadden een toezegging gedaan dat na betaling Gerrit Jan na vijf dagen vrij zou komen. Maar gold dit nog, nu zij maar de helft van het gevraagde losgeld hadden ontvangen? De familie Heijn was er alles aangelegen om de ontvoerders uitleg te geven. De vijf dagen verstreken, en echtgenote Hank Heijn besloot een oproep te doen op de televisie. Die volgde al enkele dagen erna. Haar woorden werden integraal uitgezonden:

> 'Ons vertrouwen in een goede afloop van de ontvoering van Gerrit Jan duurt nu al zesentachtig dagen. We hadden gehoopt dat u mijn man zou vrijlaten, nu wij al het mogelijke hebben gedaan om u het losgeld te overhandigen. Vandaag, zeven dagen later, blijkt dat echter niet te zijn gebeurd. Wat de media allemaal hebben gepubliceerd over de levering van het losgeld mag u ons niet aanrekenen. Daarom vraag ik u, uit het diepst van mijn hart: laat Gerrit Jan zo gauw mogelijk vrij.'

Als de ontvoerders dat niet wilden, was haar verzoek, zouden zij dan snel weer contact willen opnemen?

> 'Laat ons niet nóg langer in onzekerheid, want op deze manier verder leven is voor iedereen onmenselijk.'

De dagen erna was er tot hun grote blijdschap toch nog weer een brief bij het hoofdkantoor van Ahold bezorgd. Die opluchting voelde ook Sietsma. Maar hij had zich nu iets heel belangrijks voorgenomen; een volgende geldrit zou gericht zijn op de arrestatie van de ontvoerders. Niet enkel observaties. Bij hem was het geloof in een goede afloop danig getemperd. Diep in zijn binnenste geloofde hij dat Heijn niet meer leefde. De ontvoerders hadden geen enkel bewijs geleverd. Bij het rechercheteam in Haarlem deelde Willem Schouwenburg dat vermoeden. De afgesneden pink, geen levensteken, de rare cassettebandjes, waarvan op de tweede te horen was hoe Heijn traag van 11 tot 20 telde – als hij niet meer leefde, pasten die vreemde brokstukken ineens als een puzzel in elkaar. De dertiende brief van de ontvoerders was echter dus toch gekomen.

> Datum poststempel
>
> Geachte heer Heijn,
>
> de vorige maal was het helemaal mis: wel politie en wel publiciteit. Wie kreeg onze brief? Wie is nu verantwoordelijk?
>
> We zullen het nog 1x proberen dan kan G.J. met kerstmis thuis zijn. Maar dan wel zonder pol. en pub. anders gaat het niet door.
>
> Rosa krijgt in de week van 12-7 tel. opdracht in Zaandam; hij moet 's nachts terecht kunnen in al uw winkels. Indien u hiermee akkoord gaat bericht u as. vrijdag in de 4 kranten: Annie van harte gefeliciteerd met je jubileum, Gerard.

Sietsma en het beleidsteam besloten de advertentie te plaatsen, in afwachting van nadere instructies. Vermoedelijk bedoelden de ontvoerders de week van 7-12 in plaats van 12-7. Het was een slordige verschrijving, of mogelijk een suggestie dat zich onder de ontvoerders een Engels sprekende persoon bevond.

Bij de familie Heijn had de huis-auroloog weer van zich doen spreken. De in wit geklede Rink was door zoon Ronald Jan steeds op de hoogte gehouden. Hij had door gekregen dat er 'strijdigheden' waren binnen de bende die Gerrit Jan had ontvoerd. De Nederlandse medewerkers aan de ontvoering, hadden de aflevering onderschat. Ze hadden daarvoor op de kop gehad. 'Ze zijn erg achterdochtig geworden,' zo herinnerde Hank Heijn jaren later zijn woorden later. Maar Gerrit Jans toestand was volgens Rink 'stabiel'.

Bij het rechercheteam in Haarlem waren zo'n tweeduizend tips binnengekomen. Het waren vele honderden tips over mogelijk locaties of verdachten, de rechercheurs waren er dagelijks mee in touw. De gouden tip ontbrak nog immer. Ook waren er opvallend veel paranormale tips. Meer dan duizend. Die waren apart gelegd.

Sietsma was na de ontvoering van Freddy Heineken al eens door Professor dr. Johan Neu benaderd van het Instituut voor Parapsychologisch Onderzoek. Neu deed onderzoek aan de Universiteit van Utrecht en had opgemerkt dat bij de Heinekenontvoering een aantal bovenzintuigelijke tips nader onderzoek waard waren geweest.

Sietsma besloot daarop dat najaar om de paranormale tips en de zieners die zich meldden, naar Dr. Neu door te sturen voor nader onderzoek. Zelf geloofde hij er niet in, maar zo zou deze lijn in elk geval niet worden afgesloten. Bovendien stond de familie Heijn er wel voor open. Hij had nog een reden. Sietsma had ook de Haagse Rink in zijn witte kleren warm aanbevolen om zich aan te sluiten bij dat parapsychologische experiment. Zo zou zijn invloed mogelijk minder worden, want hij leverde veel ruis op, zo lang de familie hem serieus nam. De huis-auroloog van de familie had tot zijn teleurstelling, de kans aan zich voorbij laten gaan. Hij was er alleen voor de familie.

Bij de recherche had Willem Schouwenburg er bij de belangrijkste sessie eerst licht om moeten glimlachen. De wetenschap stond voor niets. Neu had eerst de meeste serieuze zieners, voelers, ruikers en pendelaars geselecteerd, ruim twintig. Op het bureau in Haarlem waren ze vervolgens in een grote kring gezet. Allen hadden ze mogen voelen aan de bril van Heijn. Dat was gebeurd met gesloten ogen, sommigen hadden geblazen, of verwilderd om zich heen gekeken. Daarop was elk van hen meegenomen naar een verhoorkamertje om hun ervaringen op te tekenen. De kruispeiling werd dat door dr. Neu genoemd. Onder toeziend oog van zijn rechercheurs werd bekeken hoe vaak de zieners eenzelfde beleving hadden en of ze bij eenzelfde locatie zouden uitkomen.

In de garage van het bureau hadden ze zelfs bij de auto gemogen van Gerrit Jan. De auto was aan alle kanten gestreeld, beklopt en bevoeld. 's Avonds was hij in lachen uitgebarsten toen één van zijn rechercheurs vertelde dat één van de bovennatuurlijk begaafden, met zijn neus op Heijns stoelzitting had geblazen en gesnuffeld.

Hij had in zijn hele politiecarrière nooit een gouden tip gehad op deze manier. Sietsma evenmin. Achteraf waren er wel eens vage aanduidingen, die wonderwel overeenkwamen. Maar dan nog bevatten ze geen concrete punten waar speurwerk op mogelijk was.

De echtgenote Heijn had er met toestemming van Neu ook nog één op visite gehad. Hij had behalve de bril ook gevoeld aan schoenen van Heijn. Heijn was gebeld tijdens het ontbijt door zijn ontvoerders, wist hij. Vervolgens zag hij een café op de Veluwe, waar de ontvoerders hadden gezeten. In de omgeving stond een caravan, waar Heijn was vastgebonden. Hij had hen geen hoop gegeven. Heijn was overleden.

De politie was nog mee geweest naar het café en de caravan. Er was geen spoor van de zakenman. Wel opmerkelijk was dat in de caravan iemand was vermoord. Op aanwijzing van een andere paragnost had de politie verder een graf blootgelegd in de duinen, met de vondst van een dode hond tot gevolg.

Ook Rink had in die periode weer van zich doen laten spreken bij de familie. Hij zag dat Gerrit Jan Heijn vastzat in Bretagne. Samen met Ronald Jan was hij er zelfs heen gereisd en hadden ze foto's gemaakt van verdachte huizen. Bij terugkeer had hij de prints voor zich gehad, en had hij één van de huizen aangewezen. 'Dat is het huis,' had hij in zijn Haagse tongval laten weten. Ronald Jan had er direct naartoe gewild. 'Dat heeft geen zin,' zei Rink. 'Hij is daar al niet meer.'

Sietsma wilde dat een nieuwe geldrit per sé gericht zou zijn op arrestaties. Geleidelijk aan was de familie zijn kant opgeschoven. Sietsma had het gezin in Aerdenhout uitgelegd dat een levensteken niet meer te verwachten was. Het ging nu om de persoon die het geld zou aannemen, wellicht zou die hen verder leiden.

**...Sietsma en zijn team waren klaar voor het afleveren van het tweede deel van het losgeld...**

Op een onverwacht moment had hij zelfs steun van Rink gekregen, die kort voor de bijeenkomst al was bewerkt. Sietsma had direct dat moment benut, en mevrouw Heijn vragend aangekeken. Het moest maar, zei zij.

Daarop waren agenten gaan trainen in nieuwe geldritten. Na de geldauto zou een onopvallende wagen volgen, waar speciale agenten zich als commando's uit zouden kunnen laten rollen. Ook arriveerde de nieuwe apparatuur, de cryptofoons. De operatie zou niet weer kunnen worden gevolgd en afgeluisterd door luistervinken. Sietsma en zijn team waren klaar voor het afleveren van het tweede deel van het losgeld.
MINIDOSSIER:

Mysterie rond Hansje 1998

Geen kidnap is met zoveel mysteries omgeven als die van Hansje Boonstra, echtgenote van de ex-Philips-topman Cor Boonstra in 1998. Was het een eenmansactie van een gestoorde drugsverslaafde of speelden Russische criminelen een smerig chantagespel? De zaak staat tot op de dag van vandaag als onopgelost in de boeken.

'Dit is een hold-up, dit is Italiaanse maffia! Dit is een shootout op de Keizerlei. Drie anderen houden ons in de gaten. U doet wat ik zeg!'

In accentloos Nederlands bijt een uit het niets opgedoken man Hansje Raatjes op klaarlichte dag in het drukke centrum van Antwerpen enkele commando's toe. Hansje heeft net een taalcursus achter de rug en wil juist in haar donkerblauwe BMW-325i stappen.

De vrouw van Philips-topman Cor Boonstra schrikt zich wild als haar belager een vuurwapen trekt. In een flits ontwaart zij een opvallend ivoorkleurig motief op het wapen. Hansje schreeuwt, voorbijgangers draaien zich geschrokken om. Verbijsterd zien ooggetuigen hoe de om hulp roepende chique blonde dame door een jongeman op de achterbank van een paarse auto wordt geduwd. Dan springt hij zelf achter het stuur en verdwijnt de wagen met topsnelheid uit het zicht.

Het is kwart voor twee in de middag, vrijdag de 13e november 1998 als voor de dan 62-jarige Hansje Raatjes uit 's-Gravenwezel, een nachtmerrie begint. Radeloos kijkt Hansje om zich heen, maar kan geen kant op. De gijzelnemer maakt een verwarde indruk en Hansje vermoedt dat hij drugs heeft gebruikt. Om hem wat te kalmeren probeert ze een gesprek aan te knopen. Tijdens de tocht naar Nederland praat de misdadiger honderduit. Hij onthult dat hij betrokken was bij een drugsdeal in Antwerpen 'waarvan iedereen wist dat hij daar mee bezig was'. Hij praat maar raak over zijn familie. Zijn vriendin ziet er goed uit, zegt de kidnapper trots. Ze is meester in de rechten en werkt bij 'Van der Made'. Ook zij is veel op pad en zal zijn afwezigheid niet snel opmerken.

Tijdens de rit via Breda naar Rotterdam wordt Hansje echter één ding steeds duidelijker. Haar ontvoerder heeft geldproblemen. 'Transworld' is de naam die hij daarbij noemt. Ergens in het uitgestrekte Rotterdamse havengebied zet de man de BMW plotsklaps stil. Het lijkt alsof de kidnapper op iemand wacht.

**Op een verlaten parkeerplaats, aan de rand van een villawijk tuigt de kidnapper zijn weerloze slachtoffer op beestachtige wijze af met een steen**

Daar neemt het verhaal volkomen onverwacht een andere wending. Als een vrachtwagen voorbij dendert, raakt de crimineel in paniek. Iets in zijn plannen is faliekant misgegaan. De man verandert op slag in een monster.

Hansje Raatjes krijgt handboeien om haar polsen en een handdoek over haar hoofd. Terwijl zij op de bodem van de auto moet liggen, scheurt de dolgedraaide ontvoerder naar Hoek van Holland. Op een verlaten parkeerplaats, aan de rand van een villawijk tuigt de kidnapper zijn weerloze slachtoffer op beestachtige wijze af met een steen.

Ernstig gewond wordt Hansje de auto uitgegooid. Tegen zes uur in die donkere en gure novemberavond wordt zij met gruwelijke verwondingen, talloze gezichtsfracturen en onderkoeld door een van de villabewoners gevonden. Van de kidnapper ontbreekt ieder spoor.

Daags na de ontvoering spreekt justitie Rotterdam over 'een afrekening' die is gericht tegen Hansje, Cor Boonstra of Philips. De recherche houdt zich vast aan de gegevens die het slachtoffer ondanks haar afschuwelijke toestand weet te verstrekken. Geen enkel aanknopingspunt brengt het onderzoeksteam op het spoor van de kidnapper. Wel circuleren er hardnekkige geruchten over afpersingen binnen Philipsgelederen.

Als zijn echtgenote wordt ontvoerd, heeft Boonstra al minimaal een half jaar een relatie met Sylvia Tóth, de oprichtster van uitzendbureau Content. Officieel is hij nog steeds getrouwd met Hansje, die een teruggetrokken bestaan leidt in haar zwaar beveiligde droomvilla's op de Bahamas en in het Belgische 's-Gravenwezel. Buiten dit fort is de vrouw van de Philips-topman een gemakkelijk traceerbare prooi. Op de Belgische kentekenplaat van haar auto prijken zelfs haar initialen: HBR-001.

Buren van Hansje vertellen de politie dat de villa dagenlang in de gaten is gehouden door mannen in een lichtkleurige Mercedes. Waren dat de drie handlangers over wie de dader sprak? Ook zij worden nooit opgespoord.

Veel wijst aanvankelijk in de richting van Oost-Europese misdaadorganisaties die actief zijn in Antwerpen. Hansje Raatjes is weliswaar gruwelijk toegetakeld, maar niet vermoord. Het is soms de methode waarmee Russische of Joegoslavische criminelen 'een waarschuwing' afgeven.

In het geklets van Hansjes kidnapper is de naam Transworld de enige vingerwijziging naar enkele mysterieuze, maar mogelijke sporen.

Zowel Rotterdam als Antwerpen kende tot 1995 vestigingen van de Russische scheepsbevrachter Transworld Marine Agency. Tijdens de koude oorlog werd die firma in ons land gezien als een dekmantel voor spionage door de Russische geheime dienst KGB. Minimaal vier betrokkenen werden in Rotterdam ontmaskerd als de KGB-agenten Papyrin, Michailov, Sibirtsev en Karpensjenkov. De laatste werd in 1989 zelfs ons land uitgeknikkerd na een poging een BVD-agent om te kopen.

Bovendien is er een kleine schakel die het inmiddels bankroete Transworld en haar schuldeisers indirect met Philips verbindt. Dat is een Belgische notaris die ooit de statuten van Transworld wijzigde. Dezelfde man verrichte ook werkzaamheden voor het Belgische bedrijf Superclub, een enorme zwendel in elektronica. Ook het Philips-concern was, onder toenmalig president Jan Timmer, in dat oplichtingsweb verstrikt geraakt.

De criminele kopstukken achter Superclub deinsden niet terug voor geweld en zware bedreigingen. Het was uitgerekend Cor Boonstra die na zijn intrede bij Philips alle banden met Superclub verbrak.

Er is nog een tweede Transworld dat in aanmerking komt. Dat is een gelijknamig en alweer Russische metaalbedrijf, ooit de derde aluminiumhandelaar in de wereld, geleid door de vermeende maffiabazen Mikhail Chernoy en zijn broer Lev. De Amerikaanse FBI verdenkt dit duo van afpersingen, mishandelingen en opdrachten tot liquidatie van enkele concurrenten in de metaalbranche. Ook dit Transworld heeft zaken gedaan in Rotterdam en Antwerpen.

**Ruim twaalf jaar na de gruwelijke mishandelingen zijn de mysteries nog altijd onopgehelderd**

Nooit werd precies duidelijk of de politie deze sporen heeft onderzocht. Maanden na de ontvoering komen justitie en politie in Rotterdam met een nieuwe lezing. Hansje zou het toevallige slachtoffer zijn geworden van een drugscrimineel uit Rotterdam die slechts een snelle vluchtauto nodig had.

Tegen deze theorie pleit dat de crimineel zijn slachtoffer achterliet met al haar kostbare sieraden. Ruim twaalf jaar na de gruwelijke mishandelingen zijn de mysteries nog altijd onopgehelderd. Na een moeizame verwerkingsperiode, heeft Hansje Boonstra haar leven weer opgepakt. Over de ontvoering heeft zij nooit publiekelijk willen praten. Haar relatie met Cor Boonstra werd uiteindelijk weer hersteld. Het stel leeft weer samen maar mijdt de laatste jaren de publiciteit.
Hoofdstuk 11

Tafel vol glimmers

**Aan het ontbijt hadden zijn bejaarde ouders niets aan hem gemerkt. Hij was teruggekeerd toen het al weer licht was. Bij serviceflat De Koningshof stond een deur open van de dienstruimte. Die lag precies onder de logeerkamers. Via de binnentrap was hij naar zijn kamer gelopen.**

In de badkamer had hij zich opgefrist. Hij was maar niet op het onbeslapen bed gaan liggen. Hij was verkleumd geraakt en voelde nu dat hij moe was. Maar dit was niet het moment om weg te dommelen. Zijn militaire operatie was naar vannacht was gebleken nog niet ten einde. Hij mocht geen fouten gaan maken. Nadat hij bij het ochtendgloren vergeefs had gebeld naar het tweede nummer op zijn rolletje plakband was hij tot een besluit gekomen. 'Voor vandaag is het afgelopen, ik stop ermee,' had zijn innerlijke stem gezegd.

