Waa kuma Thomas Jefferson?
Context:Thomas Jefferson (13 Abriil 1743[a]  4 Luulyo 1826) wuxuu ahaa nin Mareykan ah, diblomaasi, qareen, naqshadeeye, falsafade, iyo Aabihii Aasaasay oo u adeegay madaxweynihii saddexaad ee Mareykanka laga bilaabo 1801 ilaa 1809. Guddiga Shanta ah ee uu doortay Shirweynihii Labaad ee Qaranka ee lagu qoray Baaqa Madax-bannaanida, Jefferson wuxuu ahaa qoraaga koowaad ee Baaqa. Ka dib Dagaalkii Kacaanka Mareykanka iyo ka hor inta uusan noqon madaxweynihii saddexaad ee qaranka 1801, Jefferson wuxuu ahaa xoghayaha ugu horeeyay ee arrimaha dibedda Mareykanka ee George Washington ka dibna madaxweyne ku xigeenka labaad ee qaranka ee John Adams.
Thomas Jefferson (13 Abriil 1743[a]  4 Luulyo 1826) wuxuu ahaa nin Mareykan ah, diblomaasi, qareen, naqshadeeye, falsafade, iyo Aabihii Aasaasay oo soo noqday madaxweynihii saddexaad ee Mareykanka laga soo bilaabo 1801 ilaa 1809. Guddiga Shanta ah ee uu doortay Shirweynihii Labaad ee Qaranka ee lagu qoray Baaqa Madax-bannaanida, Jefferson wuxuu ahaa qoraaga koowaad ee Baaqa. Ka dib Dagaalkii Kacaanka Mareykanka iyo ka hor inta uusan noqon madaxweynihii saddexaad ee qaranka 1801, Jefferson wuxuu ahaa xoghayaha ugu horeeyay ee arrimaha dibedda Mareykanka ee George Washington ka dibna madaxweyne ku xigeenka labaad ee qaranka ee John Adams.  Aabbayaasheen aasaasay qaranka, Jefferson waxaa loo tixgeliyaa mid aan la barbar dhigi karin qoto dheer iyo ballaadhkiisa caqliga. Qoraalladiisa iyo u dooda xuquuqda aadanaha, oo ay ku jiraan xorriyadda fikirka, hadalka, iyo diinta, waxay ahaayeen dhiirigelin hormuud u ah Kacaanka Mareykanka, kaas oo ugu dambeyntii horseeday Dagaalkii Kacaanka Mareykanka, madaxbannaanida Mareykanka, iyo Dastuurka Mareykanka. Fikradaha Jefferson waxay ahaayeen kuwo caalami ah oo saameyn ku leh qaabeynta iyo dhiirigelinta Da'da Iftiiminta, taas oo cadeysay inay isbadal ku timid qarniyadii 17aad iyo 18aad. Wuxuu ahaa taageere hormuud u ah dimuqraadiyadda, jamhuuriyadnimada, iyo xuquuqda shaqsiga, wuxuuna soo saaray dukumiintiyo iyo go'aano qaab dhismeed heer gobol, heer qaran, iyo heer caalami ah.  Intii lagu guda jiray kacaanka Mareykanka, Jefferson wuxuu matalay Virginia Shirweynihii Labaad ee Continental ee Philadelphia, kaas oo ansixiyay Baaqa Madaxbannaanida 4-tii Luulyo, 1776. Xildhibaan ahaan, wuxuu soo saaray sharciga gobolka ee xorriyadda diinta. Wuxuu ahaa Guddoomiyihii labaad ee Virginia laga soo bilaabo 1779 ilaa 1781, intii lagu jiray Dagaalkii Kacaanka. Sanadkii 1785, Jefferson waxaa loo magacaabay Wasiirka Mareykanka ee Faransiiska, ka dibna, xoghayaha ugu horreeya ee qaranka ee madaxweyne George Washington laga bilaabo 1790 ilaa 1793. Jefferson iyo James Madison waxay abaabuleen Xisbiga Dimuqraadiga-Jamhuuriga si ay uga soo horjeestaan Xisbiga Federaalka inta lagu gudajiray sameynta Nidaamka Koowaad ee Xisbiyada. Isaga iyo Madison, wuxuu si qarsoodi ah u qoray Kentucky iyo Virginia Resolutions sanadihii 1798 iyo 1799, kuwaas oo doonayay inay xoojiyaan xuquuqda gobollada iyagoo baabi'inaya Xeerarka Ajnabiga ah iyo Xeerarka Xadgudubka.  Jefferson iyo Federalist John Adams waxay noqdeen saaxiibo iyo sidoo kale tartamayaal siyaasadeed, iyagoo ka shaqeynayay Koongareeska Continental waxayna wada qoreen Baaqa Madaxbannaanida. Doorashadii madaxtinimada ee 1796 ee u dhaxeysay labada, Jefferson wuxuu galay kaalinta labaad, taas oo sida ku xusan habraaca doorashada waqtigaas, ka dhigtay madaxweyne ku xigeenka Adams. Jefferson wuxuu mar kale ku guuleystay doorashada madaxtinimada Adams sanadkii 1800. Kadib markii uu xilka qabtay, Jefferson iyo Adams ayaa isugu dambeyn heshiiyay waxayna wadaageen waraaqo soconayay 14 sano. Isaga iyo Adams labaduba waxay dhinteen isla maalintaas, 4-tii Luulyo, 1826, oo sidoo kale ahayd sannad-guuradii 50-aad ee Baaqa Madax-bannaanida.  