HITZAURREA

Zail da lagun baten lana, maite duzun lagun batena, ondo kritikatzea. Goresten baduzu, irudituko zaizu (zaie) liburu honen izenburuak berak dioen «laztanak» gaina hartu dizula. Izenburuaren bigarren osagaia («aizkora») goregi jasotzen baduzu, izan dela pentsatuko duzu (dute) lehen osagaiaren mende zabiltzalako susmotik libratzearren. Horregatik, erarik zuzenena (eta neure kritika-ahalmen urria ezkutatzeko egokiena) iruditu zait poema-zati batzuk kateatzea dela, osoaren gurari bat sortzeko neure lagun askorengan. Baita etsaiengan ere, bizi badira.

Ez naiz ni bakarra Karlos Cid Abasolo euskaldun berezitzat jotzen duena. Adjektibo hori, ezartzen zaion esanahitasun ia mugagabetik zein adieratan ulertu behar den bakoitzak hauta beza. Neuri, behintzat, ez dit grazia handirik egiten. Karlosi ez dakit, zeren:

Euskal idazle madrildar naizen honi,

ordea,

agertoki transgresorea

(adjektiboa ez da nirea)

proposatu zidaten elkarrizketarako:

Iruñeko zezen-plaza.

Berea ez dela dioen adjektiboa, «transgresorea», agertokiari beharrean, bere pertsonari aplikatu baliote, ez zen, beharbada, hainbeste haserretuko. Izan ere, euskal idazle madrildar batek badirudi euskal idazle ohiko batek baino libreago joka dezakeela. Karlosen kasuan, ezaugarri hori nabaria da, bai idazkietan, bai Euskadi Irratiko Faktoria irratsaioan. Halako erlazio endogamiko batean mugitzen garen euskaldun autoktonooi komeni zaigu norbait atzerritarrek salatzea:

Euskaldun batek,

ahoa irekitzen duen bakoitzean,

kutsatzen ditu ingurukoak (…).

Badago birus bat

dela oso larria.

Ba, begira! Bera perpaus erlatiboetan espezializatua izanik, paradigmak egokitu beharko ditu pixka bat. Eta ez erlatiboenak bakarrik. Elipsiari ere eman beharko dio igurtzi bat, zeren:

Zu eta ni

maskara (gara) beti:

esloganaren egileak nahi izan gabe ere,

publizitatea eta poesia gurutzatu diren leku miresgarria.

Oh, felix culpa, aurkitu duzuna poesiarako zoko berri bat! Poemategi honetan ikusiko duzue Karlosen begiak hur-hurrean aurkitzen dituela (hori zortea!) poesiaren zelulak (edo bakterioak! ), zangotraban nahiz behaztopan. Edo uneroko gizalegean.

Kaixoz kaixo,

kaixorik kaixoena,

kaixoren kaixoz,

kaixotegi,

kaixotasun,

kaixomendu,

kaixokor.

Amodio morfologikoaren diosala.

Hiru kontzeptu horien batura jakin nahi nuke nola ulertuko duten hizkuntzalarien katedretan. Pronostikoa ez dago argi, egia bada honakoa:

Sintagmen matxinadak

leher egin du derrepente.

Nahitaez batu dira

sorkariak eta gaixotasunak.

Kasu honetan aitortu behar dut neu ere apur bat piku gainean atzeman nauela. Gozokirik ez zait komeni, baina maite ditut pikuak, sasoian sasoikoak, pikupasak barne, botatzen dudan muskil bakoitzak pentsamendu bat ekartzen baitit. Gorago begiratzen dut, baina kontuz. Pikondoak zur ahula dauka. Behera begiratzen dut eta:

Lepo eginen nuke,

baina noren aurka,

zeren alde.

Pentsaera filosofiko baten laburpena izan daiteke, baina zein filosofiarena? Pertsonen izaera batena, areago. Izango ote da inor, noizbait pentsatu ez duenik «lepo egitea»? Pentsatzea ez izan, ordea, nahikoa, zeren existitzeko nahikoa izatea (Descartes) ez baita nahikoa alderantzizko erabakira eramateko. Bego bertan! Laburpen argi eta zehatz horrekin geldituko naiz, zeinak nire bizitzako eta pentsamenduko egoera asko (ia gehienak) ukitzen baititu. Gehiago pentsatzea edo pentsamenduaren zelaia zeharkatzea maite duenak hemen du gogoeta enigmatiko bat:

Patua, diote, Halabeharra omen,

Zoria baitaukate

erlijioaren parekotzat

zientziaren osagarri.

Pasarte horretan, gauza asko bururatzen zaizkit. Karlosen buruan ez dakit zer dabilen zehazki, eta hurrengo elkartzen garenean… Bo! Ez diot galdetuko, ez dadin gerta nik ulertzen dudana eta berak adierazi nahi zuena kontrajarriak izatea. Izan daitezke, eta on da izatea, hots, poetikoa da izatea, baina Karlosekin ez daukat ohiturarik poetikoki hitz egiteko, zeren, hala hasten bazara, arriskua baituzu misil bat hartzeko:

Urrats berde martzial batek

biren ulua du urratzen.

Asfaltoa amildu egin da (…).

Ez dago,

ez,

efektu kontrolaturik.

Irudikatzen dut testu honen esanahia, baina ez dut gehiago agertu nahi, irakurleak ospa egin ez dezan. Ziur itzuliko dela. Noiz? Agian, mende batera, honela:

Laurogei urte eta hamaika hilabeteko aldea.

Udalerri berean.

Bi pelotoi.

Matxinoz osatua bata.

Zelula zoroz bestea.

Ez zuten elkar ezagutu. (…)

Belardian etzanda bata.

1938an.

Bakarrik.

Ohean etzanik bestea.

2019an.

Eta bitartean, pasarte lazgarriak gertatzen. Lazgarriak eta harrigarriak.

(…) hogeita bi urte zituela

(HOGEITA BI! ),

anbulantzia batek

(ANBULANTZIA BATEK!)

hil zuen

azpian harrapaturik.

Ez adinak,

ez naziek,

ez anbulantziek

ez zioten poeta gorenetakoa izatea eragotzi.

Ez dago lirismorik. Errealitate urragarri bat, leungarri bakar batekin: poesiaren garaipena. Pasarte osoa irakurri behar duzu, indar osoaz jabetzeko. Berdin ondorengo pasartean, non osoaren zati batek hain erabat eraisten baitzaitu, ezen ia-ia xehetasun pertsonalak ez jakitea nahiago baituzu.

Gaitza da

berrogeita hamar urteko adinera iristea

ezbeharrak

bata bestearen gainean pilatzen zaizkizunean.

Baina gaitzagoa da

ezbeharrak gorabehera bizitzari eutsi nahi eta,

Elaburga herrixkan deserriraturik,

suizidioz mozorrotutako hilketa pairatzea.

Pasarte horretan, poesiaren garaipenak ere denbora bat behar du, abailduratik altxa zaitezen. Batean izua, hurrengoan abaildura, ondoren datozen irudietan ez dakit zer nabarmendu gehiago: izua, ironia, salakuntza ala autoafirmazioa.

Eta neronek apal-apalik erregutzen diot

poeta-agiria opari diezadala abuztuaren 20an,

ama nitaz erditu zen egunaren urtemuga horretan utz diezadala

Mexico-United States barrier hori zeharkatzen,

ez ditzala poliziak eta soldaduak bidal

Río Bravora,

Sonora eta Chihuahuako basamortuetara,

Colorado ibaira

edo Kalifornia Behereko iparraldera

ni errukirik gabe tirokatzera.

Parnasoan

poeta igeltsero gisa lan egitea

beste asmorik ez darabilt,

beren burua poetatzat daukaten hitz-metatzaile horiek

barrier hori

gaindi ez dezaten.

