Láti inú àyọkà yìí, sọ ìdí tí wọ́n fi ń pe ọ̀nà ojú omi Panama ní ọ̀kan lára àwọn ohun ìyanu méje tó wà láyé òde òní
Context:Ikun Panama jẹ ọna omi ti o ni 82 km (51 mi) ni Panama ti o so Okun Atlantic pẹlu Okun Pacific ati pin Ariwa ati South America. Ọ̀nà yìí ló gba àárín agbami òkun Panama kọjá, ó sì jẹ́ ọ̀nà tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ èèyàn ń gbà ṣòwò lórí òkun. Ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ ẹ̀rọ tó tóbi jù lọ tó sì tún ṣòro jù lọ tí wọ́n tíì ṣe rí ni ọ̀nà tó ṣe kọ́kọ́ máa ń gba àwọn ọkọ̀ òkun kọjá láàárín Òkun Àtìláńtíìkì àti Òkun Pàsífíìkì, ó sì máa ń jẹ́ kí wọ́n lè yàgò fún ọ̀nà tó gùn tó sì léwu tí wọ́n máa ń gbà láti Cape Horn, tó jẹ́ apá gúúsù jù lọ ní Gúúsù Amẹ́ríkà.  Orílẹ̀-èdè Kòlóńbíà, ilẹ̀ Faransé àti lẹ́yìn náà, orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ló ń ṣàkóso àgbègbè tó yí ọ̀nà odò náà ká nígbà tí wọ́n ń kọ́ ọ. Ilẹ̀ Faransé bẹ̀rẹ̀ sí ṣiṣẹ́ lórí ọ̀nà ojú omi náà ní ọdún 1881, ṣùgbọ́n wọ́n dá a dúró nítorí pé àwọn olùdókòwò kò fọkàn tán an nítorí àwọn ìṣòro tó jẹ mọ́ ọnà ẹ̀rọ àti iye àwọn òṣìṣẹ́ tó ń kú. Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ló gba iṣẹ́ náà ní May 4, 1904, wọ́n sì ṣí ọ̀nà ojú omi náà ní August 15, 1914. Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà tẹ̀síwájú láti máa ṣàkóso òpópónà náà àti àyíká Panama Canal Zone títí di ìgbà tí àwọn Àdéhùn Torrijos-Carter ti ọdún 1977 ṣètò fún fífún Panama lóyè. Lẹ́yìn àkókò kan tí àwọn ará Amẹ́ríkà àti Panama jọ ń ṣàkóso ojú ọ̀nà náà, ìjọba Panama ló gba ọ̀nà náà ní ọdún 1999. Àjọ Tó Ń Bójú Tó Ọ̀nà Abẹ́lẹ̀ Panama tó jẹ́ ti ìjọba ló ń bójú tó ọ̀nà náà báyìí.  Àwọn ọ̀nà àbáwọlé tó wà ní ìparí ọ̀kan máa ń gbé àwọn ọkọ̀ òkun lọ síbi Adágún Gatun, tó jẹ́ adágún tí wọ́n fi ẹ̀rọ ṣe, tó ga tó mítà mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n [26], èyí tí wọ́n ṣe láti dín iye iṣẹ́ ìwalẹ̀ tó yẹ kí wọ́n ṣe fún odò náà kù, kí wọ́n sì wá gbé àwọn ọkọ̀ òkun náà sọ̀ kalẹ̀ ní ìparí ọ̀kan. Ìbú àlàfo náà jẹ́ 33.5 metres (110 ft). A ṣe ipa ọna kẹta, ti o gbooro ju ti awọn ideri laarin Oṣu Kẹsan ọdun 2007 ati May 2016. Ọ̀nà omi tí wọ́n mú gbòòrò náà bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹfà ọdún 2016. Àwọn ọ̀nà àbáwọlé tuntun yìí máa ń jẹ́ kí àwọn ọkọ̀ òkun tí wọ́n tóbi ju ti tẹ́lẹ̀ lọ, ìyẹn àwọn ọkọ̀ òkun tí wọ́n ń pè ní Panamax, lè kọjá.  Iye àwọn ọkọ̀ òkun tó ń kọjá nínú ọ̀nà yìí lọ́dọọdún ti lọ sókè láti nǹkan bí ẹgbẹ̀rún kan ọkọ̀ òkun lọ́dún 1914, nígbà tí wọ́n ṣí ọ̀nà náà, sí ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlá ó lé méjìdínláàádọ́rin [14,702] ọkọ̀ òkun lọ́dún 2008, èyí tó jẹ́ iye tó lé ní mílíọ̀nù mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ó lé méje [3337,000,000] tọ́ọ̀nù. Nígbà tó fi máa di ọdún 2012, ó lé ní ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́jọ ó lé ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀jọ [815,000] ọkọ̀ òkun tó ti gba inú ọ̀nà yìí kọjá. Ní ọdún 2017, ó gba ọkọ̀ òkun ní ìpíndọ́gba wákàtí mọ́kànlá àti wákàtí méjìdínlọ́gbọ̀n láti kọjá láàárín àwọn ẹnubodè méjì tó wà ní ojú ọ̀nà náà. Ẹgbẹ́ Àwọn Onímọ̀ Ẹ̀rọ Ilẹ̀ Amẹ́ríkà sọ pé ọ̀kan lára ohun méje tó jẹ́ àgbàyanu láyé òde òní ni Ọ̀nà Abẹ́lẹ̀ Panama jẹ́.
Ẹgbẹ́ Àwọn Onímọ̀ Ẹ̀rọ Ilẹ̀ Amẹ́ríkà sọ Ọ̀nà Abẹ́lẹ̀ Panama di ọ̀kan lára àwọn ohun àgbàyanu méje tó wà láyé òde òní, kì í ṣe nítorí pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ ẹ̀rọ tó tóbi jù lọ tó sì ṣòro jù lọ tí wọ́n tíì ṣe rí, àmọ́ nítorí ipa tó ní lórí òwò òkun ní òkun Àtìláńtíìkì àti Òkun Pàsífíìkì nítòsí Amẹ́ríkà. Ó jẹ́ ọ̀nà kúkúrú tó ń dín àkókò tí àwọn ọkọ̀ òkun fi ń rìnrìn àjò láàárín Òkun Àtìláńtíìkì àti Òkun Pàsífíìkì kù gan-an, tó ń jẹ́ kí wọ́n lè yẹra fún ọ̀nà gígùn tó léwu tí wọ́n máa ń gbà láti Cape Horn, tó gba apá gúúsù jù lọ ní Gúúsù Amẹ́ríkà kọjá ní ọ̀nà Drake Passage tàbí Strait of Magellan.