Madaxwayne ahaan, Jefferson wuxuu raacay danaha maraakiibta iyo ganacsiga qaranka ee ka dhanka ah burcad badeeda Barbary iyo siyaasadaha ganacsi ee Ingiriiska ee gardarrada ah. Laga soo bilaabo 1803, wuxuu horumariyay siyaasad ballaarinta reer galbeedka iibka Louisiana, kaas oo laba jibaaray dhulkii qaranku sheegtay. Si uu boos uga helo degaanka, Jefferson wuxuu bilaabay habka looga saaro qabiilka Indianka dhulka cusub ee la helay. Kadib wadahadaladii nabadeed ee uu la galay Faransiiska, maamulkiisa ayaa yareeyay ciidamada. Waxaa dib loo doortay 1804, laakiin xilligiisii labaad waxaa ku jiray dhibaatooyin gudaha ah, oo ay ku jirto maxkamadaynta madaxweyne ku xigeenkii hore Aaron Burr. Sanadkii 1807, ganacsiga dibada ee Mareykanka ayaa yaraaday markii Jefferson uu dhaqan geliyey Sharciga Xanibaada si looga jawaabo hanjabaadaha Ingiriiska ee maraakiibta Mareykanka. Isla sanadkaas, Jefferson wuxuu saxiixay Sharciga Mamnuucaya Soo Dejinta Addoomada.  Jefferson wuxuu ahaa nin beeraley ah, qareen, iyo siyaasi, wuxuuna bartay maadooyin badan oo ay ka mid yihiin sahaminta, xisaabta, beeraha, iyo makaanikada. Waxa kale oo uu ahaa naqshadeeye dhaqanka Palladian. Jefferson xiisaha weyn ee diinta iyo falsafada waxay keentay in loo magacaabo madaxweynaha Ururka Falsafada Mareykanka. Wuxuu ka fogaaday diimaha lasoo ururiyey laakiin waxaa saameyn ku yeeshay diimaha kiristaanka, Epicureanism, iyo Deism. Jefferson wuxuu diiday diinta kiristaanka ee aasaasiga ah, isagoo diiday ilaahnimada masiixiga. Aqoonyahanka luuqadaha, Jefferson wuxuu yaqaanay luuqado badan. Wuxuu ahaa qoraa waraaqo badan wuxuuna la soo xiriiray dad badan oo caan ah, oo ay ku jiraan Edward Carrington, John Taylor of Caroline, iyo James Madison. Sanadkii 1785kii, Jefferson wuxuu qoray buug la yiraahdo Notes on the State of Virginia, buug laga yaabo inuu yahay buugga ugu muhiimsan Mareykanka ee la daabacay kahor 1800. Jefferson wuxuu u ololeeyey mabda'a, qiimaha, iyo waxbarista Waxbarashada.  Laga soo bilaabo 1790-yadii, Jefferson waxaa lagu xaman jiray inuu carruur ka dhalay soddohdiisii iyo addoonkiisii Sally Hemings, taasoo keentay waxa loo yaqaan muranka Jefferson-Hemings. 1998 baaritaan DNA ah ayaa lagu ogaaday in mid ka mid ah caruurta Sally Hemings, Eston Hemings, uu ka soo jeedo ninka Jefferson. Sida laga soo xigtay is afgaradka aqoonyahanka, oo ku saleysan qiimeynta dukumiintiyada iyo tirakoobka, iyo sidoo kale taariikhda afka, Jefferson waxay u badan tahay inuu aabbe u yahay ugu yaraan lix carruur ah Hemings, oo ay ku jiraan afar ka badbaaday qaangaarnimada.  Ka dib markii uu ka fariistay xafiiska dadweynaha, Jefferson wuxuu aasaasay Jaamacadda Virginia. Aqoonyahanada madaxweynaha iyo taariikhyahannada guud ahaan waxay ammaanayaan guulaha dadweynaha ee Jefferson, oo ay ku jiraan u dooda xorriyadda diinta iyo dulqaadka Virginia, hantidiisa nabadeed ee Territory Louisiana ee Faransiiska dagaal la'aan ama muran la'aan, iyo hamiga iyo guusha Lewis iyo Clark Expedition. Qaar ka mid ah taariikhyahannada casriga ahi waxay dhaleeceynayaan ku lug lahaanshaha shaqsiyeed ee Jefferson ee addoonsiga. Jefferson wuxuu si joogto ah ugu jiraa tobanka madaxweyne ee ugu sareeya taariikhda Mareykanka.