Drie maal had hij gebeld, met een paar minuten ertussen. In de telefooncel zag hij dat hij nota bene naast een politiebureau stond, dat echter volstrekt uitgestorven was. Telkens liet hij zo'n zes tot acht keer de telefoon rinkelen. Dat was meer dan genoeg om anderen de gelegenheid te geven de telefoon op te pakken. Er ging daar iets mis. Dat ergerde hem. Het kwam er nu op aan om snel te handelen. Hij had aan de Schaapsdrift op weg naar de telefooncel, alvast het doek getrokken van de tweede losgeldkist. Daar hadden de buitenlandse valuta in gemoeten. Die kist moest onmiddellijk weer worden toegedekt, besefte hij. Hij stapte op de fiets. De lap legde hij niet weer terug. Met een schepje uit zijn zwarte sporttas schoof hij de aarde over de lege kist. Om de plek terug te kunnen vinden duwde hij het schepje diep in de grond, zodat alleen het ronde, gekleurde topje boven de grond uitstak. Zo zou hij de kist altijd weer kunnen terugvinden.

Daarna ging hij langs de opdrachtstenen, die klaar lagen voor het tweede deel van de losgeldrit, drie lagen er in de omgeving van de ASO en de Schaapsdrift. Hij haalde de envelopjes eraf, en haalde de opdrachtbriefjes eruit. Die versnipperde hij ter plekke en gooide ze weg. De stenen liet hij liggen. De vuilniszak-envelopjes en zijn zelfgemaakte regenpak ging in de tweede vuilniszak die hij de dag ervoor in zijn zwarte tas had gestopt.

De regen was bijna opgehouden. Het was nu licht. Hij was teruggegaan naar De Koningshof en zette de grijze KOMO-zak bij het vuil. Zijn fiets zette hij vast aan een hek bij een leeg huis aan de Ottoweg. De opgerolde biljetten liet hij gewoon in het stuur zitten.

Na het ontbijt met zijn ouders, nam hij afscheid. Hij besloot dat hij om half tien terug zou rijden naar de Randstad. Zijn fiets stond nog steeds geketend aan het hek, hij schoof het ouderwetse rijwiel voorzichtig op de platgelegde achterbank. Daarna vertrok hij.

Thuis had hij de tien biljetten, de vuurtorentjes, nog eens aandachtig bekeken en zeker ook de diamanten. Uit het zeemleren zakje had hij die nacht twee van de papiertjes opengevouwen en de steentjes vluchtig bekeken. Hij had de inhoud van die twee papiertjes in een zijzak van de zwarte tas gedaan, en de zeemleren zak in de kist gestopt.

Voor hem op tafel lagen er nu 46 te schitteren. Ze waren briljant geslepen. Elk van de deze steentjes vertegenwoordigde een waarde van zo'n 8000 gulden, en in de kist lagen er nog eens ruim 1200! Voorzichtig stopte hij ze in een luciferdoosje, dat hij achter een grote spiegel verstopte. In de boekenkast op zijn slaapkamer, legde hij de biljetten onder een stapel tijdschriften.

Hij was moe, maar besloot om niet te gaan slapen. Zijn vrouw Els kwam straks thuis. Hij voelde geen juichstemming. Hij voelde eigenlijk niet zoveel. Zijn enige besef toen hij de diamanten en de biljetten had bekeken was dat het dus allemaal écht was gebeurd.

Die avond zag hij op het Journaal de beelden van de mislukte politieactie bij Wolfheze. Hij voelde zich niet lekker en er bekroop hem angst. Vreemd, hij had van die helikopters en al die politie niets gemerkt. Naar hém waren ze nu dus op zoek. Het was hem niet ontgaan hoe Els en de kinderen aandachtig naar de tv hadden gekeken.

Nu stond het kistje voor hem, bekleed met grijs plastic. Hij was alleen thuis. Els was naar het atelier, de kinderen naar school. Hij had de kist voorzichtig uit de boot getild in de garage. In zijn werkkamer sloot hij de rolgordijn. Hij wilde niet dat iemand naar binnen zou kijken. Daarna deed hij voorzichtig het deksel open. Hij zag de stapels biljetten en de zeemleren zak, die hij voor het laatste had gezien in het donker bij de spoorovergang. In de kist lagen enkele losse diamantjes, die er vermoedelijk in waren gevallen toen hij twee van de papiertjes had opengevouwen. Hij had van tevoren zijn bureaublad opgeruimd, hij had nu alle ruimte. Het eerste wat hij deed was het scheiden van de biljetten en diamanten. De bundels biljetten met elastieken aan een kant, de steentjes aan de andere kant. Hij vond niets dat leek op een zendertje. Daar had hij die nacht ook al scherp op gelet.

**...In de kist lagen enkele losse diamantjes...**

Hij was de dag ervoor na half tien vertrokken. Hij wilde niet in de file belanden in de Coentunnel op de ring van Amsterdam. Hij had ditmaal niets bij zich, behalve een paar handschoenen. Bij de spoorwegovergang had hij zijn witte Honda Civic geparkeerd, op ongeveer acht meter van de plek waar het kistje begraven lag.

Hij had om zich heen gekeken of er geen voorbijgangers waren. Het kon. Zou het geld er nog liggen? Hij was met grote stappen naar de plek gelopen, en had de aarde weggeveegd.

Het kistje lag er gelukkig nog. Zonder het te openen haalde hij het in zijn geheel uit de grond, en schudde en veegde de aarde ervan af. Zo liep hij naar de kofferbak van de auto en borg het daar op. Het woog bijna niks.

Daarna was hij teruggelopen naar het gat. Hij veegde wat aarde in de kuil, en dekte alles toe met bladeren. Pas veel later bemerkte hij dat hij er een van zijn tuinhandschoenen had achtergelaten. Het maakte niet uit. Hij reed daarna rechtstreeks naar zijn rijtjeshuis in Landsmeer. Daar verborg hij de kist in de boot van zijn zoon in de garage.

Net als voorafgaand aan de ontvoering van de rijke zakenman, had hij opnieuw alle stappen goed overwogen. Zijn aandacht was niet verslapt, hij bleef scherp. Voor zijn rit naar Gelderland had hij alle noodzakelijke zaken op een rijtje gezet.

Bij de winkel in huishoudelijke spullen, 'Wals', aan het Zuideinde in Landsmeer had hij een doos en bekers gekocht. Zijn keus was gevallen op vier beige Tiger Plastics-bekers, met een groenbruin deksel. De doos was een gewone witte, halfdoorzichtige diepvriesdoos. Het losgeld moest veilig worden opgeborgen. Hij wilde het dichtbij hebben, maar het moest tegelijk onbereikbaar zijn voor anderen. Hij moest er, als het er op aan kwam, snel bij kunnen, zonder risico's dat hij werd gezien. Hij was al snel uitgekomen bij de kruipruimte van het huis, waar altijd een laag water in stond.

Maar nu de inhoud van de kist op tafel stond, voelde hij toch weer de haast. Als een van de kinderen plotseling thuis zou komen, of Els, dan moest alles weg zijn. Hij had de biljetten nog willen testen onder de hoogtezon, om te zien of ze wellicht chemisch waren geprepareerd. Hij besloot dat onderdeel over te slaan. Teveel gedoe.

Op tafel lagen nu enkele losse diamantjes, opgevouwen papiertjes en de twee geldbundels met biljetten van 100 en 250 gulden. Hij vouwde alle papiertjes open, de zogenoemde lotjes, en zag al snel dat er in elke fluweelachtige aanvoelende verpakking, 25 steentjes lagen. Op zijn bureau lagen nu alle stenen op een hoop te glimmen, met de lege briefjes links ervan. Achter de grote spiegel had hij ook al zijn luciferdoosje met de 46 of 48 diamanten gehaald, en die legde hij nu bij de hoop. Hij begon nu de steentjes met zijn vingers op verschillende hoopjes van 50 te leggen. Het waren er meer dan 1200.

Hij had voor het verhandelen van de stenen al een plan bedacht. Het was nog niet precies uitgekristalliseerd, maar hij had de tijd. Als het straks zomer werd, en de aandacht voor de ontvoering was weggeëbd, zou hij naar het Verre Oosten reizen. Niet met alles natuurlijk, want dan had hij daar zo een loden pijp in zijn nek. Nee, met een paar. Hij was zelfs al aan het nadenken hoe hij zelf alvast de diamanten zou kunnen classificeren. Hij wist nu dat het gewicht, het slijpsel, de zuiverheid en de kleur van elke diamant bepalend waren voor de waarde. In zijn hoofd werkte hij al aan de constructie van een 'fijn-wegertje', want hij kon er niet mee naar een diamantair.

Hij had hier weer een praktisch probleem, waarvoor hij een eenvoudig maar geniale oplossing kon zoeken. Hij kon daarvan genieten, zoals hij ook genoten van het bedenken van een zelfgemaakte geluiddemper. Als je maar logisch bleef nadenken. Bij elk probleem behoorden verschillende oplossingen. Het kwam er op aan om te beoordelen welke het beste was. Verder wilde hij een loepje kopen.

Hij besloot de diamantjes weer in de papiertjes te verpakken, maar nu per vijftig. Zo zou alles keurig in de Tiger Plastics-bekers passen. De nieuwe pakketjes omwikkelde hij nu met aluminiumfolie. Hij deed dat voor de zekerheid, tegen elke vorm van elektronische detectie. In elke beker gingen er zo 300 diamanten. In de laatste beker wat meer. De overgebleven verpakkingsbriefjes legde hij apart, die zou hij zo verbranden in de open haard. De bundels met de duizend bankbiljetten elk haalde hij niet uit elkaar, hij liet het elastiek zitten. Uit de bundel met 250 gulden-biljetten trok hij er dertig en legde ze op een stapeltje op tafel. Uit de bundel met 100 gulden-biljetten haalde hij er meer. Zo'n 70 of 80. Daarna telde hij de kleine stapels nog eens na. Hij had er nu 15.000 gulden afgenomen. De dikke bundels telde hij niet.

De twee bundels wikkelde hij in aluminiumfolie. Hij zag geen zender of elektronisch apparaat, maar als die er wel in zouden zitten, waren ze nu geneutraliseerd. Hij nam daarbij geen risico. Zelfs het kleine pakketje uitgetelde biljetten omwikkelde hij. Hij borg het op in het kastje onder zijn computer.

Hij pakte nu de diepvriesdoos, deed de bundels erin. Daarop legde hij een alvast op maat gesneden laag piepschuim. Toen drukte hij het deksel dicht. Hij zag dat hij geen tijd meer had om ze nu in de kruipruimte te begraven. Els kon zo thuis komen. De vier bekers en de doos borg hij daarom voorlopig op in een kast naast het bureau met de computer.

**...Het geld verborg hij onder de vloermat van zijn Honda Civic...**

Pas toen de volgende dag de kust veilig was, opende hij het luik van de kruipruimte. Hij had zich die nacht bedacht, en had eerst nog weer een van de bekers opengedraaid. Hij had immers enkele diamanten nodig, om te verkopen in het Verre Oosten, of waar dan ook. Hij had daarvoor een nieuwe bergplaats bedacht. Zijn bureaulamp leunde op een dun buisje. Dat had hij gedemonteerd. De enkele diamanten had hij op een tissue in het buisje gestopt, en daarna de lamp weer in elkaar gezet. Toen pas was hij de rest gaan verstoppen. Dat was een nare klus. Hij moest via het luik in de hal het ijskoude water in.

Hij had de doos en de bekers op enkele meters onder de vloer onder water begraven. Hij had gewoon de modder weggeschept, tot er een kuil ontstond. Daar had hij de plastic voorwerpen in gedrukt, om ze af te dekken met een paar zware grindtegels.

Kort erop had hij het stapeltje met 15.000 gulden uit huis gehaald. Dit geld verborg hij onder de vloermat van zijn Honda Civic, voor de bestuurdersstoel.

Het was bijna Sinterklaas. Zijn militaire operatie duurde nu al bijna drie maanden. Hij keek op zijn horloge. Hij moest nu boodschappen gaan doen. Hij zou thuiskomen met een nieuwe elektrische deken en een mooie camera voor Els, als cadeau voor Sinterklaas. De uitzending met de oproep van echtgenote Heijn, had hij niet gezien. Hij meed dat onderwerp. Hij had de tv dan op een ander kanaal gezet, of het gezin geprobeerd af te leiden. Dat was op onopvallende wijze eigenlijk steeds gelukt. Hij deed het overigens ook voor zichzelf. Hij was bang dat bij een actualiteitenprogramma zijn hart op hol zou slaan. Dat was niet bevorderlijk voor de operatie.

In de krant had hij de tekst van haar oproep gelezen. 'Wat de media allemaal hebben gepubliceerd over de levering van het losgeld mag u ons niet aanrekenen.' Aan zijn eisen was nog steeds niet volledig voldaan. 'Laat Gerrit Jan zo gauw mogelijk vrij.' Nou, hij had eerst nog een hoop tegoed, voordat Heijn kon terugkeren. Hij haalde zijn geheime floppydisk te voorschijn. Startte zijn computer op en tapete zijn vingers weer in. Hij zou er ditmaal een flink boze brief van maken, vanwege alle politie en publiciteit. Albert Heijn had die brief ontvangen, dus de familie was verantwoordelijk.

Zij wilden Heijn graag thuis voor kerst? Hij liet nu weten dat dit mogelijk was. Op zijn groene scherm, verschenen al de eerste zinnen. Waarom ook niet? Hij kon hiervoor het tweede deel van losgeldroute gebruiken bij Renkum. Die was niet ontdekt. Hij zou dan die geldrijder Rouw eerst naar Zwolle sturen, en daarna de rit laten aansluiten op de oude route. Heijn kon dan inderdaad voor kerst weer bij hen zijn.

Hij keek naar de opvallende rode vlek op zijn hand, die hij al sinds zijn geboorte had. Had Heijn die gezien? Kon hij daaraan worden herkend? Het risico was te groot. Hij moest dan wel enkele maatregelen nemen. Er flitste nu van alles door zijn hoofd. Hij maakte de brief af. Hij zou de enveloppe vanavond op de bus doen.
Minidossier:

De wanhopige botanicus 2003

Het lijkt een klucht, die 21ste oktober 2003 in een villawijk van Nijmegen, midden in de herfstvakantie. Maar wel één die uitdraait op een misdrijf dat Nederland dagen in zijn greep zal houden. Een 'sulletje', zo zal het slachtoffer de man beschrijven die bij de villa aanbelt. Het blijkt zijn kidnapper te zijn.

'Bloemen voor de familie!' zegt de man aan de deur. Even later belt de man voor een tweede maal aan, opnieuw verscholen achter een boeket. Die ochtend zal de 37-jarige Jos G. zijn donkerblauwe Ford Scorpio zelfs nog een dérde keer het bosrijke laantje insturen tot aan de luxe villa.

De in badjas gestoken 16-jarige scholier Reinier, een jongen van twee meter lang krijgt aan de deur een sympathiek aanbod. Jos G. zal helpen de bloemen in de vaas te zetten. De bezorger loopt joviaal mee naar de keuken en verwijdert de folie van het boeket. Met een mes, met een lemmet van 27 centimeter snijdt hij de stelen af.

'Ik dacht dat die bloemen voor mijn broer waren,' verklaart de jongen later. 'Hij zou de volgende dag afrijden.' In de keuken verdwijnt de vriendelijkheid van de man als bij toverslag. Onverwachts zet hij het mes op de keel van de tiener.

Als hij terugdeinst, grijpt de bezorger een rubber hamer en slaat hem hard op zijn schouder en handen. 'Ik kom eigenlijk voor iets anders,' bijt Jos G. de jongen toe. 'Het was pure angst wat ik toen zag,' zal hij later zeggen. 'Hij werd als het ware tien centimeter kleiner. Het leek een angstig beest.'

Bij thuiskomst van zijn ouders, enkele uren na het incident, is de vwo-scholier weg. In het huis ligt een losgeldbrief: 'Euro 10.000.000,00 is demanded for save return', staat erop.

De relatief onbekende familie Terwindt uit Nijmegen is een jaar eerder uit de anonimiteit gerukt. In een ranglijst voor rijken in het blad Quote duikt de naam pontificaal op. Op nummer 79 van 500 rijkste Nederlanders komen ze als nieuwkomer binnen. Het bedrijf Rodruza van de familie Terwindt, dat grossiert in baksteenfabrieken, wordt in zakenblad Quote een 'flitsende winstmachine' genoemd.

De winstmarges van het bedrijf zouden oplopen tot dertig procent. Het vermogen van de familie, weet het blad te melden, is in handen van de 89-jarige vader en de 50-jarige zoon en ligt rond de 192 miljoen euro. De vader van Reinier. Frits Terwindt, behoort tot de top van het zakenleven. Sinds de oprichting in 1997 is hij bestuurslid van de werkgeversorganisatie VNO-NGW.

**De baksteenfabrieken, worden in zakenblad _Quote_ een 'flitsende winstmachine' genoemd**

Jos G. heeft de ranglijst gelezen en vindt op die manier zijn prooi. Hij is radeloos op zoek naar geld en is er de halve wereld voor afgereisd. Deze herfstdag knevelt en blinddoekt hij Reinier en duwt hem in de kofferbak van zijn Ford Scorpio, die hij op naam van zijn zus heeft gekocht. Hij rijdt met de jongen rechtstreeks naar de Belgische Ardennen.

Hij vertelt de jongen dat hij samenwerkt met de Servische maffia. Als hij zal pogen te ontsnappen, dan zullen deze Joegoslaven onmiddellijk zijn familie vermoorden. De jongen neemt dat dreigement uiterst serieus.

Op 3 oktober, heeft Jos G. een vakantiehuisje gehuurd in Medell, St Vith. Een gehucht in de buurt van Malmedy. Bij het bemiddelingsbureau Euro Relais in Eindhoven heeft hij het chalet voor twee weken gereserveerd, waarbij hij contant 483 euro afrekent. Kort voor de ontvoering maakt hij de Belgische eigenaar wijs dat hij via dat bureau de reservering nog eens met twee weken heeft verlengd.

Dat hij de scholier naar dit chalet brengt is overigens tweede keus. Hij had eigenlijk de vrouw des huizes of Frits Terwindt zélf willen ontvoeren. Reinier deed open. Dat zou verklaren waarom Jos G. zo lang aarzelde en tot driemaal toe terugkwam.