Orain ez dela idazten Arestiren moduan? Ez, ba! Arestik lehoiak nahi zituen. Orain tximeletak nahi dira. Garaiak aldatu dira, bai. Badirudi lehoiak beharko direla berriz. Niri, atseginez, «poeta igeltsero» horrek Aresti ebokatzen dit. Aresti kalean gerta daiteke hurrengoa ere:

Gaur ez dut bakarrik egon nahi,

gaur zebrabidetu egin nahi dut

espartinek, oinetakoek

eta rentapercapitahandidun botek

zeharka nazaten,

bai eta batzuetan

takoi konformagaitz

psikoanalizagarriek ere.

Karlos, Karlos! Eszena hori ezin dugu galdu. Zein hiri edo herritako kalean hautsiko duzu bakartasuna? Madrilen? Zarautzen? Bilbon? Pragan? Nik kasik bakartasuna nahiago dut esperientzia zebragarri hori pairatu baino, baina, zu ausarta zarenez –ausardia nerabez, oraindik–, ez daukat dudarik onez irtengo zarela, takoi konformagaitz guztien harriduraz, nahiz eta, nerabetza gainditua baituzu (arrazionalki, behintzat), susmoa daukadan probaren bat egina duzula hiri urrunen batean. Euskadi Irratiko Faktoria saioan galdetuko dizut zein kaletan eskaini nahiko zenigukeen ikuskizun pauloviano hori. Edo zuk, seguruenik, nahiago izango duzun dantza polotsyanoa. Zutitzean, deklamatuko diguzu hemen erdizka aurreratzen dudan “Gúmer (II)” poema.

Baudelaire leitu dudala egiazta nezake poema honetan, (…)

Dickinsonen eraginpean idazten dudala (…),

Mistralen obra osoa irakurrita daukadala (…).

Baina ez.

Inondik inora ez.

Zilegi bekit esatea

sukaldeko leihotik begira nagoelarik

sentitu dudala poesia,

inoiz poesiarik irakurri gabeko norbaitengan

haragiturik.

Poema honek zerikusia du beste batekin: “Gúmer (I)”. Dakusgun zer gertatu zen:

Sukaldean zutik gosaltzeak

badu abantailaren bat,

nahiz eta ohitura hori

maiz gaitzetsi didaten.

Gosaltzeko modu horretaz

damutzear nengoenean

gertatu zen miraria:

Ez nuke izan nahi miraria argitzeko bezain zapuztaile. Zerbait espeziala izan behar du (gorago esan bezala, «berezi» adjektiboak defentsiban jartzen nau), honen ondorio plastiko eta zirraragarria eragiteko:

Tostada busti zitzaidan,

baina, estreinakoz,

ez kafesnera jausita.

Poema osoa irakurri behar duzue. Hau eta beste guztiak. Gorago esan dut zortea dutela Karlosen begiek, nonahi aurkitzen baitute poesia. Hots, dohaina (edo malezia) baitute zernahiri poesia erionarazteko. “Ginkasak dena sendatzen du” poeman, ikonoklastaren ajea izeneko esteka aurkituko duzue, non kritika batek egilearen lehen poema liburua –Keinu konplizeak– argitasunez laudatzen baitu. Zuk, Karlos, ondotxo ezagutuko duzu zeure ama-hizkuntzako «nunca segundas partes…» delakoa. Ba, oraingoan, esaerak salbuespen bat jasan beharko du, zeren «hitz-metatzaile horiek» ere onartu beharko baitute bigarrenean lehenengoa gainditu duzula.

Xabier Amuriza

BIGARREN HARRI-KOSKORRA

Booktegiko arduradun agurgarri hori:

Karlos Cid Abasolo nauzu,

euskalaria,

itzultzailea,

eta,

apal-apalik esanda,

baita poeta ere.

Berrogeita hamazazpi urteko adinera iritsia naizenez,

uste dut badela garaia

euskal literaturari

neure bigarren harri-koskorra ekartzeko.

Izan ere,

ez dut

Literaturaren Zubitegian

obra bakarreko euskal poeta gisa agertu nahi.

Hori dela eta,

honekin batera bidaltzen dizkizut

orain arte plazaratu gabeko ene poema guztiak,

gutxi-gutxi baina guzti-guztiak,

Laztanak eta aizkorak izenburupean bilduak.

Booktegin argitaratzeko modukoak irudituko zaizkizulakoan,

adeitasunez agurtzen zaitut.

KCA

256 KEINU HEROIKORI GORAZARRE

Sartu zinen Euskal Herriko liburu-denda batean,

abiatu zinen euskal poesiaren sailera,

asmo hori buruan

zeharkatu behar izan zenuen lokal osoa,

bukaeraraino,

azken zokondoraino,

eta han

Harri eta herri

eta tropelekoak

hautsa pilatzen zeuden apalategiko

azken-azken apaletik

Keinu konplizeak hartu, zabaldu,

eta azken poemarekin egin zenuen topo,

zeinean aitortzen bainizun

maite zintudala,

zuregatik emaztea eta alaba uzteko prest nengoela

baldin eta egiten bazenuen

poema liburu hura erosteko keinu heroikoa,

zeina egin baitzenuen

minutu bakan batzuen buruan.

EBAKIPUNTUA

Galdutako bi arima gara

arrainontzi batean igeri gabiltzanak.

Pink Floyd

Babelgo dorrean gertatutakoa

ez zunan hainbesterako izan.

Hala pentsatu ninan nik

elkar ezagutu genuenean.

Hik milaka hizkuntza jakin;

nik, ordea, bi eta libra erdi bat.

Eskerrak inkomunikazioa gainditu genuen

laztan bidez ebakipuntu bat topatu genuenean.

EZ HAIN ARROTZA

Bada hari mehe ikusezin bat

oharkabean

guk bizi izan gabeko geure iraganarekin

lotzen gaituena,

hala nola gure arbasoen mintzoarekin,

hizkuntza hori arrotz gertatu arren.

A.O.-k,

(bidenabar esanda,

alabaren bitartez),

zorrotz galarazi dit

inizial horien atzean lubakitzen diren izen-deiturak

neure irakurle ugariei jakinaraztea,

inizialen aldeko hautu horrekin

datu-babesa bermatuz

eta, aldi berean,

bere izena eta, ondorioz,

bere izana partzialki ukatuz

(alboko kalteak).

Harira etorriz,

A.O.

Larache edo Al-´Araish herrian

(hobetsitako hizkuntzaren arabera)

jaio zen,

protektoratu espainiarraren garaian.

Bere bizitzako urte gehienak

Madrilen (Espainia) eman ditu,

hasierako itsasomina gainditurik bertan gozo eginda.

Aitaren aldetiko aitona

Palentzia hirian (Gaztela-Leon, Espainia) munduratu zen,

euskaratik berrehun eta hogeita hamar kilometrora.

Aitaren aldetiko birraitona

Debakoa (Gipuzkoa, Euskal Herria) zuen,

euskaldun petoa.

Eta hara non duela lau hilabete,

ustekabean,

A.O.

Madrilgo (Espainia) bere etxeko salan

atsegin handiz telebistari begira zegoelarik,

sortu zen

Larache edo Al-´Araish herriko

(hobetsitako hizkuntzaren arabera)

birbilobaren

eta birraitona debarraren arteko

konexio magikoa,

odol-lotura.

Ari ziren pantailan

Espainiako (Espainia)

errege emeritu delako baten ibilerak,

zeintzuen berri

duela oso gutxi arte

ezin baitzitekeen jendaurrean eman,

banan-banan

eta zehatz-mehatz aletzen,

sosak gora, sosak behera,

maitaleak gora, maitaleak behera.

Eta bat-batean sortu zen

azken-aurreko ahapaldian aipatu konexioa:

A.O.-k,

aparatu katodikoari sorginduta bezala beha,

bikain ahoskatu zituen

Aitorren hizkuntza zaharrean gertatu zirenez

euskaratu behar ez ditudan hitzok:

“Monarkia kanpora”.

