Zvichibva mumashoko ari kurukurirano yacho, ipa runyorwa rune mabara runopfupikisa mitemo mitatu yaNewton yokufamba
Context:Chokutanga Rinoshandurwa kubva muchiLatin, mutemo wokutanga waNewton unoti,  Mutumbi uri wose unoramba uri mumamiriro awo okuzorora, kana kuti okufamba kwakadzikama mumutsetse wakarurama, kutoti kana ukamanikidzirwa kuchinja mugariro iwoyo namasimba akaiswa pauri.: 114  Mutemo wokutanga waNewton unotaura nheyo yokusaita basa: mufambiro womuzvarirwo womuviri ndeyokufamba mumutsetse wakarurama nokukurumidza kusingachinji. Pasina pesvedzero dzokunze, kufamba kwomuviri kunochengetedza mamiriro ezvinhu.  Nzwisiso yazvino uno yomutemo wokutanga waNewton ndeyokuti hapana mucherechedzi asina simba ane ropafadzo pamusoro pomumwe upi noupi. Pfungwa yomucherechedzi asingaiti chinhu inoita kuti pfungwa yezuva nezuva yokusanzwa migumisiro yokufamba ive yokuyera. Somuenzaniso, munhu akamira pasi achitarira chitima chichipfuura anenge ari mucherechedzi asingafungi. Kana mucherechedzi ari pasi achiona chitima chichifamba zvakanaka mumutsetse wakarurama pakumhanya kusingachinji, ipapo mufambi akagara muchitima achavawo mucherechedzi asingaiti chinhu: mufambi wechitima haanzwisisi kufamba. Nheyo inotaurwa nomutemo wokutanga waNewton ndeyokuti hapana nzira yokutaura nayo kuti mucherechedzi upi asina simba "chaizvoizvo" ari kufamba uye ndiani "chaizvoizvo" akamira. Mamiriro ezvinhu okuzorora omumwe mucherechedzi ndiwo mamiriro ezvinhu omumwe mucherechedzi okufamba kwakaenzana mumutsetse wakarurama, uye hapana kuedza kunogona kurangarira rutivi rwupi norwupi rwomurangariro kuva rwakarurama kana kuti rusina kururama. Hakuna mwero wakakwana wezororo.[note 4]  Chechipiri Shanduko yechiito chechinhu yakaenzana nesimba rakapesvedzwa; uye inoitwa munzira yemutsetse wakarurama umo simba rakapesvedzwa.: 114  Paakati "kufamba", Newton aireva uwandu hunonzi momentum, hunoenderana nehuwandu hwezvinhu zviri mumuviri, kumhanya kuri kuita muviri wacho, uye kwauri kuenda. Mumanyorero azvino uno, simba remuviri (momentum) rinobva pakuwanda kwehuremu hwaro uye kumhanya kwaro:  Mutemo wechipiri waNewton, muchimiro chemazuva ano, unotaura kuti chinobva munguva yechimiro chenguva isimba: Kana huremu m husingashanduki nenguva, ipapo rinobva rinoshanda chete pakumhanyisa, uye saka simba rakaenzana nechigadzirwa chehuremu uye rinobva munguva yekumhanyisa, inova kumhanyisa: Sezvo kumhanyisa kuri chibereko chechipiri chenzvimbo maererano nenguva, ichi chinogonawo kunyorwa.  Masimba anoshanda pamuviri anowedzerwa sevatakuri, uye naizvozvo simba rose pamuviri rinotsamira paukuru uye mirayiridzo yemasimba omunhu oga oga. Apo simba rose rinobata muviri rakaenzana nezero, ipapo nomutemo wechipiri waNewton, muviri haukurumidzi, uye unonzi uri muenzanisiro yomuviri. Mamiriro ezvinhu okuenzanisa kwemichina akatsiga kana, apo nzvimbo yomuviri inoshanduka zvishoma, muviri unoramba uri pedyo nechiyero ichocho. Zvikasadaro, kuenzana kwacho hakugadzirisiki.  