Tumellano ea Tordesillas e ne e le eng?
Context:Ka 1383, John I oa Castile, e leng monna oa Beatrice oa Portugal le mohoe oa Ferdinand I oa Portugal, o ile a ipolela hore ke eena ea lokelang ho busa Portugal. Sehlopha sa bahlomphehi ba banyenyane le batho feela ba tloaelehileng, se etelletsoeng pele ke John oa Aviz (eo hamorao e ileng ea e-ba Morena John I oa Portugal) le se laoloang ke General Nuno Álvares Pereira se ile sa hlōla Makastillia Ntoeng ea Aljubarrota. Ka ntoa ena, Ntlo ea Aviz e ile ea fetoha ntlo e busang Portugal.  Leloko le lecha la borena le ne le tla tsoela pele ho sutumetsa Portugal ho ea pele lipolotiking le moetlong oa Europe, ho theha le ho tšehetsa mesebetsi ea bongoli, joalo ka Crónicas d'el Rei D. João I ea Fernão Lopes, buka ea pele ea ho palama le ho tsoma Livro da ensinança de bem cavalgar toda sela le O Leal Conselheiro ka bobeli ke Morena Edward oa Portugal le liphetolelo tsa Sepotoketsi tsa Cicero's De Oficiis le Seneca's De Beneficiis ke Khosana Peter ea Coimbra ea tsamaileng haholo, hammoho le mosebetsi oa hae o moholo oa Tratado da Vertuosa Benfeytoria. Boitekong ba ho tiisa le ho kopanya matla a borena, marena a lesika lena a ile a boela a laela hore ho bokelloe, ho hlophisoe le ho hatisoa ha lipokello tse tharo tsa pele tsa melao Portugal: Ordenações d'el Rei D. Duarte, e sa kang ea qobelloa; Ordenações Afonsinas, eo tšebeliso ea eona le ts'ebetsong ea eona e neng e sa ts'oane hohle mmusong; le Ordenações Manuelinas, e ileng ea sebelisa monyetla oa mochine oa khatiso ho fihla likarolong tsohle tsa'muso. Puso ea Avis e ile ea boela ea tšehetsa mesebetsi ea mehaho e kang Mosteiro da Batalha (ka ho toba, Monastery of the Battle)'me ea lebisa ho thehoeng ha mokhoa oa mehaho oa Manueline lekholong la bo16 la lilemo.  Portugal e ile ea boela ea etella pele batho ba Europe ha ba ne ba hlahloba lefatše le ha ba etsa lintho tse ncha. Khosana Henry ea Tsamaeang ka Likepe, mora oa Morena John I oa Portugal, e ile ea e - ba mofani oa chelete le motsamaisi oa morero ona. Nakong ena, Portugal e ile ea hlahloba Leoatle la Atlantic, ea sibolla lihlekehleke tsa Atlantic tsa Azores, Madeira le Cape Verde; ea hlahloba lebōpo la Afrika; ea laola libaka tse khethiloeng tsa Afrika; ea sibolla tsela e ka bochabela e eang India ka Cape of Good Hope; ea sibolla Brazil, ea hlahloba Leoatle la India, ea theha litsela tsa khoebo ho pholletsa le boholo ba Asia boroa;'me ea romela khoebo ea pele e tobileng ea likepe tsa Europe le liofisiri tsa lipuisano Chaena le Japane.  Ka 1415, Portugal e ile ea fumana kolone ea eona ea pele ea mose ho maoatle ka ho hapa Ceuta, e leng setsi sa pele se atlehileng sa khoebo ea Boislamo Afrika Leboea. Ho ile ha latela lintho tsa pele tse ileng tsa sibolloa Leoatleng la Atlantic: e leng Madeira le lihlekehleke tsa Azores, tse ileng tsa lebisa mekhatlong ea pele ea bokolone.  Ka 1422, ka taelo ea Morena John I, Portugal ka molao e ile ea lahla mokhoa oa pele oa ho bala lilemo, e leng Mehla ea Cesare,'me ea amohela mokhoa oa Anno Domini, ka hona ea e-ba'muso oa ho qetela oa K'hatholike ho etsa joalo.   