Báwo la ṣe lè mú kí iye àwọn tó ń dìbò pọ̀ sí i ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà?
Iye àwọn tó lọ dìbò ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà yàtọ̀ láti ìpínlẹ̀ kan sí òmíràn, ó sì kéré gan-an ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn ìjọba tiwa-n-tiwa mìíràn. Àwọn nǹkan míì wà tó máa ń nípa lórí àwọn tó ń lọ sípàdé àtàwọn nǹkan míì tó máa ń nípa lórí ìrònú àwọn èèyàn. Àwọn ohun tó jẹ mọ́ ètò ìṣèlú ni àwọn ohun tí wọ́n ń béèrè fún ìforúkọsílẹ̀ àwọn olùdìbò, àkókò àti iye ìgbà tí ìdìbò máa ń wáyé, ibi tí àwọn ibi ìdìbò wà, àti bí ìdìbò ṣe máa ń díjú tó. Awọn ifosiwewe imọ-ẹmi pẹlu ipa iṣelu, ifẹ ati adehun ti oludibo, ati ẹgbẹ ẹgbẹ oselu. A lè mú kí iye àwọn tó ń dìbò pọ̀ sí i ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, màá sì dábàá àtúnṣe méjì tó rọrùn tí yóò mú kí iye àwọn tó ń dìbò pọ̀ sí i. Èmi yóò tún dá àtúnṣe mìíràn tó túbọ̀ díjú tí yóò mú kí iye àwọn tó ń dìbò pọ̀ sí i, ṣùgbọ́n tí yóò ṣòro fún ìjọba ìpínlẹ̀ láti ṣe. Àwọn nǹkan bíi mélòó kan wà tó máa ń pinnu bí àwọn èèyàn ṣe máa ń lọ dìbò. Bi ipinle kọọkan ti ni agbara lati ṣe idibo, awọn ifosiwewe wọnyi yatọ laarin awọn ipinle. Bí ìforúkọsílẹ̀ àwọn olùdìbò ṣe le tó tàbí bó ṣe rọrùn tó máa nípa lórí iye àwọn tó lọ dìbò. Minnesota ni iye ti o ga pupọ ti o fun laaye iforukọsilẹ oludibo ọjọ kanna, lakoko ti Texas ni iye ti o kere ati pe o ni ibeere ọjọ 30. Ọjọ́ àti àkókò tí wọ́n bá ṣe ìdìbò náà tún ṣe pàtàkì. Bí àpẹẹrẹ, orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà máa ń ṣe ìdìbò ìjọba àpapọ̀ lọ́jọ́ Tuesday ní oṣù kọkànlá lásìkò iṣẹ́, èyí sì máa ń dín iye àwọn tó ń dìbò kù. Bí àwọn ìdìbò ṣe máa ń wáyé déédéé ló máa ń nípa lórí bí àwọn èèyàn ṣe máa ń yọjú sí ìdìbò. Ọ̀pọ̀ ìdìbò ló máa ń wáyé lọ́dọọdún ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ó sì máa ń sú àwọn olùdìbò, wọn kì í lọ síbi ìdìbò mọ́. Àwọn olùdìbò kì í sábà dìbò tí wọn kò bá ní àwọn ibi ìdìbò tí ó wà nítòsí tí ó sì rọrùn láti dé. Àwọn iléèwé ni ibi ìdìbò tó dára jùlọ tó sì rọrùn jùlọ láti dé, ṣùgbọ́n ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ọjọ́ Tuesday ni ìdìbò máa ń wáyé, èyí sì máa ń dín àyè iléèwé àti ibi ìgbọ́kọ̀sí kù. Lákòótán, àwọn ìdìbò tó díjú máa ń dín ìtara àwọn èèyàn kù, ó sì máa ń ní ipa tí kò dára lórí iye àwọn tó ń dìbò ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Yàtọ̀ sí àwọn ohun tó ń ṣẹlẹ̀ láwùjọ, àwọn nǹkan míì tún wà tó ń nípa lórí bí àwọn èèyàn ṣe ń lọ síbi ìdìbò. Ọ̀kan lára wọn ni agbára ìṣèlú, èyí tí a lè fi ọ̀nà méjì