EN EL TEMPS DELS RADIOCASSETS1

Audio-kaseteen garaian(Hego Euskal Herrian, “zinten garaian”)artisau lana zenkanta bat hamaika aldiz entzuteko modua sortzea. Pletina bikoitzean zinta orijinala eta zinta hutsa(“birjina” deitzen genion orduan)sartu eta zinta hutsean kanta behin grabatu,birritan,hamaika aldiz,eta, hala,hamaika aldiz entzun, hamaika aldiz dantzatudantza ezin lotuagoan,supazter txokoan,Maria del Mar Bonet handiarenJim doinu gozoaren arrimuan. Tamalaadinetabizi-helburualdea.

En el temps dels radiocassetsera una tasca artesanal trobar la manera d’escoltar una cançó mil vegades. Ficar la cinta original i la cinta buida (“verge” li dèiem aleshores)en la doble platina i gravar la cançó en la cinta buida una, dues, mil vegades,i aixísentir-la mil vegades, mil vegades ballar-la molt abraçats,vora la llar de foc,embolcallats pel so dolç de Jimde la gran Maria del Mar Bonet. Llàstima de la diferència d’edat id’ objectius vitals.

IZENGOITIAK (I)

Norena naiz?

Izuarena, zeinak hartzen bainau

atzamar zeharrargietan.

Lorategi itzaltsuko untxitxoarena,

zeinak usaimena trebatzen baitu.

Jíři Orten

Karel Jílek,

Václav Jílek,

Jíři Jakub,

eta, batez ere,

Jíři Orten izengoitietan lubakitutako

Jíři Ohrestein poeta txekiar judua,

joan den mendeko berrogeiko hamarkadan,

protektoratu alemaniarraren garaian,

hogeita bi urte zituela

(HOGEITA BI! ),

anbulantzia batek

(ANBULANTZIA BATEK!)

hil zuen

azpian harrapaturik.

Ez adinak,

ez naziek

ez anbulantziek

ez zioten poeta gorenetakoa izatea eragotzi.

Jíři:

txekiarrez gain,

Mercedes Sosak eta beste bakan batzuok soilik

zuzen ahoskatzen dakigun izena.

Jurgi edo Gorka euskal ordainak ahoskatzea den errazarekin.

EZIN ELKAR GEHIAGO MAITATU

Laurogei urte eta hamaika hilabeteko aldea.

Udalerri berean.

Bi pelotoi.

Matxinoz osatua bata.

Zelula zoroz bestea.

Ez zuten elkar ezagutu.

Ez zieten elkar ezagutzen utzi.

Eta, halere,

ezin elkar gehiago maitatu.

Belardian etzanda bata.

1938an.

Bakarrik.

Ohean etzanik bestea.

2019an.

Belardiko hilotzaren

bilobez eta birbilobez inguraturik.

Alberto Barandika

KAFE ESEKIA (I)2

Pragako taberna baten izenak

“kafe esekia” esan nahi du.

Antzina,

edonork bertan

bat hartu

eta bi ordain zitzakeen.

Halaber,

edonork

“ba al dago hemen kafe esekirik?” galdetu eta,

baiezkoan,

har zezakeen.

Gorroto dut karitatea,

baina maite dut kafe esekia.

KAFE ESEKIA (II)3

Kaixo, E.:

Mendeak dira

elkarri postalik bidaltzen ez diogula,

eta bada garaia

ohitura onak berreskuratzekoa.

Abenduan egin nuen Pragarako bidaiakoa da

postal hau.

Tabernaren izenak

“kafe esekia” esan nahi du.

Antzina,

edonork bertan

bat hartu

eta bi ordain zitzakeen.

Halaber,

edonork

“ba al dago hemen kafe esekirik?” galdetu eta,

baiezkoan,

har zezakeen.

Gorroto dut karitatea,

baina maite dut kafe esekia.

Elkarri postalak bidaltzen genizkion garaian

maite zintudan beste

edo

are gehiago.

AMODIO MORFOLOGIKOA

Kaixo bakar bat

oihartzundu zitzaidan ziplo

etorkizunerako estrata urratu nahian.

Kaixo baino kaixoago,

zenbat eta kaixoago, orduan eta kaixoago,

kaixoz kaixo,

kaixorik kaixoena,

kaixoren kaixoz,

kaixotegi,

kaixotasun,

kaixomendu,

kaixokor.

Amodio morfologikoaren diosala.

DENA DEN

Eta, agian,

denborari eta grabitazioari garaitzeko

modu onena da

murruen gainetik pasatzea

aztarnarik utzi gabe,

itzalik utzi gabe.

Marina Tsvetaeva

Gaitza da

berrogeita hamar urteko adinera iristea

ezbeharrak

bata bestearen gainean pilatzen zaizkizunean.

Hala pentsatu bide zenuen,

Marina Tsvetaeva,

Elaburga herrixkan deserriraturik

urkatu omen zinenean.

Zaila da

dirudun jaio arren

alaba txikia umezurztegian gosez hil zaizula

onartzea.

Nekeza da

senarra eta beste alaba

espioiak izatea egotzita torturatu dituztela

asimilatzea.

Dena den,

Marina Tsvetaeva,

amodioaren kolore orotarikoak gozatu zenituen

(zure garairako heroitasun nabarmena),

poesia idatzi zenuen

(egokitu zitzaizun denborarako ausardia).

Eta poliziek atxilo egin eta galdekatu zintuztenean,

zeure poemen itzulpenak irakurri zenizkien

erantzun bakar gisa.

Gaitza da

berrogeita hamar urteko adinera iristea

ezbeharrak

bata bestearen gainean pilatzen zaizkizunean.

Baina gaitzagoa da

ezbeharrak gorabehera bizitzari eutsi nahi eta,

Elaburga herrixkan deserriraturik,

suizidioz mozorrotutako hilketa pairatzea.

GÚMER (I)

Sukaldean zutik gosaltzeakbadu abantailaren batnahiz eta ohitura horimaiz gaitzetsi didaten. Gosaltzeko modu horretaz damutzear nengoeneangertatu zen miraria: tostada eta kafesnea hartzeaz bat,leihotik begiratueta bizilagun kuttuna ikusi nuen,laurogeita bost urte,tripaundi,Olentzero,Inés emaztea besotik helduta zeramalaataritik furgoirako bidaia egunerokoan. Inés beti ere dotorea ibilgailura igo eta nik so egin niensenarraren begi beti ere maiteminduei. Tostada busti zitzaidan,baina, estreinakoz,ez kafesnera jausita.

GÚMER (II)

Baudelaire leitu dudala egiazta nezake poema honetan,

itsasoetako albatros txori handiak

dibertimendu hutsez ehizatzen dituzten marinel gazteei

erreferentzia eginez,

Dickinsonen eraginpean idazten dudala

txilarren begiak ikusi ditudalako itxurak eginez,

Mistralen obra osoa irakurrita daukadala

azuzenak diruditen musuak lerrootara garraiatuz.

Baina ez.

Inondik inora ez.

Zilegi bekit esatea

sukaldeko leihotik begira nagoelarik

sentitu dudala poesia,

inoiz poesiarik irakurri gabeko norbaitengan

haragiturik.

GÚMER (III)

Ba omen zen Itsaso izeneko ume moko bat

egun batez

arropa esekitzeko pintza batean

amaren izena txukun idatzi

eta ondoan

bihotz bat are txukunago marraztu zuena.

Urteak eman ei zituen amak pintza hura ikusi gabe

harik eta bere gogotik ere aienatu zen arte

sekula existitu ez balitz bezala.

GÚMER (IV)

Telefono hotsa:

“Egun on, Karlos,

igo nire etxera,

zerbait daukat-eta zuentzat”.

Esaneko-esaneko

igo naiz, eta,

txintik esan gabe,

pintza bat luzatu dit

paper-mutur bat oratuta daukana.

Etxera jaitsirik,

irakurri dut paperak dioena:

“Hemen bukatzen da Lydia izeneko pintzaren istorioa,

zeinak egun batez ekin baitzion,

arropa esekitzeko sokatik kalera erorita,

mundu zabalean barrena bidaiatzeari,

harik eta

hamargarren pisuko bizilagun eskuzabalak aurkitu eta

jabeari itzuli dion arte”.