**Houd je koest, anders word jij en je familie je leven achtervolgd door de Servische maffia!'**

In het vakantiehuisje bindt hij de 16-jarige jongen op de bovenverdieping vast op een bed. Hij krijgt een emmer waar hij zijn ontlasting in kan doen. De gordijnen van het huisjes worden gesloten. Jos G. raadt de bange Reinier aan om geen vluchtpoging te ondernemen. 'Houd je koest, anders worden jij en je familie je leven lang achtervolgd door de Servische maffia!' De gangsters liggen voor de deur van het huisje, zegt hij. Bovendien dreigt Jos G. dat anders zijn ouderlijke woning met brandbommen wordt bestookt.

Klappertandend blijft de jongen in zijn badjas achter op de zolder van het onverwarmde huisje, terwijl het 's nachts acht graden vriest. Veel eten is er niet. Jos G. heeft twee droge boterhammen per dag voor hem achtergelaten.

Ondertussen gaat Jos G. achter zijn beoogde miljoenen aan. Met één van zijn twee mobiele telefoons legt hij contact. Hij laat Reinier een krantenbericht inspreken op cassette om bewijs te leveren dat de 'te ruilen waar' nog in leven is. In Maastricht verstuurt hij vanuit een internetcafé een mail. Vanuit een telefooncel preciseert hij zijn verzoek om de miljoenen.

Ruim vier dagen verkeert Jos G. in de veronderstelling dat zijn geldproblemen op korte termijn voorbij zullen zijn. G. ziet de ontvoering als een oplossing voor een groot probleem. Hij is speciaal voor de kidnap teruggekeerd uit een ver oord. De botanicus leeft al vier jaar op het eiland Rarotonga in de Grote Oceaan, onderdeel van de Cooke-eilanden. Een met stralend witte stranden en palmen. Hij heeft het roer omgegooid. Opgegroeid in Amstelveen heeft hij met zijn vrouw en vier kleine kinderen de sprong gewaagd.

Met zijn opleiding – hij heeft tropische plantkunde gestudeerd – kan hij in Nederland geen baan vinden, behalve het toppen van planten in de hennepkwekerij van zijn broer. Met zijn vrouw Jokeline en hun vier kinderen Joop (4), Maartje (5), Bart (9) en Roos (11) zijn ze kort na de geboorte van de jongste aangekomen op het Bounty-eiland.

Zijn vrouw werkt er op een school en in een café, hijzelf werkt als vrijwilliger in een botanische tuin. Hun droom is het opzetten van een vakantiepark waarvoor de broer vanuit Nederland de financiering belooft te verstrekken. En daar gaat het fout. Er is een huis gekocht voor 100.000 euro en een forse lap grond voor 300.000 euro.

Daarop moet een vakantiepark komen, waar hij de beheerder van zal worden. Maar de financiële steun droogt op. 'Er was op een gegeven moment nog zo weinig geld dat we niet eens tickets konden kopen om van het eiland af te komen,' verklaart hij later.

Er moet iets gebeuren. Met geleend geld stapt hij op 20 september in het vliegtuig. In Nederland gaat hij, zo zegt hij tegen zijn vrouw, op zoek naar andere geldschieters voor het vakantiepark. Zijn voornemen om in één keer een grote slag te slaan, heeft hij dan al gemaakt. Een korte ontvoering moet het worden die hem in enkele dagen miljoenen oplevert.

**Tot het laatste moment verkeert Jos G. in de illusie dat alles van een leien dakje gaat**

In een internetcafé in Amsterdam zoekt hij een geschikte kandidaat. Via de trefwoorden 'Nederland' en 'rijken' komt hij uit op de Quote 500, met een opvallende nieuwkomer. Een familie in de provincie, die bovendien gewoon in het telefoonboek staat. Hij verwacht al snel naar huis te kunnen.

Tot het laatste moment verkeert Jos G. in de illusie dat alles van een leien dakje gaat. Hij legt het contact met de familie, zijn eis is duidelijk. De familie laat onmiddellijk weten dat zij bereid is te betalen. Maar zijn jaren op Rarotonga hebben hem echter op achterstand gezet.

Als hij telefoneert met een van zijn mobiele telefoons is de plek waar hij vandaan belt vrijwel direct gelokaliseerd. Zijn mails via hotmail geven al snel nadere informatie. Met behulp van de FBI wordt duidelijk dat hij ze stuurt vanuit een internetcafé in Maastricht.

Jos G. bemerkt niet dat een observatieteam van de politie hem al snel op de voet volgt. Ingrijpen wordt nog niet wenselijk geacht. Het is nog niet duidelijk of de kidnapper alleen werkt of in een groep. Het chalet ligt diep verscholen in het kreupelhout. De vrees bestaat dat een inval Reiniers dood kan betekenen.

In overleg met de politie stelt de familie Terwindt nu ook een eis aan de ontvoerder. Zij eisen een levensteken. Zijn moeder wil eerst haar zoon zelf aan de telefoon krijgen, zo laat zij de ontvoerder weten. Zonder dat zal de tien miljoen euro onder geen beding worden betaald.

G. is geen ervaren crimineel. Hij stemt met de eis in. Vanuit Nederland rijdt hij naar het chalet in België om de 16-jarige jongen op te halen. Hij is toch al van plan om hem na betaling meteen vrij te laten. In de kofferbak van zijn auto vervoert hij de jongen naar een parkeerplaats aan de A2 bij Eijsden.

Daar zal Reinier Terwindt in een telefooncel met zijn moeder spreken. Het rechercheteam heeft dan al grote vorderingen gemaakt. G. is met naam en toenaam bekend. Zodra hij op de parkeerplek even bij de auto vandaan loopt, slaat het arrestatieteam toe.

Hij verzet zich niet. De jonge telg uit de bakstenen-familie wordt door de politie uit de kofferbak gehaald. 'Het is voorbij, allemaal voorbij,' wordt hem gezegd. Hij is zo onder de indruk van G.'s dreigementen over de Servische maffia, dat hij aanvankelijk niet eens blij is met zijn bevrijding. De ontvoering heeft ruim vier dagen geduurd. De politie blijkt in die periode aan de zaak te hebben gewerkt met niet minder dan 450 rechercheurs en agenten uit Nederland, België, Duitsland en de vs.

In tien politieverhoren legt Jos G. later uit dat hij een kidnapper is geworden uit geldgebrek. Pas tijdens het elfde verhoor komt daar een motief bij. Zijn vrouw en vier kinderen hebben dan politiebescherming gevraagd op hun verre eiland Rarotonga. Zij hebben Jos gesproken in zijn cel.

**'Die mannen drukten een pistool tegen zijn hoofd en lieten hem foto's van mij en de kinderen zien'**

Hij heeft zijn vrouw laten weten dat hij het geld nodig had na bedreigingen door criminelen. Zijn vrouw verklaart: 'Die mannen drukten een pistool tegen zijn hoofd en lieten hem foto's van mij en de kinderen zien. Ze vertelden dat ze wisten waar wij wonen en dat ze nog heel veel geld tegoed hadden van de broer van mijn man. Ze zeiden dat hij de problemen van zijn broer moest oplossen...'

Voor de rechter zal de botanicus er later niet op terug komen. Politieonderzoek in die richting wijst niet op dergelijke dreigementen van criminelen. Jos G. zelf toont zich vooral zwijgzaam, maar zegt wel berouw te hebben. 'Ik heb het gedaan en ik vind het vreselijk. Ik verdien straf.'

Officier van justitie mr J. Bac eist op 1 juni 2004 tien jaar gevangenisstraf tegen hem. De rechter zal die ook opleggen, waarbij hij meeweegt dat Jos G. – nota bene zelf vader van kinderen – de jongen heel slecht heeft behandeld.

Hij heeft hem laten verkleumen, gekneveld, voortdurend geblinddoekt gehouden, hem laten hongeren en zeer angstig gemaakt.

De ouders van Reinier schrijven nog een brief naar de rechtbank. De afgrijselijke daad heeft een einde gemaakt aan alle vanzelfsprekendheden in het leven van Reinier. 'Ons huis is geen veilig thuis meer. Reinier staat onder grote psychische druk en er zullen nog moeilijke jaren volgen.' Dat de kidnapper in december nog per brief zijn excuses aanbiedt verandert daar niets aan.

**'Ik heb het gedaan en ik wil graag veroordeeld worden voor de ontvoering'**

Jos G. kondigt nog een hoger beroep aan, maar laat al snel weten dat hij zich bij deze straf neerlegt. 'Ik heb het gedaan en ik wil graag veroordeeld worden voor de ontvoering,' heeft hij tijdens de zitting al laten weten. 'Ik wil daar niet voor weglopen.' In het voorjaar van 2010 zit zijn straf erop. Van Jos G. is sindsdien niets meer vernomen.
Hoofdstuk 12

Het eindspel

**De metamorfose was geslaagd. De rechercheurs Louk en Huub zagen er in hun grijze stofjassen uit als echte winkelbedienden. Het was een ongewone politieactie. Geen van beide rechercheurs hadden kunnen voorspellen dat ze nog eens een hulpje in een slijterij zouden worden**

Met recherchecoördinator Willem Schouwenburg waren alle details doorgenomen. De voorbereidingen waren omvangrijk geweest. De kans van slagen was niet in te schatten, had hij gezegd, mogelijk zelfs miniem. Toch had het team na lang wikken en wegen in februari besloten tot een actie in deze kleine winkel. Het was een poging waard.

De slijterij was overzichtelijk. Hij lag in een gebied in Amsterdam-Noord dat ook door het observatieteam goed te overzien was. Het was een niet al te druk bezochte winkel. Toch hadden ze nog de nodige aanpassingen verricht. Van de twee kassa's was er één weggehaald. Ook was het personeel vervangen.

In overleg met het moederbedrijf Dirk van de Broek, had een screening plaatsgevonden van de caissière. De directie was onder strikte geheimhouding bijgepraat over het doel van de actie. De caissière was niet geschikt om gedurende actie in het filiaal werkzaam te zijn. Ze was loslippig, was de inschatting van haar bazen. De vrouw was in overleg met hen tijdelijk overgeplaatst naar een ander filiaal, onder het mom van een bijscholing.

Er volgden meer 'aanpassingen'. Na sluitingstijd was in het plafond boven de overgebleven kassa een camera gemonteerd, onzichtbaar voor de klanten. Achterin de winkel had het kantoortje een nieuwe bestemming gekregen. Daar zat Huub Laterveer met een portofoon, een monitor en lange lijsten met nummers. Hun rol was uitgebreid besproken. Het rayonhoofd van de slijterijketen, mocht niet van hun ware functie op de hoogte worden gesteld, besliste Schouwenburg. De man zou onmiddellijk argwaan krijgen over de twee vreemde medewerkers, dus kreeg hij een verhaal op de mouw gespeld. De twee nieuwe medewerkers waren bedrijfsdetectives, die een onderzoek naar vals geld deden. Nieuwsgierige vaste klanten zouden te horen krijgen, dat zij in opleiding waren. Louk Klück tot filiaalhouder, en Huub tot winkelmedewerker. De slijterijketen was daarop verzocht om een nieuwe kassamedewerkster. Zij hadden hun meest betrouwbare kracht uitgezocht. Zij was geheel ingelicht. Het was een risicovolle beslissing, maar het kon niet anders. Ze kreeg een belangrijke rol. Zodra een klant in de winkel betaalde met een biljet van 250 of 100 gulden, zou zij deze omhoog houden om het watermerk te controleren. Vervolgens zou zij winkelbediende Louk roepen dat ze onvoldoende wisselgeld had. Die zou het biljet naar achteren brengen, naar Huub, en langzaam terug sjokken met kleinere coupures. In het kantoortje zou Huub razendsnel de lijsten met nummers van betaalde losgeldbiljetten raadplegen. Het klonk als een spannende politieactie. En zo was het ook wel begonnen.

Maar de dagen begonnen zich nu voort te slepen. Al bijna drie weken waren ze aan het sjouwen met lege en volle kratten, hadden ze flessen heen en weer gedragen. Het was nu maart. Voor de rechercheurs in de zes onopvallende auto's rond de winkel, was het zo mogelijk nog erger. Hele dagen zaten ze te wachten, van openings- tot sluitingstijd. Vanochtend waren ze zelfs te láát op hun plek. Daar was nog even onenigheid over, iedereen moest wel op zijn hoede blijven! Na de dertiende brief van de ontvoerders van Gerrit Jan Heijn, was het in december stil geworden. Daan Rouw had in de hele week van 7 december zitten wachten. Dat was alweer drie maanden geleden. Het telefoontje, dat de ontvoerders in het vooruitzicht hadden gesteld, was bij het Ahold-hoofdkantoor nooit gekomen.

Schouwenburg had in december en januari nog wel links en rechts een aantal pseudo-ontvoerders laten oppakken, die het waagden om losgeld te eisen. Hij zag het als een training. Het hele team wist dat het om oplichters ging. Ongure types die probeerden te profiteren van de stilgevallen onderhandelingen. Een van hen zou nog vijf jaar cel opgelegd krijgen.

**...Het telefoontje was bij het Ahold-hoofdkantoor nooit aangekomen...**

Sietsma was in de weken die volgden somber geworden over de afloop van de ontvoering. Hij zag nauwelijks nog lichtpunten, en dat gevoel werd onderhand breed gedeeld. De kans op een goede afloop slonk tot het minimum nu de ontvoerders zwegen. De honderdste dag kwam in zicht. Bij de familie Heijn probeerden ze in december de moed er nog in te houden. Maar ook dat werd steeds moeilijker. Het was echtgenote Hank Heijn die af en toe moedig haar omgeving opbeurde. Al die tijd had de Telegraaf-fotograaf Jan Stappenbeld bij de villa in Aerdenhout gepost. Voor hem had ze een sjaal laten breien met de tekst: Voor honderd dagen trouwe dienst. Hij kreeg hem tijdens een kopje koffie. In tijden van nood, was ze hem aardig gaan vinden.

Nog steeds lag in december de tweede helft van het losgeld klaar in de kluis bij Ahold, maar het leek of er geen belangstelling meer voor was. In een laatste poging om contact te krijgen, was nog gekozen voor het stellen van een ultimatum. De familie zou een allerlaatste oproep doen. Die hartenkreet verscheen als advertentie in alle kranten.

> Al meer dan 100 dagen zijn wij bereid geweest om afspraken te maken over de vrijlating van Gerrit Jan. Nu u de gedane toezegging niet bent nagekomen wordt ons vertrouwen in een goede afloop danig op de proef gesteld. Wij verzoeken u met klem er alsnog aan mee te werken dat Gerrit Jan met Kerstmis thuis zal zijn. Mocht hij vóór zondag 27 december niet zijn vrijgelaten, dan rest ons niet anders dan het onderzoek naar de ontvoering van Gerrit Jan volledig in handen te geven van de politie.
>
> Familie Heijn

De ontvoerders hadden zelf laten weten dat Gerrit Jan Heijn met kerst thuis kon zijn. Die datum zou nog worden afgewacht, oordeelde het team. Als Heijn er dan niet was, werd de strategie drastisch worden gewijzigd.

De recherche had achter de schermen al hard gewerkt aan een laatste offensief. Onder de rechercheurs was de actie al snel 'de kerstshow' gaan heten. Direct na het verstrijken van het ultimatum zou de politie de persstop opheffen. Zij zou dan de hulp zoeken van het publiek, met een speciale uitzending van Opsporing Verzocht. Alle aanwijzingen en aanknopingspunten werden dan aan het publiek getoond, zo had het team besloten.

Signalementen van mogelijke auto's, en van de mogelijke ontvoerders. Er zou voor het eerst in de geschiedenis een misdaadprofiel worden geschetst van de mogelijke dadergroep. Mogelijk vier mannen en een vrouw. Een van hen van Indonesische afkomst. Zelfs de stem van de ontvoerder zou worden afgedraaid, toen deze naar het Okura Hotel belde en vroeg naar Rosa, meermalen zelfs. Het was alleen nog afwachten of Heijn inderdaad met kerst zou verschijnen.

Het was onderhand een flinke klus om het rechercheteam elke ochtend weer op te peppen. Schouwenburg had een aantal rechercheurs zien vertrekken. Ze hadden thuis problemen gekregen door hun langdurige afwezigheid. Anderen waren hun motivatie verloren, hen had hij weggestuurd. De spanning van maanden op elkaars lip zitten eiste zijn tol, soms waren er knallende ruzies.

Ook zelf was hij nu drie maanden nauwelijks thuis geweest. Zelfs de hond kende hem niet meer, zei hij wel eens voor de grap. Als hij 's avond laat aankwam lagen er briefjes. Of hij even de acceptgiro's voor huur of gas en licht wilde tekenen, of een schoolrapport. Meestal vertrok hij alweer naar Haarlem, als de anderen nog sliepen. Gelukkig was er bij hem thuis begrip.

Telkens opnieuw hield hij zijn rechercheurs voor dat elke tip nog steeds de gouden tip kon zijn. Met elk onderzoek dat niks opleverde, was toch weer een mogelijkheid geëlimineerd. De uitkomst van het ultimatum kwam niet als een verrassing. De ontvoerders zwegen, hun slachtoffer had zich niet gemeld. Op de ochtend van 28 december was het licht op groen gegaan voor de 'kerstshow'. Miljoenen mensen zaten aan de buis gekluisterd.

Er was daarop een gekte losgebroken. Telefoonlijnen raakten overbezet. De respons was enorm. In de volgende dagen waren postzakken vol brieven en tips bij het rechercheteam afgeleverd. Op dat moment leek het wel, zei Schouwenburg, of iedereen in Nederland in het schuurtje van de buren keek. Het was een laatste grote actie, misschien zelfs wel een wanhoopsoffensief. Meer dan 7000 tips kwamen binnen, daar moest toch een aanknopingspunt tussen zitten? Maar na twee weken was al duidelijk: de gouden tip zat er niet bij. De ontvoering blééf een mysterie.

In de tweede week van januari werd een ingrijpend besluit genomen. Het beleidsteam en het crisisteam werden ontmanteld. Mochten de ontvoerders zich alsnog melden, dan konden deze ploegen snel weer operationeel kunnen zijn, was het argument. Maar het was een teken.

Kees Sietsma vertrok bovendien als onderhandelaar, nu er geen onderhandelingen meer waren. Hij nam tevens een nog veel drastischer besluit. Hij diende zelfs zijn ontslag in bij de Amsterdamse politie. Hij had gesprekken gevoerd met zijn korpschef. De koers die deze uitstippelde voor de Amsterdamse recherche, had hem doen besluiten een aanbieding te accepteren van Philips. Hij werd er hoofd beveiliging, zowel nationaal als internationaal. Hij voelde dat hij zou verzuren, als hij bij de politie bleef.