sọ. Àkọ́kọ́ ni ìmúṣẹ nínú ara ẹni, èyí tó jẹ́ bí o ṣe rò pé o lè lóye òṣèlú tó. Èkejì ni ìmúṣẹ láti ìta èyí tí ó jẹ́ bí o ṣe rò wípé ètò náà ń fèsì sí ìsọfúnni rẹ. Ní pàtàkì, bí o bá rò wípé o ní làákàyè tó àti wípé ìbò rẹ "níye lórí", o ní agbára tó ga, o sì máa ń lọ síbi ìdìbò. Kókó míì tó tún jẹ́ kókó nípa ìrònú èèyàn ni pé ó máa ń wù ẹ́ láti mọ bí ọ̀ràn ìṣèlú ṣe rí lára rẹ tó. Bí o kò bá bìkítà, ó dájú pé o ò ní dìbò. Ohun kẹta tó máa ń mú kí ọkàn èèyàn máa fà sí ọ̀ràn kan ni pé kéèyàn jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ kan. Ṣé o wà nínú ẹgbẹ́ òṣèlú kan? Tó bá rí bẹ́ẹ̀, ó ṣeé ṣe kó o lọ dìbò láti ṣètìlẹyìn fún ẹgbẹ́ rẹ. Nípasẹ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n wà ní ọjọ́ orí tí wọ́n lè dìbò, ìdá àádọ́ta nínú ọgọ́rùn-ún ni àwọn ènìyàn tí ó lọ dìbò ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Èyí fi hàn pé àwọn Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ní iye àwọn tí kò lọ sí ìdìbò tó pọ̀ jù nínú àwọn ìjọba tiwa-n-tiwa mìíràn, ó sì fi Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà sí ipò keje láti ìsàlẹ̀ nígbà tí a bá fi wé 35 àwọn ìjọba tiwa-n-tiwa mìíràn. Orílẹ̀-èdè Ọsirélíà ló pọ̀ jù lọ lára àwọn orílẹ̀-èdè tó ń kópa nínú ìdìbò, ó lé ní ìdá àádọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún. Ìdí tí iye àwọn tó wá síbi ìdìbò fi pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ ní Ọsirélíà ni pé, ó pọn dandan láti dìbò, wọ́n sì máa ń fi owó ìtanràn san àwọn tí kò bá dìbò. "Ìdìbò ní Ọsirélíà dàbí ayẹyẹ, " pẹ̀lú ọjọ́ ìdìbò tí a ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí ayẹyẹ BBQ ní gbogbo orílẹ̀-èdè pẹ̀lú àwọn ibi ìdìbò tí ó rọrùn láti dé tí a ṣe ní ọjọ́ Sátidé. Ní Australia, "Fífipá mú àwọn ènìyàn láti kópa nínú ìgbésẹ̀ náà ń mú kí ìmọ̀ wọn nípa àwọn ọ̀ràn àti àwọn olùdíje pọ̀ sí i", nípa bẹ́ẹ̀, ó ń mú kí ìfẹ́ àti ìfọ̀rọ̀wérọ̀ òṣèlú ní Australia pọ̀ sí i. Ní ìyàtọ̀ pátápátá sí èyí, àwọn ìwádìí lórílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà fi hàn pé àwọn ará Amẹ́ríkà kò mọ nǹkan kan nípa òṣèlú, wọn ò sì nífẹ̀ẹ́ sí òṣèlú. Converse sọ wípé àwọn ènìyàn ní U.S. ní àwọn ìpele díẹ̀ nínú ìsókè èrò orí àti èrò orí. Èyí fi hàn pé àwọn ará Amẹ́ríkà ò fi bẹ́ẹ̀ mọ nǹkan kan nípa òṣèlú. Ní gbogbo orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, iye àwọn tó lọ sí ìdìbò kò tó nǹkan, ṣùgbọ́n iye àwọn tó tóótun láti dìbò (Voter Eligible Population, VEP) yàtọ̀ síra gan-an ní gbogbo ìpínlẹ̀. Hawaii ni o kere ju VEP idahun, pẹlu to 43%. Láti fi wé èyí, ìpínlẹ̀ tó ní