Chii chinonzi kuongorora genome?
Kutevedzana kwegenome kwechinhu chipenyu kunosanganisira kutevedzana kwakazara kweDNA yechromosome imwe neimwe iri muchinhu chipenyu. Nokuda kwebhakitiriya ine kiromosoma imwe chete, chirongwa chegenome chichava nechinangwa chokugadzira chinyorwa chechiromosoma ichocho. Kumarudzi evanhu, vane genome ine mapara 22 emaautosomes nema chromosomes maviri ezvepabonde, kutevedzana kwakakwana kwegenome kuchabatanidza kutevedzana kwema chromosome 46 akaparadzana.  The Human Genome Project muenzaniso unozivikanwa zvikuru wepurojekiti yegenome.  Kuunganidzwa kwegenome kunoreva muitiro wokutora nhamba huru yezvikamu zviduku zveDNA ndokuzviunganidzazve kuti zvigadzire kumiririrwa kwemachromosomes apakuvamba ayo DNA yakabva. Muitiro wokuongorora, DNA yose inobva kunzvimbo imwe chete (kazhinji kacho mupenyu mumwe chete, chero chinhu chinobva kubhakitiriya kuenda kumhuka inoyamwisa) inotanga kupatsanurwa kuita mamiriyoni ezvidimbu zviduku. Zvidimbu izvi zvino"verengwa" nemichina yokuronga zvinhu. Genome assembly algorithm inoshanda nokutora zvikamu zvose uye kuzviisa pamwe chete, uye kuona nzvimbo dzose apo zviviri zvezvikamu zviduku, kana kuti zvinorava, zvinopindirana. Aya mashoko anoverengeka anogona kubatanidzwa, uye muitiro wacho unopfuurira.  Kuunganidzwa kwegenome idambudziko rakaoma zvikuru rokushandisa makombiyuta, rakaoma zvikuru nokuti magene akawanda ane nhamba huru yezvikamu zvakafanana, zvinonzi zvinodzokororwa. Kudzokorora uku kunogona kuva kwezviuru zvema nucleotide marefu, uye kunoitika munzvimbo dzakasiyana-siyana, zvikurukuru muzvizvarwa zvikuru zvemiti nemhuka.  Kutevedzana kwegenome kunoguma kwaitwa kupfurikidza nokubatanidza mashoko akarongwa uye ipapo kushandisa mashoko anobatanidza kugadzira zvigadziko. Zvinhu zvinogadzira muviri zvinoiswa pamwe chete nemapapiro e chromosomes zvichiita kuti pave ne"gwara regoridhe".  Pakutanga, nzvimbo dzakawanda dzinoongorora DNA pamwero mukuru dzakagadzira purogiramu yavo pachavo yokuunganidza zvakarongwa zvavakagadzira. Zvisinei, izvi zvachinja sezvo purogiramu yacho yakava yakaoma kunzwisisa zvikuru uye sezvo nhamba yenzvimbo dzokuronga dzakura. Muenzaniso wemusangano wakadaro Short Oligonucleotide Analysis Package yakagadzirwa neBGI ye de novo gungano revanhu-saizi genomes, kuenzanisa, SNP kuonekwa, kudzokorora, kuwana indel, uye kuongorora kwekusiyana kwechimiro.  Kubvira kuma1980, molecular biology uye bioinformatics zvakagadzira kudiwa kweDNA annotation. DNA annotation kana kuti genome annotation inzira yokuziva nayo mashoko ezvinhu zvipenyu, uye zvikurukuru pakuziva nzvimbo dzemajini uye kuona zvinoitwa nemajini iwayo.  Pakuronga genome, kazhinji pane nharaunda dzakaoma kuronga (kazhinji nharaunda dzine DNA inodzokororwa zvikuru). Nokudaro, nhevedzano dzegenome 'dzakapedzwa' hadziwanzopedzwi, uye mashoko akadai se'basa rokutanga' kana kuti 'zvakapedzwa zvikurukuru' ave achishandiswa kurondedzera nenzira yakarurama zvikuru mugariro wamapurojekiti akadaro egenome. Kunyange apo vaviri vose venzvimbo yechinjo yegenome vakatsanangurwa, pane zvimwe zvichiri kuitika kuti zvikanganiso zviripo nemhaka yokuti kurongwa kweDNA hakusi muitiro wakarurama chose chose. Zvinogonawo kutaurwa kuti purojekiti yegenome yakakwana inofanira kubatanidza nhevedzano yemitochondria uye (yemiti) chloroplasts sezvo idzi nhengo dzine genome dzadzo.  Zvinowanzonzi chinangwa chokuronga genome ndechokuwana mashoko ane chokuita nemagene ose ari mumutsetse iwoyo wegenome. Chikamu chegenome chinonyora majini chinogona kuva chiduku zvikuru (zvikurukuru mu eukaryotes dzakadai savanhu, uko DNA inonyora kodhi ingangova chikamu chiduku bedzi chepurogiramu yose). Zvisinei, hazvisi nguva dzose zvinobvira (kana kuti zvinodikanwa) kungoronga zvikamu zvinoronga zvakasiyana. Uyewo, sezvo masayendisiti anonzwisisa zvakawanda pamusoro pebasa reDNA iyi isiri kunyoresa (inowanzonzi DNA isingadiwi), zvichava zvinokosha zvikuru kuva nenhevedzano yakakwana yegenome sepokutangira kunzwisisa majini uye biology yechinhu chipi nechipi chinorarama.  Munzira dzakawanda zvirongwa zvegenome hazvingogumiri pakungosarudza bedzi nhevedzano yeDNA yechinhu chipenyu. Zvirongwa zvakadaro zvingasanganisirawo kufungidzira majini kuti uzive kuti majini ari kupi mugenome, uye kuti majini iwayo anoitei. Panogona kuvawo nemapurojekiti ane chokuita nokuronga EST kana kuti mRNA kuti abatsire kuziva kuti majini acho ari kupi chaizvoizvo.