Báwo ni ìṣàkóso Mughal ṣe gùn tó ní Íńdíà?
Context:Ilẹ̀ ọba Mughal jẹ́ ìjọba ayé òde-òní tí ó ṣàkóso èyí tó pọ̀ jùlọ nínú àwọn agbègbè ilẹ̀ Íńdíà láàárín ọ̀rúndún kẹrìndínlógún àti ọ̀rúndún kọkàndínlógún. Fún nǹkan bí igba ọdún, ìjọba náà gbòòrò láti ìhà òde agbègbè odò Indus ní ìwọ̀ oòrùn, àríwá Afghanistan ní àríwá ìwọ̀ oòrùn, àti Kashmir ní àríwá, títí dé àwọn òkè ńlá ti Assam àti Bangladesh tòní ní ìlà oòrùn, àti àwọn òkè ńlá ti Àfonífojì Deccan ní Gúúsù Íńdíà.  A sọ pé Babur, olórí jagunjagun kan láti ibi tí ó jẹ́ Uzbekistan lónìí, ni ó dá ìjọba Mughal sílẹ̀ ní ọdún 1526. Babur lo ìrànlọ́wọ́ àwọn Safavid àti Ottoman tí ó wà nítòsí láti ṣẹ́gun Ibrahim Lodi, Sultan ti Delhi, nínú Ogun Àkọ́kọ́ ti Panipat, àti láti gbá àwọn pẹ̀tẹ́lẹ̀ Àríwá India lọ. Àmọ́, nígbà míì, wọ́n máa ń sọ pé ọdún 1600 ni wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàkóso ilẹ̀ ọba Mughal, ìyẹn ìgbà tí Akbar tó jẹ́ ọmọ ọmọ Babur ń ṣàkóso. Ọ̀nà táwọn ọba gbà ṣàkóso yìí wà títí di ọdún 1720, ìyẹn kété lẹ́yìn ikú Aurangzeb tó jẹ́ olú ọba tó kẹ́yìn, ìgbà ìṣàkóso Aurangzeb sì ni ilẹ̀ ọba náà gbòòrò dé ibi tó pọ̀ jù lọ. Lẹ́yìn náà, ó dín kù sí àgbègbè àti ní àyíká Old Delhi ní 1760, ìjọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì fagi lé ìjọba náà lẹ́yìn Ìdìtẹ̀ Íńdíà ti 1857.  Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ogun ológun ló dá ìjọba Mughal sílẹ̀ tó sì ń gbé e ró, kò fi gbogbo agbára rẹ̀ tẹ àwọn àṣà àti àwọn ènìyàn tí ó wá jọba lé lórí lórí; kàkà bẹ́ẹ̀, ó mú wọn dọ́gba, ó sì mú kí wọ́n wà ní ìbàlẹ̀ ọkàn nípasẹ̀ àwọn ìlànà ìṣàkóso tuntun àti àwọn ọ̀gágun tó ń ṣàkóso tó yàtọ̀ síra, èyí tó yọrí sí ìṣàkóso tó gbéṣẹ́ jù, tó wà ní àárín gbùngbùn, tó sì wà ní ìlànà. Owó orí tí wọ́n ń san lórí oko ni olórí ohun tó ń mú kí ilẹ̀ ọba náà lọ́rọ̀, ìyẹn ni owó orí tí Akbar, olú ọba Mughal kẹta, gbé kalẹ̀. Owó orí wọ̀nyí, tó lé ní ìdajì ohun tí àgbẹ̀ tó ń dáko ń mú jáde, ni wọ́n ń san nínú owó fàdákà tí wọ́n ń ṣètò rẹ̀ dáadáa, èyí sì mú kí àwọn àgbẹ̀ àtàwọn oníṣẹ́ ọnà wọ àwọn ọjà ńlá.  Àlàáfíà tó wà láàárín ilẹ̀ ọba náà fún èyí tó pọ̀ jù lọ nínú ọ̀rúndún kẹtàdínlógún jẹ́ ọ̀kan lára ohun tó mú kí ọrọ̀ ajé ilẹ̀ Íńdíà gbòòrò sí i. Bí àwọn ará Yúróòpù ṣe ń pọ̀ sí i ní Òkun Íńdíà àti bí wọ́n ṣe ń fẹ́ àwọn nǹkan tí wọ́n ń ṣe ní Íńdíà, mú kí ọrọ̀ àwọn ọba Mughal túbọ̀ pọ̀ sí i. Àwọn èèyàn tó wà lábẹ́ àkóso Mughal ni wọ́n máa ń lo àwọn nǹkan wọ̀nyẹn lọ́nà tó gbayì gan-an, èyí sì mú kí wọ́n túbọ̀ máa ṣètìlẹyìn fún iṣẹ́ ọnà, ìwé kíkọ, aṣọ àti ilé kíkọ́, pàápàá nígbà ìjọba Shah Jahan. Lára àwọn ibi tí àjọ UNESCO sọ pé ó jẹ́ ti àwọn Mughal ní Gúúsù Éṣíà ni: Agra Fort, Fatehpur Sikri, Red Fort, Humayun's Tomb, Lahore Fort, Shalamar Gardens, àti Taj Mahal, èyí tí wọ́n ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí "ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ ọnà àwọn Mùsùlùmí ní Íńdíà, tó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ àrà tí gbogbo ayé ń gbóríyìn fún".
Ọdún 1526 ni Babur dá ìjọba Mughal sílẹ̀, àwọn ará Britain sì pa á run lọ́dún 1857, ìyẹn sì gba ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n [331].