Kí ni Venezuela?
Context:Venezuela (/ˌvɛnəˈzweɪlə/; American Spanish: [beneˈswela] (listen)), ni osise awọn Bolivarian Republic of Venezuela (Spanish: República Bolivariana de Venezuela), ni a orilẹ-ede lori awọn ariwa etikun ti South America, ti o ni a continental landmass ati ọpọlọpọ awọn erekusu ati islets ni Caribbean Okun. O ni agbegbe agbegbe ti 916,445 km2 (353,841 sq mi), ati pe olugbe rẹ ni iṣiro ni 29 milionu ni ọdun 2022. Orílẹ̀-èdè Caracas ni olú-ìlú àti ìlú tó tóbi jù lọ.
Venezuela (/ˌvɛnəˈzweɪlə/; American Spanish: [beneˈswela] (listen)), ni osise awọn Bolivarian Republic of Venezuela (Spanish: República Bolivariana de Venezuela), ni a orilẹ-ede lori awọn ariwa etikun ti South America, ti o ni a continental landmass ati ọpọlọpọ awọn erekusu ati islets ni Caribbean Okun. O ni agbegbe agbegbe ti 916,445 km2 (353,841 sq mi), ati pe olugbe rẹ ni iṣiro ni 29 milionu ni ọdun 2022. Orílẹ̀-èdè Caracas ni olú-ìlú àti ìlú tó tóbi jù lọ.  Ilẹ ilẹ naa ni o ni aala ni ariwa nipasẹ Okun Caribbean ati Okun Atlantic, ni iwọ-oorun nipasẹ Colombia, Brazil ni guusu, Trinidad ati Tobago ni ariwa-õrùn ati ni ila-oorun nipasẹ Guyana. Ijọba Venezuelan ni ẹtọ si Guyana si Guayana Esequiba. Venezuela je orile-ede olominira apapo ti o ni awon ipinle mejilalelogun, Capital District ati awon agbegbe apapo ti o bo awon erekusu Venezuela ti o wa ni eti okun. Venezuela jẹ ọkan ninu awọn orilẹ-ede ti o ni ilu pupọ julọ ni Latin America; ọpọlọpọ awọn ara ilu Venezuela ngbe ni awọn ilu ariwa ati ni olu-ilu.  Ọdún 1522 ni orílẹ̀-èdè Sípéènì gba ìpínlẹ̀ Venezuela, nítorí pé àwọn ará abúlé náà kò fara mọ́ ọn. Ni ọdun 1811, o di ọkan ninu awọn agbegbe akọkọ ti Ilu Sipeeni-Amẹrika lati kede ominira lati Ilu Sipeeni ati lati ṣe apakan, bi ẹka kan, ti Orilẹ-ede Federal akọkọ ti Colombia (ti a mọ ni itan-akọọlẹ bi Gran Colombia). Ó ya ara rẹ̀ sọ́tọ̀ gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè olómìnira ní 1830. Láàárín ọ̀rúndún kọkàndínlógún, Venezuela jìyà nínú rúkèrúdò òṣèlú àti ìṣàkóso alákòóso, tí àwọn ológun apàṣẹwàá àgbègbè sì ń ṣàkóso rẹ̀ títí di àárín ọ̀rúndún ogún. Lati ọdun 1958, orilẹ-ede naa ti ni ọpọlọpọ awọn ijọba ijọba tiwantiwa, gẹgẹbi iyasọtọ nibiti ọpọlọpọ awọn agbegbe ti jẹ ijọba nipasẹ awọn alakoso ologun, ati pe akoko naa ni a ṣe afihan nipasẹ aisiki ọrọ-aje. Awọn iyalẹnu ọrọ-aje ni awọn ọdun 1980 ati awọn ọdun 1990 mu ki awọn aawọ iṣelu nla ati aiṣedede awujọ ti o gbooro, pẹlu awọn rogbodiyan Caracazo ti o pa ni 1989, awọn igbiyanju iṣọtẹ meji ni 1992, ati ifilọlẹ ti Alakoso kan fun awọn ẹsun ti owo ilu ni 