iye àwọn tó pọ̀ jù lọ nínú àwọn tó ń lọ síbi ayẹyẹ VEP ni ìpínlẹ̀ Minnesota, tí iye wọn jẹ́ ìdá márùndínlọ́gọ́rin nínú ọgọ́rùn-ún. Texas wá sípò kẹta láti ìsàlẹ̀ pẹ̀lú 53%. Ohun tó mú kí ìpínlẹ̀ Minnesota pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ ni pé "ó rọrùn láti dìbò", "ó jẹ́ kí àwọn èèyàn mọ̀ pé ojúṣe wọn ni láti jẹ́ ọmọ ìlú", "àwọn èèyàn ní ìwé tó pọ̀ tó, owó tó ń wọlé fún wọn sì pọ̀ gan-an", àti pé "ìdìbò náà máa ń múnú àwọn èèyàn dùn gan-an". Ní ìfiwéra, àwọn ìdí pàtàkì tí ìpínlẹ̀ Hawai'i fi wà ní ìsàlẹ̀ jùlọ ni pé ó "ṣòro láti forúkọsílẹ̀", àìnífẹ̀ẹ́ sí àwọn olùdìbò àti àìdára nídìí ìdìbò, àti pé ó jẹ́ "ìpínlẹ̀ tí ẹgbẹ́ kan wà". Àpapọ̀ àwọn ohun tó jẹ mọ́ ètò ìṣèlú àti ti ẹ̀mí, èyí tó ṣàǹfààní ní Minnesota, tí kò sì ṣàǹfààní ní Hawaii, ní ipa tó lágbára lórí iye àwọn tó ń lọ sí ìbò ní ìpínlẹ̀ kan. Mo dábàá ọ̀nà méjì tó rọrùn láti fi mú kí iye àwọn tó ń dìbò pọ̀ sí i. Àkọ́kọ́ ni pé kí wọ́n gbé ìdìbò lọ sí òpin ọ̀sẹ̀ tàbí kí wọ́n sọ pé kí àwọn iléeṣẹ́ fún àwọn òṣìṣẹ́ ní ààyè láti dìbò. Ọjọ́ Sunday ni ọjọ́ ìdìbò tó wọ́pọ̀ jù lọ lágbàáyé láìsí Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Mo gbà pé èyí á jẹ́ ohun tó máa ṣe àwọn àjọ náà láǹfààní tó máa mú kí iye àwọn tó ń dìbò pọ̀ sí i, nítorí pé èyí tó pọ̀ jù lọ lára àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ló ní iye àwọn tó ń dìbò tó pọ̀ ju ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà lọ. Ó ṣeni láàánú pé, àwọn àyè tí èyí lè ṣẹlẹ̀ kéré gan-an nítorí pé ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti dá àwọn ìwé òfin láti gbé àwọn ìdìbò lọ sí òpin ọ̀sẹ̀ tàbí kí wọ́n ní ọjọ́ ìsinmi fún ìdìbò, ṣùgbọ́n àwọn ìwé òfin wọ̀nyí kò tíì kúrò nínú ìgbìmọ̀. Ọ̀nà àbáyọ tí ó rọrùn kejì ni pé kí wọ́n yanjú àwọn ohun tí wọ́n nílò láti forúkọ àwọn olùdìbò sílẹ̀ nípa gbígbé ìforúkọ àwọn olùdìbò kalẹ̀ ní ọjọ́ kan náà ní gbogbo ìpínlẹ̀ àádọ́ta. Minnesota fàyè gba ìforúkọsílẹ̀ ọjọ́ kan náà, àti pé iye àwọn tó jáde sí ìbò rẹ̀ fi ìdá 20 nínú ọgọ́rùn-ún ga ju Texas lọ, tí kò fàyè gbà á. Àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n ti ṣe ìforúkọsílẹ̀ àwọn olùdìbò ní ọjọ́ kan náà ti rí ìdàgbàsókè 5% nínú iye àwọn olùdìbò ("Ìdìbò Ọjọ Kan náà"). Láti dènà àdàkàdekè àwọn olùdìbò, ó yẹ kí ètò wà láti rí i dájú pé àwọn olùdìbò kò tíì dìbò àti láti ṣàyẹ̀wò bóyá ìwé ìdánimọ̀ tó bá a mu tó fi hàn pé olùdìbò náà ń gbé ní ìpínlẹ̀ tàbí ìpínlẹ̀ náà wà. Ohun mìíràn tó tún lè mú káwọn èèyàn má ṣe díbọ́n nínú ìdìbò ni pé kí wọ́n máa fi ẹ̀sùn ìwà ọ̀daràn kan àwọn èèyàn, títí kan fífi wọ́n