Kí ni sáà òkúta?
Context:Ìgbà Òkúta jẹ́ sáà tí wọ́n ti ń lo òkúta láti fi ṣe irinṣẹ́ òkúta tí ó ní etí, tí ó ní àlàfo, tàbí tí ó ní ibi tí wọ́n ti ń fi òkúta ṣe. Àkókò yìí wà fún nǹkan bíi mílíọ̀nù mẹ́ta ọdún ó lé mẹ́rin, ó sì dópin láàárín ọdún 4,000 àti 2,000 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, nígbà tí àwọn èèyàn bẹ̀rẹ̀ sí fi irin ṣe nǹkan. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ohun èlò kan wà tí wọ́n fi ń ṣe irin, pàápàá bí wọ́n ṣe máa ń lo wúrà àti bàbà láti fi ṣe ohun ọ̀ṣọ́, àwọn èèyàn mọ̀ wọ́n sí ìgbà ayé òkúta. Ní Ìwọ̀ Oòrùn Áṣíà, èyí wáyé ní nǹkan bí ọdún 3,000 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni, nígbà tí idẹ di ohun tí wọ́n ń lò káàkiri. Ọ̀rọ̀ náà Àkókò Idẹ̀dẹ̀ ni a lò láti ṣàpèjúwe àkókò tí ó tẹ̀lé Ìgbà Òkúta, àti láti ṣàpèjúwe àwọn àṣà tí ó ti gbé àwọn ọ̀nà àti ìmọ̀-ẹ̀rọ kalẹ̀ fún ṣíṣe àwọn àdàpọ̀ bàbà (bàbà: bàbà àti arsenic ní ìpilẹ̀ṣẹ̀, bàbà àti bàbà nígbà tó yá) sínú àwọn irinṣẹ́, tí ó rọ́pò òkúta nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ lílò.  Àwọn ohun tí wọ́n ṣàwárí láti ìgbà Òkúta ní àwọn irinṣẹ́ tí àwọn ènìyàn òde òní ń lò, àti àwọn ẹ̀yà tí wọ́n ti ṣáájú wọn nínú ìran Homo, àti bóyá àwọn ìran Australopithecus àti Paranthropus tí wọ́n wà ní àkókò kan náà. Àwọn ohun èlò tí wọ́n fi egungun ṣe tí wọ́n sì lò ní àkókò yìí tún ti wà, ṣùgbọ́n àwọn nǹkan wọ̀nyí kì í sábàá wà nínú àkọsílẹ̀ àwọn awalẹ̀pìtàn. Àwọn oríṣi irinṣẹ́ òkúta tí wọ́n ń lò tún pín Ọ̀rúndún Òkúta sí.
Ọjọ́ òkúta jẹ́ àsìkò tí ó ti wà ṣáájú ìtàn tí ó pé fún àràádọ́ta ọ̀kẹ́ ọdún tí ó sì parí ní ọdún 4000 àti 2000 ṣáájú Kristi, pẹ̀lú ìwáṣẹ̀ iṣẹ́ irin. Láàárín àkókò yìí, wọ́n máa ń fi òkúta ṣe àwọn irinṣẹ́ àti ohun ìjà tí wọ́n fi òkúta ṣe, tí wọ́n máa ń ní ẹ̀gbẹ́, tí wọ́n máa ń fi dábùú, tàbí tí wọ́n máa ń fi dábùú. Ìgbà Òkúta ni ìgbà àkọ́kọ́ nínú ètò ìgbà mẹ́ta tí wọ́n sábà máa ń lò nínú ìmọ̀ ìwalẹ̀pìtàn láti pín ìlà àkókò ìgbà ìṣáájú ìgbà ìtàn ẹ̀dá ènìyàn sí àwọn àkókò tí ó jẹ́ iṣẹ́, nígbà tí àwọn méjì tó tẹ̀lé e ni Ìgbà Idẹ àti Ìgbà Irin, lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ohun èlò kan wà tí wọ́n fi ń ṣe irin, pàápàá bí wọ́n ṣe máa ń lo wúrà àti bàbà láti fi ṣe ohun ọ̀ṣọ́, àwọn èèyàn mọ̀ wọ́n sí ìgbà ayé òkúta. A tún máa ń pín Àkókò Òkúta sí ìgbà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀: Àkókò Òkúta àtijọ́ tí ó jẹ́ èyí tí ó kọ́kọ́ wáyé àti èyí tí ó jẹ́ èyí tí ó ṣe pàtàkì jùlọ; Àkókò ìyípadà pẹ̀lú àwọn irinṣẹ́ tó dára jùlọ tí a mọ̀ sí Àkókò Òkúta àtijọ́; àti Ìpele ìkẹyìn tí a mọ̀ sí Àkókò Òkúta àtijọ́. Àwọn ènìyàn ìgbà Òkú Òkú ni àwọn àkọ́kọ́ tí wọ́n yí padà kúrò nínú àwùjọ àwọn ọdẹ àti olùkójọpọ̀ sí ọ̀nà ìgbésí ayé gbígbé ní àwọn ìlú àti àwọn abúlé bí iṣẹ́ àgbẹ̀ ṣe di èyí tí ó gbòde kan.