Chiratidziro chinowanzoonekwa chemasimba anoshanda pamwe chete chirongwa chemuviri wakasununguka, icho chinoratidza muviri unofadza uye masimba anoshandiswa pauri nemasimba ekunze. Somuenzaniso, mufananidzo womuviri wakasununguka webhokisi rakagara pamusoro pepuranga rakatsvedza unogona kuenzanisira mubatanidzwa wesimba rinokweva, simba "rakanaka", kukakavara, uye kusimba kwetambo. [note 5]  Mutemo wechipiri waNewton pane dzimwe nguva unoratidzwa sokutsanangurwa kwesimba, kureva kuti, simba ndiro rinovapo apo mucherechedzi asina simba anoona muviri uchikurumidza. Kuti izvi zvive zvinopfuura tautology <unk> kumhanyisa kunoreva simba, simba rinoreva kumhanyisa <unk> kumwe kutaura pamusoro pesimba kunofanirawo kuitwa. Somuenzaniso, muenzanisiro unotsanangura simba racho unogona kutaurwa, kufanana nomutemo waNewton wokukweva kwose kwose. Kupfurikidza nokuisa kutaura kwakadaro nokuda Mutemo wechipiri waNewton, equation ine predictive power inogona kunyorwa.[note 6] Mutemo wechipiri waNewton wakaonekwawo sekugadzira chirongwa chekutsvagisa zvefizikisi, uchisimbisa kuti zvinangwa zvakakosha zvechidzidzo ndechekuziva masimba aripo mune zvakasikwa uye kunyora zvinyorwa zvezvinhu. [note 7]  Chechitatu Kuchiito chiri chose, nguva dzose kune chakanangana nechinoitika chakaenzana; kana kuti, zviito zvomumwe nomumwe zvomuviri mumwe pane mumwe nguva dzose zvakaenzana, uye zvinonangidzirwa kumativi anopesana.: 116   Kutaura muchidimbu mutemo wechitatu, zvakadai sokuti "chiito chakaenzana nokusaita chiito" kungadai kwakakonzera kuvhiringidzika pakati pezvizvarwa zvevadzidzi: "chiito" uye "kuita chiito" zvinoshanda kumiviri yakasiyana. Somuenzaniso, funga nezvebhuku riri patafura. Giravhiti yePasi inokwevera pasi bhuku racho. "Kupindura" kune "chiito" ichocho hakusi simba rinotsigira kubva patafura rinobata bhuku racho, asi kukweva kwekukweva kwebhuku rinoita paPasi. [note 8]  Mutemo wechitatu waNewton une chokuita nenheyo inokosha zvikuru, kuchengetwa kwechiito. Zvokupedzisira izvi zvinoramba zviri zvechokwadi kunyange mumamiriro ezvinhu apo mashoko aNewton haadaro, somuenzaniso apo masimba emasimba pamwe chete nemitumbi yezvinhu zvinotakura simba, uye apo simba rinotsanangurwa zvakanaka, mu quantum mechanics zvakare. [chinyorwa 9] Nomutemo wechipiri waNewton, mutsara wokutanga isimba rose rinoshanda pamuviri wokutanga, uye mutsara wechipiri isimba rose rinoshanda pamuviri wechipiri. Kana miviri miviri ikaparadzaniswa nepesvedzero dzokunze, simba bedzi riri pamuviri wokutanga rinogona kuva iro rinobva pamuviri wechipiri, uye zvinopesana. Nomutemo wechitatu waNewton, masimba aya ane ukuru hwakaenzana asi mirayiridzo yakasiyana, saka anodzima paanobatanidzwa, uye →{\vec {p}} inoramba iripo. Neimwe nzira, kana →{\vec {p}} inozivikanwa kuva isingachinji, zvinotevera kuti masimba ane ukuru hwakaenzana uye nhungamiro yakatarisana.
Zvinotevera ipfupiso yemitemo mitatu yaNewton yokufamba: 1. Zvinhu zvose. Mutemo Wokutanga: Muviri unoramba wakanyarara, kana kuti uchifamba nokumhanya kusingachinji, kunze kwokunge waitwa nesimba. 2. Kuziva Mwari. Mutemo Wechipiri: Kuchinja kwechiito chechinhu kunoenderana nesimba rinoitwa pachinhu chacho. 3. Kuita zvinhu nenzira yakanaka. Mutemo Wechitatu: Chiito chimwe nechimwe chine mhinduro yakaenzana uye inopesana.