# Popyt i podaż

## Czteroetapowy proces zmiany ceny i ilości równowagi na rynku

Rozważania zawarte w tym podrozdziale rozpocznijmy od analizy tego, jak pojedyncze zdarzenie wpływa na konkretny rynek. Może to być zmiana, która ma konsekwencje dla popytu, taka jak wzrost (lub spadek): dochodów, liczby ludności, cen dóbr substytucyjnych lub komplementarnych albo zmiana gustów i preferencji konsumentów lub oczekiwań dotyczących przyszłych cen. Może to być również zdarzenie, które wpływa na podaż, takie jak zmiana: warunków naturalnych, cen nakładów, technologii lub polityki państwa, determinująca koszty produkcji. Jak takie pojedyncze, konkretne zdarzenie gospodarcze wpływa na cenę i ilość równowagi na rynku? Spróbujemy odpowiedzieć na to pytanie, wykorzystując czteroetapowy proces.
Etap 1. Narysuj model rynku uwzględniający krzywe popytu i podaży, tak jak wygląda on przed zmianą, którą chcesz analizować. Aby poprawnie wykorzystać ten model, potrzebujesz czterech standardowych elementów: prawa popytu, które mówi nam o nachyleniu krzywej popytu; prawa podaży, które wskazuje na nachylenie krzywej podaży; listy zmiennych przesuwających popyt oraz listy zmiennych wpływających na położenie krzywej podaży. Dzięki modelowi możesz znaleźć początkowe wartości ceny i ilości zapewniające równowagę na rynku.
Etap 2. Oceń, czy zdarzenie ekonomiczne, które analizujesz, wpływa na popyt czy na podaż. Innymi słowy, czy zmiana ta znajduje się na liście czynników przesuwających krzywą popytu, czy może krzywą podaży?
Etap 3. Oceń, czy czynnik wpływający na przesunięcie odpowiedniej krzywej oznacza wzrost, czy może spadek zapotrzebowania lub ilości oferowanej na rynku przy każdym poziomie ceny rynkowej. Następnie naszkicuj nową krzywą popytu lub podaży na wykresie z prawej lub lewej strony jej pierwotnego położenia.
Etap 4. Zidentyfikuj nowy punkt równowagi rynkowej, a następnie porównaj pierwotną cenę i ilość równowagi z nowymi wartościami tych parametrów.
Rozważmy jeden przykład wiążący się wyłącznie ze zmianą podaży i jeden związany wyłącznie z przesunięciem krzywej popytu. Następnie omówimy przypadek, w którym jednocześnie zmieniać się będzie położenie i krzywej popytu, i krzywej podaży.

### Dobra pogoda na połów łososi pacyficznych

Przyjmijmy, że latem 2015 r. warunki pogodowe u wybrzeży Kalifornii sprzyjały komercyjnym połowom łososia. Ulewne deszcze oznaczały wyższy niż zwykle poziom wód w rzekach, co korzystnie wpływa na rozród tej ryby. Z kolei nieco niższe temperatury oceanu stymulowały rozwój planktonu, mikroskopijnych organizmów znajdujących się na początku oceanicznego łańcucha pokarmowego, zapewniając dostateczną ilość pożywienia dla wszystkich organizmów bytujących w tym regionie Pacyfiku. Ocean był spokojny podczas sezonu połowowego, więc komercyjne połowy mogły się odbywać przez wiele dni, dłużej niż zazwyczaj w tym okresie. Jak te warunki klimatyczne wpłynęły na ilość i cenę rynkową łososia?  prezentuje cztery etapy analizy, które przedstawimy poniżej, aby pokazać, jak zmieniła się sytuacja na rynku łososi pacyficznych.  także dostarcza użytecznych informacji pozwalających przeanalizować zmiany na tym rynku.
Etap 1. Narysuj wykres prezentujący rynek łososi pacyficznych wraz z krzywymi popytu i podaży dla roku 2014, czyli dla okresu ze standardową pogodą. Punkt przecięcia krzywej popytu D0 i krzywej podaży S0 wskazuje na pierwotną cenę równowagi na poziomie 3,25 dol. za funt łososia i ilość równowagi równą 250 tys. ryb. (Wskazana cena za funt to koszt, jaki ponoszą nabywcy komercyjni przy rybackim nabrzeżu. Konsumenci w sklepie spożywczym płacą cenę wyższą.) Przyjmijmy również upraszczające założenie, że każdy odławiany łosoś waży tyle samo.
Etap 2. Czy omawiane zdarzenie wpłynęło na podaż czy na popyt? Wyjątkowo dobra aura to przykład naturalnych uwarunkowań wpływających na podaż.
Etap 3. Czy podaż w wyniku omawianego zdarzenia zwiększyła się, czy też zmniejszyła? Korzystne warunki atmosferyczne to przykład zmiany, która zwiększa ilość oferowaną przy każdym poziomie ceny rynkowej. Krzywa podaży przesuwa się w związku z tym w prawo, przechodząc z pierwotnego położenia S0 do nowego położenia S1, co pokazują  i .
Etap 4. Porównaj z pierwotną sytuacją nową cenę rynkową i ilość, które równoważą rynek. W nowym punkcie równowagi rynkowej E1 cena spada z 3,25 dol. do 2,50 dol., a liczba łososi, które będą przedmiotem transakcji, wzrasta z 250 tys. do 550 tys. Zauważ, że zapotrzebowanie w punkcie równowagi wzrosło, mimo iż krzywa popytu nie przesunęła się.
Podsumowując: wyjątkowo korzystne warunki pogodowe zwiększyły podaż kalifornijskiego łososia. W rezultacie liczba łososi, które zostały sprzedane na tym rynku, wzrosła, a ich cena rynkowa spadła.