1993. Ìparun ìgbẹ́kẹ̀lé nínú àwọn ẹgbẹ́ tí ó wà rí ìdìbò ààrẹ Venezuela ní ọdún 1998, èyí tí ó jẹ́ ohun tí ó mú kí Ìyípadà Bolivarian wáyé, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Ìgbìmọ̀ Alákòóso ní ọdún 1999, níbi tí wọ́n ti gbé Àdéhùn Ìjọba tuntun ti Venezuela kalẹ̀. Àwọn ìlànà ìjọba tó dá lórí ìtọ́jú àwọn aráàlú ni wọ́n ń gbé lárugẹ nípa bí owó epo ṣe ń lọ sókè, tí wọ́n ń fi ìgbà díẹ̀ mú ìnáwó fún àwùjọ lọ sókè, tí wọ́n sì ń dín àìdógba àti ipò òṣì kù ní àwọn ọdún tí ìjọba náà bẹ̀rẹ̀. Àmọ́, ipò òṣì bẹ̀rẹ̀ sí í pọ̀ sí i ní àwọn ọdún 2010. Ìdìbò ààrẹ ilẹ̀ Venezuela lọ́dún 2013 jẹ́ àríyànjiyàn tí ó fa àríyànjiyàn tí ó gbòde, èyí tí ó dá wàhálà mìíràn sílẹ̀ ní gbogbo orílẹ̀-èdè tí ó sì ń bá a lọ títí di òní. Orílẹ̀-èdè Venezuela ti pàdánù ètò ìjọba tiwa-n-tiwa, ó ti di ìjọba aláṣẹ. O wa ni ipo kekere ni awọn wiwọn kariaye ti ominira ti awọn oniroyin ati awọn ominira ilu ati pe o ni awọn ipele giga ti ibajẹ ti a rii.  Orílẹ̀-èdè tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ń gòkè àgbà ni Venezuela, ó sì wà ní ipò kọkànléláàádóje nínú Àmì Ìdàgbàsókè Ènìyàn. Orílẹ̀-èdè yìí ni epo rọ̀bì tó pọ̀ jù lọ láyé wà, ó sì wà lára àwọn orílẹ̀-èdè tó ń ta epo rọ̀bì jáde jù lọ lágbàáyé. Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, orílẹ̀-èdè náà kì í fi bẹ́ẹ̀ ta àwọn ọjà àgbẹ̀ bí kọfí àti koko, àmọ́ kò pẹ́ tí epo fi bẹ̀rẹ̀ sí í gbapò iwájú nínú àwọn ọjà tí wọ́n ń kó jáde àti owó tó ń wọlé fún ìjọba. Ìwà àṣejù àti ìlànà tí kò dára tí ìjọba tó wà nípò náà gbé kalẹ̀ ló mú kí gbogbo ètò ọrọ̀ ajé orílẹ̀-èdè Venezuela wó lulẹ̀. Orílẹ̀-èdè náà ń jà fitafita pẹ̀lú ìnáwó tó ga jù lọ, àìtó àwọn ohun èlò ìgbẹ́mìíró, àìríṣẹ́ṣe, ipò òṣì, àìsàn, iye àwọn ọmọdé tó ń kú, àìjẹunrekánú, ìwà ọ̀daràn tó burú jáì àti ìwà ìbàjẹ́. Àwọn nǹkan wọ̀nyí ló mú kí ìṣẹ̀lẹ̀ àwọn olùwá-ibi-ìsádi ní Venezuela wáyé, níbi tí àwọn èèyàn tó lé ní mílíọ̀nù mẹ́ta ti sá kúrò ní orílẹ̀-èdè náà. Ní ọdún 2017, wọ́n kéde pé Venezuela ti kùnà láti san gbèsè tí àwọn ilé-iṣẹ́ tó ń fúnni ní ìdánimọ̀ gbèsè san. Ìṣòro tó wà lórílẹ̀-èdè Venezuela ti mú kí ipò ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn burú sí i, tó fi mọ́ bí ìwà ìkà ṣe ń pọ̀ sí i, irú bíi fífi èèyàn dáni lóró, fífi èèyàn sẹ́wọ̀n láìnídìí, pípa èèyàn láìṣe ìdájọ́ àti bí wọ́n ṣe ń gbéjà ko àwọn tó ń gbèjà ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn. Venezuela jẹ ọmọ ẹgbẹ charter ti UN, Ẹgbẹ ti Awọn Ipinle Amẹrika (OAS), Union of South American Nations (UNASUR), ALBA, Mercosur, Latin American Integration Association (LAIA) ati Ẹgbẹ ti Ibero-American States (OEI).