Waa maxay cudurka Asperger?
Asperger syndrome (AS), ama Asperger's, waa xaalad neurodevelopmental ah oo lagu garto dhibaatooyin muhiim ah oo ku saabsan isdhexgalka bulshada iyo isgaarsiinta aan afka ahayn, oo ay weheliso qaabab xaddidan oo soo noqnoqda oo dabeecad iyo danaha ah. Cudurka hadda looma aqoonsan yahay inuu yahay cudur, oo lagu daray xaalado kale oo ku jira cudurka autism spectrum disorder (ASD). Waxaa loo arkaa inay ka duwan tahay cudurrada kale ee lagu garto ASD iyadoo la adeegsanayo luuqad la hadlayo oo aan wax dhibaato ah qabin iyo sirdoonka.  Cudurka waxaa loogu magac daray dhakhtarka caruurta ee reer Austria Hans Asperger, kaasoo 1944-kii ku tilmaamay caruurta uu xanaaneynayay inay ku adkaato sameynta saaxiibo, ayna fahmi karin dadka kale dhaqdhaqaaqyadooda ama dareenkooda, ku mashquulsan yihiin wada sheekaysiga hal dhinac ah ee ku saabsan waxyaabaha ay xiiseeyaan, isla markaana ay yihiin kuwo ku foogan. Sanadkii 1994, cudurka Asperger waxaa lagu daray daabacaaddii afaraad (DSM-IV) ee Buugga Cudurrada Maskaxda ee Mareykanka; si kastaba ha noqotee, markii la daabacay DSM-5 sanadkii 2013, cudurka ayaa laga saaray, calaamadaha hadda waxaa lagu daray cudurka 'autism spectrum disorder' oo ay weheliso cudurka 'classic autism' iyo 'pervasive developmental disorder not otherwise specified' (PDD-NOS). Waxaa si la mid ah loogu daray xanuunka autism spectrum ee kala soocida caalamiga ah ee cudurada (ICD-11) laga bilaabo 2021.  Cudurka Asperger sababta rasmiga ah lama oga. Inkastoo ay leedahay dhaxalsiinta sare, hiddo-wadaha salka ku haya si dhammaystiran looma go'aamin. Waxaa sidoo kale la aaminsan yahay in deegaanku uu qeyb ka ciyaaro. Sawirka maskaxdu ma muujin wax xaalad ah oo caadi ah. Ma jiro daaweyn keliya, waxaana tilmaamaha Adeegga Caafimaadka Qaranka ee UK (NHS) ay soo jeedinayaan in "daweynta" nooc kasta oo cudurka autism-ka aysan noqon hadaf maadaama autism-ku uusan ahayn "cudur la saari karo ama la daaweyn karo". Sida laga soo xigtay Royal College of Psychiatrists, in kasta oo xaalado la mid ah ay u baahan karaan daaweyn, "maareynta cudurka autism-ka laftiisu waxay ugu horrayn ku saabsan tahay bixinta waxbarashada, tababarka iyo taageerada/daryeelka bulshada ee loo baahan yahay si loo hagaajiyo awoodda qofka ee ku shaqeynta nolol maalmeedka". Macluumaad kooban oo kaliya ayaa taageeraya waxtarka waxqabadka gaarka ah ee cudurka autismka. Waxqabadyada waxaa ka mid noqon kara tababarka xirfadaha bulshada, daaweynta garashada dhaqanka, daaweynta jirka, daaweynta hadalka, tababarka waalidka, iyo daawooyinka dhibaatooyinka la xiriira, sida niyadda ama walwalka. Astaamaha cudurka Autism-ka waxay u muuqdaan inay noqdaan kuwo ka yara muuqda da'da qaangaarka, laakiin dhibaatooyinka bulsho iyo kuwa isgaarsiinta ayaa sida caadiga ah sii jira.