Bí a bá wo àkọsílẹ̀ yìí, kí ni àwọn ìpínlẹ̀ tó ti wà tipẹ́tipẹ́ jù lọ àti èyí tó ṣẹ̀ṣẹ̀ wà jù lọ ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà?
Context:Samoa ti Amẹrika: agbegbe lati ọdun 1900; lẹhin opin Ogun Abẹle Samoa Keji, awọn erekusu Samoa pin si awọn agbegbe meji. Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà gba apá ìlà oòrùn àwọn erékùṣù náà. Lọ́dún 1900, wọ́n fọwọ́ sí àdéhùn tí wọ́n ṣe láti fi ìlú Tutuila sílẹ̀. Àwọn erékùṣù Manuʻa di apá kan orílẹ̀-èdè American Samoa lọ́dún 1904, erékùṣù Swains sì di apá kan orílẹ̀-èdè American Samoa lọ́dún 1925. Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin fọwọ́ sí àwọn àdéhùn tí orílẹ̀-èdè Samoa ti Amẹ́ríkà bá ara wọn ṣe lọ́dún 1929. Ọdún mọ́kànléláàádọ́ta gbáko ni àwọn ọmọ ogun ojú omi ilẹ̀ Amẹ́ríkà fi ṣàkóso àgbègbè náà. Ilẹ̀ Samoa ti Amẹ́ríkà ni ó ń ṣàkóso ara rẹ̀ lábẹ́ òfin tí wọ́n ṣe àtúnṣe rẹ̀ kẹ́yìn lọ́dún 1967.[note 14] Gómìnà àkọ́kọ́ tí wọ́n yàn ní Samoa ti Amẹ́ríkà jẹ́ ní ọdún 1977, àti ọmọ ẹgbẹ́ tí kò ní ẹ̀tọ́ ìdìbò àkọ́kọ́ ní ọdún 1981. Àwọn èèyàn tí a bí ní American Samoa jẹ ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ṣùgbọ́n wọn kì í ṣe ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ilẹ̀ Samoa ti Amẹ́ríkà kò ní ètò kankan, erékùṣù tó sì tóbi jù lọ níbẹ̀ ni Tutuila.  Guam: ilẹ lati ọdun 1899, ti o gba ni opin Ogun Ilu Sipeeni-Amẹrika. Guam jẹ ile ti Guam Naval Base ati Andersen Air Force Base. A ṣeto rẹ labẹ Ofin Organic Guam ti ọdun 1950, eyiti o funni ni ọmọ ilu AMẸRIKA si awọn Guamanians ati fun Guam ni ijọba agbegbe kan. Ní ọdún 1968, wọ́n ṣe àtúnṣe sí òfin náà kí wọ́n lè yan gómìnà.  Àwọn Erékùṣù Mariana Àríwá: Orílẹ̀-èdè kan láti ọdún 1986, àwọn Erékùṣù Mariana Àríwá pẹ̀lú Guam jẹ́ apá kan Ilẹ̀ Ọba Sípéènì títí di ọdún 1899 nígbà tí wọ́n ta àwọn Erékùṣù Mariana Àríwá fún Ilẹ̀ Ọba Germany lẹ́yìn Ogun Spanish-American. Bẹrẹ ni ọdun 1919, Japan lo wọn gẹgẹbi aṣẹ ti League of Nations titi ti awọn erekusu naa fi gba nipasẹ Amẹrika ni Ogun ti Saipan ati Ogun ti Tinian (Oṣu Keje-Oṣu Kẹjọ ọdun 1944) ati ifisilẹ ti Aguigan (Oṣu Kẹsan ọdun 1945) lakoko Ogun Agbaye Keji. Wọ́n di ara Àgbègbè Ìtọ́jú fún Àjọ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-èdè ti Àwọn Erékùṣù Pàsífíìkì (TTPI) ní 1947, tí Amẹ́ríkà ń ṣàkóso gẹ́gẹ́ bí olùtọ́jú fún Àjọ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-èdè. Awọn oludari miiran ti TTPI ni Palau, Awọn Ipinle Federated ti Micronesia ati Awọn erekusu Marshall. Lẹ́yìn ìsapá tí ó kùnà ní àwọn ọdún 1950 àti 1960 láti tún Guam àti Àríwá Marianas ṣe, àdéhùn láti dá àwọn Erékùṣù Mariana Àríwá sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọba àpapọ̀ ní àjọ ìṣèlú pẹ̀lú Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ni àwọn aṣojú àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú méjèèjì