Marka la eego qoraalkan asalka ah ee ku saabsan boqortooyadii Byzantine, boqortooyadii Byzantine-ku ma raadsan karaa asalkooda?
Context:Boqortooyadii Byzantine, [fiiro gaar ah 1] sidoo kale loo yaqaan Boqortooyadii Roomaanka ee Bariga ama Byzantium, waxay ahayd sii wadida Boqortooyadii Roomaanka inta badan gobolladeeda bari inta lagu gudajiray Qadiimiga dambe iyo qarniyadii dhexe, markii caasimaddeeda ay ahayd Constantinople. Waxay ka badbaaday kala jabkii iyo burburkii Boqortooyadii Galbeedka Roomaanka ee qarnigii 5aad ee AD waxayna sii waday inay jirto kun sano oo dheeri ah ilaa burburkii Constantinople ee Boqortooyadii Cusmaaniyiinta sanadkii 1453. Inta ugu badan jiritaankeeda, boqortooyadu waxay ahayd awoodda dhaqaale, dhaqan, iyo ciidan ee ugu awoodda badan Yurub. Ereyga "Byzantine Empire" iyo "Eastern Roman Empire" ayaa la sameeyay ka dib dhammaadkii boqortooyada; muwaadiniinteeda waxay sii wadeen inay u gudbiyaan boqortooyadooda sida Boqortooyada Roomaanka iyo naftooda sida Roomaanka. Inkastoo dawladdii Roomaanka ay sii jirtay, dhaqankeedana ay sii haysay, taariikhyahannada casriga ahi waxay doorbidaan inay kala saaraan Boqortooyadii Byzantine-ka ee Roomaanka Qadiimiga ah maadaama ay ku urursanayd Constantinople halkii ay ka ahaan lahayd Rome, oo ku wajahan dhaqanka Giriigga halkii ay ka ahaan lahayd Laatiin, waxaana lagu gartaa diinta Kirishtaanka Orthodox-ka ee Bariga.  Intii lagu jiray xilligii sare ee Boqortooyadii Roomaanka ee loo yaqaanay Pax Romana, qaybaha galbeed ee boqortooyada waxay soo mareen Laatiiniyeynta, halka qaybaha bari ee boqortooyada ay si weyn u ilaaliyeen dhaqankoodii Hellenistic. Dhacdooyin dhowr ah oo ka dhacay qarniyadii 4aad ilaa 6aad ayaa calaamad u ah xilligii kala guurka ee Boqortooyadii Roomaanka ee Bariga Giriigga iyo Galbeedka Laatiin ay kala go'een. Constantine I (r. 324<unk>337) wuxuu dib u habeeyay boqortooyada, wuxuu caasimad ka dhigay Constantinople, wuxuuna sharciyeeyay masiixiyadda. Waqtigii Theodosius I (r. 379<unk>395), Masiixiyadda ayaa noqotay diinta gobolka, waxaana la mamnuucay dhaqanka diimaha kale. Xilligii Heraclius (r. 610<unk>641), ciidanka iyo maamulka boqortooyada dib ayaa loo habeeyay, Giriigigana si tartiib tartiib ah ayaa loo qaatay isticmaalka rasmiga ah halkii laga isticmaali lahaa Laatiinka.  Xuduudaha boqortooyada ayaa isbeddelayay iyada oo loo marayo dhowr wareeg oo hoos u dhac iyo soo kabasho ah. Xilligii uu xukunka hayey Justinian I (r. 527<unk>565), boqortooyadu waxay gaadhay baaxaddeedii ugu badnayd ka dib markii ay dhacday galbeedka, dib-u-qabsashada inta badan xeebta reer galbeedka ee taariikhiga ah ee Roomaanka, oo ay ku jiraan Afrika, Talyaaniga iyo Rome, oo ay haysay laba qarni oo kale. Dagaalkii Byzantine-Sasanian ee 602-628 wuxuu baabi'iyey khayraadka boqortooyada, intii lagu jiray guushii hore ee muslimiinta ee qarnigii 7aad, waxay lumisay gobolladeedii ugu taajirnaa, Masar iyo Suuriya, oo ay la wareegtay Khaliifkii Rashidun. Kadib waxay lumisay Afrika Umayyada 698, ka hor inta aan boqortooyada lagu badbaadin boqortooyadii Isaurian.  Xilligii boqortooyadii Makedoniya (qarnigii 9aad-11aad), boqortooyadii ayaa mar kale ballaarisay waxayna la kulantay laba qarni oo Renaissance-ka Makedoniya ah, kaas oo ku dhammaaday guuldaradii ay Seljuk Turks ka gaadheen Dagaalkii Manzikert ee 1071. Dagaallada sokeeye iyo duulaankii Seljuk ee ka dambeeyay waxay keeneen luminta inta badan Aasiyada Yar. Boqortooyada ayaa soo kabsatay intii lagu jiray soo celinta Komnenian, iyo qarnigii 12aad, Constantinople waxay ahayd magaalada ugu weyn uguna taajirsan Yurub.  Boqortooyada waxaa la siiyay dhaawac halis ah intii lagu jiray Dagaalkii Saddexaad ee Laanqayrta markii Constantinople la saxeexay 1204 iyo dhulalkii boqortooyada ay horey u xukumaysay waxaa loo qaybiyay boqortooyooyin Byzantine Greek iyo Latin ah oo tartamaya. Inkastoo ugu dambeyntii la soo ceshay Constantinople sanadkii 1261, Boqortooyadii Byzantine waxay ku sii jirtay kaliya mid ka mid ah dhowr dowladood oo yaryar oo ku tartamayay aagga labadii qarni ee ugu dambeysay jiritaankeeda. Dhulkeedii hadhay waxaa si tartiib tartiib ah u qabsaday Boqortooyadii Cusmaaniyiinta ee dagaalladii Byzantine-Ottoman ee qarniyadii 14aad iyo 15aad.  Go'aanka Constantinople ee Boqortooyadii Cusmaaniyiinta sanadkii 1453 wuxuu calaamad u ahaa dhammaadkii Boqortooyadii Byzantine. Qaxootiga ka soo cararay magaaladda kaddib qabsashadeeda waxay degeen Talyaaniga iyo qaybo kale oo Yurub ah, iyagoo gacan ka geystay dabka soo kacay ee Renaissance. Boqortooyadii Trebizond waxaa la qabsaday sideed sano kadib markii caasimadeeda magaceeda la midka ah ay isu dhiibtay ciidamada Ottoman ka dib markii la hareereeyay 1461. Dawladii ugu dambeysay ee Byzantine, oo ahayd Boqortooyadii Theodoro, waxaa qabsaday Ottoman sanadkii 1475. Waxaa la sheegi karaa in burburkii Boqortooyadii Byzantine ee Cusmaaniyiinta ay tahay mid ka mid ah sababihii ka qayb qaatay dhammaadkii qarniyadii dhexe iyo bilowgii xilligii casriga ahaa.
Boqortooyada Byzantine waxay asal ahaan ka soo jeedaa Boqortooyadii Roomaanka