HITZ GUTXIKO GIZON ONESTA

Intelektualitatearen talaiatik,

Salamancako errektoretzatik

militar faxisten matxinada

bere hitz-jario joria baliatuz hauspotu zuenari,

zeukan izena zeulakarik ere,

hiriko seme kutuna eta gainerako lausenguak oro

kentzeko ere

duintasuna behar da gero.

Ernesto Erkoreka jauna,

Bilboko historiako alkate isilena.

Aginte-makila izan zuen garai zailetan,

bere mundu-ikuskerarekin

bat ez zetozenen laguntzaile.

Sasoi ilunetan,

bere mundu-ikuskerarekin bat ez zetozen zenbaiten lekukotzek

(bere salatzailearena barne)

babestua.

Ernesto Erkoreka jauna,

joan den mendeko berrogeita hamarreko hamarkadan,

laurogeita hamaika urte zituela

(LAUROGEITA HAMAIKA! ),

pistolek Bilboko alkatetza utzarazia izan eta hogeita bat urtera,

tranbia batek

(TRANBIA BATEK!)

jota hil zen.

Garrantzitsua da

erraz ahoskatzeko moduko izen bat edukitzea.

Baina are garrantzitsuagoa

onesta izatea.

JAKINTZA

Bigarren liburu hau idazten ari naizela jakin bezain fite

tematu haiz,

Miren Josune,

kosta ahal kosta,

leher edo zaparta

bertan agertzen,

dela laztanen sailean,

dela aizkorenean.

Hire nahiari (ohi bezala) men eginez,

eta hire izena euskalduntzeko baldintza negoziaezinpean,

poema hau eskaintzen dinat

laztanen sailean, prefosta,

honako hau esateko:

ni baino amiñi bat lehenago hilko haizela noizbait,

eta,

donokian hagoelarik,

inskripzio hau zizelkatuko dudala

hire hilarrian:

“Hemen datza Miren Josune

mitiko

eta

orojakilea”.

INTERTESTUALITATEA (II)

Arestik lehoiak nahi zituen. Orain tximeletak nahi dira.

Garaiak aldatu dira, bai.

Badirudi lehoiak beharko direla berriz.

Xabier Amuriza

Erranen dute

hau poesia

ez dela

eta nik

erranen diet

poesia

aizkora bat

dela.

ADIERAZPENA

Poema bat

poetari jo dioten aizkorakada baten berriemaile

izan daiteke.

Edo poetak hitzaren bidez norbaiti mendekuz jotako

aizkorakada baten adierazpide.

Edo poetak bere buruari jotako

aizkorakada baten aitorpen.

Edota

poetaren begi edo belarrietara iritsitako

munduko aizkorakaden leiho.

Halako poemak tartekatuko dira atal honetan,

oinazea

(neurea edo besterena)

ezpal bihurtuz.

IZENGOITIAK (II)

“Idatzi dinat poema bat pintzari buruz”,

esan diot.

Irakurri egin diot

eta berak, barre-zantzoka:

“Ez al duk gogoratzen zer esan nian

pintzaren kontu hori gertatu zenean?

Idazkera hura ez zela Itsasorena,

heldu batena baizik,

eta,

hori gutxi balitz bezala,

eta hik ongi dakianez,

Itsasok sekula ez didala

Lydia izenez deitu

( “ama” izenez inoiz deitu ez didan gisa),

Lili, Lolo edo Nevado izengoitiz baizik”.

KAFE ESEKIA (III)

Aupa, hi:

Irakurri diat

atzo Berrian argitaratu ziaten testua.

Zorionak,

asko gustatu zaidak

(bainaren esperoan ni),

interesgarria duk hor kontatzen duana

(bainaren esperoan ni),

baina

esan behar diat

ezertaz idatzi aurretik ondo dokumentatu beharra dagoela

lotsagarri ez geratzeko.

Aipatzen duan usadio hori

ez duk soilik Pragako taberna horretakoa,

eta,

areago,

ez zuan han sortu,

Napolin baizik,

zehaztu gabeko garai batean.

Iturburuak ez dituk horretan ados jartzen:

XIX. mendekoa dela ziotek batzuek,

XVIII.ekoa omen duk beste batzuen aburuz,

agian XVII.ekoa

edo Erdi Arokoa.

Eta hik bitxikeria gisa kontatzen duan hori

azken hamarkadan zagok mundu zabalean barreiatua,

eta izena duenak izana duenez,

hik txekieratik itzulita kafe esekia deitzen dioan horrek

badik ordaina hainbat hizkuntzatan:

caffè sospeso deitzen zaiok Italian,

suspendu café herri frankofonoetan,

café suspenso lusofonoetan,

schwebender kaffee edo aufgeschobener kaffee germaniarretan,

café pendiente Latinoamerikan eta Espainian,

suspended coffee herri anglosaxoietan eta planeta osoan.

Eta, aztura berpizturik,

sare sozialen bidez global bihurtzeraino hedatu bazen,

literaturari zor zioagu:

Tonino Guerraren ipuin bati

eta

Luciano De Crescenzoren liburu bati,

hain zuzen ere.

Ekintzaileek eta onlineko marketinean adituek

ohitura napolitar hura negozio bihurtu zitean

domeinuak erosiz,

webguneak eta Twiterreko kontuak sortuz.

Córdobako Río Cuarto hiria

udal ordenantza baten bidez

atxiki zitzaioan modari.

Café pendiente / Caffè Sospeso / Coffee for all film dokumentala

2015ean ekoitzi zian

koprodukzio argentinar-italiar-estatubatuar batek,

eta 2017an,

jakina,

Netflixek erosi.

Google maps-en bidez jakin zitekek

non dauden

ekimenari lotutako tabernak eta jatetxeak.

Oraindik maite al duk,

konpai,

elkartasun anonimoaren ikurra omen den

kafe esekia?

KAFE ESEKIA (IV)

Europako coffeeshare webgune guztietan sartu,

eta apuntatu ditut

ekimenari hiri bakoitzean loturiko

tabernen izen eta helbideak.

Zarpail-zarpail jantzi,

eta hasi naiz kontinente edadetuan barrena bidaiatzen,

zerrendako taberna bakoitzean galdetzeko

ea kafe esekirik ba ote daukaten niretzat.

Please, do you have a suspended coffee for me?

Per favore, c'è un caffè sospeso qui per me?

S'il vous plaît, avez-vous un café suspendu pour moi?

Eta abar babeldar bat.

Taberna guztietako bezeroek,

direla hipsterrak,

direla muppieak,

martetarra banintz legez egin didate so.

Taberna guztietako zerbitzariek,

ingeles zakarra ahoan eta gorrotoa begietan,

ezetz oihukatu didate,

Red Cross-eko leihatilan emango dizkidatela

nahi adina suspended coffee.

ZERO ZAZPIKO GARAIETAN IDATZITAKOA

Zero zazpi aurrezenbakia markatzen den guztietan

erdi irekitzen da zirrikitu bat

ezdutulertzenlandiara garamatzana.

Han makina bat gerriko saldu dizkigute

on-ustean antza antza besterik ez

zeren ez baitigute gerrikook

urkamendien self-servicerako baino balio

eta ahitu dira hari komunikatzaileak

eta eten da solasa

Persiako tapizak eta Beiruteko granada-jaurtigailuak

eros erosten ditzakedanetik ditudanetik

nire auzoko hipermerkatuetan

astean behin, arratsero,

esku diru edo arma eskuan sistema baliatuz.

ZURE KEINU FALTSUAK

Egizu kontu zure keinu faltsuak

ligako emaitzak bezain ongi dazaguzkiela

munduko basajaun bakartuenak ere.

Harridura bidean jarri naute zenbait ezezagunek

eta bidezidor lokaztuetan zendu naiz deshidrataturik.

