Ahotsen uhartea

Keola Kalamakeren alabarekin ezkonduta zegoen. Kalamake Molokaiko jakintsua zen eta hirurak elkarrekin bizi ziren. Ez zegoen Keolaren aitaginarreba baino gizon jakintsuagorik; izarren seinaleak irakurtzen zituen; hildakoen eta jaioberri gaiztoen gorputzen bidez igartzen zuen etorkizuna; mendietara, duendeen lurretara, abiatuz asaba zaharren izpirituak harrapatzeko tresnak jartzeko bildurrik ez zuen.

Horregatik, Kalamake Hawai guztiko gizon kontsultatuena zen. Jende zintzoek erosi, saldu, eta ezkontzen zirenean bere bizia Kalamakeren aholkuen bidez zuzentzen zuten; horregatik Errege berberak ere bi aldiz deitu zion Konara joateko, Kamehameharen altxorra aurkitzeko asmoz.

Ez zegoen, ezta, Kalamake baino gizon beldurgarriagorik; bere etsai batzuk sorginkerien bidez hilak izan ziren, gaitzak janda; beste batzuk desagertu egin ziren, eta beren izpirituak eta gorpuak ez ziren inoiz aurkitu. Esaten dutenez, aintzinako heroien jakituria eta artea zuen. Pertsona batzuek mendietan harkaitz batetik bestera jauzika, eta beren burua eta sorbaldak zuhaitzen gainetik ikusia zuten, erraldoi bat balitzan.

Kalamake itxura arraroko gizona zen. Molokai eta Mauiko sendi hoberenen ondorengo, etorki garbikoa, gizon haren itxura edozein atzerritarrarena baino txuriagoa zen: ilea belar lehorren kolorekoa, eta bere begiak gorrizkak eta itsutuak. Horregatik, uharte guztian esaera hau erabiltzen zen: “Etorkizuna ikusi lezakeen Kalamake bezalako itsuak”.

Keolak bere aitaginarrebaren ekintzetaz bazekien zerbait, herriak esaten zuena, eta beste zerbait susmatzen zuen, baina ondorena ez zuen ezagutzen. Keola gauza batek haserretzen zuen: Kalamakek ezer ez zuela aurreratzen, ez jateko, ez edateko, ez jazteko, eta bere kontuak dolar berri dirdiratsuekin ordaintzen zituela. Zortzi Irletan beste esaera hau entzun zitekeen: “Kalamakeren dolarrak bezain dirdiratsu”. Inork ez daki nondik zetozen zilarrezko txanpon haiek, ez baitzen salmentetan ibiltzen, ez ereintzen, eta gutxitan kobratzen zuen bere sorginkeriengatik.

Egun batean Keolaren emaztea Kaunaka kaira joan zen, toki hartako gizonezko guztiak arrantzan zeuden bitartean. Baina Keola, alferra izanik, etxean geratu zen, etzanda, uhinek kostaldea nola jotzen zuten eta harkaitzen gainetik hegan zebiltzan txoriei begira. Beti gauza bera buruan: dolar dirdiratsuak!

Oheratzen zenean, ea hainbeste nola ziren galdetzen zion bere buruari, eta ea zergatik ziren hain berriak ohetik jeikitzen zenean. Galdera hauek ez zuten bere adimena bakean uzten.

Baina emaztea Kaunakakaira joan zitzaion egun hartan, Keola seguru zegoen zerbait deskubritu zuela, Kalamakek altxorra gordetzen zuen tokia ezagutzera iritsi baitzen: bere lan-mahaian, etxeko egongelaren hormaren kontra, giltzapean, Kamehameha V.aren lamina baten, eta Victoria erregina koroatuaren argazki baten azpian. Aurreko gauean mahaiko tiradera aztertua zuen, eta han aurkitutako zorroa hutsik zegoen! Egun berean itsasontzia iristekoa zen.

Urrunean, itsasontziaren tximinia ageri zen. Laster ailegatzeko zegoen hilero Kalamakek hartzen zituen merkantziekin: izokin enlatatua, ginebra eta mota guztitako gauza arraro eta luxuzkoak.

Honela pentsatzen zuen Keolak: “Nire aitaginarrebak merkantzia gutzi horiek erosten baditu, ziur egongo naiz sorgina dela, eta bere dolarrak deabruaren poltsatik datozela”.

Keola hau pentsatzen zegoen bitartean, bere aitaginarreba iritsi zen haserre.

– Hori al da baporea? — galdetu zion Kalamakek bere suhiari.

– Bai — erantzun zion Keolak —. Pelekunun gelditu ondoren hemen izango dugu.

– Orduan..., ez dut beste aukerarik, zutaz fidatu beharko dut. Sar zaitez nirekin.

Biak gelara sartu ziren. Oso dotorea zen gela hura, enpapelatua eta margoz apaindua; mezedora, mahai eta sofa batekin. Liburutegi bat gainera, eta gelaren erdi-erdian, mahai baten gainean, Biblia bat. Han zegoen, hormaren kontra, giltzapean, idaz-mahaia.

Etxe hura aberats batena zela pentsa zitekeen.

Kalamakek pertsianak behera botatzeko agindu zion Keolari, bitartean berak, ate guztiak giltzez itxiz eta idaz-mahaiko tapa irekiz, handik lepoko pare bat atera zuen, amuleto eta kontxaz horniturik, belar eta zuhaitzetako hosto lehorrekin eginiko erramu bat, eta palmondo adar berde bat.

– Egitera noana mirari bat baino gehiago da. Antzinakoak jakintsuak ziren; gauza miresgarriak egiten zituzten, orain egitera noana bezalakoak; baina gauez egiten zituzten, ilunpean, izar egokien argitasunean edo basamortuan. Hori bera egin nahi dut, neure etxean eta egun argiz, ordea.

Hau esan eta sofan zegoen almoadoiaren azpian ezkutatu zuen Biblia; idaz-mahaitik alfonbratxo bat atereaz eta belarrekin eta hostoekin lapikoak zuen hondarraren gainean multzo bat eginik, gizon biak, lepokoak jantzita, alfonbratxoaren alde banatara jarri ziren zutik.

– Ez dugu beldurtu behar — esan zuen sorginak.

Belarrei su eman eta hitzak tximiskatzen hasi zen palmondo adarrari eraginaz. Lehenik argia eskasa zen, pertsianak jaitsita baitzeuden, baina belarrak biziki piztu zirenean, sugarrak Keolaren aurpegia laster argitu zuen. Arrosa koloreko keak ematen zuen zorabioak Kalama- keren hitz arraro haiek gero eta arraroagoak biurtzen zituen. Bat-atean, zartako batek, alfonbratxoa desagertu zuen, tximista bat balitzan. Une berean gela eta etxea ere desagertu egin ziren. Arnasa falta zuela somatu zuen Keolak. Tokiz aldatuta, hondartza argitsu batean azaldu zen, eguzki dirdiratsupean, itsasoaren orro amorratuen aurrean. Keola eta sorgina alfonbraren gainean zeuden, mutu, arnasestuka, eta begiak marruskatzen.

– Zer da hau? — galdetzen zuen Keolak; bere gaztetasunagatik lehendabizi suspertu baitzen heriotzaren antzeko estuasun bat sen- titu ondoren.

– Ez du garrantzirik — esan zion, arnasestuka, Kalamakek —, pasatu da jadanik.

– Zeruaren izenean, non gaude?

– Ez zaizu ardura - ihardetsi zion aztiak —. Hemen egonik, irtenbidea gure eskuetan dugu, eta ekin behar diogu. Ni suspertzen naizen bitartean, oihanaren sarreraraino joan eta ekarri han hazten diren belar eta zuhaitzen hostoak, hiruna eskukada, eta azkar. Baporea iritsi baino lehenago etxera itzuli behar dugu. Harrigarria izango litzateke gu desagertuko bagina.

Gero, Kalamake, arnasestuka, hondar gainean eseri zen.

Keola, hondarra eta koral dirdiratsuz betetako hondartzan zehar zihoala bere buruari galdezka ari zitzaion: Nola daiteke nik hondartza hau ez ezagutzea? Hurrengo egunen batean kontxa hauek biltzera itzuliko naiz.

Bere aurrean palmondo lerro bat zerura begira zegoen; ez ziren Zortzi Uhartetako palmondoak bezalakoak, zuzenak, alaiak eta ederrak. Haiek adar lehorrak eta urre koloreko horitasuna erakusten zituzten, zuhaitz berdeen artean. Keola pentsakor jarri zen berriro: “Harrigarria benetan! Sekula ez dut oihan hau ikusi. Egun sargorietako atseden aldietan hona itzuliko naiz”.

“A zer beroa”. Hawain negua sartua baitzegoen, eta giroa freskotua. “Non daude mendi grisak, harkaitzak eta txoriak?”.

Bere gogoetan jarraiki, gero eta gutxiago jabetzen zen irla non zegoen. Oihanaren sarreran, hondartzarekin bat egiten duen tokian, hasten zen belarra, baina zuhaitzak barnerago zeuden. Zuhaitzetara abiatzean, neska bat ikusi zuen, hostozko gerriko batekin; hura zuen jantzi bakarra.

“Ederki — pentsatu zuen; uhartearen zati honetan jendeak ez du jazteko kontu gehiegirik”. Keola gelditu egin zen, neskak bera ikusi eta ihes egingo zuelakoan; baina neskak jaramonik ez ziola egiten ikusiz, ozenki abesten hasi zen. Neskari, harrituta, aurpegia makaldu zitzaion; hara eta hona begira, ahoa okertu zuen beldurraren beldurrez. Baina bere begirada ez zen Keolarengana zuzendu.

— Egun on — esan zion Keolak —. Ez duzu zertan beldurtu; ez zaitut jango.

Keola hitz egiten hasi eta bat-batean neska gazte hura iheska urrundu zen zuhaixken tartetatik.

“Izateko modu harrigarria!” pentsatuz, eta zer egiten zuen jakin gabe, bere atzetik joan zen korrika Keola. Hawain ezezaguna zen hizkuntza batean zihoan garraisika neska. Hizkuntza haren hitz batzuk ulertuz, neska beste norbaitzuei deika zebilela jakin zuen Keolak. Laster, jende asko ikusi zuen korrika: gizonezkoak, emakumeak, haurrak, batzuk besteen atzetik, sute baten aurrean bezala, ikaratuak. Hau ikusi ondoren, Keola ere bildurtu zen, eta hostoak eskuan hartu eta Kalamakerengana abiatuz, gertatu zitzaion guzia kontatu zion.

– Ez kasurik egin — lasaitzen zuen Kalamakek —. Guzti hau itzalez betetako amets bat da. Dena joan eta ahaztuko da.

– Ematen zuenez, inork ez ninduen ikusten...

– Eta horrela da — baieztatu zuen belagileak —. Gu, hemen, ikusezinak gara lepoko eta amuleto hauei esker. Baina entzuten gaituzte eta horregatik hobe da isilik ibiltzea.

Alfonbraren inguruan borobil bat egin zuen harriekin, eta hostoak borobilaren erdian jarri zituen.

— Zure eginkizuna zera izango da: hostoak beti piztuta mantentzea eta suari pixkanaka eustea. Hostoak sutan dauden bitartean, den- bora gutxi, nik zeregin bat dut; sua itzali baino lehen bete behar dut zeregina. Ekarri gaituen indar berberak eramango gaitu. Poxpoloa prest eduki, eta deitu Neri garaiz; bestela, sua itzaliko da, eta ni hemen geldituko naiz, betirako...

Hostoek su hartu bezain laister, belagileak, orein batek bezala, harriz eginiko borobil haren gainetik saltatu zuen eta, zakur busti baten gisara, korrika hasi zen hondartzan zehar. Batzuetan hondartzako kontxatxoak hartzeko gelditzen zen.

Hostoak gero eta azkarrago erretzen ziren. Keolak ez zuen eskukada bat belar baizik. Aztia urruti zebilen korrika eta jauzika.

— Azkar, etor zaitez... Hostoak bukatzen hasiak dira -—oihu egin zion Keolak.

Hau entzun eta Kalamake itzuli zen, eta lehen korrika bazebilen, orain hegan zetorren. Hala eta guztiz, sua hura baino azkarragoa zen, eta garra hiltzear zegoenean, jauzi handi bat eman behar izan zuen Kalamakek alfonbrara iristeko. Saltoak sortutako haizeak sua itzali zuen; hondartza, eguzkia eta itsasoa desagertu ziren; biak, berriz, tontoturik aurkitu ziren gela haren iluntasunean, pertsianak behera botata zeudelarik. Bien artean, eta alfonbra gainean, dolar dirdiratsuak zeuden pilan.

Keolak, pertsianak igotzean, baporea ikusi zuen, uhinen gainean balantzaka, kaitik gertu.

Gau hartan Kalamakek bost dolar eman zizkion bere suhiari.

— Keola, zuhurra bazara (eta zalantza egiten dut), balkoian lo hartu duzuela eta amets egin duzula pentsatu behar duzu. Ni hitz gutxiko gizona naiz, eta kolaboratzailetzat nahiago ditut memoriarik gabekoak.

Kalamakek sekula ez zuen ezer esan gertakari horiei buruz. Baina Keolari ezin zitzaion ikusi zuen fenomenoa ahaztu; eta lehen alferra bazen, ordutik aurrera ez zuen ezer egiten.

“Zertarako lan egin — pentsatzen zuen bere baitan — itsasoko kontxatxoak dolar bihurtzen dituen aitaginarreba badut?”

Handik gutxira, Keolak Kalamakek eman zion diru guztia gastatua zuen: jantzi dotoreak erosten hain zuzen.

“Hobe izango zen kontzertina bat erosi banu, horrela egun guztian olgatuko nintzateke”. Baita Kalamake gorrotatzen hasi ere: “Gizon horrek arima beltza du; nahi duenean nahi duen aina dolar bildu lezake hondartzan, eta, aldiz, kontzertina baten desioa bete gabe uz- ten nau nire baitan. Baina kontuz ibil dadila: ez naiz haurra, bera baino maltzurragoa naiz, eta bere sekretua ezagutzen dut”. Arazo honetaz bere emazteari mintzatu zitzaion.

– Nik bakean utziko nuke nire aita — esan zion Lehuak —. Bere bidea oztopatzen duenarentzat gizon arriskutsua da.

– Ez zait ardura! — oihu egin zuen Keolak, behatzekin zarata atereaz —. Belarrietatik oratua dut. Nik nahi dudana egitera behartu nezake.

