Ṣe àkójọ àwọn kókó pàtàkì tí ètò ìbánisọ̀rọ̀ tẹlifóònù ti ní láti ṣe láti ọjọ́ dé ọjọ́
Context:Ní 1932 Plenipotentiary Telegraph Conference àti International Radiotelegraph Conference ní Madrid, àwọn àjọ méjì náà pinnu láti pa pọ̀ láti dá International Telecommunication Union (ITU) sílẹ̀. Wọ́n ṣàpèjúwe ìjùmọ̀sọ̀rọ̀ nípa tẹlifóònù gẹ́gẹ́ bí "ìjùmọ̀sọ̀rọ̀ orí tẹlifóònù tàbí orí tẹlifóònù èyíkéyìí nípa fífi àmì, àmì, ìwé, fọ́tò àti ohùn èyíkéyìí tí wọ́n bá fi wáyà ṣe, tàbí tí wọ́n fi wáyà ṣe, tàbí tí wọ́n fi wáyà ṣe, tàbí tí wọ́n fi àwọn ètò mìíràn tàbí ọ̀nà tí wọ́n ń gbà fi iná ṣe àmì tàbí tí wọ́n fi ń fi ìran ṣe àmì (ìyẹn sẹ́máfọ́ọ̀sì)".  Itumọ naa ni a tun jẹrisi nigbamii, ni ibamu si Abala 1.3 ti Awọn Ilana Redio (RR), awọn ibaraẹnisọrọ, eyiti o ṣalaye rẹ bi "Igbasilẹ eyikeyi, igbohunsafẹfẹ tabi gbigba awọn ami, awọn ifihan agbara, awọn iwe, awọn aworan ati awọn ohun tabi oye ti eyikeyi iru nipasẹ okun, redio, opitika, tabi awọn ọna ẹrọ itanna miiran".  Àwọn ìmọ́lẹ̀ àti àwọn àdàbà  Àwòrán kan tí wọ́n ṣe lára àwọn ilé gogoro tí wọ́n fi ń gbọ́ ìró ìmọ́lẹ̀ tí wọ́n ṣe ní Chappe Onírúurú àṣà ìbílẹ̀ ló ti máa ń lo àwọn àdàbà tó máa ń ránṣẹ́ láti ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn. Àwọn ará Páṣíà ló kọ́kọ́ ṣe ẹ̀rọ yìí, àwọn ará Róòmù sì lò ó nígbà tó yá láti fi ran àwọn ọmọ ogun wọn lọ́wọ́. Frontinus sọ pé Jùlíù Késárì lo àwọn àdàbà gẹ́gẹ́ bí ońṣẹ́ nígbà tó ń ṣẹ́gun ilẹ̀ Gaul. Àwọn Gíríìkì tún máa ń lo àwọn àdàbà tí wọ́n máa ń fi ránṣẹ́ sí àwọn èèyàn láti fi gbé orúkọ àwọn tó borí nínú ìdíje Òlíńpíìkì lọ sí onírúurú ìlú. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kọkàndínlógún, ìjọba ilẹ̀ Netherlands bẹ̀rẹ̀ sí í lo ọ̀nà yìí ní erékùṣù Java àti Sumatra. Nígbà tó sì di ọdún 1849, Paul Julius Reuter bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àwọn ẹyẹ àdàbà láti máa gbé owó àwọn nǹkan tó wà ní Aachen lọ sí Brussels, iṣẹ́ náà sì ń bá a lọ fún ọdún kan títí tí wọ́n fi parí ìsọ̀rí tó wà nínú ìsọ̀rí tẹlifóònù.  