Àwọn wo ni àwọn èèyàn tí a kò bá pàdé?
Context:Àwọn ènìyàn tí a kò bá pàdé jẹ́ àwùjọ àwọn ènìyàn ìbílẹ̀ tí ó ń gbé láìsí ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn àwùjọ aládùúgbò àti àwùjọ àgbáyé. Àwọn àwùjọ tó pinnu láti má ṣe bára wọn pàdé ni a ń pè ní àwọn ọmọ ìbílẹ̀ tí wọ́n ya ara wọn sọ́tọ̀ lóòrèkóòrè. Àwọn òfin tó ń dáàbò bò wọ́n mú kó ṣòro láti mọ iye àwọn tí wọn ò tíì bá pàdé, ṣùgbọ́n àwọn ìwádìí tí àjọ tó ń rí sí ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn láàrín àwọn orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ní àjọ àgbáyé àti àjọ tí kì í ṣe ti èrè, Survival International, ṣe fi hàn pé àwọn tí wọn ò tíì bá pàdé tó nǹkan bí ọgọ́rùn-ún kan sí igba, tí iye wọn sì tó ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá. Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn èèyàn tí kò tíì débẹ̀ ló ń gbé ní Gúúsù Amẹ́ríkà, pàápàá ní àríwá Brazil, níbi tí ìjọba Brazil àti National Geographic fojú bù ú pé ẹ̀yà mẹ́tàdínláàádọ́rin sí mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [77] ló ń gbé.  Ìmọ̀ nípa àwọn ènìyàn tí a kò bá pàdé wá ní pàtàkì láti inú àwọn àdúgbò abínibí tí ó wà nítòsí àti láti inú àwọn àwòrán tí wọ́n yà láti òkè.
Àwọn ènìyàn tí a kò bá pàdé sábà máa ń tọ́ka sí àwọn ènìyàn ìbílẹ̀ tí wọ́n wà ní àdádó títí di òní olónìí, tí wọ́n ń tọ́jú ọ̀nà ìgbésí ayé wọn àti àṣà ìbílẹ̀ wọn tí wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ láìsí ohunkóhun tó jẹ mọ́ ètò ìṣèlú tàbí ìjọba. Àmọ́, ìwádìí àti ìṣàkóso ilẹ̀ Yúróòpù ní ìbẹ̀rẹ̀ ìgbà òde òní mú kí àwọn ọmọ ìbílẹ̀ káàkiri àgbáyé ní ìbálòpọ̀ pẹ̀lú àwọn olùgbèkùn àti àwọn olùṣèwádìí. Nítorí náà, èyí tó pọ̀ jù lọ lára àwọn àwùjọ abínibí ló ti ní irú ìfararora kan pẹ̀lú àwọn ènìyàn mìíràn. Nítorí náà, ọ̀rọ̀ náà "aláìní ìbálòpọ̀" ń tọ́ka sí àìsí ìbálòpọ̀ tó wà pẹ́ títí pẹ̀lú èyí tó pọ̀ jù lọ lára àwọn tí kì í ṣe ọmọ ìbílẹ̀ ní àkókò tá a wà yìí.  Ìgbìmọ̀ Tó Ń Rí sí Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn Láàárín Àwọn Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà pe àwọn èèyàn tí kò tíì dé ọ̀dọ̀ ẹnikẹ́ni ní "àwọn ẹ̀yà ìbílẹ̀ tí wọ́n ya ara wọn sọ́tọ̀ lọ́nà tó bófin mu". Àwọn àwùjọ wọ̀nyí ni a fi ń dá wọn mọ̀ nípa bí wọn ṣe kọ gbogbo ìbálòpọ̀ pẹ̀lú ẹnikẹ́ni tí kì í ṣe ènìyàn wọn. Àpèjúwe yìí tún kan àwọn àwùjọ tí wọ́n ti ní ìbálò pẹ̀lú àwùjọ tí kì í ṣe abínibí tí ó pọ̀ jùlọ ṣùgbọ́n tí wọ́n ti yàn láti padà sí ìdádúró tí wọn kò sì ní ìbálò pẹ̀lú wọn mọ́. Nítorí náà, àwọn èèyàn tí wọn kò bá ríra wọn rí yìí kò ní máa gbé nínú àyíká tí kò bágbà mu, kàkà bẹ́ẹ̀, wọ́n á máa gbé lákòókò kan náà pẹ̀lú ayé òde òní.  