Batho bao ho sa buuoeng le bona ke bo-mang?
Context:Batho ba sa kopaneng le ba bang ke lihlopha tsa batho ba matsoalloa a moo ba phelang ba sa kopane le sechaba sa boahelani le sechaba sa lefatše. Lihlopha tse etsang qeto ea ho lula li sa kopane le batho ba bang li bitsoa batho ba matsoalloa a moo ba itšehlang thajana ka boithaopo. Tšireletso ea molao e etsa hore ho be thata ho hakanya palo ea batho ba sa tsejoeng, empa likhakanyo tse tsoang ho Khomishene ea Litokelo tsa Botho ea Maamerika ho UN le sehlopha se sa etseng phaello sa Survival International li supa pakeng tsa batho ba 100 le 200 ba sa tsejoeng ba fihlang ho batho ba 10,000 ka kakaretso. Boholo ba batho bana ba sa tsejoeng ba lula Amerika Boroa, haholo-holo karolong e ka leboea ea Brazil, moo' muso oa Brazil le National Geographic li hakanyang hore ho na le merabe e pakeng tsa 77 le 84.  Tsebo ea batho ba sa tsejoeng e tsoa haholo-holo ho batho ba lulang haufi le bona le litšoantšong tse nkiloeng moeeng.
Ka kakaretso batho ba sa kopaneng le ba bang ba bolela batho ba matsoalloa a moo ba 'nileng ba lula ba arohane haholo ho fihlela kajeno, ba boloka mekhoa ea bona ea bophelo ea setso'me ba sebetsa haholo-holo ba ikemetse ho mekhatlo leha e le efe ea lipolotiki kapa ea mmuso. Leha ho le joalo, lipatlisiso tsa Europe le bokolone nakong ea mehleng ea pele ea kajeno li ile tsa tlisa batho ba matsoalloa lefatšeng ka bophara ho kopana le bajaki ba bokolone le bafuputsi. Ka hona, lihlopha tse ngata tsa matsoalloa a moo li bile le mofuta o itseng oa ho kopana le batho ba bang. Ka hona, lentsoe "ba sa kopaneng le batho" le bolela ho se kopane le batho ba bangata bao e seng matsoalloa a moo ka nako ena.  Khomishene ea Litokelo tsa Botho ea Machaba a Amerika e bua ka batho ba sa kopaneng le ba bang e le "batho ba matsoalloa ba ikarotseng ka boithaopo". Lihlopha tsena li khetholloa ka ho hana ha tsona ho kopana le mang kapa mang eo e seng oa habo tsona. Tlhaloso ena e boetse e kenyelletsa lihlopha tseo pele li neng li e-na le likamano tse tsitsitseng le bongata ba batho bao e seng matsoalloa empa ba khethile ho khutlela ho itšehla thajana'me ha ba sa boloka likamano. Ka hona batho ba joalo ba sa kopaneng le ba bang ha ba utloisisoe e le ba phelang boemong ba tlhaho bo sa lumellaneng le nako empa e le batho ba mehleng ea kajeno.  Tlaleho ea Machaba a Kopaneng ea 2009 le eona e ile ea khetholla "batho ba ikopantseng le ba bang qalong" e le ba nang le litšobotsi tse tšoanang empa ba qala ho buisana khafetsa le ho kenella sechabeng se akaretsang.  E le ho totobatsa boikemisetso ba bona ba ho lula ba sa kopane kapa ba arohane, mekhatlo ea machaba e hatisa ho ba bitsa "batho ba matsoalloa ba ikarotseng" kapa "ba ikarotseng ka boithatelo". Ho seng joalo ba boetse ba 'nile ba bitsoa "batho ba ipatileng" kapa "meloko e sa tsejoeng".  