Patua, diote, Halabeharra omen,

Zoria baitaukate

erlijioaren parekotzat

zientziaren osagarri.

MAITASUN STALINDARRA

Urrats berde martzial batek

biren ulua du urratzen.

Asfaltoa amildu egin da

berde ere, martzial ere baden giza dirdaian behera,

hemen eta han,

badaezpadako amaiera izango duen jolasa irudikatuz.

Ez dago,

ez,

efektu kontrolaturik.

Ustekabeak

tenk egiten dio

kordelari.

Halabeharrak

sehaskatik bertatik hautsi zuen

esku korapilo bat

(batera eginiko ulua),

urrats berde martzial batek

han eta hemen

orbandua.

LOTSA

Lotsa:

bost letra izuaren mugan,

handik betikotasunerainoko estrata

ukitu ere egiten ez dutenak.

Ez dugu deusik espero,

ez gaitu zerga erotikoen zamak ikaratzen,

biluza irmo bat susmatu da

hitz handios bakoitzaren gibelean,

hesteak ebatsi dizkidate goiz ilargigabe batean

eta zeure telefono zenbakia

segundoro ez markatzearen zioaren azalpena

lotsaz haragoko barrutian ediren daiteke.

Gauero bihurtzen naiz orratz.

Gau ero, gau ero, gau ero.

MASOKISMOA

Setazko iskanbila nagusitu da munduaz

Loriarik gabe bizi dira gihar herdoilduak

Aieneka eman nahi nuke urte pare bat

Erosta sabatikoa, zinkurinezko atsedena

Oinazearen orbainetan ezarri omen dute

faltsukeria ezezagunaren oroigarria

Tankerik gabe.

PASAPORTERIK GABEKOARENA

Trenez tren zabilzkit preso

hizki-mizkitan barrez.

Kartoizko elefanteak basamortuan hurrupaka

norenak egin duen jakiteke.

Auskalo batek dakien

baietz ala baietz.

Kurloiarenak eta bost esan zizkidaten

hiri ezezagun horretako harresia,

lantza eskuan,

jagoten ari zirenek.

Badakizu:

pasaporterik ez eta.

SEMAFORORI INTSUMISIOA

Gaur ez dut bakarrik egon nahi,

gaur zebrabidetu egin nahi dut

espartinek, oinetakoek

eta rentapercapitahandidun botek

zeharka nazaten,

bai eta batzuetan

takoi konformagaitz

psikoanalizagarriek ere.

Ni, behin-behineko zebrabide,

goletarik gabeko bertute,

Semafororen aurka naiz borrokatuko

antiseptiko desagerkor baiteritzot,

legeak hala behartutako bertute,

erran nahi baita,

ez-bertute.

UBI SUNT

Udazkenak galtzadak trabeskatzen ditu

uhinen itzulerak,

eguzkien satorkeriak

hostokatuz.

Gaur da etortzeko,

kreditu-txartelak maginatik ateraz,

bisoizko berokiaz estalirik,

eta jainko parabolikoarengan sinesten du:

judizio berriaren aurreko

azken jainkoarengan.

ULTIMATUM JUSTIFIKATUA

Eta hustu zait berben lapikoa, 4

mututasunaren ertzetik dagiot hitz

gaur gutunik ekarri ez didan mezulari berriari.

Asaldatzen nauzu, besterik ezean,

beste norbaiten diosalaz, zeingoiou.

Ene telegrama hark baialaez soila eskatu eta

horra hor ahozko tiroketa:

horrenbeste esplikazio,

horrenbeste ñabardura.

Hasia da unatzen hozkailua,

purrustaka ari zaretenok nik gorroto,

ehuneko bat eta erdia ados,

populuaren borondate sakratua,

herratsu zatzaizkit

zio-zuloan sartu ez naizen honi.

Lepo eginen nuke,

baina noren aurka,

zeren alde.

Agortu da padura.

Leku utzi dio

behakoen erasoari

mintzoen etxe orratzak.

LA DERITZON BIRUSA

Badago birus bat

mundu zabalean hedatuko ez dena

zeren ez baititu

Euskal Herritik haragoko mugak gaindituko.

Gure artean ari da zabaltzen,

gure izaera ari da suntsitzen,

gure enda ari da birrintzen

gazta edo ogia balitz bezala,

eta, halere,

inor ez da arriskuaz ohartu,

inor ez da asaldatu.

Euskaldun batek,

ahoa irekitzen duen bakoitzean,

kutsatzen ditu ingurukoak

eta euskaltzainburuak ere ez du

gaitz horren kontrako txertorik sortu.

Badago birus bat

dela oso larria.

FILOLOGIAREN ONURAK

Asma:

hitz bat, bi esanahi.

Asma asma:

bi hitz, lau esanahi.

Konbinatoriaren legeak

poetikaren hobe beharrez.

Sintagmen matxinadak

leher egin du derrepente.

Nahitaez batu dira

sorkariak eta gaixotasunak.

Odola, odola, odola:

morfemen itsaso likitsa.

Ahoa josi diogu elkarri

hildakoen hautsetik ihes.

GINKASAK DENA SENDATZEN DU

Zenbat ikono eraitsi diren,

zenbat gorputz bihurtu diren gorpu

beste ikono batzuen izenean.

Zenbat tenplu eraiki diren

beste tenplu baten barnean

matrioxkak balira bezala.

Katxi bat ginkas edan behar dut orain,

hurrup,

ikono,

sarraski

eta triskantzarik gabeko errealitate bat

irudikatuko badut.

Eta bihar, badakizu:

ikonoklastaren ajea.

ELIPSIAREN MUGAK

a. a.-ri, desadostasunez.

Joseba Sarrionandiari, maileguagatik (ez naiz Bunbury).

Zu eta ni

maskara beti.

Lengoaiak, beti jakintsu, dituen

bertute handienetakoa dugu

elipsia.

Baina neurrizkoa,

argia,

murriztapen jakin batzuei egokitua,

laburtasun edota errima efektu hutsaren aitzakian

bedeinka ezin daitekeena.

Zu eta ni

maskara (gara) beti:

honatx elipsiaren murriztapenekin

bat datorren sakoneko egitura

eta,

hortaz,

azaleko egituraren interpretazio posible bakarra,

zeina ez baitzen

pretenditzen bide zena.

Zu eta ni

maskara (gara) beti:

esloganaren egileak nahi izan gabe ere,

publizitatea eta poesia gurutzatu diren leku miresgarria.

GUTXIESTE MAILAK

Pentsamendu bakarraren etsaioi

zilegi zaigu

desadostasuna adieraztea

eta obligazio

onartzea.

Ez, ordea,

norekin ere bat ez baikatoz, hari

izena

eta,

ondorioz,

izana ere

ukatzea.

Perfektua ez naizenez,

baina ez erabat inperfektua,

inizialez eta letra xehez aipatu dut berori

aurreko poemaren eskaintzetan.

Besteren izenaren

eta,

ondorioz,

izanaren ukazio ez erabatekoa.

NOR BAI, NOR EZ

Pontifikatzen du Poetak

Parnasoko pulpitutik:

“Ez da nahikoa lerroak haustea

poema on bat egiteko”.

Edo, agian:

“Ez da nahikoa

lerroak haustea

poema on bat

egiteko”.

Eta abar konbinatorio bat.

Eta neronek apal-apalik erregutzen diot

poeta-agiria opari diezadala abuztuaren 20an,

ama nitaz erditu zen egunaren urtemuga horretan utz diezadala

Mexico-United States barrier hori zeharkatzen,

ez ditzala poliziak eta soldaduak bidal

Río Bravora,

Sonora eta Chihuahuako basamortuetara,

Colorado ibaira

edo Kalifornia Behereko iparraldera

ni errukirik gabe tirokatzera.

Parnasoan poeta igeltsero gisa lan egitea

beste asmorik ez darabilt,

beren burua poetatzat daukaten hitz-metatzaile horiek

barrier hori

gaindi ez dezaten.