Ìròyìn kan tí Àjọ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-èdè ṣe lọ́dún 2009 tún sọ pé "àwọn èèyàn tó bára wọn pàdé fún ìgbà àkọ́kọ́" ní àwọn ànímọ́ kan náà, àmọ́ wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ sí bára wọn sọ̀rọ̀ déédéé, wọ́n sì ti ń dara pọ̀ mọ́ àwọn èèyàn tó wà láwùjọ.  Láti fi hàn bí wọ́n ṣe lè pinnu láti má ṣe bá ẹnikẹ́ni pàdé tàbí láti ya ara wọn sọ́tọ̀, àwọn àjọ àgbáyé máa ń tẹnu mọ́ ọn pé àwọn ń pè wọ́n ní "àwọn abínibí tó ya ara wọn sọ́tọ̀" tàbí "àwọn tó ya ara wọn sọ́tọ̀ fúnra wọn". Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, wọ́n tún máa ń pè wọ́n ní "àwọn èèyàn tó fara sin" tàbí "àwọn ẹ̀yà tí wọn ò bá rí".  Àwọn èrò ìgbàgbọ́ ilẹ̀ Yúróòpù nípa àwọn ènìyàn tí a kò bá pàdé, àti àwọn èrò wọn nípa àwọn ènìyàn tí a kò bá pàdé, jẹ́ èyí tí èrò àti àwárí Prester John, ọba àwọn Kristẹni tí wọ́n jẹ́ ọlọ́rọ̀, àti àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá tí wọ́n sọnù ti Israẹli, tí ó ń dá àwọn ènìyàn tí a kò bá pàdé mọ̀ gẹ́gẹ́ bí "àwọn ẹ̀yà tí a sọnù".  Àwọn àjọ àgbáyé ti tẹnu mọ́ ìjẹ́pàtàkì ààbò àyíká àti ilẹ̀ àwọn ènìyàn ìbílẹ̀, ìjẹ́pàtàkì ààbò wọn kúrò lọ́wọ́ ìfipábánilòpọ̀ tàbí ìfipábánilòpọ̀, àti ìjẹ́pàtàkì ṣíṣàì ní ìbálòpọ̀ láti dènà ìtan ààrùn òde òní.  Ìwà ìnilára àti ìfìyàjẹni tó ti wà tipẹ́tipẹ́ látọwọ́ àwọn tó pọ̀ jù lọ nínú àwùjọ ti mú kí ọ̀pọ̀ ìjọba fún àwọn èèyàn tí wọn ò tíì bá pàdé ní ilẹ̀ wọn àti ààbò òfin. Ọ̀pọ̀ àwọn ẹ̀yà ìbílẹ̀ ló ń gbé nínú àwọn igbó tó wà lábẹ́ àkóso orílẹ̀-èdè wọn tàbí láwọn àgbègbè tí wọ́n dáàbò bò, irú bí Vale do Javari ní Brazil tàbí North Sentinel Island ní Íńdíà.  Ọ̀pọ̀ lára awuyewuye tó ń wáyé láàárín àwọn tó ń gbé níbi àdádó ló jẹ́ nítorí pé àwọn ìjọba fẹ́ lo àwọn ohun àmúṣọrọ̀ tó wà nínú ilẹ̀. Láàárín ọdún 1960 sí 1970, ìjọba Brazil gbìyànjú láti kó àwọn ọmọ ìbílẹ̀ tó ń gbé inú igbó kìjikìji Amazon jọ kí wọ́n lè máa lo ilẹ̀ wọn fún iṣẹ́ àgbẹ̀. Ìsapá wọn yọrí sí rere àti àríwísí títí di ọdún 1987, tí Brazil dá Ẹ̀ka Àwọn Ará Íńdíà Tó Wà Ní Ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ sílẹ̀ lábẹ́ àjọ FUNAI (Fundação Nacional do Índio), ìyẹn Àjọ Tó Ń Bójú Tó Àwọn Ará Íńdíà ní Brazil. FUNAI ṣaṣeyọri ni aabo awọn ilẹ ti o ni aabo ti o ti gba awọn ẹgbẹ kan laaye lati wa ni ibatan ti ko ni ibatan titi di oni.  