Bí mo bá rí ìwé kan tó sọ̀rọ̀ nípa Ìjà Thermopylae, ṣé ẹ lè sọ fún mi ìgbà tí wọ́n ja ogun náà, àwọn wo ni wọ́n jà, iye àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Gíríìsì àti ti Páṣíà wo ló wà, báwo ni àwọn ọmọ ogun Páṣíà ṣe borí àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Gíríìsì, ta ló sì ṣẹ́gun?
Context:Ogun ti Thermopylae (/θərˈmɒpɪliː/ thər-MOP-i-lee; Greek: Μάχη τῶν Θερμοπυλῶν, Máchē tōn Thermopylōn) je ogun ti o waye ni odun 480 Ṣaaju Kristi laarin Akeredomu ti Achaemenid ti o wa labe Xerxes I ati egbe awon ilu-ilu Giriki ti o wa labe Sparta ti o wa labe Leonidas I. O duro fun ojo meta, o je okan lara awon ogun to gbajumọ julo ninu ikogun Persia keji lori Greece ati awon ogun Giriki-Persian.  Ìjà ní Thermopylae wáyé lẹ́ẹ̀kan náà pẹ̀lú Ogun Artemisium: láàárín July àti September 480 BC. Ìkọlù ilẹ̀ Páṣíà kejì lábẹ́ Xerxes I jẹ́ ìdáhùn tí ó pẹ́ sí àṣìṣe ìkọlù ilẹ̀ Páṣíà àkọ́kọ́, èyí tí Darius I ti bẹ̀rẹ̀ tí ó sì parí ní ọdún 490 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni nípa ìṣẹ́gun ilẹ̀ Gíríìkì tí àwọn ará Aténì darí ní Ogun Marathon. Nígbà tó fi máa di ọdún 480 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni, ìyẹn ọdún mẹ́wàá lẹ́yìn tí àwọn ará Páṣíà ṣẹ́gun wọn ní ìlú Marathon, Xerxes ti kó àwọn ọmọ ogun tó pọ̀ gan-an jọ, ó sì tún kó àwọn ọmọ ogun ojú omi jọ, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í jagun láti ṣẹ́gun gbogbo ilẹ̀ Gíríìsì. Nígbà tí ọ̀gbẹ́ni Themistocles tó jẹ́ olóṣèlú àti ọ̀gágun ìlú Áténì fẹ́ kí wọ́n dá sí ọ̀rọ̀ náà, ó dábàá pé kí àwọn ọmọ ogun Gíríìkì tó jẹ́ ọ̀rẹ́ àwọn ará Páṣíà dí àwọn ọmọ ogun Páṣíà lọ́wọ́ kí wọ́n má bàa gbabẹ̀ kọjá ní Thermopylae, kí wọ́n sì tún dí àwọn ọmọ ogun òkun Páṣíà lọ́wọ́ kí wọ́n má bàa gbabẹ̀ kọjá ní Òkun Artemisium.  Nígbà tí ogun náà bẹ̀rẹ̀, àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Gíríìsì tí iye wọn tó nǹkan bí ẹgbẹ̀rún méje [7,000] tí Leonidas kó sójú ogun lọ sí àríwá láti dí ọ̀nà tí wọ́n ń gbà kọjá ní Thermopylae. Àwọn òǹkọ̀wé ayé àtijọ́ sọ pé ọ̀kẹ́ àìmọye àwọn ọmọ ogun Páṣíà ló wà nínú ẹgbẹ́ ọmọ ogun náà, àmọ́ àwọn ọ̀mọ̀wé òde òní fojú bù ú pé nǹkan bí ọ̀kẹ́ mẹ́fà ààbọ̀ [120,000] sí ọ̀kẹ́ mẹ́ta [300,000] ọmọ ogun ló wà nínú ẹgbẹ́ ọmọ ogun náà. Wọ́n dé sí Thermopylae ní òpin oṣù August tàbí ìbẹ̀rẹ̀ oṣù September; àwọn Gíríìkì tí wọ́n pọ̀ ju wọn lọ ní iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye-iye- Ọjọ́ méjì gbáko làwọn ọmọ ogun Gíríìkì fi gbógun ti ọ̀nà kan ṣoṣo táwọn ọmọ ogun Páṣíà tó pọ̀ gan-an lè gbà gba àfonífojì tóóró náà kọjá. Lẹ́yìn ọjọ́ kejì, ọkùnrin kan tó ń jẹ́ Ephialtes tó ń gbé ládùúgbò náà sọ fún àwọn ará Páṣíà pé ọ̀nà kan wà tó lọ sẹ́yìn àwọn ọmọ ogun Gíríìkì. Lẹ́yìn