Willem Schouwenburg was achtergebleven met een sterk uitgedund rechercheteam. De onderzoeksleiding werd voorlopig overgenomen door Henk Munting, een andere commissaris die van meet af bij het onderzoek betrokken was. De hoop op een terugkeer van Heijn was vervlogen, ook bij de familie. Het gehavende gezin vertrok naar Zwitserland, om elkaar bij te staan in een periode van rouw. Schouwenburg zou het onderzoek afronden en afsluiten. De laatste tips werden verwerkt, de verhuisdozen stonden al klaar.

**...Hij voelde dat hij zou verzuren, als hij bij de politie bleef...**

En toen volgde dus die donderslag bij klaarlichte hemel. Een vertegenwoordiger van De Nederlandsche Bank belde. Er waren in de retouren van de banken drie biljetten aangetroffen met serienummers die voorkwam in de verspreide losgeldlijst. Het biljet was automatisch onderschept. Ze waren uitgegeven in de dagen voor Sinterklaas.

Er was euforie uitgebroken. De officier van justitie en commissaris Munting wilden onmiddellijk het nieuws naar buiten brengen. Er was betaald met losgeld! Op dat moment had Schouwenburg met zijn team ingegrepen. Ze hadden gedreigd met muiterij, als dit spoor op zo'n manier zou worden vernietigd. Unaniem hadden ze gedreigd met opstappen. Munting en officier van justitie Onno van Veen haalden bakzeil.

De biljetten waren al op 5 december 1987 bij De Nederlandsche Bank aangeboden, verklaarde een medewerker. Door de kerstvakantie had er echter de laatste drie weken van 1987 geen verwerking van bankbiljetten plaatsgevonden. Pas op 4 januari was dat weer gestart. Op 6 januari waren de bewuste biljetten op de band gezet. Nu lagen er drie biljetten met de nummers 4012240563, 4111869105 en 4115760300. Ze zaten dicht bij elkaar in de lading van 100.000 biljetten. De Nederlandsche Bank vermoedde dat ze door één handelsbank waren aangeboden. Schouwenburg wilde nu alles weten. Hoe precies was te herleiden waar deze biljetten waren uitgegeven? Konden er kleinere stapels op de band?

Geleidelijk aan was een patroon zichtbaar geworden. Er volgden meer biljetten. Er werd sporenonderzoek op verricht, ze waren vaak tweemaal gevouwen geweest. Er doken nu ook honderdjes op. De meeste kwamen uit de omgeving van Amsterdam, maar ook één uit Hoogeveen. Zo was uiteindelijk slijterij Dirk van de Broek iii in beeld gekomen, samen met enkele andere winkels. Iemand had daar betaald met een losgeldbriefje van 250 gulden. Op de kassarollen was nog nagekeken wat er voor was gekocht. Een fles Bell's Old Scotch Whisky, die op dat moment in de aanbieding was.

Nu stonden Louk en Huub al drie weken in die winkel, in de hoop dat er voor een tweede maal losgeld zou worden uitgegeven. Al weken hadden ze geen proces-verbaal meer geschreven, er viel gewoon niks te melden. Toen Louk op 10 maart 's ochtends een van de stellingen bijvulde, zag hij in een flits tussen de flessen door een man in een lange regenjas passeren, met een opvallende gele sjaal. Hem bekroop een vreemd gevoel. De caissière noemde het bedrag en sloeg dat aan. Toen nam ze een biljet aan en stak het omhoog tegen het licht. 'Louk, wil je even komen. Ik heb geen wisselgeld.' Hij was ernaar toegelopen, had het biljet in het kantoor aan Huub overhandigd. Nog voor de man het wisselgeld in ontvangst nam, drukte Huub al op de portofoon. De klok wees 10.46 uur: 'Alle observatieteams stand-by. Kalende man, grijze jas, verlaat NU de winkel.' Onmiddellijk veerde het observatieteam van commandant Jan Stada op. 'Man stapt in een witte Honda Civic. Kenteken FV-41-TK,' klonk het over de portofoons.

Dat was het begin van een wekenlange observatie. De rechercheurs zagen hoe de man rechtstreeks naar zijn woning in Landsmeer reed. Aan de hand van het kenteken en de woning was al snel duidelijk dat het ging om de heer P.R.F. Elsas, getrouwd, vader van drie kinderen. Met een eigen rijtjeswoning aan Martin Luther Kingstraat 18, waarop een hypotheek rustte van krap 50.000 gulden.

**...Dat was het begin van een wekenlange observatie...**

In het rechercheteam was gejuich opgegaan. Maar daar was het te vroeg voor, zei Schouwenburg. Deze Elsas had geld uitgegeven, maar hoe kwam hij daar aan? In de weken die volgden was Elsas continu onder observatie gehouden. Op 15 maart ging hij een sigarenwinkel binnen aan het Mosplein. 'In de sigarenwinkel werd niet gezien of Elsas iets kocht,' rapporteerde Stada.

In de weken die volgden, liet de schaduw hem echter niet meer los. Elke keer als Elsas afrekende met 100 of 250 gulden, verscheen even later een rechercheur bij de kassa. In verband met een vals geld-onderzoek diende het biljet te worden ingeleverd, kregen de verbaasde winkelmedewerkers te horen. Het biljet verdween in een plastic zakje en werd door de politie direct vergoed.

Elsas had twee blikken kattenvoer, een blik hondenvoer en pakken koffie gekocht bij Albert Heijn, een plastic voorwerp bij de V&D. Hij wandelde door de Hema, kocht pakken melk. Telkens haalde Elsas een opgevouwen briefje uit het voorste deel van zijn portemonnee. Geleidelijk aan was de politie gaan beschikken over een spoor aan losgeld.

Willem Schouwenburg wist nu dat het team goed zat. Nu alle biljetten van Elsas door zijn mensen werden ingenomen, zodra Elsas een winkel had verlaten, kwamen bij De Nederlandsche bank geen biljetten meer binnen. Kennelijk was hij de enige die dit geld uitgeeft, oordeelde hij. Hoe zat dit in elkaar? Maakte hij deel uit van een groep? Was hij geld aan het witten, stond hij in contact met andere ontvoerders? In een woning met uitzicht op die van Elsas werd daarom direct een observatiepost ingericht. Met wie ging Elsas om? Drie weken lang werd Elsas bekeken, werden al zijn gesprekken afgeluisterd. Elsas leidde een volstrekt normaal leven, behalve dat hij voortdurend biljetten aan het omwisselen was. Hij had nu 35 bankbiljetten van 100 gulden en 18 bankbiljetten van 250 gulden gewisseld. Af en toe zagen de agenten hem onder de voorste vloermat van zijn witte Honda rommelen.

Toen verschenen de eerste luistervinken in de straat. Hoewel het portofoonverkeer gescrambled was, hadden die een buitengewone intensiteit van portofoonverkeer waargenomen in Landsmeer. De tweede dag liepen ze al langs de huizen en tuurden ze naar binnen. Het team besloot dat ze nu niet langer konden blijven toezien.

Op 6 april verscheen 's nachts een boze buurtbewoner voor het raam. Hij zag een man op de garage liggen. 'Hé, wat moet dat, probeer je in te breken?' 'Politie, we zijn bezig met een actie,' klonk het gedempt.

Om vijf uur die ochtend werd de deur ingetrapt van Ferdi Elsas. Het arrestatieteam rende naar binnen, sloot de blaffende de teckel op in de wc, en stormde naar boven: POLITIE! POLITIE! POLITIE! Elsas werd met zijn vrouw uit bed gesleurd. Twee thuiswonende kinderen werden eveneens geboeid, net als een vriendje en vriendinnetje die waren blijven slapen. Elsas' militaire operatie naderde het einde. Hij was nu krijgsgevangene.
MINIDOSSIER:

Het meisje van de kaasboerderij 2003

De ontvoering van een kind is een weerzinwekkend misdrijf. Soms gebeurt dat omdat de verkeerde persoon de deur opendoet, zoals bij Reinier Terwindt en Valérie Albada Jelgersma. Maar met de ontvoering van de 11-jarige Lusanne van der Gun was bewust sprake van een jeugdig doelwit, enkel om het geld.

Het meisje uit Oldeberkoop wordt op maandagochtend 25 augustus 2003 gevraagd te stoppen, als zij met een vriendinnetje naar haar school De Tjongeling fietst. Op een laantje met hoge eikenbomen, de Wolvegasterweg, niet ver van de boerderij van haar ouders, staat een auto waaruit een oudere man stapt.

Hij houdt een zelfgemaakt stopbordje van triplex omhoog, zegt dat hij 'fietsinstructeur' is en bekijkt haar fiets. Daarop laat hij het kind weten dat haar fiets is afgekeurd, het vriendinnetje mag doorfietsen. Hij vraagt het meisje plaats te nemen in de auto en vertrekt. Het vriendinnetje fietst direct naar de school en vertelt het alarmerende verhaal. Haar moeder besluit direct de route na te rijden. Op de plek waar ze is verdwenen staat haar fiets nog tegen een boom.

Op het politiebureau in Wolvega wordt direct actie ondernomen. Er wordt een bijstandsteam opgetrommeld van 30 rechercheurs. Nog diezelfde middag vangt een uitgebreid sporen- en buurtonderzoek aan.

Er bestaat grote vrees dat het meisje slachtoffer zal worden van een zedendelict, een angst die later gelukkig onterecht zal blijken.

Met de mobiele eenheid worden bossen in de omgeving uitgekamd. Buurtonderzoek levert een vrij nauwkeurige beschrijving op van de auto waarin het meisje is meegenomen. De man wordt beschreven als 'iemand tussen de 50 en 60 jaar' met een kalend hoofd.

**Het is een – voor ontvoeringen – opmerkelijk laag bedrag. De onbekende man aan de lijn eist in het Duits 200.000 euro**

Dat het een ontvoering betreft, blijkt al de eerste dag. Bij de ouders van Lusanne die een kaasboerderij runnen, komt rond vijf uur telefonisch een losgeldeis binnen. Het is een – voor ontvoeringen – opmerkelijk laag bedrag. De onbekende man aan de lijn eist in het Duits 200.000 euro voor de vrijlating van Lusanne.

'Wir haben ein Kind.' Als de eisen worden ingewilligd zal haar niks gebeuren: 'Dann sehen Sie das Kind in zwei Tagen.'

Als de man niet gelijk zijn zin krijgt, volgt een soortgelijke claim bij de stichting Vermiste Kinderen. Dan heeft de ontvoerder zijn losgeldeis al naar beneden bijgesteld. De tweede dag laat hij het meisje tweemaal naar huis bellen, om elf uur 's ochtends en om zes uur 's avonds.

Voor Lusanne breken angstige dagen aan. De man rijdt met haar naar Limburg. In een fles Rivella lost hij slaapmiddelen op, die het meisje voor de nacht moet drinken. Tijdens haar gijzeling plakt hij ook haar mond en ogen af met tape, waarna hij haar in de kofferbak van de auto vervoerd.

Op de momenten dat ze met zijn tweeën zitten jaagt hij het kind ook nog eens flink angst aan. Hij stelt dat hij samenwerkt met twee andere ontvoerders. Zijn baas, zo vertelt hij, wil haar verkopen aan een kliniek in België. Daar worden zieke kinderen genezen met behulp van organen van andere kinderen.

Later blijkt dat de ontvoerder niet over een nacht ijs is gegaan. Hij heeft maanden over de ontvoering nagedacht. Hij heeft de kaasboerderij meermalen geobserveerd. En het is zelfs niet zijn eerste confrontatie met de 11-jarige. Ook in mei of juni heeft hij al eens geprobeerd haar in te laten stappen. Maar toen had het meisje niet geluisterd.

Drie dagen en twee nachten duurt de ontvoering van Lusanne van der Gun. Het meisje duikt laat in de woensdagavond ineens op in Venlo, waar zij een hotel binnenloopt. Haar ontvoering is dagenlang in het nieuws geweest, het personeel herkent het kind onmiddellijk.

De dag na haar bange avontuur begroet zij voor de boerderij verzamelde pers. Daar zegt ze dat ze vooral haar hondje Cindy heeft gemist. Ze is vermoeid, maar heeft zich inmiddels gebogen over de stapels post die voor de familie is binnengekomen. De week erop gaat ze zelfs alweer naar school.

De arrestatie van haar ontvoerder zal niet lang meer op zich laten wachten. Op 1 september doet de politie een oproep in het programma Opsporing Vermist, wat meteen een gouden tip oplevert. Die naar dan blijkt eerder dagenlang is blijven liggen. De getuige belt namelijk de politie in Groningen, maar deze geeft de cruciale informatie niet door aan het rechercheteam in Friesland.

De getuige, mevrouw Boels, heeft al op de eerste dag van de ontvoering nabij het dorpje Mussel een oudere man bij een auto in de berm zien lopen, in bijzijn van een meisje met een verband om haar hoofd. Haar zwager is zelfs nog achter de auto aangereden, maar kan door het zwarte plastic op de ruiten niets zien. De getuige vertrouwt de zaak niet en heeft het kenteken genoteerd. Het blijkt het kenteken van de auto, waarin de kidnapper met zijn slachtoffertje is overgestapt.

**'Ik dacht dat daar veel geld moest zitten'**

Als de getuige na vijf dagen nogmaals met de politie belt, nu Lusanne in Venlo is aangetroffen, komt de informatie wel op het juiste bureau terecht. Met het kenteken komt de politie uit bij de 64-jarige Simon S. uit Rijperkerk, een dorpje dat 75 kilometer verderop ligt. Het is een man die als alternatief genezer de kost probeert te verdienen met iriscopie en homeopathie.

Een week na de ontvoering wordt hij gearresteerd. Hij bekent direct. Hij is al eens op de kaasboerderij geweest, die net een prijs heeft gewonnen met de 'beste kaas'. Hij heeft de ontvoering ondernomen, zegt hij, omdat hij dacht dat de familie in zeer goeden doen was. 'Ik dacht dat daar veel geld moest zitten,' verklaart Simon S. later.

Met Lusanne in de kofferbak is hij bij een hotel eerst overgestapt in een andere auto. Met deze grijze Nissan rijdt hij vervolgens naar kennissen in Limburg. Bij een hem goed bekende caféhouder vraagt hij of hij zijn auto in hun garagebox mag parkeren, omdat er kostbare Perzische tapijten in liggen, iets waarin hij vroeger heeft gehandeld.

Het uitbatersechtpaar stemt toe, niet wetend dat een ontvoerder en zijn slachtoffer er de nacht zal doorbrengen. Als geboren en getogen Limburger heeft hij er een uitgebreid netwerk van kennissen. Hij heeft daar zijn eigen homeopathische praktijk gehad, een zaak in Perzische tapijten en heeft er zelfs de kost nog verdiend als schoenlapper 'Pietje Secuur'. Bij de postduivenvereniging hebben ze hem leren kennen als een 'uiterst vriendelijke man'.

Zijn verhuizing naar Friesland vindt plaats nadat hij zijn vriendin Hannelore heeft ontmoet.

Op de tweede dag van de ontvoering belt hij een kennis op, Jacob van A. in het Drentse Tweede Exloërmond, die hij van zijn actie op de hoogte stelt.

'Natuurlijk wist ik van de ontvoering en ik dacht: waarom belt hij mij? Ik wil hier buiten blijven. Ik heb zelf ook drie dochters. "Morgenochtend bel ik terug" zei hij,' zo verklaart Jacob van A. later.

Maar de volgende middag om een uur staat de ontvoerder plots voor zijn deur. Lusanne ligt in de kofferbak van de auto en zegt, dat ze dringend moet plassen. Van A. rijdt zelfs voor de ontvoerder uit en wijst een picknickplaats bij Mussel aan, waar het meisje in de bosjes een plas kan doen.

'Dat jij hiertoe in staat bent, zei ik. Ben je besodemieterd!' verklaart Jacob van A. daarover in het Dagblad van het Noorden. 'Op dat moment brak hij. Ik zag het aan zijn ogen. Hij zei dat het zo'n lief meisje was en dat hij haar goed had verzorgd. Ik zei: "laat haar zo snel mogelijk vrij".'

Simon S. biedt nog aan dat Jacob het meisje naar de politie zal brengen. Het tipgeld van 25.000 euro kunnen ze dan delen. Jacob weigert. Hij belt de politie echter niet. Iets wat justitie hem later ernstig verwijt. 'Als je iemand altijd als vriend beschouwde, zie je hem niet ineens als misdadiger, hoe vreemd dat ook klinkt,' zegt hij later.

'Hij veranderde in een half uur van vriend naar misdadiger. Ik heb hem stijf gevloekt. Hij was gebroken en radeloos dat ik hem niet wilde helpen.' Vervolgens wijst hij de ontvoerder de weg naar Duitsland.

Simon S. rijdt met Lusanne daarop weer terug naar Limburg, waar hij haar op een parkeerplaats bij het Van der Valkhotel in Venlo uit de auto zet.

**'Ik heb er intenst spijt van. Kon ik maar hun koeienstallen schoonmaken. Ik kan nu niets doen, maar heb elke dag voor hen gebeden'**

Na zijn arrestatie toont Simon S. berouw. Zijn motief is uit nood geboren, verklaart hij. Zijn vriendin had een WAO-uitkering, die ze dreigde kwijt te raken. De keuringsarts meldde haar dat ze voor 75 procent was goedgekeurd. Toen zij in tranen uitbarstte, besloot S. haar zorgen weg te nemen en aan geld te komen.

Officier van justitie mr. Warner ten Kate eist bij de rechtszaak tegen S. acht jaar cel. Maar de rechter vindt vijf jaar voldoende. In hoger beroep krijgt justitie alsnog haar zin. 'Ik heb er intens spijt van,' aldus de iriscopist. 'Kon ik maar hun koeienstallen schoonmaken. Ik kan nu niets doen, maar heb elke dag voor hen gebeden.'

Jacob van A. krijgt later zeven maanden celstraf opgelegd, omdat hij de politie niet belde.

De familie van Lusanne van der Gun zal als dank kazen schenken aan de tipgeefster en haar zwager, die de achtervolging inzette. Het misdrijf heeft volgens hen enorme impact gehad. Lusanne komt onder behandeling van een kinderpsychologe en heeft 'enge dromen'. Ook durft ze niet alleen naar bed.

