Ìgbà wo ni wọ́n bí Nérò, ibo sì ni wọ́n bí i sí?
Context:Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus (/ˈnɪəroʊ/ NEER-oh; born Lucius Domitius Ahenobarbus; 15 December AD 37 <unk> 9 June AD 68), je olori ijo Romani karun-un ati olori ijo olori ijo olori ijo Julio-Claudian, ti o jọba lati AD 54 titi di iku re ni AD 68. Ọmọ ọdún mẹ́tàlá ni nígbà tí Kláúdíù tó jẹ́ olú ọba ilẹ̀ Róòmù gbà á ṣọmọ, òun ló sì jọba lẹ́yìn rẹ̀. Àwọn ẹ̀ṣọ́ olú ọba àti àwọn aráàlú Róòmù àtàwọn agbègbè tó wà lábẹ́ àkóso Nérò fẹ́ràn rẹ̀ gan-an, àmọ́ àwọn ọ̀tọ̀kùlú Róòmù kórìíra rẹ̀ gan-an. Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn ìwé tí wọ́n kọ nígbà yẹn lọ́hùn-ún sọ pé aláṣẹ bóofẹ́bóokọ̀ ni, ó máa ń ṣe ohun tó wù ú, ó sì jẹ́ oníṣekúṣe. Lẹ́yìn tí ìgbìmọ̀ aṣòfin Róòmù kéde pé ọ̀tá gbogbo èèyàn ni, ó para rẹ̀ lẹ́ni ọgbọ̀n ọdún.  Wọ́n bí Nérò ní ìlú Antium ní ọdún 37 Sànmánì Kristẹni, ọmọ Gnaeus Domitius Ahenobarbus àti Agrippina Kékeré, ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ. Ọmọ ọdún méjì ni Nérò nígbà tí bàbá rẹ̀ kú. Màmá rẹ̀ fẹ́ olú ọba Kláúdíù, tó wá sọ Nérò di ajogún rẹ̀; nígbà tí Kláúdíù kú ní ọdún 54 Sànmánì Kristẹni, Nérò di olú ọba pẹ̀lú ìtìlẹyìn àwọn ẹ̀ṣọ́ olú ọba àti ìgbìmọ̀ Sénátì. Nígbà tí Nero bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàkóso, ìyá rẹ̀ Agrippina, Seneca Kékeré tó jẹ́ olùkọ́ rẹ̀ àti Sextus Afranius Burrus tó jẹ́ ọ̀gá àwọn ẹ̀ṣọ́ olú ọba fún un nímọ̀ràn, wọ́n sì fún un ní ìtọ́sọ́nà. Àmọ́ kò pẹ́ tó fi bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàkóso lómìnira, kò sì fẹ́ kí ẹnikẹ́ni máa darí òun. Ìjà agbára tó ń jà pẹ̀lú ìyá rẹ̀ wá dópin nígbà tó pàṣẹ pé kí wọ́n pa á. Àwọn ìwé ìtàn Róòmù tún sọ pé Nérò ló pa ìyàwó rẹ̀ Claudia Octavia <unk> kó bàa lè fẹ́ Poppaea Sabina <unk> àti Britannicus àbúrò rẹ̀.  Ọ̀nà tí Nérò gbà ṣàkóso Róòmù dá lórí ọ̀ràn ìṣọ̀rọ̀ ajé, òwò, àti àṣà ìṣẹ̀dálẹ̀. Ó pàṣẹ pé kí wọ́n kọ́ àwọn gbọ̀ngàn eré ìdárayá, ó sì ṣètò àwọn eré ìdárayá àti ìdíje. O tun ṣe awọn ifarahan gbangba gẹgẹbi oṣere, olorin, akọrin, ati ọkọ ayọkẹlẹ, eyiti o ṣe iyalẹnu fun awọn aristocratic ẹlẹgbẹ rẹ bi awọn iṣẹ wọnyi jẹ igbagbogbo agbegbe ti awọn ẹrú, awọn aladun gbangba ati awọn eniyan ti o jẹ olokiki. Irú àwọn eré ìnàjú bẹ́ẹ̀ mú kí Nero gbajúmọ̀ láàárín àwọn aráàlú tó jẹ́ ẹni rírẹlẹ̀, àmọ́ àwọn eré ìnàjú rẹ̀ ba iyì Ọba jẹ́. Àwọn ọ̀tọ̀kùlú tó wà ládùúgbò ló máa ń sanwó ìnáwó náà, yálà ní tààràtà tàbí nípasẹ̀ owó orí, èyí sì máa ń múnú bí wọn gan-an.  