Kí ni mitochondrion?
Mitochondrion jẹ organelle ti a rii ninu awọn sẹẹli ti ọpọlọpọ awọn eukaryotes, gẹgẹbi awọn ẹranko, awọn eweko ati awọn fungi. Mitochondria ní ìmúdàgba nínú ìmúdàgba nínú ìmúdàgba nínú ìmúdàgba nínú ìmúdàgba nínú ìmúdàgba nínú ìmúdàgba nínú ìmúdàgba. Albert von Kölliker ló ṣàwárí wọn lọ́dún 1857 nínú àwọn iṣan ara kòkòrò. Carl Benda ló kọ́kọ́ lo ọ̀rọ̀ náà mitochondrion ní ọdún 1898. Wọ́n máa ń pe mitochondrion ní "ilé agbára inú sẹ́ẹ̀lì", ọ̀rọ̀ tí Philip Siekevitz lò nínú àpilẹ̀kọ kan tó ní orúkọ kan náà lọ́dún 1957.  Àwọn sẹ́ẹ̀lì kan nínú àwọn ohun alààyè tó ní ọ̀pọ̀ sẹ́ẹ̀lì kò ní mitochondria (fún àpẹẹrẹ, àwọn sẹ́ẹ̀lì pupa inú ẹ̀jẹ̀ ẹranko tó dàgbà). Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun alààyè tí kò ní sẹ́ẹ̀lì kan, bíi microsporidia, parabasalids àti diplomonads, ti dín mitochondria wọn kù tàbí kí wọ́n yí i padà sí àwọn ohun mìíràn. Ọkan eukaryote, Monocercomonoides, ni a mọ lati ti padanu mitochondria rẹ patapata, ati ọkan multicellular organism, Henneguya salminicola, ni a mọ lati ti ni idaduro awọn organelles ti o ni ibatan mitochondrion ni ajọṣepọ pẹlu pipadanu pipe ti genom mitochondrial wọn.  Mitochondria maa n wa laarin 0.75 ati 3 μm2 ni apakan agbelebu, ṣugbọn o yatọ pupọ ni iwọn ati ilana. Àyàfi tí wọ́n bá fi ọ̀dà kan pa á, wọn ò lè rí i. Yàtọ̀ sí pé àwọn mitochondria máa ń pèsè agbára fún sẹ́ẹ̀lì, wọ́n tún máa ń ṣe àwọn nǹkan míì, irú bíi kí wọ́n máa fún àwọn sẹ́ẹ̀lì ní àmì, kí wọ́n máa pín sí onírúurú sẹ́ẹ̀lì, kí sẹ́ẹ̀lì sì máa kú, kí wọ́n sì tún máa darí bí sẹ́ẹ̀lì ṣe ń yí padà àti bí wọ́n ṣe ń dàgbà. Mitochondrial biogenesis ni a ṣe ni ibamu pẹlu awọn ilana sẹẹli wọnyi. Mitochondria ni a ti fi sinu ọpọlọpọ awọn rudurudu ati awọn ipo eniyan, gẹgẹbi awọn aisan mitochondrial, aiṣedede inu ọkan, ikuna ọkan ati autism.  Iye àwọn mitochondria nínú sẹ́ẹ̀lì kan lè yàtọ̀ síra gan-an ní ìbámu pẹ̀lú ohun alààyè, ohun ara, àti irú sẹ́ẹ̀lì kan. Àwọn sẹ́ẹ̀lì pupa inú ẹ̀jẹ̀ tó ti dàgbà kò ní mitochondria, nígbà tó jẹ́ pé àwọn sẹ́ẹ̀lì inú ẹ̀dọ̀ lè ní èyí tó ju ẹgbẹ̀rún méjì lọ. Àwọn ẹ̀ka tó ń ṣe àwọn iṣẹ́ kan pàtó ló para pọ̀ di mitochondrion. Àwọn ẹ̀ka tàbí àwọn àgbègbè yìí ní nínú ìhà òde, àyè àárín ìhà, ìhà inú, cristae, àti matrix.  Bó tilẹ̀ jẹ́ pé inú ìlà inú sẹ́ẹ̀lì eukaryotic ni èyí tó pọ̀ jù lọ nínú DNA wà, mitochondrion ní genom rẹ̀ ("mitogenome") tó jọra pẹ̀lú genomes kòkòrò bakitéríà. Ìwádìí yìí ti mú kí wọ́n gba èròǹgbà endosymbiotic - ìyẹn ni pé àwọn ẹ̀yà ara prokaryotic tí kò ní ẹ̀yà ara kankan tí wọ́n jẹ́ àwọn mitochondria òde òní ti bá àwọn ẹ̀yà ara eukaryotic ṣepọ̀ títí ayé ní àkókò tó ti pẹ́, tí wọ́n sì ti di ẹranko, ewéko, ewéko, àtàwọn eukaryotic míì tí kò ní ẹ̀yà ara kankan tí wọ́n jẹ́ ẹ̀dá ara òde òní.