Báwo ni wọ́n ṣe ṣẹ́gun Napoleon?
Context:Napoleon Bonaparte (tí wọ́n bí ní Napoleone Buonaparte; 15 August 1769 <unk> 5 May 1821), tí wọ́n wá mọ̀ sí Napoleon I, jẹ́ olórí ológun àti olórí òṣèlú ọmọ ilẹ̀ Faransé tí wọ́n bí ní Corsica, tí ó di gbajúmọ̀ nígbà Ìyípadà Faransé, tí ó sì darí àwọn ìpolongo àṣeyọrí nígbà Ogun Ìyípadà. Ó jẹ́ olórí de facto ti Orílẹ̀-èdè Faransé gẹ́gẹ́ bíi Kọnsù Àkọ́kọ́ láti ọdún 1799 sí 1804, lẹ́yìn náà ni Olú Ọba ilẹ̀ Faransé láti ọdún 1804 títí di ọdún 1814 àti lẹ́ẹ̀kan sí i ní ọdún 1815. Òṣèlú àti àṣà Napoleon ṣì wà títí dòní olónìí, ó jẹ́ olórí tí àwọn èèyàn ń yìn, tó sì ń fa awuyewuye. Ó bẹ̀rẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àtúnṣe tí ó ti wà títí lọ nínú àwùjọ, a sì kà á sí ọ̀kan lára àwọn olórí ológun tó tóbi jùlọ nínú ìtàn. Àwọn ilé ẹ̀kọ́ ológun jákèjádò ayé ṣì ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn ogun tó jà. Nǹkan bíi mílíọ̀nù mẹ́ta sí mẹ́fà àwọn aráàlú àtàwọn sójà ló kú nínú àwọn ogun tí wọ́n wá mọ̀ sí Ogun Napoleon.  A bí Napoleon ní erékùṣù Corsica, kò pẹ́ lẹ́yìn tí ilẹ̀ Faransé kó o jọ, ìdílé kan tó jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ ibẹ̀ wá láti ìlà ìdílé olókìkí Ítálì. O ṣe atilẹyin fun Iyika Faranse ni ọdun 1789 lakoko ti o n ṣiṣẹ ni ọmọ ogun Faranse, o si gbiyanju lati tan awọn ero rẹ si Corsica abinibi rẹ. Ó yára gòkè àgbà nínú àwọn ọmọ-ogun lẹ́yìn tí ó gba Àkọsílẹ̀-èdè Faransé tí ó ń ṣàkóso là nípa fífi ìbọn pa àwọn ọ̀tẹ̀lẹ̀múyẹ́ ọba. Lọ́dún 1796, ó bẹ̀rẹ̀ sí í jagun lòdì sí orílẹ̀-èdè Austria àtàwọn ará Ítálì tí wọ́n jọ ń jagun. Ọdún méjì lẹ́yìn náà, ó kó àwọn ọmọ ogun lọ sí Íjíbítì, ìyẹn sì jẹ́ kó lè di olóṣèlú. Ó ṣètò ìdìbò kan ní oṣù kọkànlá ọdún 1799 ó sì di Kọnsùlù Àkọ́kọ́ ti Orílẹ̀-èdè Olómìnira.  Àìfohùnṣọ̀kan tó wà láàárín ilẹ̀ Faransé àti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì mú kí ilẹ̀ Faransé dojú kọ Ogun Àgbáyé Kẹta lọ́dún 1805. Napoleon fọ́ ìṣọ̀kan yìí túútúú pẹ̀lú àwọn ìṣẹ́gun rẹ̀ nínú ogun Ulm, àti nínú Ogun Austerlitz, èyí tó yọrí sí píparun Ilẹ̀ Ọba Róòmù Mímọ́. Lọ́dún 1806, Ẹgbẹ́ Alátùn-únṣe Kẹrin gbé ohun ìjà dìde sí i. Napoleon ṣẹgun Prussia ni awọn ogun ti Jena ati Auerstedt, o lọ si Grande Armée ni Ila-oorun Yuroopu, o si ṣẹgun awọn ara Russia ni Okudu 1807 ni Friedland, o fi agbara mu awọn orilẹ-ede ti o ṣẹgun ti Igbimọ Kẹrin lati gba awọn Alailẹgbẹ ti Tilsit. Ọdún méjì lẹ́yìn náà, àwọn ọmọ ilẹ̀ Austria tún dojú ìjà kọ àwọn ọmọ ilẹ̀ Faransé nígbà Ogun Àgbáyé Kejì, àmọ́ Napoleon mú kí ilẹ̀ Yúróòpù lágbára sí i lẹ́yìn tó ṣẹ́gun wọn ní Ogun Wagram.  