Láàárín Ọgọ́rùn-ún Ọdún Kìíní sí Ọgọ́rùn-ún Ọdún Kẹta, wọ́n sábà máa ń fi àwọn ọ̀pá ìmọ́lẹ̀ tí wọ́n so pọ̀ ṣe ọ̀wọ́n ọ̀pá ìmọ́lẹ̀ sí orí òkè láti fi ránṣẹ́ sí àwọn èèyàn. Àbùkù tí ọ̀pá ìsọfúnni tí wọ́n fi ń ránṣẹ́ máa ń ní ni pé ìsọfúnni kan ṣoṣo ni wọ́n lè fi ránṣẹ́, nítorí náà, ó di dandan kí wọ́n ti ṣètò ohun tí ìsọfúnni náà túmọ̀ sí, irú bí "a ti rí ọ̀tá". Ọ̀kan lára ohun tó jẹ́ ká mọ̀ pé wọ́n máa ń lò ó ni ìgbà tí àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Sípéènì ń jagun, nígbà tí ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà tí wọ́n ń gbà rán àwọn èèyàn láti ìlú Plymouth lọ sí ìlú London.  Lọ́dún 1792, onímọ̀ ẹ̀rọ ọmọ ilẹ̀ Faransé kan tó ń jẹ́ Claude Chappe, kọ́kọ́ ṣe ọ̀nà ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ tí wọ́n ń pè ní semaphore, èyí tí wọ́n ń lò láàárín ìlú Lille àti Paris. Sibẹsibẹ semaphore jiya lati iwulo fun awọn oniṣẹ ti o ni oye ati awọn ile-iṣọ ti o gbowolori ni awọn aaye ti mẹwa si ọgbọn kilomita (mefa si mọkandinlogun maili). Nítorí ìdíje tí ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ alágbèéká ń ṣe, wọ́n pa ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ tó gbẹ̀yìn tì ní ọdún 1880.  Ìsọfúnni nípa tẹlifóònù Ní July 25, ọdún 1837, ọ̀gbẹ́ni William Fothergill Cooke tó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti ọ̀gbẹ́ni Charles Wheatstone tó jẹ́ onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ṣe àfihàn ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ orí tẹlifíṣọ̀n tó ń lo iná mànàmáná. Àwọn ọ̀mọ̀wé méjèèjì wò ó pé "ohun tí wọ́n ṣe yìí jẹ́ àtúnṣe sí ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ alágbèéká tí wọ́n ti ń lò tẹ́lẹ̀", kì í ṣe ohun tuntun.  Ọ̀gbẹ́ni Samuel Morse fúnra rẹ̀ ló ṣe ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ orí tẹlifíṣọ̀n tó ń lo iná mànàmáná, àmọ́ kò ṣàṣeyọrí nígbà tó fi ẹ̀rọ yìí han àwọn èèyàn ní September 2, ọdún 1837. Ọ̀nà tó ń gbà ṣe kọ̀ǹpútà yìí mú kí wọ́n túbọ̀ lóye ọ̀nà tí Wheatstone ń gbà ṣe kọ̀ǹpútà rẹ̀. Wọ́n parí òpó tẹlifóònù alágbèéká tí wọ́n fi ń gbé ìsọfúnni káàkiri òkun Àtìláńtíìkì ní July 27, ọdún 1866, èyí sì jẹ́ kó ṣeé ṣe fún àwọn èèyàn láti máa gbé ìsọfúnni káàkiri òkun Àtìláńtíìkì fún ìgbà àkọ́kọ́.  