Kí ni photosynthesis?
Context:Ìmúdàpọ̀ fọ́tòsíntésì jẹ́ ìgbésẹ̀ kan tí àwọn ewéko àtàwọn ohun alààyè mìíràn máa ń lò láti yí agbára ìmọ́lẹ̀ padà sí agbára kẹ́míkà, èyí tí wọ́n lè tú jáde nígbà tó bá yá láti mú kí àwọn ohun alààyè náà máa ṣiṣẹ́. Díẹ̀ lára agbára kẹ́míkà yìí ni wọ́n ń tọ́jú pa mọ́ sínú àwọn èròjà carbohydrate, irú bí ṣúgà àti èròjà amóúnjẹ-ta-sánsán, èyí tí wọ́n máa ń ṣe látinú afẹ́fẹ́ carbon dioxide àti omi. Ìdí nìyẹn tí wọ́n fi ń pè é ní photosynthesis, èyí tó wá látinú ọ̀rọ̀ Gíríìkì náà phōs (φῶς), tó túmọ̀ sí "ìmọ́lẹ̀", àti synthesis (σύνθεσις), tó túmọ̀ sí "fífi pa pọ̀". Èyí tó pọ̀ jù lọ nínú àwọn ewéko, ewéko algae, àti cyanobacteria ló máa ń ṣe fotosintesis; a máa ń pe irú àwọn ohun alààyè bẹ́ẹ̀ ní photoautotrophs. Ìmúdàpọ̀ fọ́tòsíntésì ló wà nídìí ṣíṣe àti pípa èròjà oxygen tó wà nínú afẹ́fẹ́ ayé mọ́, òun ló sì ń pèsè èyí tó pọ̀ jù lọ nínú agbára tó pọn dandan fún ìwàláàyè lórí ilẹ̀ ayé.  Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ làwọn ohun alààyè máa ń gbà ṣe iṣẹ́ fotosintésì, síbẹ̀ gbogbo ìgbà ni iṣẹ́ náà máa ń bẹ̀rẹ̀ nígbà tí àwọn èròjà protein tí wọ́n ń pè ní reaction centers, tó ní àwọn èròjà tó ń mú kí àwọ̀ pupa (àti àwọn èròjà aláwọ̀ mìíràn) pọ̀ sí i, bá ń gba agbára látara ìmọ́lẹ̀. Nínú àwọn ewéko, àwọn èròjà protein wọ̀nyí wà nínú àwọn organelles tí wọ́n ń pè ní chloroplasts, èyí tí ó pọ̀ jùlọ nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì ewé, nígbà tí ó wà nínú àwọn kòkòrò bakitéríà, wọ́n wà nínú àwọn ohun tí ń bẹ nínú omi ara. Nínú àwọn ìyípadà tí ìmọ́lẹ̀ máa ń mú kó wáyé yìí, wọ́n máa ń lo agbára kan láti mú àwọn ẹ̀rọ tó bá yẹ jáde, irú bí omi, kí wọ́n lè mú afẹ́fẹ́ ọ́síjìn jáde. A lo hydrogen ti a tu silẹ nipasẹ pipin omi ni ṣiṣẹda awọn agbo ogun meji miiran ti o ṣiṣẹ bi awọn ile itaja igba diẹ ti agbara, gbigba gbigbe rẹ laaye lati ṣe awakọ awọn aati miiran: awọn agbo ogun wọnyi ni idinku nicotinamide adenine dinucleotide phosphate (NADPH) ati adenosine triphosphate (ATP), "owo agbara" ti awọn sẹẹli.
Ìmúdàpọ̀ fọ́tòsíntésì - ètò kan tí àwọn ewéko àtàwọn ohun alààyè mìíràn máa ń lò láti fi agbára ìmọ́lẹ̀ sọ ara wọn di agbára kẹ́míkà - ọ̀rọ̀ yìí wá látinú ọ̀rọ̀ Gíríìkì náà phōs (φῶς), tó túmọ̀ sí "ìmọ́lẹ̀", àti synthesis (σύνθεσις), tó túmọ̀ sí "dídọ́gbẹ́ pọ̀" - Ìgbésẹ̀ kan tó máa ń bẹ̀rẹ̀ nígbà tí àwọn èròjà protein tí wọ́n ń pè ní reaction centers bá gba agbára látara ìmọ́lẹ̀ - tí onírúurú ẹ̀dá máa ń ṣe ní onírúurú ọ̀nà - ó wà lára ohun tó ń mú kí afẹ́fẹ́ ọ́síjìn wà nínú afẹ́fẹ́ ayé, ó sì tún ń mú kí afẹ́fẹ́ náà wà bó ṣe yẹ