A máa ń yọ onírúurú èròjà tó ń mú kí ìwúkàrà wú jáde látinú rẹ̀, èyí tí ẹsẹ Bíbélì yìí mẹ́nu kàn. Fi àlàfo yà wọ́n.
Context:Nínú ìwé gbédègbẹ́yọ̀ Encyclopedia of Food Microbiology, Michael Gaenzle kọ̀wé pé: "Ọ̀kan lára àwọn búrẹ́dì tí wọ́n fi ìwúkàrà ṣe tọ́jọ́ rẹ̀ pẹ́ jù lọ ti wà láti ọdún 3700 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, wọ́n sì wú u jáde ní Switzerland, àmọ́ ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé bí wọ́n ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í fi ìwúkàrà ṣe é ní í ṣe pẹ̀lú bí wọ́n ṣe bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àgbẹ̀ ní Àárín Gbùngbùn Òṣùpá Ọ̀gbìn àti Íjíbítì ní ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún ṣáájú ìgbà yẹn", èyí tí àwọn awalẹ̀pìtàn fi hàn pé ó rí bẹ́ẹ̀ ní ọdún mélòó kan lẹ́yìn náà.... "Láti nǹkan bí àádọ́jọ [150] ọdún sẹ́yìn ni wọ́n ti ń lo ìwúkàrà láti fi ṣe búrẹ́dì, àmọ́ ìwúkàrà tí wọ́n fi ń ṣe búrẹ́dì kò tíì di ohun tí wọ́n ń lò láti fi ṣe ìwúkàrà".  Sourdough jẹ́ ọ̀nà tí wọ́n fi ń ṣe ìwúkàrà títí dé Àkókò Ọ̀làjú nílẹ̀ Yúróòpù títí wọ́n fi rọ́pò rẹ̀ nípasẹ̀ barm láti inú ọ̀nà tí wọ́n fi ń ṣe ọtí bíà, àti lẹ́yìn ọdún 1871 tí wọ́n fi ṣe ìwúkàrà tí wọ́n gbìn fún ète náà.  Wọ́n sábà máa ń fi ìwúkàrà ṣe búrẹ́dì tí wọ́n fi ìyẹ̀fun ìrẹsì ṣe, èyí tó wọ́pọ̀ ní apá àríwá ilẹ̀ Yúróòpù. Ìwúkàrà Baker kò wúlò fún fífi ìwúkàrà ṣe búrẹ́dì ìrẹsì, nítorí pé ìrẹsì kò ní èròjà gluten tó pọ̀ tó. Ipilẹ ti akara rye da lori amọ ni iyẹfun ati awọn carbohydrates miiran ti a mọ bi pentosans; sibẹsibẹ, amylase rye n ṣiṣẹ ni awọn iwọn otutu ti o ga julọ ju amylase alikama lọ, ti o fa ki ilana ti akara naa di iparun bi awọn amọ ti wa ni piparẹ lakoko sisun. Nítorí náà, bí èròjà pH tí wọ́n fi ń ṣe búrẹ́dì tí wọ́n fi ìyẹ̀fun tí wọ́n fi ń ṣe búrẹ́dì sí bá ṣe dín kù, á mú kí èròjà amylases má ṣiṣẹ́ nígbà tí ooru kò bá lè ṣe é, èyí á sì jẹ́ kí èròjà carbohydrate tó wà nínú búrẹ́dì náà di géèlì, kí wọ́n sì máa ṣiṣẹ́ bó ṣe yẹ. Ní apá gúúsù ilẹ̀ Yúróòpù, níbi tí wọ́n ṣì ti ń fi ìwúkàrà ṣe panettone, ìwúkàrà kò fi bẹ́ẹ̀ wọ́pọ̀ mọ́ ní ọ̀rúndún ogún; ìwúkàrà oníbàrà tó máa ń tètè dàgbà ló rọ́pò rẹ̀, nígbà míì wọ́n máa ń fi ìsinmi ìwúkàrà tó gùn sí i láti jẹ́ kí àwọn kòkòrò bakitéríà lè máa ṣiṣẹ́ láti mú kí èròjà náà dùn. Àjẹsára ìwúkàrà tún yọjú gẹ́gẹ́ bí ìgbésẹ̀ ìwúkàrà pàtàkì nínú iṣẹ́ ìṣọ́ búrẹ́dì ní àwọn ọdún 2010, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n sábà máa ń lò ó pẹ̀lú ìwúkàrà olùṣe búrẹ́dì gẹ́gẹ́ bí aṣojú ìwúkàrà.  Àwọn olùṣe búrẹ́dì láti ilẹ̀ Faransé ló mú ọ̀nà tí wọ́n ń gbà ṣe búrẹ́dì tí wọ́n fi ń ṣe ìyẹ̀fun kíkan wá sí Àríwá California nígbà tí wọ́n ń pè ní California Gold Rush, ó sì ṣì jẹ́ apá kan àṣà ìbílẹ̀ San Francisco títí dòní olónìí. (Orukọ apeso naa wa ni "Sourdough Sam", mascot ti awọn San Francisco 49ers.) Ọjọ́ pẹ́ tí wọ́n ti máa ń lo ìwúkàrà láti fi ṣàpèjúwe àwọn tó wá wúrà ní ọdún 1849, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ṣeé ṣe kí wọ́n lo ìwúkàrà tí wọ́n ń tà tàbí epo sódì láti fi ṣe búrẹ́dì. San Francisco sourdough ti a mọ ni "a ṣe ayẹyẹ" jẹ akara funfun ti o ni iyasọtọ nipasẹ iyẹfun ti o sọ, ati ni otitọ iru Lactobacillus ninu awọn ibẹrẹ sourdough ni a npe ni Fructilactobacillus sanfranciscensis (tẹlẹ Lactobacillus sanfranciscensis), lẹgbẹẹ iwukara sourdough Kasachstania humilis (tẹlẹ Candida milleri) ti a rii ni awọn aṣa kanna.  