Jọwọ sọ ìtàn kúkúrú nípa kọfí
Context:Ìtàn kọfí ti bẹ̀rẹ̀ láti ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún tí wọ́n ti ń sọ ọ́ lẹ́nu fún àwọn èèyàn ní Etiópíà òde òní. Àmọ́ ṣá o, a ò tíì rí ibi tí wọ́n ti kọ́kọ́ gbin kọfí, bẹ́ẹ̀ ni a ò tíì rí ẹ̀rí tó fi hàn pé wọ́n ti ń mu ún ṣáájú ọ̀rúndún kẹẹ̀ẹ́dógún. Àwọn ilé ẹ̀kọ́ ìsìn Sufi ní Yemen máa ń lo kọfí láti mú kí wọ́n lè pọkàn pọ̀ nígbà àdúrà. Nígbà tó yá, kọfí tàn dé Ilẹ̀ Òkèèrè àti ilẹ̀ Páṣíà ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹrìndínlógún; ó dá àríyànjiyàn sílẹ̀ lórí bóyá ó jẹ́ halal nínú àwùjọ Ottoman àti Mamluk. Nígbà tó fi máa di ìdajì kejì ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, àwọn oníṣòwò ti ilẹ̀ Mẹditaréníà ti bẹ̀rẹ̀ sí í ta kọfí nílẹ̀ Ítálì, àwọn ará Ìlà Oòrùn Yúróòpù àtàwọn ará Àárín Gbùngbùn Yúróòpù sì kọ́ nípa kọfí látọ̀dọ̀ àwọn Ottoman. Nígbà tó fi máa di ìdajì ọ̀rúndún kẹtàdínlógún, ó ti dé Íńdíà àti Ìlà Oòrùn Íńdíà. Nígbà tó fi máa di òpin ọ̀rúndún kẹtàdínlógún, àwọn ilé ìtajà ti bẹ̀rẹ̀ sí í gbèrú ní Ìwọ̀ Oòrùn Yúróòpù, pàápàá ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Jámánì. Ọ̀kan lára àwọn tó kọ́kọ́ gbin kọfí ní Àgbáyé Tuntun ni Gabriel de Clieu tó kó àwọn irúgbìn kọfí wá sí Martinique lọ́dún 1720. Àwọn èso yìí ló wá bí àwọn igi kọfí tí ó tó 18,680 èyí tó mú kí ó tàn dé àwọn erékùṣù Caribbean mìíràn bí Saint-Domingue àti Mexico. Nígbà tó fi máa di ọdún 1788, ìlú Saint-Domingue ló ti ń pèsè ìdajì gbogbo kọfí tó wà láyé. Nígbà tó fi máa di ọdún 1852, orílẹ̀-èdè Brazil ti di orílẹ̀-èdè tó ń mú kọfí jáde jù lọ lágbàáyé, òun sì ni orílẹ̀-èdè tó ń mú kọfí jáde jù lọ títí dòní. Àkókò tó bẹ̀rẹ̀ látọdún 1950 rí ìmúgbòòrò nínú òpópónà eré ìdárayá náà nítorí wíwá tí àwọn olùtúnyẹ̀wò ńlá mìíràn, ní pàtàkì Colombia, Ivory Coast, Ethiopia, àti Vietnam; èyí tí ó kẹ́yìn gba ipò Kolómbíà, ó sì di olùtúnyẹ̀wò kejì tó tóbi jùlọ ní 1999. Àwọn ọ̀nà ìgbàlódé tí wọ́n ń gbà ṣe kọfí àti bí wọ́n ṣe ń ṣe é lọ́pọ̀ yanturu ti sọ ọ́ di ohun tí wọ́n ń lò nínú ilé lójoojúmọ́.
Ìtàn kọfí ti bẹ̀rẹ̀ láti ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún tí wọ́n ti ń sọ ọ́ lẹ́nu fún àwọn èèyàn ní Etiópíà òde òní. Àmọ́ ṣá o, a ò tíì rí ibi tí wọ́n ti kọ́kọ́ gbin kọfí, bẹ́ẹ̀ ni a ò tíì rí ẹ̀rí tó fi hàn pé wọ́n ti ń mu ún ṣáájú ọ̀rúndún kẹẹ̀ẹ́dógún. Àwọn ilé ẹ̀kọ́ ìsìn Sufi ní Yemen máa ń lo kọfí láti mú kí wọ́n lè pọkàn pọ̀ nígbà àdúrà. Nígbà tó yá, kọfí tàn dé Ilẹ̀ Òkèèrè àti ilẹ̀ Páṣíà ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹrìndínlógún; ó dá àríyànjiyàn sílẹ̀ lórí bóyá ó jẹ́ halal nínú àwùjọ Ottoman àti Mamluk. Nígbà tó fi máa di ìdajì kejì ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, àwọn oníṣòwò ti ilẹ̀ Mẹditaréníà ti bẹ̀rẹ̀ sí í ta kọfí nílẹ̀ Ítálì, àwọn ará Ìlà Oòrùn Yúróòpù àtàwọn ará Àárín Gbùngbùn Yúróòpù sì kọ́ nípa kọfí látọ̀dọ̀ àwọn Ottoman. Nígbà tó fi máa di ìdajì ọ̀rúndún kẹtàdínlógún, ó ti dé Íńdíà àti Ìlà Oòrùn Íńdíà. Nígbà tó fi máa di òpin ọ̀rúndún kẹtàdínlógún, àwọn ilé ìtajà ti bẹ̀rẹ̀ sí í gbèrú ní Ìwọ̀ Oòrùn Yúróòpù, pàápàá ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Jámánì. Ọ̀kan lára àwọn tó kọ́kọ́ gbin kọfí ní Àgbáyé Tuntun ni Gabriel de Clieu tó kó àwọn irúgbìn kọfí wá sí Martinique lọ́dún 1720. Àwọn èso yìí ló wá bí àwọn igi kọfí tí ó tó 18,680 èyí tó mú kí ó tàn dé àwọn erékùṣù Caribbean mìíràn bí Saint-Domingue àti Mexico. Nígbà tó fi máa di ọdún 1788, ìlú Saint-Domingue ló ti ń pèsè ìdajì gbogbo kọfí tó wà láyé. Nígbà tó fi máa di ọdún 1852, orílẹ̀-èdè Brazil ti di orílẹ̀-èdè tó ń mú kọfí jáde jù lọ lágbàáyé, òun sì ni orílẹ̀-èdè tó ń mú kọfí jáde jù lọ títí dòní. Àkókò tó bẹ̀rẹ̀ látọdún 1950 rí ìmúgbòòrò nínú òpópónà eré ìdárayá náà nítorí wíwá tí àwọn olùtúnyẹ̀wò ńlá mìíràn, ní pàtàkì Colombia, Ivory Coast, Ethiopia, àti Vietnam; èyí tí ó kẹ́yìn gba ipò Kolómbíà, ó sì di olùtúnyẹ̀wò kejì tó tóbi jùlọ ní 1999. Àwọn ọ̀nà ìgbàlódé tí wọ́n ń gbà ṣe kọfí àti bí wọ́n ṣe ń ṣe é lọ́pọ̀ yanturu ti sọ ọ́ di ohun tí wọ́n ń lò nínú ilé lójoojúmọ́.