Ìtàn nípa bí wọ́n ṣe dá Arches National Park.
Context:Àwọn èèyàn ti ń gbé àgbègbè yìí látìgbà tí yìnyín fi wà ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá ọdún sẹ́yìn. Àwọn ará Fremont àti àwọn ará Ancestral Puebloans gbé ní àgbègbè yìí títí di nǹkan bí ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rin ọdún sẹ́yìn. Àwọn míṣọ́nnárì ilẹ̀ Sípéènì pàdé àwọn ẹ̀yà Ute àti Paiute ní agbègbè náà nígbà tí wọ́n kọ́kọ́ dé ní 1775, ṣùgbọ́n àwọn ọmọ ilẹ̀ Yúróòpù-Amẹ́ríkà àkọ́kọ́ tí wọ́n gbìyànjú láti fìdí kalẹ̀ ní agbègbè náà jẹ́ Mormon Elk Mountain Mission ní 1855, tí wọ́n fi agbègbè náà sílẹ̀ láìpẹ́. Àwọn olùṣọ́ ẹran, àwọn àgbẹ̀, àti àwọn tó ń wá góòlù lẹ́yìn náà lọ gbé Moab ní Àfonífojì Riverine tó wà nítòsí ní òpin àwọn ọdún 1870. Ọ̀rọ̀ nípa ẹwà àpáta tó wà láyìíká rẹ̀ tàn dé ọ̀dọ̀ àwọn tó ń gbé ládùúgbò náà gẹ́gẹ́ bí ibi tó ṣeé ṣe káwọn arìnrìn-àjò máa lọ.  Frank A. Wadleigh, olùdarí ọkọ̀ ojú irin àwọn arìnrìn-àjò ti Denver àti Rio Grande Western Railroad, ni ó kọ́kọ́ mú àgbègbè Arches wá sí àfiyèsí Ẹ̀ka Ọgbà Ìtura Orílẹ̀-èdè. Ọ̀gbẹ́ni Wadleigh àti George L. Beam, tó ń ya fọ́tò àwọn ọkọ̀ ojú irin, lọ sí àgbègbè náà ní September 1923. Alexander Ringhoffer, tó jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Hungary, tó ń wá góòlù ní Àfonífojì Iyọ̀ ló pè wọ́n. Ringhoffer kọ̀wé sí iléeṣẹ́ ọkọ̀ ojú irin náà láti fi hàn pé òun nífẹ̀ẹ́ sí ibi tó ṣeé ṣe kí àwọn arìnrìn-àjò máa lọ wò ní àgbègbè kan tó fani mọ́ra tí òun àti àwọn ọmọkùnrin rẹ̀ méjì àti àna rẹ̀ ṣàwárí lọ́dún tó ṣáájú, tóun pè ní Ọgbà Èṣù (tá à ń pè ní Klondike Bluffs lónìí). Ohun tí Ringhoffer fi hàn án wú Wadleigh lórí gan-an, ó sì dábàá fún olùdarí Ètò Ìtọ́jú Ọgbà, Stephen T. Mather pé kí wọ́n sọ àgbègbè náà di ohun ìrántí orílẹ̀-èdè.  Ní ọdún tó tẹ̀ lé e, Laurence Gould, akẹ́kọ̀ọ́ yege ní Yunifásítì Michigan (tí yóò sì di arìnrìn-àjò tó ń ṣèwádìí nípa àwọn ibi tó tutù jù lọ) tó ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn òkè La Sal tó wà nítòsí, tún ti èrò náà lẹ́yìn, dókítà J. W. "Dókítà" Williams.  Àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba tó ń ṣèwádìí lórí ọ̀ràn náà bẹ̀rẹ̀ sí í yẹ àgbègbè náà wò, nítorí pé wọn ò mọ ibi tí wọ́n ti ń ṣe ìwádìí náà. Nínú ètò náà, orúkọ Ọgbà Èṣù ni a gbé sí àgbègbè kan ní apá kejì Àfonífojì Iyọ tí ó ní Landscape Arch, ọgbà tí ó gùn jùlọ nínú ọgbà náà. Wọn ò kọ ohun tí Ringhoffer ṣàwárí ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ sínú ìwé náà, àmọ́ wọ́n fi àgbègbè míì tó wà nítòsí, tí àwọn ará àdúgbò ń pè ní Windows kún un. Atilẹyin ti agbegbe naa gẹgẹbi ohun iranti orilẹ-ede ni a ṣe atilẹyin nipasẹ Iṣẹ Park ni ọdun 1926 ṣugbọn o tako nipasẹ Alakoso Alakoso Calvin Coolidge's Interior Secretary, Hubert Work. Níkẹyìn, ní April 1929, láìpẹ́ lẹ́yìn tí wọ́n gbé e gorí àlééfà, Ààrẹ Herbert Hoover fọwọ́ sí ìkéde kan tó dá Ibi Ìrántí Orílẹ̀-Èdè Arches sílẹ̀, èyí tó ní apá kékeré méjì tí kò so mọ́ra. Ète ààbò náà lábẹ́ Òfin Àwọn Ohun Àtayébáyé ti 1906 ni láti dáàbò bo àwọn ọ̀pá gígùn, àwọn òrùlé, àwọn àpáta tí ó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì, àti àwọn ìpìlẹ̀ òkúta iyanrìn mìíràn nítorí ìníyelórí wọn nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti nínú ẹ̀kọ́. Orúkọ náà Arches ni Frank Pinkely, tó jẹ́ alábòójútó àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé àpapọ̀ ní apá gúúsù ìwọ̀ oòrùn ti Ẹ̀ka Ìtọ́jú Ọgbà, dá lé e lórí nígbà tó ṣèbẹ̀wò sí ẹ̀ka Windows ní ọdún 1925.  