náà, nígbà tí Leonidas rí i pé àwọn ará Páṣíà ti ń gba ibi tó pọ̀ jù lọ lára àwọn ọmọ ogun rẹ̀, ó rán ọ̀pọ̀ jù lọ lára àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Gíríìsì lọ, ó sì dúró láti dáàbò bo ibi tí wọ́n ti ń fà sẹ́yìn pẹ̀lú ọ̀ọ́dúnrún àwọn ọmọ ogun Spartans àti ọ̀ọ́dúnrún àwọn ọmọ ogun Thespians. Wọ́n ròyìn pé àwọn mìíràn tún wà níbẹ̀, títí kan àwọn helot tó tó ọ̀ọ́dúnrún [900] àti àwọn ará Tébà tí wọ́n tó irínwó [400]. Yàtọ̀ sáwọn ará Tébà, tí wọ́n ròyìn pé èyí tó pọ̀ jù lọ lára wọn juwọ́ sílẹ̀, àwọn Gíríìkì náà bá àwọn ará Páṣíà jagun títí wọ́n fi kú.  Ọ̀gbẹ́ni Themistocles ló ń darí àwọn ọmọ ogun ojú omi ilẹ̀ Gíríìsì nílùú Artemisium nígbà tó gbọ́ pé àwọn ará Páṣíà ti gba ọ̀nà àbáwọlé tó wà ní Thermopylae. Níwọ̀n bó ti jẹ́ pé ọ̀nà táwọn ará Gíríìkì ń gbà gbèjà ara wọn gba pé kí wọ́n di ìlú Thermopylae àti Artemisium mú, wọ́n pinnu láti fà sẹ́yìn sí erékùṣù Salamis. Àwọn ará Páṣíà ṣẹ́gun ìlú Boeotia, wọ́n sì gba ìlú Áténì tí wọ́n kó kúrò níbẹ̀. Àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Gíríìsì, tí wọ́n ń wá bí wọ́n ṣe máa ṣẹ́gun àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Páṣíà, kọjú ìjà sí àwọn ọmọ ogun tó wá gbógun tì wọ́n, wọ́n sì ṣẹ́gun wọn ní Ogun Salamis ní apá ìparí ọdún 480 ṣáájú Sànmánì Kristẹni. Nítorí pé ó ń bẹ̀rù pé wọ́n lè gbá òun mọ́lé nílẹ̀ Yúróòpù, Xerxes kó ọ̀pọ̀ lára àwọn ọmọ ogun rẹ̀ lọ sí Éṣíà, wọ́n ròyìn pé ebi àti àìsàn pa ọ̀pọ̀ lára àwọn ọmọ ogun rẹ̀, àmọ́ ó tún fi Mardonius tó jẹ́ ọ̀gágun ilẹ̀ Páṣíà sílẹ̀ láti máa bá ogun tí Ilẹ̀ Ọba Achaemenid ń jà nílẹ̀ Gíríìsì nìṣó. Àmọ́, lọ́dún tó tẹ̀ lé e, àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Gíríìsì ṣẹ́gun Mardonius àtàwọn ọmọ ogun rẹ̀ pátápátá nínú Ogun Plataea, èyí sì fòpin sí ogun kejì táwọn ará Páṣíà gbé dìde.  Àwọn òǹkọ̀wé ayé àtijọ́ àti òde òní ti lo Ogun Thermopylae gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ tó ta yọ nípa bí àwọn ọmọ ogun ṣe lágbára tó láti dáàbò bo ilẹ̀ ìbílẹ̀ wọn. Iṣẹ ti awọn olugbeja Giriki tun lo bi apẹẹrẹ ti awọn anfani ti ikẹkọ, ohun elo, ati lilo ilẹ bi awọn onipilẹ agbara.
Ọdún 480 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni ni wọ́n ja Ogun Thermopylae. Ogun náà wáyé láàárín Ilẹ̀ Ọba Páṣíà, tí Xerxes Kìíní ń darí, àti àwọn ìlú-ìpínlẹ̀ Gíríìkì tí Leonidas Kìíní ti Sparta ń darí. Nǹkan bí ẹgbẹ̀rún méje [7,000] ọmọ ogun ilẹ̀ Gíríìsì ló wà lábẹ́ ìdarí Leonidas Kìíní, àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Páṣíà tó wà lábẹ́ ìdarí Xerxes Kìíní sì tó nǹkan bí ọ̀kẹ́ méjìlélógún [120,000] sí ọ̀kẹ́ mẹ́ta [300,000]. Àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Gíríìsì dúró gbẹ̀yìn, àmọ́ wọ́n ṣẹ́gun wọn, àwọn ọmọ ogun Páṣíà sì ṣẹ́gun wọn.