Báwo ni kọfí ṣe bẹ̀rẹ̀?
Context:Ìtàn kọfí ti bẹ̀rẹ̀ láti ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún tí wọ́n ti ń sọ ọ́ lẹ́nu fún àwọn èèyàn ní Etiópíà òde òní. Àmọ́ ṣá o, a ò tíì rí ibi tí wọ́n ti kọ́kọ́ gbin kọfí, bẹ́ẹ̀ ni a ò tíì rí ẹ̀rí tó fi hàn pé wọ́n ti ń mu ún ṣáájú ọ̀rúndún kẹẹ̀ẹ́dógún. Àwọn ilé ẹ̀kọ́ ìsìn Sufi ní Yemen máa ń lo kọfí láti mú kí wọ́n lè pọkàn pọ̀ nígbà àdúrà. Nígbà tó yá, kọfí tàn dé Ilẹ̀ Òkèèrè àti ilẹ̀ Páṣíà ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹrìndínlógún; ó dá àríyànjiyàn sílẹ̀ lórí bóyá ó jẹ́ halal nínú àwùjọ Ottoman àti Mamluk. Nígbà tó fi máa di ìdajì kejì ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, àwọn oníṣòwò ti ilẹ̀ Mẹditaréníà ti bẹ̀rẹ̀ sí í ta kọfí nílẹ̀ Ítálì, àwọn ará Ìlà Oòrùn Yúróòpù àtàwọn ará Àárín Gbùngbùn Yúróòpù sì kọ́ nípa kọfí látọ̀dọ̀ àwọn Ottoman. Nígbà tó fi máa di ìdajì ọ̀rúndún kẹtàdínlógún, ó ti dé Íńdíà àti Ìlà Oòrùn Íńdíà. Nígbà tó fi máa di òpin ọ̀rúndún kẹtàdínlógún, àwọn ilé ìtajà ti bẹ̀rẹ̀ sí í gbèrú ní Ìwọ̀ Oòrùn Yúróòpù, pàápàá ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Jámánì. Ọ̀kan lára àwọn tó kọ́kọ́ gbin kọfí ní Àgbáyé Tuntun ni Gabriel de Clieu tó kó àwọn irúgbìn kọfí wá sí Martinique lọ́dún 1720. Àwọn èso yìí ló wá bí àwọn igi kọfí tí ó tó 18,680 èyí tó mú kí ó tàn dé àwọn erékùṣù Caribbean mìíràn bí Saint-Domingue àti Mexico. Nígbà tó fi máa di ọdún 1788, ìlú Saint-Domingue ló ti ń pèsè ìdajì gbogbo kọfí tó wà láyé. Nígbà tó fi máa di ọdún 1852, orílẹ̀-èdè Brazil ti di orílẹ̀-èdè tó ń mú kọfí jáde jù lọ lágbàáyé, òun sì ni orílẹ̀-èdè tó ń mú kọfí jáde jù lọ títí dòní. Àkókò tó bẹ̀rẹ̀ látọdún 1950 rí ìmúgbòòrò nínú òpópónà eré ìdárayá náà nítorí wíwá tí àwọn olùtúnyẹ̀wò ńlá mìíràn, ní pàtàkì Colombia, Ivory Coast, Ethiopia, àti Vietnam; èyí tí ó kẹ́yìn gba ipò Kolómbíà, ó sì di olùtúnyẹ̀wò kejì tó tóbi jùlọ ní 1999. Àwọn ọ̀nà ìgbàlódé tí wọ́n ń gbà ṣe kọfí àti bí wọ́n ṣe ń ṣe é lọ́pọ̀ yanturu ti sọ ọ́ di ohun tí wọ́n ń lò nínú ilé lójoojúmọ́.
Ọ̀pọ̀ ìtàn nípa bí wọ́n ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe kọfí ni wọ́n ti gbọ́ lẹ́nu àwọn èèyàn nílẹ̀ Etiópíà òde òní. Lákòókò tá a wà yìí, kò sí ẹ̀rí kankan tó fi hàn pé wọ́n ti ń mu kọfí tàbí pé wọ́n ti ń gbìn ín ṣáájú ọ̀rúndún kẹẹ̀ẹ́dógún. Àwọn ọkùnrin ajẹ́jẹ̀ẹ́ ìnìkàngbé tó wà ní Yemen máa ń mu kọfí kí wọ́n lè pọkàn pọ̀ nígbà àdúrà. Nígbà tó fi máa di ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, kọfí ti tàn kálẹ̀ dé ilẹ̀ Léfántì àti ilẹ̀ Páṣíà. Nígbà tó fi máa di ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, ọ̀nà táwọn oníṣòwò máa ń gbà kọjá ní àárín gbùngbùn òkun Mẹditaréníà ni wọ́n ti ń ta kọfí ní Ítálì. Àwọn Ottoman ló kó o wá sí Àárín Gbùngbùn àti Ìlà Oòrùn Yúróòpù. Ó ti dé Íńdíà ní àárín ọ̀rúndún kẹtàdínlógún. Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Jámánì ló kọ́kọ́ dá ọ̀nà tí wọ́n gbà ń ṣe kọfí sílẹ̀, èyí tó wá di àṣà ní Ìwọ̀ Oòrùn Yúróòpù. Erékùṣù Martinique tó wà ní àgbègbè Caribbean ni wọ́n ti kọ́kọ́ gbin kọfí ní New World. Ọdún 1720 ni Gabriel de Clieu kó àwọn irúgbìn kọfí wá síbẹ̀. Èyí ló wá yọrí sí àwọn oko kọfí ní àwọn erékùṣù Caribbean mìíràn bíi Saint-Domingue (tó jẹ́ pé, ní ọdún 1788, ó pèsè ìdajì kọfí tó wà lágbàáyé) àti ní Mexico. Látọdún 1950 ni àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn tó tún ń ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan jáde, irú bí Colombia, Ivory Coast, Ethiopia, àti Vietnam. Lóde òní, ọ̀pọ̀lọpọ̀ èèyàn ló ń lo kọfí nínú ilé wọn nítorí pé wọ́n ti lo àwọn ọ̀nà ìgbàlódé láti ṣe é, wọ́n sì ń ṣe é lọ́pọ̀ yanturu.