Níbàámu pẹ̀lú ìwé atọ́ka náà, àwọn orílẹ̀-èdè wo ni wọ́n kọ́kọ́ bára wọn jà nígbà Ogun Àgbáyé Kejì?
Context:Ogun Àgbáyé Kejì tàbí Ogun Àgbáyé Kejì, tí wọ́n sábà máa ń ṣàkúrú sí Ogun Àgbáyé Kejì tàbí Ogun Àgbáyé Kejì, jẹ́ ìjà àgbáyé tí ó wáyé láti ọdún 1939 sí 1945. Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn orílẹ̀-èdè tó wà láyé, títí kan gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè alágbára ńlá, ló jà gẹ́gẹ́ bí apá kan àwọn ẹgbẹ́ ológun méjì tó ń bára wọn jagun: Àwọn Alátìlẹyìn àti Àwọn Alátìlẹyìn. Ọ̀pọ̀ lára àwọn tó kópa nínú ogun náà lo ọrọ̀ ajé wọn, iṣẹ́ wọn, àti ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì wọn nínú ogun tó gbóná janjan yìí, wọ́n sì tipa bẹ́ẹ̀ mú kí ìyàtọ̀ tó wà láàárín àwọn aráàlú àtàwọn ológun di èyí tí kò ṣe kedere mọ́. Àwọn ọkọ̀ òfuurufú kó ipa pàtàkì, wọ́n jẹ́ kó ṣeé ṣe láti máa fi bọ́ǹbù pa àwọn ìlú ńláńlá àtàwọn ohun ìjà runlérùnnà méjì péré tí wọ́n tíì lò lójú ogun.  Ogun Àgbáyé Kejì ni ogun tó tíì gbẹ̀mí àwọn èèyàn jù lọ nínú ìtàn ẹ̀dá èèyàn; àwọn èèyàn tó kú nínú ogun náà tó nǹkan bí àádọ́rin [70] sí àádọ́ta [85] mílíọ̀nù, àwọn aráàlú ló sì pọ̀ jù nínú wọn. Àràádọ́ta ọ̀kẹ́ èèyàn ló kú nítorí ìpẹ̀yàrun (títí kan Ìpakúpa Rẹpẹtẹ), ìyàn, ìpakúpa àti àrùn. Lẹ́yìn tí àwọn orílẹ̀-èdè tó wà lábẹ́ ìjọba Àjùmọ̀ní ṣẹ́gun, wọ́n gba ilẹ̀ Jámánì àti Japan, wọ́n sì gbẹ́jọ́ àwọn aṣáájú ilẹ̀ Jámánì àti Japan lórí ìwà ọ̀daràn tí wọ́n hù nígbà ogun.  Àwọn ohun tó fa Ogun Àgbáyé Kejì jẹ́ àríyànjiyàn, ṣùgbọ́n àwọn ohun tó kópa nínú rẹ̀ ni Ogun Italo-Etiopia Kejì, Ogun Abẹ́lé Sípéènì, Ogun China-Japan Kejì, àwọn ìjà ààlà Soviet-Japanese, ìdìde fasism ní Yúróòpù, àti àwọn rògbòdìyàn ní Yúróòpù lẹ́yìn Ogun Àgbáyé Kìíní. Ogun Àgbáyé Kejì ni wọ́n gbà pé ó bẹ̀rẹ̀ ní 1 September 1939, nígbà tí Nazi Germany, lábẹ́ Adolf Hitler, gbógun ti Poland. Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Faransé wá kéde ogun sí Germany ní ọjọ́ kẹta oṣù kẹsàn-án. Lábẹ́ Àdéhùn Molotov-Ribbentrop ti oṣù August ọdún 1939, Jámánì àti Soviet Union pín Poland sí méjì, wọ́n sì fi "àwọn àgbègbè ipa" wọn hàn ní Finland, Estonia, Latvia, Lithuania àti Romania. Láti ìparí ọdún 1939 sí ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1941, nípasẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun àti àdéhùn, Jámánì ṣẹ́gun tàbí kó ṣàkóso èyí tó pọ̀ jù lọ nínú àwọn ilẹ̀ Yúróòpù, ní àjọṣepọ̀ ológun pẹ̀lú Italy, Japan àti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn tí a ń