Lákòókò tí Nero ń ṣàkóso, ọ̀gágun Corbulo ja Ogun Roman-Parthian ti ọdún 58 sí 63, ó sì ṣe àlàáfíà pẹ̀lú Ilẹ̀ Ọba Parthian tí ó jẹ́ ọ̀tá. Ọ̀gágun ará Róòmù nì, Suetonius Paulinus, pa ọ̀tẹ̀ ńlá kan tó wáyé ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, èyí tí Boudica ayaba àwọn ará Iceni darí. Ìjọba Bosporan ni wọ́n fi kún ìjọba náà fúngbà díẹ̀, Ogun Júù àti ti Róòmù Kìíní sì bẹ̀rẹ̀. Nígbà tí ọ̀gbẹ́ni Vindex tó jẹ́ ọ̀kan lára ìgbìmọ̀ aṣòfin ilẹ̀ Róòmù ṣọ̀tẹ̀, tí Galba tó wá di olú ọba ilẹ̀ Róòmù lẹ́yìn-ọ̀-rẹyìn sì tì í lẹ́yìn, wọ́n pe Nérò ní ọ̀tá ìlú, wọ́n sì dájọ́ ikú fún un láìjẹ́ pé ó wà níbẹ̀. Ó sá kúrò ní ìlú Róòmù, ó sì pa ara rẹ̀ ní June 9, ọdún 68 Sànmánì Kristẹni. Ikú rẹ̀ ló fa ogun abẹ́lé tó wáyé fúngbà díẹ̀, èyí tí wọ́n pè ní Ọdún Àwọn Olú Ọba Mẹ́rin.  Èyí tó pọ̀ jù lọ lára àwọn ìwé tí àwọn ará Róòmù kọ ni kò fi bẹ́ẹ̀ sọ̀rọ̀ nípa ìwà àti ìṣàkóso rẹ̀. Òpìtàn náà Tacitus sọ pé àwọn ará Róòmù ka Pọ́ọ̀lù sí ẹni tó máa ń ṣe ohun tó wù ú, tó sì máa ń hùwà ìbàjẹ́. Suetonius sọ pé ọ̀pọ̀ àwọn ará Róòmù gbà gbọ́ pé Nero ló dá iná ńlá tó jó ìlú Róòmù sílẹ̀ kó lè tú ilẹ̀ sílẹ̀ fún "Ilé Wúrà" tó fẹ́ kọ́. Ọ̀gbẹ́ni Tacitus sọ pé Nero máa ń fi àwọn Kristẹni sẹ́wọ̀n, ó sì máa ń dáná sun wọ́n láàyè, ó dà bíi pé kì í ṣe torí pé ó fẹ́ kí àwọn èèyàn máa ṣe ìdájọ́ òdodo fún òun, bí kò ṣe torí pé ó jẹ́ òǹrorò. Àwọn òpìtàn kan lóde òní ń ṣiyèméjì nípa bí àwọn ìwé ayé ìgbàanì nípa ìwà ìkà tí Nérò hù ṣe ṣeé gbára lé tó, nítorí pé àwọn ará Róòmù gbáàtúù mọyì rẹ̀ gan-an. Ní àwọn àgbègbè tó wà ní ìlà oòrùn Ilẹ̀ Ọba Róòmù, ìtàn àròsọ kan tó gbajúmọ̀ gbòde kan pé Nérò kò kú, pé ó máa padà wá. Lẹ́yìn ikú Nérò, ó kéré tán, àwọn aṣáájú mẹ́ta kan tí wọ́n ṣọ̀tẹ̀ sí ìjọba, àmọ́ tí wọ́n kùnà, sọ pé "Nérò tún ayé wá" kí àwọn èèyàn lè máa tì wọ́n lẹ́yìn.  