Chembe za Urithi Ni Nini?
Chembe za urithi ni utafiti wa jeni, mabadiliko ya chembe za urithi, na urithi katika viumbe. Ni tawi muhimu katika biolojia kwa sababu urithi ni muhimu kwa mageuzi ya viumbe. Gregor Mendel, mtawa wa Moravia wa dini ya Augustino aliyekuwa akifanya kazi katika karne ya 19 huko Brno, alikuwa wa kwanza kujifunza jeni kisayansi. Mendel alichunguza "urithi wa tabia", yaani, jinsi tabia zinavyopitishwa kutoka kwa wazazi hadi kwa watoto kwa muda. Aliona kwamba viumbe (mimea ya maharagwe) hurithi sifa kupitia "vipande vya urithi" tofauti. Neno hilo, ambalo bado linatumiwa leo, ni ufafanuzi usio wazi wa kile kinachoitwa jeni.  Urithi wa tabia na mifumo ya urithi wa molekuli ya jeni bado ni kanuni za msingi za maumbile katika karne ya 21, lakini maumbile ya kisasa yamepanuka ili kujifunza kazi na tabia ya jeni. Muundo wa jeni na kazi, tofauti, na usambazaji hujifunza ndani ya muktadha wa seli, viumbe (kwa mfano utawala), na ndani ya muktadha wa idadi ya watu. Urithi umeanzisha sehemu kadhaa, ikiwa ni pamoja na urithi wa molekuli, epigenetics na urithi wa idadi ya watu. Viumbe vilivyochunguzwa ndani ya uwanja mpana huenea maeneo ya uhai (archaea, bakteria, na eukarya).  Utaratibu wa maumbile hufanya kazi kwa mchanganyiko na mazingira ya kiumbe na uzoefu wa kuathiri maendeleo na tabia, mara nyingi hujulikana kama asili dhidi ya malezi. Mazingira ya ndani ya chembe au nje ya chembe ya chembe au kiumbe hai yaweza kuongeza au kupunguza maandishi ya jeni. Mfano wa kawaida ni mbegu mbili za mahindi yanayofanana kwa maumbile, moja ikiwa katika hali ya hewa ya wastani na nyingine katika hali ya hewa kavu (isiyo na maporomoko ya maji ya kutosha au mvua). Ingawa urefu wa wastani wa mabua ya mahindi mawili yaweza kuamuliwa kijeni kuwa sawa, ule ulio katika halihewa kavu hukua nusu tu ya urefu wa ule ulio katika halihewa yenye joto kwa sababu ya ukosefu wa maji na virutubisho katika mazingira yake.