pè ní Axis. Lẹ́yìn ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ìpolongo ní Àríwá Áfíríkà àti Ìlà Oòrùn Áfíríkà, àti ìṣubú ilẹ̀ Faransé ní àárín ọdún 1940, ogun náà tẹ̀síwájú ní pàtàkì láàrin àwọn alágbára Axis ti Yúróòpù àti Ilẹ̀ Ọba Gẹ̀ẹ́sì, pẹ̀lú ogun ní Balkans, Ogun afẹ́fẹ́ ti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, Blitz ti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, àti Ogun ti Atlantic. Ní ọjọ́ 22 oṣù kẹfà ọdún 1941, Germany darí àwọn alágbára Axis ní Europe láti gbógun ti Soviet Union, tí wọ́n sì ṣí Eastern Front, tí ó jẹ́ ibi ìjà títóbi jùlọ nínú ìtàn.  Orílẹ̀-èdè Japan, tó fẹ́ ṣàkóso ilẹ̀ Éṣíà àti agbègbè Pàsífíìkì, bá orílẹ̀-èdè olómìnira China jagun lọ́dún 1937. Ní oṣù Kejìlá ọdún 1941, Japan kọlu àwọn ilẹ̀ Amẹ́ríkà àti ti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì pẹ̀lú àwọn ìkọlù tó fẹ́rẹ̀ẹ́ bára mu sí Gúúsù Ìlà Oòrùn Asia àti Àárín Òkun Pàsífíìkì, títí kan ìkọlù sí ọkọ̀ òkun Amẹ́ríkà ní Pearl Harbor èyí tí ó yọrí sí wípé Amẹ́ríkà àti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kéde ogun sí Japan. Àwọn orílẹ̀-èdè tó wà lábẹ́ Àpọ́n Ilẹ̀ Yúróòpù kéde ogun sí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà láti fi hàn pé àwọn wà níṣọ̀kan. Kò pẹ́ tí Japan fi gba èyí tó pọ̀ jù lọ lára apá ìwọ̀ oòrùn Òkun Pàsífíìkì, ṣùgbọ́n wọ́n dá ìlọsíwájú rẹ̀ dúró ní 1942 lẹ́yìn tí wọ́n pàdánù Ogun Midway tó jẹ́ ogun tó le gan-an; nígbà tó yá, wọ́n ṣẹ́gun Jámánì àti Ítálì ní Àríwá Áfíríkà àti ní Stalingrad ní Soviet Union. Awọn aṣiṣe pataki ni ọdun 1943 - pẹlu lẹsẹsẹ awọn ikuna Jẹmánì ni Ila-oorun Ila-oorun, awọn ikọlu Allied ti Sicily ati ilẹ Italia, ati awọn ikọlu Allied ni Pacific - jẹ awọn agbara Axis ni ipilẹṣẹ wọn ati fi agbara mu wọn sinu igbesoke ilana ni gbogbo awọn iwaju. Lọ́dún 1944, àwọn orílẹ̀-èdè tó wà lápá ìwọ̀ oòrùn ilẹ̀ Jámánì gbógun ti ilẹ̀ Faransé tí àwọn ará Jámánì ti ń ṣàkóso, nígbà tí ilẹ̀ Soviet Union tún bẹ̀rẹ̀ sí í gba àwọn àgbègbè tó ti pàdánù padà, wọ́n sì ń lé àwọn ará Jámánì àtàwọn orílẹ̀-èdè tó wà lábẹ́ ìjọba Jámánì kúrò nílẹ̀ Jámánì. Nígbà tó fi máa di ọdún 1944 sí 1945, àwọn ọmọ ogun Japan pàdánù agbára wọn ní ilẹ̀ Éṣíà, nígbà tí àwọn ọmọ ogun Allies sì sọ àwọn ọmọ ogun ojú omi Japan di aláàbọ̀ ara, tí wọ́n sì gba àwọn erékùṣù pàtàkì tó wà ní ìwọ̀ oòrùn Òkun Pàsífíìkì.  