sẹ́wọ̀n àti kí wọ́n máa san owó ìtanràn. Gbígbé òfin kalẹ̀ ní ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan láti fi ètò kan sílò láti bójú tó yóò gba àkókò, ṣùgbọ́n mo rò pé ó ṣeé ṣe ní báyìí, ìpínlẹ̀ 21 ló fàyè gba ìforúkọsílẹ̀ dídìbò ní ọjọ́ kan náà ("Ẹni tó ń dìbò ní ọjọ́ kan náà"). Ìdáhùn kẹta tí mo dábàá yóò dá lórí èyí tó pọ̀ jù lọ nínú àwọn ohun tó jẹ mọ́ ètò ìṣèlú. Eyi yoo jẹ aṣayan idibo ori ayelujara/apps. Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn ará Amẹ́ríkà lónìí ló ní tẹlifóònù alágbèéká tí wọ́n fi ń wọ Íńtánẹ́ẹ̀tì. Àwọn tí kò bá ṣe bẹ́ẹ̀ yóò ṣì ní gbogbo àwọn ọ̀nà ìdìbò tí wọ́n ń lò nísinsìnyí, irú bí àwọn ibi ìdìbò àti ìdìbò tí wọ́n ń lò nípa ìfìwéránṣẹ́. Ààbò àti ìdánimọ̀ yóò so blockchain pọ̀ (bíi ti àwọn ìdánimọ̀ Bitcoin), àwọn ìlànà biometrics, àti ìmọ̀ ìmọ̀ ojú. Nígbà tí o bá ń forúkọsílẹ̀ láti dìbò, ilé-iṣẹ́ ìjọba kan yóò ṣe ìdánimọ̀ olùdìbò rẹ lórí ẹ̀rọ alágbèéká, èsì ìka rẹ, yóò sì gba àwòrán ojú rẹ ní ìmúra 3D (Light Detection and Ranging) ti LiDAR. Àwọn ẹ̀rọ ìgbàlódé mẹ́ta yìí á mú kí ẹnì kọ̀ọ̀kan dìbò. Pẹlupẹlu, gbogbo imọ-ẹrọ yii wa ni rọọrun ati, lakoko ti o nira lati ṣe imuse, yoo pese ọpọlọpọ awọn anfani lori eto idibo wa lọwọlọwọ. Kò ní sí ìdí fún lílo ibi ìdìbò tó rọrùn, nítorí pé èèyàn lè dìbò níbikíbi tó bá wà. Àkókò ìdìbò yóò dára, nítorí pé o lè dìbò nígbà ìsinmi iṣẹ́. Àìmọye ìgbà tí ìdìbò máa wáyé kò ní jẹ́ kókó nítorí pé kò ní pọn dandan kó o lọ síbi ìdìbò. A lè sọ̀rọ̀ nípa bí ìdìbò náà ṣe díjú tó nínú ohun tí wọ́n ń béèrè, èyí tí yóò jẹ́ kí àwọn ìjápọ̀ tó ń fi àlàyé àwọn olùdíje àti àwọn ọ̀ràn hàn. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé iye àwọn tó lọ dìbò ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà kéré gan-an tá a bá fi wé ti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn tó ń lo ìjọba tiwa-n-tiwa, àwọn ọ̀nà kan wà tó rọrùn láti gbà ṣe é àti àwọn ọ̀nà míì tó ṣòro láti gbà ṣe é tó lè mú kí àwọn èèyàn túbọ̀ lọ dìbò. Àwọn ìpínlẹ̀ tí àwọn olùdìbò ti pọ̀ jù ní láti jẹ́ àwòkọ́ṣe fún àwọn ìpínlẹ̀ mìíràn láti tẹ̀lé bí wọ́n ti ṣe àtúnṣe tó ṣeé ṣe bíi ìforúkọsílẹ̀ àwọn olùdìbò ní ọjọ́ kan náà. Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà lè wá wo àwọn orílẹ̀-èdè míràn kí wọ́n sì ṣe àwọn àtúnṣe tó bọ́gbọ́n mu bíi kí wọ́n dìbò ní òpin ọ̀sẹ̀ tàbí ní àwọn ọjọ́ ìdìbò. Níkẹyìn, a lè lo ìmọ̀ ẹ̀rọ láìséwu àti lọ́nà tó bójú mu láti mú ìdìbò wọ ọ̀rúndún kọkànlélógún, ká sì mú gbogbo ohun tó ń dí ìdìbò lọ́wọ́ kúrò, èyí tí ètò ìdìbò wa ń gbé kalẹ̀ láàrín olùdìbò àti ìwé ìdìbò.