Nípa lílo àwọn àpẹẹrẹ tí a mú nínú ìwé náà, fún mi ní àlàyé nípa àwọn àyíká tí a rí ní Yellowstone National Park.
Context:Yellowstone National Park jẹ́ ọgbà ìbílẹ̀ Amẹ́ríkà tí ó wà ní ìwọ̀-oòrùn Amẹ́ríkà, ní apá àríwá ìwọ̀-oòrùn Wyoming tí ó sì tan dé Montana àti Idaho. Ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ilẹ̀ Amẹ́ríkà kẹrìnlélógójì ló dá a sílẹ̀ pẹ̀lú òfin tó dá lórí ààbò ọgbà àyíká Yellowstone, Ààrẹ Ulysses S. Grant sì fọwọ́ sí i pé ó di òfin ní March 1, 1872. Yellowstone ni ọgbà ìtura àkọ́kọ́ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, àwọn èèyàn sì tún gbà pé ó jẹ́ ọgbà ìtura àkọ́kọ́ lágbàáyé. Wọ́n mọ ọgbà náà dáadáa nítorí àwọn ẹranko inú rẹ̀ àti nítorí àwọn nǹkan tó ń mú ooru jáde látinú ilẹ̀, pàápàá jù lọ omi òjò Old Faithful, tó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tó gbajúmọ̀ jù lọ níbẹ̀. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé oríṣiríṣi àwọn ohun alààyè ló wà níbẹ̀, igbó tó wà lábẹ́ òkè ló pọ̀ jù lọ. O jẹ apakan ti awọn South Central Rockies igbo ecoregion.  Lakoko ti awọn ara ilu Amẹrika ti ngbe ni agbegbe Yellowstone fun o kere ju ọdun 11,000, yato si awọn abẹwo nipasẹ awọn ọkunrin oke lakoko ibẹrẹ-si-aarin ọrundun 19th, iṣawari ti a ṣeto ko bẹrẹ titi di opin awọn ọdun 1860. Ìdarí àti àbójútó ọgbà náà wà lábẹ́ àkóso Ẹ̀ka Ọ̀rọ̀ Abẹ́lé ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, Akọ̀wé Àgbà àkọ́kọ́ ti Ọ̀rọ̀ Abẹ́lé láti ṣe àbójútó ọgbà náà ni Columbus Delano. Àmọ́, nígbà tó yá, wọ́n gbé iṣẹ́ fún Ẹgbẹ́ Ọmọ Ogun Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà láti máa bójú tó bí wọ́n ṣe ń bójú tó Yellowstone fún ọgbọ̀n ọdún láàárín ọdún 1886 sí 1916. Ní ọdún 1917, ètò ìtọ́jú ọgbà náà ni wọ́n gbé fún National Park Service, tí wọ́n dá sílẹ̀ ní ọdún tó ṣáájú. Ọgọ́rọ̀ọ̀rún ilé ni wọ́n ti kọ́, wọ́n sì ń dáàbò bò wọ́n nítorí bí wọ́n ṣe ṣeyebíye tó ní í ṣe pẹ̀lú iṣẹ́ ọnà àti ìtàn, àwọn olùṣèwádìí sì ti ṣàyẹ̀wò àwọn ibi tí wọ́n ti hú àwọn nǹkan ìṣẹ̀ǹbáyé jáde tó lé ní ẹgbẹ̀rún kan.  Ojú-ọgbà Orílẹ̀-èdè Yellowstone ní erékùṣù 3,468.4 sq mi (8,983 km2), tó ní àwọn adágún, àwọn àfonífojì, àwọn odò, àti àwọn òkè. Adágún Yellowstone jẹ́ ọ̀kan lára àwọn adágún tó tóbi jù lọ ní Àríwá Amẹ́ríkà, ó sì wà ní àárín òkè Yellowstone Caldera, ìyẹn òkè ayọnáyèéfín tó tóbi jù lọ ní àríwá Amẹ́ríkà. Wọ́n ka òkè ayọnáyèéfín náà sí òkè ayọnáyèéfín tí kò ṣiṣẹ́ mọ́. Ó ti bú gbàù lọ́pọ̀ ìgbà lọ́nà tó lágbára gan-an ní mílíọ̀nù méjì ọdún sẹ́yìn. Ó lé ní ìdajì àwọn ìsun omi tó wà láyé àtàwọn ìsun omi tí wọ́n ń pè ní hydrothermal tó wà nílùú Yellowstone, ìyẹn sì jẹ́ nítorí àwọn òkè ayọnáyèéfín tó wà níbẹ̀. Àwọn ìmọ́lẹ̀ àti àpáta tó jáde látinú òkè ayọnáyèéfín ló bo èyí tó pọ̀ jù lọ lára ilẹ̀ Yellowstone. Ọgbà náà ni olórí ibi tí àyíká Yellowstone tó tóbi jù lọ wà, ìyẹn ni àyíká tó tóbi jù lọ tó ṣì wà ní àyíká tó fẹ́rẹ̀ẹ́ pé kò bà jẹ́ ní apá àríwá àgbègbè tó tutù yọ̀yọ̀ ní ayé. Lọ́dún 1978, àjọ UNESCO sọ ìlú Yellowstone di apá kan lára àwọn ibi tá a yà sọ́tọ̀ fún àfiyèsí àwọn èèyàn.  