BI KOLORE BAINO EZ

Papa, jo vull ser torero.

Papa, jo vull matar toros.

Papa, jo vull saltar als ruedos.

Ay, papa, jo vull ser torero.

Albert Pla

Inbidia diet Euskal Herriko euskal idazleei.

Izan ere,

artefaktu katodikoak elkarrizketatzen dituenean

argitaratu zaien azken liburua hizpide,

salbuespenak salbuespen,

atzealdean itsasoa izaten dute dekoratu gisa,

Kantauri harroa,

Kresalaren kokalekua,

edo mendia,

euskal mendi musker eta sorgintzaileren bat,

Garoako Aloñaren tankerakoa.

Euskal idazle madrildar naizen honi,

ordea,

elkarrizketarako

agertoki transgresorea

(adjektiboa ez da nirea)

proposatu zidaten:

Iruñeko zezen-plaza,

ez itsaso,

ez mendi,

baina

(eskerrak!)

Euskal Herrian kokatua,

eta ez Pozoblancon

edo Rondan

(eskertzen diet detailea).

Tira, pentsatzen jarrita,

ez diet eskertzen,

ez dago-eta zer eskerturik,

zeren saioa ez baita inoiz

Euskal Herritik kanpo egiten.

Grabazioaren eguneko gauean,

Iruñeko Zaldiko Maldiko kultura elkartean

bi lagun jakintsurekin

berriketa eta edanaldi atseginean ari nintzelarik,

hara non, haietako batek

zezen-plazaren erdian ageri nintzeneko bi argazki erakutsi zizkidan,

txio batean argitaratu berriak.

Egun gutxiren buruan idatzi nion aurkezleari

mesedez, faborez eta arren erregutuz

saioaren zati nagusian

nire atzean ikusten ziren barrerako kolore gorri-horiak

atzeman ez zitezela

postprodukzio-trikimailuren baten bidez,

hala nola

kolore aniztasuna zuri-beltzera murriztuz.

Lasai egon nintekeela erantzun zidan:

“Zure atzean ikusten dena

ez da bandera bat,

baizik eta bi kolore,

Estatuko erkidego batzuek ere

euren banderetan erabiltzen dituztenak”.

Orain,

urte eta erdi igarota,

sumindura arindurik,

denboraren joanak ematen duen hausnar-aukera baliatuz,

harritzen nau nola,

espainiar peto-petoa izaki,

ez zidaten eskatu

monteraz,

kapotez,

eta traje distiratsuz

ager nendila plazan,

nola ez ninduten

zezen baten aurrean jarri

euskal literaturaren zaleei erakuts niezaien

txikuelinak,

bular-paseak,

manoletinak

eta

igel-saltoak

(nire espezialitatea)

egiteko dudan dohaina.

Eskertzen diet detailea.

Bonus track: KAFE ZENTZUZ BETEA

Kafe bat aurrean duzula eserita egoteak

zentzua izan dezake.

Erraza da.

Nahikoa da

ekimenari atxikiriko kafetegi atsegin batean sartu,

eta,

te,

kafe

edo beste edari edo jaki batekin batera,

Zentzu bat eskatzea

hamabost koroa txekiarreko prezioan.

Zentzu bat ordaintzen duzun aldiro,

elkartasun keinu konplize bat

egingo duzu:

Green Doors-eko kafetegietan

lanean trebatzen diren gaixo mentalei laguntzera

bideratuko dira

hamabost koroa horiek.

Esker on gisa,

kafe zentzuz betearen pegatina bat

oparituko dizugu.

Urrun al dituzu

ekimen honetako kafetegiak?

Ez zara kafezalea?

Ez du axolarik,

zeure etxeko erosotasunetik ere lagun diezaiokezu-eta

proiektuari.

Klik.

GIBEL SOLASA

Kafe eseki bat eta poema batzuk, mesedez

Honaino heldu bazara, irakurle, Laztanak eta aizkorak irakurriko zenuen, baldin eta ez baduzu liburua gibel solasetik irakurtzen hasteko ohitura bitxi hori. Hori dela eta, ez dizut esango zer aurkituko duzun poema sorta honetan, baina konplize arituko natzaizu, biok egin dugu-eta ibilbide berbera.

KCA saltsa ederrean sartuta dago, deseroso, itsasoa eta mendia ukatu dizkiote-eta. Zezen-plaza batean ipini dute, harmailak hutsik, ikuslerik gabe. Eta, halere, badaki, jakin ere, milaka begik ikusiko dutela. Ez dute zoo batean jarri, Kafkaren gosearen artista legez, ez, bihozberak dira-eta. Izan ere, telebisioaren bidez zabaldu da gure poetaren irudia, elkarrizketatzailearen aurrean.

OK kortako dueluaren ordez, telebisioko berbaldi bat. Madrildar euskaldun bat, beti ere kanpotar, beti ere sinpatiko.

Flashforward

Ia bi urte geroago, zezen-plazarik eta elkarrizketatzailerik gabe, beste liburu bat aurkeztu digu KCAk: honako Laztanak eta aizkorak hau. Begi zorrotz baten bidez, munduko abarrotsaren gainetik bildu ditu laztan politak. Esate baterako, zine pantailan hainbat urte igaro eta gero, Cary Grant eta Ingrid Bergman Madrilgo etxebizitza batean bizi direla. Edota kasete zahar batean Maria del Mar Boneten ahotsa hamaika aldiz aditzen duten bikotekideak hipnotizaturik daudela.

“Laztan bat eta gero amildegia”, zioen Keinu konplizeak liburuan KCAk.

Bizi garen garai honetan laztanak arriskutsu bihurtu dira, birus hilgarri baten eramaile isil. Egun, laztanak bezain susmagarri bihurtu dira liburuak ere.

Horregatik, KCAren liburua modu birtualean duzu esku artean. Interneten bidez zabaldu da lan hau, eta, beharbada, leku ez leku hori aproposa da Laztanak eta aizkorak nonahi barreiatzeko. Hobe duzu aizkora birtualak edo irudikatuak erabili, ezen ez sorbatz zorrotzeko tresna horiek inoren eskuetan utzi.

Honezkero jakitun egongo zara pintza xume batek hamaika istoriori eusten diela bi muturren artean. Halaber, hizkuntzaren ajeak denok daramatzagula buruan, ikonoak eta sarraskiak elkarren ondoan daudela.

Eta, batez ere, mundu anker honetan poetak nonahi akabatzen dituztela. Anbulantziek kalean edota borreroek etxean bertan erahiltzen dituzte poetak. Ez da txantxetako kontua akabatu ahal dituzten lagunen zerrendan agertzea, poemak eginez gero.

Ingurune mehatxukor horretatik ihes egiteko, zorroa hartu eta Madrid-Chamartín tren-geltokitik abiatzen den trena hartu, Hendaian-edo, eta Erdialdeko Europako hiriburuetan barrena txango egin, horra proposamena.

Konfinamenduaren garaian KCAk dohainik eskaintzen digu balizko bidaia hori etxetik mugitu gabe egiteko txartela. Helmuga zein den ez du axolarik, KCAk pasaporterik ez dizu eskatuko-eta. Beraz, har ezazu bilduma hau eta hasi berriz irakurtzen, kafe eseki bat eskatzearekin batera.

Susmoa daukat ostera ere kalean libre (inozoaren ametsa) ibiltzea posible denean, gero eta bidaia alegiazko gehiago egin beharko dituzula poema sorta bati atxikita. Noizean behin, zeure burua babesteko, aizkorakada bat jo beharko duzu, ordea.

Hala egin du KCAk telebisioko saio horren irudi prefabrikatua apurtzeko. Zaude lasai, dena den, KCA ogi puska bat delako, nahiz eta hizkuntzarekin daraman borrokaren alde edozer egiteko prest dagoen. Garaiaren zurrunbiloak nahiz filologia borrokak kantsatuta laga digute, eta gogoa suspertzeko irakurleak behar ditu, adiskide.

Irakurleak, heroi horiek.