De ontvoering van een kind is een nachtmerrie. Voor het kind en voor de ouders. De moeder vreesde dat ze haar meisje niet meer levend terug zou zien. 'Op het moment dat ze een kind bij je weghalen, halen ze een stukje van jezelf weg,' zegt ze later. 'Je verlamt, je verstijft, je wordt koud, je beseft eigenlijk op zo'n moment wat een kind voor je betekent.'

Simon S. heeft inmiddels zijn straf uitgezeten. Hij liet bij het Gerechtshof weten dat hij de gevangenis een verschrik9king vond. Een kindontvoerder staat daar op de allerlaagste tree, ook bij criminelen.

Zijn 'rotkop' was weinig geliefd. Hij kondigde aan dat hij na zijn straf zou vertrekken naar Duitsland, om daar als magnetiseur patiënten te zoeken. 'Want dat kan ik bij ons in de buurt wel vergeten, natuurlijk.'
Hoofdstuk 13

Ik sta erop

**De witte overall van dunne plastic folie slobberde om zijn lichaam. Hij was te laat naar bed gegaan en het was of er die nacht een bom ontplofte. Het leek of er een leger de trap op was gerend. Onmiddellijk was hem een felle zaklamp in zijn gezicht geschenen.**

'Haal dat licht uit mijn smoel,' had hij nog kwaad geroepen. Daarop was hij dus uit bed getrokken en met zijn gezicht op de grond gelegd. 'Handen in de nek!' was er tegen hem geschreeuwd. Vervolgens moest hij de overall aantrekken, die met een rits was dicht getrokken. Daarna waren zijn armen achter zijn rug gehaald en klikten de koude metalen handboeien pijnlijk om zijn polsen. Achter het huis was hij achterin een auto geduwd, en ze waren met hoge snelheid vertrokken. Over de ring van Amsterdam, naar Hilversum. Daar was hij in een politiecel gebracht. Nu was het zeven uur, en zat hij in een kleine verhoorkamer met een grote spiegel. Daarachter zou ongetwijfeld naar hem worden gekeken.

De twee rechercheurs stelden zich voor als Louk en Huub. Het waren jongemannen, begin veertig schatte hij. Ze keken grimmig. 'U weet waarom u bent aangehouden?' vroeg de man die zich Louk had genoemd. Hij knikte, dat was hem bij de arrestatie in de woning verteld. Hij zou te maken hebben met de zaak-Heijn. Maar dan waren ze aan het verkeerde adres. 'Ik ben daar niet bij betrokken of betrokken geweest,' zei hij. 'Je hebt de verkeerde.'

'We zijn geen vriendjes van u. We zijn geen je,' beet rechercheur Louk hem onmiddellijk toe. 'We zijn voor jou gewoon u.' De twee rechercheurs waren in alle vroegte al bijgepraat over de aanhouding. Nieuwsgierig hadden ze vanachter het spiegelglas eerst gekeken naar de tengere man, met het kalende hoofd omkranst met grijs krullend haar. 'Wat een miezerig mannetje,' zei Huub nog. Daarna waren ze de verhoorkamer binnengegaan.

Het was een eer toen Willem Schouwenburg hun tweeën bij zich had geroepen. Er was besloten tot aanhouding van verdachte Elsas, vertelde hij. De arrestatie werd vervroegd omdat er luistervinken in de Martin Luther Kinglaan waren opgedoken. Het kon maar even duren of er zouden journalisten verschijnen. Schouwenburg vertelde hen dat zij de verhoren mochten doen. Hij had hen nu zeven maanden aan het werk gezien, en hij achtte hen het meest geschikt. Ze hadden een goede chemie. Louk als de redelijke prater, en Huub die er als de bad cop keihard overheen kon gaan.

De verhoren worden cruciaal, had hij gezegd, volg je intuitie. Indien nodig word je bijgepraat. Officier van justitie Onno van Veen kijkt toe. Ook stond er een schaduw-verhoorkoppel klaar als dat nodig mocht zijn.

De kalende Elsas begon met tutoyeren, maar ze hadden onmiddellijk de rangorde hersteld. De verdachte schudde zijn hoofd en keek geïrriteerd weg. Hij had een fles whisky gekocht met geld uit de zaak-Heijn was de mededeling die ze nu bij hem neerlegden. In de auto naar het bureau had hij als eerste gesproken van 'losgeld'. Hoe kon hij dat verklaren? 'Ik heb inderdaad als eerste het woord losgeld uitgesproken,' antwoordde Elsas nu. 'Ik kan u geen duidelijke verklaring geven waarom ik dat woord heb gebruikt. Ik vermoed, omdat dit is gesuggereerd.' Hoe zat het met de aankoop van de fles Bell's whiskey? Omstandig begon Elsas nu uitleg te geven. Hij had er eens een gekocht in een winkel in Amsterdam-Noord, wanneer wist hij niet. Een Dirk van den Broek dacht hij, tegenover een Jan van den Broek, een handel in accu's en uitlaten. Hij begon nu te praten over een vijfdeklasleerling die hij bijles in wiskunde gaf.

**...De kalende Elsas begon met tutoyeren, maar ze hadden onmiddellijk de rangorde hersteld...**

Louk draaide een vel in de typemachine en begon te tikken. Elsas haalde drank meestal gewoon in Landsmeer, zei hij. Toen hem een kaart werd voorgehouden, kon hij de winkel nog wel aanwijzen. Het was dus de Kamperfoelieweg geweest. Ze hadden een reclamebiljet gehad waarop een aanbieding stond voor de whisky, had hij gezien. Maar daar hebt u dus betaald met losgeld uit de ontvoeringszaak van Gerrit Jan Heijn! Huub zei het op bijtende toon. Hij had er toch nog staan wachten op wisselgeld? De verdachte haalde zijn schouders op. Hij had het geld opgehaald bij de ABN Bank in Landsmeer. Gewoon huishoudgeld, van de gezinsrekening. En anders was het misschien een briefje van zijn vrouw. Die schildert, zei Elsas. In oktober of november had ze nog 19 zeefdrukken verkocht aan advocaat Laurent Nouwen in Rotterdam. Vijfduizend gulden had hij daarvoor betaald, en dat was ook cash betaald met briefjes van 250 gulden.

Afgelopen jaar had hij van niemand geld gekregen in biljetten van 100 of 250 gulden. Zijn leerling Bertil betaalde de bijlessen altijd contant met 25 gulden. Louk hoefde Huub niet aan te kijken. Die vent loog dat hij barstte. Ze zouden verdergaan om zijn alibi door te prikken. Waar was hij geweest op 9 september? Hij wist precies wat ze bedoelden, de dag dat Heijn werd ontvoerd. De afgelopen weken had de politie in Landsmeer de melding uit het systeem bovengehaald. Die avond van 9 september had zijn vrouw Els de politie gebeld dat haar man weg was. Zij maakte zich vreselijk ongerust, ze wilde hem opgeven als vermist.

Elsas gaf geen krimp. Hij was jarig geweest op 6 september. Van enkele dagen erna herinnerde hij zich wel een lange wandeling. Al om half zeven was hij van huis gegaan. Hij had dat zijn vrouw verteld, maar die had het kennelijk niet opgeslagen. Hij was naar Hoorn gelopen, hij schatte dat die toch wel zo'n 60-70 kilometer was geweest. Hij had sinaasappelsap meegenomen, een pak melk, zijn shag en drie of vier boterhammen.

Hij had niet steeds gelopen, maar ook meermalen uitgerust. Het was een te grote afstand, normaal liep hij 15 kilometer. Hij deed dat vaker, vier keer per jaar, daar verheugde hij zich op. Het was altijd een bijzonder ervaring. Nee, hij was niet overspannen, had geen ruzie gehad thuis. Daar was alles normaal. Omdat hij zich op de afstand had verkeken was hij niet eerder dan half drie 's nachts thuis.

Pas toen had hij gemerkt dat zijn vrouw van niets had geweten en zelfs de politie had gebeld. Maar of het precies 9 september was? Het was in elk geval een doordeweekse dag.

Een raar verhaal, vonden beide rechercheurs. Louk schoof zijn vierde vel in de typemachine en tikte het relaas uit. Daarna waren ze gaan vragen over zijn vrienden en kennissen. Elsas deed of hij een doodnormaal leven had. Hij noemde de kennissen van hem en Els op. Maar, zei hij, hij zag ze zelden. Af en toe op verjaarsfeestjes, anderen kwam hij wel eens tegen bij het uitlaten van de hond.

En zakelijk? Ja, ook wel wat contacten. Hij noemde een paar namen van partners met wie hij eens een adviesbureau had willen exploiteren. Het was allemaal verwaterd. Nee, hij had het laatste jaar niet in een andere auto gereden. Hij kon het zich niet herinneren. Wat zijn achtergrond betrof: hij had vliegtuigbouw in Delft gestudeerd. Hij zat nu zonder werk, met slechts een bijstandsuitkering van 2200 of 2300 gulden schoon in de maand.

Even later las Elsas de verklaring door. Louk wees. Linksonder, bij P.R.F Elsas graag tekenen. Het eerste verhoor had ongeveer twee uur geduurd. Elsas had geen krimp gegeven. Ze zouden straks verdergaan. In zijn politiecel zat hij nu weer in de dunne witte overall op het koude beton. Af en toe beende hij heen en weer. Wat wisten ze? Zaten Els en de kinderen ook vast? Wat zouden zij vertellen? Ze zouden het hele huis wel overhoop hebben gehaald. Het licht hinderde hem. Zelfs als hij zijn ogen sloot scheen het nog door zijn oogleden.

Nadat Heijn de weg op was gerend, had hij zich boos gevoeld. Hij was geschrokken. Heijn had die bus tot stoppen willen dwingen. Gelukkig was die doorgereden. Hij had het Flobertgeweer op hem gericht. 'Terug!' Hij was om half vijf met hem in de Fiat Uno gaan zitten. Opnieuw had hij de zakenman geketend, aan zijn linkerpols. Het andere uiteinde had hij met een slotje vastgezet aan zijn stoel. Na de ontsnappingspoging wilde hij niet dat hij ook nog eens uit de auto zou springen. Heijn had geprotesteerd, hoewel hij nu iets meer bewegingsruimte had dan bij de rit van Bloemendaal naar het Deelerwoud.

'Als we nu een aanrijding krijgen, loop ik extra gevaar,' had de zakenman gezegd. Maar voor het wegrijden had hij hem gewoon zijn veiligheidsriem omgeklikt. Zo hadden ze een rit door de omgeving gemaakt, het wachten was op het duister. Later had hij de ketting weer verwijderd. Ze hadden een beetje gepraat en muziek geluisterd.

Om kwart voor acht had hij Heijn weer vastgezet. De zon zou om twee minuten over acht ondergaan, wist hij. Hij wilde om half tien bij het bos in Doorwerth zijn. Hij was weer naar Apeldoorn gereden, richting Deventer, daarna richting Zwolle, en weer terug richting Arnhem, naar Wageningen en dan via Renkum naar het bos bij Doorwerth.

Hij had de auto voor het witte hek geparkeerd, tegenover de sluis. Hij had deze plek van tevoren uitgezocht. Het was nu aardedonker, precies goed. In de verte was de rivier nog zichtbaar. Heijn keek verwonderd om zich heen. 'Dit komt me niet bekend voor,' had hij gezegd. Hij had uitleg gegeven. Dit waren eindmorenen. Deze heuvels, had hij hem verteld, waren ontstaan in de laatste of één na laatste ijstijd. Hier zou hij worden overgedragen. Heijn had nog verwonderd vastgesteld dat hij die hele dag geen enkel contact met die maat had gehad. Maar Heijn hoefde daarover niet verbaasd te zijn. 'Hij zal er zeker zijn,' had hij geantwoord. Hij zou vanuit de andere zijde van het bos naar hen toe lopen. 'Gaat hij me net zo behandelen?' vroeg Heijn. 'Misschien,' had hij slechts geantwoord.

**...Met zijn zaklamp scheen hij nu op het bospad...**

Hij had zijn wapen in zijn holster gedaan, en Heijn stapte uit. Terwijl hij naar het hek liep, had hij snel een greep in het dashboardkastje gedaan, en had het flesje in zijn linkerzak gestopt. In zijn andere hand nam hij een zaklantaarn. Het werd nu kil. Hij pakte de meegebrachte regenjas van de achterbank. 'Wil je een jas omslaan?', had hij gevraagd, en Heijn had geknikt.

Met zijn zaklamp scheen hij nu op het bospad, zodat de zakenman wist waar hij moet lopen. Hij bleef er telkens een of twee meter achter. Het was donker maar hij wist feilloos de weg. Na 40 meter in het bos, moesten ze schuin omhoog. Daarna zouden ze in een soort dal komen. De bomen waren op enige afstand te zien, het was droog, het lopen was goed te doen. In het dalletje had hij Heijn gevraagd te wachten. 'Stil 's, ik hoor wat!' Hij was schuin de helling opgestapt, en had zijn geweer uit de holster getrokken. Hij stond nu dichter bij Heijn, van wie hij het silhouet duidelijk kon zien. Met zijn linkerhand had hij het flesje gepakt dat hij over de loop schoof. Heijn stond aandachtig te luisteren. In één beweging hield hij het Flobertgeweer nu in het donker tot bijna tegen het achterhoofd van G.J. Heijn. Meteen haalde hij de trekker over en vuurde een schot af. Heijn zakte door de knieën en gleed op de grond. Hij zuchtte en liet zijn ontlasting lopen. Met zijn zaklantaarn had hij daarna op het gezicht geschenen. Heijn zag er ontspannen uit, hij had zijn ogen open. Hij had nog een arm van Heijn omhoog getild. Een warme pols, zonder hartslag. Nu hij daar in het donker stond, voelde hij niks. Hij had niet eens het schot gehoord. Dit was een militaire operatie.

Het tweede verhoor begon om een uur. Verdachte Elsas was weer uit zijn cel en zat in zijn witte overall achter de verhoortafel. Louk en Huub waren opnieuw bijgepraat. Bij de huiszoeking was een agenda gevonden, die zij hem nu voorlazen. 'Wapen klaar, auto klaar, graf klaar, Hema tape'. Wat betekende dit, was dat zijn handschrift?

Elsas oogde nu geheel anders, dan bij het verhoor van zeven uur deze ochtend. Toen had hij zich arrogant opgesteld. Bij het voorlezen leek het of hij kleiner werd. Hij schudde zijn hoofd en keek naar de tafel. Ze wisten het. 'Ik heb het gedaan,' zei hij. Aarzelend begon hij te praten. 'Ik hem van zijn vrijheid beroofd, ik heb hem met een karabijn met afgezaagde loop door het hoofd geschoten.' De rechercheurs Louk en Huub wisselden een snelle blik. Hij bekende! Achter het glas boog officier van justitie Onno van Veen zich geconcentreerd naar voren om geen woord te missen.

De tengere man met het kalende hoofd begon te vertellen. Hij had hem op 9 september opgewacht bij diens woning. Hij was bij hem ingestapt en had hem onder dwang naar de gereed staande Fiat Uno laten rijden. Hij had die voorzien van valse kentekenplaten. Elsas was met hem naar de bossen van Apeldoorn-Hoenderloo gereden, waar ze uren hadden doorgebracht.

De typemachine ratelde. Hij was naar de gemeente Renkum gereden, bij de ingang van Het Gelders Landschap, bij de Veerweg. Daar waren ze uitgestapt, het bos ingelopen en hij had Heijn met één schot in het achterhoofd omgebracht. Daarna had hij zijn auto weggezet. In de drie velletjes die Louk tikte, vertelde Elsas een haast onvoorstelbaar verhaal. Dat was geëindigd met de woorden. 'Ik ben bereid de plaats waar het stoffelijk overschot door mij is begraven aan te wijzen.'

Diezelfde middag waren ze met hem naar het bosperceel in Renkum gereden. In het dalletje was hij naar een plek gelopen. De rechercheurs hadden hem aangekeken. Waar bevond zich het graf van Gerrit Jan Heijn? Het antwoord had zelfs de ervaren politiemensen diep geschokt. In zijn witte overall knikte de verdachte naar de boomstammetjes aan zijn voeten: 'Ik sta erop...'

Na het schot was hij in het donker teruggelopen naar de auto, het geweer in zijn hand. Daar opende hij de kofferbak voor de spullen, die Heijn nooit had mogen zien. Hij legde de scherp geslepen schep van de Hema in het gras, samen met een emmer. Hij pakte verder het mes dat hij uit de keuken had weggenomen, een schrootje, een thermosfles met ijsblokjes en een plastic filmkokertje. Ernaast legde hij twee zaklampen, waarvan de één deels was afgeplakt. Hij startte de auto en parkeerde hem een eind verderop. Daarna liep hij terug, pakte de kleine spullen in de emmer en ging het bos weer in. Er waren ongeveer 20 tot 30 minuten verstreken sinds het schot. De zakenman lag op de linkerzij, het hoofd iets opzij, een dun straaltje bloed over zijn voorhoofd. Een van zijn benen was opgetrokken. Het was nu heel donker, maar hij had altijd al goed in het duister kunnen zien. Hij zag het gemêleerde tweedjasje van Heijn, de bril schuin op het hoofd. Hij voelde niks, dit was enkel een onderdeel van een militaire operatie. Hij pakte het schrootje en legde dat onder de hand van de dode zakenman. Met het mes drukte hij in het gewricht van de pink. Het bloedde nagenoeg niet. Hij stopte het kootje in de plastic filmkoker, die hij weer in de thermosfles met ijs deed.

Nu pakte hij de spade en zette die in de bosgrond, op zo'n dertig centimeter naast het lichaam. Het was een zwaar karwei dat veel inspanning kostte. Zeker anderhalf uur was hij ermee bezig. Af en toe stopte hij om uit te rusten. Hij dronk wat sinaasappelsap, draaide een sigaret en zag dan het puntje opgloeien in de duisternis. Vervolgens stapte hij weer in het gat, en gooide de aarde omhoog, tot hij er tot aan zijn borst in stond. Uiteindelijk had hij een kuil van een halve meter breed en anderhalf meter lang.

Hij keek nu naar het lichaam. Hij pakte de regenjas van dochter Barbara weg en boog zich om de bril van het gelaat te pakken. Toen rolde hij de zakenman de kuil in en schoof de aarde terug. Met zijn zaklamp controleerde hij of de bladeren alles toedekten. Hij zocht zijn sigarettenpeuken bij elkaar, die hij in zijn zak stopte.

