Sọ fún mi nípa àwọn àléébù díẹ̀ nínú Àmì Ìdàgbàsókè Ènìyàn nínú àyọkà yìí
Context:Atọka Idagbasoke Eniyan (HDI) jẹ atọka iṣiro ti o ni idapọ ti igbesi aye ireti, ẹkọ (awọn ọdun apapọ ti ile-iwe ti pari ati awọn ọdun ti a nireti ti ile-iwe nigbati o ba wọle si eto ẹkọ), ati awọn afihan owo oya per capita, eyiti a lo lati ṣe ipo awọn orilẹ-ede sinu awọn ipele mẹrin ti idagbasoke eniyan. Orílẹ̀-èdè kan máa ń ní ìlà gíga nínú ìlà HDI nígbà tí iye ọdún tí àwọn èèyàn ń lò bá pọ̀ sí i, tí iye ìwé tí wọ́n kà bá pọ̀ sí i, tí owó tó ń wọlé fún gbogbo orílẹ̀-èdè (GNI) (PPP) tó ń wọlé fún olúkúlùkù bá sì ga. Oludokoowo ara ilu Pakistan Mahbub ul Haq ni o ṣe agbekalẹ rẹ ati pe o tun lo lati wiwọn idagbasoke orilẹ-ede kan nipasẹ Ile-iṣẹ Ijabọ Idagbasoke Eniyan ti United Nations Development Programme (UNDP).  Ìròyìn Ìdàgbàsókè Ènìyàn ti ọdún 2010 gbé Àmì Ìdàgbàsókè Ènìyàn (IHDI) tí a ṣe àtúnṣe sí Àìdójúgba kalẹ̀. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìsọfúnni nípa ìdàgbàsókè ẹ̀dá ṣì wúlò, síbẹ̀ ó sọ pé "ìsọfúnni nípa ìdàgbàsókè ẹ̀dá ni ìsọfúnni nípa ìdàgbàsókè ẹ̀dá (tó ń fi àìdọ́gba hàn), nígbà tí a lè wo ìsọfúnni nípa ìdàgbàsókè ẹ̀dá gẹ́gẹ́ bí àmì ìsọfúnni nípa ìdàgbàsókè ẹ̀dá 'tó ṣeé ṣe' láti ní (tàbí ìsọfúnni nípa ìsọfúnni nípa ìdàgbàsókè ẹ̀dá tó ga jù lọ) tó ṣeé ṣe láti ní bí kò bá sí àìdọ́gba".  Atọka naa da lori ọna idagbasoke eniyan, ti a dagbasoke nipasẹ Mahbub ul Haq, ti o wa ninu iṣẹ Amartya Sen lori awọn agbara eniyan, ati igbagbogbo ti a ṣe ilana ni awọn ofin ti boya awọn eniyan ni anfani lati "jẹ" ati "ṣe" awọn ohun ti o wuni ni igbesi aye. Àwọn àpẹẹrẹ kan ni <unk> jíjẹ: jíjẹun dáadáa, gbígbé nínú ilé, àti ìlera; ṣíṣe: iṣẹ́, ẹ̀kọ́, díbò, kíkópa nínú ìgbésí ayé àwùjọ. Òmìnira láti yan ohun tó wù ú jẹ́ ohun pàtàkì <unk> ẹnì kan tó yàn láti jẹun láìjẹun (bí àpẹẹrẹ nígbà tó bá ń gbààwẹ̀ fún ìdí ẹ̀sìn) yàtọ̀ pátápátá sí ẹnì kan tó jẹun láìjẹun nítorí pé kò lówó láti ra oúnjẹ, tàbí nítorí pé ìyàn mú ní orílẹ̀-èdè náà.  Àwọn nǹkan bíi, ọrọ̀ tó wà níkàáwọ́ ẹnì kọ̀ọ̀kan tàbí bí àwọn nǹkan tí orílẹ̀-èdè kan ń tà ṣe rí. Ìṣòro yìí máa ń mú kí àwọn orílẹ̀-èdè kan tó ti gòkè àgbà, irú bí àwọn tó wà nínú G7 àtàwọn mìíràn, wà ní ipò tó rẹlẹ̀ sí i.
A ti ṣe àtúnṣe sí Atọka Idagbasoke Eniyan ni ọdun 2010 nitori awọn idiwọn diẹ. Wọ́n gbà gbọ́ pé Àmì Ìdàgbàsókè Ènìyàn ń fojú díwọ̀n ìdàgbàsókè ẹ̀dá tó ṣeé ṣe kó ṣeé ṣe ká ní kò sí àìdọ́gba. Atọ́ka Ìdàgbàsókè Ènìyàn tí a ṣàtúnṣe sí Àìdáa (IHDI) ni ipele gidi ti ìdàgbàsókè ènìyàn (tí ó ń ṣe àkọsílẹ̀ àìdáa). Èkejì ni pé, àwọn nǹkan bíi mélòó kan wà tí HDI ò kà sí, irú bí iye ọrọ̀ tó wà fún ẹnì kọ̀ọ̀kan tàbí bí àwọn ọjà tó wà ní orílẹ̀-èdè kan ṣe dára tó. Ìṣòro yìí máa ń mú kí àwọn orílẹ̀-èdè kan tó ti gòkè àgbà, irú bí àwọn tó wà nínú G7 àtàwọn mìíràn, wà ní ipò tó rẹlẹ̀ sí i.