Ka histori likhopolo tsa bokolone tsa Europe tsa batho ba sa kopaneng le bona, le likopo tsa bona tsa bokolone ho bona, li ile tsa tsebisoa ke monahano le ho batla Moprista John, morena oa'muso o ruileng oa Bokreste a le mong, hammoho le Meloko e Leshome e Lahlehileng ea Iseraele, e khethollang batho ba sa kopaneng le bona e le "meloko e lahlehileng".  Mekhatlo ea machaba e 'nile ea totobatsa bohlokoa ba ho sireletsa tikoloho le naha ea matsoalloa a moo, bohlokoa ba ho ba sireletsa ho tlatlapuoa kapa ho hlekefetsoa, le bohlokoa ba ho se kopane e le ho thibela ho ata ha mafu a kajeno.  Ho sebelisoa hampe le ho hlekefetsoa ka tsela e sehlōhō ke batho ba bangata ho entse hore mebuso e mengata e fane ka batho ba lulang libakeng tse arohaneng le linaha tsa habo bona le ho ba sireletsa ka molao. Lihlopha tse ngata tsa matsoalloa a moo li lula merung ea naha kapa libakeng tse sirelelitsoeng, tse kang Vale do Javari e Brazil kapa Sehlekehlekeng sa North Sentinel se India.  Boholo ba likhohlano tse mabapi le batho ba lulang libakeng tse hōle le linaha tse ling li bakoa ke takatso ea mebuso ea ho ntša matlotlo a tlhaho. Lilemong tsa bo-1960 le bo-1970,'muso oa Brazil o ile oa leka ho kopanya merabe ea matsoalloa a lulang morung oa Amazon e le hore e sebelise masimo a eona ho lema. Boiteko ba bona bo ile ba kopana le katleho e fapaneng le ho nyatsuoa ho fihlela ka 1987, Brazil e theha Lefapha la Maindia a Arohaneng ka har'a FUNAI (Fundação Nacional do Índio), Mokhatlo oa Maindia oa Brazil. FUNAI e ile ea atleha ho fumana libaka tse sirelelitsoeng tse lumelletseng lihlopha tse ling hore li lule li sa kopane ho fihlela kajeno.  Ho ile ha e - ba le phello e fapaneng Colombia ha sehlopha sa baevangeli se ne se kopana le moloko oa matsoalloa a Nukak. Morabe ona o ne o rata khoebo' me qetellong o ile oa fallela sebakeng se seng e le hore o kopane haufi le bajaki. Sena se ile sa fella ka ho qhoma ha mafu a tšoaetsanoang a phefumolohang, likhohlano tse mabifi le barekisi ba lithethefatsi, le lefu la batho ba makholo ba Nukak, ba fetang halofo ea moloko oo. Qetellong,'muso oa Colombia o ile oa qobella morabe ona hore o fallele toropong e haufi moo o ileng oa fumana lijo le tšehetso ea'muso empa ho tlalehoa hore o phela bofutsaneng.  Ka kakaretso, batho bohle ba arolelane litšokelo tseo moloko oa Nukak o tobaneng le tsona, haholo-holo takatso ea lefatše le ka ntle ea ho sebelisa masimo a bona hampe. Sena se ka' na sa akarelletsa ho rema lifate, ho rua liphoofolo le ho li lema, ho tsetela masimong, ho batla oli le ho rafa, le ho tsoma ka bolotsana. Ka mohlala, ka 2007 Mopresidente oa Peru oa nako eo, Alan García, o ile a bolela hore lihlopha tse sa kopaneng le batho ba bang ke feela "liqapi tsa batho ba sireletsang tikoloho ba ikemiselitseng ho thibela ho epolloa ha oli le khase". Morao tjena, ka 2016, khamphani e 'ngoe ea morafo ea Chaena e Bolivia e ile ea iphapanyetsa matšoao a hore e ne e kena-kenana le merabe e sa tsejoeng,'me ea leka ho e koahela. Ntle le ho phehella khoebo, batho ba bang ba kang baromuoa ba ka baka tšenyo e khōlō ba sa hlokomele.  