Irú àrùn jẹjẹrẹ wo ni àrùn mẹ́dọ̀wú B àti C lè fà?
Context:Ibi tí àrùn mẹ́dọ̀wú B àti C ti wọ́pọ̀ jù lọ làwọn èèyàn ti máa ń ní àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀, títí kan Éṣíà àti ilẹ̀ Áfíríkà tó wà lápá gúúsù aṣálẹ̀ Sàhárà. Àwọn ọkùnrin ló sábà máa ń ní àrùn jẹjẹrẹ hepatocellular (HCC) ju àwọn obìnrin lọ. Àwọn tí wọ́n sábà máa ń rí irú àìsàn yìí lára jù lọ ni àwọn ọmọ ọdún márùndínlọ́gọ́ta sí márùndínláàádọ́rin.
Àrùn jẹjẹrẹ ẹdọ (tí a tún mọ̀ sí àrùn jẹjẹrẹ ẹdọ, àrùn jẹjẹrẹ ẹdọ àkọ́kọ́, tàbí àrùn jẹjẹrẹ ẹdọ àkọ́kọ́) jẹ àrùn jẹjẹrẹ tí ó bẹ̀rẹ̀ nínú ẹdọ. Àrùn jẹjẹrẹ ẹdọ lè jẹ́ ti àkọ́kọ́ (tó bẹ̀rẹ̀ nínú ẹdọ) tàbí ti èkejì (tó túmọ̀ sí àrùn jẹjẹrẹ tó ti tàn kálẹ̀ láti ibòmíràn lọ sínú ẹdọ, èyí tí a mọ̀ sí àrùn jẹjẹrẹ tó ń tàn kálẹ̀ nínú ẹdọ). Àrùn tó ń mú kí ẹ̀dọ̀ yí padà máa ń wọ́pọ̀ ju èyí tó ń bẹ̀rẹ̀ nínú ẹ̀dọ̀ lọ. Àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ ń pọ̀ sí i kárí ayé.  Àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ àkọ́kọ́ ni àrùn jẹjẹrẹ kẹfà tó wọ́pọ̀ jù lọ lágbàáyé, òun sì ni àrùn jẹjẹrẹ kẹrin tó ń fa ikú. Ní ọdún 2018, ó wáyé nínú àwọn ènìyàn 841,000 ó sì yọrí sí ikú 782,000 kárí ayé. Ibi tí àrùn mẹ́dọ̀wú B àti C ti wọ́pọ̀ jù lọ làwọn èèyàn ti máa ń ní àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀, títí kan ilẹ̀ Éṣíà àti ilẹ̀ Áfíríkà tó wà lápá gúúsù aṣálẹ̀ Sàhárà. Àwọn ọkùnrin ló sábà máa ń ní àrùn jẹjẹrẹ hepatocellular (HCC) ju àwọn obìnrin lọ. Àwọn tí wọ́n sábà máa ń rí irú àìsàn yìí lára jù lọ ni àwọn ọmọ ọdún márùndínlọ́gọ́ta sí márùndínláàádọ́rin.  Ohun tó máa ń fa àrùn jẹjẹrẹ ẹdọ jù lọ ni àrùn cirrhosis tí àrùn hepatitis B, hepatitis C tàbí ọtí líle ń fà. Àwọn ohun mìíràn tó tún máa ń fa àrùn yìí ni aflatoxin, àrùn ẹ̀dọ̀ tí kì í ṣe ti ọtí àti àrùn ẹ̀dọ̀ tí kì í ṣe ti ọtí. Àwọn oríṣi tí ó wọ́pọ̀ jùlọ ni HCC, èyí tí ó jẹ́ 80% àwọn ọ̀ràn àti intrahepatic cholangiocarcinoma. Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ àti àwòrán oníṣègùn lè fi hàn pé àìsàn náà ti ṣe é, tí wọ́n sì lè fi àyẹ̀wò ẹ̀yà ara tí wọ́n mú hàn pé ó ti ṣe é.  Níwọ̀n bó ti jẹ́ pé oríṣiríṣi nǹkan ló ń fa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀, oríṣiríṣi ọ̀nà ló wà tá a lè gbà dènà àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀. Lára àwọn ohun tí wọ́n ń ṣe ni fífi oògùn apakòkòrò àrùn inú ẹ̀jẹ̀ B, ìtọ́jú àrùn inú ẹ̀jẹ̀ B, ìtọ́jú àrùn inú ẹ̀jẹ̀ C, ṣíṣàì mu ọtí lámujù, ṣíṣàì jẹ́ kí aflatoxin wọlé fún àwọn àgbẹ̀, àti ṣíṣàì jẹ́ kí àìsàn ìsanra jọ̀kọ̀tọ̀ àti àìsàn àtọ̀gbẹ ranni. A ṣe àbá fún àyẹ̀wò àwọn tó ní àrùn ẹ̀dọ̀ tí kì í lọ bọ̀rọ̀. Fún àpẹẹrẹ, a dábàá pé kí àwọn èèyàn tí àrùn ẹ̀dọ̀ tí kò lọ bọ̀rọ̀ ń ṣe tí wọ́n sì wà nínú ewu àrùn carcinoma hepatocellular máa ṣe àyẹ̀wò ara wọn ní gbogbo oṣù mẹ́fà nípa lílo àwòrán oníhòòhò.  Nítorí pé àrùn jẹjẹrẹ inú ẹ̀dọ̀ jẹ́ orúkọ kan tí wọ́n fi ń ṣàpèjúwe oríṣiríṣi àrùn jẹjẹrẹ, àwọn àmì àti àmì tó ń fi hàn pé ẹnì kan ní àrùn jẹjẹrẹ inú ẹ̀dọ̀ sinmi lórí irú àrùn jẹjẹrẹ tó ní. Àwọn àmì náà lè má ṣe kedere, wọ́n sì lè máà gbòòrò. Àrùn Cholangiocarcinoma máa ń mú kí ara máa gbọ̀n, kí ìfúnpá máa gbọ̀n, kí inú máa dùn, kí ara máa sanra, kí ẹ̀dọ̀ sì máa gbòòrò. Àrùn carcinoma hepatocellular máa ń fa ìyàngbò nínú ikùn, ìrora ikùn, ọ̀gbẹ̀, àìjẹun, ìrora ẹ̀yìn, ìyàngbò, ìrára, àdánù àdánù àti ibà.  Lára àwọn ìtọ́jú tí wọ́n lè lò ni iṣẹ́ abẹ, ìtọ́jú tí wọ́n ń lò fún àwọn tó ní àrùn náà àti ìtọ́jú onítànṣán. Láwọn ìgbà kan, wọ́n lè lo ìtọ́jú ablation, ìtọ́jú ìfúnpá tàbí fífi ẹ̀dọ̀ ṣe àyípadà ara.