Kí ni Ọ̀nà Tó Ń Rìn Lábẹ́lẹ̀?
Context:Ọ̀nà Rélùwéè Abẹ́lẹ̀ jẹ́ ọ̀nà ìkọ̀kọ̀ àti àwọn ilé ààbò tí wọ́n dá sílẹ̀ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní ìbẹ̀rẹ̀ àti àárín ọ̀rúndún kọkàndínlógún. Àwọn ọmọ Áfíríkà tí wọ́n ti sọ di ẹrú ní Amẹ́ríkà ló máa ń lo ọ̀nà yìí láti sá lọ sí àwọn ìpínlẹ̀ tí kò ní ẹrú àti Kánádà. Àwọn tó ń jà fún pípa òwò ẹrú run àtàwọn míì tó fara mọ́ ohun táwọn tó sá kúrò nílùú ń ṣe ló ran àjọ náà lọ́wọ́. Wọ́n tún máa ń pe àwọn ẹrú tó bá sá lọ àtàwọn tó bá ràn wọ́n lọ́wọ́ lápapọ̀ ní "Iṣẹ́ Rélùweè Abẹ́lẹ̀". Oríṣiríṣi ọ̀nà mìíràn tún wà tí wọ́n gbà dé orílẹ̀-èdè Mẹ́síkò, níbi tí wọ́n ti fòpin sí àṣà ìfiniṣẹrú, àti àwọn erékùṣù tó wà ní àgbègbè Caribbean tí wọn ò ti ṣòwò ẹrú. Ọ̀nà kan tí wọ́n ń gbà sá kúrò níbẹ̀ tẹ́lẹ̀ lọ sí gúúsù lọ sí Florida, tó jẹ́ pé ilẹ̀ àwọn ará Sípéènì ni nígbà yẹn (àyàfi ọdún 1763 sí 1783), ó wà láti òpin ọ̀rúndún kẹtàdínlógún títí di nǹkan bí ọdún 1790. Àmọ́, òpin ọ̀rúndún kejìdínlógún ni ọ̀nà ojú irin tí wọ́n ń pè ní Underground Railroad bẹ̀rẹ̀. Ó ń lọ síhà àríwá, ó sì ń pọ̀ sí i títí tí Ààrẹ Abraham Lincoln fi fọwọ́ sí Ìkéde Ìdáǹdè. Ìṣirò kan fi hàn pé nígbà tó fi máa di ọdún 1850, nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún [100,000] èèyàn tó jẹ́ ẹrú ló ti sá lọ síbi tí wọ́n ti fẹ́ dá wọn sílẹ̀
Ọ̀nà ojú irin abẹ́lẹ̀ jẹ́ àgbélékọ̀ ìkọ̀kọ̀ àwọn ọ̀nà àti àwọn ilé ààbò ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà tí a dá sílẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kọkàndínlógún tí ó yọrí sí àwọn ìpínlẹ̀ òmìnira, Kánádà, Mẹ́síkò àti àwọn agbègbè òkè òkun mìíràn. Àwọn ẹrú aláwọ̀ dúdú máa ń lo ọ̀nà ojú irin tó wà lábẹ́ ilẹ̀ láti sá kúrò lóko ẹrú. Wọ́n fojú díwọ̀n rẹ̀ pé nígbà tó fi máa di ọdún 1850, nǹkan bí ọ̀kẹ́ márùn-ún [100,000] ẹrú ló ti sá lọ síbi tí wọ́n ti máa rí òmìnira ní ọ̀nà ojú irin náà.