Ogun ní Yúróòpù parí pẹ̀lú ìdáǹdè àwọn agbègbè tí Jẹmánì gbà àti ìkọlù ilẹ̀ Jámánì látọ̀dọ̀ àwọn Alátìlẹgbẹ́ Ìwọ̀-oòrùn àti Soviet Union, tí ó parí pẹ̀lú Ìkọlù Berlin sí ọwọ́ àwọn ọmọ ogun Soviet, ìpara Hitler, àti ìtẹríba tí kò ní ààlà ti Jẹmánì ní 8 May 1945. Lẹ́yìn tí Japan kọ̀ láti juwọ́ sílẹ̀ ní ìbámu pẹ̀lú òfin Potsdam Declaration (tí wọ́n ṣe ní July 26, 1945), àwọn Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ju àwọn bọ́ǹbù átómù àkọ́kọ́ sórí àwọn ìlú Japan Hiroshima ní August 6 àti Nagasaki ní August 9. Ti o dojukọ pẹlu ikọlu ti o sunmọ ti erekusu Japanese, iṣeeṣe ti awọn bombu atomiki afikun, ati ikede ikede Soviet Union sinu ogun lodi si Japan ni aṣalẹ ti ikọlu Manchuria, Japan kede ni Oṣu Kẹjọ Ọjọ 10 ipinnu rẹ lati fi silẹ, o buwọlu iwe ifisilẹ kan ni Oṣu Kẹsan Ọjọ 2, Ọdun 1945.  Ogun Àgbáyé Kejì yí ìṣètò ìṣèlú àti ètò àjọ àgbáyé padà, ó sì fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀ fún ètò tí àwọn orílẹ̀-èdè ayé ń tẹ̀ lé lákòókò Ogun Abẹ́lé títí di òní olónìí. Wọ́n dá àjọ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè sílẹ̀ láti mú kí ìṣọ̀kan kárí ayé gbilẹ̀, kí wọ́n sì dènà àwọn rògbòdìyàn tó lè wáyé lọ́jọ́ iwájú, àwọn orílẹ̀-èdè alágbára ńlá tí wọ́n ṣẹ́gun - ìyẹn orílẹ̀-èdè Ṣáínà, Faransé, Soviet Union, United Kingdom, àti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà - sì wá di àwọn tó wà nínú ìgbìmọ̀ Ààbò rẹ̀. Orílẹ̀-èdè Soviet Union àti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà wá di orílẹ̀-èdè alágbára ńlá tó ń bára wọn díje, èyí sì jẹ́ kí wọ́n bẹ̀rẹ̀ Ogun Abẹ́lẹ̀ tó fẹ́rẹ̀ẹ́ gba nǹkan bí àádọ́ta ọdún. Lẹ́yìn tí ilẹ̀ Yúróòpù ti bà jẹ́ tán, agbára àwọn orílẹ̀-èdè alágbára tó wà nílẹ̀ Yúróòpù bẹ̀rẹ̀ sí í dín kù, èyí sì mú kí wọ́n dá ilẹ̀ Áfíríkà àti Éṣíà sílẹ̀. Èyí tó pọ̀ jù lọ lára àwọn orílẹ̀-èdè tí ọ̀ràn ìṣòwò wọn ti bà jẹ́ ló ń wá ọ̀nà láti mú kí ọrọ̀ ajé wọn padà bọ̀ sípò, kí wọ́n sì gbòòrò sí i. Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ nínú ọ̀ràn ìṣèlú àti ọrọ̀ ajé, pàápàá jù lọ nílẹ̀ Yúróòpù, bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìsapá láti dènà àwọn ìjà tó lè wáyé lọ́jọ́ iwájú, láti fòpin sí ìṣọ̀tá tó ti wà ṣáájú ogun, àti láti mú kí wọ́n ní èrò kan náà nípa ohun tí wọ́n jẹ́.
Àwọn orílẹ̀-èdè tó kópa nínú Ogun Àgbáyé Kejì ni Germany, Japan, Italy, United Kingdom, United States, Soviet Union, àti China tí wọ́n sì pín sí ẹgbẹ́ méjì tí wọ́n ń pè ní Allies àti Axis. Orílẹ̀-èdè Jámánì, Japan, àti Ítálì ló para pọ̀ di Ẹgbẹ́ Àwọn Alátakò, nígbà tí àwọn orílẹ̀-èdè tó para pọ̀ di Ẹgbẹ́ Àwọn Alátakò jẹ́ United Kingdom, United States, Soviet Union, àti China.