### Gazety i internet

Według Pew Research Center for People and the Press coraz więcej osób, zwłaszcza młodych, wiedzę o otaczającym świecie czerpie ze źródeł internetowych. Większość dorosłych Amerykanów, podobnie zresztą jak Polaków, ma już smartfony lub tablety, a ci, którzy nimi dysponują, wykorzystują je m.in. po to, aby uzyskać dostęp do informacji. W latach 2004–2012 odsetek Amerykanów, którzy deklarowali, że szukają wiadomości w źródłach cyfrowych, wzrósł z 24% do 39%. Jak wpłynęło to na zakupy prasy papierowej oraz oglądanie i słuchanie wiadomości radiowych i telewizyjnych? Analiza tego problemu w czterech etapach została zilustrowana na  i opisana w poniższym fragmencie tekstu.

Etap 1. Wykorzystaj krzywe popytu i podaży, aby pokazać, jak wyglądał ten konkretny rynek przed zmianą preferencji na korzyść cyfrowych źródeł informacji. Krzywa popytu D0 i krzywa podaży S0 pokazują pierwotne zależności między ceną rynkową a zapotrzebowaniem oraz między ceną rynkową a oferowaną na rynku ilością drukowanej prasy. W tym przypadku wykonujemy analizę bez wskazywania konkretnych wartości na obu osiach układu współrzędnych.
Etap 2. Czy omawiana zmiana wpłynęła na podaż, czy na popyt? Zmiana gustów konsumentów, czyli wybieranie cyfrowych źródeł informacji zamiast tradycyjnych (drukowanej prasy, radia i telewizji), wpłynęło na zmianę popytu na te drugie.
Etap 3. Czy wpływ na popyt był pozytywny, czy negatywny? Częstsze korzystanie z cyfrowych źródeł informacji będzie oznaczać mniejsze zapotrzebowanie na źródła tradycyjne przy każdym poziomie ceny rynkowej, powodując przesunięcie krzywej popytu na drukowaną prasę w lewo, z położenia D0 do D1.
Etap 4. Porównaj nowe cenę i ilość równowagi z pierwotnymi wielkościami. Nowa równowaga (w punkcie E1) kształtuje się przy mniejszej ilości i niższej cenie niż w pierwotnym stanie równowagi (E0).
Spadek czytelnictwa prasy drukowanej miał swój początek przed rokiem 2004. Nakład gazet w USA osiągnął swój szczyt w 1973 r. i od tego czasu spadał z powodu konkurencji ze strony wiadomości telewizyjnych i radiowych. W 1991 r. 55% Amerykanów wskazywało, że wiadomości czerpie ze źródeł drukowanych, podczas gdy w 2012 r. twierdziło tak tylko 29% ankietowanych. W ostatnich dziesięcioleciach popyt na informacje radiowe zachowywał się według tego samego schematu, a odsetek Amerykanów słuchających wiadomości przez radio spadł z 54% w roku 1991 do 33% w 2012 r. Wiadomości telewizyjne przez ostatnie 15 lat utrzymały swój udział w rynku na poziomie ponad 50%. Czy sytuacja ta może pozostać niezmieniona w długim okresie, jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, że dwie trzecie Amerykanów poniżej 30. roku życia twierdzi, że w ogóle nie ogląda programów informacyjnych w telewizji? Nawiasem mówiąc, podobne zależności, tyle że przesunięte w czasie o ok. 5–10 lat, można zaobserwować również w Polsce.

