mọ̀ nípa àdéhùn UP<unk>DND ti ọdún 1989
Context:Àdéhùn Yunifásítì ilẹ̀ Philippines ní ọdún 1989 (UP<unk>DND accord) jẹ́ àdéhùn tí ó wà láàrin Ẹ̀ka Ààbò Orílẹ̀-èdè (DND) àti Yunifásítì ilẹ̀ Philippines (UP) tí ó fi ààlà sí àwọn ológun àti àwọn ọlọ́pàá láti wọlé àti láti ṣiṣẹ́ nínú Yunifásítì náà.  Ohun tó ṣẹlẹ̀ Ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 28, Ọdun 1981, adehun kan wa laarin oludari ọmọ ile-iwe UP Sonia Soto ati minisita idaabobo Juan Ponce Enrile, ti a mọ bi adehun Soto <unk> Enrile, ti fowo si lati daabobo awọn ọmọ ile-iwe lati wiwa ologun ati ọlọpa ni eyikeyi awọn ile-iwe UP.  Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹfà ọdún 1989, wọ́n mú Donato Continente, òṣìṣẹ́ ilé ìwé The Philippine Collegian tí wọ́n sì sọ pé ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ kọ́múníìsì, nínú ilé-ìwé yunifásítì náà fún ipa tó kó nínú ìpànìyàn tí wọ́n pa Ọ̀gágun James Nicholas Rowe ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹrin ọdún 1989. Lẹ́yìn náà, Ilé Ẹjọ́ Gíga Jù Lọ ti orílẹ̀-èdè Philippines dín ẹjọ́ tí wọ́n dá fún Continente kù, wọ́n sì dá a sílẹ̀ lẹ́wọ̀n ní June 28, ọdún 2005, lẹ́yìn tó ti lo ohun tó lé ní ọdún mẹ́rìnlá lẹ́wọ̀n. Continente sọ pé òun kò jẹ̀bi ẹ̀sùn náà, ó sì sọ pé àwọn aláṣẹ tí kò wọṣọ ti dá òun lóró tí wọ́n sì jí òun gbé kí ó lè jẹ́wọ́ pé òun kópa nínú ẹ̀sùn náà.  Ìfọ̀rọ̀wérọ̀ Ọjọ mẹrinla lẹyin ti wọn mu Continente, ni ọjọ kẹtalelọgbọn, oṣu kẹfa, ọdun 1989, Aarẹ UP Jose V. Abueva ati akọwe fun eto aabo, Fidel V. Ramos buwọlu adehun naa, eyi ti o rọpo adehun Soto<unk>Enrile ti ọdun 1981. A ṣe àdéhùn náà láti rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ UP ní òmìnira nínú ẹ̀kọ́ kí wọ́n sì dènà àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba láti dá sí àtakò àwọn akẹ́kọ̀ọ́.  Àwọn ìpèsè Àwọn ohun tó wà nínú àdéhùn náà rèé:  Àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba tí ó bá fẹ́ ṣe iṣẹ́ kan ní ààfin UP yóò fún ìjọba UP ní ìsọfúnni ṣáájú àyàfi tí wọ́n bá ń lé wọn lọ tàbí tí wọ́n bá wà ní ipò pàjáwìrì. Àwọn òṣìṣẹ́ UP yóò pèsè ìrànlọ́wọ́ fún àwọn agbófinró tó wà lábẹ́ ààfin UP, wọ́n á sì gbìyànjú láti mú kí ààbò, àwọn ọlọ́pàá, àti agbára tí wọ́n fi ń paná iná rẹ̀ lágbára kí wọ́n má baà di ẹni tí wọ́n ń lò lọ́nà tí kò bófin mu. Àwọn aláṣẹ tó bá wọṣọ nìkan ló lè wọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà tí ìjọba ìpínlẹ̀ náà bá fún wọn ní ìrànlọ́wọ́. Àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba kò gbọdọ̀ dí àtakò àlàáfíà tí àwọn olùdìbò ìpínlẹ̀ U.P. ń ṣe nínú ilé-ìwé yunifásítì náà lọ́wọ́. A ó ka àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ sí ẹni tí ó ṣe ojúṣe fún ìgbésẹ̀ àti ìhùwàsí àwọn olùdìbò wọn. A ó fún àwọn