Níbàámu pẹ̀lú àwọn ẹsẹ Ìwé Mímọ́ tá a tọ́ka sí, fún wa ní àkópọ̀ òfin Newton mẹ́ta tó dá lórí ìṣesí
Context:Èkíní A túmọ̀ láti èdè Latin, òfin àkọ́kọ́ ti Newton kà pé,  Gbogbo ara máa ń wà ní ipò ìsinmi rẹ̀, tàbí ní ipò ìṣesí kan náà ní ìlà tó dúró ṣánṣán, àyàfi tí agbára tó wà lára rẹ̀ bá mú kó yí ipò náà padà. 114  Òfin àkọ́kọ́ ti Newton fi ìlànà ti àìṣedéédéé hàn: Ìwà tí ara máa ń hù ni pé kó máa rìn ní ìlà tó dúró ṣánṣán pẹ̀lú iyara tó dúró digbí. Bí kò bá sí ohun kan tó ń darí rẹ̀, bí ara ṣe ń lọ ló máa ń wà bẹ́ẹ̀.  Òye òde òní nípa òfin àkọ́kọ́ Newton ni pé kò sí olùṣàyẹ̀wò tí kò lè ṣe nǹkan kan tí ó ní àǹfààní ju ẹlòmíràn lọ. Èrò ẹni tó ń kíyè sí ohun tí kò ṣẹlẹ̀ lójoojúmọ́ máa ń mú kí èrò náà pé kò sí ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nígbà téèyàn bá ń rìn dà bíi pé kò sí nǹkan kan tó ń ṣẹlẹ̀. Bí àpẹẹrẹ, bí ẹnì kan bá dúró lórí ilẹ̀, tó ń wo bí ọkọ̀ ojú irin ṣe ń kọjá lọ, onítọ̀hún kò ní lè ṣe ohunkóhun. Bí ẹni tó ń wo ohun tó ń ṣẹlẹ̀ lórí ilẹ̀ bá rí i pé ọkọ̀ ojú irin náà ń lọ ní ṣísẹ̀-n-tẹ̀lé, tí kò sì sí àyípadà kankan nínú iyara rẹ̀, ẹni tó wà nínú ọkọ̀ ojú irin náà kò ní mọ̀ pé ọkọ̀ náà ń lọ. Ìlànà tí òfin àkọ́kọ́ Newton fi hàn ni pé kò sí ọ̀nà kankan láti sọ èyí tí olùṣàyẹ̀wò tí kò lè rìn nínú wọn ń "lọ ní tòótọ́" àti èyí tí ó dúró ní tòótọ́. Bí ẹni tó ń kíyè sí nǹkan kan bá wà ní ìsinmi, bẹ́ẹ̀ náà ni ẹni tó ń kíyè sí nǹkan míì bá wà ní ìsinmi, bó bá ń lọ ní ìlà tó dúró ṣánṣán, kò sì sí ìdánwò tó lè sọ pé ọ̀kan lára èrò méjèèjì tọ̀nà tàbí pé kò tọ̀nà. Kò sí ìlànà ìsinmi tí ó ṣe pàtó.[note 4]  Èkejì Ìyípadà ìgbésẹ̀ ohun kan ní ìbámu pẹ̀lú agbára tí ó wà lára rẹ̀; ó sì ń wáyé ní ìhà ìlà tó dúró ṣánṣán tí agbára náà wà lára rẹ̀.: 114  Nígbà tí Newton ń sọ̀rọ̀ nípa "ìyípadà", ohun tó ní lọ́kàn ni ohun tá à ń pè ní ìyípadà tó ń ṣẹlẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, èyí tó sinmi lórí bí ọ̀ràn ṣe pọ̀ tó nínú ohun kan, bí ohun náà ṣe ń yára lọ àti ibi tó ń lọ. Nínú ìkọsílẹ̀ òde-òní, ìgbésẹ̀ ara jẹ́ èso tí a mú jáde láti inú òpò àti iyara rẹ̀:  Òfin kejì ti Newton, ní ọ̀nà òde òní, sọ wípé àkókò tí ó jẹ́ àtọ̀dọ̀ ìmúnimù ni ipá: Bí ìmúlùú m kò bá yí padà pẹ̀lú àkókò, nígbà náà èlé náà yóò ṣiṣẹ́ lórí iyara nìkan, àti pé agbára náà yóò dọ́gba pẹ̀lú èlé ti ìmúlùú àti èlé àkókò ti iyara, èyí tí ó jẹ́ ìyára: Níwọ̀n ìgbà tí ìyára jẹ́ àbájáde kejì ti ipò ní ìbámu pẹ̀lú àkókò, èyí tún lè kọ.  Àwọn ipá tó ń ṣiṣẹ́ lórí ara kan máa ń pò sí i bí àwọn tó ń darí, nítorí náà, gbogbo agbára tó ń ṣiṣẹ́ lórí ara kan sinmi lórí bí agbára kọ̀ọ̀kan ṣe tóbi tó àti ibi tí agbára kọ̀ọ̀kan ti ń lọ. Nígbà tí agbára tó ń mú kí ara kan wà nípò kan bá jẹ́ pé kò sí nǹkan kan nínú rẹ̀, nígbà náà, ní ìbámu pẹ̀lú òfin kejì ti Newton, ara náà kì í yára kánkán, a sì lè sọ pé ara náà wà nípò ìmúrasílẹ̀. Ìgbésí ayé tó bá wà ní ìmúrasílẹ̀ ni pé, nígbà tí ipò ara bá yí padà díẹ̀, ara náà á wà ní ìmúrasílẹ̀. Àìjẹ́ bẹ́ẹ̀, ńṣe ló máa dà bí ẹni pé kò sí ìmúrasílẹ̀.  