Pẹ̀lú ìrètí pé òun á mú kí Ilẹ̀ Ilẹ̀ Yúróòpù gbòòrò sí i, èyí tó jẹ́ ọ̀nà tí òun gbà gbógun ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, Napoleon gbógun ti Iberian Peninsula, ó sì sọ Jósẹ́fù àbúrò rẹ̀ di Ọba ilẹ̀ Sípéènì lọ́dún 1808. Àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ran àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Sípéènì àtàwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Potogí lọ́wọ́ láti ṣọ̀tẹ̀ nígbà tí wọ́n ń ja Ogun Peninsular, èyí sì yọrí sí ìjákulẹ̀ fún àwọn ọ̀gágun Napoleon. Napoleon bẹ̀rẹ̀ sí gbógun ti ilẹ̀ Rọ́ṣíà lọ́dún 1812. Ìgbésẹ̀ ogun tó tẹ̀ lé e yìí ló mú kí àwọn ọmọ ogun Napoleon Grande Armée fi ibi tó burú jáì sílẹ̀. Lọ́dún 1813, ilẹ̀ Prussia àti Austria dara pọ̀ mọ́ àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Rọ́ṣíà nínú ẹgbẹ́ ológun kẹfà tó ń gbógun ti ilẹ̀ Faransé, èyí sì mú kí ẹgbẹ́ ológun ńlá kan ṣẹ́gun Napoleon nínú Ogun Leipzig. Àwọn ọmọ ogun tí wọ́n jọ dìtẹ̀ yìí gbógun ti ilẹ̀ Faransé, wọ́n sì gba ìlú Paris, èyí sì mú kí Napoleon ju àlééfà sílẹ̀ ní April ọdún 1814. Wọ́n lé e lọ sí erékùṣù Elba, tó wà láàárín erékùṣù Corsica àti Ítálì. Nílẹ̀ Faransé, wọ́n dá ìdílé Bourbon padà sípò.  Lóṣù February ọdún 1815, Napoleon sá lọ, ó sì gba ilẹ̀ Faransé. Àwọn Ẹgbẹ́ Alátùn-únṣe náà dá a lóhùn nípa dídá Ẹgbẹ́ Alátùn-únṣe Keje sílẹ̀, èyí tó ṣẹ́gun Napoleon ní Ogun Waterloo ní June 1815. Àwọn ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lé e lọ sí ìgbèkùn ní erékùṣù Saint Helena tó wà ní Òkun Àtìláńtíìkì, ibẹ̀ ló sì kú sí lọ́dún 1821 lẹ́ni ọdún mọ́kànléláàádọ́ta.  Napoleon ní ipa tó pọ̀ lórí ayé òde òní, ó mú àwọn àtúnṣe ọ̀làjú wá sí àwọn ilẹ̀ tí ó ṣẹ́gun, ní pàtàkì àwọn agbègbè ti Àwọn Orílẹ̀-èdè Ìsàlẹ̀, Switzerland àti àwọn apá kan ti Italy àti Germany òde òní. Ó gbé ọ̀pọ̀ ìlànà tó ń mú nǹkan rọrùn kalẹ̀ nílẹ̀ Faransé àti ní Ìwọ̀ Oòrùn Yúróòpù.
Napoleon gbógun ti Russia ní ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn ọdún 1812, èyí sì mú kí àwọn ọmọ ogun Grade Armée tí Napoleon ní fi ibi tó burú jáì sílẹ̀. Ọdún kan lẹ́yìn náà, ilẹ̀ Prussia àti ilẹ̀ Ọsirélíà dara pọ̀ mọ́ àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Rọ́ṣíà, wọ́n sì ṣẹ́gun Napoleon ní Ogun Leipzig. Lẹ́yìn náà, àwọn ọmọ ogun tó wà nínú ẹgbẹ́ náà gbógun ti ilẹ̀ Faransé, wọ́n sì gba ìlú Paris, èyí sì mú kí Napoleon ju àlééfà sílẹ̀ ní April ọdún 1814. Wọ́n fipá mú Napoleon lọ sí erékùṣù Elba. Napoleon sá lọ lọ́dún 1815 ó sì gba ilẹ̀ Faransé pa dà. Wọ́n tún ṣẹ́gun rẹ̀ nígbà Ogun Waterloo ní oṣù kẹfà ọdún 1815 wọ́n sì rán an lọ sí ìgbèkùn lọ́wọ́ àwọn ará Britain sí erékùṣù Saint Helena tó jìnnà réré níbi tó ti kú ní ọdún 1921.