Kí ni Àwọn Adágún Ńlá Náà?
Context:Àwọn Adágún Ńlá, tí wọ́n tún ń pè ní Adágún Ńlá ti Àríwá Amẹ́ríkà, jẹ́ àwọn adágún omi tútù tí ó so pọ̀ ní àárín ìlà oòrùn Àríwá Amẹ́ríkà tí ó so pọ̀ mọ́ Òkun Àtìláńtíìkì nípasẹ̀ Odò Saint Lawrence. Àwọn adágún márùn-ún ló wà, àwọn ni Superior, Michigan, Huron, Erie, àti Ontario tí wọ́n sì wà ní ààlà Canada àti United States tàbí nítòsí wọn. Ní ti ọ̀ràn omi, adágún Michigan àti adágún Huron jẹ́ odò kan ṣoṣo tí wọ́n so pọ̀ ní Ọ̀nà Tóóró Mackinac. Ọ̀nà Omi Àwọn Adágún Ńlá yìí ló ń jẹ́ kó ṣeé ṣe fún àwọn èèyàn láti rìnrìn àjò òde òní kí wọ́n sì máa lo ọkọ̀ òkun láàárín àwọn adágún náà.  Àwọn Adágún Ńlá jẹ́ àwùjọ adágún omi dídùn tó tóbi jùlọ ní Ilẹ̀-ayé nípasẹ̀ àpapọ̀ àpapọ̀, wọ́n sì jẹ́ ẹlẹ́ẹ̀kejì nípasẹ̀ àpapọ̀ àpapọ̀ omi dídùn, tí ó ní ìpín 21 nínú ọgọ́rùn-ún omi dídùn tí ó wà ní orí ilẹ̀ ayé nípasẹ̀ àpapọ̀. Apapọ agbegbe jẹ 94,250 square miles (244,106 km2), ati apapọ iwọn didun (ti wọn ni datum omi kekere) jẹ 5,439 cubic miles (22,671 km3), o kere ju iwọn didun ti Lake Baikal (5,666 cu mi tabi 23,615 km3, 22<unk>23% ti omi mimọ oju-aye agbaye). Nítorí bí àwọn adágún omi náà ṣe dà bí òkun, irú bí ìgbì òkun tó ń bì, ẹ̀fúùfù tó ń fẹ́ lọ láìdáwọ́dúró, ìgbì òkun tó ń fẹ́ lọ sókè gan-an, ibú omi tó jìn gan-an àti ibi tó jìnnà gan-an, ó ti pẹ́ tí wọ́n ti ń pe àwọn Adágún Omi Ńlá márùn-ún yìí ní òkun inú ilẹ̀. Ní ìbámu pẹ̀lú ọ̀nà tí wọ́n gbà ń díwọ̀n rẹ̀, ìyẹn ní ti ibi tí wọ́n ń gbé e sí, ó ṣeé ṣe kó jẹ́ Lake Superior tàbí Lake Michigan-Huron ni adágún kejì tó tóbi jù lọ lágbàáyé àti adágún omi tútù tó tóbi jù lọ lágbàáyé. Adágún Michigan ni adágún tó tóbi jù lọ tó wà ní orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo.  Àwọn Adágún Ńlá bẹ̀rẹ̀ sí dá ní òpin Àkókò Ìrì dídì tó kẹ́yìn ní nǹkan bí ẹgbàá méje [14,000] ọdún sẹ́yìn, nígbà tí àwọn yìnyín tó ń fà sẹ́yìn tú àpáàdì tí wọ́n gbẹ́ sínú ilẹ̀, èyí tó wá kún fún omi tó ti yó. Àwọn adágún náà ti jẹ́ ibi pàtàkì tí wọ́n ti ń gbé ọkọ̀, tí wọ́n ti ń ṣí kiri, tí wọ́n ti ń ṣòwò, tí wọ́n sì ti ń pẹja. Àgbègbè tó yí i ká ni wọ́n ń pè ní àgbègbè Adágún Ńlá, èyí tó ní Megalopolis Adágún Ńlá náà nínú.
Àwọn adágún márùn-ún ló para pọ̀ di Òkun Ńlá: Superior, Michigan, Huron, Erie, àti Ontario.