Eta ikusi zuen guztia kontatu zion Lehuari. Baina emazteak zalantzan jartzen zuen Keolak esaten ziona.

– Nahi duzuna egin zenezake — esan zuen Lehuak — baina nire aita oztopatzen hasi orduko, ziur nago desagertuko zarela, eta inoiz ez dela jakingo zure berri. Pentsa ezazu zer gerta zitzaion Urliari…, edo

Sandiari; gogora zaitez Huaz, Honolulura urtero joaten zen legebiltzarkide noble hartaz: ez zuen arrastorik utzi, ez hezurrik, ez ilerik. Edo Kamau: orratza bezain argala gelditu zen, eta bere emazteak esku batez altxatzen zuen gora. Keola, zu, nire aitaren eskuetan, haur bat zara; bi behatzez hartu eta kamaroi bat bezala jango zaitu.

Keola beldurturik gelditu zen; baina harroegia zen, eta emaztearen hitz hauek lehen baino gorroto handiagoa sortu zioten.

– Ederki — esan zuen Keolak —, hau bada niri buruz pentsatzen duzuna, oker zabiltzala frogatuko dizut.

Gero, zuzenean, aitaginarreba eserita zegoen gelara joan zen.

– Kalamake — esan zion —, kontzertina bat nahi dut.

– Benetan hori nahi al duzu? - galdetu zion sorginak.

– Bai. Eta benetan esaten dizut kontzertina hori lortzeko edozer gauza egiteko prest nagoela. Hondartzan dolarrak biltzen dituen gizon batek kontzertina bat lor diezadake.

— Ez nuen uste horrenbesteko adorerik zenuenik —komentatu zuen aztiak. Balio gabeko lotsati bat zinela uste nuen, eta pozten nau arrazoi dudala jakiteak. Orain hasi naiz konturatzen negozio zail honetan laguntzaile eta ordezko bat aurkitu dudala. Kontzertina bat? Honolulun aurki daitekeen hoberena izango duzu. Eta gaur gauean, iluntzen duenean, diru bila joango gara biok.

– Hondartzara berriz? — galde egin zuen Keolak.

– Ez, ez — erantzun zion Kalamakek —. Nire sekretoak hobeki ezagutzen hasi behar duzu. Azken aldian hondartzako maskorrak bil- tzen irakatsi nizun; oraingoan arrainak harrapatzen erakutsiko dizut. Pilen batela zuzentzeko indarrik ba al duzu?

– Hala uste dut. Baina, zergatik ez goaz zure batelean?

– Eguna argitu baino lehen ulertuko duzun arrazoi bat dut —erantzun zion Kalamakek —. Nahi dudana egiteko Pilen batela ko- menigarriagoa zait. Ideia gustatzen bazaizu, bertan elkartuko gara ilundu ondoren; bitartean ez diogu inori ezer esango, ez baitago sendia bion arazoetan nahasteko arrazoirik.

Kalamaken ahotsa eztia baino goxoagoa zen, eta Keolak ozta-ozta ezkutatzen zuen bere poza.

“Orain dela aste batzuk lor nezakeen nire kontzertina; munduan behar den gauza bakarra kemen pixka bat da”, pentsatu zuen.

Lehua negarrez aurkitu zuen, eta dena kontatzeko gogoak heldu zion.

“Ez; kontzertina erakutsi arte itxarongo dut; ikusiko dugu orduan zer esaten duen neskatxa honek. Beharbada senar azkar bat duela ikusiko du”.

Ilundu bezain pronto, aitaginarrebak eta suhiak Pilen batela uretara bota zuten, eta belak zabaldu. Itsasoa haserre zegoen, eta haizeak gogor jotzen zuen; baina batela arina zen eta uhinen gainetik irristaka zihoan. Sorginak linterna bat zuen behatz batez helduta. Biak txopan eseri ziren eta zigarro batzuk erre zituzten, majiari buruz eta diruari buruz lagunartean hitz eginez. Kalamakek aita bat zirudien.

Kalamake inguruetara begira hasi zen, gora, izarrei, atzera, uhartea ikusteko, itsasoan urperatua.

— Begira — esan zuen —, han dago Molokai, urruti, gure atzean; eta Mauik koroa baten itxura du; izarren kokapenagatik nahi nuen lekuan gaudela dakit. Itsasoaren zati honek Hilen Itsasoa du izena, toki oso sakona da, eta hondoa giza hezurrez beterik dago; itsasoaren alde honetako zuloetan jainkosak eta duendeak bizi dira. Korrontea iparralderantz doa, eta bere indarra marrazo batek igerian erabiltzen duena baino handiagoa da. Inor uretara botaz edo eroriz gero, korronteak urrutira eramango luke, eta nekez hilko litzateke; bere hezurrak hondoan zabalduko, eta bere arima jainkosek jango lukete.

Keolak, hitz hauek entzunik, beldurtu egin zen, eta izarren eta linternaren argipean, erabat aldatua ikusi zuen Kalamakeren aurpegia.

– Zer gertatzen zaizu? - oihu egin zion Keolak, ahots agudo batez.

– Neri ez zait ezer gertatzen — erantzun zuen sorginak —, baina hemen hiltzeko prest dagoen bat dago.

Hau esan eta linterna eusten zuen eraztuna mila zatitan hautsi zen, sorginaren eskua hiru aldiz handiagoa bihurtu baitzen.

Keola, hau ikusirik, garraisika hasi zen aurpegia eskuekin ezkutatuz. Baina Kalamakek, linterna altxatuz, zera esan zion:

– Ikus nire aurpegia.

Bere burua upela bat bezain handia zen; eta handiagotzen zihoan, mendien gainetik zabaltzen den oroi baten gisa. Keolak, bere aurrean eserita, garraisika jarraitzen zuen, batelak itsaso haserrearen uretatik irrist egiten zuen bitartean.

– Eta orain — esan zion sorginak — zer pentsatzen duk kontzertinari buruz? Ez al duk nahiago flauta bat? Ez? Hori oso ondo dago. Ez nuke nahi nire familiak bere nahia hain errazki aldatzea. Baina uste dut hobe izango dela ni batel honetatik ateratzea, nire gorputza gero eta handiagoa baita, eta kontuz ibiltzen ez bagara, batela irauli egingo da.

Hau esanaz, batelaren kanpotik atera zituen hankak, eta bere gorputzak handiagotzen jarraitu zuen bere tamaina normala baino hogeita hamar edo berrogei aldiz gehiago. Hondoaren gainean zutik, bere burua eta sorbaldak uraren gainean ikusten ziren, isla bat bezala; eta uhinak bere bularraren kontra kolpeka zebiltzan, harkaitz baten kontra bezala. Batela iparralderantz zihoan; baina sorginak, bere besoa luzatuz, bi behatzekin heldu eta hautsi zuen, zatiak zenbait miliatan zabalduz, gauaren iluntasunean. Keola uretan gelditu zen.

— Barka eskuargia eramaten badut, baina bide luzea egin behar dut ur hauetan zehar. Lurra urruti dago, eta itsasoaren hondoa ez dago berdindua; hezurrak nire hanka azpietan sentitzen ditut.

Pauso handiak emanaz urrundu zen Kalamake. Keolak, itsasoak zanpatzen zuenean, ez zuen Kalamake ikusten. Baina uhinen kopetan azalera etortzen zenean, Kalamake handia urrutian somatzen zuen, bere buruaren gainean linterna zeramala, uhinak bere bularren kontra hausten.

Mundua mundu denetik, uharteak itsasoan erein zirenetik, inoiz ez zen ikusi Keola bezain gizon beldurtuagorik. Noski bazekiela igerian, baina itotzeko uretara botatzen diren zakur kumeak bezala, eta gainera ez zekien norantz jo. Une hartan bere pentsamendua sorginarengan zegoen. Kontzertinarekin oroituz lotsatu egin zen; eta itsasoaren hondoan zeuden hezurrez gogoratuz, dardarka hasi zen beldurrez.

Laster, bakarrik ez zegoela sumatu zuen; gauza ilun bat zegoela bera eta izarren artean; argi bat beherago, dirdarka itzalez beteriko itsaso haren gainean. Hitz egiten entzun zuenez, oihu egin zuen bere indar guztiekin, erantzuna hartuz. Begiak itxi eta ireki ordurako, txalupa baten txopa bere buruaren gainetik agertzen zen, uhin baten gainean balantzan. Keolak indarrez oratu zuen ainguraren katea, eta laster joan zen goraka, katetik tiraka zeuden marinelengana.

Txalupan ginebra eta bizkotxoak eman zizkioten, haraino nola iritsi zen, eta ea ikusi zuten argia Lae edo Kalaau itsasargietakoa zen galdetuz. Baina Keolak bazekien zuriak haurrak bezalakoak direla, eta beren istorioak sinesten dituztela soilik; horregatik, iruditu zitzaiona kontatu zien. Argiari buruz, nahiz eta Kalamakeren linternarena zela jakin, ez zuela ikusi esan zuen. Txalupa behe-irletan komerziatzen zebilen, eta Honolulura zihoan goleta bat zen. Keolaren zortetzat, gizon bat galdua zuten ekaitz batean, eta urikalduei ez zitzaien, normalki, galdera gehiegirik egiten.

Bestalde, Keolak ez zuen Zortzi Uharteetan gelditzeko gogorik. Berriak azkar joaten dira mutur batetik bestera, eta gizon guztiak daude prest berri horiek eramateko. Keola Hawaiko iparraldean edo Kauko hegoaldean ezkutatzen bazen, sorginak igarri eta hilko zuen. Horregatik, itotakoaren ordez enrolatu zen txalupa hartan.

Gainera, txalupa toki egokia zen beretzat. Janaria ona eta ugaria zen, bizkotxoa eta haragi gazia egunero, eta arbeja zopa, budina eta grasa astean bi aldiz; janari horrekin Keola gizendu egin zen. Kapitaina gizon ona zen, eta baita eskifaia ere. Pilotua gustura uzteko aurki zitekeen gizon zailena zen. Egunero gaizki esan eta jotzen zuen Keola, bai egiten zuenagatik, bai zerbait ez zuelako egiten. Ematen zizkion kolpeak mingarriak ziren. Eta erabiltzen zituen hitzak gusto txarrekoak, Keola bezalako familia oneko gizon batentzat. Lo egiteko une bat aurkitzen zuenean, pilotuak lokarri lodi batekin kolpeka esnatzen zuen. Keolak bizi hartara sekula ez zela egingo ikusirik, ihes egitea erabaki zuen.

Hilabete bat zeramaten itsasoan, Honolulutik atera ondoren, lurra ikusi zutenean. Gau Eder izartsu bat zen, zeru argia eta itsaso barea. Haize bigun bat zebilen. Urrunean irla bat ikusten zen, palmondo lerro bat itsasoaren pare-parean. Kapitaina eta pilotua, gaueko kataloxarekin, uhartera begira zeuden; irla izendatu, eta berari buruz mintzatzen ari ziren, Keolak maneiatzen zuen lemaren ondoan. Bazirudien merkatariak sekulan hurbiltzen ez ziren uharte bat zela. Kapitainaren ustetan, lur haietan ez zen gizonik bizi; baina pilotoa ez zetorren bat kapitainarekin.

– Ez nuke zentimorik emango merkataritza almanakeek esaten dutenagatik — esan zuen pilotuak -. Behin hemendik pasa nintzen “Eugenia” goletan; honelako gau bat zen. Irlatarrak suziekin arrantzan ari ziren, eta hondartzak hiri argitsu bat zirudien.

– Ondo dago — erantzun zion kapitainak —. Uharte hori oso latza da; hori da garrantzitsuena. Eta itsasketa-kartak dioenez ez dago ez hondar bankorik ez azpi arriskugarririk; hurbil gintezke, bada. Txalupa uhartetik hurbil manten ezazu! — oihu egin zion Keolari; ez baitzegoen leman, kapitaina eta pilotuaren arteko elkarrizketa entzuten baizik.

Kapitaina eta pilotua lotara joan ziren, Keola bakar-bakarrik utzirik, pentsati. “Uharte hau asko komeni zait, merkatariek ez dute irla honetara inguratu nahi, pilotua ere ez da horra hurbilduko. Eta Kalamake ezin da honeraino iritsi”.

Hau pentsatu ondoren, uharterantz zuzendu zuen goleta. Azkenean itsasontzia lurrera urreratu zen, eta itsasoak izugarrizko zarata atera zuen ontziaren kontra. Pilotua esnatu eta bere literan eseri zen:

— Zer ari zara egiten? — esan zuen orroaka — txalupa enkailatuko duzu!

Pilotuak jauzi handi bat eman zuen Keolaren aldera, eta honek beste bat, bere burua itsasora botaz.

Keola berriz itsasoaren azalean agertu zenean, goleta bere bide normalean zegoen eta pilotuak berberak zuzentzen zuen lema, Keola madarikatuz.

Itsasoaren baretasunak beroa beroago bihurtzen zuen. Keolak ez zen marrazoen beldur, gerrian marinelen kainueta baitzeraman. Aurreraxeago, zuhaitz artean, zabalune argi bat zegoen; portu baten sarrera antzeko irekidura bat. Uhin batek jo, eta handik eraman zuen, eta bere burua palmondoz inguraturik ikusi zuen. Palmondoz Hori ikusita, harritu zen; inoiz ez zuen irla horri buruz hitz egiten entzun.

Keolak uharte hartan pasatu zuen denbora bi alditan bana genezake: lehenbiziko aldia bakarrik igaro zuena; bigarrena, tribua aurkitu, eta haiekin bizi izan zen aldia.

Hasieran, bizidunen bila hasi zen Keola, baina ez zuen inor aurkitu; etxe antzeko zerbait aurkitu zuen herrixka batean, eta fogoietan suaren seinaleak. Baina fogoietako errautsak hotzak zeuden, eta euriak etxeetatik kanporatuak zituen. Haizeak, bere aldetik, zerbait egina zuen: txabola batzuk lurrean zeuden. Han gelditu zen. Sua piztu; amu bat egin; arraiak jateko prestatu; eta zuhaitzetara igo eta koko berdeen zukuz edan, irlan ez baitzegoen urik. Egunak luzeak iruditzen zitzaizkion, eta gauak bildurgarriak. Koko kaskar batekin, intxaur helduen olioarekin, eta fibraz eginiko metxa batekin, lanpara bat egin zuen. Gaua iristen zenean, bere lanpara pizten zuen, bere txabolan sartu eta hurrengo goizera arte oheratzen zen. Askotan esaten zion bere buruari bere hezurrak hobe egongo zirela itsasoaren hondoan, beste jende askoren hezurrekin batera.

