Sọ fún mi nípa omi tí a fi fluoride sí
Context:Fífi omi fluoride kún omi jẹ́ fífi omi fluoride kún omi tí wọ́n ń lò fún ìlò gbogbo gbòò, kìkì láti dín ìdọ̀tí eyín kù. Omi tí wọ́n fi fluoride sí ní fluoride nínú dé ìwọ̀n tó gbéṣẹ́ láti dènà ìgbẹ́; èyí lè wáyé lọ́nà àbáláyé tàbí nípa fífi fluoride kún un. Omi tí wọ́n fi fluoride sí máa ń ṣiṣẹ́ lórí eyín: nínú ẹnu, ó máa ń mú kí ìwọ̀n fluoride tó wà nínú òórùn ẹ̀jẹ̀ dín kù, èyí sì máa ń dín bí eyín ṣe máa ń di òkúta kù kù, ó sì máa ń mú kí eyín di òkúta pa dà nígbà tí eyín bá ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í dà rú. Lọ́pọ̀ ìgbà, wọ́n máa ń fi èròjà fluoride kún omi tí wọ́n ń mu, àmọ́ ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, iye tí wọ́n ń ná èèyàn kọ̀ọ̀kan lọ́dún jẹ́ nǹkan bí dọ́là mẹ́tàdínlógún. A ó ṣe àyẹ̀wò defluridation nígbà tí ìwọ̀n fluoride tó wà nínú àyíká bá ti kọjá ibi tí wọ́n dábàá. Ní ọdún 2011, Àjọ Ìlera Àgbáyé dábàá pé kí ìwọ̀n fluoride wà láàárín 0.5 sí 1.5 mg/L (milligrams per litre), ó sinmi lórí ojú ọjọ́, àyíká àdúgbò, àti àwọn orísun fluoride mìíràn. Omi inú ìgò sábà máa ń ní ìwọ̀n fluoride tí a kò mọ̀.  Àrùn eyín ṣì jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára ìṣòro ìlera gbogbo ènìyàn ní ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà, ó ń ṣàkóbá fún nǹkan bí ìpín 60 sí 90 nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ọmọ iléèwé àti èyí tó pọ̀ jù lọ lára àwọn àgbàlagbà. Fífi omi fluoridation dín àlàfo kù lára àwọn ọmọdé, nígbà tí ìwúlò rẹ̀ nínú àwọn àgbàlagbà kò fi bẹ́ẹ̀ hàn kedere. Àgbéyẹ̀wò Cochrane kan fojú díwọ̀n ìkékúrú nínú àwọn ihò nígbà tí àwọn ọmọ tí kò ní orísun mìíràn tí ó ní fluoride lo omi fluoridation láti jẹ́ 35% nínú eyín ọmọ àti 26% nínú eyín tí ó wà títí. Àmọ́, èyí dá lórí àwọn ìwádìí tí wọ́n ti ṣe tẹ́lẹ̀ tí wọn kò rí àyè fún àwọn àyípadà bíi jíjẹ ṣúgà tó pọ̀ sí i àti àwọn ọ̀nà ìtọ́jú eyín mìíràn. Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn orílẹ̀-èdè tó wà nílẹ̀ Yúróòpù ló ti rí i pé àwọn eyín tó ń bà jẹ́ ti dín kù gan-an, bó tilẹ̀ jẹ́ pé fífi omi fluoridated dípò fífi omi fluoridated dípò mímu wàrà àti iyọ̀ pọ̀ gan-an. Àwọn ìwádìí tí wọ́n ṣe lẹ́nu àìpẹ́ yìí fi hàn pé ó lè má pọn dandan kí wọ́n máa fi omi fluoride kún un, pàápàá láwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà, nítorí pé wọ́n ń lo fluoride tó wà lórí omi lọ́pọ̀lọpọ̀ (bíi èyí tó wà nínú oògùn eyín), kò sì fi bẹ́ẹ̀ sí àìsàn tó ń mú kí eyín máa sẹ̀.  