Ke libaka life tse hlahisang lifeiga ka ho fetisisa lefatšeng kajeno?
Context:Litholoana tse omisitsoeng tsa setso tse kang morara o omisitsoeng, lifeiga, lifate tsa palema, liapolekose le liapole e bile lijo tsa mantlha tsa lijo tsa Mediterranean ka lilemo tse likete. Lebaka le leng la sena ke hore li ile tsa qala ho lengoa sebakeng sa Bochabela bo Hare se tsejoang e le Fertile Crescent, e leng libaka tseo kajeno e leng Iran, Iraq, ka boroa-bophirimela ho Turkey, Syria, Lebanone, Palestina, Iseraele le leboea ho Egepeta. Ho omisa kapa ho omisa lijo e ne e boetse e le mokhoa oa pele oa ho boloka lijo: morara, lifate tsa palema le lifeiga tse oang sefateng kapa sefate sa morara li ne li omisoa ke letsatsi le chesang. Bahlaseli ba pele ba ile ba hlokomela hore litholoana tsena tse oeleng li ne li fetoha lijo,'me ba ne ba li ananela ka lebaka la botsitso ba tsona hammoho le monate oa tsona. Litlaleho tsa pele-pele tse ngotsoeng ka litholoana tse omisitsoeng li ka fumanoa matlapeng a Mesopotamia a tsoang hoo e ka bang ka 1500 BC, a nang le lipepe tse ngotsoeng tseo mohlomong e leng tsa khale ka ho fetisisa. Matlapa ana a letsopa a neng a ngotsoe ka Seakkadia, e leng puo e neng e buuoa Babylona letsatsi le letsatsi, a ne a ngotsoe ka mongolo oa cuneiform' me a bua ka lijo tse entsoeng ka lijo-thollo (barley, millet, koro), meroho le litholoana tse kang lifate tsa palema, lifeiga, liapole, likharenate le morara. Mekhoa ena ea pele ea tsoelo-pele e ne e sebelisa litamati, lero la litamati le neng le fetoha sirapo le morara o omisitsoeng e le lintho tse natefisang. Ba ne ba kenyelletsa litholoana tse omisitsoeng bohobe ba bona boo ba neng ba e - na le mekhoa ea ho bo pheha e fetang 300, ho tloha bohobe ba harese bo bonolo bakeng sa basebetsi ho ea ho mahobe a rarahaneng a linoko le mahe a linotši bakeng sa matlo a borena le litempele. Sefate sa palema ke se seng sa lifate tsa pele tse ileng tsa lengoa. E ne e ruisoa Mesopotamia lilemong tse fetang 5 000 tse fetileng. E ne e hōla ka bongata sebakeng sa Fertile Crescent' me e ne e beha haholo (ka karolelano palema ea lifate tsa palema e hlahisa litholoana tse 50 kg (100 lbs) ka selemo ka lilemo tse 60 kapa ho feta moo) hoo lifate tsa palema e neng e le lijo tse theko e tlaase ka ho fetisisa. Kaha li ne li le bohlokoa hakaalo, li ne li tlalehiloe hantle liemahale le litempeleng tsa Baassyria le Bababilona. Baahi ba metse ea Mesopotamia ba ne ba li omisa' me ba li ja e le lipompong. Ho sa tsotellehe hore na li ne li le ncha, li omisitsoe kapa li omisitsoe ka thata, li ne li thusa ho etsa hore lijo tse entsoeng ka nama le tse entsoeng ka lijo-thollo li be le tšobotsi e ikhethang. Baeti ba ne ba li rata ka lebaka la matla a tsona' me ba ne ba li khothalletsa e le tse hlasimollang mokhathala. Lifate tsa feiga li ne li nkoa e le tsa bohlokoa le Mesopotamia ea boholo-holo, Palestina, Iseraele le Egepeta, moo mohlomong li neng li sebelisoa letsatsi le letsatsi ho feta litamati kapa li lekana le tsona. Ntle le ho hlaha litšoantšong tse takiloeng maboteng, ho fumanoe li - arane tse ngata mabitleng a Baegepeta e le linyehelo tsa lepato. Greece le Kreta, lifeiga li ne li hōla habonolo' me e ne e le lijo tsa motheo tsa mafutsana le barui ka ho tšoanang, haholo - holo ha li omisitsoe. Temo ea morara e qalile Armenia le libakeng tse ka bochabela tsa Mediterranean lekholong la bone la lilemo BC. Morara o ne o hlahisoa ka hore