### Powiązania i szybkość dostosowań na realnych rynkach

W realnym świecie wiele czynników wpływających na popyt i podaż może się zmieniać jednocześnie. Na przykład popyt na samochody może rosnąć z powodu powiększających się dochodów i coraz większej liczby ludności, a jednocześnie zmniejszać się z uwagi na rosnące ceny benzyny (dobra komplementarnego). Podobnie podaż samochodów może rosnąć dzięki nowym, innowacyjnym technologiom, które obniżają koszty produkcji, a jednocześnie maleć w wyniku wprowadzania regulacji zmuszających producentów do kosztownych działań służących ograniczeniu emisji zanieczyszczeń.
Co więcej, rosnące dochody i liczba ludności czy zmiany cen benzyny wpłyną na wiele rynków, nie tylko ten, na którym handluje się samochodami. Jak ekonomista może uporządkować te wszystkie powiązane ze sobą zdarzenia? Odpowiedź leży w założeniu ceteris paribus. Najpierw oceń, jak każde zdarzenie z osobna wpływa na interesujące cię rynki, przyjmując klauzulę, zgodnie z którą wszystkie inne czynniki determinujące popyt i podaż pozostają na stałym poziomie. Następnie postaraj się sformułować wnioski dotyczące łącznego efektu wszystkich przeanalizowanych zmian cząstkowych.