Alexander Bell ló ṣe ìwé àṣẹ àṣẹ fún tẹlifóònù tó jẹ́ ọ̀nà ìgbọ́rọ̀kalẹ̀ lọ́dún 1876. Elisha Gray náà tún fi àfiyèsí sí i ní ọdún 1876. Gray kọ ìkìlọ̀ rẹ̀ sílẹ̀, nítorí pé kò ta ko ohun tí Bell sọ pé ó ṣe pàtàkì jù lọ, olùwádìí náà fọwọ́ sí ìwé àṣẹ tí Bell ṣe ní March 3, 1876. Gray ti kọ̀wé nípa ohun tó ń sọ nípa tẹlifóònù tí wọ́n ń pè ní variable resistance, àmọ́ Bell ni ẹni àkọ́kọ́ tó ṣàkọsílẹ̀ èrò náà, tó sì dán an wò nínú tẹlifóònù. Lọ́dún 1849, ìyẹn nǹkan bí ọgbọ̀n [30] ọdún ṣáájú ìgbà yẹn, Antonio Meucci ṣe ohun èlò kan tó máa ń lo iná mànàmáná láti fi gbé ohùn jáde, àmọ́ kò wúlò rárá torí pé ó máa ń lo ohun èlò tó ń mú kí ohùn jáde, èyí tó máa ń jẹ́ káwọn tó ń lo ohun èlò náà gbé ohun èlò náà sínú ẹnu wọn kí wọ́n lè "gbọ́". Àwọn ilé iṣẹ́ tẹlifóònù tí wọ́n ń pè ní Bell Telephone Company ló kọ́kọ́ dá tẹlifóònù oníṣòwò sílẹ̀ ní ọdún 1878 àti 1879 ní ìhà méjèèjì Òkun Àtìláńtíìkì ní ìlú New Haven àti London.  Rédíò àti tẹlifíṣọ̀n Lọ́dún 1894, ọ̀gbẹ́ni Guglielmo Marconi tó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Ítálì bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ láìsí wáyà. Èyí ni ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ orí rédíò tí kò ní okun. Lọ́jọ́ kẹtàdínlógún oṣù December, ọdún 1902, ìsọfúnni kan láti ibùdókọ̀ Marconi tó wà ní Glace Bay, Nova Scotia, Kánádà, ni wọ́n kọ́kọ́ fi ránṣẹ́ lórí rédíò láti Àríwá Amẹ́ríkà kọjá Òkun Àtìláńtíìkì. Lọ́dún 1904, wọ́n dá ètò kan sílẹ̀ tí wọ́n fi ń gbé ìròyìn tó máa ń jáde lálẹ́ ránṣẹ́ sí àwọn ọkọ̀ òkun tó ń ṣe ìwé ìròyìn, àwọn ọkọ̀ òkun náà sì máa ń gbé ìròyìn náà sínú ìwé ìròyìn tí wọ́n ń tẹ̀ sínú ọkọ̀ òkun.  Ogun Àgbáyé Kìíní jẹ́ kí ètò orí rédíò tí wọ́n ń lò fún ìjùmọ̀sọ̀rọ̀ láàárín àwọn ológun túbọ̀ yára kánkán sí i. Lẹhin ogun, igbohunsafefe AM igbohunsafefe AM bẹrẹ ni awọn ọdun 1920 o si di alabọde pataki fun idanilaraya ati awọn iroyin. Ogun Àgbáyé Kejì tún jẹ́ kí ìdàgbàsókè rédíò yára kánkán fún àwọn ète tí wọ́n ń lò nígbà ogun, irú bíi lílo ọkọ̀ òfuurufú àti ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ lórí ilẹ̀, lílo rédíò láti darí ọkọ̀ òfuurufú, àti lílo rédíò. Idagbasoke ti igbohunsafefe FM ti redio bẹrẹ ni awọn ọdun 1930 ni Amẹrika ati awọn ọdun 1970 ni United Kingdom, gbigbe AM kuro bi boṣewa iṣowo iṣowo.  