Denbora guzti honetan uhartearen barneko aldean bizi izan zen, txabolak aintzira baten ertzean zeuden, eta han palmondoak eta arrainak ugariak ziren. Behin bakarrik abiatu zen kostaldera, baita beldurturik itzuli ere. Hondartza hark, bere maskortxoekin eta eguzki diztiratsuarekin, begiak mindu zizkion.

“Ezinezkoa da - pentsatu zuen —, baina berdin dio. Eta nola jakin? Zuri hauekin ezin da inor fida; nahiz eta bidea bazekitela esan, zoriak Molokaitik hurbil ekarri gaituela esango nuke. Hau da, beharbada, nire aitaginarrebak dolarrak biltzen dituen irla”.

Geroago, zuhurrago, uharteko barneko aldean gelditu zen.

Hilabete beranduago, gutxi gora behera, uhartekoko bizilagunak iritsi ziren: sei batel jendez beterik. Indijena arraza fin batekoak. Bere hiz- kuntzak bazituen hitz ezagun batzuk Keolaren belarrientzat, horregatik ez zen zaila elkar ulertzea. Gainera gizonak oso begikoak ziren, eta emakumeak prest zeuden beti konplazitzeko. Keola ongi etorria emanez agurtu zuten; janaria eskaini zioten, eta etxe bat eta emakume bat eman. Baina harrigarriena zera zen: ez zutela lanera bidaltzen beste gazte guztiekin batera.

Ordutik aurrerako Keolaren bizitza hiru fasetan bana daiteke: lehenbizikoa, oso triste egon zen garaia; bigarrenean nahiko alai egon zen, eta hirugarrenean munduko gizon beldurtiena bihurtu zen.

Bere lehen tristuraren arrazoia, eman zioten emaztea izan zen. Keola zalantzan zegoen irla hura ote zen bere aitaginarrebarekin behin batean bisitatu zuena. Baina bere emaztearekin ez zuen horrelako zalantzarik; hura orduan beregandik iheska atera zen neskatxa zela ziur zegoen. Bere etxea, bere emaztea eta bere lagunak etsaiarengandik ihes egitearren utzi zituen; eta aurkitu zuen lekua sorginak dolarrak biltzeko erabiltzen zuena zen. Garai horretan aintzira ondoan egoten zen denbora guzian eta txabolatik urruntzen ez zen ausartzen.

Pozaren arrazoia, bere bizitzaren parte honen bigarren fasea, bere emaztearengandik eta tribuko buruzagiarengandik entzundakoa izan zen. Keolak ez zuen inorekin hitz egiten, ez zen inoiz egoten ziur bere lagunekin, begizkoegiak baitziren, eta bere aitaginarreba ezagutu ondoren zuhurra izatera jo zuen. Horregatik, ez zuen ezer esan bere biziari buruz: bere izena eta Zortzi Uharteetatik zetorrela bakarrik.

Honolulun erregeak zuen jauregiari buruz ere mintzatu zitzaien. Baina erantzun baino gehiago galde egiten zien, eta horregatik gauza asko jakitera iritsi zen. Orain zapaltzen zuen lurrak Ahotsen uhartea zuen izena; tribuaren jabetza zen, baina hauek beren etxeak beste irla batean zituzten, Ahotsen Irlatik hiru ordura. Toki hartan bizi ziren denbora guztian, lur emankorraren onurez, arrautza, oilo eta zerriak ekoizten; eta gauza guzti horiek rona edo tabakoaren truke ematen zieten hara iristen ziren txalupakoei. Uharte hartarantz zuzendu zen Keolak utzi zuen goleta, eta irla hartan hil zen pilotua, gizon zurien eroaldi batengatik.

Goleta hura uhartera iritsi zenean, arrainen izurritearen sasoia iritsia zegoen, dena pozoituta gelditzen zen, eta inork ezer jaten bazuen erremediorik gabe hiltzen zen. Hau dena esan zioten pilotuari; honek indijenak Ahotsen Uhartera joateko batelak prestatzen ari zirela ikusi zuen; baina pilotua zuri ero bat zenez, ez zuen berak esandakoa baizik sinesten. Arrain pozoitu bat hartu, prestatu eta jan zuen, eta be- rehala hil zen.

Ahotsen Uharteari dagokionez, urtearen zatirik handiena inor gabe gelditzen zen. Noizbehinka txaluparen bat hurbiltzen zitzaion kokoen almonda bila. Baina arrainen izurritearen egunetan, tribu guztia irla honetara etortzen zen.

Ahotsen Uhartea izenak bazuen bere zentzua. Gau eta egun, irlaren kostaldetik, deabruen ahotsak entzuten ziren, hizkuntza ezezagunetan hitz egiten. Gau eta egun suak piztu eta itzaltzen ziren hondartzan, eta inork ezin zuen fenomeno hau ulertu. Keolak ea beste uhartean gauza berbera gertatzen zen galdetu zien, eta ezetz erantzun zioten. Suak eta ahotsak kostaldean ematen zirela bakarrik esan zioten; horregatik edonor bizi zitekeen aintzira ondoan bi mila urtez inolako molestirik izan gabe, eta kostaldean ere, deabruei minik egiten ez bazitzaien, ez zen inoiz minik hartzen. Behin bakarrik, buruzagi batek zuhaitz zati bat bota zuen ahotsa zetorren tokira, eta gau hartan palmondo batetik erori eta hil egin zen. Keolak denboraldi eder bat igaro zuen gauza hauei buruz pentsatzen. Eta buruzagi nagusiari kontatu zion behin batean horrelako irla batean egonda zegoela:

– Uharte hartako oihanetan zuhaitz berezi bat hazten zen — kontatu zion Keolak —, eta deabruak zuhaitz haien hostoen bila joaten ziren. Horregatik jendeak zuhaitz guziak moztu zituen, eta horrela deabruak betirako joan ziren.

Ea nolako landare zen hura galde egin zioten, baita zein zuhaitz mota zen erakutsi ere Keolak, Kalamakek berari erakutsi zion bezala. Kontua ezin sinestekoa iruditu bazitzaien ere, idea gustatu egin zitzaien. Gauero, beraien kontseiluetan, gizon zaharrak arazo honetaz mintzatzen ziren. Baina buruzagi nagusia, ausarta izanik ere, beldur zen Keolaren proposamenarekin, eta egunero gogoratzen zien zuhaitz zati bat deabru bati botatako buruzagiari gertatu zitzaiona; eta gogoeta honek gelditzen zituen denen asmoak.

Keolak ez zuen zuhaitz guztiak behera botatzea lortu, baina hala eta guztiz ere, pozik zegoen. Inguruko gauzekin interesatzen eta bere burua gustora aurkitzen hasi zen irla hartan. Beste gauzen artean, emaztearekiko maiteago azaltzen zen, baita emaztearen erantzun maitea jaso ere.

Egun batean, Keola txabolara iritsi eta belaunikaturik aurkitu zuen bere emaztea, negar bizian.

– Zer gertatzen zain? - galde egin zion Keolak.

Ezer ez zela erantzun zion emazteak. Baina gau hartan bertan, lanpararen argi ahularen pean, bere senarra esnatu zuen. Keola berehala konturatu zen triste zegoela.

– Keola — esan zuen — urrera ezazu zure belarria nire ahora, inork ez gaitzan entzun. Batelak prestatzen hasi baino bi egun lehenago, kostaldera joan eta zuhaitz artean ezkutatu zaitez. Toki bat aukeratu, eta han utziko dugu janaria aurretik. Gauero, ni abesten hurbilduko naiz; gauren batean nire abestia entzuten ez baduzu, beste irlara joan garen seinale izango da, eta txokotik atera ahal izango duzu.

Keola arnasa gabe gelditu zen.

– Zertara dator hori? Ni ezin naiz deabruen artean bizi. Ez nazazue irla honetan bakarrik utzi! Hemendik atera behar nauzue.

– Zu hemendik ez zara sekula bizirik aterako, nire jendea kanibala da, nahiz eta bere jokaera hori ezkutuan mantendu. Hemen jan nahi bazaituzte, beste uhartera txalupak agertzen direlako da, eta Donat Kimaranek frantsesekin hitz egiten du; gainera, merkatari zuri bat eta katekista bat bizi dira balkoi handia duen etxean, eta handik irlan gertatzen den guzia ikusten da. Ai, zein toki ederra! merkatariak upelak ditu irinez beterik, eta behin gerraontzi batek atrakatu zuen, eta denoi eman zizkiguten bizkotxoak eta ardoa. Ai! Keola gaixoa! Maite zaitut; nirekin etorriko bazina toki eder hartara...

Keola bildurtzen hasten den garaira iristen ari gara. Hego aldeko kanibalei buruzko kontuak entzunak zituen, eta orain ezbehar hau zuen. Entzuna zuen kanibalak gizon bat jan nahi dutenean seme bat bezala zaintzen dutela hil aurretik. Bere kasoa hau zela ulertu zuen Keolak. Horregatik hasiera-hasieratik janaria, etxea eta emakumea eskeini zizkioten; eta lan egiten utzi ez. Bere etorkizunaren gain, ohean, pentsatzen ileak ere zutitu egiten zitzaizkion.

Biharamunean natiboak beti bezain atsegin portatu ziren berarekin. Elkarrizketan, poema ederrak esaten, jatorduetan txantxetan, misiolari bati ere barre ateratzeko moduan.

Baina Keolari ez zion ardura tribuak berarekin zuen atentzioak; natiboek ahoetan dirdarka zituzten hortzak ikusten zituen bakarrik, eta eztarrian korapilo bat egiten zitzaion.

Bazkaria bukatu eta gero, Keola larrera joan zen, bere burua ezkutatzera. Hurrengo egunean ere fikzio berdina errepresentatu zuen tribuaren aurrean, eta, horregatik, bere emazteak zera esan zion:

– Keola, garbi esango dizut, jaten ez baduzu, eta jatorduaren ondoren larrean ezkutatzen bazara, hilko eta erreko zaituzte. Zahar batzuen ahotatik gaixo zaudela, eta argalduko zaren zurrumurrua ateratzen hasi da.

Keolak, hau entzun zuenean, jauzi bat eman eta biziki haserretu zen.

– Ez zait inporta nola hiltzen nauten. Ezpatak hormaren kontra jarri nau: deabrua eta itsasoaren artean nago. Hil behar nautenez, azkar hiltzea nahiko nuke, nahiago dut duendeek jatea gizakiek baino. Agur! — eta hau esanez, kostaldera abiatu zen, emaztea han utzirik, zutik eta geldi.

Kostaldean, eguzki kiskalgarri haren azpian, ez zegoen inor; ez zegoen bizitzaren arrastorik. Baina hondarrean hankamarka batzu zeuden eta inguru guztietatik ahots ikusezinak nabari ziren, baita su txikiak pizten eta itzaltzen ere. Munduko kizkuntza guziak entzuten ziren han: frantsesa, holandesa, rusoa, tamila eta txinoa. Keolak majia zerabilten herrialde guztien hizkuntzak entzuten zituen. Hondartza jende ikusezinez beterik zegoen, baina ez zen inor agertzen. Oinez zebilelarik, moluskoen maskortxoak desagertzen zirela konturatu zen, nahiz eta nork harrapatzen zituen ikusi ez. Deabrua bera ere horrelako toki batean bakarrik egoteko beldur izango zela ziur zegoen; baina berak beldurra gainditurik zuen eta, orain, heriotzaren idea zerabilen buruan.

Suak pizten zirenean, haien aldera joaten zen Keola, zezen baten gisa. Ahotsak leku guztietatik zetozen; esku ikusezinak hondarra botatzen zieten suei, eta bera haiengana iritsi baino lehenago suak hondartzatik desagertzen ziren.

“Argi dago, une honetan, Kalamake ez dagoela hemen; bestela hilik egongo nintzateke jada”, pentsatu zuen.

Pentsamendu honekin, eta nekatuta, ohianaren ertzean eseri zen, bere kokotsa eskuan bermatuz. Azal ezineko ihardun hura ez zen amaitzen: ahotsak hondartzan entzuten ziren, sugarrak piztu eta itzaltzen, eta maskortxoak desagertzen eta berragertzen ziren bere begien aurrean.

“Ziur aski - pentsatzen zuen —, lehenbiziko aldiz hona etorri nintzen eguna atseden egunen bat zen; ez zen ikusten gaur hemen dagoen mugimendurik”.

Bere burua tontoturik zuen pertsona ikusezin haiek biltzen zituzten miloika dolarrei buruz pentsatzen.

“Eta ni engainatuta eduki naute txanponen akuinaketari buruzko ipuiekin; argi dago hondartza honetan biltzen direla munduko txan- pon guziak! Hemendik aurrera, badakit egia!”

Biharamunean, eguzkia atera baino lehen, zaratots izugarri batek esnatu zuen. Beldurturik esnatu ere, tribuak deskubritu zuela uste zuelako. Ez zen horrelakorik, hondartzen gorputz gabeko ahotsak entzuten ziren, bere ondotik uhartearen barne aldera abiatzen.

“Zer gertatzen da orain?”, pentsatu zuen Keolak. Argi zegoen garrantzizko zerbait gertatzen ari zela, ez baitzen surik ikusten, eta maskortxoak ez ziren hondartzatik mugitzen, baina materia gabeko ahots haiek deiadarka zebiltzan ohianerantz urruntzen. Zaratagatik bazirudien sorginak haserre bizian zeudela.

“Baina ez daude nirekin haserre, nire ondotik pasatzen baitira” lasaitu zen Keola.

Zakurrak bata bestearen atzetik ibiltzen diren bezala, edo zaldiak gelditu gabeko lasterkan, edo hiri bateko bizilagunak suaren ondotik ihes egiten duten modura, horrela gerta zitzaion Keolari: zer edo zergatik egiten zuen jakin gabe, korrika joan zen ahotsen atzetik.

