Báwo ni Nietzsche àti Haraway ṣe bẹnu àtẹ́ lu èròǹgbà ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ìlépa tí wọ́n ń lépa kí ohun kan má ṣe jẹ́ àṣìṣe? Báwo ni wọ́n ṣe ń lo àwọn èròǹgbà bí "ìmọ̀ ọgbọ́n orí ọlọ́run" àti "ìgbéraga" láti ṣàlàyé àwọn àṣìṣe tó wà nínú àwọn àwárí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì?
Nínú ìwé Nietzsche, <unk>On the Truth and Lies in an Non-Moral Sense<unk> Nietzsche ṣàlàyé ìṣesí rẹ̀ sí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ènìyàn pẹ̀lú iyèméjì ńlá, kódà ó tọ́ka sí ènìyàn gẹ́gẹ́ bí <unk>the most arrogant and mendacious<unk> creations (On Truth and Lying in an Extra-Moral Sense, 7). Irú àríyànjiyàn yìí kan náà ni a gbé dìde nínú ọ̀rọ̀ náà "ọlọ́run-ẹ̀tàn" nínú ìwé Haraway's, "Situated Knowledge: The Science Question in Feminism and the Privilege of Partial Perspective". Haraway ṣàlàyé èrò yìí gẹ́gẹ́ bí àdàkàdekè nínú èyí tí àwọn ènìyàn fi ìmọ̀ tiwọn wé èrò ìmọ̀ àìlópin ti ọlọ́run. Irú ẹ̀mí ọ̀làjú yìí ti wà tipẹ́tipẹ́ nínú ìtàn ẹ̀dá ènìyàn bí a ti ń tẹ̀ síwájú nínú ìrònú sáyẹ́ǹsì. Àkọsílẹ̀ àkọ́kọ́ nínú ìwé Haraway, "ọlọ́run-ẹ̀tàn" tún yọ nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ èrò Nietzsche fi èyí hàn nípasẹ̀ oríṣiríṣi àpèjúwe àti àlàyé nípa ìtanù nípasẹ̀ èrò. Èrò yìí nípa "ọlọ́run-ẹ̀tàn" àti àwọn ànímọ́ rẹ̀ nípa mímọ gbogbo nǹkan, wá látinú àwọn ènìyàn àti èrò inú wọn tí ó le gbagidi, tí ó ṣeé ṣe fún wọn láti mọ ohun tí ó ṣeé fọwọ́ kàn nínú èrò inú wọn nìkan, tí ó sì tipa bẹ́ẹ̀ pa àwọn èrò mìíràn mọ́. Àwọn èèyàn máa ń fi ojú kan wo ìwádìí sáyẹ́ǹsì, ojú kan ṣoṣo ni wọ́n fi ń wò ó, wọn kì í sì í ṣe àṣìṣe tiwọn láti ṣe ìwádìí sáyẹ́ǹsì tí wọ́n fi ń kíyè sí ohun tí wọ́n ń ṣe. ṣùgbọ́n Nietzsche sọ pé kì í ṣe ní àkókò yìí ni àléébù ènìyàn máa ń fara hàn, dípò ìyẹn, ìgbà tí àwárí sáyẹ́ǹsì bá dá lórí àwọn ohun tí a ń pè ní <unk>àwọn òkodoro òkodoro òkodoro ọ̀rọ̀.<unk> O jẹ ni aaye yii ni akoko nibiti ni akiyesi akoko kan imọran ti imọ-jinlẹ le "tutu bi baluni ni puff ti o kere julọ" nitori itumọ ti ilọsiwaju imọ-jinlẹ ti o da lori awọn irọ (Lori Otitọ ati Jija ni Itumo Extra-Moral, 7). Àmọ́, níwọ̀n bí a ti mọ̀ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwárí tí ẹ̀dá ènìyàn ṣe lè ṣàṣìṣe, a ṣì ń tẹ̀lé èrò náà nípa ìfọkàntánilójú tó ga jù lọ tí kò lè jẹ́ kí agbára èyíkéyìí nínú ayé wa ta kò ó, ní pàtàkì, ohun tí Haraway ń tọ́ka sí. Ninu ero re nipa <unk>the god-trick, <unk> Haraway n so fun ona ti o yatọ ti a fi n se akiyesi nipasẹ ọna ti o yatọ si aimọye. Nípa fífi ara wa sílẹ̀ kúrò nínú ojúṣe tó dà bíi pé ó jẹ́ ti ara ẹni láti lè lóye ohunkóhun àti ohun gbogbo àti gbígba àwọn ohun dídíjú tó wà nínú sáyẹ́ǹsì, a lè mú èrò náà kúrò pé a lè