sidee ayaa looga adkaaday Napoleon?
Context:Napoleon Bonaparte (wuxuu dhashay Napoleone Buonaparte; 15 August 1769 <unk> 5 May 1821), oo markii dambe loo yaqaanay magaciisa boqortooyada Napoleon I, wuxuu ahaa taliye milatari oo Faransiis ah oo ku dhashay Corsica iyo hogaamiye siyaasadeed oo caan ka noqday intii lagu jiray Kacaanka Faransiiska wuxuuna hoggaamiyay ololeyaal guul leh intii lagu jiray Dagaalkii Kacaanka. Wuxuu ahaa hogaamiyaha dhabta ah ee Jamhuuriyadda Faransiiska isagoo ahaa Qunsulka Koowaad 1799 ilaa 1804, ka dibna Boqorkii Faransiiska 1804 ilaa 1814 iyo mar kale 1815. Hidaha siyaasadeed iyo dhaqanka ee Napoleon waxey sii soconayaan ilaa maantadan la joogo, isagoo ah hogaamiye si weyn loo maamuusay isla markaana muran badan dhaliyay. Wuxuu bilaabay dib-u-habeyn badan oo xor ah oo ku adkeystay bulshada, waxaana loo tixgeliyaa inuu yahay mid ka mid ah taliyayaashii ugu waaweynaa ee millatariga taariikhda. Dagaaladiisii dagaalka waxaa weli lagu bartaa jaamacadaha militariga aduunka oo dhan. Inta udhaxeysa sadex ilaa lix milyan oo rayid ah iyo askar ayaa ku dhintay waxa loo yaqaanay dagaalada Napoleon.  Napoleon wuxuu ku dhashay jasiiradda Corsica, wax yar ka dib markii ay qabsatay Faransiiska, qoys u dhashay dalkaas oo ka soo jeeda qabiil yar oo Talyaani ah. Wuxuu taageeray Kacaanka Faransiiska 1789-kii isagoo ka tirsan ciidanka Faransiiska, wuxuuna isku dayay inuu ku faafiyo himilooyinkiisa waddankiisa hooyo ee Corsica. Wuxuu si deg deg ah ugu soo kacay ciidanka kadib markii uu badbaadiyay maamulka Faransiiska isaga oo rasaas ku riday fallaagada boqortooyada. Sanadkii 1796, wuxuu bilaabay olole milateri oo ka dhan ah Austriya iyo xulafadooda Talyaaniga, isagoo gaaray guulo go'aan ah wuxuuna noqday halyeey qaran. Laba sano kadib, wuxuu hogaamiyay ciidan u socda Masar oo u adeegay sidii meel looga soo boodboodo oo awood siyaasadeed loo helo. Waxa uu isku dayey in uu afgambi ku sameeyo bishii Nofeembar 1799 waxa uuna noqday Qunsulka koowaad ee Jamhuuriyadda.  Khilaafka u dhexeeya Ingiriiska iyo Faransiiska waxa uu keenay in Faransiisku uu la kulmo dagaalkii isbahaysiga saddexaad 1805. Napoleon wuxuu jabiyay isbahaysigan guulo uu ka gaaray ololihii Ulm, iyo dagaalkii Austerlitz, kaas oo horseeday kala diriddii Boqortooyadii Roomaanka Quduuska ahayd. 1806kii, Isbaheysigii Afaraad ayaa dagaal ku qaatay. Napoleon wuxuu Prussia ku garaacay dagaaladii Jena iyo Auerstedt, wuxuu Grande Armée ku soo galay Bariga Yurub, wuxuuna ka adkaaday Ruushka bishii Juun 1807 ee Friedland, isagoo ku qasbay quruumihii laga adkaaday Isbahaysiga Afaraad inay aqbalaan Heshiisyadii Tilsit. Laba sano kadib, Austriya waxay mar kale la dagaalameen Faransiiska intii lagu jiray dagaalkii shanaad ee isbahaysiga, laakiin Napoleon wuxuu adkeeyay qabsashadiisa Yurub kadib guushii uu ka gaaray dagaalkii Wagram.  Isagoo rajaynaya in uu balaariyo nidaamka Continental, xayiraadiisa ka dhanka ah Britain, Napoleon wuxuu ku soo duulay Jasiiradda Iberia wuxuuna ku dhawaaqay walaalkiis Joseph Boqorka Spain 1808. Isbaanishka iyo Boortaqiiska ayaa ku kacday dagaalkii Jasiiradda oo ay gacan ka geysteen ciidamada Ingiriiska, taasoo ku dhamaatay guuldaradii ay soo gaareen ciidamada Napoleon. Napoleon wuxuu weerar ku qaaday Ruushka xagaagii 1812. Dagaalkii ka dhashay dagaalkaas wuxuu ahaa mid masiibo ku dhacday ciidankii Napoleon ee Grande Armée. Sanadkii 1813, Prussia iyo Austria waxay ku biireen ciidamada Ruushka Isbahaysigii Lixaad ee ka dhanka ahaa Faransiiska, taasoo keentay in ciidamo badan oo isbahaysi ah ay ka adkaadaan Napoleon Dagaalkii Leipzig. Isbaheysiga ayaa ku soo duulay Faransiiska waxayna qabsadeen Paris, iyagoo ku qasbay Napoleon inuu is casilo bishii Abriil 1814. Waxaa loo masaafuriyay jasiirada Elba, oo u dhaxeysa Corsica iyo Talyaaniga. Faransiiska waxaa dib loogu soo celiyay awoodii Bourbon.  Napoleon wuxuu baxsaday Febraayo 1815 wuxuuna la wareegay Faransiiska. Xulufada ayaa jawaab ka bixiyay iyagoo sameystay Isbahaysigii Toddobaad, kaasoo ku guuleystay inuu ka adkaado Napoleon dagaalkii Waterloo bishii Juun 1815. Ingriiska ayaa u masaafuriyay jasiirada fog ee St. Helena ee Atlantic, halkaas oo uu ku dhintay 1821 isagoo 51 jir ah.  Napoleon wuxuu saameyn ballaaran ku yeeshay adduunka casriga ah, isaga oo dib-u-habeyn xor ah u keenay dhulalkii uu qabsaday, gaar ahaan gobollada Low Countries, Switzerland iyo qaybo ka mid ah Talyaaniga casriga ah iyo Jarmalka. Wuxuu dhaqan geliyay siyaasado badan oo xor ah Faransiiska iyo Galbeedka Yurub.
Napoleon wuxuu weeraray Ruushka xagaagii 1812-kii, taasoo keentay dib u gurasho masiibo ah oo ay sameeyeen ciidamada Napoleon. Sanad kadib, Prussia iyo Australia waxay ku biireen ciidamada Ruushka, iyagoo ka adkaaday Napoleon dagaalkii Leipzig. Isbahaysiga ayaa markaa weeraray Faransiiska waxayna qabsadeen Paris, taasoo ku qasabtay Napoleon inuu is casilo bishii Abriil 1814. Napoleon waxaa lagu qasbay in loo masaafuriyo jasiirada Elba. Napoleon wuxuu baxsaday 1815 wuxuuna dib ula wareegay maamulka Faransiiska. Waxaa mar kale laga adkaaday dagaalkii Waterloo bishii Juun 1815 waxaana Ingiriisku u masaafuriyay jasiiradda fog ee Saint Helena halkaas oo uu ku dhintay 1921.