Kí ni ìlú Chichen Itza?
Context:Chichén Itzá (tí wọ́n sábà máa ń kọ ní Chichen Itza ní èdè Gẹ̀ẹ́sì àti Maya Yucatec) jẹ́ ìlú ńlá tí ó wà ṣáájú ìgbà Columbian tí àwọn Maya tó wà ní àkókò tí wọ́n ń pè ní Terminal Classic kọ́. Ibi ìwalẹ̀pìtàn náà wà ní Ìlú Tinúm, Ìpínlẹ̀ Yucatán, Mexico.  Chichén Itzá je ibi pataki kan ni Northern Maya Lowlands lati Late Classic (c. AD 600<unk>900) nípasẹ̀ Terminal Classic (c. AD 800<unk>900) ati sinu awọn tete apa ti awọn Postclassic akoko (c. AD 900<unk>1200). Àwọn ọ̀nà ìkọ́lé oríṣiríṣi ló wà ní ibí yìí, àwọn ọ̀nà ìkọ́lé yìí jọ àwọn ọ̀nà ìkọ́lé tí wọ́n ń lò ní àárín gbùngbùn Mẹ́síkò àti àwọn ọ̀nà ìkọ́lé tí àwọn Puuc àti Chenes ń lò ní àríwá àwọn ilẹ̀ ìsàlẹ̀ Maya. Wọ́n rò pé wíwà tí àwọn ọ̀nà ìṣẹ̀dá àárín gbùngbùn Mẹ́síkò wà nígbà kan rí jẹ́ aṣojú fún ṣíṣí lọ tààràtà tàbí kí wọ́n ṣẹ́gun láti àárín gbùngbùn Mẹ́síkò pàápàá, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ jù lọ ìtumọ̀ òde òní ka wíwà tí àwọn ọ̀nà ìṣẹ̀dá tí kì í ṣe ti Maya wọ̀nyí sí àbájáde ìtannijẹ àṣà.  Ìlú Chichén Itzá jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìlú ńláńlá tó tóbi jù lọ nílẹ̀ Maya, ó sì ṣeé ṣe kó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìlú ńláńlá tí wọ́n ń pè ní Tollans, èyí tí wọ́n mẹ́nu kàn nínú àwọn ìwé tí wọ́n kọ nílẹ̀ Amẹ́ríkà. Ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé ìlú yìí ni àwọn èèyàn tó pọ̀ jù lọ tí wọ́n ń gbé ní Maya ń gbé, èyí sì lè jẹ́ kí onírúurú ọ̀nà tí wọ́n gbà kọ́ ilé ní ìlú náà yàtọ̀ síra.  Àwọn àwókù ìlú Chichén Itzá jẹ́ ohun ìní ìjọba àpapọ̀, àjọ Instituto Nacional de Antropología e Historia ti Mẹ́síkò (Ilé Ẹ̀kọ́ Nípa Ẹ̀dá Èèyàn àti Ìtàn Orílẹ̀-èdè) ló sì ń bójú tó ibẹ̀. Ilẹ̀ tí ó wà lábẹ́ àwọn ohun ìrántí náà jẹ́ ti àdáni títí di ọjọ́ 29 oṣù kẹta ọdún 2010, nígbà tí ìjọba ìpínlẹ̀ Yucatán rà á.  Chichén Itzá jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ibi tí wọ́n ti máa ń ṣèbẹ̀wò sí jùlọ ní Mexico pẹ̀lú àwọn arìnrìn-àjò tó lé ní mílíọ̀nù 2.6 ní ọdún 2017.
Chichén Itzá je okan ninu awon ilu Maya ti o tobi julo ti o je ibi pataki kan ni ayika AD 900. Ní báyìí, ó ti di ọ̀kan lára àwọn ibi táwọn awalẹ̀pìtàn máa ń ṣèbẹ̀wò sí jù lọ ní Mẹ́síkò.