Maxay yihiin qaar ka mid ah ilbaxnimadii ugu da'da weynaa ee soo ifbaxday?
Magaalooyinka ugu da'da weyn waxaa la dejiyay 4000-3500 ka hor i.C waxaana loo yaqaanay Mesopotamiya (oo micneheedu yahay labo webi dhexdooda) taas oo maanta ah Ciraaq, Kuwait iyo Syria. Qaar ka mid ah horumarka reer Mesobotamiya waxaa ka mid ah Xeerka Hammurabi, cilmiga xiddigiska Baabuloon iyo nidaamka nambarka ee aasaaska 60 (oo aasaas u noqday 60 ilbiriqsi, 60 daqiiqo iyo wareegga 360-degree. Ilbaxnimadii Masar ee qadiimiga ahayd (3100 BC) oo ahayd mid ka mid ah boqortooyooyinkii ugu awoodda badnaa ee jiray ku dhawaad 3000 oo sano. Waxay ku salaysnayd hareeraha wabiga Niil kaas oo maanta ka bilaaban lahaa Suuriya ilaa Suudaan. Marka laga reebo Ahraamta, waxay caan ku yihiin qabriyada, mummification iyo qabriyadaha. Waxay kaloo sameeyeen 24-saac oo maalin ah iyo sidoo kale 365 maalmood oo kalandarka ah. Xasuuqii ugu danbeeyay wuxuu dhamaaday 332 B.C markii uu Alexander kii weynaa uu si guul leh u qabsaday. qiyaastii 2500 BC, waxaa soo ifbaxay ilbaxnimadii dooxadii Indus. Magacu wuxuu ka yimid dooxada webiga Indus oo ay ku jiraan maalmahan Hindiya, Pakistan iyo Afghanistan. Waxaa loo tixgeliyaa inay tahay mid ka mid ah ilbaxnimada ugu horumarsan ee leh qorshaynta magaalooyinka ee abaabulan oo leh nidaamyo sax ah oo bullaacadaha iyo biyaha. Waxay sidoo kale ahaayeen hal-abuureyaal aad u firfircoon oo bixiya miisaan iyo cabbir caadi ah, birta birta ah ee naxaasta, naxaasta, hogaanka, iyo qalinka iyo xardho shaabadda. Waxaa weli jira dood ka dhex taagan taariikhyahannada waxaana jira daraasado gaar ah oo soo jeedinaya in ilbaxnimada dooxada Indus laga yaabo inay ka horraysay labada Masar iyo Mesopotamian ee qadiimiga ah. Si kastaba ha ahaatee, waxaa jira waxyaabo badan oo aan la ogeyn oo ku saabsan ilbaxnimadan. Waxaa la aaminsanyahay in isbadalka cimiladu sababay hoos u dhaca horumarkan aadka u mustaqbalka badan qiyaastii 1700 BC.