Ti a ba fun ọ ni iwe itọkasi kan nipa Puerto Rico, sọ fun mi ti o ba jẹ Ipinle kan, jẹ awọn ara ilu AMẸRIKA olugbe rẹ, ati ti wọn ba san owo-ori AMẸRIKA.
Context:Puerto Rico (Spanish fún 'rich port';[c] abbreviated PR; Taino: Boriken, Borinquen), tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Commonwealth of Puerto Rico[b] (Spanish: Estado Libre Asociado de Puerto Rico, lit. 'Free Associated State of Puerto Rico'), jẹ́ erékùṣù kan ní Caribbean àti ìpínlẹ̀ tí a kò ṣe àkójọpọ̀ ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà pẹ̀lú ipò ìjọba àpapọ̀. Ó wà ní àríwá ìlà oòrùn Òkun Caribbean, ní nǹkan bíi 1,000 miles (1,600 km) gúúsù ìlà oòrùn Miami, Florida, láàrin Dominican Republic àti US Virgin Islands, ó sì ní erékùṣù pàtàkì kan tó ń jẹ́ orúkọ rẹ̀ àti àwọn erékùṣù kéékèèké bíi Mona, Culebra, àti Vieques. Ó ní nǹkan bíi mílíọ̀nù méjì àti ọgbọ̀n ọ̀kẹ́ èèyàn, ìlú San Juan sì ni olú ìlú rẹ̀ tó sì tún jẹ́ ìlú tó pọ̀ jù lọ. Èdè Sípáníìṣì àti Èdè Gẹ̀ẹ́sì ni èdè tí ìjọba ń lò, bó tilẹ̀ jẹ́ pé èdè Sípáníìṣì ló pọ̀ jù.  Àwọn ọmọ ìbílẹ̀ tó bẹ̀rẹ̀ sí gbé Puerto Rico ní nǹkan bí ẹgbàá [2,000] sí ẹgbàá [4,000] ọdún sẹ́yìn; àwọn wọ̀nyí ní Ortoiroid, Saladoid, àti Taíno nínú. Lẹ́yìn náà, orílẹ̀-èdè Sípéènì gba erékùṣù yìí, nígbà tí Christopher Columbus débẹ̀ lọ́dún 1493. Àwọn orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Yúróòpù míì ń bá Puerto Rico jiyàn, àmọ́ ilẹ̀ Sípéènì ni Puerto Rico jẹ́ fún ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́rin tó tẹ̀ lé e. Àwọn ẹrú ilẹ̀ Áfíríkà àtàwọn tó wá láti àwọn Erékùṣù Canary àti Andalusia ló pọ̀ jù lára wọn, èyí sì yí àṣà ìbílẹ̀ àti ipò àwọn èèyàn tó wà ní erékùṣù náà pa dà pátápátá. Láàárín Ilẹ̀ Ọba Sípáníìṣì, Puerto Rico kó ipa kejì ṣùgbọ́n ipa tó ṣe pàtàkì ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn ilẹ̀ tó lọ́rọ̀ bíi Peru àti New Spain. Nígbà tó fi máa di ìparí ọ̀rúndún kọkàndínlógún, àwọn ará Puerto Rico bẹ̀rẹ̀ sí í dá yàtọ̀, wọ́n ń fi àwọn ohun tó jẹ́ ti ìbílẹ̀, ti ilẹ̀ Áfíríkà àti ti ilẹ̀ Yúróòpù ṣe ara wọn. Ní 1898, lẹ́yìn Ogun Amẹ́ríkà àti Sípéènì, Puerto Rico di ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.  Àwọn ará Puerto Rico ti di ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti ọdún 1917, wọ́n sì lè máa rìnrìn àjò fàlàlà láàárín erékùṣù náà àti ilẹ̀ náà. Sibẹsibẹ, bi awọn olugbe ti agbegbe ti a ko dapọ, awọn ara ilu Amẹrika ti Puerto Rico ko ni ẹtọ ni ipele ti orilẹ-ede, ko dibo fun aarẹ tabi igbakeji aarẹ, ati ni gbogbogbo ko san owo-ori owo-ori apapo. [Akiyesi 1] Ni apapọ pẹlu awọn agbegbe mẹrin miiran, Puerto Rico n firanṣẹ aṣoju ti ko ni idibo si Ile-igbimọ Amẹrika, ti a pe ni Komisona olugbe, ati kopa ninu awọn idibo alakoso; bi ko ṣe ipinlẹ kan, Puerto Rico ko ni ibo ni Ile-igbimọ, eyiti o ṣe akoso rẹ labẹ Ofin Ibasepo Federal Puerto Rico ti 1950. Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin fọwọ́ sí ìwé òfin kan ní 1952, èyí tó fún àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà tó ń gbé ní erékùṣù náà láyè láti yan gómìnà. Ipo oselu lọwọlọwọ ati ọjọ iwaju ti Puerto Rico ti jẹ koko-ọrọ ti ariyanjiyan pataki.
Rárá o, Puerto Rico kì í ṣe ìpínlẹ̀ kan ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Kàkà bẹ́ẹ̀, ilẹ̀ tó jẹ́ ti orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ni. Àwọn ọmọ ìlú Puerto Rican ní ẹ̀tọ́ láti jẹ ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Nitori eyi, awọn olugbe ti Puerto Rico ati Amẹrika le rin irin-ajo larọwọto laarin awọn meji, laisi iwe irinna. Àwọn olùgbé Puerto Rico kì í san owó orí owó orí ìjọba àpapọ̀, bẹ́ẹ̀ ni wọn kì í dìbò fún ààrẹ Amẹ́ríkà.