Ní March 25, ọdún 1925, John Logie Baird ṣe àṣefihàn bí wọ́n ṣe ń gbé àwọn àwòrán tó ń lọ sókè ní ilé ìtajà Selfridges tó wà nílùú London. Ẹ̀rọ tí Baird ṣe yìí dá lórí àwo Nipkow, ìyẹn ni wọ́n fi ń pe ẹ̀rọ tẹlifíṣọ̀n. Ó jẹ́ ìpìlẹ̀ fún àwọn ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìtòlẹ́sẹẹsẹ. Àmọ́ ṣá o, fún èyí tó pọ̀ jù lọ nínú ọ̀rúndún ogún, kò sí ohun tí wọ́n lè fi tẹlifíṣọ̀n ṣe ju káńtọ́ọ̀dù tí Karl Braun ṣe. Ẹ̀dà àkọ́kọ́ irú tẹlifíṣọ̀n bẹ́ẹ̀ tí ó ní ìrètí ni Philo Farnsworth ṣe, ó sì fi han ìdílé rẹ̀ ní 7 September 1927. Lẹ́yìn Ogun Àgbáyé Kejì, wọ́n tún bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe àwọn àyẹ̀wò tí wọ́n dáwọ́ dúró, tẹlifíṣọ̀n sì wá di ohun èlò pàtàkì tí wọ́n fi ń gbé eré ìnàjú jáde nínú ilé.  Awọn àtọwọdá Thermionic Iru ẹrọ ti a mọ bi tube thermionic tabi àtọwọdá thermionic nlo igbejade thermionic ti awọn elekitironi lati inu katọdu ti o gbona fun nọmba awọn iṣẹ itanna ipilẹ gẹgẹbi ifarabalẹ ifihan agbara ati atunṣe lọwọlọwọ.  Ẹ̀rọ tí wọ́n ń pè ní vacuum tube, èyí tí John Ambrose Fleming ṣàwárí lọ́dún 1904, kì í ṣe ẹ̀rọ míì, bí kò ṣe ẹ̀rọ tí wọ́n ń pè ní cathode tó máa ń mú kí ẹ̀rọ náà gbóná àti ẹ̀rọ tí wọ́n ń pè ní anode. Awọn elekitironi le ṣàn ni itọsọna kan nikan nipasẹ ẹrọ naa<unk>lati cathode si anode. Fífi àlàfo ìṣàkóso kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ kún inú ẹ̀rọ náà ń jẹ́ kí ààrò tó wà láàárín katódì àti ánódì lè wà lábẹ́ àlàfo tó wà nínú àlàfo náà tàbí àwọn àlàfo náà. Àwọn ohun èlò yìí di ohun pàtàkì nínú àwọn ẹ̀rọ alágbèéká fún ìdajì àkọ́kọ́ ọ̀rúndún ogún, wọ́n sì ṣe kókó fún ìdàgbàsókè rédíò, tẹlifíṣọ̀n, rédíà, gbígba ohùn sílẹ̀ àti gbígbé e jáde, àwọn ẹ̀rọ tẹlifóònù tí ó jìnnà síra, àti àwọn kọ̀ǹpútà alágbèéká àti dígítà. Bíótilẹ o jẹ́ pé àwọn ohun èlò kan ti lo àwọn ẹ̀rọ ìgbàlódé bíi àwọn ẹ̀rọ tí ó ń gbé ìsọfúnni jáde fún rédíò tàbí àwọn kọ̀ǹpútà tí wọ́n fi ń ṣe ìsọfúnni, ìgbà tí wọ́n ṣàwárí ẹ̀rọ tí ó ń gbé ìsọfúnni jáde tí wọ́n ń pè ní thermionic vacuum tube ló mú kí àwọn ẹ̀rọ ìgbàlódé wọ̀nyí tàn kálẹ̀ tí wọ́n sì wúlò, èyí tó yọrí sí dídá àwọn ẹ̀rọ ìgbàlódé.  Ní àwọn ọdún 1940, ìgbà tí wọ́n ṣàwárí àwọn ohun èlò tó ń lo ìdajì onímájèlé mú kó ṣeé ṣe láti ṣe àwọn ohun èlò tó ń lo ìdajì onímájèlé, èyí tó kéré, tí kò wọ́nwó, tó sì gbéṣẹ́ jù, tó ṣeé gbára lé, tó sì lágbára ju àwọn ohun èlò tó ń lo ìdajì onímájèlé lọ. Láti àárín àwọn ọdún 1960 ni wọ́n ti fi transistor rọ́pò àwọn tubes thermionic. Àwọn ohun èlò tí wọ́n fi ń mú kí ohùn pọ̀ sí i ni wọ́n ń lò fún àwọn ohun èlò tí wọ́n fi ń mú ohùn pọ̀ sí i.  