Ìgbésí ayé rèé A bi Nero ni Lucius Domitius Ahenobarbus ni ọjọ 15 Oṣu kejila ọdun 37 AD ni Antium (Anzio ti ode oni).: 87 O jẹ ọmọ kan ṣoṣo, ọmọ ti oloselu Gnaeus Domitius Ahenobarbus ati Agrippina ọdọ. Ìyá rẹ̀ Agrippina jẹ́ arábìnrin Caligula, olú ọba Róòmù kẹta.: 5 Nero tún jẹ́ ọmọ ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ  Ọ̀gbẹ́ni Suetonius, tó jẹ́ òǹkọ̀wé ìtàn ìgbésí ayé àwọn èèyàn ayé ìgbàanì, tó sì ń ṣàríwísí àwọn baba ńlá Nero, sọ pé Olú Ọba Ọ́gọ́sítọ́sì bá bàbá bàbá Nero wí torí pé ó fẹ́ràn àwọn eré ìdárayá oníwà ipá. 3 Suetonius tún sọ pé nígbà táwọn ọ̀rẹ́ Dómítíkù bàbá Nérò ń kí i pé ó bí ọmọkùnrin kan, ó fèsì pé ọmọ èyíkéyìí tí òun àti Àgíríppínà bá bí máa jẹ́ ẹni burúkú, ó sì máa jẹ́ ewu fún gbogbo èèyàn.  Domitius kú ní ọdún 40 Sànmánì Kristẹni. Ní ọdún mélòó kan ṣáájú ikú bàbá rẹ̀, bàbá rẹ̀ kópa nínú ọ̀ràn ìṣèlú kan tó burú jáì.: 3 Wọ́n lé ìyá rẹ̀ àti àwọn àbúrò rẹ̀ obìnrin méjì tó ṣẹ́ kù, ìyẹn Agrippina àti Julia Livilla, lọ sí ìgbèkùn ní erékùṣù kan tó wà ní ibi àdádó ní Òkun Mẹditaréníà.: 4 Wọ́n sọ pé wọ́n lé ìyá rẹ̀ lọ sí ìgbèkùn nítorí pé ó gbìmọ̀ láti ju olú ọba Caligula sílẹ̀. Wọ́n gba ogún Nero lọ́wọ́ rẹ̀, wọ́n sì ní kó lọ máa gbé lọ́dọ̀ àǹtí rẹ̀ tó jẹ́ Dòmítíà Lepida Kékeré, ìyẹn ìyá Messalina, tó jẹ́ ìyàwó kẹta tí Kláúdíù Ọba fi jọba lẹ́yìn náà.: 11    Oríṣiríṣi àwòrán Nérò àti ìyá rẹ̀, c. 54 ọdún. Àkọlé: NERONIS CAES MATER AGRIPP. Àjọ tó ń rí sí òwò. DIVI CLAVD. / NERONI CLAVD. Àwọn ojúewé wọ̀nyí jápọ̀ mọ́: DIVI F. CAES. Àjọ tó ń rí sí òwò. ÀKÓKÓ ÀKÓKÓ. IMP ni. TR. ì ì P. <unk> EX SC Lẹ́yìn ikú Caligula, Kláúdíù di Olú Ọba Róòmù tuntun. Ìyá Nérò gbé Claudius níyàwó ní ọdún 49 AD, ó di ìyàwó rẹ̀ kẹrin.[i] Ní oṣù Kínní, ọdún 49 AD, ìyá rẹ̀ ti yí Claudius lérò padà láti gba ọmọ rẹ̀ Nero.[ii]  Lẹ́yìn tí olú ọba gba Nero, "Claudius" di apá kan orúkọ rẹ̀: Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus.[iii] Claudius ní àwọn owó ẹyọ wúrà tí wọ́n ṣe láti fi àmì ìdásílẹ̀ náà hàn.: 119 Ọ̀jọ̀gbọ́n Josiah Osgood ti kọ̀wé pé "àwọn owó ẹyọ náà, nípasẹ̀ ìkápá wọn àti àwòrán wọn, fi hàn pé Olórí tuntun kan ti wà ní ṣíṣe".: 231 Àmọ́, David Shotter sọ pé, láìfi àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó wáyé ní Romu pè, Britannicus tó jẹ́ àbúrò ọkọ Nero ṣe pàtàkì nínú àwọn owó ẹyọ àgbègbè ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 50.: 52   Àpótí Nérò, ní Ibi Ìkóhun-ìṣẹ̀ǹbáyé-sí ti Orílẹ̀-Èdè ní Oslo Nero wọle si igbesi