Kí ni àrùn Asperger?
Àrùn Asperger (AS), tàbí Asperger's, jẹ́ ààrùn ọpọlọ tí a mọ̀ sí àìlèṣe dáadáa nínú ìbálòpọ̀ àti ìjùmọ̀sọ̀rọ̀ tí kì í ṣe ọ̀rọ̀ sísọ, pẹ̀lú àwọn ìwà àti ìfẹ́ tí kì í ṣe ọ̀rọ̀ ẹnu. Àrùn yìí kò tún jẹ́ àyẹ̀wò mọ́, nítorí pé ó ti di àìsàn kan tí wọ́n ń pè ní autism spectrum disorder (ASD). A kà á sí pé ó yàtọ̀ sí àwọn àyẹ̀wò mìíràn tí wọ́n fi sínú ASD nípa èdè àti ọpọlọ tí kò ní ìdààmú.  Orúkọ tí wọ́n sọ àrùn yìí lórúkọ dókítà ọmọdé kan tó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Austria tó ń jẹ́ Hans Asperger. Lọ́dún 1944, ó sọ nípa àwọn ọmọ tó wà lábẹ́ àbójútó rẹ̀ pé ó máa ń ṣòro fún wọn láti ní ọ̀rẹ́, wọn kì í lóye ìṣesí àwọn ẹlòmíì tàbí bí nǹkan ṣe rí lára wọn, wọ́n máa ń sọ̀rọ̀ nípa ohun tó wù wọ́n, wọ́n sì máa ń hùwà ọ̀lẹ. Ní ọdún 1994, àyẹ̀wò àrùn Asperger ni wọ́n fi sínú ẹ̀dà kẹrin (DSM-IV) ti American Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders; ṣùgbọ́n, pẹ̀lú ìtẹ̀jáde DSM-5 ní ọdún 2013, wọ́n yọ àrùn náà kúrò, àwọn àmì náà sì ti wà nínú àyẹ̀wò àrùn autism spectrum disorder pẹ̀lú àrùn autism tí ó ti pẹ̀lú àti àìsàn ìdàgbàsókè tí ó ti gbilẹ̀ tí a kò sọ níbòmíràn (PDD-NOS). Bákan náà ni wọ́n ṣe pa á pọ̀ mọ́ àìsàn autism spectrum nínú International Classification of Diseases (ICD-11) láti ọdún 2021.  Ohun tó ń fa àrùn Asperger kò tíì yé àwọn èèyàn dáadáa. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó máa ń di àtọmọdọ́mọ, a ò tíì mọ ohun tó ń fa àrùn náà. Wọ́n tún gbà gbọ́ pé àwọn ohun tó ń ṣẹlẹ̀ láyìíká wa lè fa ìṣòro yìí. Àyẹ̀wò ọpọlọ kò fi hàn pé àìsàn kan wà tó ń ṣe gbogbo èèyàn. Kò sí ìtọ́jú kan ṣoṣo, àwọn ìlànà tí Ilé Iṣẹ́ Ìlera Orílẹ̀-Èdè (NHS) ní Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì sì dá lé e pé "ìtọ́jú" fún oríṣi àrùn autism èyíkéyìí kò yẹ kó jẹ́ góńgó nítorí pé autism kì í ṣe "àrùn tí a lè mú kúrò tàbí tí a lè wò sàn". Ní ìbámu pẹ̀lú Royal College of Psychiatrists, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àìsàn tó ń bára wọn rìn lè gba ìtọ́jú, "ìtọ́jú àrùn autism fúnra rẹ̀ jẹ́ nípa pípèsè ẹ̀kọ́, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti àtìlẹyìn àti àbójútó tí ó yẹ láti mú kí ẹni náà lè ṣe dáadáa nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́". Ìwọ̀nba ìsọfúnni péré ló fi hàn pé àwọn ìtọ́jú pàtó kan wà fún àwọn tó ní àrùn autism. Àwọn ètò tí wọ́n lè ṣe ni kíkọ́ àwọn ọmọ ní àwọn ọ̀nà tí wọ́n á fi lè máa bá àwọn ẹlòmíì sọ̀rọ̀, kíkọ́ wọn ní ìwà tó yẹ kí wọ́n máa hù, kíkọ́ wọn ní ìlera ara, kíkọ́ wọn ní bí wọ́n á ṣe máa sọ̀rọ̀, kíkọ́ àwọn òbí ní ìwà tó yẹ kí wọ́n máa hù, kí wọ́n sì fún wọn láwọn oògùn tó lè mú kí wọ́n borí àwọn ìṣòro bíi kí ọkàn wọn máa bà jẹ́ tàbí kí wọ́n máa ṣàníyàn. Àwọn àmì tí ó jẹ́ ti autistic kì í fi bẹ́ẹ̀ fara hàn nígbà tí ó bá dàgbà, ṣùgbọ́n àwọn ìṣòro àjọṣepọ̀ àti ìjùmọ̀sọ̀rọ̀ sábà máa ń wà lọ́kàn wọn.