Kí ni àyẹ̀wò àwọn àyípadà nínú àrùn jẹjẹrẹ, nínú genomics?
Ní ti àrùn jẹjẹrẹ, àwọn sẹ́ẹ̀lì tó ní àrùn náà máa ń ṣe àyípadà nínú ìtòlẹ́sẹẹsẹ àbùdá wọn lọ́nà tó díjú, kódà wọ́n lè máà ṣeé fojú rí. A máa ń lo ìsapá láti ṣe àdàkọ ìsọfúnni tó pọ̀ gan-an láti dá àwọn àbùdá tó ń yí padà tí a kò mọ̀ tẹ́lẹ̀ nínú oríṣiríṣi àwọn èròjà inú àbùdá nínú àrùn jẹjẹrẹ mọ̀. Àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ẹ̀rọ-ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ ń bá a lọ láti ṣe àwọn ètò tí a ṣe lọ́nà àkànṣe láti ṣàkóso ọ̀pọ̀ rẹpẹtẹ àwọn ìsọfúnni nípa ìsọ̀rí tí wọ́n ń ṣe, wọ́n sì ń ṣe àwọn ìlànà àti ẹ̀rọ-ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ tuntun láti fi àwọn àbájáde ìsọ̀rí náà wé àkójọpọ̀ àwọn ìsọ̀rí genom ènìyàn tí ń pọ̀ sí i àti àwọn polymorphisms tí ó wà nínú ìlà ìsọ̀rí. A lo àwọn ẹ̀rọ ìgbàlódé tí a fi ń mọ̀ nípa ti ara, bí àwọn oligonucleotide microarrays láti mọ àwọn ohun tí ó ń mú kí chromosome pọ̀ sí i àti èyí tí ó ń dín kù sí i (tí a ń pè ní comparative genomic hybridization), àti àwọn àtòjọ polymorphism single-nucleotide arrays láti mọ̀ nípa àwọn àyípadà tí a mọ̀ sí point mutations. Àwọn ọ̀nà ìwárí yìí máa ń díwọ̀n ẹgbẹẹgbẹ̀rún ibi tó wà nínú àbùdá, tí wọ́n bá sì lò ó láti díwọ̀n ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn àwòkẹ́kọ̀ọ́, ó máa ń mú kí ìsọfúnni tí wọ́n ń rí nínú ìdánwò náà pọ̀ gan-an. Lákòókò yìí náà, àwọn ìsọfúnni tó pọ̀ rẹpẹtẹ àtàwọn oríṣi ìsọfúnni tuntun yìí tún ń fún àwọn onímọ̀ nípa ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ohun alààyè ní àwọn àǹfààní tuntun. A sábà máa ń rí i pé àwọn ìsọfúnni náà ní àwọn àyípadà tó pọ̀, tàbí ariwo, nítorí náà a ń ṣe àdàkọ àwòkọ Markov tí a fi pamọ́ àti àwọn ọ̀nà àyèwò ìyípadà-àlàfo láti mú àwọn ìyípadà iye ẹ̀dà gidi jáde.  Ìlànà pàtàkì méjì ni a lè lò nínú àyẹ̀wò àwọn genomes àrùn jẹjẹrẹ tí ó jẹ mọ́ ìdámọ̀ àwọn ìyípadà nínú exome. Lákọ̀ọ́kọ́, àrùn jẹjẹrẹ jẹ́ àìsàn tó máa ń wáyé nígbà tí àwọn àbùdá bá ti yí padà. Àrùn jẹjẹrẹ kejì ní àwọn ìyípadà nínú àwọn awakọ tí ó yẹ kí a yàtọ̀ sí àwọn arìnrìn-àjò.  pẹ̀lú àwọn àṣeyọrí ńláǹlà tí ọgbọ́n ìṣirò tó ń tẹ̀ lé e yìí ń mú wá fún ẹ̀ka Bioinformatics, àwọn èròjà inú àbùdá àrùn jẹjẹrẹ lè yí padà pátápátá. Àwọn ọ̀nà tuntun yìí àti ẹ̀rọ kọ̀ǹpútà tí wọ́n ń lò ń jẹ́ kí àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ohun alààyè ṣe àkójọ ìsọfúnni nípa ohun tó wà nínú àbùdá àrùn jẹjẹrẹ lọ́nà tó yá kánkán, tí kò sì náni lówó. Èyí lè mú kó ṣeé ṣe fún wa láti ṣe àyẹ̀wò àwọn ohun tó ń fa àrùn jẹjẹrẹ nínú àbùdá wa ká lè mọ irú àrùn jẹjẹrẹ tó wà. Ní àfikún sí i, wíwá àwọn aláìsàn nígbà tí àrùn náà bá ń tẹ̀ síwájú lè ṣeé ṣe lọ́jọ́ iwájú pẹ̀lú ìtòlẹ́sẹẹsẹ àwọn àwọ̀n àrùn jẹjẹrẹ.  Oríṣi ìsọfúnni mìíràn tó ń béèrè ìdàgbàsókè ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ tuntun ni àyẹ̀wò àwọn àìsàn tí a rí pé ó máa ń padà wáyé láàárín ọ̀pọ̀ àwọn ohun abàmì.