Sọ fún mi ní ṣókí nípa bí àyíká citric acid ṣe ń ṣiṣẹ́
Context:Ìyípo acid citric (CAC) tí a tún mọ̀ sí ìyípo Krebs, Szent-Györgyi-Krebs tàbí ìyípo TCA (ìyípo acid tricarboxylic) jẹ́ ìyípo àwọn ìyípo kẹ́míkà láti tú agbára tí ó wà nípamọ́ sílẹ̀ nípasẹ̀ ìyípo acetyl-CoA tí a mú jáde láti inú carbohydrates, fats, àti protein. Ìyípo Krebs ni àwọn ohun alààyè tí ó ń mí (tí ó yàtọ̀ sí àwọn ohun alààyè tí ó ń ṣe ìwúkàrà) máa ń lò láti mú agbára jáde, yálà nípasẹ̀ ìfọwọ́fẹ́ anaerobiki tàbí ìfọwọ́fẹ́fẹ́ aerobic. Pẹlupẹlu, iyipo naa pese awọn iṣaaju ti awọn amino acids kan, bakanna bi oluranlowo idinku NADH, ti a lo ninu ọpọlọpọ awọn aati miiran. Ìjẹ́pàtàkì rẹ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀nà ìṣègùn-ẹ̀dá fi hàn pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó kọ́kọ́ wà nínú ètò ìdààmú ara, ó sì ṣeé ṣe kó jẹ́ pé látinú ohun tí kò sí nínú ara ló ti wá. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n pè é ní "ìyípo", kò pọn dandan kí àwọn èròjà aṣelàpò ara máa tọ ipa ọ̀nà kan pàtó; ó kéré tán, àwọn apá mìíràn mẹ́ta mìíràn nínú ìyípo citric acid ni a ti mọ̀.  Orukọ ọna iṣelọpọ yii ni a gba lati inu citric acid (acid tricarboxylic, ti a npe ni citrate, bi fọọmu ionized ti o jẹ julọ ni pH biological) ti o jẹun ati lẹhinna tun ṣe atunṣe nipasẹ lẹsẹsẹ awọn aati lati pari iyipo naa. Ìyípo náà máa ń lo èròjà acetate (nínú ọ̀nà acetyl-CoA) àti omi, ó máa ń dín NAD+ kù sí NADH, tí yóò sì tú carbon dioxide sílẹ̀. NADH ti a ṣe nipasẹ iyipo citric acid ni a fi sinu ọna phosphorylation oxidative (igbe gbigbe itanna). Àwọn ọ̀nà méjèèjì yìí jọ ń ṣiṣẹ́ pa pọ̀ gan-an, wọ́n sì ń mú kí àwọn èròjà aṣaralóore dà pọ̀ mọ́ ara wọn kí wọ́n lè di èròjà ATP tó ń pèsè agbára kẹ́míkà.  Nínú àwọn ẹ̀yà eukaryotic, ìyípo citric acid máa ń wáyé nínú matrix ti mitochondrion. Nínú àwọn ẹ̀yà ara prokaryotic, bí àwọn kòkòrò bacteria, tí kò ní mitochondria, ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìgbésẹ̀ ìgbésẹ̀ àyípo citric acid ni a ṣe nínú cytosol pẹ̀lú ìyípo proton fún ìṣẹ̀dá ATP tí ó wà ní orí òrùlé ẹ̀yà ara (plasma membrane) dípò òrùlé inú mitochondrion.  Fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn èròjà pyruvate (láti inú glycolysis), iye tí wọ́n ń mú jáde láti inú àwọn èròjà tí ó ní agbára nínú láti inú àyíká citric acid jẹ́ NADH mẹ́ta, FADH2 kan, àti GTP kan.
Àwọn ẹ̀dá alààyè máa ń lo ọ̀nà tí èròjà citric acid ń gbà ṣiṣẹ́ láti mú agbára jáde. Eyi ni a ṣe nipasẹ lẹsẹsẹ ti awọn aati kemikali ti o waye ni mitochondria lati tu agbara ti o fipamọ nipasẹ oxidation ti acetyl-CoA ti o wa lati awọn ọra, awọn ọlọjẹ, ati awọn carbohydrates.