morara o omisoe letsatsing le chesang la lehoatata. Ka potlako, ho lema morara le ho hlahisa morara o omisitsoeng ho ile ha namela Afrika Leboea ho akarelletsa Morocco le Tunisia. Bafoenisia le Baegepeta ke bona ba ileng ba etsa hore ho lengoe morara o omisitsoeng haholo, mohlomong ka lebaka la tikoloho e ommeng e loketseng ho omisoa letsatsing. Ba ne ba li kenya ka har'a linkho bakeng sa polokelo' me ba li abela litempele tse fapaneng ka likete. Ba ne ba boetse ba li eketsa mahobe le lipompong tse fapa-fapaneng, tse ling li entsoe ka mahe a linotši, tse ling ka lebese le mahe. Ho tloha Bochabela bo Hare, litholoana tsena li ile tsa hasana ho pholletsa le Greece ho ea Italy moo li ileng tsa fetoha karolo e khōlō ea lijo. Baroma ba boholo-holo ba ne ba ja morara o omisitsoeng ka bongata bo hlollang le maemong 'ohle a bophelo, ba o kenyelletsa e le karolo ea bohlokoa ea lijo tsa bona tse tloaelehileng, hammoho le mehloaare le litholoana tse ncha. Lijo tsa hoseng li ne li jeoa ka bohobe bo nang le tomoso le lijo-thollo tsa bona, linaoa le lebese le tsoakiloeng. Morara o omisitsoeng o ne o nkoa e le oa bohlokoa hoo o neng o sa sebelisoe feela e le lijo, empa e ne e le moputso bakeng sa baatlelete ba atlehileng, hammoho le chelete ea bohlokoa ea ho reka le ho rekisa. Ho ba le litholoana tse omisitsoeng e ne e le ntho ea bohlokoa Roma ea boholo-holo joalokaha litaelo tsena tse eang ho basali ba sebetsang malapeng hoo e ka bang ka 100 BC li bolela: "O tlameha ho boloka phepelo ea lijo tse phehiloeng e le teng bakeng sa hao le bahlanka. E tlameha ebe o na le likhoho tse ngata le mahe a mangata. E tlameha ebe o ne a e-na le lipere tse ngata tse omisitsoeng, li-sorb, lifeiga, morara o omisitsoeng, li-sorb tse entsoeng ka must, lipere tse bolokiloeng le morara le li-quinces. O boetse o lokela ho boloka morara o bolokiloeng ka har'a morara le ka lipitsa tse patiloeng fatše, hammoho le linate tse ncha tsa Praenestine tse bolokiloeng ka tsela e tšoanang, le li-quinces tsa Scantian ka linkho, le litholoana tse ling tseo ka tloaelo li bolokiloeng, hammoho le litholoana tsa naha. O lokela ho li boloka ka hloko selemo le selemo". Le Roma, batho ba ne ba rata lifeiga haholo. Lifeiga tse omisitsoeng li ne li kenngoa bohobe' me e ne e le karolo e khōlō ea lijo tsa mariha tsa batho ba mahaeng. Li ne li tšeloa ka linoko tse kang komine, anise le peo ea fennel, kapa sesame e besitsoeng, e phuthetsoe ka makhasi a feiga ebe e bolokoa ka har'a linkho. Kajeno, libaka tse khōlō tse hlahisang limela tsena li akarelletsa Iseraele, Jerusalema, Gaza le linaha tse ling tse ngata tsa Maarabia. Lifeiga tse omisitsoeng li na le livithamine tse ngata, phosphorus le liminerale tse ling tsa bohlokoa. Li - plum, li - apricot le liperekisi li simolohile Asia. Li ile tsa hlahisoa Chaena lilemong tse sekete tsa boraro pele ho mehla ea Kreste'me tsa namela sebakeng sa Fertile Crescent moo li neng li ratoa haholo, li le ncha ebile li omisitsoe. Li ile tsa fihla Greece le Italy ka mor'a nako e telele' me li ne li le theko e boima haholo empa li ne li nkoa e le tsa bohlokoa ha ho phehoa lijana tse monate tse nang le port kapa tse halikiloeng ka mahe a linotši le linoko.
Kajeno, libaka tse hlahisang lifeiga haholo li akarelletsa Iseraele, Jerusalema, Gaza le linaha tse ling tse ngata tsa Maarabia. Lifeiga tse omisitsoeng li na le livithamine tse ngata, phosphorus le liminerale tse ling tsa bohlokoa.