**...'Ik wil eerst Els, mijn vrouw, spreken'...**

Om negen uur 's avonds zat de verdachte in zijn overall weer in de verhoorkamer. De rechercheurs Louk en Huub waren op de terugweg in hun auto gebeld. Er was een lichaam gevonden. Vrijwel zeker was het Heijn, de pink was gehavend. Zij hadden vele vragen, maar voor nu maar één.

Waar is het losgeld, vroeg Huub. Verdachte Elsas had zijn hoofd geschud. 'Ik wil eerst Els, mijn vrouw, spreken.' Officier van justitie Onno van Veen stemde daar uiteindelijk mee in. Beiden mochten elkaar in de gang van het politiebureau even ontmoeten. Daar zei Elsas: 'Vind je het goed als ik het vertel.' Zij had gereageerd: 'Ik heb er niks mee te maken. Dit is jouw zaak, je moet doen wat je het beste vindt.'

Terug in de verhoorkamer nam Elsas een besluit. 'Ik heb de goederen verborgen onder de keukenvloer in mijn woning.' Achter het spiegelglas knikte de openbaar aanklager, goed werk van deze rechercheurs. Hij liet onmiddellijk bellen naar de agenten in de woning in Landsmeer. 'In de kruipruimte, anderhalve meter richting voordeur, onder twee grindtegels.'
MINIDOSSIER:

Bridge met doorgestoken kaart 2005

Wat willen de ontvoerders? De losgeldbrief die op de keukentafel in de Jan van Eyckstraat in Amsterdam wordt gevonden, bevat een eis die de politie nog nóóit heeft meegemaakt. Het slachtoffer zal zo snel mogelijk op vrije voeten worden gesteld, als er is betaald met een partij van 300 kilo cocaïne.

Zelden zal een ontvoering zo listig zijn bedacht, maar tegelijk zo bedroevend amateuristisch uitgevoerd als de kidnap op 12 september 2005 van Claudia Melchers, dochter van de zeer vermogende chemie-industrieel Hans Melchers. Zelden ook zal een slachtoffer haar ontvoerders op zo'n slimme wijze om de tuin weten te leiden.

Een partij cocaïne: het is een eis die tijdens de ontvoering in de pers tot wilde, ongefundeerde speculaties leidt. De eis, blijkt later, is alleen maar bedacht om te voorkomen dat de politie zal worden ingeschakeld. Tweede doel is om de familie aan 'winkelnering' te laten doen bij een bridge-kennis, die tevens het brein is achter de ontvoering.

De Antilliaanse neven Lorenzo (een topbridger) en Izaan Moeniralam (popmuzikant) schrijven er onbedoeld misdaadgeschiedenis mee. Officier van justitie Betty Wind overigens ook, onder wiens leiding de dubbele bodem volledig wordt blootgelegd.

Het is opnieuw een ontvoering die, zoals de politie al eens eerder zag, zich voor een belangrijk deel afspeelt in de bridgewereld. Lorenzo Moeniralam is al jaren een bekende van de familie Melchers, die zelf ook verwoede bridgers op niveau zijn. Lorenzo speelt zelfs enkele wedstrijden op het kasteel van Hans Melchers.

Ook op de avond van de ontvoering wordt er druk gebridged. Lorenzo speelt geregeld tegen Claudia en haar partner Bert tijdens toernooien in Amsterdam.

De Curaçaoënaar heeft een wat bedenkelijke reputatie en lijkt soms wel met een been in de onderwereld te staan.

Maar hij speelt als de beste en neemt zelfs deel aan de wereldkampioenschappen. Als een van de weinigen weet hij dat op deze wekelijkse bridgeavond Claudia niet aanwezig zal zijn, omdat ze op de kinderen past.

**De Curaçaoënaar heeft een wat bedenkelijke reputatie en lijkt soms wel met een been in de onderwereld te staan**

Dat is het moment dat hij zijn plan ten uitvoer laat brengen. Samen met zijn neef Izaan en enkele hulpjes van het eiland. Quentin W. en Patricio W. die hen nog geld schuldig zijn, wil hij Claudia voor korte tijd ontvoeren.

De inzet is dat het bevriende koppel in nood hem op Curaçao een partij drugs voor de ontvoerders zal laten regelen, uiteraard tegen betaling van de nodige miljoenen. Als brein van de ontvoering kan hij zo de rol spelen van goede vriend die de familie te hulp schiet.

Zijn inschatting is dat deze constructie het de familie onmogelijk maakt om de politie erbij te roepen. Als de familie immers Claudia snel vrij wil krijgen – wat ze zeker zullen willen, denkt hij – kan zij de politie daarbij niet gebruiken.

Op die 12de september belt Izaan met zijn hulpjes aan bij het huis van Claudia Melchers, die een cateringbedrijf heeft. Als zij de deur opent, rennen zij naar binnen. De kinderen liggen inmiddels in bed. Maar al aan het begin gaat het fout. Claudia is niet alleen, ze heeft een buurman over de vloer. De ontvoerders besluiten de actie door te zetten. Ze knevelen de buurman, en leggen een vastgebonden Claudia Melchers in een grote koeldoos.

Daarmee sjouwen ze haar naar buiten, en schuiven de kist achterin een gehuurde bestelbus. Intussen zijn de kindertjes van twee en vijf wakker geworden, maar die moeten achterblijven in de woning. Onmiddellijk gaat de reis naar een recreatiepark in Braamt in de Achterhoek, waar een dag eerder een huisje is gehuurd. Daar wordt Claudia naar binnen getild, en krijgt ze uitleg dat ze is ontvoerd.

Nog tijdens de operatie belt Izaan meermalen met Lorenzo, die samen met Claudia's partner Bert op de bridgeavond is van bridgeclub Het Hok. Het is een prachtig alibi, die hij van te voren heeft bedacht. De misrekening blijkt echter de buurman. Die weet zich, kort nadat de ontvoerders zijn vertrokken te bevrijden en belt onmiddellijk Bert én de politie.

Het is een uiterst alarmerend telefoontje en de recherche is snel ter plekke. Daardoor valt direct een belangrijk deel van het plan in duigen. De rechercheurs vinden de losgeldbrief met de eis van 300 kilo cocaïne. De slimme openingskaart van Lorenzo om zo de politie erbuiten te houden is uitgedraaid op een mislukking.

In het onderzoek van het rechercheteam, gaat de aandacht onmiddellijk uit naar de kring van bridgers rond de familie. Nu het nieuws van de '300 kilo cocaïne-eis' niet langer een geheim tussen enkel de ontvoerders en de familie is, zitten beide neven Lorenzo en Izaan in een heel lastig pakket.

Tussen hen wordt druk overlegd. Izaan is in paniek. Lorenzo ergert zich aan de domme uitvoering.

In het vakantiehuisje laat overigens ook Claudia Melchers zich evenmin on betuigd. Zij bemerkt de onrust bij haar ontvoerders en knoopt gesprekken met Izaan aan, die alleen maar vermomd is met een bril en een getekend snorretje.

De jonge vrouw houdt hen voor dat de ontvoering wel degelijk kan slagen. Als zij haar vrij laten, dan zal zij regelen dat er alsnog voor haar wordt betaald.

De wanhopige Izaan ziet zo een kans om alles alsnog tot een goed einde te brengen, ook zonder Lorenzo. Melchers praat op hem in en begint hem geleidelijk aan steeds meer te overtuigen. Een partij cocaïne is onmogelijk, maar ze is wel bereid om 'vijf miljoen euro' te laten betalen. Izaan veinst dat geld nodig is voor een weeshuis dat hij wil opzetten.

Ze bedenkt zelfs hoe ze contact kunnen houden. Claudia zal een hotmail-account openen, waarvan zij beiden de inlognaam hebben. In de bak 'concepten' kunnen ze dan berichten voor elkaar achterlaten. Het wachtwoord wordt 'Friendship' bepaalt ze. 'Dat geeft wel aan op welke golflengte we zaten,' zal Izaan daar later over zeggen. Hij schetst later de sfeer als 'uiteindelijk gemoedelijk'.

Maar hij laat Claudia Melchers wel weten dat de gevolgen 'vreselijk zullen zijn', als zij zich niet aan haar woord houdt. Hij dreigt, dat ze vermoord zal worden, net als haar kinderen. Ook houdt hij de mogelijkheid nog even open dat ze verkocht zal worden aan de Russische mama. Maar Claudia speelt haar spel uitstekend.

**Lorenzo merkt niet dat in hetzelfde vliegtuig een observatieteam met hem meereist, dat hem geen moment meer uit het oog verliest**

De recherche heeft inmiddels het oog laten vallen op Lorenzo, die al snel de hitte begint te voelen. Hij merkt dat er navraag wordt gedaan, hij krijgt lastige vragen. In alle haast boekt hij een ticket naar Curaçao en breekt zo zijn bridgecompetitie af. Dat vindt de recherche verdacht. Lorenzo merkt niet dat in hetzelfde vliegtuig een observatieteam met hem meereist, dat hem geen moment meer uit het oog verliest.

Lorenzo heeft Izaan laten weten dat hij de operatie moet beëindigen en dat hij er niks meer mee te maken wil hebben. Voor Izaan zelf heeft het dan ook al lang genoeg geduurd. Hij laat Claudia Melchers in de nacht van 15 september vrij in Arnhem, waarna zij zich met een taxi onmiddellijk naar huis laat rijden. De ontvoering heeft twee dagen en twee nachten geduurd.

**Officier van justitie Betty Wind ziet geleidelijk aan de puzzelstukken samenvallen**

In gesprekken met de recherche vertelt ze hoe zij zich zichzelf heeft weten vrij te praten en dat haar ontvoerders via hotmail contact met haar zullen houden.

De recherche besluit dit spoor niet los te laten en treedt met Izaan in contact via de conceptenbox.

De politie houdt hem voor dat er eerst een 'voorschot' zal worden betaald van 50.000 euro. De rest van de vijf miljoen zal dan spoedig volgen. Izaan, die zo snel mogelijk weg wil uit Nederland, neemt daar genoegen mee.

Hij stuurt zijn vriendin Louellar om het geld op de afgesproken plek op te halen. De overdracht vindt vanzelfsprekend plaats onder de ogen van een observatieteam. Na korte tijd komt zo bij de politie Izaan in beeld, die ook nog eens de volle neef van Lorenzo is. Officier van justitie Betty Wind ziet geleidelijk aan de puzzelstukken samenvallen.

Het vakantiehuisje in Braamt, waar Melchers werd vastgehouden wordt ontdekt. Het blijkt nota bene door een vriendin van Izaan te zijn afgerekend onder haar eigen naam.

Lorenzo en de twee 'domme krachten' worden het eerst aangehouden, op Curaçao. Izaan is dan nog voortvluchtig, hij heeft een klassieke vluchtbestemming gekozen: de stranden van Copacabana. Maar de politie zit hem op de hielen.

Via de FBI komen gegevens binnen van plaatsen van waaruit Izaan telkens inlogt in de hotmail-account. Het blijken internetcafés te zijn in eerst Sao Paulo en later Rio de Janeiro. Hij is acht dagen na de ontvoering in Brazilië aangekomen. Als observatieteams aan de slag gaan, zien zij dat Izaan er vakantie houdt met zijn Braziliaanse en hoogzwangere vrouw Simone en hun dochtertje van twee.

Nadat hij opnieuw instructies voor verdere betaling door Claudia in de hotmail-account heeft achtergelaten, wordt hij ruim een maand na de ontvoering op de Avenida Copacabana gearresteerd, voor de deur van een internetcafé.

**Beide neven zagen, zegt hij, in de ontvoering een kans om verlost te raken van hun geldproblemen**

In Brazilië legt hij zijn eerste bekentenis af. Hij heeft de ontvoering voorbereid, de helpers geworven op Curaçao aan de bar van Trupial Inn, en in Nederland het busje en de vakantiewoning laten huren. Maar het plan is bedacht door zijn neef, de bridgecrack Lorenzo, zegt hij.

Beide neven zagen, zegt hij, in de ontvoering een kans om verlost te raken van hun geldproblemen. Izaan had een claim van twee miljoen opgelegd gekregen van de fiscus. Lorenzo had problemen met de Colombiaanse maffia, nadat een geleverde partij cocaïne spoorloos was verdwenen.

Lorenzo blijft later overigens zijn aandeel in de ontvoering ontkennen. Maar de rechter vindt zijn aandeel wel degelijk bewezen, mede door de uitgebreide en belastende verklaringen van Izaan. Hij legt de neven aanvankelijk tien (Izaan) en acht jaar (Lorenzo) celstraf op. In hoger beroep wordt de straf voor Izaan Moeniralam iets verlaagd, ze krijgen dan beiden acht jaar.

Zij zullen eind 2010 weer op vrije voeten komen. Dan hebben ze tweederde van hun straf uitgezeten. De helpers Quentin en Patricia kregen tot vier jaar cel. Zij zijn inmiddels alweer vrij.
Hoofdstuk 14

Schuld en boete

**De rechtszaak tegen Ferdi Elsas ving aan in de zomer van 1988. In de rechtbank in Haarlem was de zittingszaal vol en warm, toen hij werd binnengeleid. Een tengere, bleke, kalende man, met hoog voorhoofd. Boven zijn broek droeg hij een vaalblauw overhemd.**

Beide betrokken families zaten in de zaal. De familie Heijn was via de achteringang binnengekomen, samen met commissaris Henk Munting. Aan de andere zijde van de rechtszaal zat Willem Schouwenburg, die de gehele dag bij de familie Elsas zou blijven.

**...Maar voor de familie Heijn brak het moeilijkste moment aan toen Elsas sprak over de moord...**

Opnieuw passeerde de hele ontvoering en de afpersing de revue. Rechtbankpresident mevrouw Terwee-van Hilten begon gewoon bij de laatste sollicitatie waarvoor hij was afgewezen. In maart was dat toch? Toen had hij het idee gekregen voor de ontvoering? 'Ik denk iets later,' antwoordde hij. 'Ongeveer begin juni.' In juni had hij het plan opgevat? 'Ja, dat is zo. In januari was het nog geen plan, het waren meer flitsen.' Ademloos luisterden de aanwezigen naar de rustige antwoorden. Later op de dag zou hij het nog eens uitleggen:

'Ik leefde in twee werelden. Ik was ook gewoon lid van het gezin en als zodanig niet met de operatie bezig. Misschien werpt het enig licht op wat ik eerder al heb gezegd: ik had het idee dat ik in een operatie zat. Dat idee heeft geduurd tot een aantal weken na de operatie. Het was een dichte mist. Nu is dat wat minder. Het is moeilijk om dat geheugen terug te halen. Wel de feiten, niet de gevoelens.' Hij vertelde opnieuw over zijn haatgevoelens tegen de Bende van Nijmegen.

Maar voor de familie Heijn brak het moeilijkste moment aan toen Elsas sprak over de moord. Hij wist niet meer of hij gedacht had aan de agenda in de zak van Heijn, waarin die tijdens de ontvoering aantekeningen had gemaakt. Hij had hem gewoon in het gat geduwd. 'Ik heb hem erin geduwd. Als u met "voorover" bedoelt: met het hoofd naar voren en de benen naar achteren, dan klopt dat.' Hij kon zich dat herinneren? 'Hoe de feiten in elkaar zaten, weet ik nog.' Maar hij voelde niets? 'Nee.'

Tijdens de 23 verhoren waarin de rechercheurs Louk Klück en Huub Laterveer tegenover hem hadden gezeten, was hij steeds meer in detail getreden. Hij had de tijdelijke jas van Heijn meegenomen naar huis, want die was van zijn dochter, om hem gelijk in de was te doen, 'omdat hij erg stonk naar de aftershave' van de zakenman.

Het mes van pinkamputatie had hij gewoon in de keuken teruggelegd. Hij kon nu niet meer aanwijzen welke van de drie vleesmessen het was geweest. De ontvoering, de moord en het verdere verloop had hij zelf bedacht, zo had hij benadrukt. 'Ik heb geen enkel boek omtrent iets dergelijks gelezen. Ik heb alles stap voor stap overwogen. Ik heb mezelf geprobeerd zo te conditioneren alsof ik met een militaire operatie bezig was.' Meermalen liet hij weten dat hij op cruciale momenten, altijd weer de bereidheid had gevoeld zichzelf van het leven te beroven. Ook bij de geldoverdracht, had hij daarom zijn wapen meegenomen. Als een arrestatie had gedreigd, dan zou hij zijn Flobertgeweer onder zijn kin hebben gezet. 'Ten tijde van mijn aanhouding raakte ik zwaar gefrustreerd door het feit dat ik hiertoe nu niet in staat was, doordat mijn wapen 150 meter verderop lag.'

Tal van keren had Louk Klück 's nachts bij hem gewaakt, als Elsas weer in zijn cel zat. Het licht bleef er branden, en via een camera kon hij zo in de naastgelegen cel zien of de verdachte zichzelf iets wilde aandoen. Al die nachten bleek Elsas echter te slapen als een blok.

Telkens was hij bezig geweest met het uitwissen van sporen. De thermosfles had hij bij het vuil gezet, maar niet zonder eerst het glas te hebben stukgeslagen. Het weggooien van een niet beschadigde fles zou argwaan kunnen wekken, was zijn opvatting. Telkens opnieuw waren de rechercheurs blijven vragen of zijn vrouw deel had uitgemaakt van zijn operatie. Hij was blijven ontkennen. 'Ze wist niks.'

De cassetterecorder die hij had gebruikt, iets groter dan een walkman, was eigenlijk aangeschaft voor een cursus Chinees die hij volgde. Zijn agenda was van 1986. Hij had er voor 1987 nooit een gekocht. Op elke vraag over zijn gevoelens, kwam steeds weer hetzelfde antwoord. 'Ik had toen geen gevoelens.'

Een keer schoot hij uit zijn slof. Louk was door officier van justitie Onno van Veen gevraagd: kijk of die man echt geen gevoel heeft. Het recherchekoppel had toen hard ingezet. Terwijl Huub zat te tikken aan het proces-verbaal, zocht Louk naar een juist moment. 'Ik zit nu al verschillende verhoren te peinzen aan wie jij me doet denken.'

'Wie?' vroeg Elsas.

'Aan dokter Mengele!'

