Báwo ni ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ náà "ìṣẹ̀dá" ṣe yí padà bí àkókò ti ń lọ?
Context:Ìwàláàyè, ní òye tí ó gbòòrò jùlọ, ni ayé tàbí àgbáyé tí a lè rí. "Ìṣẹ̀dá" lè tọ́ka sí àwọn ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nínú ayé, àti sí ìwàláàyè lápapọ̀. Ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa ìṣẹ̀dá jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, bí kì í bá ṣe òun nìkan. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ènìyàn jẹ́ apá kan àyíká, a sábà máa ń lóye ìgbòkègbodò ènìyàn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka tó yàtọ̀ sí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àyíká mìíràn.  Ọ̀rọ̀ náà nature, tí a yá lára èdè Faransé àtijọ́ náà nature, wá látinú ọ̀rọ̀ èdè Látìn náà natura, tàbí "àwọn ànímọ́ pàtàkì, ìṣesí àbínibí", àti ní ayé àtijọ́, ó túmọ̀ sí "ìbí". Nínú ìmọ̀ ọgbọ́n orí ayé àtijọ́, natura ni wọ́n sábà máa ń lò gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ èdè Látìn fún ọ̀rọ̀ Gíríìkì physis (φύσις), èyí tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ànímọ́ ìpilẹ̀ṣẹ̀ àwọn ewéko, ẹranko, àti àwọn ànímọ́ mìíràn ti ayé láti ṣe àdàgbàsókè fúnra wọn. Erongba ti iseda bi gbogbo rẹ, aye ti ara, jẹ ọkan ninu ọpọlọpọ awọn imugboroosi ti ero atilẹba; o bẹrẹ pẹlu awọn ohun elo pataki kan ti ọrọ φύσις nipasẹ awọn onimoye iṣaaju-Socratic (botilẹjẹpe ọrọ yii ni iwọn agbara nigbana, paapaa fun Heraclitus), ati pe o ti ni owo nigbagbogbo lati igba naa.  Nígbà tí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì òde òní bẹ̀rẹ̀ sí í gbòòrò sí i ní ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún sẹ́yìn, ńṣe ni àyíká wá di ohun tí kò ṣeé ṣe mọ́, èyí tí àwọn òfin Ọlọ́run ṣètò tó sì ń darí. pẹ̀lú ìyípadà ìṣẹ̀dá, a bẹ̀rẹ̀ sí rí ẹ̀dá bí apá kan nínú òótọ́ tí a kò fún láyè láti dá sí: nítorí náà, àwọn àṣà kan kà á sí mímọ́ (Rousseau, American transcendentalism) tàbí ohun tí ó yẹ fún àbójútó àtọ̀runwá tàbí ìtàn ẹ̀dá ènìyàn (Hegel, Marx). Àmọ́, ojú tí àwọn onímọ̀ nípa ìwàláàyè fi wo ìṣẹ̀dá, èyí tó sún mọ́ èyí tí wọ́n kọ ṣáájú ìgbà ayé Socrates, tún padà wá nígbà kan náà, pàápàá lẹ́yìn Charles Darwin.  Láàárín àwọn oríṣiríṣi ọ̀nà tí wọ́n gbà ń lo ọ̀rọ̀ náà lóde òní, "ìṣẹ̀dá" sábà máa ń tọ́ka sí ìmọ̀-ayé àti ẹranko. Àdá lè tọ́ka sí àgbáyé àwọn ewéko àti ẹranko alààyè, àti nínú àwọn ọ̀ràn kan sí àwọn ìgbésẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ohun tí kò ní ẹ̀mí - ọ̀nà tí àwọn ẹ̀yà kan pàtó ti àwọn nǹkan wà tí ó sì ń yí padà láti ara wọn, bí ojú ọjọ́ àti ẹ̀ka ilẹ̀ ayé. A sábà máa ń lo ọ̀rọ̀ náà láti túmọ̀ sí "àyíká ìbílẹ̀" tàbí aṣálẹ̀ - àwọn ẹranko ẹhànnà, àwọn òkúta, igbó, àti ní gbogbogbo àwọn nǹkan tí ènìyàn kò yí padà ní pàtàkì, tàbí èyí tí ó wà títí láìfi àtúnṣe ènìyàn pè. Fún àpẹrẹ, àwọn ohun tí a ṣe àti ìfọ̀rọ̀wérọ̀ ènìyàn ni a kì í kà sí apá kan àdáni, àyàfi tí a bá pè wọ́n ní, fún àpẹrẹ, "àdáni" tàbí "gbogbo àdáni". Ìtumọ̀ àṣà àtọwọ́dọ́wọ́ yìí nípa àwọn nǹkan àdáyébá tí a ṣì lè rí lónìí túmọ̀ sí ìyàtọ̀ láàrin àwọn ohun àdáyébá àti àwọn ohun àdáyébá, pẹ̀lú àwọn ohun àdáyébá tí a lóye gẹ́gẹ́ bí èyí tí a ti mú wá sí wíwà nípa ìmọ̀lára ènìyàn tàbí èrò ènìyàn. Ó sinmi lórí ọ̀rọ̀ tí wọ́n ń sọ, a tún lè fi ọ̀rọ̀ náà "àdáyébá" wé ohun tí kò bóde mu tàbí ohun tó ju ti ẹ̀dá lọ.
Ni igba atijọ iseda ti wa lati ọrọ Giriki physis (ti a tumọ si Latin bi natura), iyẹn ni ibatan si awọn abuda ti o wa ninu awọn eweko, awọn ẹranko. Nígbà tí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì òde òní bẹ̀rẹ̀, wọ́n gbà pé àwọn òfin Ọlọ́run ló ń darí àwọn nǹkan tó ń ṣẹlẹ̀. Pẹlu Iyika Iṣelọpọ o di pupọ ni wiwo bi apakan ti otitọ ti o ni ipọnju lati ilowosi ti o mọ.