Oihaneko txoko batera iritsi zenean, Kalamakeren zuhaitzak han hazten zirela gogoratu zen. Toki hartan gizon batzuen zaratots handia nabari zen. Ahotsak aizkora askoren kolpeen zaratekin nahasten ziren. Bat-batean, buruzagi nagusia azkenik zuhaitz haiek moztera

ausartu zela pentsatu zuen Keolak. Berri hau haizea bezain laster iritsi zen sorgin guzien belarrietara, eta hauek bere zuhaitzak defen- datzera joan ziren.

Ahotsen atzetik jarraitu zuen korrika, eta oihanaren ertzean harriturik gelditu zen. Zuhaitz batzuk botata zeuden, beste batzuk aizkoraz mozten: han zegoen tribu guztia. Gizonak bata bestearen ondoan zeuden, beste batzuk lurrean, hanketatik odola zeriela. Guztien aurpegiek beldur itxura zuten, eta beren ahotsak zeruraino iristen ziren.

Haurrak zurezko ezpatekin haizearen kontra bezala, kanibalak, beren aizkorekin, izaki ikusezinen kontra ari ziren burrukan. Batzuetan aizkora bat esku gabe mugitzen zen, eta gizona erdibitua erortzen zen eta bere arimak ohiuka egiten zuen ihes.

Keola, ametsetan bezala, ikuskizun triste hari begira egon zen une batez; heriotzaren ondoko beldurra bere adimenaz jabetu zen arte. Une horretan, buruzagi nagusiak Keola ikusi zuen, eta bere izenez deitu zion. Tribu guztia berari begira gelditu zen, begiak dirdiratsu eta hortzak dardarka.

“Denbora gehiegi igaro dut hemen”, pentsatu zuen Keolak, eta hondartzarantz hasi zen korrika.

– Keola! — deitu zion, hurbiletik, ahots batek.

– Lehua, zu al zara? — erantzun zuen, arnasestuka.

Baina ez zen inor ikusten.

– Lehenago pasatzen ikusi zaitut, baina ez ninduzun entzungo. Azkar! hostoak eta belarrak lortu, eta goazen geure buruak askatzera.

– Alfonbratxoarekin al zaude? — galdetu zion senarrak.

– Bai, hemen, zure ondoan — erantzun zion Lehuak. Eta Keolak emaztearen besoak sentitu zituen —. Azkar! hostoak eta belarrak nire aita itzuli baino lehenago!

Keolak hegan egin zuen belar galduen bila. Itzultzean Lehuak gidatu zuen, hankak alfonbratxoaren gainean jarri eta sua piztu zezan. Bitartean, borrokaren zarata entzuten zen oihanean. Lehuak belarrak botatzen zituen sutara, sugarra itzali eta beren etxeko gelan aurkitu arte.

Keolak bere emaztea ikusi zuenean poztu zen. Keola pozik zegoen kanibalen eskuetatik ihes egin zuelako, eta Molokain egonik, poi katilu bat jan zezakeelako. Baina gauza bat ez zegoen argi, eta hartaz hitzegin zuten gau guztian.

Kalamake irla hartan gelditu zen abandonatuta. Baina handik atera eta Molokaira itzultzen zen eguna larria izango zen bere alaba eta suhiarentzat. Keolak eta Lehuak bazekiten Kalamake handiagotu eta itsasoz etor zitekeela Molokairaino.

Keolak bazekien sorginen uhartea non zegoen ere: Artxipielagoan. Atlas bat hartuz, gizon zahar batentzat irla bien arteko tartea luzeegia zela kalkulatu zuten. Hala eta guztiz ere, Kalamakeren maltzurkeria arriskutsua zen, eta aholku eske misiolari zuri batengana joatea erabaki zuten.

Molokaira misiolari zuri bat iritsi zenean, istorio guztia kontatu zion Keolak. Misiolariak gogorki hartu zuen Ahotsen Uhartean beste emakume bat hartu zuelako; baina beste gauza guztietatik tutik ez zuela ulertzen esan zion.

— Hala eta guztiz ere, zure aitaginarrebaren dirua txarra dela uste baduzu, legendunentzat eta Misiolarien Kontseiluarentzat eman zenezake. Beste guztia isilpean gordetzea izango da hoberena.

Baina misiolariak Honoluluko poliziari Kalamakek eta Keolak txanpon faltsoak egiten zituztela salatu zion, eta komenigarria izango litzatekeela haiek zaintzea.

Keolak eta Lehuak, misiolariaren aholkuei jarraituz, dolar asko eman zituzten legendunentzat eta Misiolarien Kontseiluarentzat. Eta zalantzarik gabe aholku hura ona izan zen, zeren ordutik hona ez da ezer entzun Kalamakeri buruz. Kanibalen aurkako borroka hartan hil ote zen, edo oraindik Ahotsen Uhartean batetik bestera ote dabilen, nork jakin?

DEABRUA BOTILAN

I

Hawai uharteko gizon bati buruz noa hitz egitera. Kaewe deituko diot, nahiz bere izena ez izan; gizon hau oraindik bizi da, eta ez ezagutzera eman gure historia honen heroia. Aski da pertsona hau Honaunaun jaio zela jakitea, Kaewe Handiaren hezurrak gordetzen diren kobazuloaren lekuan. Gure protagonista txiroa zen, ausarta eta ekintzailea. Edozein eskola maisuk bezala irakurri eta idazten zuen. Baina itsasgizon gisa ageri zen, nahiz irlen artean ibiltzen ziren baporeetan, nahiz balearen arrantzarakoetan patroi, Hamakuako itsas bazterretan. Baina egun batean, bidaia luzeen tentazioa sartu zitzaion Kaeweri, herbesteko hiri handiak bisitatzeko tentazioa, eta gutizi hau betetzeko San Franzisko hirira zihoan itsasontzi baterako pasajea hartu zuen.

Badakizue hiri hau munduko aberatsenetariko bat dela, lehen mailako badia bat du, hiri ederra benetan. Badakizue, baita ere, hiri horretan jauregiz betetako mendi tontor bat dagoela. Ba, Kaewe toki hartara joan, eta paseatzen hasi zen. Jauregiak ikusiz alaitzen zituen bere begiak, eta bere txangoez pozik zegoen, patrikak dolarrez beterik edukiko balitu bezala.

— Zein ederrak etxe hauek! — esaten zion bere buruari —. Zein zoriontsu izango diren hemen bizi direnak; etorkizunak ez ditu arduratuko...!

Hau pentsatu, eta etxe baten aurrera iritsi zen. Beste guztiak baino txikiagoa zen, baina ez zen besteak baino eskasagoa, jostailu bat zirudien, hain txikia eta hain apaina. Eskilara mailak zilarra bezain dirdiratsuak ziren, lorategiaren zelaiko ertzak girnaldaz josirik, leihoen kristalak harri preziatuak bezalakoak. Kaewe etxe polit hura ikusteko gelditu zen. Bere begirada etxearen fatxadara zuzendu zuenean, gizon bat aurkitu zuen berari begira.

Gizona etxeko gela baten barnean zegoen, baina Kaewek, kristal haiei esker, garbi ikusi zuen. Adineko gizona, burusoila eta bizar beltzduna. Bere aurpegian minaren markak nabariak ziren, eta bularra arnasestu batean altxatu zuen. Adiskidetasun korrente bat sortu zen, berehala, kanaka bidaiaria eta kaliforniarraren artean: Kaewek etxetxoaren jabea inbidiatzen zuen, jabeak Kaewe inbidiatzen zuen moduan.

Gizonak, irribarrez, Kaewe agurtu eta barnera pasatzeko keinu egin zion.

– Etxe eder hau nirea da — esan zuen asperenka —. Ikusi nahi al duzu?

Ugazabak gela guztiak erakutsi zizkion Kaeweri, behetik gora, teilaturaino, eta etxeak inolako akatsik ez zuela ikusi zuen, harriturik, kanakak.

– Bai etxe ederra! Nirea izango balitz, ni bertan biziko banintz, egun guztia pentsamendu alaiez igaroko nuke. Orduan, ez dut ulertzen horren triste zergatik zauden.

– Ez dago honelako etxe bat ez edukitzeko arrazoirik, edo hau baino etxe hobe bat. Izango duzu dirua...

– Berrogeita hamar dolar ditut. Baina, honelako etxe batek hori baino diru gehiago balioko du.

Gizona kalkulo bat egiten hasi zen, buruz, eta honela erantzun zion:

– Penagarria da diru gehiago ez edukitzea, etorkizunerako txarra izango baitzaizu; baina nahi baduzu, berrogeita hamar dolarregatik, etxea zurea da.

– Etxe hau...? Berrogeita hamar dolar?

– Etxea, bereziki, ez. Baina bai botila. Esan behar dizut etxe hau eta nire aberastasun guztiak botila batetik datozela. Hona hemen.

Altzari bat ireki eta botila atera zuen, borobila, zama luzekoa. Kristala luzea zen, esne kolorekoa. Barnean, itzal bat mugitzen zen, dirdarka, argi batzuk boteaz.

– Hona hemen botila — errepikatu zuen.

Kaeweri barre algara bat atera zitzaion.

– Ez didazu sinesten? — galdetu zion gizonak —. Egin ezazu, bada, froga bat. Botila hau hautsi.

Kaewek, esku bi artean hartu, eta lurrera bota zuen bere indar guztiekin. Nekatu arte, behin eta berriz frogatu zuen ea hausten zen, baina botilak gomazko pilota baten gisa saltatzen zuen. Eta zera esan zuen:

– Harrigarria da hau. Badirudi botila hau kristalezkoa dela, baina...

– Eta kristalezkoa da — baieztu zion ugazabak, lehen baino tristeago —. Baina kristal hori infernuko sutan izan da tenplatua. Bere barnean duende bat bizi da, eta berea da ikusten duzun itzala. Botila hau erosten duenak, bere esku izango du duendea. Erosleak nahi duen guzia -maitasuna, ospea, dirua, hau bezalako etxeak, eta hiri hau bezalako hiriak nahi baditu ere-, dena berea izango da desiatzen duen une beretik. Napoleon, botila hau izan eta horregatik egin zen mundu guztiaren jabe; baina saldu zuenean, bere inperio guztiak lur jo zuen. Cook kapitaina ere botila honen jabea izan zen bizi zen artean; baina saldu zuenean Hawain hil zuten. Botila saldu eta bapatean jabeari bere boterea joaten zaio, botilak eman dion guztiarekin gustura ez badago.

– Ez dut ulertzen zergatik nahi duzun botila saldu — ihardetsi zion Kaewek.

— Nahi dudan guztia dudalako saltzen dut, eta, gainera, zahartzen ari naiz — azaldu zuen ugazabak —. Gauza bat bakarra dago botila honentzat ezinezkoa dena: bizitza luzatzea. Desleiala iruditzen zait beste gauza hau zure begien aurrean ezkutatzea: botilak eragozpen bat du: botila saldu gabe hiltzen dena, bere eternidade guztia infernuan igarotzera kondenatua dago.

– Eragozpen serioa da. Baldintza hori ezaguturik, negozioa bere lekuan uztea dela hoberena uste dut. Zorionez, etxerik gabe gelditzeak ez dit ardurarik, badago zerbait munduko jauregi guztien truk onartzen ez dudana: infernura joatea.

– Jaungoikoa! Ez dago zertan postura horretara ailegatzerik — argudiatu zuen gizonak —. Egin behar duzun guztia botilaren ahalmenak moderazioz erabiltzea da, eta, gero, norbaiti saldu, nik saltzen dizudan bezala. Horrela, zure bizitza lasai bukatuko da, nirea bukatuko den bezala.

– Gauza bik harritzen naute: lehendabizikoa, neskatxa maitemindu bat bezala asperenka zabiltzala. Bigarrena, diru oso gutxi eskatzen duzula honelako botila baliogarri batengatik. –

— Azaldu dizut nire penen arrazoia. Nire indarrak makaltzen doaz, eta zuk esan duzun bezala, hil eta infernura joatea izugarrizko nahigabea iruditzen zait. Prezioari buruz, nik ez dudala jartzen esan behar dizut. Botilak berezitasun bat du. Orain dela denbora asko, deabruak mundura ekarri zuenean, sinestezineko prezioan saltzen zen. Indietako Preste Juanek ez dakit zenbait milioirengatik erosi zuen. Baina inork ezin du saldu aurreko prezioan baino merkeago ez bada. Horrela egiten ez bada, botila lehengo jabearengana itzultzen da, usoak jaiotetxera itzultzen diren bezala. Mendez mende, salmentaren neurria jaisten joan da, depreziazioa gehituz. Nik laurogeita hamar dolarrekin erosi nion hemengo auzoko bati. Laurogeita bederatzi dolar eta laurogeita hemeretzi zentabotan sal dezaket. Laurogeita hamarrean saltzen badut, botila nire eskuetara itzuliko da. Eragozpen bi daude: laurogeita ez dakit zenbat dolarretan botila majiko bat hortik saltzen hasten banaiz, mundu guziak barre egingo du. Beste eragozpena... Baina ez dezagun honetaz hitz egin. Aski da diru garbian erosi behar dela esatea.

– Eta nola dakit egia esaten didazula? —galdetu zion Kaewek—

– Zerorrek har zenezake ziurtasun hori. Eman iezadazu dirua, har ezazu botila, eta eska ezaiozu berrogeita hamar dolar horiek itzultzeko. Dirua ez badizu bueltatzen, kontratoa hautsiko dudan hitza ematen dizut.

– Ez nauzu engainatzen? — ihardetsi zion Kaewek, errezeloz beterik.

Gizonak zin solemne bat egin zuen.

– Ederki. Ausartuko naiz. Arriskurik ez dagoela uste dut.

Prezioa ordaindu eta botila hartu zuen.

– Botilako duendea: eman iezazkidazu nire berrogeita hamar dolarrak.

Hau esan eta lehen nabaritzen ez zuen pisua sentitu zuen patrikan.

– Egia zen, botila hau miresgarria da — baieztatu zuen Kaewek.

– Bide on eraman dezazula, eta deabruak lagun biezazula, ni bakean utzita.

– Nola! Har ezazu botila hau, eta itzuli iezadazu nire dirua. Ez dut honelako negoziorik nahi.

– Zuk nik eman nuen baino diru gutxiagorekin ordaindu duzu botila — esan zion gizonak, eskuak igurtzen zituen bitartean —. Zurea da. Nire aldetik, etxe honetatik agudo alde egitea eskatzen dizut.

Eta morroi txinatarrari deitu zion, gonbidatuari kaleko ateraino laguntzeko.