Elsas was woedend geworden en wilde bij het volgende verhoor niet meer antwoorden. 'Ja hoor, die man heeft dus wel degelijk gevoelens,' was de nuchtere vaststelling geweest van van Veen. Later draaide Elsas weer bij. De rechercheurs zouden het wel vreemd vinden, maar hij zag zichzelf als een 'integer persoon', zei hij. Hij had Heijn nooit pijn willen doen.

**...Hij had laten weten dat het geestelijk niet goed ging met Heijn...**

De rechercheurs hadden alle brieven met hem doorgenomen. De eerste twee waren gericht aan echtgenote Hank Heijn. Waarom had hij de latere elf aan Albert Heijn gezonden? 'Ik dacht dat het communiceren als mannen onder elkaar gemakkelijker zou gaan.'

De brief met de pink had hij gestuurd om de druk op de familie en Ahold te vergroten. En dat de secretaresse in de zesde brief bij de geldrit zou worden gevolgd door '5 paar ogen in wiens belang het is dat haar niets overkomt' was puur en alleen bedoeld om bij haar eventuele angst weg te nemen.

Het gevraagde levensteken had hem, gaf hij nu toe, voor een groot probleem gesteld. Hij kon de vraag over de zwarte kruier immers onmogelijk beantwoorden. Daarom had hij snel gereageerd, met de toevoeging dat Heijn inmiddels in zuidelijker oorden zat. Om later nog een geloofwaardig en acceptabel antwoord te geven, had hij laten weten dat het geestelijk niet goed ging met Heijn, en het bandje toegevoegd met de tellende zakenman.

Tot slot waren de rechercheurs gekomen bij de dertiende brief, met de belofte dat Heijn met kerstmis thuis kon zijn. Was dat niet intens gemeen? Hij was toch al dood? 'Mijn bedoeling was om na de geslaagde overdracht van het tweede deel van het losgeld de familie Heijn in kennis te stellen van de plaats waar G.J. Heijn begraven was.'

Hij was bij het graf met de vier takken in het voorjaar ook nog eens terug geweest. Hij had Els zijn echtgenote voorgesteld een eindje te gaan wandelen. Zijn werkelijk doel was geweest om de teckel over het graf te laten lopen. Hij had willen weten of die zou aanslaan op een eventuele lijkgeur. Het hondje had geen enkele belangstelling getoond.

Het aanwijzen van de plek was niet zonder risico. 'Ik wist dat ik vóór ik dat eventueel zou doen, eerst het graf van Heijn zou moeten openen, omdat ik vreesde dat Heijn tijdens zijn ontvoering aantekeningen in zijn agenda heeft gemaakt, die tot mijn aanhouding zouden kunnen leiden. Ik wist niet precies wat hij had opgeschreven.' Elsas had daarbij gewezen op de rode vlek op zijn hand.

Hij had nooit meer gereageerd omdat hij de gevraagde advertentie naar aanleiding van die brief nooit had gezien, claimde hij. 'Ik vermoedde dat men niet verder met mij in zee wilde gaan en heb geen verdere acties ondernomen.'

**...Korpschef Brinkman had een loodzware boodschap...**

Echtgenote Hank Heijn was dezelfde avond, dat het lichaam van Gerrit Jan Heijn was aangetroffen, ingelicht. Ze was op 6 april met moeite door Peter van Dun van Ahold opgespoord in een restaurant samen met haar dochter Corinne. Dat was dankzij secretaresse Elly Rol. Van Dun had hen telefonisch gevraagd het diner af te breken en direct naar huis te gaan. Daar was al een groot gezelschap. Van het gezin ontbraken zoon Dennis en dochter Gerrianne. Korpschef Brinkman had een loodzware boodschap. Ze hadden afgelopen maanden een man geschaduwd, die vanochtend was gearresteerd. Hij had bekend dat hij Gerrit Jan al op de eerste dag had vermoord, in de bossen bij Renkum. Brinkman vertelde dat de politie steeds had vermoed dat de ontvoering het werk was van een bende. Daarom was deze man, Ferdi Elsas, ook zo lang gevolgd en afgeluisterd. Maar het leek nu toch echt het werk van een eenling. De politie vermoedde dat Elsas hyperintelligent was.

Die avond kreeg de familie het hele verhaal te horen. Over de operatie in de slijterij, de uitgifte van losgeld. Uw man heeft niet geleden, werd Hank Heijn verteld. Iedereen had er naast gezeten met de vermoedens. Na bijna zeven maanden verkeerde de familie niet langer in onzekerheid. 'Het klinkt misschien gek, maar er valt iets van me af nu we eindelijk wat weten,' beschreef Hank dat gevoel in haar boek De Verzoening. 'Ik ben blij dat Gerrit Jan niet geleden heeft. Dat is al die maanden mijn grootste angst geweest.'

De recherche zou in de weken na de arrestatie, alle uitlatingen van Ferdi Elsas onderzoeken. Hij was meegenomen naar het bos bij Renkum om te laten zien hoe hij de zakenman had vermoord. Een foto op de plek des onheils met een shag rokende Ferdi E., zoals hij toen werd aangeduid, verscheen nog in De Telegraaf.

Tegenover het vaste verhoorkoppel Louk en Huub, was Elsas ineens over gevoelens begonnen. 'Bij het naspelen van het doden van de heer Heijn, daarvan wil ik zeggen het moment dat ik de pseudo-Heijn moest doodschieten, was ik meer geëmotioneerd dan normaal. Ik bemerkte dat aan het dieper ademhalen dan normaal. Dit gebeurde ondanks dat ik mij daar mentaal op had voorbereid.'

**...De dag van zijn arrestatie was het losgeld gevonden...**

Elsas zou die weken met rechercheurs ook opnieuw bij villa De Elshof verschijnen, om te tonen hoe hij achter het openhaardhout had gezeten.

De dag van zijn arrestatie was het losgeld gevonden; de diamanten in de vier plastic bekers; en het geld in de diepvriesdoos. Bijna alle diamanten werden teruggevonden, op vijf na, hetgeen Elsas ook niet kon verklaren. Wellicht verloren bij de kist bij de spoorlijn? Een uitgebreide zoektocht volgde. Technisch rechercheurs vonden in het zand nog één steentje terug. Het bleef lange tijd een punt van argwaan. Zeker toen een getuige meldde dat een vrouw zich bij een juwelierszaak had gemeld met een diamant, die ze in een ring wilde laten zetten. Ze had deze gevonden in een sporthal in Landsmeer, verklaarde ze. De vrouw werd nooit getraceerd. Speurwerk van de politie dat het wellicht ging om de oudere zus van Ferdi Elsas, liep op niks uit.

Voor het rechercheteam van Willem Schouwenburg leverden de verhoren een groot aantal nieuwe aanknopingspunten op. Ook leidde het nieuws over Elsas' arrestatie tot een tweede golf van meldingen. Half april kon daardoor de chauffeur van de touringcar worden ondervraagd. Hij had in september inderdaad twee mannen zien lopen, maar nooit het verband gelegd. Ook twee andere passanten hadden de twee mannen gezien, waarbij de achterste een zwart voorwerp droeg. Ze hadden er verder nooit over nagedacht. Het meest opmerkelijke waren overigens de getuigen, die naderhand wel degelijk de stem van Ferdi Elsas bleken te hebben herkend in Opsporing Verzocht. Hadden ze maar gebeld, dacht Schouwenburg.

Frederik de Jong, die ooit een cursus samen met Elsas had gevolgd, verklaarde op 18 april over Ferdi dat deze 'zeer intelligent en sociaal bewogen' was. Samen met zijn gezin had hij de uitzending gezien en de man gehoord die naar het Okura Hotel belde. 'Toen ik deze stem hoorde heb ik direct de videorecorder ingedrukt, want ik herkende pertinent die stem... na de band enige keren gehoord te hebben, kwam ik tot de conclusie dat het de stem van Ferdi Elsas was. Ik heb er met mijn vrouw en kennissen over gesproken, maar het nooit aan de politie gemeld. Ik kon gewoon niet geloven dat Ferdi dit zou hebben gedaan.'

Een bijles-studente: 'Toen ik het bandje hoorde meende ik Ferdi's stem een beetje te herkennen. Ik dacht echter dat het niet kon en heb er verder niet veel over nagedacht.' Haar vader: 'Mijn vrouw meende de stem te herkennen. Ook mijn zoon en diens vriend meenden te stem van Ferdi te herkennen.'

De moeder zelf: 'Toen ik de stem hoorde dacht ik: dat is Ferdi. Met name de manier waarop de naam Rosa werd uitgesproken... Ik ken zijn stem redelijk goed van de telefoon.' En: 'Ook het gebruik van de telefooncel in de Stentorstraat gaf me te denken. Ik heb het echter gelijk van me afgezet, ik hield het voor onmogelijk.' De politie? 'Ik heb ook uit veiligheidsaspecten overwogen om niet de politie te bellen.'

Zelfs de verhuurder van het atelier van zijn echtgenote Els werd gehoord. Hij had bij de betaling met alweer een gloednieuw briefje van 250 gulden zelfs een keer opgemerkt: 'Het lijkt wel alsof jullie die zelf drukken!'

Na zijn militaire operatie was Elsas alles gaan uitwissen. Zijn wapen had hij verborgen onder een brug in de buurt. De Hema-schop verstopte hij boven het plafond in de garage. Het programma Wordstar, waarin hij zijn brieven had geschreven, had hij zelfs in zijn geheel gewist van zijn computer, samen met alle schaduwbestanden. Hij had er de handleiding nog voor geraadpleegd.

Onderhandelaar Kees Sietsma vernam van de aanhouding van Elsas, toen hij op een skivakantie was in Noorwegen. Hij hoorde het in een telefooncel toen hij zijn schoonvader belde. Eén van de vallen die hij had uitgezet, was dichtgeklapt. Hij had zich ingezet voor een leven in een spel dat al op dag één verloren was. Hij zou Elsas altijd schamper blijven aanduiden als 'Pinkeltje', een naam die medegevangenen voor hem hadden bedacht. Precies zeven maanden na zijn ontvoering, op 9 april, werd Gerrit Jan Heijn naar zijn graf gebracht. De volgende dag gaf de politie een persconferentie over de oplossing van het afschuwelijke misdrijf. Later, in de rechtszaal in Haarlem, haalde de rechter het psychologisch onderzoek aan, dat naar Elsas was gedaan. Hij was zeer begaafd, maar angstig om overheerst te worden. Falen was voor hem onverdraaglijk. 'U hebt geen geweten,' zei de president. 'U zegt: Ik voelde er niets bij.'

Elsas antwoordde: 'Ik denk dat ik een heleboel voel, maar niet alles. Als ik wél normale gevoelens zou hebben dan zou dat verschrikkelijk zijn. Dan zou ik niet op deze wereld kunnen leven. Ik heb moeite met mezelf.' Aanklager Onno van Veen eiste levenslang. Hij kreeg 20 jaar cel en tbs opgelegd, ook in hoger beroep. Hij had Heijn nooit gezien als mens. 'Hij was voor mij, denk ik, een instrument.'

'Ik vind het buitengewoon moeilijk mijzelf te beschrijven. Als ik dat toch doe, zeg ik allereerst dat ik integer ben en oprecht in wat ik doe. Ik begrijp dat dit niet in een begrijpelijke verhouding staat tot wat ik heb gedaan. Daarom herhaal ik, dat in oorlog het doel de middelen heiligt.'
MINIDOSSIER:

Een afgeknipte teen 2009

Ontvoeringen in het criminele milieu zijn vaak nog gruwelijker dan kidnaps van bonafide zakenmensen of hun familie. Dat ondervond ook Danny Klomp, een dubieuze vastgoedbelegger die veel vijanden maakte toen door investeerders aan hem toevertrouwde miljoenen als sneeuw voor de zon verdwenen. Klomp werd in de zomer van 2009 slachtoffer van een horror-kidnap.

Het leven leek Palm Invest-oprichter Danny Klomp in juli 2009 eindelijk weer een beetje toe te lachen. De in opspraak geraakte vastgoedbelegger kon wel wat wind mee gebruiken.

Samen met zijn compagnon Remco Voortman wordt Klomp sinds 2008 door justitie verantwoordelijk gehouden voor de spoorloze verdwijning van tientallen miljoenen euro's, die beleggers Palm Invest toevertrouwden om vastgoed in Dubai aan te schaffen.

**Eindelijk een afspraak op de agenda die weer eens wat geld in het laatje kon brengen**

Van het geld werd maar een deel daadwerkelijk belegd. Een fors deel, waarvan tot de dag van vandaag nog 5 miljoen zoek is, verdween volgens justitie in de zakken van het Gooische duo Voortman en Klomp, die er een paar jaar in onbegrensde weelde van zouden leven.

Maandag 20 juli 2009 moest de dag worden dat het leven van de flamboyante Bussummer Danny Klomp een positieve draai zou krijgen. Na maandenlange confrontaties met rechercheteams, advocaten en woedende beleggers, stond eindelijk een afspraak op de agenda die weer eens wat geld in het laatje kon brengen. Het werd echter een dag van een in de vastgoedwereld ongekende wreedheid, die Klomp tot het einde van zijn leven bij zal blijven.

Danny Klomp heeft die maandag een ontmoeting met een Joodse zakenman, die beweert lid te zijn van één van de rijkste families van België. Enkele dagen daarvoor, op donderdag 16 juli, heeft Klomp ook al een ontmoeting met de man gehad. 'De afspraak was tot stand gekomen via Remco Voortman,' vertelt Danny Klomp later aan de politie. De Joodse familie had het Palm Invest-duo benaderd vanwege gedane vastgoedinvesteringen in Quatar. 'Ze wilden onze kennis en ervaring gebruiken om in België een vastgoedfonds op te zetten.'

De eerste kennismaking vindt plaats in een Van der Valk-hotel in Houten. Omdat Voortman binnenkort op vakantie gaat, besluit Danny Klomp een ander ex- directielid van Palm Invest, Bart Donders, mee te nemen naar het gesprek.

'Eerlijk gezegd vertrouwde ik het eerst niet,' verklaart Klomp later aan de recherche. 'Maar tijdens het gesprek verdween mijn twijfel. De Duits sprekende man, die zich voorstelde als Freilich en een lange baard en een joods keppeltje droeg, had een aannemelijk verhaal.'

**De uitstraling van de zakenman, zijn vlotte babbel én een mogelijk lucratieve opdracht, doet het aanvankelijke wantrouwen bij Danny Klomp wegsmelten**

De in een chique donkerblauw pak geklede 'Freilich' is in een exclusieve Mercedes 320 CDI met chauffeur naar Houten gereisd. Hij vertelt Klomp dat hij uit een familie komt die tot de zes rijkste dynastieën van België behoort. Het vermogen is vergaard op de Antwerpse diamantbeurs en deels belegd in vastgoed in Quatar. 'Freilich' – later blijkt dat een valse naam – vertelt ook in andere Arabische landen te willen investeren, maar vanwege de Joodse afkomst van zijn familie stuit dat op problemen. Hij verzoekt Klomp om hulp, ondermeer bij het opzetten van een marketingconcept.

De uitstraling van de zakenman, zijn vlotte babbel én een mogelijk lucratieve opdracht, doet het aanvankelijke wantrouwen bij Danny Klomp wegsmelten. Klomp speelt open kaart over zijn Palm Invest-verleden, maar dat is voor de tegenpartij geen bezwaar. 'Mijn cliënt zag het al met al als een mogelijkheid om geld te verdienen om zo zijn obligatiehouders financieel tegemoet te komen,' verklaart later Klomps advocaat Jeroen Soeteman van Jebbink Soeteman advocaten in Amsterdam.

Er wordt een vervolgafspraak gemaakt voor zaterdag 20 juli, die moet plaatsvinden in het rijkeluisdorp Brasschaat, net over de grens met België. De hoogbejaarde vader en 'pater familias' van het steenrijke geslacht wil ook graag kennismaken met Klomp, houdt Freilich voor. Als die ontmoeting goed verloopt, kan er een overeenkomst worden getekend. In hun mooiste kostuums rijden Klomp en Donders die dag naar België, waar ze in Brasschaat worden opgevangen door de in de Mercedes wachtende Freilich. 'Ik was nog nooit zo zenuwachtig voor een afspraak,' vertrouwt Klomp de recherche later toe. 'Ik heb wel vier keer een ander pak aangetrokken omdat ik een goede indruk bij die Joodse familie wilde maken. De afspraak was erg belangrijk voor mij.'

Het wantrouwen is bij Klomp toch ook niet helemaal verdwenen, geeft hij bij de politie naderhand ook toe. Bij een benzinepomp overlegt hij nog met Donders of het toch niet beter is de afspraak te annuleren. Maar als Freilich kort daarna ten tonele verschijnt, besluit het duo toch achter hem aan te rijden. De rit voert naar Antwerpen. Hoewel de kennismaking met de Joodse familie in een restaurant zou plaatsvinden, wordt koers gezet naar een appartementencomplex in de haven. Argeloos rijden Klomp en Donders achter de Mercedes aan de parkeergarage in. Freilich begeleidt ze naar de lift, de chauffeur krijgt de opdracht in de garage te blijven.

**'Ik was nog nooit zo zenuwachtig voor een afspraak'**

'Ik liep voorop en Bart achter mij,' reconstrueert Klomp later. 'Ik zag dat het appartement leeg was en wilde omdraaien. 'Mijn vader is daar,' wijst Freilich, waarna Klomp en Donders toch verder het appartement inlopen. Veel keus hebben ze ook niet want de deur is inmiddels dichtgeslagen. Wat ze in de naastgelegen ruimte zien, doet hun hart verstijven.

Vijf á zes in zwarte vesten geklede, gemaskerde mannen ('het leek wel een soort arrestatieteam') grijpen het verbijsterde duo vast. Klomp en Donders worden neergeslagen met vuurwapens, waarop geluidsdempers zijn geschroefd. De door de klap versufte Klomp wordt naar de rechter kamer van het appartement gesleept en krijgt daar tape om zijn polsen, zijn hoofd en voor zijn ogen. Dan wordt hij naar een badkamer gesleurd. De zakken van zijn kostuum worden leeggehaald en hij moet stil blijven liggen.