Ohun tó yàtọ̀ sí èyí ṣẹlẹ̀ ní Kólómbíà nígbà tí àwùjọ àwọn ajíhìnrere kan bá ẹ̀yà Nukak tí wọ́n jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ kan pàdé. Wọ́n nífẹ̀ẹ́ sí òwò ṣíṣe, nígbà tó sì yá, wọ́n kó lọ síbẹ̀ kí wọ́n lè túbọ̀ sún mọ́ àwọn tó wá ń gbé ibẹ̀. Èyí yọrí sí àìsàn tó ń ran àwọn ọ̀nà ọ̀fun, ìjàkadì pẹ̀lú àwọn tó ń ṣòwò oògùn olóró, àti ikú ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn Nukak, tó lé ní ìdajì ẹ̀yà náà. Nígbà tó yá, ìjọba orílẹ̀-èdè Kólómbíà fipá kó àwọn ẹ̀yà yìí lọ sí ìlú kan tó wà nítòsí, wọ́n sì ń rí oúnjẹ àti ìrànlọ́wọ́ gbà lọ́dọ̀ ìjọba, àmọ́ wọ́n ròyìn pé ipò òṣì ni wọ́n ń gbé.  Gbogbo àwọn èèyàn tó wà ní àdádó ló ń bá àwọn Nukak jà, àgàgà àwọn tó ń wá bí wọ́n ṣe máa lo ilẹ̀ wọn. Lára wọn ni iṣẹ́ igi pípa, iṣẹ́ àgbẹ̀ àti iṣẹ́ àgbẹ̀, fífi ilẹ̀ ṣe nǹkan, wíwá epo rọ̀bì àti iṣẹ́ ìwakùsà, àti pípa àwọn ẹranko. Bí àpẹẹrẹ, lọ́dún 2007, Alan García tó jẹ́ ààrẹ orílẹ̀-èdè Peru nígbà yẹn sọ pé àwọn ẹgbẹ́ tó ń dáàbò bo àyíká wọn kò ju "àwọn tó ń jà fún àyíká tí wọ́n ti pinnu láti dá iṣẹ́ ìwádìí epo àti gáàsì dúró". Láìpẹ́ yìí, ní ọdún 2016, iléeṣẹ́ ìwakùsà ọmọ ẹgbẹ́ Ṣáínà kan ní Bolivia kò kọbi ara sí àwọn àmì tó fi hàn pé wọ́n ń tẹ àwọn ẹ̀yà tí wọn kò bá pàdé lójú, wọ́n sì gbìyànjú láti bo ọ̀ràn náà mọ́lẹ̀. Yàtọ̀ sí àwọn tó ń lépa ọrọ̀ ajé, àwọn èèyàn mìíràn, irú bí àwọn míṣọ́nnárì, tún lè fa ìpalára ńláǹlà láìmọ̀ọ́mọ̀.  Àwọn ìhalẹ̀mọ́ni wọ̀nyí, pa pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìkọlù tí àwọn oníṣòwò kokéènì tí kò bófin mu ṣe sí ẹ̀yà wọn, ló mú kí àwùjọ àwọn ọmọ ìbílẹ̀ Acre kan bá abúlé kan ní Brazil pàdé, tí wọ́n sì bá ìjọba àpapọ̀ pàdé ní ọdún 2014. Ìwà yìí fi hàn pé ọ̀pọ̀ àwọn ẹ̀yà ló mọ̀ nípa ayé ìta, wọn ò sì fẹ́ bá ẹnikẹ́ni sọ̀rọ̀ àyàfi tí ìbẹ̀rù tàbí ìmọtara-ẹni-nìkan bá sún wọn ṣe bẹ́ẹ̀. Àwọn fọ́tò tí wọ́n ya látinú sátẹ́ẹ̀lì fi hàn pé àwọn ẹ̀yà kan máa ń mọ̀ọ́mọ̀ ṣí kúrò láwọn ọ̀nà tàbí níbi tí wọ́n ti ń gé igi kí wọ́n lè wà ní àdádó.  