Kí ni ìwádìí àpapọ̀ àpapọ̀ àbùdá (GWAS)?
Nínú ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀-ẹ̀ka-ẹ̀ka-ẹ̀-ẹ̀ka-ẹ̀-ẹ̀ka-ẹ̀-ẹ̀ Àwọn ìwádìí nípa GWA sábà máa ń dá lórí àwọn àjọṣepọ̀ tó wà láàárín àwọn èròjà kan tó ń jẹ́ single-nucleotide polymorphisms (SNPs) àti àwọn ìwà bí àwọn àìsàn ńláńlá tó ń ṣe ènìyàn, àmọ́ wọ́n tún lè lò ó fún àwọn àbùdá mìíràn àti àwọn ohun alààyè mìíràn.  Nígbà tí wọ́n bá lò ó sí àwọn ìwádìí ènìyàn, àwọn ìwádìí GWA máa ń fi DNA àwọn olùkópa tí ó ní oríṣiríṣi èròjà fún ìwà tàbí àìsàn kan pàtó wé ara wọn. Àwọn olùkópa wọ̀nyí lè jẹ́ àwọn ènìyàn tí ó ní àìsàn kan (àwọn ọ̀ràn) àti àwọn ènìyàn tí ó jọra tí kò ní àìsàn náà (àwọn àbójútó), tàbí kí wọ́n jẹ́ àwọn ènìyàn tí ó ní oríṣi phenotypes tó yàtọ̀ fún ìwà kan pàtó, fún àpẹẹrẹ ìfúnpá. Ọ̀nà yìí ni a mọ̀ sí phenotype-first, nínú èyí tí àwọn olùkópa ni a máa ń pín ní àkọ́kọ́ nípasẹ̀ àwọn ìfihàn àìsàn wọn (((s), tí ó lòdì sí genotype-first. Ẹnì kọ̀ọ̀kan wọn máa ń fúnni ní àwòkẹ́kọ̀ọ́ DNA rẹ̀, wọ́n á sì fi àwọn àwòkẹ́kọ̀ọ́ SNP ṣàyẹ̀wò àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àbùdá tó wà nínú àwòkẹ́kọ̀ọ́ náà. Bí ẹ̀rí tó ṣe pàtàkì bá wà pé oríṣi àdàkọ kan (alélè kan) ló wọ́pọ̀ jù lọ lára àwọn tó ní àrùn náà, a sọ pé àdàkọ náà ní í ṣe pẹ̀lú àrùn náà. A wá gbà pé àwọn SNPs tó so pọ̀ mọ́ ọn ló ń fi àgbègbè kan nínú àbùdá èèyàn hàn tó lè nípa lórí ewu àìsàn.  Àwọn ìwádìí GWA máa ń ṣe ìwádìí nípa gbogbo àbùdá, ní ìyàtọ̀ sí àwọn ọ̀nà tí wọ́n máa ń ṣe àyẹ̀wò àwọn àgbègbè àbùdá díẹ̀ tí wọ́n ti sọ tẹ́lẹ̀. Nítorí náà, GWAS jẹ́ ọ̀nà tí kì í ṣe èyí tí àwọn olùdíje ń darí, ní ìyàtọ̀ sí àwọn ìwádìí tí àwọn olùdíje ń darí tí wọ́n sì jẹ́ ti àbùdá pàtó. Àwọn ìwádìí GWA máa ń dá àwọn SNPs àti àwọn àyípadà mìíràn nínú DNA tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àìsàn kan mọ̀, ṣùgbọ́n wọn kò lè dá sọ àwọn àbùdá tó ń fa àìsàn náà.  GWAS àkọ́kọ́ tó kẹ́sẹ járí tí wọ́n tẹ̀ jáde lọ́dún 2002 dá lórí ìṣẹ̀lẹ̀ ọkàn. A wá ṣe àgbéyẹ̀wò ìwádìí yìí nínú ìwádìí GWA 2005 tí ó ṣe pàtàkì tí ó ṣe ìwádìí àwọn aláìsàn tí ó ní àrùn macular degeneration tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ọjọ́ orí, a sì rí SNPs méjì tí ó ní ìyípadà tí ó ṣe pàtàkì nínú iye allele tí wọ́n ní ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn aláìsàn tí kò ní àrùn. Lati ọdun 2017, diẹ sii ju awọn iwadii GWA ti eniyan 3,000 ti ṣe ayẹwo lori awọn arun ati awọn ẹya 1,800 ati ẹgbẹẹgbẹrun awọn ajọṣepọ SNP ti wa. Àyàfi nínú ọ̀ràn àwọn àrùn àjogúnbá tí kò wọ́pọ̀, àwọn àjọṣepọ̀ wọ̀nyí kò lágbára, ṣùgbọ́n bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò lè ṣàlàyé ọ̀pọ̀ lára ewu náà, wọ́n ń fúnni ní òye nípa àwọn èròjà àbùdá àti àwọn ọ̀nà tí ó lè ṣe pàtàkì.