Nígbà tó fi máa di ìparí ọdún 1938, Ààrẹ Franklin D. Roosevelt fọwọ́ sí ìfilọ̀ kan tó mú kí àwọn Arches tó wà níbẹ̀ gbòòrò sí i kí wọ́n lè dáàbò bo àwọn ibi tó fani mọ́ra tó wà níbẹ̀, kí wọ́n sì lè kọ́ àwọn ilé tó máa mú káwọn èèyàn máa rìnrìn àjò afẹ́ lọ síbẹ̀. Ààrẹ Dwight Eisenhower ṣe àtúnṣe kékeré kan lọ́dún 1960 láti mú kí ojú ọ̀nà náà wà ní ọ̀nà kan.  Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1969, kó tó di pé Lyndon B. Johnson tó jẹ́ Ààrẹ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà fiṣẹ́ sílẹ̀, ó fọwọ́ sí ìkéde kan tó mú kí ibi tí wọ́n ń pè ní Arches náà túbọ̀ fẹ̀ sí i. Ọdún méjì lẹ́yìn náà, Ààrẹ Richard Nixon fọwọ́ sí òfin tí Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin gbé kalẹ̀, èyí tí ó dín àpapọ̀ àgbègbè tí wọ́n fi pa mọ́ kù, ṣùgbọ́n ó yí ipò rẹ̀ padà. Ọdún 1972 ni wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í dá Ọgbà Àgbà Arches sílẹ̀.  Lọ́dún 1980, àwọn oníwà ìbàjẹ́ gbìyànjú láti lo ohun èlò ìfọwọ́mọ́ ilé ìdáná kan láti ba àwọn àwòrán tí wọ́n kọ sára òkúta tó wà nínú ọgbà náà jẹ́, èyí ló mú kí àwọn òṣìṣẹ́ ọgbà náà ní kí John F. Asmus tó jẹ́ onímọ̀ físíìsì, tó mọ bí wọ́n ṣe ń lo iná lásẹ́ẹ̀ láti tún àwọn àwòrán tó ti bà jẹ́ ṣe, kó wá máa fi ìmọ̀ ẹ̀rọ rẹ̀ ṣe é. Asmus "fi ìmọ́lẹ̀ tó lágbára gbá ògiri náà, ó sì ṣeé ṣe fún un láti mú èyí tó pọ̀ jù lọ lára èròjà tó ń fọ nǹkan náà kúrò". Ni ọdun 2016, iṣẹlẹ ibajẹ miiran wa lori Frame Arch ninu ọgba naa, nibiti apakan ti apata ti wa ni gige. Nitori awọn ilọsiwaju ninu imọ-ẹrọ, ni ọdun 2018 a tun ṣe atunṣe arch nipasẹ ibaramu awọ ati awọn ọna imuposi igbalode.
Àwọn ènìyàn àkọ́kọ́ farahàn ní agbègbè yìí ní àkókò yìnyín ìkẹyìn ní ọdún 10,000 sẹ́yìn. Ọdún 1775 ni àwọn tó kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ sí gbé ibẹ̀, àmọ́ wọn ò gbé ibẹ̀ mọ́ kí ọdún 1855 tó dé nígbà táwọn darandaran, àgbẹ̀, àtàwọn tó ń wá góòlù ní Moab (ìlú tó sún mọ́ àwọn Arches jù lọ). Ọdún 1923 ni Frank A. Wadleigh kọ́kọ́ kíyè sí àwọn àpáta tó lẹ́wà yìí. Devils Garden ((ti a mọ bi Klondike Bluffs loni) gba orukọ rẹ lati ọdọ olutọpa lati Salt Valley Alexander Ringhoffer, Devils Garden ni a gbe lọ si agbegbe kan ni apa idakeji ti Salt Valley. Ọgbà yìí ló gùn jù lọ nínú gbogbo ọgbà náà, ó sì tún ni ìkarùn-ún lára àwọn tó gùn jù lọ lágbàáyé! Ní ọdún 1929, Ààrẹ Herbert Hoover fọwọ́ sí ìkéde ààrẹ kan tó dá Arches National Monument sílẹ̀ láti dáàbò bo àwọn òpó náà, àwọn ọ̀pá gíga, àwọn àpáta tí ó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì, àti àwọn ìpìlẹ̀ òkúta iyanrìn mìíràn nítorí ìníyelórí wọn nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ẹ̀kọ́. Frank Pinkely ló dá orúkọ náà Arches sílẹ̀ ní ọdún 1925. Lati ọdun 1938 ọpọlọpọ awọn alakoso ti Orilẹ Amẹrika ti Amẹrika ti fowo si awọn ikede pupọ lati ṣe ariyanjiyan awọn ẹya ti o ni imọran ati awọn iyọọda fun awọn ikole opopona lati le ṣe ifamọra awọn arinrin-ajo si agbegbe naa ṣugbọn nikan ni 1972 Arches National Park ni a ṣẹda ni ifowosi. Ní ọdún 1980, àwọn oníwà ìbàjẹ́ gbìyànjú láti ba àwọn àwòrán òkúta àtijọ́ jẹ́ nínú ọgbà náà, èyí tí onímọ̀ físíìsì John F. Asmus tún ṣe nípa lílo ìmọ̀-ẹ̀rọ láser fún àtúnṣe. Ni ọdun 2016, iṣẹlẹ ibajẹ miiran ṣẹlẹ lori Frame Arch apakan ti awọn apata ni a gige, ṣugbọn ọpẹ si imọ-ẹrọ, o ti tunṣe.