Ez al litzateke polita izango Bilboko tabernetan denontzat eskuragai izatea poema liburuak edo poema solteak? Zurito bat, mesedez, eta pasadazu Leire Bilbaoren Etxeko urak.

Eta orain etorriko zaigu askodaki bat esatera, esan ere, halako eta halako herritan liburuak tabernetan zabaltzen direla musu-truk, aspaldian sortu zela halako ohitura Italiako ez dakit zein herritan eta Earaino heldu dela.

Imajinatzen duzun edozer jadanik eginda dago, inon gertatu da edo batzuek asmatu dute. Beraz, liburu guztiak idatzita daudela esan genezake, Borges edo Barthes aukeran. Eta, halere, KCAren poemak irakurritakoan, ezin ukatu oraindik ere zer edo zer esan daitekeela, berben lapikoan kirri eta karra.

Laztanak eta aizkorak: bizitzaren joanean bietako bat etorriko zaizu bakea haustera edota bihotza kilikatzera.

Bitartean, hemengoa egina dugu, eta, aspaldiko marrazki bizidunetan legez, berba bat okurritzen zaigu amaitzeko: koniec, fini, akabua.

Xabier Goi

ESKER ONA HARTZEKODUNEI

Esker onekoa naizenez, liburu hau nortzuen zordun den adieraziko dut hurrengo lerroetan.

Mila esker, bihotz-bihotzez, bi Xabierri: XABIER AMURIZAri, poemen abanguardia sortzeagatik, eta XABIER GOIri, atzeguardiaz arduratzeagatik.

Eskerrik asko, bestalde, ARITZ BRANTONi, liburuari Booktegin abegi egiteagatik. Eta, ia hiru urteko atzerapenarekin, LEIRE LOPEZ ZILUAGAri, laztan eta aizkorakada hauen aitzindari diren keinu konplizeei eman zielako aterpe, Susa argitaletxean.

Gainerako hartzekodunak alfabetikoki ordenaturik ageri dira jarraian, inor haserretu ez dakidan.

Peru ALVAREZ

Lydia ANTÓN

xxxxxxxxxxxxxxxx

Gabriel ARESTI

Alberto BARANDIKA

Celitxu BARANDIKA

Ferran BÉJAR

Laura BENEROSO OTÁDUY

Maria del Mar BONET

Itsaso CID ANTÓN

Ure COMAS

xxxxxxxxxxxxxxxx

Ernesto ERKOREKA

Igor ESTANKONA

xxxxxxxxxxxxxxxx

Gumersindo JIMENO

Xxxxxxxxxxxxxxxx

Manex LEONÉ

Feli NEBREDA

Jíři ORTEN

A.O.

María Jesús PENIT

PINK FLOYD

Albert PLA

SAIAZ HOTELA (Getaria)

Joseba SARRIONANDIA

Inés SICILIA

Mercedes SOSA

xxxxxxxxxxxxxxxx

Marina TSVETAEVA

Itziar UGARTE

… eta gau gazi-gozo hartan Iruñeko Zaldiko Maldiko kultura elkartean nirekin berriketa eta edanaldi atseginean aritu ziren bi intelektualak.

Autozentsura dela eta, bost hartzekodun ezabatu egin ditut. Eta beste bat, esker onik ezean, zerrendatik kanpo utzi.

KCA

AURKIBIDEA

HITZAURREA

BIGARREN HARRI-KOSKORRA

LAZTANAK

256 KEINU HEROIKORI GORAZARRE

EBAKIPUNTUA

EZ HAIN ARROTZA

EN EL TEMPS DELS RADIOCASSETS

IZENGOITIAK (I)

EZIN ELKAR GEHIAGO MAITATU

KAFE ESEKIA (I)

KAFE ESEKIA (II)

AMODIO MORFOLOGIKOA

DENA DEN

GÚMER (I)

GÚMER (II)

GÚMER (III)

GÚMER (IV)

HITZ GUTXIKO GIZON ONESTA

JAKINTZA

AIZKORAK

INTERTESTUALITATEA (II)

ADIERAZPENA

IZENGOITIAK (II)

KAFE ESEKIA (III)

KAFE ESEKIA (IV)

ZERO ZAZPIKO GARAIETAN IDATZITAKOA

ZURE KEINU FALTSUAK

MAITASUN STALINDARRA

LOTSA

MASOKISMOA

PASAPORTERIK GABEKOARENA

SEMAFORORI INTSUMISIOA

UBI SUNT

ULTIMATUM JUSTIFIKATUA

LA DERITZON BIRUSA

FILOLOGIAREN ONURAK

GINKASAK DENA SENDATZEN DU

ELIPSIAREN MUGAK

GUTXIESTE MAILAK

NOR BAI, NOR EZ

BI KOLORE BAINO EZ

Bonus track: KAFE ZENTZUZ BETEA

GIBEL SOLASA

ESKER ONA HARTZEKODUNEI

Oharrak

[←1] Ure Comas eta Peru Alvarezen katalanezko itzulpena.

[←2] Berria egunkariko paperezko edizioan argitaratutako bertsioa (2020-7-8).

[←3] Berria egunkariko webgunean argitaratutako bertsioa (2020-7-8).

[←4] Zin dagit (zin dagizut, Ilaski Serrano!) poema hau ETB1eko 2020ko Berben lapikoa saio zoragarria baino askoz lehenago idatzi nuela.


—Eskerrak San Balendin Eguna modaz pasatu den —esan zuen Thackenbury andreak—; Gabonak eta Urte Berria eta Pazkoa direla eta ez direla, urtebetetzeak ez aipatzearren, nahikoa eta sobera egun gogoratu behar ditugu. Gabonetan saiatu nintzen arazoa gainetik kentzen nire lagun guztiei loreak bidaliz, baina ez zuen funtzionatu; Gertrudek hamaika berotegi dauzka eta hogeita hamar lorezain inguru, beraz erridikulua izango zen loreak bidaltzea, eta Millyk lore denda bat jarri berri du, hortaz, pentsatu ere ez. Gertrude eta Millyrentzako opariak presaka pentsatu beharraren estutasunak, noiz eta uste nuenean kontu horretaz hain xamurki ahaztu ahal izango nintzela, hondatu egin zizkidan Gabonak erabat. Eta gero eskerrak emateko gutunen monotonia: «Eskerrik asko lore ederrengatik. Zein jatorra, nitaz gogoratzea». Jakina, kasu gehienetan ez nintzen hartzaileez ezertarako ere gogoratu; haien izenak «ahaztu ezineko jendea»-ren zerrendan zeuden. Dena memoriaren menpe utziz gero, omisio bekatu larriak egongo ziren.

—Arazoa da —esan zion Clovisek izekoari— gogoratu behar intrusiboko egun horietan ekin eta ekin jarduten dela giza izaeraren alderdi bakar batez, bestea albo batera utzita zeharo; horregatik bihurtzen dira hain behartuak eta artifizialak. Gabonetan eta Urte Berrian konbentzioek zirikatu eta bultzatzen gaituzte onginahi baikorrez eta morroikeriazko afektuz beteta dauden mezu koipetsuak bidaltzera nori eta bazkaltzera ere gonbidatuko ez genukeen jendeari, azken minutuan norbaitek bazkaltzeko huts egin ezean behintzat; Gabon Gauean New Yorken jatetxe batean afaltzen bazaude, zilegi da, eta horixe espero da, «Garai Zaharrengatik» abesten hastea sekula ikusi ez dituzun eta berriz ikusi nahi ez dituzun ezezagunen eskutik helduta. Baina beste norabidean, aldiz, ez dago lizentziarik.

—Beste norabidean? Ze beste norabide? —galde egin zuen Thackenbury andreak.

