Thuto ea ho kopanya liphatsa tsa lefutso (GWAS) ke eng?
Ho genomics, thuto ea ho kopanya liphatsa tsa lefutso (GWA study, kapa GWAS), ke thuto ea ho shebella mefuta e fapaneng ea liphatsa tsa lefutso ho batho ba fapaneng ho bona hore na mofuta o fe kapa o fe o amahanngoa le tšobotsi. Lithuto tsa GWA hangata li shebana le likamano lipakeng tsa li-polymorphisms tsa nucleotide e le 'ngoe (SNPs) le litšobotsi tse kang mafu a maholo a batho, empa li ka sebelisoa ka ho lekana ho mefuta efe kapa efe ea liphatsa tsa lefutso le lintho tse ling tse phelang.  Ha lithuto tsa GWA li sebelisoa ho batho, li bapisa DNA ea barupeluoa ba nang le li-phenotype tse fapaneng bakeng sa tšobotsi kapa lefu le itseng. Barupeluoa bana e ka 'na ea e-ba batho ba nang le lefu le itseng (maemo) le batho ba tšoanang ba se nang lefu leo (ba hlahlobang), kapa e ka 'na ea e-ba batho ba nang le li-phenotype tse fapaneng bakeng sa tšobotsi e itseng, mohlala, khatello ea mali. Mokhoa ona o tsejoa e le oa ho beha mofuta oa pele pele, oo ho oona batho ba amehang ba khetholloang pele ka lipontšo tsa bona tsa bongaka, ho fapana le ho beha mofuta oa pele pele. Motho e mong le e mong o fana ka sampole ea DNA, eo ho eona ho baloang mefuta e limilione ea liphatsa tsa lefutso ho sebelisoa li - SNP. Haeba ho e - na le bopaki bo matla ba lipalo-palo bo bontšang hore mofuta o mong oa mofuta o fapaneng (allele e le 'ngoe) o atile haholo ho batho ba nang le lefu lena, ho thoe mofuta o fapaneng o amana le lefu lena. Joale ho nahanoa hore li-SNP tse amanang le tsona li tšoaea sebaka sa genome ea motho se ka'nang sa susumetsa kotsi ea lefu lena.  Lithuto tsa GWA li batlisisa genome eohle, ho fapana le mekhoa e hlahlobang ka ho khetheha palo e nyenyane ea libaka tsa liphatsa tsa lefutso tse boletsoeng esale pele. Ka hona, GWAS ke mokhoa o sa khannoeng ke likhetho, ho fapana le lithuto tse ikhethileng tsa liphatsa tsa lefutso tse khannoang ke likhetho. Lithuto tsa GWA li khetholla li-SNP le mefuta e meng ea DNA e amanang le lefu, empa li ke ke tsa bolela ka ho toba hore na ke liphatsa life tsa lefutso tse bakang lefu lena.  GWAS ea pele e atlehileng e phatlalalitsoeng ka 2002 e ile ea ithuta ka lefu la pelo. Moralo ona oa phuputso o ile oa kenngoa tšebetsong phuputsong ea bohlokoa ea GWA ea 2005 e neng e batlisisa bakuli ba nang le ho senyeha ha makha a amanang le lilemo,'me ho fumanoe li-SNP tse peli tse nang le khafetsa e fetotsoeng ea allele ha e bapisoa le taolo e phetseng hantle. Ho tloha ka 2017, lithuto tse fetang 3,000 tsa batho tsa GWA li hlahlobile mafu le litšoaneleho tse fetang 1800,'me ho fumanoe mekhatlo e likete ea SNP. Ntle le maemong a mafu a sa tloaelehang a liphatsa tsa lefutso, likamano tsena li fokola haholo, empa le hoja li ka 'na tsa se ke tsa hlalosa boholo ba kotsi, li fana ka leseli mabapi le liphatsa tsa lefutso le litsela tse ka 'nang tsa e-ba tsa bohlokoa.