Kí ló ń mú kí oòrùn yọ?
Context:Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ńṣe ló dà bíi pé oòrùn "ń yọ" lójú òfuurufú, àmọ́ ní ti gidi, bí ayé ṣe ń yípo ló ń mú kí oòrùn yọ. Ìrònú ti Oòrùn tí ó ń ṣí kiri jẹ́ àbájáde láti inú àyèwò tí àwọn olùwòye Ilẹ̀ ayé wà nínú àyèwò tí ó ń yí; ìgbésẹ̀ tí ó hàn gbangba yìí mú kí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣà ìbílẹ̀ ní àwọn ìtàn àròsọ àti ẹ̀sìn tí wọ́n kọ́ yíká àwòkọ́ṣe àgbáyé-ìlà-oòrùn, èyí tí ó gbòde títí tí onímọ̀ ìjìnlẹ̀ òfuurufú Nicolaus Copernicus fi ṣe àwòkọ́ṣe àgbáyé-ìlà-oòrùn rẹ̀ ní ọ̀rúndún kẹrìndínlógún. Lójú àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa sánmà, ìṣẹ́jú kan péré ni ìmọ́lẹ̀ oòrùn máa ń yọ, ìyẹn ni pé ìgbà tí apá òkè oòrùn bá ń yọ lójú òfuurufú ló máa ń yọ. Àmọ́ ṣá o, ọ̀rọ̀ náà ìmọ́lẹ̀ ọ̀sán sábà máa ń tọ́ka sí àwọn àkókò tó wà ṣáájú àti lẹ́yìn àkókò yìí: Ìrọ̀lẹ́, àkókò tó máa ń wà láàárọ̀ nígbà tí ojú ọ̀run bá mọ́lẹ̀ kedere, àmọ́ tí oòrùn kò tíì yọ. Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbà tí ọ̀sán bá ṣú ni wọ́n ń pè ní ìmọ́lẹ̀ ojú ọ̀run. Àkókò tó máa ń wà lẹ́yìn tí oòrùn bá ti yọ ni àwọn àwọ̀ tó fani mọ́ra àti bí ojú ọjọ́ ṣe rí ṣì máa ń fara hàn. Àkókò tí oòrùn máa ń yọ máa ń yàtọ̀ síra jálẹ̀ ọdún, ó sì tún máa ń sinmi lórí ibi tí ẹni tó ń wò ó bá wà, irú bí ibi tó bá wà, ibi tó bá ga sí àti ibi tí àkókò bá ti tó. Àwọn àyípadà wọ̀nyí jẹ́ látàrí bí ayé ṣe ń yí po, bí ayé ṣe ń yí po lójoojúmọ́, bí ayé ṣe ń yí po ní àyíká elliptical tó ń yí po oòrùn lọ́dọọdún, àti bí ayé àti òṣùpá ṣe ń yí po ara wọn. A lè lo àlàfo náà láti ṣe àsọtẹ́lẹ̀ tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó àkókò tí oòrùn máa yọ. Ní òpin ìgbà òtútù àti ìgbà ìrúwé, bí oòrùn bá ti ń yọ láti àwọn ibi tó tutù díẹ̀, ó máa ń tètè yọ lójoojúmọ́, ó sì máa ń tètè yọ nígbà tí oòrùn bá ń yọ lọ́sàn-án, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àkókò tó máa ń yọ yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú ibi tí oòrùn bá wà. Lẹ́yìn ìgbà yẹn, ọjọ́ kọ̀ọ̀kan ló máa ń pẹ́ tí oòrùn fi máa ń yọ, ó sì máa ń pẹ́ jù lọ nígbà tí oòrùn bá ń yọ lọ́wọ́ nígbà òtútù. Ìyàtọ̀ tó wà láàárín ọjọ́ tí oòrùn máa ń yọ àti ìgbà tí oòrùn máa ń tètè yọ tàbí ìgbà tí oòrùn máa ń yọ kẹ́yìn jẹ́ nítorí bí ayé ṣe máa ń yí po àti bí oòrùn ṣe máa ń yí po, ó sì tún jẹ́ nítorí àbùdá tí a lè fi sọ àsọtẹ́lẹ̀ ọjọ́ náà. Ìyàtọ̀ tó wà nínú bí afẹ́fẹ́ òfuurufú ṣe ń yí po lè yí àkókò tí oòrùn máa yọ padà nípa yíyí ipò tí oòrùn wà padà. Nítòsí àwọn pọ́ọ̀lù, ìyàtọ̀ tó wà nínú àkókò láàárín ọjọ́ àti ọ̀sán pọ̀ gan-an, nítorí pé oòrùn kì í fi bẹ́ẹ̀ jìnnà sí òfuurufú, nítorí náà, ó máa ń rọra jí. Tá a bá ka bí afẹ́fẹ́ ṣe máa ń yí padà, tá a sì fi ibi tó wà níwájú díwọ̀n rẹ̀, a óò rí i pé ọ̀sán máa ń gùn sí òru. Àmọ́, ìlànà ìmọ́lẹ̀ oòrùn, tí wọ́n máa ń lò láti mọ ìgbà tí oòrùn máa ń yọ àti ìgbà tí oòrùn máa ń wọ̀, máa ń lo ibi tí oòrùn wà fún ìṣirò, kì í fi ìmọ́lẹ̀ inú afẹ́fẹ́ àti igun tí oòrùn máa ń yí.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ńṣe ló dà bíi pé oòrùn "ń yọ" lójú òfuurufú, àmọ́ ní ti gidi, bí ayé ṣe ń yípo ló ń mú kí oòrùn yọ. Ìrònú ti Oòrùn tí ó ń ṣí kiri jẹ́ àbájáde àwọn olùṣàyèwò láti orí Ilẹ̀ ayé tí ó wà nínú ètò ìtọ́ka tí ó ń yípo.