ṣe àdéhùn èké lórí àwọn òtítọ́ sáyẹ́ǹsì láti fi ṣàtúnṣe àìní òye wa. Èrò pàtàkì kan tí a fi hàn nínú ìwé Nietzsche, ni èrò ìgbéraga. Ìgbéraga jẹ́ apá pàtàkì nínú ìwà ẹ̀dá ènìyàn, ọ̀pọ̀ ìgbésẹ̀ ló sì yẹ. A lè wo ọ̀rọ̀ ìgbéraga gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn sí àwọn ìbéèrè tí ó wà nínú rẹ̀ nípa ibi tí gbòǹgbò <unk>ọlọ́run-ẹ̀tàn<unk> ti wá. Láti ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ la ti rí i pé àwa èèyàn máa ń fẹ́ láti ṣẹ́gun. Ìfẹ́ láti ṣẹ́gun àwọn àwùjọ, àṣà, ilẹ̀, tàbí ohun kan tó rọrùn bíi ipò ọrọ̀ ajé tó ga. Ó wà nínú ẹ̀jẹ̀ wa, ó sì ti wà nínú ẹ̀ láti ìran dé ìran. Ní títẹ̀lé àríyànjiyàn Haraway, Nietzsche gbé èrò náà kalẹ̀ nípa bí jíjẹ́ agbéraga nínú ìjìnlẹ̀ "ìmọ̀" wa ṣe jẹ́ "ìkùukùu tí ń fójú lójú àti èrò inú àwọn ènìyàn" tí ó ń fi bí ìgbéraga ṣe lè mú èrò ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì jáde tí ó pèsè ìdáhùn fún ìdí nìkan láti dáhùn àwọn ìbéèrè tí ó jẹ́ àṣìṣe ní òótọ́ (On Truth and Lying in an Extra-Moral Sense, 7). Nípa bẹ́ẹ̀, ẹ̀tàn ti gbòde kan, àwọn èèyàn sì ti ṣèrànwọ́ láti dá àwọn nǹkan wọ̀nyí.  irọ́ wọn tí wọ́n sọ di òótọ́. Àwárí tí àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ṣe látìgbà yẹn wá ló ń mú kí wọ́n máa fi irọ́ kọ́ "òtítọ́". Fífi ojú bojú jẹ́ kókó pàtàkì nínú èrò orí "ọlọ́run-ẹ̀tàn" ó sì tún jẹ́ kókó pàtàkì nínú àpèjúwe tí Nietzsche ṣe nípa "ewé". Oju ewe jẹ apẹẹrẹ ti o gbooro ti eyi ti a ṣẹda nipasẹ <unk>disregarding... iyatọ ati gbagbe awọn aaye iyatọ<unk> (Lori Otitọ ati Ojiji ni Itumo Extra-Moral, 24). Ohun tí ẹsẹ Bíbélì yìí ń sọ ni pé àwọn èèyàn ò lè sọ pé ohun tí wọ́n ń ṣàpèjúwe jẹ́ "ànímọ́ pàtàkì". Ni pataki, o ni oye pe ọpọlọpọ awọn oriṣiriṣi oriṣiriṣi awọn leaves wa ṣugbọn a ko le ṣalaye awọn iyatọ ti o han gbangba laarin wọn ati ni ṣiṣe bẹ ohun ti o dide ni aini 'otitọ' pẹlu iwe naa. Àṣìṣe náà wà nínú àpapọ̀ ewé náà àti fífi àpapọ̀ yìí sí àwọn àyíká mìíràn ni ibi tí àṣìṣe náà wà, èyí gan-an ni ohun tí Haraway ń sọ nínú àṣìṣe "ọlọ́run-ẹ̀tàn" rẹ. Ìtumọ̀ "ọlọ́run-ẹ̀tàn" ní kí a ṣe àpapọ̀ ìmọ̀ wa láti ṣe àtúnṣe sí àwọn ihò nínú àwárí àti ìmọ̀ wa. Nípasẹ̀ ọ̀pọ̀ ọdún tí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ti ń tẹ̀ síwájú, tó sì ti túbọ̀ ń yé wa sí i nípa ayé wa, àwọn ohun táwọn èèyàn pè ní òtítọ́ lè ní àléébù nítorí ọ̀nà tí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì gbà ń ṣàlàyé wọn. Haraway ni wipe ọna wa ti lilo aimọye nilo lati reworked lati wa ni siwaju sii ifamọra ati Nietzsche ká awọn iwe tesiwaju lori yi ero ati ki o ṣe apejuwe bi awọn wọnyi otitọ le ni aṣiṣe ninu wọn bi a abajade ti ero. Àwọn èròǹgbà wọ̀nyí tí a gbé kalẹ̀ lé ara wọn mú kí àìlóye tí àwọn òǹkọ̀wé méjèèjì sọ pé ó wà.