—Ez dago aterabiderik zure sentimenduak erakusteko sinpleki gorroto duzun jendeari. Horixe da benetan gure zibilizazio modernoa aldarrika eskatzen dabilena. Pentsa zelako bozkarioa litzatekeen egun berezi bat izendatuko balitz kontu eta arrangura zaharrak kitatzeko, egun bat zeinetan batek hauspo betean eman liezaiokeen airoski mendeku hartzeari altxor gisa jagon duen «ahaztu ezineko pertsonen» zerrenda batekoei. Gogoan dut eskola pribatuan bagenuela egun bat, uste dut hiruhilekoaren azkeneko astelehena zela, liskarrak eta arrangurak konpontzeari eskainia; jakina, ez genuen merezi bezala apreziatzen, zeren, azken buruan, edozein egunek balio baitzuen helburu horretarako. Hala ere, aste batzuk lehenago mutil txikiago bati agiraka egin bazenion lotsabako izateagatik, egun horretan beti ahal zenion episodio hori oroitarazi berriz ere agiraka eginez. Hori da frantsesek «krimenaren urratsak berritzea» deritzotena.

—«Zigorraren urratsak berritzea» deituko nioke nik —esan zuen Thackenbury andreak—; eta, edozelan ere, ez dut ikusten zelan txerta litekeen eskola mutilen mendeku sistema primitibo bat helduen bizimodu zibilizatura. Ez ditugu gure grinak gainditu, baina suposatzen da ikasi dugula dekoro zorrotzaren mugen barruan edukitzen.

—Jakina, isil-ostuka eta gizabidez egin beharko litzateke —esan zuen Clovisek—; grazia izango litzateke ez litzatekeela inoiz nahitaezkoa izango, bestea bezala. Orain, esaterako, zeure buruari esaten diozu: «Esku erakutsiren bat egin beharko diet webleytarrei Gabonetan, oso jatorrak izan ziren Bertierekin Bournemouthen» eta egutegi bat bidaltzen diezu, eta Gabonen osteko hurrengo sei egunetan Webley arrak egunero galdetzen dio Webley emeari ea gogoratu den zuri eskerrak emateaz bidali zenien egutegiagatik. Ederto, orain transplantatu ideia hori zeure izatearen beste alderdi humanoago horretara, eta esan zeure buruari: «Datorren asteartean Nemesis Eguna da; zer arraio egin niezaioke alboko jende nazkagarri horri, halako iskanbila zentzugabea sortu zuten horiei Ping Yangek haginka egin zionean beren ume txikienari?» Orduan, egun seinalatuan, ikaragarri goiz jaikiko zinateke eta euren lorategira salto egingo zenuke, lorezaintzarako sarde on bat hartuta, beren tenis zelaia zulatzeko trufen bila, eta, jakina, horretarako aukeratuko zenuke ereinotzek behatze lana eragozten duten zelaiaren partea. Ez zenuke trufarik aurkituko, baina bai bake ederra, inongo opari kopuruk sekula eskuratuko ez lizukeen tamainakoa.

—Ez nuke halakorik egingo —esan zuen Thackenbury andreak, haren protestak amiñi bat behartua bazirudien ere—; zizare bat sentituko nintzateke hori eginda.

—Larresten ari zara zizare batek hain denbora mugatuan sor lezakeen nahasmendua —esan zuen Clovisek—; hamar minutuz sarde zinez on batez buru-belarri arituz gero, emaitzak pentsaraziko luke sator harrigarriki trebe baten edo azkonar presati baten lanak direla.

—Igar lezakete neu izan nintzela —esan zuen Thackenbury andreak.

—Jakina igarriko luketena —esan zuen Clovisek—; hortxe legoke graziaren erdia, Gabonetan nahi izaten duzun legetxe jendeak jakitea zein opari edo postal bidali diezun. Jakina, kontua askoz ere errazago kudeatuko litzateke itxura batean harreman ona daukazunean gogoko ez duzun izakiarekin. Agnestxo Blaik tripontzi hori, esaterako, janariaz beste ezertaz pentsatzen ez duena: oso erraza litzateke gonbidatzea piknik batera basoren bateko puntaren batean eta bazkariaren aurretixe bera galtzea; eta, aurkitzen zenuenerako, kasualitatez janari hondarrik ere ez geratzea.

—Ez dago gizaki arrunten esku bazkari bat gertu dagoenean Agnes Blaik galtzeko beharko litzatekeen estrategia: egia esan, ez dut uste halakorik egin litekeenik.

—Ba orduan gonbidatu beste batzuk, gogoko ez duzun jendea, eta gal ezazu bazkaria. Okerreko lekura bidalia izan liteke nahaste bategatik.

—Piknik negargarria izango litzateke —esan zuen Thackenbury andreak.

—Haientzat, ez zuretzat —esan zuen Clovisek—; irten aurretik zuk bazkari goiztiar eta bizkorgarri bat hartuko zenuke, eta eguna hobetu zenezake zehatz eta mehatz zerrendatuz galdutako oturuntzaren item guztiak: otarraina Newburg erara, arrautzak maionesaz, eta labe txikian berotzekoa zen kurria. Ardoen zerrendara heldu baino askoz lehenago, Agnes Blaik eldarniotan egongo litzateke, eta bitarteko itxaronaldi luzean, bazkaria azkenean agertzeko itxaropena erabat gal zezaten baino lehen, zuk jolas tontoak egitera bultza zenitzake, adibidez «alkate jaunaren afaria»-ren jolas ergel hori, non bakoitzak janari baten izena aukeratu behar duen eta txorakeriaren bat egin janari horren izena esaten den bakoitzean. Kasu horretan ziur aski negarrez urtuko lirateke egokitu zaien janaria aipatzen zen bakoitzean. Piknik zerutarra izango litzateke.

Thackenbury andrea isilik geratu zen une batez; San Barau Eguneko piknikera gonbidatu gurako lituzkeen pertsonen zerrenda egiten bide zebilen. Azkenean galdetu zuen: —Eta gizon gorrotagarri hori, Waldo Plubley, bere burua beti mainatzen ibiltzen den hori... bururatzen zaizu hari egin lekiokeen zeozer? —Argi zegoen Nemesis Egunaren posibilitateak ikusten hasia zegoela.

—Jai horren ospakizuna inoiz nolabait zabaltzera helduko balitz —esan zuen Clovisek—, hain izango litzateke handia Waldo lortzeko eskaria, non asteetako aurrerapenaz erreserbatu beharko zenukeen, eta, hala ere, ekialdeko haizea balebil edo laino bat edo bi ageriko balira zeruan, agian tentu handiegiz ibiliko litzateke bere izate preziatua etxetik ateratzeko. Ze bozkarioa, kilikatuko bazenu baratzean hamaka batean etzateko, juxtu liztorrek udaro habia egiten duten tokian. Arratsalde bero batean hamaka goxo bat erakargarria izango litzateke bere gustu alfer-nagietarako, eta orduan, goxo-goxo geratzen ari zenean, habiara botatako pospolo piztu batek liztor guztiak ateraraziko lituzke masa sumindu batean, eta laster aurkituko lukete «bigarren etxe bat» Waldoren gorputz lodian. Lan pixka bat ematen du hamaka batetik presaka irteteak.

—Hil egin lezakete eztenkadekin— protesta egin zuen Thackenbury andreak.

—Waldo da heriotzarekin ikaragarri hobetzen diren pertsona horietako bat —esan zuen Clovisek—; baina horren urrun joan nahi ez bazenu, izan zenezake eskura lasto umel apur bat, eta hamakaren azpian hari sua eman zeniezaioke pospoloa habiara botako litzatekeen une berean; keak eztenkada eremutik at edukiko lituzke liztor gehienak, militanteenak izan ezik, eta Waldo haren babesaren esparruan geratzen zen bitartean, ez luke kalte larririk izango, eta azkenean bere amari bidal lekioke bueltan, sardinzar ketu bat eginda eta handituta han eta hemen, baina, hala ere, inongo arazorik gabe ezagutzeko moduan.

—Haren ama nire etsaia bihurtuko litzateke betiko —esan zuen Thackenbury andreak.

—Postal bat gutxiago Gabonetan bidaltzeko —esan zuen Clovisek.