Marka la eego cutubka soo socda ee ku saabsan nidaaminta hiddo-wadaha, maxay yihiin operons-ka iyo halkee ayay ka dhacaan?
Context:Xakamaynta muujinta hiddaha ee arrimaha deegaanka iyo marxaladaha kala duwan ee horumarka waxay ku dhici kartaa marxalad kasta oo geedi socodka ah sida transcription, RNA splicing, turjumaad, iyo isbedelka turjumaadda ka dib ee borotiinka. Muujinta hiddo-wadaha waxaa saameyn ku yeelan kara nidaam wanaagsan ama diidmo ah, iyadoo ku xiran nooca labada nooc ee borotiinka nidaaminta ee loo yaqaan qodobada transcription waxay ku xirmaan taxanaha DNA-da ee u dhow ama dhiirrigeliyaha. Ururinta hiddo-wadaha ee wadaaga isla horumariyaha waxaa loo yaqaanaa operon, oo inta badan laga helo prokaryotes iyo qaar ka mid ah eukaryotes-ka hoose (tusaale ahaan, Caenorhabditis elegans). Xakamaynta saxda ah ee muujinta hiddaha, firfircooniyaha waa qodobka transcription ee kicinaya transcription marka ay ku xidhan tahay taxanaha u dhow ama dhiirrigeliyaha. Nidaaminta diidmada ah waxay dhacdaa marka qodob kale oo qoraal ah oo loo yaqaanno repressor uu ku xirmo taxane DNA ah oo loo yaqaan hawl wade, kaas oo qayb ka ah operon, si looga hortago qoraalka. Xakameeyayaasha waxaa xakameyn kara xeryahooda loo yaqaan inducers (tusaale, allolactose), taas oo u oggolaaneysa in qoraalku dhaco. Jiinada gaarka ah ee ay dhaqaajin karaan inducers waxaa loo yaqaanaa jiinada la dhaqaajin karo, taas oo ka duwan jiinada aasaasiga ah ee ku dhowaad si joogto ah u firfircoon. Si ka duwan labadoodaba, hiddo-wadaha qaabdhismeedku waxay codeeyaan borotiinno aan ku lug lahayn nidaaminta hiddo-wadaha. Ka sokow dhacdooyinka xakamaynta ee ku lug leh dhiirrigeliyaha, muujinta hidda-wadaha waxaa sidoo kale lagu xakamayn karaa isbeddelada epigenetic ee chromatin, oo ah isku-dhafnaan DNA iyo borotiin laga helo unugyada eukaryotic.
Operonku waa isku darka hiddo-wadaha oo wadaaga isla horumariyaha. Waxay badanaa ku dhacaan prokaryotes iyo eukaryotes hoose sida Caenorhabditis elegans.