Kaewe kalean zegoela, botila besapean, honela hitz egin zion bere buruari:

– Esan didana egia bada, erosketa oker bat egin dut. Baina, beharbada, gizon hark iseka egin dit.

Izkinan gelditu zen. Dirua zenbatu eta hasieran zuen beste aurkitu zuen: berrogeita bederatzi dolar amerikarrak, eta Txileko zilarrezko txanpon bat.

– Honaino dena ondo doa. Egin dezagun froga bat.

Kaleetatik zehar zihoan, itsasontzi baten kubierta bezain garbiak, bakardadean, nahiz eta eguerdia izan. Makurtu eta botila alkantarila batean jarri zuen Kaewek, bere bideari jarraituz. Bi aldiz itzuli zuen begirada, eta botila utzitako tokian zegoela ikusi zuen. Urruti, bere sabel lodia eta zama luzea dirdirka zeuden. Hirugarren aldiz. jiratu zuen aurpegia, eta beste kale batetik abiatu zen; baina urrats batzuk eman, eta bat-batean kolpe bat nabaritu zuen ukalondoan. Zein izango zen bere ustekabea botilaren zama bere patrikatik ateratzen ikusi zuenean, sabel lodi harek pilotu belokiaren tela altxatzen zuen bitartean.

— Honaino, dena esan didan bezala ateratzen ari da!

Hala eta guztiz ere, beste froga bat egitea erabaki zuen. merkataritza auzora hurbildu zen, burdindegi baten bila, eta kortxo ateragailu bat erosi zuen. Dendatik atera eta, mendirantz abiatuz, inguru bakarti batean sartu, eta botilari tapoia kentzeko ahaleginak egiten hasi zen. Kortxoan sartzen zuen, behin eta berriz.

— Botilaren kortxoak nik ezagutzen ez ditudan ezaugarriak ditu — pentsatu zuen Kaewek, dardarka eta izerditsu, botilari zion beldurra uneka gehiagotzen baitzihoakion.

Portura itzultzen ari zen; sortaldeko eta Pazifikoko uharte basatietako gauza arraro guztiak saltzen zituen denda bat aurkitu zuen: maskorrak, katxiporrak, idoloak, txanpon zaharrak, Txina eta Japoniako antzinako estanpak, dena exotikoa, marinelek beren kutxetan eramaten duten guztia. Ideia bat etorri zitzaion burura Kaeweri. Dendan sartu, eta botilarengatik ehun dolar eskatu zituen. Merkataria barrez hasi zen bere kontura, eta botilak bost dolar baino gehiagoko baliorik ez zuela erantzun zion Kaeweri. Baina gizon hura argia zen, eta botila arraro hari begira, ezagutzen ez zuen materia batez egina, esne kolorekoa, barnean itzal bat zuela, operazioa komeni zitzaiola ikusi zuen. Eztabaidatu eta eztabaidatu, bezeroari ez zion dendatik ateratzen uzten. Azkenik, zilarrezko hirurogei dolar jarri zituen Kaeweren eskuetan, eta botila bitrina batean sartu.

— Berrogeita hamarrean erositakoa, hirurogeitan saldu dut. Iritsi da behin betiko frogaren unea.

Badiara iritsi, itsasontzira sartu, eta, dirua gordetzeko, bere kutxa ireki zuenean, botila aurkitu zuen bertan.

Kaewek lagun bat zuen itasontzian, Lopaka izenekoa.

– Zer gertatzen zaizu? — galdetu zion honek —. Zergatik jartzen dituzu begi horiek?

Biak bakarrik zeuden brankako gazteluan, eta Kaewek gertatu zitzaion guztia kontatu zion bere lagunari, sekretua gordetzeko eskatuz.

– Gertakizun hori oso arraroa da — esan zuen Lopakak —. Eta botila horrekin ezbeharren bat ez ote duzun izango beldur naiz. Baina zalantzarik gabeko puntu bat dago. Arriskua ezaguna denez, atera bertatik ahal duzun etekin handiena. Nahi duzuna pentsa, eta botilari komeni zaizun agindua eman. Eta agindu hori betetzen bada, nik erosiko dizuk botila; goleta bat eduki nahi dut, uharteen arteko merkataritzan hasteko.

– Nire asmoa beste bat da — esan zuen Kaewek —. Koauan, jaio nintzen herrian, etxe bat nahi dut, lorategi eta guzti. Etxe hori gaur bisitatu dudan etxearen berdintsua izango da, pixka bat handiagoa, solairu bat gehiago eta balkoiez beterik, erregeen jauregietan bezala. Irudikatzen dut nola sartuko diren atetik eguzkiaren izpi dirdiratsuak; nola lehioen kristalak dirdarka ikusiko diren urrutitik; nola, horme- tan, margoak zintzilika egongo diren, tapiz arraroekin eta porzelanazko jostailuekin batera. Han igaroko dut bizia, lagun eta adiskideekin batera.

— Horrela bada, eraman dezagun botila Hawaira, eta zure nahia betetzen bada, nik nahi dudan goleta lortzeko erosiko dizut.

II

Akordiora iritsi ondoren, lagun biak bere herrialderantz bidaian jarri ziren, eta egun batzuk barru ontziak Honoluluko portuan bota zituen bere aingurak. Han lehorreratu ziren Kaewe, Lopaka eta botila. Urrats bakar batzuk eman, eta ezagun batekin topo egin zuten. Honek Kaewe doluminak emanez agurtu zuen.

– Ez dakit zergatik hartzen nauzun horrela - galde egin zion Kaewek ikaraz.

– Ez al dakizu? Zure osaba, denok errespetatzen genuen gizon zahar hura, hil da; eta zure Iengusua ere bai, itsasoan itota.

Espero ez zituen berri bi haiek entzun ondoren nahigabetuta gelditu zen Kaewe, buruhauste tamalgarri haiez kanpo zegoen neurrian. Kaewe lasaitu zenean honela mintzatu zitzaion:

– Nik dakidanez, zure osaba Kauko distrituko lur sail batzuren jabea zen.

– Kaun ez; mendietan, Hookenatik hego aldera.

– Eta ondasun horiek zuretzako izango dira, noski.

– Bai — baieztatu zuen Kaewek, negar artean.

– Ba, ez dago negar egiteko arrazoirik. Adi zer pentsatzen dudan: ez duzu uste zure senitartekoen heriotza botilaren lana izan dela? Oinordekotzari esker, etxea egiteko terrenoa duzu.

– Bai, horrela da. Baina ez dut sinesten botilaren eraginkortasunean, nire nahiak betetzeko nire senitartekoak garbitu behar baditu. Baina zuk esan duzun bezala da, ametsetan nire osabaren lurretan ikusi dut eta.

– Hala eta guztiz ere, etxea egin gabe dago oraindik.

– Eta horrela geldituko da — iherdetsi zion Kaewek —. Nire osabak kafe soro bat eta platano sail batzuk zituen, baina hori ez da aski izango bizitzeko, sailaren beste zati guztiak labaz beterik baitaude.

– Joan gaitezen zure osabaren abokatuarengana — proposatu zuen Lopakak.

Joan ziren, beraz, abokatuarengana, eta honek egun batzutara Kaeweren osaba izugarri aberatsa bihurtu zela esan zien; eta oinordekoak diru tontorrak beretzat zituela.

– Ikusten duzu! Hona hemen etxea egiteko dirua.

– Etxeei buruz hitz egiten duzuenez —esan zien abokatuak— mirariak egiten dituen arkitekto baten txartela emango dizuet.

– Dena ondo ateratzen ari da — esan zuen, pozez beterik, Lopakak —. Dirudienez gauzak eginak ematen zaizkigu, bakarrik instrukzioak jarraitzea gelditzen da.

Beren pausoak arkitektoaren etxerantz zuzendu zituzten; eta honek mahai gainean zituen etxe eder batzuen proiektuak erakutsi zizkien.

— Zerbait ikusgarria nahi baduzu — esan zion arkitektoak Kaeweri — plano honi begiratzea aholkatzen dizut.

Diseinu bat atera zuen. Kaewek ikusi, eta lehenago fantasiak eskatu zion etxearen plano berbera zela konturatu zen, lerroz lerro. Bere ustekabea agertu zuen, eta bere buruari honela esaten zion:

– Hau da nik nahi dudan etxea. Gertaerak datozen modua ez zait atsegina, baina arriskuari aurre egin behar diodanez, egoera honek dakarzkidan abantailak baliatuko ditut.

Arkitektoari aginduak eman zizkion, bai etxeari buruzkoak, bai altzari eta beste apaindura guztiei buruzkoak, hormetarako margoez eta mahaietarako irudiez ahaztu gabe. Gero, obra guztiaren aurrekontua eskatu zion arkitektoari.

Hau, galdera asko egin ondoren, arkatz batekin kalkuloak egiten hasi zen. Azkenik, Kaewek zuen diruaren pareko kopuru bat idatzi zuen.

— Argi dago, nahitanahiez, etxe hau niretzat dela — pentsatzen zuen Kaewek —. Baina deabruaren eskusartzea gogoan izan behar dut; ezin dut horrenbesteko ondasuna harridurarik gabe hartu. Gertatzen ari dena oharpen bat da, eta botila honen jabe naizen bitartean, ez dut beste desiorik argitaraziko. Onar dezagun etxea, eta etor dadila etorri beharrekoa.

Arkitektoarekin kontratua lotu zuen, agiri publiko baten bidez. Etxea egiten hasi zirenean, Kaewe eta Lopaka Australiarako bidaia batean ontziratu ziren. Botilaren jabeak desio gehiago ez izateko hitza emana zuen, deabruarekin zor gehiago ez izatearren.

Bidaia bukatu ondoren, une egokian iritsi ziren lagun biak beren sorterrira, etxea bukatuta baitzegoen. Kaewe eta Lopaka Hall itsasontzian Konarantz abiatu ziren, eta Kaewek amestu bezalako etxea zela konturatu ziren.

Etxea mendi tontortxo batean zegoen, itsasotik ondo ikusteko moduan. Mendiaren maldan gora oihanak zeuden. Kaeweren sailaren barrenean haitz pila bat zegoen, labazkoak, kobazulo antzekoak osatuz. Antzinako erregeen hezurrak han bertan gordetzen ziren. Etxe inguruan Hawaiko bertako eta kanpotik ekarritako lore klase guztiak hazten ziren, ugariak koloreetan. Eskuinetara papaya baratze bat, eta ogi-zuhaitzak ezkerretara. Etxearen aurrealdean, itsasora begira, bandera jasotzeko zurtoinl bat zegoen.

Hiru solairuko etxea zen, gela zabal eta balkoi luzeekin. Lehioetako kristalak, ura eta egun argia bezain argitsuak ziren. Geletan altzari ugari zegoen. Margoek, urrezko markoetan, barkuak, batailak, emakume ederrak eta paisaia ikusgarriak erakusten zituzten. Inoiz, munduan, ez da ikusi Kaewek zuen margo bilduma bezalakorik, kolorez hain aberatsa. Bazterretako mahaietan zeuden irudiak jauregi aberatsenetan ere ez ziren ikusten. Gainera, urrezko ezkiladun erlojuak, musika kutxak, Ozeania, Sortaldea, Europa eta Afrikako armak, eta solasaldietako mota guztietako jokuak. Balkoiek hiri bateko biztanle guzientzako tokia zuten.

Ikerketa sakon bat egin, eta atarian eseri ziren adiskide biak.

– Zure ametsarekin bat al dator dena? - galdetu zuen Lopakak.

– Hitzez ezin dut agertu nolako egia den hori — erantzun zion Kaewek -. Ez da nik amestutakoa bakarrik; zerbait gehiago ere bada: nik ez nuke sekula sinetsiko amets bat errealitate bihur zitekeenik.

– Hala ere gauza bati bueltak eman behar dizkiogu. Beharbada, hau dena ez da botilako duendearen emaitza; beharbada hau dena berez gertatu da, gertakizunen berezko garapenarekin. Kasu horretan, botila erosi ondoren goletarik gabe gelditzen banaiz, alferrik ari naiz eskua sutan sartzen. Hitza eman nizun, baina ez didazu ukatuko botilaren ahalmenen azken froga bat.

– Beste mesederik ez dudala eskatuko zin egin nuen— erantzun zion Kaewek —. Ezin dut eskatzen didazuna egin.

– Orduan, ez eskatu mesederik. Baina duende horrekin hitz egin nahi nuke. Utz nazazu duende hori ikusten, ba. Eta hau egin ondoren botilaren ordezko dirua emango dizut.

– Zure nahia ez zait hain erraza iruditzen. Demagun duendea itsusia dela, eta ikusitakoan botila gorrotatzen duzula.

– Gizon osoa naiz. Eta hemen dago dirua.

– Ongi dago. Nik ere badut jakinmina.

Ea ba, Duende Jauna, atera zaitez hirurok elkarrekin hitz egiteko.

Kaewek hitz hauek esan eta, berehala, duendeak burua botilatik kanpo atera zuen, baita berriz barrura sartu ere, sugandila batek bezain azkar. Kaewe eta Lopaka harriturik gelditu ziren. Gaua iritsi eta lagun biek ez zuten indarrik elkarri hitzik egiteko. Lopakak patrikatik dirua atera zuen Kaewen eskuetan jartzeko, eta botila hartu zuen.

– Gizon osoa naizela esan dut — esan zuen Lopakak —. Bestela ez nioke helduko botila honi hankako behatzaren puntarekin ere. Nire goleta eta patrikarako bostpasei dolar edukitzen dudanean, botila honengandik urrunduko naiz, eta duende hau gehiago ez ikusteko ahaleginak egingo ditut.

– Lopaka, ez nauzu lagun txartzat hartu behar. Bideak eskasak dira; eta gauaren iluntasunean erregeen hilobietatik zehar joateko laguntzarik ez da; baina hemendik lehenbailehen urrundu zaitez, hori eskatzen dizut, ez baitut ez lo egingo, ez jango, ez bizitza lasai bat izango deabruaren botila hau nire aldamenetik urrundu arte. Har ezazu, bada, eskuargia eta botila eramateko saski bat. Eta etxe honetan dagoen eta zuri gehien gustatzen zaizun gauza, gainera: margo bat, irudi bat, erloju bat edo nahi duzuna. Baina joan zaitez, eta Nahinukin Hookenan lo egin ezazu.