Wọ́n ti ṣàkọsílẹ̀ ọgọ́rọ̀ọ̀rún onírúurú ẹranko afọ́mọlọ́mú, ẹyẹ, ẹja, àwọn ẹranko afọ́mọlọ́mú, àtàwọn ẹranko amíbíà, títí kan àwọn mélòó kan tó ti fẹ́rẹ̀ẹ́ pòórá tàbí tí wọ́n ti fẹ́rẹ̀ẹ́ pòórá. Àwọn ewéko tó ṣàrà ọ̀tọ̀ tún wà láwọn igbó ńláńlá àtàwọn pápá ìjẹko tó wà níbẹ̀. Ọgbà Yellowstone ni ibi tí ó tóbi jùlọ, tí ó sì gbajúmọ̀ jùlọ fún àwọn ẹranko ńláńlá ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Àwọn ẹranko bíi, béárì dúdú, puma, ìkookò, àti àwọn ẹran ọ̀sìn bíbọ́ọ̀lù àti ẹtu tó ń gbé lómìnira ló ń gbé nínú ọgbà yìí. Àgùntàn inú ọgbà Yellowstone Park ló dàgbà jù lọ tó sì tún tóbi jù lọ nínú gbogbo àwọn ẹranko inú ọgbà tó wà ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ọdọọdún ni iná máa ń jó igbó tó wà nínú ọgbà náà; nígbà tí iná ńlá jó igbó tó wà níbẹ̀ lọ́dún 1988, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìdá kan nínú mẹ́ta ọgbà náà tó jó. Yellowstone ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní fún eré ìdárayá, títí kan lílọ rírìnrìn-àjò afẹ́, kíkàn àgọ́, lílọ wọ ọkọ̀ ojú omi, ẹja pípa, àti wíwò àwọn ibi tó fani mọ́ra. Àwọn ọ̀nà tí wọ́n fi amọ̀ ṣe máa ń jẹ́ kó ṣeé ṣe láti dé àwọn ibi tí ooru ti máa ń mú kí ilẹ̀ gbóná gan-an, títí kan àwọn adágún omi kan àti omi tó ń já bọ́. Nígbà òtútù, àwọn àlejò sábà máa ń wọ inú ọgbà náà láti lọ wo àwọn nǹkan tó wà níbẹ̀, wọ́n sì máa ń lo ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ tàbí kẹ̀kẹ́ tí wọ́n fi ń rìn lórí yìnyín.
A kà á sí ọgbà ìtura àkọ́kọ́ lágbàáyé, ọgbà ìtura Yellowstone National Park tóbi lọ́nà tó ṣàrà ọ̀tọ̀, ó bo àwọn apá kan ní Wyoming, Montana, àti Idaho, ó sì tún jẹ́ ọgbà ìtura tó tóbi jù lọ tí kò tíì bàjẹ́. Ọgbà ìtura náà lè ṣe àtìlẹyìn fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀yà ẹ̀dá inú igbó, títí kan àwọn ẹyẹ grizzly, àwọn puma, àwọn ìkookò, àwọn ewúrẹ́ òkè, àwọn agbo ẹran tí ó ń gbé ní òmìnira ti àwọn ẹranko bison àti elk, pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹyẹ àti ẹja, nítorí oríṣiríṣi ibi tí wọ́n ń gbé. Àwọn igbó àti pápá ìjẹko ló pọ̀ jù nínú àwọn apá ibì kan nínú ọgbà náà, nígbà tó jẹ́ pé àwọn apá ibòmíì máa ń jẹ́ kó o rí àwọn òkè ńláńlá, àwọn adágún omi, àti àwọn pápá ìjẹko tí wọ́n kún fọ́fọ́. Díẹ̀ lára àwọn ohun tó ṣàrà ọ̀tọ̀ jù lọ nínú ọgbà náà ni àwọn ìsun omi tó ń ru jáde àti àwọn ibi tí omi ti ń mú ooru jáde. Kódà, ó lé ní ìdajì lára àwọn nǹkan tó dà bí èyí tó wà lágbàáyé tó wà ní Yellowstone. Èyí jẹ́ nítorí pé gbogbo ọgbà náà ló wà ní àárín òkè Yellowstone Caldera, ìyẹn òkè ayọnáyèéfín tó tóbi jù lọ ní ilẹ̀ náà.