Het blijkt de opmaat voor een bizarre scène, die vanwege zijn gruwelijkheid lijkt te zijn afgekeken van een wel heel goedkope B-film. Voor Klomp is het echter realiteit. Een man met een zware stem, die Engels met een Joegoslavisch accent spreekt, voert het woord. Hij beweert voor een Russische opdrachtgever te werken, die bevel heeft gegeven Klomp te vermoorden. Alleen een fors bedrag zou het leven van de op dat moment totaal ontredderde Bussummer kunnen redden.

**'En ineens voelde ik 'pats' en besefte dat mijn teen eraf was'**

'Ik werd helemaal uitgekleed,' vertelt het slachtoffer later aan de politie. 'Dat ging moeilijk vanwege de tape, dus mijn jas en overhemd werden kapot getrokken. Ik lag naakt op de vloer.' Danny Klomp denkt diverse keren dat zijn laatste uur heeft geslagen. Hij voelt hoe een van de mannen een vuurwapen tegen zijn hoofd zet en hoort de veiligheidspal klikken. Hij probeert de man duidelijk te maken dat hij geen geld heeft, maar zijn belagers raken extra opgefokt. 'Nu is het genoeg,' schreeuwt één van hen. Klomp krijgt een katoenen vaatdoek in zijn mond gepropt en voelt ineens een enorme hitte bij zijn been. Er wordt een strijkbout op een paar centimeter van zijn kuit gehouden en een belager schreeuwt: 'We gonna burn you motherfucker'. Dan voelt Klomp dat er een soort klem om de kleine teen van zijn linkervoet wordt gezet. Hij voelt eerst een enorme druk op de teen, die tien seconden aanhoudt. Achteraf tegen de politie over dat moment: 'En ineens voelde ik 'pats' en besefte dat mijn teen eraf was.'

De hevig tegenstribbelende en van pijn kermende Klomp wordt in bedwang gehouden en krijgt ook nog eens de gloeiend hete strijkbout vijf seconden tegen de wond aangedrukt. Vervolgens wordt de klem, vermoedelijk een sigarenknipper, op de kleine teen van de andere voet gezet. Klomp hoort ook hoe een vuurwapen wordt doorgeladen. Het in pure doodsnood verkerende slachtoffer smeekt te stoppen en weet zijn belagers er uiteindelijk van te overtuigen dat hij toch ergens geld vandaan kan halen.

Klomp verzint nog een paar miljoen op een bank in Monaco te hebben, dat alleen door hem van de rekening kan worden gehaald. De vastgoedinvesteerder, die het filiaal goed kent, hoopt via een achterdeur te kunnen vluchten.

De afpersers voelen er niets voor mee naar Monaco te rijden. Ze gaan akkoord met Klomps voorstel de volgende dag contant een fors geldbedrag in ontvangst te nemen bij een hotel in Nederland. Klomp en Donders worden weer losgemaakt en mogen zelfs onder de douche. Bij het vertrek krijgt Klomp nog te horen dat als er niet wordt betaald of de politie wordt gewaarschuwd, diens hele gezin zal worden vermoord.

Volkomen in shock rijden Klomp en Donders terug naar Nederland, waar ze contact opnemen met hun familie en advocaat. Na amper overleg wordt besloten de politie in te schakelen. Klomp zal naderhand verklaren dat hij zó bang was dat hij absoluut van plan was te betalen: 'Als ik geld had gehad, hadden ze het gekregen. Mijn omgeving overtuigde me dat het beter was de politie in het verhaal te betrekken.' De dag daarna zet de politie een val op. De belagers hebben kennelijk het gevoel Klomp en Donders zo te hebben geïntimideerd, dat ze zich volkomen veilig wanen. In het hotel waar de geldoverdracht moet plaatsvinden, klapt de val dicht. 'Freilich' en zijn chauffeur worden gearresteerd en zitten tot op heden vast. De mannen in het zwart zijn nog onvindbaar.

**'Als ik geld had gehad, hadden ze het gekregen'**

Het politieonderzoek levert later geen enkel bewijs op, dat de arrestanten zouden werken voor boze gedupeerde investeerders van Palm Invest. De recherche houdt er veel meer rekening mee dat het om een zelfstandige, goed voorbereide actie gaat van een groep criminelen. Uit onderzoek en verhoren van de verdachten is naar voren gekomen dat het afpersingsplan ontstond na krantenberichten dat Klomp en Voortman een deel van de ontstane schade aan beleggers wilden terug betalen. Advocaat Dion Bartels, van een groep gedupeerde beleggers, had dat in de media gesuggereerd. Bij de afpersers was door de berichtgeving het idee ontstaan dat het Palm Invest-duo nog over financiële middelen zou beschikken.

Dat laatste wordt ook door Klomps advocaat Jeroen Soeteman met klem ontkend. 'Het openbaar ministerie heeft op alles beslag gelegd en niemand van Palm lnvest kan bij de tegoeden. De belagers van mijn cliënt zijn er misschien vanuit gegaan dat dit anders lag, maar dat is dus pertinent niet zo. Ze hebben niets.'

Soeteman wil over de achtergronden van de ontvoering niets kwijt, maar spreekt de feiten ook niet tegen. 'Mijn client probeert de draad nu weer op pakken. Er zijn beschermende maatregelen getroffen voor hem en zijn gezin,' aldus Soeteman, die kanttekeningen plaatst bij het optreden van justitie. 'Mijn cliënt werd eerst zelf ook aangehouden, ondermeer omdat hij tegen zijn belagers had gezegd te willen betalen. Het OM concludeerde daaruit dat hij over geld beschikt. Dat is niet zo, mijn cliënt heeft als gezegd niets meer, maar omdat er een pistool op zijn hoofd stond heeft hij dat wel gesuggereerd. Hij wilde zijn leven redden.'

**'Het was een afschuwelijke ervaring, waar ik de rest van mijn leven, iedere keer als ik 's ochtends mijn sokken aantrek, aan word herinnerd'**

Ook Danny Klomp zelf wil niet publiekelijk op zijn angstige en pijnlijke avontuur terugkijken. Als hij voor commentaar wordt benaderd, is zijn commentaar slechts kort. 'Het was een afschuwelijke ervaring, waar ik de rest van mijn leven, iedere keer als ik 's ochtends mijn sokken aantrek, aan word herinnerd. Verder ben ik uitsluitend verantwoording verschuldigd aan mijn obligatiehouders en in latere instantie de rechter. Die verantwoording zal ik niet ontlopen.'

De leden van het 'commando', dat de martelingen uitvoerde, konden niet worden opgespoord. Danny Klomp en Remco Voortman werden door de Amsterdamse rechtbank in het voorjaar van 2010 veroordeeld tot 3,5 jaar cel.
Hoofdstuk 15

Heb je spijt?

**Zijn bekendste proefverlof kreeg Ferdi Elsas in augustus 2000. Hij was een van de eerste tbs-ers, bij wie de behandeling al tijdens zijn celstraf mocht beginnen. Zeven jaar na zijn veroordeling verhuisde hij naar de Van Mesdagkliniek in Groningen**

Na drie jaar werd hij 'genezen' verklaard. Volgens zijn behandelaars was 'het delictgevaar tot maatschappelijk aanvaardbaar niveau gedaald'. Hij zou daarna nog drie jaar moeten uitzitten in een mild regime. Toen hij de nazomer van 2000 bij de poort bij gevangenis Norgerhaven voor een verlof werd opgehaald door zijn vrouw Els, wachtte hem echter een verrassing. Een cameraploeg, aangevoerd door Willibrord Frequin, zette onmiddellijk de achtervolging in.

'Ferdi heb je spijt? Ferdi heb je spijt?', was de aanhoudende vraag van Frequin. De nu volledig grijze Elsas draaide zich om, en zei koeltjes dat hij zijn straf had ondergaan. Een deel van de televisiekijkers noemde het later een weerzinwekkende vertoning.

Anderen viel het vooral op dat hij niet over zijn lippen had gekregen dat hij spijt had van zijn gruwelijke misdrijf. Hoe moeilijk was dat geweest? Elsas claimde niet lang daarna via zijn toenmalige advocaat Willem Anker 700.000 gulden aan achterstallige uitkering in het kader van zijn arbeidsongeschiktheid. Na zijn arrestatie en veroordeling bleek hoe gapend het gat was, dat de ontvoering van Gerrit Jan Heijn had geslagen. Vanzelfsprekend allereerst bij de familie Heijn. Het gezin moest het leven weer oppakken zonder vader, en accepteren hoe zij zeven maanden in spanning waren gehouden tot ze wisten dat hij was vermoord.

Bijna 20 jaar later kwam echtgenote Hank Heijn met een biografie, De Verzoening, waarin de ontvoering vanzelfsprekend een belangrijke rol speelde. Daaruit bleek hoe moedig zij zich door de gebeurtenissen had geslagen, een voorbeeld voor velen die kampen met groot verlies. Ze aarzelde daarin zelfs niet om, met enige zelfspot, de rol van de huis-auroloog Rink te schetsen. Die was met toestemming van de familie zelfs nog naar het Gerechtelijk Laboratorium geweest om het stoffelijk overschot van Heijn te zien. Het was hem echt, moest hij toegeven.

'Het speet hem dat hij ons zo op een dwaalspoor had gebracht. Rink had de doorgekregen signalen verkeerd geïnterpreteerd, zei hij. Ontvoeringen, het was zijn terrein ook helemaal niet.' Ze was daar geen moment boos om geworden, zo liet zij schrijver Alex Verburg optekenen. 'Hij had ons hoop gegeven, en waar zou ik al die tijd zijn geweest zonder hoop? Dat die vals bleek, dat was kennis achteraf.'

In de familie van Ferdi Elsas was de wond ook diep. Zijn schoonvader en zijn jongere broer schreven beiden brieven naar de familie Heijn. Ze hadden ze bijna niet durven sturen, maar wilden toch hun deelneming betuigen. 'De rouw die over uw familie – en ook de onze – is gekomen, lijkt bijna ontroostbaar.'

Ook Els Hupkes, de echtgenote van Ferdi, schreef een lange brief aan Hank Heijn. 'Dat Ferdi iemand in koelen bloede had vermoord, drong nauwelijks tot mij door. Maar de gruwelijke wrede afpersbrieven die ik later onder ogen kreeg openbaarden mij een minstens even schokkende kant van Ferdi. Die klootzak ken ik niet, dacht ik.' Toch bleef ze hem trouw.

Jaren later, toen Ferdi Elsas in tbs-behandeling was, zou ook hij nog een lange brief schrijven. Hank Heijn liet die lange tijd liggen, ze kon het niet aan om die te beantwoorden. Toen bleek dat hij 700.000 gulden met succes had geclaimd, was haar boosheid in volle hevigheid opgelaaid. Hoe kon dit gebeuren? Haar zachtaardige zoon Ronald Jan was evenmin klaar met zijn verwerking. Hij besloot Ferdi Elsas op te zoeken. Uren had hij met hem gepraat. Elsas ontweek hem niet. Hij kreeg antwoorden op al zijn vragen die hij nog bij zich droeg over die laatste momenten van zijn vaders leven.

Zijn vader had over hem verteld, beaamde Elsas. Zelfs over het laatste gesprek dat hij met Ronald Jan voerde, op het hockeyveld. Maar Elsas was ook wreed geweest. Hij vond het nodig om te vertellen dat hij helemaal geen geluiddemper had gebruikt. Hij had de politie voor de gek gehouden. Bijna triomfantelijk had hij ineens gezegd dat hij geen flesje maar een aardappel over de loop had geschoven, dat had hetzelfde effect. Ronald Jan twijfelde aan het nut van de behandeling. Tegen zijn moeder zei hij. 'Van mij mag hij vrij zijn, ik voel geen haat. Maar heeft hij er wat van geleerd?'

Elsas zou nog vaker opscheppen over zijn daden. Toen een journalist van het weekblad Elsevier hem opzocht, aarzelde hij ook niet om te pochen dat hij de slimste was geweest. In zijn kamer met drie parkietjes had de geschiedenis een heel andere draai gekregen. De dodenlijst van ex-collega's? Op afstand bestuurbare vliegtuigjes? Onzin.

'Ik heb dat verhaal opgehangen, in de hoop dat de rechtbank mij verminderd of volledig ontoerekeningsvatbaar zou verklaren. Onder geen beding wilde ik levenslang.' Het was opnieuw een blijk dat Elsas er op geheel andere wijze naar keek: Hij was gewoon iedereen te slim af geweest.

Het zou bijna doen vergeten dat het rechercheteam van Willem Schouwenburg een dossier had weten aan te leggen, dat het misdrijf tot in zeer groot detail had vastgelegd. Het wapen werd teruggevonden, de ketting waarmee Heijn was geketend, de geldkisten. Al het geld was getraceerd. Alleen van de diamantjes waren er vier nooit teruggevonden. Elsas had op arrogante wijze nog geopperd dat het team dan maar eens navraag moest doen bij de eigen agenten...

Voor Schouwenburg was het jaar 1987 er een van ontvoeringen. In het voorjaar was hij recherchecoördinator in de ontvoeringszaak van de 10-jarige Valérie Albada Jelgersma. Dat was een moment dat hij zich als politieman gelukkig prees. Een dergelijk onderzoek maakte je maar eens in je leven mee. Maar op 9 september was hij opnieuw gebeld: ditmaal vanwege de vermissing van Heijn.

Hij maakte daarna nooit meer een ontvoeringsonderzoek mee. Hij zou zich weer richten op de reguliere onderzoeken. Datzelfde gold ook voor de verhoorders Louk Klück en Huub Laterveer. Tot hun pensionering vonden zij hun bevrediging in het reguliere politiewerk. Door hun intensieve samenwerking leerden ze elkaar beter kennen dan hun eigen broer. Ze hielden contact.

Voor hen gold, net als voor de vele andere rechercheurs die aan de zaak werkten, dat het 'de zaak van hun leven' was. De maanden van hoogspanning, de wanhoop soms, het door blijven zoeken met de uiteindelijke arrestatie van Ferdi Elsas als gevolg – het was onvergetelijk. Voor Kees Sietsma was het zijn allerlaatste zaak bij de politie. Hij nam ontslag. Hij hoorde de afloop als 'buitenstaander'. Maar daarmee was zijn tevredenheid over de aanhouding van 'Pinkeltje' niet minder groot. Hij hield altijd goed contact met de familie Heijn.

**...Nog steeds wordt Sietsma ingezet als strateeg en adviseur...**

Ondanks zijn vertrek, zou hij de enige zijn, die tot op de dag van vandaag nog met regelmaat van ontvoeringen en afpersing zijn werk maakt. Althans van de bestrijding daarvan. Na vier jaar Philips stapte hij over naar het Britse Control Risks, het bedrijf waarmee hij tijdens de ontvoeringen van Heineken, Doderer en Heijn zo intensief had samengewerkt. In 2005 begon hij zijn eigen bedrijf, dat vooral in het buitenland actief is bij 'gevoelige' kwesties. Nog steeds wordt hij wereldwijd ingezet als strateeg en adviseur bij ontvoeringen en afpersingen. En nog vaak draagt hij zijn kennis over aan recherchechefs of officieren van justitie, over hoe om te gaan met ontvoeringen.

In de gesprekken in het kader van dit boek, noemde hij de ontvoering van Heijn een buitenbeentje in alle zaken die hij kende. Hij wees op de cijfers. Bij ontvoeringen komt in 93 procent van de gevallen het slachtoffer vrij. In zeven procent van de zaken overlijdt het slachtoffer, maar dan vrijwel altijd tijdens een vluchtpoging of bij een bevrijdingsactie. De ontvoering door één persoon, die bovendien op dag één zijn slachtoffer vermoordde, is bij zijn weten uniek in de misdaadgeschiedenis. Wereldwijd. Maar na jaren deed 'Pinkeltje' hem niks meer, zei hij.

De vrouw van Ferdi Elsas, liet nog voor de vrijlating van haar echtgenoot, haar eigen biografische roman verschijnen. In het boek De Kleine Britt, het leven na de overval gaf zij haar man de naam 'Dickie' en beschreef zij Heijn als 'de zakenman Coens'. Haar boek schetste de impact die de daad van haar man had op familie en gezin. Diens naam werd op verjaardagsfeestjes niet langer genoemd, te pijnlijk. Haar dochter was niet welkom op een huwelijk. Hun zoon raakte verstrikt in een drugsverslaving en grote psychische problemen. De daden van 'pa' waren voor de kinderen nauwelijks te verwerken. Een van de kinderen had met Sinterklaas zelfs een bitter presentje gekocht voor vader Ferdi Elsas, in zijn cel. Toen die het cadeautje uitpakte stond daar een opwindbare, bebloede vinger op voetjes. Een stukje speelgoed uit een winkel voor fopartikelen, dat over tafel kon wippen. Elsas had niks gezegd. Pas weken later zou hij zijn echtgenote vertellen hoe pijnlijk hij daardoor was getroffen.

Veertien jaar na de ontvoering, in augustus 2001, viel de gevangenispoort voorgoed achter hem dicht. Hij trok zich met zijn vrouw terug in het landelijke Ruurlo. Hij veranderde zijn voornaam in Paul. Twee jaar na zijn brief aan Hank Heijn-Engel, kreeg hij onverwachts post. De weduwe van zijn slachtoffer had eindelijk de moed opgebracht om hem te antwoorden. Het was een milde brief. 'Pas nu breng ik het op, antwoord te geven op uw brief. Ik had tijd nodig,' schreef ze. Ze dankte hem voor zijn schrijven.

'Ervan uitgaande dat u meende wat u mij schreef, wil ik u wel zeggen dat ik het een knappe brief vond. Zoals ik uw vrouw al schreef, moet het voor u en uw gezin toch nog moeilijk zijn geweest je weer in de openbaarheid te begeven.' En: 'Ik hoop dat ook uw heling voorspoedig verloopt en dat u inzicht krijgt in uw proces, zodat u wat meer grip krijgt op het leven en de bedoeling daarvan.'

Ze eindigde haar brief met: 'Gerrit Jan is ondertussen nooit uit mijn gedachten. Hij was het dierbaarste wat ik had. Ik wens u, uw vrouw en uw kinderen veel sterkte, voor nu en in de toekomst. Hoogachtend, Hank Heijn-Engel.'

**'Gerrit Jan is ondertussen nooit uit mijn gedachten. Hij was het dierbaarste wat ik had'**

Op 3 augustus 2009 kwam Ferdi Elsas om het leven. In het Gelderse Vorden verleende hij op een kruising geen voorrang aan een graafmachine. Het licht was definitief uit. Zijn oorlog was voorbij.