Bó tilẹ̀ jẹ́ pé fífi omi fluoridation ṣe àwọn eyín lè fa àrùn fluorosis, èyí tó lè yí ìrísí eyín tó ń dàgbà padà tàbí àrùn fluorosis enamel padà, àwọn ìyàtọ̀ náà kò fi bẹ́ẹ̀ lágbára, wọn kì í sì í sábà jẹ́ ewu fún ẹwà tàbí ìlera gbogbo ènìyàn. Kò sí ẹ̀rí tó ṣe kedere nípa àwọn àbájáde mìíràn tí fluoridation omi máa ń ní. Àwọn ipa tí fluoride máa ń ní sinmi lórí iye fluoride tí gbogbo èèyàn ń mu lójoojúmọ́ láti ibi gbogbo. Omi tí wọ́n ń mu ló sábà máa ń jẹ́ orísun tó pọ̀ jù lọ; àwọn ọ̀nà mìíràn tí wọ́n fi ń lo fluoride ni fífi fluoride kún oògùn eyín, iyọ̀, àti wàrà. Èrò àwọn èèyàn ò ṣọ̀kan lórí ọ̀nà tó dára jù lọ táwọn aráàlú lè gbà dènà kí eyín máa jẹrà. Ìjọba ilẹ̀ Ọsirélíà sọ pé fífi omi fluoride kún omi ni ọ̀nà tó gbéṣẹ́ jù lọ láti mú kí gbogbo àwọn tó wà láwùjọ ní èròjà fluoride. Àjọ Ìlera Àgbáyé ròyìn pé fífi omi fluoridation, tí ó bá ṣeé ṣe tí ó sì bá àṣà mu, ní àwọn àǹfààní tó ṣe pàtàkì, pàápàá fún àwọn àwùjọ kékeré tí ó wà nínú ewu ńlá, nígbà tí Ìgbìmọ̀ Europe kò rí àǹfààní kankan nínú fífi omi fluoridation lò ní ìfiwéra pẹ̀lú lílò ó ní àyíká.  Iléeṣẹ́ fluoridation ni wọ́n kọ́kọ́ ń ṣe ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ní ọdún 2012, orílẹ̀-èdè 25 ni wọ́n ti ń fi fluoridation ṣe omi ní oríṣiríṣi ọ̀nà, 11 nínú wọn ni ó lé ní 50% àwọn ènìyàn wọn tí wọ́n ń mu omi fluoridated. Àwọn orílẹ̀-èdè méjìdínlọ́gbọ̀n mìíràn tún ní omi tó ní èròjà fluoride nínú, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ní ọ̀pọ̀ lára wọn, èròjà fluoride tó wà nínú omi wọn ju bó ṣe yẹ lọ. Ní ọdún 2012, nǹkan bíi mílíọ̀nù 435 èèyàn jákèjádò ayé ló ń mu omi tí ó ní fluoride ní ìwọ̀n tí a ṣètò (ìyẹn nǹkan bí ìpín márùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún àwọn èèyàn tó wà lágbàáyé). Àwọn àjọ ìlera ńláńlá bíi Àjọ Ìlera Àgbáyé àti Ẹgbẹ́ Oníṣègùn Egbò Àgbáyé ti FDI ṣètìlẹ́yìn fún fífi omi fluoridation ṣe bí ohun tí kò léwu tó sì gbéṣẹ́. Àjọ Tó Ń Rí sí Àbójútó Àrùn àti Àdènà Rẹ̀ sọ pé fífi omi fluoride kún omi jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àṣeyọrí ńlá mẹ́wàá tí ètò ìlera gbòò ṣe ní ọ̀rúndún ogún ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Àwọn orílẹ̀-èdè kan àti àwọn àgbègbè kan ti fòpin sí lílo omi fluoride, nígbà tí àwọn mìíràn ti mú un gbòòrò sí i. Àwọn tí kò fara mọ́ àṣà yìí sọ pé àwọn èèyàn ò tíì ṣèwádìí tó kún rẹ́rẹ́ nípa àǹfààní àti ewu tó wà nínú lílo oògùn yìí, wọ́n sì ń jiyàn lórí ìyàtọ̀ tó wà láàárín lílo oògùn lọ́pọ̀lọpọ̀ àti òmìnira ẹnì kọ̀ọ̀kan.