ọmọ iléèwé, àwọn òṣìṣẹ́, àti àwọn òṣìṣẹ́ ní ìwé àṣẹ ìwádìí àti àtìmọ́lé lẹ́yìn tí a bá ti fi ìsọfúnni ránṣẹ́ sí ìjọba ìpínlẹ̀ U.P. Kò sí ìwé àṣẹ kankan tí a ó fi ránṣẹ́ lẹ́yìn wákàtí mẹ́rìnlélógún tí wọ́n ti fi ránṣẹ́ àti láìsí àwọn òṣìṣẹ́ UP méjì ó kéré tán. Awon alase ti o wa ni idaduro yoo royin lẹsẹkẹsẹ si ijoba ipinle Oyo nipa idaduro ati idaduro ti eyikeyi ọmọ ile-iwe UP, olukọ, ati oṣiṣẹ ni Philippines. Ìparí Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kíní, ọdún 2021, Olùdarí Ààbò Delfin Lorenzana àti ọ́fíìsì rẹ̀ kéde fún gbogbo ènìyàn pé wọ́n ti dá àdéhùn náà dúró ní ọ̀kan-ò-kọ̀ọ̀kan, wọ́n sọ pé Ẹgbẹ́ Kómúníìsì ti Philippines (CPP) àti ẹ̀ka ológun rẹ̀, New People's Army (NPA), tí àjọ tó ń gbógun ti ìpániláyà pè ní ẹgbẹ́ apániláyà, ti ń kó àwọn ọmọ ẹgbẹ́ wọlé sí yunifásítì náà, wọ́n sì pè é ní "ìdènà fún pípèsè ààbò, ààbò, àti ire àwọn akẹ́kọ̀ọ́, àwọn olùkọ́, àti àwọn òṣìṣẹ́ ti UP". DND sọ fún UP nípa ìparí àdéhùn náà ní ọjọ́ mẹ́ta sẹ́yìn. Oludari awọn ologun ti Philippines ti awọn olori apapọ apapọ Gilbert Gapay sọ pe o kere ju awọn ọmọ ile-iwe 18 ti ile-ẹkọ giga ti a gba nipasẹ NPA ti pa titi di isisiyi ni awọn ija pẹlu awọn ologun ni ibamu si awọn igbasilẹ wọn.  Àdéhùn kan tó jọ èyí tí wọ́n fọwọ́ sí ní ọdún 1990 láàrin Yunifásítì Polytechnic ti Philippines (PUP) àti DND náà ni aṣojú àwọn ọ̀dọ́ Duterte Ducielle Cardema ń jà fún kí wọ́n fagi lé.  Àwọn Ìdáhùn àti Ìdáhùn Ààrẹ Rodrigo Duterte ṣètìlẹyìn fún ìpinnu DND láti fagi lé àdéhùn náà gẹ́gẹ́ bí àtẹ̀jáde tí agbẹnusọ fún Ààrẹ Harry Roque ṣe. Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan pẹ̀lú CNN Philippines, Roque, tí ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n òfin àti agbẹjọ́rò fún ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ní UP, fèsì sí àtẹ̀jíṣẹ́ kan látọ̀dọ̀ ọ̀jọ̀gbọ́n UP Danilo Arao tí ó fi iyèméjì sọ̀rọ̀ nípa ọlá àti ìwà rere rẹ̀, nípa sísọ pé òun ti sọ fún akọ̀wé ààbò àti ààrẹ UP pé kí wọ́n dẹ́kun. Nígbà tí wọ́n béèrè èrò tirẹ̀ nípa ìpinnu náà, ó sọ pé, "kò sí irú nǹkan bẹ́ẹ̀ nígbà tí o bá jẹ́ agbẹnusọ fún ààrẹ".  Igbakeji Aare Leni Robredo, ni apa keji, tako ipinnu naa o si sọ pe ipinnu naa ni lati pa awọn alariwisi ti iṣakoso naa. Ní ọjọ́ 20 Oṣù Kínní, àwọn Sẹ́nétọ̀ Joel Villanueva, Sonny Angara, Nancy Binay, àti Grace Poe gbé ìwé òfin kan lọ sí Sẹ́nétọ̀ láti sọ àdéhùn náà di òfin Orílẹ̀-èdè Nọ́mbọ̀ 9005, tàbí ìwé òfin Yunifásítì Philippines ti ọdún 2008. Ọ̀pọ̀ àwọn aṣòfin láti ẹ̀ka méjèèjì nínú ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin náà ti fi ìdààmú àti àìfọwọ́sowọ́pọ̀ wọn hàn pẹ̀lú ìpinnu DND.  