— Kaewe, nire laguna: badakizu beste edonork txarrera hartuko lituzkeela zure hitzak, ni bezain leiala izan ondoren batez ere. Gauak, iluntasunak, hilobietako bideek eta bakardadeak beldurtzen naute, pekatuaren pisua baidaramat, eta botila majikoa saski honetan. Baina sentitzen dudan beldur berberak ematen dizkit zure jarrera ulertzeko arrazoiak. Banoa, ba, eta joaterakoan Jainkoari eskatzen diot ni nire goletarekin bezala zu zure etxearekin, biok zoriontsu izan gaitezen laguntza emateko. Botilaren eta duendearen gainetik, zeruan elkartuko garela espero dut.

Hau esan eta maldan behera jaitsi zen Lopaka. Kaewe, balkoira irten eta zaldiaren ferren zarata entzun zuen, bidean linternaren argitasuna ikusiz.

Kaewe dardarka zegoen, eskale gisa eskuak batuta, bere lagunagatik otoitz egiten; Jaunari, botila haren madarikaziotik libratzearren, eske- rrak ematen zizkion bitartean.

III

Egun argitsu batek esnatu zuen Kaewe, eta bere etxe berriaren edertasunak gauean izaniko beldur guziak ahaztarazi zizkion. Egunak joan eta egunak etorri, etxeko jabearen zoriona areagotuz zihoan. Mendietara begira jaten zuen; baita Honoluluko egunkariak irakurri ere. Etxera, bisitariei erakusteko sartzen zen soilik.

Kaeweren egoitza Ka-Hale-Nui izenaz ezagutzen zen herrialde guztian. Hitz konposatu honen esanahia “Etxe Handia” da. Beste batzuek “Etxe Dirdiratsua” deitzen zioten, Kaeweren morroi txinatarra etxearen gauza guztiak igurtzika aritzen baitzen goizetik gaueraino. Urre koloreko gauzak, lehio eta beirateetako kristalak, eskilaretako eta beheko zur bitxia goizeko eguzkia bezain dirdiratsu egoten ziren.

Horregatik, Kaewek ezin zuen moteldu bere poztasuna geletan zehar zebilenean, eta arima zabaltzen zion kantu alai batekin hasten zen beti. Itsasontzi bat portura sartzen zen bakoitzean, poztasun honi mugarik jarri ezinez, bandera igotzen zuen mastan gora.

Denboraldi bat igarota, Kaewe Kailura joan zen. Bere lagunek pozez agurtu zuten, eta bere ohorez bazkari bat eskaini zioten. Hurrengo goizean bueltako bidea hartu zuen, eta “Etxe Handia” berriz ikusteko gogoak arintzen zuen bere urratsa. Gainera, zetorren gaua hildakoek Konako aldapetan ibiltzeko aukeratua zuten, eta deabruarekin tratuan ibili zenetik, Kaewek ez zuen hildakoekin harremanetan jartzeko gogorik. Honaunautik pasa ondoren, eta he- mendik hurbil, itsasoko uretan bainatzen ari zen emakume bat ikusi zuen. Neska koxkor bat zirudien; baina Kaewek, jaramonik egin gabe, bere bidea jarraitu zuen. Gehiago hurbildu zenean, hondartzan botata zeuden neskatxaren alkandorak eta purpurazko holokuak atenzioa deitu zioten. Bere ondora iritsi zenean, neskatxa bainatuta zegoen, eta holokua jantzia zuen; begi beltz eta alai haietatik ateratzen zen begirada goxoarekin. Kaewek zaldia geldiarazi zuen.

— Herrialde honetako biztanle guztiek ezagutzen nituela uste nuen — esan zion Kaewek. Zergatik ez zaitut ezagutzen?

— Kokua naiz, Kainoren alaba, eta orain dela gutxi itzuli naiz Oahutik. Eta zu, nor zara?

— Laster jakingo duzu — erantzun zion Kaewek, zalditik jaitsiz —Baina oraindik ez dizut esango. Ideia bat dut, eta nire izena ezaguna denez, niretzat emango duzun erantzuna ez da izango, zoritxarrez, zure bihotzaren sakonetik atera daitekeena. Baina, lehenbizi, gauza bat nahiko nuke jakin: Ezkondua al zara?

– Zuk galdetzen duzun neurri berberean galdetzen dizut nik ere: ezkondua al zara?

– Ez, Kokua, ez naiz ezkondua. Eta gaur arte sekula ez dut pentsatu ezkontzerik. Bide bazterrean aurkitu zaitut; zure begiak izarrak bezain dirdiratsuak ikusiz, nire bihotza zuregana joan zait hegaztia balitz bezala. Esaten dizudanak axolarik ez badizu, esan eta nire bidetik jarraituko dut. Baina eskualde honetako beste gazteei bezala begiratzen badidazu, esan, eta zure etxera joango naiz; gaua han pasatu, eta bihar goizean zure aitarekin hitz egingo dut.

Kokua isilik geratu zen, itsasoari begira, eta bere ezpainak irribarre batez mugitu ziren.

– Kokua, isiltzen bazara, isiltasun hori baiezkotzat hartuko dut, eta zure aitaren etxera joatea erabakiko dut.

Neskatxa oinez hasi zen, hitzik esan gabe. Behin edo behin atzera begiratzen zuen Kaewek jarraitzen zion ikusteko.

Etxera iritsi eta Kiano atarian azaldu zen. Poz-pozik agurtu zuen Kaewe, bere izenez deituz. Neskatxa, orduan, bere lagunari begira gelditu zen, bere ospea ezagutzen baitzuen. Gaua alaiki igaro zuten elkarrekin. Neskatxa zuhurra zen bere gurasoen aurrean, eta iseka egiten zion Kaeweri. Egunsentiarekin, Kaewek Kianorekin hitz egin zuen, eta gero neskatxarengana joan zen.

– Kokua, gau osoan niri burlaka ibili zara. Ez nuen nire izena aipatu nahi, nire proposamenari baiezkoa ala ezezkoa ematerakoan bihotz barrenetik hitz egin zenezan. Orain dena dakizu, eta zure ahoan dago azken hitza. Alde egin behar al dut hemendik?

– Ez — erantzun zuen Kokuak, baina bere ezpainetan ez zen irribarrerik.

Hau izan zen, besterik gabe, Kaeweren ezkongaialdia. Benetan, bizkor joan ziren gertakizunak.

Kaeweren oroimenak betetzen zuen Kokuaren gogoa, eta bere ahotsa haitzen aurkako uhinen kolpeekin nahasten zen. Bi aldiz bakarrik ikusitako gazte batengatik prest zegoen aita, ama eta jaioterria uzteko.

Kaewek antzinako erregeen hilobietako bideetatik zuzendu zituen zaldiaren urratsak, eta hildakoen kobazuloek ferra metalikoen soinua sentitu zuten, bidailariaren kantuaren doinuarekin batera. “Etxe Dirdiratsura” iristean ere abesten jarraitzen zuen. Behatokian eseri zen jateko, eta txinatarra harriturik zegoen ugazabaren kantua entzutean. Eguzkia itsas atzetik sartu, eta gaua egin zen. Kaewe balkoietan zebilen. Oihartzunak haren kantua mendietan errepikatzen zuen, eta portuko itsasontzietatik entzuten zen.

— Zorionaren gailurrera ailegatzen naiz — pentsatzen zuen —. Orain dudan poza gainditu lezakeenik ezin da egon munduan. Marmolezko igerilekuan bainu bat hartuko dut; eta, bakarrik bada ere, ezkon ohean egingo dut lo.

Aginduak pasatu zizkion txinatarrari, eta hau, ohetik altxatu, eta berogailua piztera abiatu zen. Erregaia botatzean, bere ugazabaren ahotsa entzuten zuen abesten. Ura berotu zenean, oihu egin zion txinatarrak ugazabari, eta hau igerilekua zegoen gela zabalera hurbildu zen. Morroiak Kaeweren kantua nabaritzen zuen marmolezko aska betetzen zen bitartean, ugazaba eranzten ari zen bitartean. Baina, bat-batean, kantua isildu zen, eta isiltasunak etxe guztia bete zuen. Txinatarrak oihu egin zion ea zerbait gertatu zitzaion, eta, erantzun bakarrez, oheratzeko agindua hartu zuen. Ezin zuen lorik hartu, eta gau guztian Kaeweren urratsak aditu zituen gora eta behera, atzera eta aurrera, etxean.

Kaewe biluzik jarri zenean, orban bat zuela konturatu zen, baita mututu ere, orban hura legenarena baitzen.

Etxe hartako ugazabak betirako utzi beharko zituen ondasunak eta lagun guztiak; Molokaiko iparraldera joan beharko zuen, bakardadean. Baina pena horiek guztiak ez ziren ezer aurreko egunean ezagutu zuen neskatxaren galerarekin alderaratuta. Bere itxaropena harriaren kontra jotzen duen kristal preziatu bat bezala gelditu zen: hautsita.

Une labur batean. igerilekuko marmolean eserita gelditu zen. Gero, oihu eginez, arinka atera zen. Hara eta hona, ero bat bezala zebilen.

— Hawaitik aterako nintzateke; gurasoen lurra ere utziko nuke. Utziko nuke nire etxea, “Etxe Dirdiratsua”, bere behatoki eta gutzi. Ez litzaidake balorerik faltako Molokaira joateko, Kalaupapako laba lurretara, nire gurasoengandik urruti bizi eta hiltzeko, itxaropen guztia galdu dutenekin batera.

Baina hau honela gertatu behar bazen, zergatik izan dut Kokua ezagutzeko zoritxarra? Kokua zoragarria! Kokua, nire bizitzaren argia! Ez naiz zure senarra izango, ez zaitut berriz ikusiko; ez zaitut nire besoen artean laztanduko! Zuregatik, zuregatik bakarrik dira nire penak!

Kontura zaitezte nolako gizona zen Kaewe. Bizi zitekeen bere jauregian urteak eta urteak; ez zuen inork gaitzaren berri izango. Baina beretzat ezerk ez zuen baliorik Kokuaren jabe egiten ez bazen. Zegoen bezala, legendun, Kokuarekin ezkon zitekeen. Beste askok horrela egingo zuten. Baina Kaewek nobleki maitatzen zuen Kokua, eta ez zegoen neskatxa arriskuan jar zezakeen ezer egiteko prest.

Gaualdi bat igaroa zuen bere atsekabeetan, deabruaren botila gogora etorri zitzaionean; eta etxearen behatokira joanez, duendeari buruz pentsatzen hasi zen.

– Botila beldurgarria! Duende beldurgarria! baina are beldurgarriagoak infernuko sugarrak. Botilak, duendeak eta infemuak ematen didaten beldurraren gainetik, ni osatzeko eta Kokuarekin ezkontzeko beste mediorik ez dago. Deabruaren aurpegia ikusia dut aurrez-aurre, desafiatu dut, bere indarrenpean etxe bat edukitzeko gauza izan naiz, ez ote dut hau berriz egingo Kokuaren maitasuna izateko?

Hall itsasontzia hurrengo egunean Honolulurantz ateratzen zela gogoratu zen.

– Lopaka aurkitu behar dut. Nire itxaropen bakarra saldu nion botila da.

Ez zuen begirik bildu gau guztian; egunsentian ezin izan zuen ezer jan. Kianori gutun bat bidali, eta baporea hartzeko ordua iritsi

zenean, hilobietatik porturantz abiatu zen. Euria ari zuen; zaldiari zaila egiten zitzaion aurrera egitea. Kaewek, kobazuloen aho beltzei begira, barnean lotan zeuden hildakoak inbidiatzen zituen. Hookenara iritsi zen, eta jende asko zegoen, beti bezala, itsasontzira sartzeko zain.

Dendaren atarian, elkarrizketak ugari ziren azken berrien inguruan. Baina Kaewek galderei erantzuteko hitzik ez zuen aurkitzen. Kaeweren bularra nahigabeen konpasean mugitzen zen.

— “Etxe Dirdiratsuko” Kaewe triste dago — zurrumurrua zebilen jende artean.

Horrela zen, benetan, eta inork arrazoia ezagutu izan balu ez zen harrituko.

IV

Hall barkua iritsi zen, baita Kaewe barnera sartu ere. Itsasontziaren txopa sumendia ikustera etorritako turista zuriz beterik zegoen. Erdi aldean kanakak, eta Hiloko zezenak eta Kauko zaldiak aurrealdean. Kaewe toki baten bila hasi zen turisten, kanaka eta abe- reetatik urrun; triste, Kianoren etxera begira, atean euli baten tamainako purpurazko holoku bat ikusten zen.

— Ene bihotzeko erregina! Zuregatik eternidadea arriskuan jarriko dut!

Gauaren itzalak hasi ziren erortzen. Turistak kamaina argitsuetan sartu ziren, eta, ohi dutenez, jokatzeko kartak eskatuz, whisky botilak edan zituzten. Gau guztian puentean zehar ibili zen Kaewe, hurrengo egunean bere paseoa jarraituz, “Half’-a Miau eta Molokairen paretik pasatzen zenean, Kaewek pizti kaiolatu bat zirudien.

Ilunabarrean “Diamante Buru”-tik pasatu, eta Honoluluko kaira iritsi zen ontzia. Kaewe ontzitik jaitsi, eta jendetzaren artean aldendu zen Lopakaren bila. Goleta bat erosi zuela esan zioten, irletan zegoen hoberena. Eta bidaia bat prestatu zuela Pola-Pola edo Kihikira. Denboraldi handi batean ez zela Honolulutik agertuko. Baina Kaewe, Lopakak abogatu lagun bat zuela gogoratu zen. Esan ziotenez, gauetik egunera irabazi handiak egin zituen, eta Waikikiko kostaldean etxe polit bat zuen. Kaewek kotxe bat alokatu, eta abokatua bizi zen tokirantz abiatu zen.

Etxe berria zen abogatuarena, eta baratzeko zuhaitzak bastoi baten tamainakoak ziren artean. Ugazaba atera zenean, Kaewek bere aurpegian gizon ase baten itxura nabaritu zuen.

– Zer egin dezaket zuregatik? — galde egin zuen abokatuak.

– Zu Lopakaren laguna zara — erantzun zuen Kaewek — eta Lopakak erosi zizkidan gauza batzuen jabe nahi nuke egin berriz. Zuk badakizu, beharbada, arazo honen berri.

Abokatuaren itxura aldatu zen.

— Alferrikakoa izango da esaten didazunaren aurrean ezjakinarena egitea, nahiz eta gai horri buruz mintzatzeko gogorik ez izan. Ez dut datu positiborik, baina bai zure zerbitzurako baliagarri izan daitekeen susmo bat.