Ke litšokelo tseo, ha li kopantsoe le litlhaselo tse entsoeng ke barekisi ba cocaine ba seng molaong molokong oa habo bona, tse ileng tsa etsa hore sehlopha sa Maindia a Acre se ikopanye le motse o mong oa Brazil' me hamorao le' muso oa' muso ka 2014. Boitšoaro bona bo fana ka maikutlo a hore merabe e mengata e tseba lefatše le ka ntle'me e khetha ho se ikopanye le lona ntle le haeba e susumetsoa ke tšabo kapa boithati. Litšoantšo tse nkiloeng ka sathalaete li bontša hore merabe e meng e falla ka boomo e le hore e se ke ea kopana le batho ba tsamaeang tseleng kapa ba rema lifate e le hore e lule e le bang.  Basireletsi ba litokelo tsa matsoalloa hangata ba 'nile ba buella hore batho ba matsoalloa ba arohantsoeng ba tloheloe ba le bang, ba re ho kopana le bona ho tla kena-kenana le tokelo ea bona ea ho iketsetsa liqeto e le batho. Ka lehlakoreng le leng, phihlelo ea Brazil e bontša hore batho ba itšehlang thajana ba ka 'na ba batla ho ba le likamano tsa khoebo le likamano tse ntle tsa sechaba le ba bang, empa ba khetha ho itšehla thajana ka lebaka la ho tšaba likhohlano kapa ho sebelisoa hampe. Mokhatlo oa'muso oa Brazil oa National Indian Foundation (FUNAI) ka tšebelisano le litsebi tsa thuto ea batho o khethile ho qala ho kopana le merabe ka tsela e laoloang. Mokhatlo ona o na le litsi tsa khoebo tse 15 libakeng tsohle tse sirelelitsoeng moo merabe e ka rekisang lisebelisoa tsa tšepe le lisebelisoa tsa ho pheha. Mokhatlo ona o boetse oa kenella ho thibeleng likhohlano tse ling le ho fana ka liente. Leha ho le joalo, FUNAI e 'nile ea nyatsa boikemisetso ba lipolotiki Brazil, e tlaleha hore e fumane feela 15% ea tekanyetso ea eona e kopiloeng ka 2017. Ka 2018, ka mor'a tumellano har'a baemeli ba tšimo, FUNAI e ile ea lokolla livideo le litšoantšo tsa merabe e'maloa e tlas'a tšireletso ea eona. Le hoja qeto eo e ile ea nyatsuoa, motsamaisi oa lefapha la Maindia a Arohaneng, Bruno Pereira, o ile a arabela ka hore "ha sechaba se tseba haholoanyane'me ho e-ba le lipuisano tse eketsehileng ka taba ena, ho ba le monyetla o moholo oa ho sireletsa Maindia a Arohaneng le libaka tsa 'ona". O ile a bolela hore mokhatlo ona o 'nile oa tobana le khatello e ntseng e eketseha ea lipolotiki ea ho bulela lik'hamphani tsa khoebo libaka. O ile a boela a lokafatsa setšoantšo seo ka ho hlalosa hore FUNAI e ne e batlisisa polao e ka 'nang ea etsoa khahlanong le moloko oa Flechieros.  Ka lebaka la mathata a mangata a amanang le ho kopana le batho ba bang, Lekhotla la Litokelo tsa Botho la Machaba a Kopaneng ka 2009 le Khomishene ea Litokelo tsa Botho ea Amerika ka 2013 li ile tsa fana ka tataiso le litlhahiso tse neng li akarelletsa tokelo ea ho ikhethela ho itšehla thajana.  Ho 'nile ha tlalehoa hore ho na le maeto a batho ba eang Lihlekehlekeng tsa Andaman tsa India le Peru, moo lik'hamphani tsa bohahlauli li lekang ho thusa bahahlauli hore ba bone batho ba sa tsejoeng kapa ba sa tsoa tsejoa. Tloaelo ena e na le likhang.