fèròwérò; àwọn olùdìbò Erékùṣù Mariana Àríwá fọwọ́ sí i ní ọdún 1975, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní ipa ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹta ọdún 1976. Ní ìbámu pẹ̀lú májẹ̀mú náà, òfin Ìpínlẹ̀ Mariana Àríwá bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní apá kan ní January 9, 1978, ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní kíkún ní November 4, 1986. Lọ́dún 1986, àwọn Erékùṣù Mariana ti Àríwá kúrò lábẹ́ àbójútó àjọ Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè. Àwọn orúkọ ìkékúrú "CNMI" àti "NMI" ni wọ́n máa ń lò ní Commonwealth. Erékùṣù Saipan ni èyí tó pọ̀ jù lọ lára àwọn tó ń gbé erékùṣù Northern Mariana ń gbé.  Puerto Rico: ìpínlẹ̀ tí a kò fi sí lábẹ́ òfin láti ọdún 1899; Puerto Rico ni wọ́n gbà ní òpin Ogun Spanish-American, ó sì ti jẹ́ ìpínlẹ̀ ìjọba àpapọ̀ ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti ọdún 1952. Látọdún 1917 làwọn ará Puerto Rico ti di ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Puerto Rico ni a ṣeto labẹ Ofin Awọn ibatan Federal ti Puerto Rico ti 1950 (Ofin gbangba 600). Ní oṣù Kọkànlá Oṣù ọdún 2008, adájọ́ kan ní Ilé Ẹjọ́ Àgbègbè ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà sọ pé àwọn ìgbésẹ̀ kan tí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ṣe ti ní ipa tó pọ̀ láti yí ipò Puerto Rico padà láti ẹni tí kò ní àjọṣepọ̀ sí ẹni tí ó ní àjọṣepọ̀. Àmọ́, ọ̀ràn náà ti ń lọ sílé ẹjọ́, ìjọba orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà sì ṣì ń sọ pé Puerto Rico kì í ṣe ìpínlẹ̀ kan. Ọ̀kan lára àwọn agbẹjọ́rò tó wà ní Puerto Rico sọ pé erékùṣù náà jẹ́ "erékùṣù tó fẹ́rẹ̀ẹ́ wà lábẹ́ àkóso ara rẹ̀". Puerto Rico ní ètò ìdìbò láti di ìpínlẹ̀, tí ète rẹ̀ ni láti sọ ìpínlẹ̀ náà di ìpínlẹ̀ kọkànléláàádọ́ta. Ẹ tún wo Àsìá ilẹ̀ Puerto Rico.  Àwọn Erékùṣù Virgin ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà: tí àwọn Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà rà lọ́wọ́ Denmark lọ́dún 1917 tí wọ́n sì ṣètò rẹ̀ lábẹ́ Òfin Organic ti Àwọn Erékùṣù Virgin ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ní 1954. Ọdún 1927 ni wọ́n fún un ní ìwé àṣẹ láti di ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Àwọn erékùṣù pàtàkì ni Saint Thomas, Saint John àti Saint Croix.
Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ní àwọn ìpínlẹ̀ ńlá márùn-ún. Guam, American Samoa, Àwọn Erékùṣù Mariana Àríwá, Puerto Rico, àti Àwọn Erékùṣù Virgin ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Lára wọn, méjì tọ́jọ́ wọn ti pẹ́ jù lọ ni Guam àti Puerto Rico; ọdún 1899 ni wọ́n gba àwọn méjèèjì nígbà tí Ogun Amẹ́ríkà àti Sípéènì parí. Àwọn Erékùṣù Mariana ti Àríwá jẹ́ èyí tó ṣẹ̀ṣẹ̀ dé lára àwọn erékùṣù ńlá márùn-ún náà, wọ́n dara pọ̀ mọ́ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà lọ́dún 1986.