Ibo ni Erékùṣù Galapogas wà? Kí ni àgbègbè Galapogas? Àwọn erékùṣù mélòó ló wà lápapọ̀? Ìgbà wo ni erékùṣù àkọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀? Kí ni àwọn òkè ayọnáyèéfín mélòó kan tó wà ní Galapagas?
Context:Àwọn erékùṣù náà wà ní ìlà oòrùn Òkun Pàsífíìkì, 973 km (605 mi) ní etíkun ìwọ̀ oòrùn Gúúsù Amẹ́ríkà. Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn erékùṣù náà tún jẹ́ apá kan Gúúsù Òkun Pàsífíìkì. Ilẹ̀ tó sún mọ́ wọn jù lọ ni ilẹ̀ Ecuador, ìyẹn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ti wá, tó wà ní nǹkan bí òjìlérúgba ó dín mẹ́rin kìlómítà sí ìlà oòrùn.   Àwòrán tí wọ́n fi ọ̀rọ̀ inú rẹ̀ kọ, èyí tí wọ́n gbé sórí àwọn erékùṣù Galápagos.  Ilé ẹ̀kọ́ àwọn ẹyẹ tó máa ń fi òòlù ṣe nǹkan, Wolf Island, Galapagos Islands.  Grapsus grapsus lórí àwọn òkúta.  Àwòrán àwọn erékùṣù Galápagos tí wọ́n ya láti òfuurufú, tí orúkọ àwọn erékùṣù pàtàkì tó wà lójú sánmà sì wà lára rẹ̀.  Isabela tí a rí láti inú Satẹ́lite Spot.  Àwọn ẹyẹ albatross tí wọ́n máa ń fò ní erékùṣù Española.  Ẹran tó ń gbé inú òkun tó ń jẹ́ Galápagos.  Òpópónà Main ní erékùṣù San Cristóbal. Ìrìn-àjò oníhòòhò ní erékùṣù Galápagos. Ọ̀gbẹ́ni Gene Carl Feldman tó jẹ́ onímọ̀ nípa òkun ní àjọ NASA sọ ohun tó gbà gbọ́ nípa àgbègbè yìí. Àwọn erékùṣù náà wà ní àwọn àpapọ̀ ìṣètò 1°40'N<unk>1°36'S, 89°16'<unk>92°01'W. Àwọn erékùṣù náà wà ní apá àríwá àti apá gúúsù ayé, pẹ̀lú Volcán Wolf àti Volcán Ecuador ní Isla Isabela tí wọ́n wà ní tààràtà ní apá àríwá ayé. Erékùṣù Española, erékùṣù tó wà ní gúúsù jù lọ nínú àwọn erékùṣù náà, àti Erékùṣù Darwin, èyí tó wà ní àríwá jù lọ, jìnnà tó 220 km (137 mi). Àjọ International Hydrographic Organization (IHO) ka àwọn erékùṣù yìí sí ààrin Òkun Pàsífíìkì ti Gúúsù, ṣùgbọ́n Erékùṣù Galápagos ní 7,880 km2 (3,040 sq mi) ilẹ̀ tí ó tan ní 45,000 km2 (17,000 sq mi) òkun. Erékùṣù tó tóbi jù lọ nínú àwọn erékùṣù náà, ìyẹn Isabela, jẹ́ ẹgbẹ̀rún márùn-ún àti ọgọ́rùn-ún mẹ́jọ kìlómítà níbùú lóròó, ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ìdá mẹ́ta nínú mẹ́rin gbogbo erékùṣù Galápagos. Volcán Wolf tó wà ní Isabela ni ibi tó ga jù lọ, ó sì ga tó ẹgbẹ̀rún mẹ́tàdínlógún ó dín mẹ́rin [1,707] mítà (5,600 ft) lókè òkun.  Àwọn erékùṣù ńláńlá méjìdínlógún, àwọn erékùṣù kéékèèké mẹ́ta, àti àwọn òkè ńláńlá àti àwọn erékùṣù kéékèèké mẹ́tàdínlọ́gọ́rùn-ún ló wà nínú àwùjọ náà. Àwọn erékùṣù yìí wà ní ibi tí wọ́n ń pè ní Galapagos Triple Junction. Orílẹ̀-èdè náà wà ní orí Àwo Nazca (àwo títóni), èyí tí ó ń lọ sí ìlà-oòrùn/ìhà gúúsù ìlà-oòrùn, tí ó ń rì sábẹ́ Àwo Gúúsù Amẹ́ríkà ní iye nǹkan bíi 2.5 inches (6.4 cm) ní ọdún kan. Ó tún wà ní orí àwo Galápagos hotspot, ibi tí àwo ilẹ̀ ayé ti ń yó láti ìsàlẹ̀ nípa àwo òrùlé, tí ó ń dá àwọn òkè ayọnáyèéfín sílẹ̀. Àwọn erékùṣù àkọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ sí í wà níbí ní nǹkan bí mílíọ̀nù mẹ́jọ ọdún sẹ́yìn, ó sì ṣeé ṣe kí wọ́n ti wà láti nǹkan bí àádọ́rùn-ún mílíọ̀nù ọdún sẹ́yìn.  Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn erékùṣù tó dàgbà jù lọ ti pòórá lábẹ́ òkun bí wọ́n ṣe ń kúrò lábẹ́ òrùlé ilẹ̀, síbẹ̀ àwọn erékùṣù tó kéré jù lọ, ìyẹn Isabela àti Fernandina, ṣì ń bẹ̀rẹ̀. Ní oṣù April ọdún 2009, yìnyín tó wá láti erékùṣù Fernandina bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàn lọ sí etíkun erékùṣù náà àti sí àárín àfonífojì náà.  Ní ìparí oṣù June 2018, Sierra Negra, ọ̀kan lára àwọn òkè ayọnáyèéfín márùn-ún tó wà ní Isabela àti ọ̀kan lára àwọn òkè ayọnáyèéfín tó wà ní Galapagos archipelago, bẹ̀rẹ̀ sí í bú gbàù fún ìgbà àkọ́kọ́ láti ọdún 2005. Àwọn ìmọ́lẹ̀ yìnyín tó ń ṣàn wá dé etíkun, èyí sì mú kí nǹkan bí àádọ́ta èèyàn tí wọ́n ń gbé nítòsí kúrò níbẹ̀, kò sì jẹ́ káwọn arìnrìn-àjò afẹ́ lè débẹ̀.
Àwọn erékùṣù náà wà ní ìlà oòrùn Òkun Pàsífíìkì, ní kìlómítà 973 ní etíkun ìwọ̀ oòrùn Gúúsù Amẹ́ríkà. Àwọn erékùṣù náà wà ní àwọn ibi tí àlàfo 1°40'N<unk>1°36'S, 89°16'<unk>92°01'W  7,880 km2 ilẹ ni lapapọ agbegbe ti Galapogos Island.  Àwọn erékùṣù ńlá méjìdínlógún, àti erékùṣù kéékèèké mẹ́ta ló wà nínú àwùjọ náà.  Àwọn erékùṣù tó kọ́kọ́ wà níbí yìí ti wà láti nǹkan bíi mílíọ̀nù mẹ́jọ sí àádọ́rùn - ún mílíọ̀nù ọdún sẹ́yìn  Òkè Sierra Negra jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òkè ayọnáyèéfín márùn-ún.