Àwòrán tí wọ́n sábà máa ń rí tí wọ́n fi ń ṣàpèjúwe àwọn agbára tó ń ṣiṣẹ́ pa pọ̀ ni àwòrán ara tí kò ní àlàfo, èyí tó máa ń ṣàpèjúwe ara kan tí wọ́n ń wò àti àwọn agbára tí àwọn ohun tó wà láyìíká ń lò sí i. Bí àpẹẹrẹ, àwòrán ara tí kò ní àlàfo kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà lórí òpó kan tí ó wà ní ìsàlẹ̀. [note 5]  Òfin kejì ti Newton ni a máa ń fi hàn nígbà míì gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ agbára, ìyẹn ni pé, agbára jẹ́ èyí tí ó wà nígbà tí ẹni tí ó ń wo nǹkan tí kò lè ṣe nǹkan rí ara kan tí ó ń yára. Kí èyí má baà jẹ́ àdàkọ ọ̀rọ̀ kan tí a fi ń sọ pé <unk> acceleration implies force, force implies acceleration <unk> a tún gbọ́dọ̀ ṣe àlàyé mìíràn nípa ipá. Bí àpẹẹrẹ, a lè fi ìlànà kan tó ṣàlàyé bí agbára náà ṣe rí hàn, irú bí òfin Newton nípa òòfà àgbáyé. Nipa fifi iru ọrọ bẹẹ fun òfin kejì ti newton, a lè kọ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ tí ó ní agbára ìsọtẹ́lẹ̀ sínú òfin kejì ti newton. òfin kejì ti newton tún ti jẹ́ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀. òfin kejì ti newton tún ti jẹ́ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ àpapọ̀.  Ìkẹta Gbogbo ìgbésẹ̀ ni a máa ń dá lélẹ̀ fún ìgbésẹ̀ kan tó bá dọ́gba; tàbí, ìgbésẹ̀ tí àwọn ara méjì bá gbé lórí ara wọn máa ń dọ́gba, ó sì máa ń darí wọn sí apá ibòmíràn. 116   Àwọn àyọkà tó ṣe ṣókí jù nípa òfin kẹta, bíi "ìṣe dọ́gba sí ìṣesí" lè ti fa ìdàrúdàpọ̀ láàárín àwọn ìran àwọn akẹ́kọ̀ọ́: "ìṣe" àti "ìṣe" náà kan àwọn ara tó yàtọ̀ síra. Bí àpẹẹrẹ, ronú nípa ìwé kan tó wà lórí tábìlì. Agbára òòfà ilẹ̀ ayé ló ń fa ìwé náà. "Ìdáhùn" sí "ìṣe" náà kìí ṣe ipá ìtìlẹyìn láti orí tábìlì tí ó gbé ìwé náà sókè, ṣùgbọ́n agbára òòfà ìwé náà tí ó ń ṣiṣẹ́ lórí Ilẹ̀ ayé.[note 8]  Òfin kẹta ti Newton ní í ṣe pẹ̀lú ìlànà pàtàkì kan, ìyẹn ni pé agbára ìṣiṣẹ́ kò lè yí padà. Òtítọ́ ni èyí tí ó kẹ́yìn, kódà nínú àwọn ọ̀ràn tí ọ̀rọ̀ Newton kì í ṣe bẹ́ẹ̀, fún àpẹẹrẹ nígbà tí àwọn pápá ipá àti àwọn ohun èlò ara bá gbé ìmúlò, àti nígbà tí ìmúlò bá jẹ́ èyí tí a ṣàpèjúwe rẹ̀ dáadáa, nínú àwọn ẹ̀kọ́ nípa bíńtánẹ́ẹ̀tì pẹ̀lú.[note 9] Nípasẹ̀ òfin kejì ti Newton, ẹ̀ka àkọ́kọ́ jẹ́ gbogbo ipá tó wà lórí ara àkọ́kọ́, ẹ̀ka kejì sì jẹ́ gbogbo ipá tó wà lórí ara kejì. Bí àwọn ara méjèèjì bá wà ní àdádó kúrò lọ́dọ̀ àwọn ohun tó ń lọ láyìíká wọn, agbára kan ṣoṣo tó lè nípa lórí ara àkọ́kọ́ ni èyí tó ń wá láti ara kejì, àti pé bẹ́ẹ̀ náà ló ṣe rí fún ara kejì. Nípasẹ̀ òfin kẹta ti Newton, àwọn agbára wọ̀nyí ní agbára tó dọ́gba ṣùgbọ́n ní ìhà òdìkejì, nítorí náà wọ́n máa ń pa ara wọn tì nígbà tí wọ́n bá fi kún un, àti →{\vec {p}} jẹ ayípadà. Àbí, bí →{\vec {p}} ni a mọ̀ pé ó máa ń dúró digbí, ó jẹ́ wípé àwọn agbára náà ní ìmúlò tó dọ́gba àti ìhà òdìkejì.
Àkópọ̀ àwọn òfin ìṣiṣẹ́ mẹ́ta ti Newton rèé: 1. Àwọn ohun tó ń ṣẹlẹ̀ Òfin Àkọ́kọ́: Ẹran ara kan kò lè yí padà, tàbí kí ó máa rìn ní ìyára kánkán, àyàfi tí agbára kan bá gbé e. Ìkejì. Òfin Kejì: Ìyípadà tó bá wáyé nínú bí nǹkan kan ṣe ń lọ lọ́nà kan náà pẹ̀lú bí agbára tó ń ṣiṣẹ́ lórí ohun náà ṣe ń pọ̀ tó. Ìkẹta. Òfin Kẹta: Ìṣesí kọ̀ọ̀kan máa ń ní àbájáde tó bára mu tó sì yàtọ̀ síra.