Fífi omi fluoride kún omi jẹ́ fífi omi fluoride kún omi tí wọ́n ń lò fún ìlò gbogbo gbòò, kìkì láti dín ìdọ̀tí eyín kù. Omi tí wọ́n fi fluoride sí ní fluoride nínú dé ìwọ̀n tó gbéṣẹ́ láti dènà ìgbẹ́; èyí lè wáyé lọ́nà àbáláyé tàbí nípa fífi fluoride kún un. Omi tí wọ́n fi fluoride sí máa ń ṣiṣẹ́ lórí eyín: nínú ẹnu, ó máa ń mú kí ìwọ̀n fluoride tó wà nínú òórùn ẹ̀jẹ̀ dín kù, èyí sì máa ń dín bí eyín ṣe máa ń dà rú kù, ó sì máa ń mú kí eyín dà rú sí i nígbà tí eyín bá ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí dà rú. Lọ́pọ̀ ìgbà, wọ́n máa ń fi èròjà fluoride kún omi tí wọ́n ń mu, àmọ́ ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, iye tí wọ́n ń ná èèyàn kọ̀ọ̀kan lọ́dún jẹ́ nǹkan bí dọ́là mẹ́tàdínlógún. A ó ṣe àyẹ̀wò defluridation nígbà tí ìwọ̀n fluoride tó wà nínú àyíká bá ti kọjá ibi tí wọ́n dábàá. Ní ọdún 2011, Àjọ Ìlera Àgbáyé dábàá pé kí ìwọ̀n fluoride wà láàárín 0.5 sí 1.5 mg/L (milligrams per litre), ó sinmi lórí ojú ọjọ́, àyíká àdúgbò, àti àwọn orísun fluoride mìíràn. Omi inú ìgò sábà máa ń ní ìwọ̀n fluoride tí a kò mọ̀.  Àrùn eyín ṣì jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára ìṣòro ìlera gbogbo ènìyàn ní ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà, ó ń ṣàkóbá fún nǹkan bí ìpín 60 sí 90 nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ọmọ iléèwé àti èyí tó pọ̀ jù lọ lára àwọn àgbàlagbà. Fífi omi fluoridation dín àlàfo kù lára àwọn ọmọdé, nígbà tí ìwúlò rẹ̀ nínú àwọn àgbàlagbà kò fi bẹ́ẹ̀ hàn kedere. Àgbéyẹ̀wò Cochrane kan fojú díwọ̀n ìkékúrú nínú àwọn ihò nígbà tí àwọn ọmọ tí kò ní orísun mìíràn tí ó ní fluoride lo omi fluoridation láti jẹ́ 35% nínú eyín ọmọ àti 26% nínú eyín tí ó wà títí. Àmọ́, èyí dá lórí àwọn ìwádìí tí wọ́n ti ṣe tẹ́lẹ̀ tí wọn kò rí àyè fún àwọn àyípadà bíi jíjẹ ṣúgà tó pọ̀ sí i àti àwọn ọ̀nà ìtọ́jú eyín mìíràn. Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn orílẹ̀-èdè tó wà nílẹ̀ Yúróòpù ló ti rí i pé àwọn eyín tó ń bà jẹ́ ti dín kù gan-an, bó tilẹ̀ jẹ́ pé fífi omi fluoridated dípò fífi omi fluoridated dípò mímu wàrà àti iyọ̀ pọ̀ gan-an. Àwọn ìwádìí tí wọ́n ṣe lẹ́nu àìpẹ́ yìí fi hàn pé ó lè má pọn dandan kí wọ́n máa fi omi fluoride kún un, pàápàá láwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà, nítorí pé wọ́n ń lo fluoride tó wà lórí omi lọ́pọ̀lọpọ̀ (bíi èyí tó wà nínú oògùn eyín), kò sì fi bẹ́ẹ̀ sí àìsàn tó ń mú kí eyín máa sẹ̀.  