Abokatuak izendatu zuen pertsonaren berri ematera ez naiz ausarten.

Baina Kaewe ezezagunaren etxera joan zen, eta handik beste batera, bestera, eta bestera. Egun batzuren buruan etxe pila batetik pasatu zen. Toki guztietan erropa berridun jendea aurkitzen zuen, kotxe ederrekin, etxe egin berrietan.

– Zalantzarik gabe, bide onetik noa — pentsatzen zuen Kaewek —; erropa berri hau guzti hau, kotxe eta etxe berri guzti hauek botilako duendearen opariak dira; eta ikusten ditudan aurpegi alaiak, sari bat hartu eta arriskutik hurbildu diren pazko egunetako aurpegiak dira. Aurpegi triste eta ilun bat aurkitu behar dut, botila berak duela jakiteko.

Lortu zituen azken helbideak Beritania kalean bizi zen haole batenak ziren. Afaltzeko orduan iritsi zen bere etxera. Bere aurreko bisitetan bezala, nabaria zen etxe hura berria zela, lorategiko zuhaitzak hazteko denborarik ez zutela izan, eta lanpara elektrikoak, bere argitasunagatik, orduantxe jarritakoak zirela. Baina etxearen ugazaba ikusi zuenean, itxaropenaren keinua igarri zuen Kaewek. Gizon hark, nahiz eta gaztea izan, borreroaren zain zegoen sententziatu bat zirudien. Bere aurpegiak gorputz hilaren zuritasuna zuen, bere begiak itzal urdin batez inguratuak, eta ileak kopeta estaltzen zion.

– Hau da nire gizona — pentsatu zuen, bere baitan, Kaewek.

Eta pentsamendu hau argitara eman gabe, zera esan zion ozenki:

– Botila erostera natorkizu.

Hau entzun eta berehala, Beritania kaleko haole gazteak atzera egin eta horman bermatu zen.

— Botila! Botila erostera zatoz!

Arnasa falta zitzaiola zirudien, eta berarekin hitza. Beso batetik heldu zion Kaeweri, gela batera pasarazi eta ardo kopa bi atera zituen.

– Zure osasunerako — esan zuen Kaewek, haoleen ohiturak ezagutzen baitzituen —. Errespetuz agurtu ondoren, esan iezadazu zein den botilak duen prezioa.

Hitz hauek entzunaz, haolek zuen kopak txirrist egin zuen bere eskuetan, eta lurrera erori. Kaeweri begira gelditu zen gizagaixoa.

– Salneurria! Salneurria! — errepikatu zuen—. Ez al dakizu?

– Horregatik galdetzen dut — ihardetsi zion Kaewek —. Baina, zergatik zaude hain ikaratua? Salneurriak nolabaiteko oztopoak al ditu?

– Zure denboretatik, Kaewe jauna, prezioa izugarri jaitsi da

— erantzun zuen haole gazteak.

– Horrek gutxiago ordaindu beharko dudala esan nahi du. Zenbat ordaindu zenuen zuk?

Gaztea paper bat bezain zuria jarri zen.

– Bi zentabo.

– Nola! Bi zentabo? Horrek esan nahi du nik zentabo batean erosi beharko dudala, eta gero...

Kaewek ezin izan zuen esaldia bukatu. Erosten bazuen ezingo zuen saldu. Botila eta duendea eroslearen eskuetan geldituko ziratekeen betirako, eta hil ondoren infemuko labeetan erretzera kondenatua egongo zen, erremediorik gabe.

Beritania kaleko haole gaztea belaunikatu zen.

– Eros iezadazu! Jainkoaren izenean! Eta nire aberastasun guztiak emango dizkizut. Ni eroturik nengoen prezio horretan erosi nuenean. Lan egiten nuen dendako diruak lapurtu nituen, eta ez nuen espetxerako bidea besterik.

– Gizagaixoa — esan zuen Kaewek —. Arima galtzera prest zinen gorputzaren aurkako pena batetik ihes egiteagatik, eta uste duzu maitasunaren ederrak aurrean izanik, zalantzan jarriko naizela. Eman iezadazu botila.

Botila Kaeweren eskuetara pasatu zen, eta berehala legena galtzeko desira formulatu zion duendeari. Honela, eta bere bizitokian, biluzik eta ispilu baten aurrean, gorputzaren orban guztiak desagertuta zeudela konturatu zen. Bere azalak haur batenak eduki lezakeen alaitasuna zuen. Baina bere arima ilundu zen, eta pentsamendu bakar bat jabetu zen bere buruaz: infernuko sutan erretzera kondenatuta zegoela. Haren irudimenean su itzal ezinak ikusten zituen, eta bere arima minetan erori zen.

Kaewe, bere buruaren jabe egin, eta hotelean jotzen zuen bandaren doinua adituz, gelatik atera zen, bakardadeak mintzen baitzuen. Baina, jendetza alai haren artean nahasturik, Kaewek ezin zuen bere irudimenetik infernuko suen garra atera. Bandak Hiki-ao-ao doinua jo zuenean, berak Kokuarekin abestua zuen kantu hura, gogoeta honek bere arima gogortuz, une batean bederen, lasaitu zuen.

— Egina egina dago. Onar dezagun, berriz, ona txarrarekin, eta egoera honi atera diezaiokegun probetxu guztia atera.

V

Lehenengo baporean, Hawaira itzuli zen. Kokuarekin ezkondu eta “Etxe Dirdiratsura” eraman zuen berarekin.

Kokuarekin zegoenean, atsegina sentitzen zuen Kaeweren bihotzak. Baina emaztearengandik urruntzen zen guztietan, suaren gorria eta sugarren zarata berpizten ziren bere buruan. Arimaz eta gorputzez bereganatu zuen Kokua. Erreserbarik gabe. Bere bihotza taupadaka hasten zitzaion senar maitea bere begien aurrean agertzen zitzaionean; bere eskua Kaewerenarengana joaten zen, berez. Gainera, emakume haren izate lasai eta alaitsua ileen puntetatik behatz txikietaraino zihoan. Bere ezpainetan irribarre edo hitz atsegin bat zegoen beti. Tristurarik ez zuen ezagutzen.Oihaneko hegaztiek ez zuten berak adina kantatzen. Kokua etxeko alaitasuna zen, hiru solairuak igotzen eta jaisten beti, tximeleta balitz bezala. Kaewe pozik egoten zen berari entzun eta begira; baina borondatea baino handiagoa zen sentitzen zuen mina, eta etxeko ugazaba bazterretara joaten zen, negarrari ematera, ezin baitzuen ahaztu zein prezioetan zuen erosia mundu honetan gozatzeko bentura. Hala ere, bere malkoak edanez, Kokua abesten egoten zen behatokira abiatzeko adina balore bazuen.

Baina, egun bat iritsi zen; Kokua ez zen “Etxe Dirdiratsuan” zehar ikusten. Kantuak mututu ziren. Ez bakarrik Kaewe; Kokua ere bazter ilunetara joaten zen bere negarra ezkutatzera. Bakoitzak bere txokoa aukeratu zuen, eta bien bitartean, etxearen zabala bakardadean gelditzen zen. Etsipenak ez zion Kaeweri Kokuaren nahigabea ikusten uzten. Kokuak bakar-bakarrik uzten zuelako mina izkutuan edukitzeko irribarraren beharrik ez baitzuen. Behin batean, negar ito bat entzun zuen Kaewek, eta negarra zetorren tokira agertuz, Kokua ikusi zuen, kopeta mendi parteko behatokiaren mosaikoaren kontra zuela, negarrez, azken itxaropena galdu duenak negar egiten duen eran.

— Ongi egiten duzu, Kokua. Ongi egiten duzu etxe honetan negar egitean. Baina, nik hau esaten dizudanak, nire bizia emango nuke zu zoriontsu ikusteagatik.

— Zoriontsu! “Etxe Dirdiratsuan” bakarrik bizi zinenean, denen ezagun, denen inbiria, irlako gizon zoriontsuena bezala, ondo bizi zinen. Zure aurpegia beti zegoen alai: barrez, abesten, egunsentia zure begietan beti. Baina Kokuarekin ezkondu zinen. Jainkoak daki zein den nik ekarritako madarikazioa. Ez dut ezer ulertzen, baina zure ezpainetan irribarrea hila dagoela ikusten dut. Edertasunez beterik, zure maitasunez beterik ikusten nuen neure burua. Zein ote da, bada, nire madarikazioa; eta zein nire senarraren zerua itzaltzen duen hodeia?

— Kokua, Kokua maitea! — esan zuen Kaewek.

Eta bere aldamenean eserita, bere esku artean hartu nahi izan zuen neskatxaren eskua. Berak, bortizki, uko egin zion.

— Kokua gaixoa! — errepikatu zuen Kaewek - Maitea! Nik penak aurreztu nahi dizkizut. Zu nereganatzeko ahalegindu nintzen. Baina beharrezkoa duzu dena jakitea. Horrela, gutxienez, Kaewe ezbehartuaren penak ulertuko dituzu. Maite zaitudala. Eta maitasun horrengatik infernua aukeratu dudala.

Hau esan ondoren, istorio guztia kontatu zion Kokuari, San Franziskoko abenturatik hasita.

— Hori dena nigatik egin duzu? — oihu egin zuen Kokuak.

Eta Kaewe besartean hartuz, haur baten gisa negarrez hasi zen.

— Hala eta guztiz ere, infernuaren pentsamendua ezin dut burutik kendu.

— Jainkoaren izenean, ez ezazu infernuari buruz hitz egin. Ezinezkoa da inor kondenatzea Kokua maitatzeagatik. Sinets iezadazu esaten dizudana: Kokuak salbatuko zaitu, edo, bestela, zurekin batera galduko da. Nigatik emana duzu arima, eta uste duzu nik ez nukeela emango nirea zugatik?

– Ez, ene maitea, ez. Ehun aldiz hilko banintz ere, nire zeinua bera izango litzateke.

– Zer dakizu zuk gauza horietaz? — galde egin zion Kokuak — Nik Honoluluko eskola batean ikasi nuen. Ez naiz emakume arrunta. Eta berriz esaten dizut: nik neure maitea salbatuko dut. Zer esan duzu botilaren salneurriari buruz? Zenbato bati buruz mintzatu zara? Baina mundu guztia ez da EE.UU.ko legearen menpean bizi. Ingalaterran txanpon txikiago bat dute, penike baten laurdena, zentabo baten erdia. Horrela gauzak konponduko lirateke, eroslea deabruaren eskuetan geldituko litzateke, eta ez da egongo mundu guztiaren biribiltasunean nire Kaevve bezain gizon adoretsurik. Baina Frantzia ere hor dugu. Han txanpon bat dago, zentimo izenekoa, zentaboaren bostena balio duena. Har dezagun lehenbailehen itsasontzi bat, eta joan gaitezen Frantziako irla batera, Tahitira adibidez. Han lau operazio egiteko posibilitateak daude: lau, hiru, bi eta zentimo batekoa. Gainera, zuk egiten ez duzuna nik egingo dut. Ekar ezazu muxu bat, nire bihotzeko Kaewe. Ken beldur guztia. Kokuak defendatuko zaitu.

— Zeruko bedeinkapena zara! Ez dut uste Jainkoak zigortuko nauenik zurekin bat egiteagatik. Egin dezagun esan duzuna. Joan gaitezen nahi duzun tokira. Nire bizia eta nire salbazioa zure eskuetan daude.

Biharamun goizean Kokua bidaia prestatzen hasi zen. Kaewek marinela zenean erabiltzen zuen kutxa hartu, eta bertan sartu zuen botila. Gero jantzi ederrenak eta alaja baliotsuenak sartu zituen.

— Ez baduzu aberats baten itxura eramaten, nor fidatuko da botilaren gain esango dugunarekin?

Prestaketak egiterakoan, txori bat bezain kantari zebilen Kokua; baina Kaewe lur jota zegoela ikusten zuenean, besarkatzeko eta musukatzeko gogoa sartzen zitzaion. Hala eta guztiz ere, sekretua hausteak pisu izugarria kendu ziola sentitzen zuen Kaewek; bere bidean itxaropen zelai bat irekitzen zela, bere oinak ez zirela berunezkoak, eta arnasak ez ziola biriketara haize pozoindurik eramaten. Baina haizeak sugarra mugitzen duen modura, beldurrak itxaropena kentzen zion Kaeweri; eta betirako suaren ikuskizunak berpizten ziren bere ariman.

Estatu Batuetara zihoazen zurrumurrua zabaldu zen irla guztian, eta jendearen ustekabea handia zen, nahiz eta egiak emango ziena baino txikiagoa izan. Hall txalupan Honolulura joan ziren, handik San Franziskora “Umatilla”-n, haole askorekin batera. San Franziskotik Papeeteruntz atera ziren, Ozeaniako frantses irletako hiri garrantzitsuenera, ipar sortaldeko haizea zegoen egun batean. Uhinek hausten duten arrezifea ikusten zuten; Montuitiko palmondoak, goleta txikiak, hondartzako etxetxoak, eta Tahitiko mendiak eta hodeiak goian.

Kaewek eta Kokuak etxe bat hartzea erabaki zuten. Eta horrela egin ere, Ingalaterrako kontsulatuaren aurrean. Han bere aberastasun guztia erakusten hasi ziren, zaldiak eta kotxeak erosiz. Dena erraza zen botila edukiaz gero. Laster izan ziren ezagunak. Denek Hawaitik etorritako atzerritar aberatsei buruz hitz egiten zuten; emakumeak Kokuaren holokuei begira, bere enkaje finei, bere karro- karrozei, eta Kaewek erabiltzen zituen zaldi indartsuei buruz.

Laster ikasi zuten tahitiar hizkuntza, hitz batzuk salbu, Hawaikoaren antzekoa baita. Eta erraztasun pixka batekin hitz egiten hasi ziren unetik, botilaren salmentaren proposamena zabaltzen hasi ziren. Zaila zen, benetan, arazo honi buruz elkarrizketa bat sortaraztea, inork ez baitzuen sinesten senar-emazte haiek beren aberastasun eta osasunaren iturria lau zentimotan saldu zezaketenik. Horretarako, behar beharrezkoa egiten zen eroskeraten alde txarrak zehazki azaltzea; eta, bitatik bat, jendea adar jotze bat zelakoan barrez hasten zen, edo Kaewe eta Kokuarengandik deabuarengandik bezala urruntzen ziren. Bikotea konturatzen hasi zen aurrera joan beharrean atzera zihoaztela. Bazirudien hiri hartako biztanle guztiak ados zeudela bi deabru duendengandik ihes egiteko.