Àwọn alátìlẹyìn fún ẹ̀tọ́ àwọn abínibí sábà máa ń sọ pé kí wọ́n fi àwọn abínibí tí wọ́n wà ní àdádó sílẹ̀, wọ́n sọ pé ìbálòpọ̀ yóò da ààlà sí ẹ̀tọ́ wọn láti pinnu ohun tí wọ́n fẹ́ ṣe gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn. Ní ọwọ́ kejì, ìrírí ní Brazil fi hàn pé àwọn ènìyàn tó ń dá ara wọn sílẹ̀ lè fẹ́ láti ní ìbálòpọ̀ ìṣòwò àti ìbátan tó dára pẹ̀lú àwọn ẹlòmíràn, ṣùgbọ́n wọ́n yàn láti dá ara wọn sílẹ̀ nítorí ìbẹ̀rù ìjà tàbí ìfipábánilòpọ̀. Àjọ ìjọba Brazil tó ń jẹ́ National Indian Foundation (FUNAI) ní ìfọ̀rọ̀wérọ̀ pẹ̀lú àwọn ògbóǹkangí onímọ̀ nípa ìwà ẹ̀dá ènìyàn ti yàn láti kọ́kọ́ bá àwọn ẹ̀yà náà pàdé. Àjọ náà ní ibùdó ìṣòwò mẹ́ẹ̀ẹ́dógún káàkiri àgbègbè tí wọ́n dáàbò bò, níbi táwọn ẹ̀yà ti lè ta irinṣẹ́ àti ohun èlò ìdáná. Àjọ náà tún ń dá sí ọ̀ràn náà láti dènà àwọn rògbòdìyàn kan, ó sì ń ṣe àwọn abẹ́rẹ́ àjẹsára. Sibẹsibẹ, FUNAI ti ṣe ariyanjiyan ti ifẹ oloselu ni Ilu Brazil, ti o royin pe o gba 15% nikan ti isuna ti o beere ni ọdun 2017. Ní ọdún 2018, lẹ́yìn ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàrin àwọn aṣojú, FUNAI tú àwọn fídíò àti àwòrán àwọn ẹ̀yà bíi mélòó kan tí wọ́n wà lábẹ́ ààbò wọn jáde. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ṣàríwísí ìpinnu náà, síbẹ̀ olùdarí ẹ̀ka tó ń bójú tó àwọn Íńdíà tó wà ní àdádó, ìyẹn Bruno Pereira, fèsì pé: "Bí àwọn aráàlú bá ṣe túbọ̀ mọ̀ nípa ọ̀ràn náà tó, tí wọ́n sì ń jiyàn nípa rẹ̀ tó, bẹ́ẹ̀ náà ni àǹfààní tó wà láti dáàbò bo àwọn Íńdíà tó wà ní àdádó àti ilẹ̀ wọn ṣe máa pọ̀ tó". Ó sọ pé ètò àjọ náà ti ń kojú ìfúnpá tó ń pọ̀ sí i látọ̀dọ̀ àwọn olóṣèlú láti ṣí ilẹ̀ sílẹ̀ fún àwọn iléeṣẹ́ oníṣòwò. O tun ṣe afihan fọto naa nipa sisọ pe FUNAI n ṣe iwadii ipaniyan ti o ṣeeṣe lodi si ẹya Flechieros.  Ní mímòye àwọn ìṣòro àìmọye tó wà nínú ìbánisọ̀rọ̀, Ìgbìmọ̀ Àjọ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-èdè fún Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn ní 2009 àti Ìgbìmọ̀ Àárín Àwọn Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà fún Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn ní 2013 gbé àwọn ìlànà àti àbá kalẹ̀ tó ní ẹ̀tọ́ láti yàn láti ya ara ẹni sọ́tọ̀.  Wọ́n ti ròyìn àwọn ìrìn àjò afẹ́ táwọn èèyàn máa ń rìn ní erékùṣù Andaman ní Íńdíà àti ní Peru, níbi tí àwọn iléeṣẹ́ tó ń ṣètò ìrìn àjò afẹ́ ti ń gbìyànjú láti ran àwọn arìnrìn-àjò afẹ́ lọ́wọ́ láti rí àwọn èèyàn tí wọn ò rí rí tàbí tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ rí. Àwọn èèyàn ò fara mọ́ àṣà yìí.