Àṣà ìwúkàrà tí wọ́n ń lò yìí ni wọ́n gbé lọ sí ìpínlẹ̀ Alaska ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti ìpínlẹ̀ Yukon ní Kánádà lákòókò tí wọ́n ń pè ní Klondike Gold Rush ní ọdún 1898. Àwọn èròjà tí wọ́n sábà máa ń lò, irú bí ìwúkàrà àti bọ́ọ̀dà, kò fi bẹ́ẹ̀ wúlò fún àwọn tó ń wá góòlù. Àwọn awakùsà tó nírìírí àtàwọn míì tí wọ́n kọ́kọ́ wá sí ìlú náà sábà máa ń gbé àpò kan tí wọ́n fi ń dáná tàbí tí wọ́n fi wẹ́wẹ́ mú dání; wọ́n máa ń ṣọ́ àwọn àpò náà dáadáa kí wọ́n má bàa dì. Àmọ́ ṣá o, kì í ṣe kí wọ́n fi ìrì dí i ló máa pa á, bí kò ṣe kí wọ́n fi ooru dí i. Wọ́n wá bẹ̀rẹ̀ sí í pe àwọn tó ti pẹ́ lẹ́nu iṣẹ́ ní "sourdoughs", ìyẹn ni ọ̀rọ̀ tí wọ́n ṣì ń lò fún àwọn tó ti pẹ́ lẹ́nu iṣẹ́ ní Alaska tàbí Klondike. Ìtumọ̀ orúkọ oyè náà ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àṣà ìbílẹ̀ Yukon ni wọ́n fi ṣe ohun tí a kò mọ̀ nínú àwọn ìwé tí Robert Service kọ, pàápàá jùlọ àkójọpọ̀ "Songs of a Sourdough" rẹ̀.  Ní àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ti ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì, níbi tí búrẹ́dì tí wọ́n fi àlìkámà ṣe ti pọ̀ jù lọ, kì í ṣe pé wọ́n ń lo ìwúkàrà láti fi ṣe búrẹ́dì mọ́. Kẹ̀rẹ̀kẹ̀rẹ̀, wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í fi ìwúkàrà tí wọ́n ń pè ní barm, tí wọ́n fi ń ṣe bíà rọ́pò rẹ̀, lẹ́yìn náà, lẹ́yìn tí Louis Pasteur ti fìdí èròǹgbà nípa kòkòrò àrùn múlẹ̀, wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í fi ìwúkàrà tí wọ́n ń pè ní yeast rọ́pò rẹ̀. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ti pa búrẹ́dì tí wọ́n fi ìwúkàrà ṣe kúrò ní àwọn ibi tí wọ́n ti ń ṣe búrẹ́dì fún ọjà ní ọ̀rúndún ogún, síbẹ̀ àwọn tó ń ṣe búrẹ́dì tí wọ́n fi ẹ̀rọ ṣe ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe é padà, lẹ́nu àìpẹ́ yìí, àwọn ilé iṣẹ́ búrẹ́dì tí wọ́n ti ń ṣe búrẹ́dì ti bẹ̀rẹ̀ sí ṣe é. Ní àwọn orílẹ̀-èdè tí kò sí àlàyé òfin nípa búrẹ́dì tí a fi ìwúkàrà ṣe, ìwúkàrà tí wọ́n fi ń ṣe búrẹ́dì tí wọ́n ń pè ní búrẹ́dì tí a fi ìwúkàrà ṣe tàbí èyí tí wọ́n ń tà gẹ́gẹ́ bí irú búrẹ́dì bẹ́ẹ̀ ni wọ́n fi ń ṣe ìwúkàrà pẹ̀lú ìwúkàrà oníhóró tàbí àwọn ohun èlò tí wọ́n fi ń mú kí búrẹ́dì náà dàgbà, tàbí kí wọ́n fi ṣe ìwúkàrà tí a fi ìwúkàrà tí a fi ìwúkàrà ṣe dípò rẹ̀. Àwọn tó ń ṣagbátẹrù búrẹ́dì gidi pe àwọn nǹkan wọ̀nyí ní àdàbà.  Àwọn tó ń ṣe búrẹ́dì tí kì í ṣe ti ìyẹ̀fun kíkorò máa ń fi èròjà kan tí wọ́n ń pè ní èròjà tó ń mú kí búrẹ́dì sunwọ̀n sí i tàbí èròjà tó ń mú kí ìyẹ̀fun sunwọ̀n sí i kún ìyẹ̀fun tí wọ́n ń ṣe.
sourdough, ìwúkàrà oníbàrà, barm, ìwúkàrà tí wọ́n gbìn fún ète kan, ìwúkàrà tí wọ́n ń lò fún ọjà, baking soda, ìwúkàrà tí wọ́n gbìn, àwọn èròjà tó ń mú kí búrẹ́dì dára sí i, àwọn èròjà tó ń mú kí ìyẹ̀fun dára sí i