Ààrẹ UP Danilo Concepcion sọ wípé píparí àdéhùn náà "kò pọn dandan rárá, kò sì tọ̀nà rárá" àti wípé a ṣe é láìbá ìjọba UP sọ̀rọ̀. Renee Co, Olùdarí Akẹ́kọ̀ọ́ UP, ní àfikún, pe ìpinnu náà "òkan lára àwọn ìsapá [ìjọba] tó burú jùlọ láti pa àwọn ààbò tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ UP ti jà fún nínú ìjà wọn fún ẹ̀tọ́ ìjọba tiwa-n-tiwa wọn run".  Ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kíní, ẹgbẹ́ UP ṣe àpérò láti fi kéde ìdásílẹ̀ àdéhùn náà. Àkọlé náà #DefendUP jẹ́ àdàkọ lórí Twitter pẹ̀lú àwọn ìjíròrò kan tí ó tọ́ka sí ìjọba Duterte, tí ó sọ pé "èyí jẹ́ ọ̀nà mìíràn tí ìjọba fi ń halẹ̀ mọ́ àti fífi ẹnu pa àwọn alátìlẹyìn tí ó tako ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlànà Ààrẹ Duterte, pàápàá lórí àwọn ìgbòkègbodò tí wọ́n rò pé ó ń fi àmì pupa sàmì sí àti lórí ìdáhùn sí àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19".
Àdéhùn Yunifásítì ilẹ̀ Philippines ní ọdún 1989 (UP<unk>DND accord) jẹ́ àdéhùn tí ó wà láàrin Ẹ̀ka Ààbò Orílẹ̀-èdè (DND) àti Yunifásítì ilẹ̀ Philippines (UP) tí ó fi ààlà sí àwọn ológun àti àwọn ọlọ́pàá láti wọlé àti láti ṣiṣẹ́ nínú Yunifásítì náà. Ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 28, Ọdun 1981, adehun kan wa laarin oludari ọmọ ile-iwe UP Sonia Soto ati minisita idaabobo Juan Ponce Enrile, ti a mọ bi adehun Soto <unk> Enrile, ti fowo si lati daabobo awọn ọmọ ile-iwe lati wiwa ologun ati ọlọpa ni eyikeyi ti awọn ile-iwe UP. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹfà ọdún 1989, wọ́n mú Donato Continente, òṣìṣẹ́ ilé ìwé The Philippine Collegian tí wọ́n sì sọ pé ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ kọ́múníìsì, nínú ilé-ìwé yunifásítì náà fún ipa tó kó nínú ìpànìyàn tí wọ́n pa Ọ̀gágun James Nicholas Rowe ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹrin ọdún 1989. Ramos fọwọ si adehun naa, ti o ni ipa ti o tẹle adehun Soto-Enrile ti ọdun 1981. A ṣe àdéhùn náà láti rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ UP ní òmìnira nínú ẹ̀kọ́ kí wọ́n sì dènà àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba láti dá sí àtakò àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba tó bá fẹ́ lọ ṣe iṣẹ́ kan ní ààfin ìpínlẹ̀ Uttar Pradesh ní láti sọ fún àwọn aláṣẹ ìpínlẹ̀ Uttar Pradesh, àyàfi tí wọ́n bá ń lé wọn lọ́wọ́ tàbí tí wọ́n bá ní ìṣòro pàjáwìrì. Àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ yóò máa ran àwọn aláṣẹ tó ń mú kí òfin ṣẹ nínú ilé ìjọba ìbílẹ̀ lọ́wọ́, wọn yóò sì máa sapá láti mú kí ààbò, àwọn ọlọ́pàá, àti agbára tí wọ́n fi ń pa iná pọ̀ sí i láìsí pé wọ́n ń lo àwọn èèyàn náà lọ́nà tí kò bá òfin mu. Àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba kò gbọdọ̀ da àtakò èyíkéyìí tó bá jẹ́ ti àlàáfíà tí àwọn ọmọ ìbílẹ̀ UP bá ṣe nínú ilé ẹ̀kọ́ yunifásítì. A o fun awọn iwe aṣẹ wiwa ati idaduro fun awọn ọmọ ile-iwe, awọn ọmọ ile-iwe, ati awọn oṣiṣẹ lẹhin ifitonileti iṣaaju ti a firanṣẹ si iṣakoso UP. Ifọwọsi ati idaduro ti eyikeyi ọmọ ile-iwe UP, olukọ, tabi oṣiṣẹ ni Philippines ni yoo jabọ lẹsẹkẹsẹ nipasẹ awọn alaṣẹ ti o ni iduro si iṣakoso UP. Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kíní, ọdún 2021, Olùdarí Ààbò Delfin Lorenzana àti ọ́fíìsì rẹ̀ kéde fún gbogbo ènìyàn pé wọ́n ti dá àdéhùn náà dúró ní ọ̀kan-ò-kọ̀ọ̀kan, wọ́n sọ pé Ẹgbẹ́ Kómúníìsì ti Philippines (CPP) àti ẹ̀ka ológun rẹ̀, New People's Army (NPA), tí àjọ tó ń gbógun ti ìpániláyà pè ní ẹgbẹ́ apániláyà, ti ń gba àwọn ọmọ ẹgbẹ́ wọlé sí yunifásítì náà, wọ́n sì pè é ní "ìdènà fún pípèsè ààbò, ààbò, àti ire àwọn akẹ́kọ̀ọ́, àwọn olùkọ́, àti àwọn òṣìṣẹ́ ti UP". DND sọ fún UP nípa ìparí àdéhùn náà ní ọjọ́ mẹ́ta sẹ́yìn. Oludari awọn ologun ti Philippines ti awọn olori apapọ apapọ Gilbert Gapay sọ pe o kere ju awọn ọmọ ile-iwe 18 ti ile-ẹkọ giga ti a gba nipasẹ NPA ti pa titi di isisiyi ni awọn ija pẹlu awọn ologun, ni ibamu si awọn igbasilẹ wọn. Àdéhùn kan tí ó jọ èyí tí wọ́n fọwọ́ sí ní ọdún 1990 láàrin Yunifásítì Polytechnic ti Philippines (PUP) àti DND náà ni aṣojú àwọn ọ̀dọ́ Duterte Ducielle Cardema ń jà fún kí wọ́n fagi lé. Ààrẹ Rodrigo Duterte ṣètìlẹyìn fún ìpinnu DND láti fagi lé àdéhùn náà, gẹ́gẹ́ bí àtẹ̀jáde tí agbẹnusọ fún Ààrẹ Harry Roque ṣe. Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan pẹ̀lú CNN Philippines, Roque, tí ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ẹ̀kọ́ òfin àti agbẹjọ́rò fún ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ní UP, fèsì sí àtẹ̀jíṣẹ́ tí ọ̀jọ̀gbọ́n kan ní UP, Danilo Arao, kọ lórí Twitter, èyí tí ó fi ọ̀ràn iyì àti ìwà rere rẹ̀ sí ìhámọ́ra, ó ní òun ti sọ fún akọ̀wé ààbò àti ààrẹ UP pé kí wọ́n dẹ́kun. Igbakeji Aare Leni Robredo, ni apa keji, tako ipinnu naa o si sọ pe ipinnu naa ni lati pa awọn alariwisi ti iṣakoso naa. Ní ọjọ́ 20 Oṣù Kínní, àwọn Sẹ́nétọ̀ Joel Villanueva, Sonny Angara, Nancy Binay, àti Grace Poe gbé ìwé òfin kan lọ sí Sẹ́nétọ̀ láti sọ àdéhùn náà di òfin Orílẹ̀-èdè Nọ́mbọ̀ 9005, tàbí ìwé òfin Yunifásítì Philippines ti ọdún 2008. Ọ̀pọ̀ àwọn aṣòfin láti ẹ̀ka méjèèjì nínú ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin náà ti fi ìdààmú àti àìfọwọ́sowọ́pọ̀ wọn hàn pẹ̀lú ìpinnu DND. Ààrẹ UP Danilo Concepcion sọ wípé píparí àdéhùn náà "kò pọn dandan, kò sì tọ̀nà" àti pé wọ́n ṣe é láìsí ìjíròrò pẹ̀lú ìjọba UP. Ní àfikún sí èyí, Renee Co, Olùdarí Ẹ̀kọ́ ní UP pe ìpinnu náà ní "ọ̀kan lára àwọn ìsapá tí ó burú jùlọ [ti ìjọba] láti pa àwọn ètò ààbò tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní UP ti jà fún láti gbé kalẹ̀ nínú ìjà wọn fún àwọn ẹ̀tọ́ ìjọba tiwa-n-tiwa wọn".