Kí ni nípa ogun Salamis (tí wọ́n jà ní ọdún 480 ṣáájú Sànmánì Kristẹni), ṣé ọ̀pọ̀ àwọn òpìtàn gbà pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ogun tó ṣe pàtàkì jù lọ nínú ìtàn ẹ̀dá ènìyàn?
Context:Bíi tàwọn Ogun Marathon àti Thermopylae, Sálámísì ti di ohun kan tí wọ́n ń pè ní 'àkọsílẹ̀' (kò dà bí, fún àpẹẹrẹ, Ogun Plataea tó ṣe pàtàkì jù lọ), bóyá nítorí ipò tó le koko tí wọ́n wà àti àwọn ohun tí kò ṣeé ṣe. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òpìtàn ló ti sọ wípé Salamis jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ogun tó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ìtàn ẹ̀dá ènìyàn (bó tilẹ̀ jẹ́ pé ohun kan náà ni wọ́n sábà máa ń sọ nípa Marathon). Nínú ọ̀nà tí ó le jùlọ nínú àríyànjiyàn yìí, àwọn òpìtàn kan sọ pé bí àwọn Gíríìkì bá ti pàdánù ní Salamis, ìṣẹ́gun tí àwọn ará Páṣíà ṣe sí Gíríìsì níkẹyìn ì bá ti dá ìdàgbàsókè Ìlà Oòrùn ayé tí a mọ̀ nísinsìnyí dúró. Ojú-ìwòye yìí dá lórí èrò wípé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwùjọ Ìwọ̀-oòrùn òde òní, bíi ìmọ̀-ọ̀nà, ìmọ̀-ìjìnlẹ̀, òmìnira àti ìjọba-òṣèlú ti gbilẹ̀ nínú ogún ti Gíríìsì Àtijọ́. Nípa bẹ́ẹ̀, ẹgbẹ́ àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ yìí sọ pé, níwọ̀n bí ọ̀pọ̀ jù lọ ìtàn òde òní ti wà lábẹ́ ìṣàkóso Ilẹ̀ Ìwọ̀ Oòrùn ayé, ó ṣeé ṣe kí ìṣàkóso Páṣíà lórí ilẹ̀ Gíríìsì ti yí gbogbo ìtàn ìran ènìyàn padà. Ó tún yẹ fún àfiyèsí pé ìgbà táwọn ará Páṣíà ṣẹ́gun àwọn ará Áténì nìkan ni àṣà àwọn ará Áténì tó ní ipa tó lágbára gan-an gbilẹ̀.  láti: https://en.wikipedia.org/wiki/Ogun_Salamis
Ogun naa (ti o ja laarin Ilẹ-ilu Persia ati Awọn ilu ilu Greek ni 480 BC) tun ṣe akiyesi nipasẹ ọpọlọpọ awọn akọọlẹ itan lati jẹ iṣẹlẹ ipilẹ ni idagbasoke ti Imọ-aye Iwọ-oorun ati Democracy igbalode. Àwọn kan sọ pé bí àwọn ará Gíríìkì bá pàdánù nílùú Sálámísì, ó lè ní ipa tó lágbára lórí ìtàn ìran ènìyàn. Àwọn òpìtàn sọ pé ọ̀pọ̀ lára àwọn èròǹgbà tí àwọn ará Ìwọ̀ Oòrùn ayé ní lónìí nípa ìmọ̀ ọgbọ́n orí, àṣà, ìṣèlú, àti ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ti bẹ̀rẹ̀ láti ilẹ̀ Gíríìsì Àtijọ́. Wọ́n parí èrò sí pé bí Páṣíà bá ti ṣẹ́gun àwọn ará Gíríìsì àtàwọn ará Páṣíà, ó ṣeé ṣe kó ti pa ọ̀pọ̀ ẹ̀kọ́ èrò orí tó ń gbilẹ̀ lóde òní nílẹ̀ Ìwọ̀ Oòrùn ayé rẹ́.  Sálámísì jẹ́ ọ̀kan lára ọ̀pọ̀ ogun tí wọ́n jà láàárín nǹkan bí àádọ́ta ọdún tí ogun náà fi wáyé. Àwọn ogun pàtàkì míì tún wà tó jẹ́ kí ilẹ̀ Gíríìsì ṣẹ́gun, irú bíi ti Marathon àti Plataea. Àmọ́ ṣá o, ká ní àwọn ará Páṣíà ṣẹ́gun ìlú Sálámísì ni, àwọn ọmọ ogun òkun ilẹ̀ Gíríìsì ì bá má lè dá wọn dúró kí wọ́n má bàa wá ibì kan tí wọ́n ti lè gba ilẹ̀ Gíríìsì kọjá. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú ìṣẹ́gun àwọn Gíríìkì ni wọ́n sọ pé ó jẹ́ nítorí bí wọ́n ṣe lo àyíká fún àǹfààní ara wọn; bí wọ́n ṣe lo àwọn ibi tí àwọn ará Gíríìkì kò ti lè ṣe nǹkan kan (bíi ti ìlú Salamis) láti dín ipa tí àwọn ará Páṣíà ní lórí àwọn ọmọ ogun kù. ká ní àwọn ará páṣíà ti ṣẹ́gun ìlú sálamísì ni, ó bọ́gbọ́n mu láti gbà pé ọ̀nà tí wọ́n ń gbà ṣe é ì bá ti forí ṣánpọ́n, àwọn ọmọ ogun púpọ̀ tó wà ní páṣíà ì bá sì ti lè borí àwọn ará gíríìsì.  Kò tún ṣeé ṣe láti sọ bí ogun náà ì bá ṣe parí sí bí Páṣíà bá ti ṣẹ́gun nínú ogun yìí, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé òdìkejì ni ì bá parí sí. Ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé ìlú Sálámísì ni wọ́n kà sí ìlú tó gbajúmọ̀ jù lọ nítorí àwọn ìṣòro tí àwọn ọmọ ogun òkun ilẹ̀ Gíríìsì kojú. Wọ́n borí bó tilẹ̀ jẹ́ pé iye wọn ju tiwọn lọ, èyí sì tún lè jẹ́ ìdí tí wọ́n fi kà á sí ìṣẹ̀lẹ̀ mánigbàgbé.