Àwọn ìkànnì kọ̀ǹpútà àti Íńtánẹ́ẹ̀tì Ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹsàn-án ọdún 1940, George Stibitz gbé àwọn ìṣòro fún Ẹ̀rọ-ìṣirò Nọ́ọ̀mù Àdàkàdekè rẹ̀ ní New York nípa lílo ẹ̀rọ-ìṣirò tí a fi tẹ̀lé-ẹ̀rọ tẹ̀lé-ẹ̀rọ tẹ̀lé-ẹ̀rọ, ó sì gba àwọn àbájáde tí a ṣírò padà ní ilé-ìwé Dartmouth College ní New Hampshire. Iṣeto yii ti kọnputa aarin (mainframe) pẹlu awọn ebute ariwo latọna jijin jẹ olokiki daradara sinu awọn ọdun 1970. Ní àwọn ọdún 1960, àwọn olùṣèwádìí bẹ̀rẹ̀ sí ṣe ìwádìí nípa pípín àpapọ̀ ìsọfúnni (packet switching), ìmọ̀-ẹ̀rọ kan tí ó ń fi ìsọfúnni ránṣẹ́ ní àwọn apá kan sí ibi tí ó ń lọ láìṣe àpapọ̀ láì fi í ránṣẹ́ sí orí kọ̀ǹpútà ńlá kan. Nẹtiwọọki onínọmbà mẹ́rin kan jáde ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kejìlá ọdún 1969, èyí tí ó jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ ARPANET, tí ó ti di 213 ní ọdún 1981. Lẹ́yìn-ọ̀-rẹyìn, wọ́n da ARPANET pọ̀ mọ́ àwọn ẹ̀rọ míì tó wà lórí Íńtánẹ́ẹ̀tì. Lakoko ti idagbasoke Intanẹẹti jẹ idojukọ ti Ẹgbẹ Iṣẹ-ṣiṣe Imọ-ẹrọ Intanẹẹti (IETF) ti o ṣe atẹjade lẹsẹsẹ ti Awọn ibeere fun Awọn iwe aṣẹ, awọn ilọsiwaju nẹtiwọọki miiran waye ni awọn ile-iṣẹ ile-iṣẹ, gẹgẹbi awọn idagbasoke nẹtiwọọki agbegbe agbegbe (LAN) ti Ethernet (1983) ati Token Ring (1984) [ ṣalaye nilo ].  Ìdàgbàsókè agbára ìmúkúrò Agbara ti o munadoko lati ṣe paṣipaarọ alaye ni agbaye nipasẹ awọn nẹtiwọọki ibaraẹnisọrọ ọna meji dagba lati 281 petabytes (pB) ti alaye ti a fi pamọ daradara ni 1986 si 471 pB ni 1993 si 2.2 exabytes (eB) ni 2000 si 65 eB ni 2007. Èyí jẹ́ ìsọfúnni tó bá ojú ewé ìwé ìròyìn méjì fún ẹnì kọ̀ọ̀kan lójúmọ́ ní 1986, àti odindi ìwé ìròyìn mẹ́fà fún ẹnì kọ̀ọ̀kan lójúmọ́ ní ọdún 2007. Bi o ti jẹ pe idagbasoke yii, awọn ibaraẹnisọrọ ibaraẹnisọrọ ṣe ipa pataki siwaju sii ni aje agbaye ati ile-iṣẹ ibaraẹnisọrọ agbaye jẹ nipa $ 4.7 trilionu ni ọdun 2012. Owó tó ń wọlé láti inú iṣẹ́ àgbáyé nínú ètò ìbánisọ̀rọ̀ alágbèéká ni wọ́n fojú díwọ̀n ní $1.5 trillion ní ọdún 2010, èyí tó bá 2.4% ti àpapọ̀ ọjà àpapọ̀ àgbáyé (GDP).
Ìmọ́lẹ̀, tẹlifóònù, rédíò, tẹlifíṣọ̀n, àwọn àtọwọdá thermionic, àwọn ìkànnì kọ̀ǹpútà àti Íńtánẹ́ẹ̀tì