aye gbangba gẹgẹbi agbalagba ni 51 AD ni o to ọdun 14.: 51 Nigbati o di ọdun 16, Nero fẹ ọmọbinrin Claudius (arábìnrin rẹ), Claudia Octavia. Laarin awọn ọdun 51 AD ati 53 AD, o fun awọn ọrọ pupọ ni orukọ awọn agbegbe oriṣiriṣi, pẹlu awọn Ilians; awọn Apameans (n beere fun idaduro owo-ori ọdun marun lẹhin iwariri-ilẹ); ati ileto ariwa ti Bologna, lẹhin ti ibugbe wọn ti jiya ina iparun kan.: 231   Claudius kú ní 54 AD; ọ̀pọ̀ àwọn òpìtàn ìgbàanì sọ pé Agrippina ló fi májèlé pa á. Shotter kọ̀wé pé: "Ikú Kíláúdíù lọ́dún 54 Sànmánì Kristẹni ni wọ́n sábà máa ń kà sí ìṣẹ̀lẹ̀ tí Agrippina yára kánkán nítorí àwọn àmì tó fi hàn pé Kíláúdíù ń fi ìfẹ́ àrà ọ̀tọ̀ hàn sí ọmọkùnrin rẹ̀". Ó tún sọ pé nínú àwọn ìwé ìtàn ayé àtijọ́, Josephus tó jẹ́ òpìtàn ọmọ ilẹ̀ Róòmù nìkan ló ṣàpèjúwe pé àhesọ lásán ni ọ̀rọ̀ tó sọ nípa bí wọ́n ṣe fi májèlé pa àwọn èèyàn náà.: 53   Ọ̀rọ̀ táwọn èèyàn ń sọ lóde òní nípa bó ṣe di pé wọ́n fi oògùn olóró pa á yàtọ̀ síra. Tacitus sọ pé ọ̀gbẹ́ni Locusta tó jẹ́ apẹ̀rẹ̀ tó ń ṣe oògùn olóró ló ṣe oògùn olóró náà, Halotus tó jẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀ ló sì gbé e wá fún Olú Ọba. Tacitus tun kọwe pe Agrippina ṣeto fun dokita Claudius Xenophon lati ṣakoso oloro, ni iṣẹlẹ ti Emperor ba wa laaye.: 53 Suetonius yatọ ni diẹ ninu awọn alaye, ṣugbọn tun ṣe ifọwọkan Halotus ati Agrippina. [iv] Bii Tacitus, Cassius Dio kọwe pe oloro naa ni a pese nipasẹ Locusta, ṣugbọn ninu akọọlẹ Dio o jẹ iṣakoso nipasẹ Agrippina dipo Halotus. Nínú ìwé Apocolocyntosis, Seneca the Younger kò mẹ́nu kan eèrà rárá.: 54 Àwọn ọ̀mọ̀wé òde òní kò gbà pé Agrippina ló fa ikú Claudius.: 589   Kó tó di pé Kláúdíù kú, Àgírípà mú àwọn olùkọ́ tó ń kọ́ àwọn ọmọ Kláúdíù lẹ́kọ̀ọ́ kúrò, ó sì fi àwọn olùkọ́ tóun fúnra rẹ̀ yàn rọ́pò wọn. Ó tún jẹ́ kó ṣeé ṣe fún Kláúdíù láti yí àwọn ọ̀gá méjì lára àwọn ẹ̀ṣọ́ olú ọba (tí wọ́n fura sí pé wọ́n ń ti ọmọ Kláúdíù lẹ́yìn) pa dà, ó sì fi Afranius Burrus (ẹni tó máa tọ́ Nero sọ́nà lọ́jọ́ iwájú) rọ́pò wọn.: 13 Níwọ̀n bí Agrippina ti fi àwọn ọkùnrin tó jẹ́ adúróṣinṣin sí i rọ́pò àwọn ọ̀gá ẹgbẹ́ ẹ̀ṣọ́ náà, ó ṣeé ṣe fún Nero láti gba agbára láìṣe àríyànjiyàn kankan.
Wọ́n bí Nérò ní Antium (Anzio, Italy) ní December 15, ọdún 37 Sànmánì Kristẹni.