Ṣé àwọn àgbègbè tàbí àwọn agbègbè ni? Báwo ni Ilẹ̀ Ọba Sípéènì ṣe máa ń ṣe sáwọn àgbègbè tó wà nílẹ̀ òkèèrè?
Ọgọ́rùn-ún mẹ́rin ọdún ni Ilẹ̀ Ọba Sípéènì fi wà, ìyẹn láti ìgbà tí Columbus dé Amẹ́ríkà lọ́dún 1492 títí dìgbà tó pàdánù àwọn ilẹ̀ tó wà nílẹ̀ òkèèrè tó gbẹ̀yìn (Cuba, Puerto Rico àti Philippines) lọ́dún 1898. Ní àkókò ìkẹyìn rẹ̀, ní àárín ọ̀rúndún kọkàndínlógún, àríyànjiyàn kan wáyé, tó ṣì ń dá àríyànjiyàn sílẹ̀ títí di òní olónìí nípa ìtumọ̀ àwọn ilẹ̀ wọ̀nyí. Apá kan lára àwọn èèyàn náà ṣì gbà pé àwọn ilẹ̀ tí Sípéènì ṣẹ́gun ní òdìkejì òkun jẹ́ ilẹ̀ ìbílẹ̀, nígbà tí apá mìíràn ń pè wọ́n ní ẹkùn-ìpínlẹ̀. Ìyẹn ni pé, bíi Valladolid, Barcelona tàbí Guadalajara. Ninu Ofin Ọba ti Carlos V, ti a ṣe ni 1519, eyiti o wa ni atẹle ninu Akopọ ti Awọn Ofin ti Indies, a le ka ikede ipinnu atẹle tẹlẹ: <unk>Kí West Indies wa ni iṣọkan nigbagbogbo si Crown ti Castile ati pe ko le ṣe iyatọ. A pàṣẹ wípé, ní àkókò kankan, a kò lè yà wọ́n sọ́tọ̀ nípasẹ̀ adé ọba wa ti Castile, a kò lè pín wọn tàbí pín wọn ní odidi tàbí ní apá kan tàbí ní àǹfààní ẹnikẹ́ni.<unk> Àwọn òfin ilẹ̀ Sípéènì sábà máa ń sọ̀rọ̀ nípa "àwọn ẹkùn-ìpínlẹ̀", "àwọn ìjọba", "àwọn orílẹ̀-èdè olómìnira", "àwọn ilẹ̀ ọba" tàbí "àwọn ìpínlẹ̀ tó jẹ́ erékùṣù àti ilẹ̀ ńlá". Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, ọ̀rọ̀ náà "colony" kò fìgbà kan lò nínú ọ̀ràn òfin fún àwọn àgbègbè tí wọ́n ti di ara Ilẹ̀ Ọba Castile. Ó di ohun tí wọ́n ń lò nígbà tó yá, tí wọ́n sì ń lò ó fún àríyànjiyàn àti ìpolongo èké, bó ṣe rí lónìí náà nìyẹn. Èyí kì í ṣe àwáwí láti sẹ́ wípé ní àwọn agbègbè ilẹ̀ òkèèrè ti Sípéènì àwọn àwòkọ́ṣe ìfipábánilòpọ̀ kan wà tí a lè kà sí ti ilẹ̀ ìbílẹ̀, bí irú ẹ̀tọ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ nínú ìwakùsà àwọn irin iyebíye tàbí irú àwọn ilé-iṣẹ́ oníṣòwò kan. Ọ̀kan lára àwọn ẹ̀rí pàtàkì tó fi hàn pé bẹ́ẹ̀ lọ̀rọ̀ rí ni pé àwọn àgbègbè tó wà nílẹ̀ òkèèrè náà tún èyí tó pọ̀ jù lọ lára àwọn ètò ìlú ńlá náà ṣe. Bernardino Bravo Lira, tó gba Ẹ̀bùn Ìtàn Orílẹ̀-èdè Chile ní ọdún 2010, sọ ìyàtọ̀ pàtàkì kan: "Ní ti ọ̀ràn ìṣèlú, àwọn ilẹ̀ Íńdíà di ara Ilẹ̀ Ọba, kì í ṣe ara Ilẹ̀ Ọba Castile. Èyí túmọ̀ sí pé kì í ṣe pé wọ́n kà wọ́n sí ilẹ̀ lásánlàsàn, tí kò ní ẹgbẹ́ òṣèlú tirẹ̀, tí wọ́n sì lè tipa bẹ́ẹ̀ kó sí abẹ́ agbára ilẹ̀ òkèèrè. A kà wọ́n sí àwọn ìjọba mìíràn, tí ó jọ Castile àti àwọn ará Yúróòpù yòókù, tí wọ́n ní àwọn ànímọ́ kan náà tí wọ́n ní. Ìdí nìyẹn tí wọ́n fi pín wọn sí onírúurú ẹ̀yà, tí wọ́n sì ṣètò wọn gẹ́gẹ́ bí Orílẹ̀-èdè Íńdíà, kì í ṣe bí ilẹ̀ ìbílẹ̀. Àwọn ìjọba ilẹ̀ Íńdíà ní gbogbo ohun tó ń jẹ́ orílẹ̀-èdè nígbà yẹn lọ́hùn-ún, ìyẹn ilẹ̀, àwọn èèyàn, orílẹ̀-èdè tí wọ́n ti wá, àwọn àjọ, ìjọba àti òfin tiwọn". Èyí túmọ̀ sí pé, ní ìyàtọ̀ sí ohun tí ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn òǹkọ̀wé tó ń ṣe lámèyítọ́ rò, àwọn àgbègbè tí Sípéènì ṣẹ́gun ni wọn ò kà sí àwọn ilẹ̀ tó wà lábẹ́ àkóso wọn tí kò ní ẹ̀tọ́ kankan. Pẹlupẹlu, awọn olugbe rẹ ni a ṣe akiyesi, tẹlẹ pẹlu Queen Isabella ti Castilla, awọn ọmọ-ogun ti Crown bi eyikeyi olugbe miiran ti Iberian Peninsula, ni kete ti ilana igbasilẹ pari ni ọrundun 16th. Ìdí nìyẹn táwọn ará Íńdíà tí wọ́n ń pè ní "Amẹ́ríkà" láti ọ̀rúndún kẹtàdínlógún fi jẹ́ pé Ọba nìkan ni wọ́n gbọ́dọ̀ máa ṣègbọràn sí, òun ló sì ń ṣàkóso wọn nípasẹ̀ àwọn àjọ tí wọ́n dá sílẹ̀ fún ète yẹn, tí àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n yàn fún ète yẹn sì ń ṣàkóso wọn.