### Przykład łączony

Poczta Polska stoi przed trudnymi wyzwaniami. Wynagrodzenia pracowników tego przedsiębiorstwa rosną ze względu na wzrost kosztów utrzymania i podnoszenie płacy minimalnej. Jednocześnie coraz więcej osób korzysta z poczty elektronicznej i innych cyfrowych sposobów komunikowania się (SMS, Facebook, Twitter itd.). Jak zmiany te wpływają na przyszłą rentowność usług oferowanych przez Pocztę Polską?  wraz z poniższymi objaśnieniami pokazuje cztery etapy analizy, która pozwoli odpowiedzieć na to pytanie.
Ponieważ wskazane wyżej zmiany oznaczają dwa różne, niezależne zakłócenia pierwotnego stanu równowagi na rynku usług pocztowych, aby ocenić, w jaki sposób punkt równowagi rynkowej przemieści się w ich konsekwencji, czteroetapową analizę trzeba przeprowadzić dwukrotnie. Najpierw należy zbadać skutki podwyższenia wynagrodzeń pracowników poczty, a później ocenić, w jaki sposób na rynek wpłynie rezygnacja wielu osób z tradycyjnych usług pocztowych i zwrot w kierunku cyfrowych form komunikacji.
 (a) pokazuje przesunięcie krzywej podaży. Przeanalizujmy tę zmianę, korzystając z czteroetapowego procesu.
Etap 1. Wykorzystaj krzywe popytu i podaży, aby pokazać, jak wyglądał rynek usług pocztowych przed wystąpieniem analizowanego zjawiska. Krzywa popytu D0 i krzywa podaży S0 ilustrują pierwotne zależności.
Etap 2. Czy opisana zmiana wpłynęła na podaż, czy na popyt? Wynagrodzenie za pracę to jedna z najważniejszych składowych kosztów produkcji. Zmiana tych kosztów spowodowała zmianę podaży usług świadczonych przez Pocztę Polską.
Etap 3. Czy wpływ na podaż był pozytywny, czy negatywny? Wyższe wynagrodzenie za pracę oznacza zmniejszenie ilości usług pocztowych oferowanych przy każdym poziomie ceny rynkowej, co powoduje przesunięcie krzywej podaży usług pocztowych w lewo, z S0 do S1.
Etap 4. Porównaj nową cenę i ilość równowagi z pierwotnymi wartościami tych parametrów. Nowa równowaga (oznaczona jako punkt E1) kształtuje się przy mniejszej ilości oferowanej na rynku i wyższej cenie niż w pierwotnym punkcie równowagi (E0).
 (b) z kolei obrazuje przesunięcie krzywej popytu. Powtórzmy analizę w czterech krokach.
Etap 1. Ponownie naszkicuj krzywe popytu i podaży, aby pokazać, jak wyglądał rynek usług pocztowych przed wystąpieniem analizowanego zjawiska. Krzywa popytu D0 i krzywa podaży S0 znajdują się w pierwotnych położeniach. Zauważ, że narysowany schemat jest niezależny od tego z panelu (a).
Etap 2. Czy opisana zmiana wpłynęła na podaż, czy na popyt? Zmiana upodobań konsumentów, czyli preferowanie przesyłania wiadomości za pośrednictwem kanałów elektronicznych, spowoduje zmianę popytu na usługi pocztowe.
Etap 3. Czy wpływ na popyt był pozytywny, czy może negatywny? Odejście od usług oferowanych przez Pocztę Polską na korzyść wiadomości cyfrowych spowoduje, że zapotrzebowanie na usługi pocztowe zmniejszy się przy każdym poziomie ceny rynkowej, tym samym przesuwając krzywą popytu w lewo, z położenia D0 do D1.
Etap 4. Porównaj nową cenę i ilość równowagi z pierwotnymi wartościami tych parametrów. Nowa równowaga (oznaczona jako punkt E2) kształtuje się przy mniejszej ilości oferowanej na rynku i niższej cenie niż w przypadku pierwotnej równowagi (E0).
Ostatnim etapem w naszej analizie jednoczesnych zmian popytu i podaży jest sformułowanie wniosków dotyczących tego, co stanie się z ceną i ilością równowagi pod wpływem obu zmian zachodzących w tym samym okresie. Wykorzystamy do tego oba omówione wcześniej diagramy, które nałożymy na siebie, tak jak widać to na .
Wnioski przedstawiają się następująco:
Wpływ na ilość: Konsekwencją wzrostu wynagrodzeń pracowników Poczty Polskiej są wyższe koszty produkcji usług pocztowych, a tym samym zmniejszenie ilości równowagi. Konsekwencją zmiany gustów konsumentów, polegającej na odejściu od tradycyjnych usług pocztowych, również jest zmniejszenie ilości równowagi. Ponieważ zarówno popyt, jak i podaż przesuwają się w lewo, wypadkową obu zmian jest spadek ilości usług pocztowych w równowadze (do poziomu Q3). Łatwo to dostrzec na wykresie, ponieważ ilość Q3 znajduje się z lewej strony ilości Q0.
Wpływ na cenę: Ocena tego, jak obie analizowane zmiany wpłynęły na cenę równowagi, jest bardziej skomplikowana. Skutkiem wzrostu wynagrodzeń są wyższe koszty produkcji i wzrost ceny równowagi. Z kolei konsekwencją zmiany gustów konsumentów i zmniejszenia zapotrzebowania na usługi Poczty Polskiej jest obniżenie ceny równowagi. Te dwa efekty działają w przeciwnych kierunkach. Jeśli nie znamy skali przesunięcia krzywych popytu i podaży w wyniku obu analizowanych zmian, trudno jest jednoznacznie stwierdzić, jaka będzie ostateczna cena, która ukształtuje się na rynku. To zresztą wcale nie jest takie niezwykłe. Gdy obie krzywe się przesuwają, zazwyczaj możemy ustalić ogólny wpływ na cenę i ilość, ale dość trudno jest określić skalę omawianych zmian. Oznacza to, że jeśli analizowane zmiany działają w przeciwnych kierunkach, udzielenie ostatecznej odpowiedzi na pytanie, czy cena równowagi lub ilość spadła, czy wzrosła, może być trudne, a nawet niemożliwe. W naszym przykładzie określiliśmy ogólny wpływ omawianych zmian na ilość równowagi, ale już nie na cenę równowagi. W innych przypadkach może być odwrotnie.
W czteroetapowej analizie wpływu zdarzeń gospodarczych na cenę i ilość równowagi przejście od pierwotnej do nowej równowagi wydaje się natychmiastowe. Jednak w praktyce ceny i ilości dość często pozostają na poziomie odległym od wyobrażonego punktu równowagi. W rzeczywistości jeśli jakieś zdarzenie wpływa na konkretny rynek, przesuwając krzywe popytu i podaży, cena i ilość zmieniają się co do zasady w kierunku nowego punktu równowagi, ale niekoniecznie osiągają ten poziom. Zwłaszcza że sytuacja na rynku zmienia się dość często i przesunięcie cen oraz ilości w kierunku jednego punktu równowagi może zostać zakłócone przez zdarzenia, które wywołają ruch w odwrotnym kierunku.

### Key Concepts and Summary

Korzystając z modelu rynku z krzywymi podaży i popytu do oceny wpływu jakiegoś zdarzenia na cenę i ilość równowagi, wykonaj cztery kroki: (1) naszkicuj wykres podaży i popytu, aby wiedzieć, jak wyglądał rynek przed analizowanym zdarzeniem; (2) zastanów się, czy wpływa ono na podaż, czy na popyt; (3) określ, czy wpływ ten jest ujemny, czy dodatni, i narysuj odpowiednią krzywą w nowym położeniu; (4) porównaj nową cenę i ilość równowagi z pierwotnymi wielkościami.

### Self-Check Questions


### Review Questions


### Critical Thinking Questions


### Problems


### References

Pew Research Center. “Pew Research: Center for the People & the Press.” http://www.people-press.org/.
