Ka lebaka la serapa sena se buang ka ho ruisoa ha liphoofolo tse anyesang, mpolelle nako ea pele-pele e tsejoang eo ho neng ho etsoa lebese ka eona'me u mphe le sebaka.
Context:Batho ba ile ba qala ho ithuta ho ja lebese la liphoofolo tse ling tse anyesang khafetsa ka mor'a hore liphoofolo li ruuoe nakong ea Phetohelo ea Mehleng ea Lejoe la Neolithic kapa ha ho etsoa temo. Nts'etsopele ena e etsahetse ka boikemelo libakeng tse'maloa tsa lefats'e ho tloha pejana ho 9000<unk>7000 BC ho Mesopotamia ho isa 3500<unk>3000 BC Amerika. Batho ba ile ba qala ho ruisa liphoofolo tsa bohlokoa ka ho fetisisa tsa lebese <unk> likhomo, linku le lipōli <unk> Asia Boroa-bophirimela, le hoja likhomo tse ruuoang li ne li tsoa ho li-aurochs tse hlaha ka makhetlo a' maloa ho tloha ka nako eo. Qalong liphoofolo li ne li bolokoa bakeng sa nama,'me setsebi sa lintho tsa khale Andrew Sherratt o ile a fana ka maikutlo a hore ho etsa lebese, hammoho le ho sebelisoa ha liphoofolo tse ruuoang bakeng sa moriri le mosebetsi, ho qalile hamorao haholo phetohelong e arohaneng ea lihlahisoa tsa bobeli lilemong tse sekete tsa bone tsa lilemo BC. Mohlala oa Sherratt ha o tšehetsoe ke liphuputso tsa morao-rao, tse thehiloeng tlhahlobisong ea masala a lipid ka letsopa la mehleng ea pele ho nalane, e bonts'ang hore ho etsa lebese ho ne ho etsoa mekhahlelong ea pele ea temo Asia Boroa-bophirima, bonyane ke sekete sa bosupa sa lilemo BC. Ho tloha Asia Boroa-bophirima liphoofolo tsa lapeng tsa lebese li ile tsa namela Europe (ho qala ka 7000 BC empa ha lia ka tsa fihla Brithani le Scandinavia ho fihlela ka mor'a 4000 BC), le Asia Boroa (7000<unk>5500 BC). Lihoai tsa pele tsa Europe bohareng le Brithani li ne li hlaba liphoofolo tsa tsona. Moruo oa mehlape ea mehlape le mehlape ea mehlape, e itšetlehileng haholo kapa ka ho khetheha ka liphoofolo tse ruuoang le lihlahisoa tsa tsona ho fapana le temo ea lijalo, e ile ea ntlafatsoa ha lihoai tsa Europe li fallela setaleng sa Pontic<unk>Caspian selemong sa bone sa lilemo tse sekete pele ho mehla ea Kreste,'me hamorao tsa namela setaleng sa Eurasia. Linku le lipōli li ile tsa tlisoa Afrika ho tsoa Asia Boroa-bophirimela, empa likhomo tsa Afrika e ka 'na eaba li ne li ruiloe ka boithaopo hoo e ka bang ka 7000<unk>6000 BC.
Ho etsa lebese ka lekhetlo la pele ho tsejoang ho etsahetse pakeng tsa 9000-7000 BC Mesopotamia.