Bó tilẹ̀ jẹ́ pé fífi omi fluoridation ṣe àwọn eyín lè fa àrùn fluorosis, èyí tó lè yí ìrísí eyín tó ń dàgbà padà tàbí àrùn fluorosis enamel padà, àwọn ìyàtọ̀ náà kò fi bẹ́ẹ̀ lágbára, wọn kì í sì í sábà jẹ́ ewu fún ẹwà tàbí ìlera gbogbo ènìyàn. Kò sí ẹ̀rí tó ṣe kedere nípa àwọn àbájáde mìíràn tí fluoridation omi máa ń ní. Àwọn ipa tí fluoride máa ń ní sinmi lórí iye fluoride tí gbogbo èèyàn ń mu lójoojúmọ́ láti ibi gbogbo. Omi tí wọ́n ń mu ló sábà máa ń jẹ́ orísun tó pọ̀ jù lọ; àwọn ọ̀nà mìíràn tí wọ́n fi ń lo fluoride ni fífi fluoride kún oògùn eyín, iyọ̀, àti wàrà. Èrò àwọn èèyàn ò ṣọ̀kan lórí ọ̀nà tó dára jù lọ táwọn aráàlú lè gbà dènà kí eyín máa jẹrà. Ìjọba ilẹ̀ Ọsirélíà sọ pé fífi omi fluoride kún omi ni ọ̀nà tó gbéṣẹ́ jù lọ láti mú kí gbogbo àwọn tó wà láwùjọ ní èròjà fluoride. Àjọ Ìlera Àgbáyé ròyìn pé fífi omi fluoridation, tí ó bá ṣeé ṣe tí ó sì bá àṣà mu, ní àwọn àǹfààní tó ṣe pàtàkì, pàápàá fún àwọn àwùjọ kékeré tí ó wà nínú ewu ńlá, nígbà tí Ìgbìmọ̀ Europe kò rí àǹfààní kankan nínú fífi omi fluoridation lò ní ìfiwéra pẹ̀lú lílò ó ní àyíká.  Iléeṣẹ́ fluoridation ni wọ́n kọ́kọ́ ń ṣe ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ní ọdún 2012, orílẹ̀-èdè 25 ni wọ́n ti ń fi fluoridation ṣe omi ní oríṣiríṣi ọ̀nà, 11 nínú wọn ni ó lé ní 50% àwọn ènìyàn wọn tí wọ́n ń mu omi fluoridated. Àwọn orílẹ̀-èdè méjìdínlọ́gbọ̀n mìíràn tún ní omi tó ní èròjà fluoride nínú, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ní ọ̀pọ̀ lára wọn, èròjà fluoride tó wà nínú omi wọn ju bó ṣe yẹ lọ. Ní ọdún 2012, nǹkan bíi mílíọ̀nù 435 ènìyàn jákèjádò ayé ló ń gba omi tí ó ní fluoride ní ìwọ̀n tí a dábàá (ìyẹn, nǹkan bíi 5.4% àwọn ènìyàn àgbáyé). 56 Nǹkan bí ọ̀kẹ́ mẹ́rìnlélógún ó lé mẹ́rìnlá lára wọn ló ń gbé ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Àwọn àjọ ìlera ńláńlá bíi Àjọ Ìlera Àgbáyé àti Ẹgbẹ́ Oníṣègùn Egbò Àgbáyé ti FDI ṣètìlẹ́yìn fún fífi omi fluoridation ṣe bí ohun tí kò léwu tó sì gbéṣẹ́. Àjọ Tó Ń Rí sí Àbójútó Àrùn àti Àdènà Rẹ̀ sọ pé fífi omi fluoride kún omi jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àṣeyọrí ńlá mẹ́wàá tí ètò ìlera gbòò ṣe ní ọ̀rúndún ogún ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Àwọn orílẹ̀-èdè kan àti àwọn àgbègbè kan ti fòpin sí lílo omi fluoride, nígbà tí àwọn mìíràn ti mú un gbòòrò sí i. Àwọn tí kò fara mọ́ àṣà yìí sọ pé àwọn èèyàn ò tíì ṣèwádìí tó kún rẹ́rẹ́ nípa àǹfààní àti ewu tó wà nínú lílo oògùn yìí, wọ́n sì ń jiyàn lórí ìyàtọ̀ tó wà láàárín lílo oògùn lọ́pọ̀lọpọ̀ àti òmìnira ẹnì kọ̀ọ̀kan.