Ho pholletsa le lekholo la bo15 la lilemo, bafuputsi ba Mapotoketsi ba ile ba tsamaea lebōpong la Afrika, ba theha libaka tsa khoebo bakeng sa mefuta e'maloa e tloaelehileng ea thepa e rekisoang ka nako eo, ho tloha khauta ho isa makhoba, ha ba ntse ba batla tsela e eang India le linoko tsa eona, tse neng li lakatseha Europe.  Tumellano ea Tordesillas, e neng e reretsoe ho rarolla qabang e neng e hlahisitsoe ka mor'a hore Christopher Columbus a khutle, e ile ea etsoa ke Mopapa Alexander VI, eo e neng e le mokena-lipakeng pakeng tsa Portugal le Spain. E ile ea tekenoa ka la 7 Phuptjane 1494,'me ea arola linaha tse sa tsoa sibolloa ka ntle ho Europe pakeng tsa linaha tsena tse peli ho latela mola o bolelele ba lik'hilomithara tse 370 ka bophirimela ho lihlekehleke tsa Cape Verde (tsoa lebōpong le ka bophirimela la Afrika).   Ka 1498, Vasco da Gama o ile a finyella seo Columbus a neng a rerile ho se etsa'me ea e-ba MoEurope oa pele ea ileng a fihla India ka leoatle, a tlisetsa Portugal le baahi ba eona ba limilione tse 1,7 nala ea moruo,'me a thusa ho qala Phetohelo ea Sepotoketsi. Ka 1500, mofuputsi oa Mapotoketsi Gaspar Corte-Real o ile a fihla sebakeng seo hona joale e leng Canada' me a theha motse oa Portugal Cove-St. Philip's, Newfoundland le Labrador, nako e telele pele ho Mafora le Manyesemane lekholong la bo17 la lilemo,'me e le e 'ngoe feela ea likolone tse ngata tsa Mapotoketsi tsa Amerika.  Ka 1500, Pedro Álvares Cabral o ile a sibolla Brazil' me a e nka e le ea Portugal. Lilemo tse leshome hamorao, Afonso de Albuquerque o ile a hapa Goa, India, Muscat le Ormuz tse Koung ea Persia, le Malacca, eo hona joale e leng karolo ea Malaysia. Kahoo,'muso oa Portugal o ne o laola khoebo ea Leoatle la India le ea Atlantic Boroa. Basesisi ba likepe ba Mapotoketsi ba ile ba qala ho fihla Asia Bochabela ka ho tsamaea ka sekepe ho tloha Europe ho ea ka bochabela, ba fihla libakeng tse kang Taiwan, Japane, sehlekehlekeng sa Timor le Lihlekehlekeng tsa Moluccas.  Le hoja ka nako e telele ho ne ho lumeloa hore Madache e bile batho ba pele ba Europe ba fihlileng Australia, ho boetse ho na le bopaki ba hore ho ka etsahala hore ebe Mapotoketsi a ile a sibolla Australia ka 1521. Ho tloha ka 1519 ho ea ho 1522, Ferdinand Magellan (Fernão de Magalhães) o ile a hlophisa leeto la Sepanishe le eang East Indies le ileng la fella ka ho potoloha lefatše ka lekhetlo la pele. Magellan ha aa ka a hlola a khutlela Europe kaha o ile a bolaoa ke matsoalloa a Philippines ka 1521.  Selekane sa Zaragoza, se ileng sa tekenoa ka la 22 April 1529 pakeng tsa Portugal le Spain, se ile sa hlalosa hantle hore na anti-meridian e hokae le moeli o hlalositsoeng Selekane sa Tordesillas.  Lintho tsena kaofela li ile tsa etsa hore Portugal e be e 'ngoe ea mebuso e meholo ea lefatše litabeng tsa moruo, tsa sesole le tsa lipolotiki ho tloha lekholong la bo15 la lilemo ho fihlela qetellong ea lekholo la bo16 la lilemo.
Ka mor'a hore Christopher Columbus a khutle, ho ile ha hlaha qabang pakeng tsa Portugal le Spain,'me Mopapa Alexander VI o ile a kena lipakeng pakeng tsa tsona e le hore ho be le Tumellano ea Tordesillas. Ho ea ka tumellano ena e kopanetsoeng, linaha tse sa tsoa sibolloa tse ka nģ'ane ho Europe li arotsoe pakeng tsa linaha tsena tse peli ho ea ka mola o ka bophirimela bohole ba lik'hilomithara tse ka bang 370 ho tloha lihlekehlekeng tsa Cape Verde.