Noski, gertakizun hauek aurrera jotzeko gogo guztia kentzen zieten. Eguneko neke eta nahigabeen ondoren, etxe berrian igarotzen zuten gaua, elkarri hitzik egin gabe; eta isiltasuna hausten bazen, Kokuaren negarragatik izaten zen. Askotan, otoi egiteko belaunikatzen ziren. Urduri jartzen zirenean, botila lurrean jarri eta duendearen mugimenduei begira egoten ziren. Ez zuten lorik egiten, normala denez. Eta bietatik bat loak irabazten bazuen, bestearen negar isilak esnatzen zuen.

Gauerdi batean Kokua esnatu eta bere senarraren lekua hutsik zegoela konturatu zen. Leihoaren zirrikituetatik sartzen zen ilargiaren argiak agerian uzten zuen botila. Kanpoan mendebala zebilen, zuhaitzen adarretan zaratatsu, eta lurrean zeuden hostoak batetik bestera zebiltzan. Hala eta guztiz ere, bihotzaren erdiraino iritsi zitzaion oihu min bat aditu zuen Kokuak, heriotza bezain tristea. Ez zekien gizon batena ala abere batena zen. Altxatu, lehioa ireki, eta lorategiaren iluntasunean bila hasi zen. Laster ikusi zuen Kaewe, etzanda, auspez, lurrarekin bere penak itotzen.

Kokuaren lehen burutazioa bere senarrarengana joan eta kontsolatzea izan zen. Baina gelan gelditzea erabaki zuen azkenik.

— Zeinen ganorabakoa izan naizen, eta zeinen beldurti! Bere arima dago arriskuan eta ez nirea. Beretzat hartu zuen betirako madarikazioa. Eta dena nigatik, hain balio gutxi duen batengatik; sukarrak bere gorputza xurgatzen duela sentitzen du jadanik. Eta gau honetan ikusi behar izan dut lurrean etzanda, ilargiaren argitan, aspaldi pentsatu behar nuena pentsatzeko. Maitasuna maitasunaren truk! Kaewerena berdinduko du nireak. Arima arimaren truk! Nirea gal dadila eta ez berea.

Ez zuen denbora asko igaro jazten, bere eskuetan lau zentimoak zituelarik. Kokua etorbideraino iritsi zenean, hodeiek ilargia ezkutatzen zuten; eta bere urratsak nora zuzendu jakin gabe, zuhaitz artean zegoen itzal batetik zetorren eztul hotsa entzunda gelditu zen.

VI

Agure on — esan zuen Kokuak —, zer egiten duzu hemen, dabilen haize hotzarekin?

Agureak ezin zuen hitzik egin, eztulak eztarria oztopatzen baitzion. Atzerritar bat zela konturatu zen Kokua.

– Mesede bat egingo al didazu? — galdetu zion —. Zuk ez nauzu ezagutzen, eta nik ez zaitut ezagutzen. Zu agure bat zara, eta ni neska gazte bat. Hawaiko alaba bati mesede bat egingo zenioke?

– Ikusten dudanez — esan zuen agureak — zu Zortzi Uharteetako sorgina zara, eta gizon zahar bati bere arima galarazi nahi diozu. Baina zutaz zenbait gauza entzunak ditut, eta desafiatuko nuke zure azkartasuna.

– Eseri zaitez. Istorio bat kontatuko dizut.

Eta botilarekin hasi zenetik geroztikako Kaeweren historia kontatu zion.

– Orain, dena dakizunez, begira ezazu, zure aurrean, Kaeweren arima galeraren arrazoia: ni. Zer egin behar dut? Botila niri saltzea eskatzen badiot, ez du konponbidea onartuko. Baina zu joaten bazara, berehala salduko dizu. Ni hemen egongo naiz. Lau zen- timotan eros ezazu, eta nik, berriz, hirutan erosiko dizut. Jainkoak behar ditudan indarrak emango dizkit.

– Leiala izaten ez bazara, heriotza bidal biezazula eskatzen diot Jainkoari.

– Jainkoak entzungo du zute otoitza. Ziur egon zaitez. Nire aldetik ezinezka da traizio egitea, Jainkoak ez baitu hori onartuko.

– Eman iezazkidazu lau zentimoak, eta itxoin ezazu hemen — esan zion agureak.

Kokua kalean bakarrik geratu zenean, nekatuta zegoela konturatu zen. Haizea zuhaitzetan oihumintzen zen, eta infernuko sugarren zarata zela pentsatu zuen. Ihes egiteko indarrak, eta laguntza eskatzeko arnasa falta zuela, han zegoen, geldirik ilun batean esnatzen den haur bat bezala, beldurti.

Geroxeago, agurea hurbiltzen zitzaiola ikusi zuen, botila eskuan zeramala.

– Zure eskabidea bete dut. Eta zure senarra agurtu dudanean, negarrez gelditu da. Gaur gauean lasai egingo du lo.

Eta botila Kokuari luzatu zion.

– Botila eman baino lehenago, har ezazu ona txarrarekin, eta ken ezazu daukazun eztula.

– Zaharregia naiz eta hilobitik hurbilegi nago deabruari mesedeak eskatzen ibiltzeko. Baina, zer da hori? Zergatik ez duzu botila hartzen! Zalantzan al zaude? — estutu zen agurea.

– Zalantzan? — ihardetsi zion Kokuak —. Ez, baina indarra falta dut. Nire eskuek uko egiten didate, nire haragia dardarka dago. Utz iezadazu arnasa hartzen, deabruaren gatibu izan baino lehenago.

Bihotzez begiratu zion agureak.

– Ene alaba gaixoa! — esan zuen —. Beldurti, zalantzan duzu zure nahia. Ongi dago. Utz iezadazu botila. Mundu honetan eta bestean zoriona itxaroteko zaharregia naiz.

– Ez, eman iezadazu! — ohiu egin zuen Kokuak —. Hemen dituzu zure hiru zentimoak. Hain txarra uste al nauzu? Eman iezadazu botila.

– Jainkoak bedeinkatuko zaitu, ene alaba!

Kokuak holokuaren azpian ezkutatu zuen botila, eta etorbidean zehar hara eta hona ibili zen. Bide guztiak berdin zitzaizkion, denek infernura eramaten baitzuten. Batzuetan, oinez ibili beharrean, korrika hasten zen; bestetan karrasia lurraren kontra itotzen zuen. Infernuarekin gogoratuz, ez zituen bakarrik sugarrak ikusten, baizik eta suaren kea usaindu ere bai.

Egunsentiarekin batera etxera itzuli zen. Agureak esan zion bezala, Kaewe, lasai, lo zegoen. Kokua berari begira jarri zen.

– Senar maitea, lo egitea lortu duzu. Esnatzen zarenean, irribarrez abestuko duzu. Baina Kokuak ez du lo egingo, ez abestuko; ez du bakerik izango mundu honetan, ez eta zorionik datorrenean.

Kaeweren aldamenean etzan, eta loak hartu zuen.

Berandu zen bere senarrak esnatu eta berri ona kontatu zionean. Poztasunak ez zion utzi Kokuaren pena ikusten. Kokuak hitzik esaten ez bazuen ere Kaewe ez zen isiltzen. Kokuak ez zuen ezertxo jaten. Baina, ezertaz konturatu gabe, Kaewek irentsi egiten zuen dena. Kokua ametsetan bezala zebilen, ikusten eta entzuten.

Kaewek laztantzen zuen, “nire salbatzaile” deitzen zion, irlara, “Etxe Dirdiratsura” itzultzeko mintzatzen zitzaion, eta bitartean, jan, edan eta hitz egin baino ez zuen egiten, botila erosi zion agurearekin gogoratu eta barre eginez.

– Gizon ona zirudien; baina inork ezin du inor bere itxuragatik epaitu. Zertarako nahiko zuen botila?

– Senar maitea — esaten zion apalki Kokuak —. Agure hark betebehar ederren bat izango zuen beharbada.

Kaewek, barrez, honela erantzuten zion:

– Ez dago horrelakorik. Seguru nago zahar hura alu bat dela. Eta ergela gainera. Zaila bazen botila lau zentimotan saltzea, are zailago izango da hirutan saltzea. Egia da nik zentabo bat eman nuela beragatik, eta orduan ez nekiela txanpon txikiagoen berri. Baina, egun, ziur egon daiteke botila duen azkena infernura joango dela.

– Senar maitea, ez zaizu penagarria iruditzen norbera salbatzea beste baten arima infernuko sutara bidali? Nik, zure kasuan, ez nuke barrerik egingo. Ni goibel eta triste bihurtuko nintzateke. Ni botila duen gizarajoaren arimaren alde otoi egiteko belaunikatuko nintzateke.

Kokuaren hitzen egia ikusi arren, Kaewe gero eta harroago jartzen zen.

– Triste jarri zaitez, nahi baduzu; baina emazte on bezala lotsatu beharko zenukete.

Eta hitz hauek esan ondoren, Kokua etxean utziz, kaleratu zen.

VII

Nork erosiko luke botila bi zentimotan? Inork ez, noski. Sakrifizioa egin eta ordu gutxitara Kokua bakarrik zegoen, bere senarra kaleratua baitzegoen.

Denbora probesteko ahaleginik egin gabe, Kokua bere gelan geratu zen, botila atera eta hari begira, penetan, beldurrak botila berriz ezkutatzera behartu zuen arte.

Ordu batzuen buruan etxera itzuli zen Kaewe, Kokua zalgurdi batean paseatzera gonbidatuz.

– Senar maitea, gaixo nago — esan zion Kokuak —. Gainera, ezertarako gogorik ez dut. Barka, baina ezin naiz alai agertu.

Kaewe haserre bizian jarri zen lehenbizi emaztearekin, eta bere buruarekin gero, Kokuak arrazoia zuela konturatzen baitzen; baita horregatik lotsatu ere.

– Hona hemen zure maitasuna eta zintzotasunaren muga! Nahigabeetatik betirako libre ikusi nauzu, eta zure bihotza ez da pozten. Zure bihotza, Kokua, ez da leiala.

Haserre atera zen etxetik, eta egun guztian hirian zehar ibili zen. Lagun batzurekin batera zerbait edatera joan zen. Baina, hala eta guztiz ere, damututa zegoen, biziarekin gozatzeko eskubiderik ez zuela uste baitzuen bere emaztea etxean mindurik zegoen bitartean. Gainera, Kokuak arrazoia zuela bazekien. Eta horregatik, gero eta gehiago edaten zuen.

Kuadrila artean haole gogor bat zegoen, itsasgizona, Kaliforniako hondartzetan urre bila ibilitakoa, zenbait Estatutatik iheslari eta espetxean egondakoa. Ez zen gizon azkarregia eta bere hitzak itsusiak ziren; edatea gustatzen bazitzaion ere, are gehiago atsegin zitzaion bere adiskideak mozkorturik ikustea. Eta Kaewek edateko zirika zebilen. Dirua agortu zutenean, espetxean egondakoak zera esan zion:

– Ea, ea, kanaka, atera dirua. Ez al duzu aipatzen beti botila bat, edo horrelako tontakeriaren bat?

– Bai, aberatsa naiz. Etxera joango naiz, eta dirua ekarriko dut, nire emazteak gordetzen baitu.

– Lagun, ez da ona dirua emaztearen ardurapen uztea. Kontuz, emeak itsasoa bezain txarrak baitira. Zaindu ezazu emazteak egiten duen guztia.

Hitz hauek Kaewe ukitu zuten, edariarekin zentzua galdua baitzuen.

– Emakume faltsua da. Hala ez balitz, nola ulertu nire poztasuna ez konpartitzea? Baina niri isekarik ez didala egingo erakutsiko diot.

Hirira itzuli zirenean, espetxean egondakoari bere etxearen izkinaraino laguntzeko eskatu zion Kaewek; eta izkina hartan itxaroten zuen bitartean, Kaewe bakarrik abiatu zen etxeko ateraino. Gaua zen, eta barnean argia ikusten bazen ere, ez zen entzuten zaratarik. Kaewe atzeko atetik sartu zen bere emaztea ustekabean harrapatzeko.

Kokua lurrean zegoen, etzanik, ahospez, lanparatxo bat bere ondoan, eta esne koloreko botila sama luzeduna aurrean. Kaeweren emaztea, nerbio bizian, eskuak okertzen ari zen.

Senarra berari begira gelditu zen ataritik. Bat-batean beldurrak bereganatu zuen, baina salmenta gaizki atera eta botila etxera itzuliko zela pentsatu zuen, San Franziskon gertatu zitzaion bezala. Belaunak okertzen zitzaizkiola sentitu zuen. Eta alkoholaren lurrunak bere burua desegiten. Gero, ideia berri batek lotsagorritu zizkion masailak.

– Asmatu behar dut hau — pentsatu zuen.

Atea itxi, eta etxea inguratuz ate nagusitik sartu zen. Baina gelara sartu zenean botila desagertua zegoen, eta Kokuak, aulki batean eserita, begirada altxatu zuen, lo sakon batetik esnatuz bezala.

– Egun guztian edaten aritu naiz — esan zuen Kaewek — lagun alaien artean; diru bila nator, haiengana berriz itzultzeko.

Kaeweren aurpegia eta ahotsa, heriotz sententzia bat ematerakoan jartzen direnak bezain garratzak ziren; baina Kokua ez zen gauza izan hitzen zentzua eta espresioaren arteko ezberditasuna nabaritzeko.

– Ongi egiten duzu, maitea. Daukazunarekin ibil zaitez.

Kokuaren ahotsa itzala zen.

– Bai; nik gauzak beti ondo egiten ditut.

Hau esan eta kutxara abiatu zen, dirua hartzera. Botila gordetzen zuten bazterrari begiratuta, ez zuen ezer aurkitu. Bere arima itzalez bete zen. Kutxa itsasoko uhinak barnean izanda baino pisutsuagoa iruditu zitzaion, eta etxea lurruna bezain arina.

– Beldur nintzen, baina arrazoiz!— pentsatu zuen — Kokuak infernuko botila erosi du!

Kutxaren gainean makurturik zegoen. Zutitu zen. Baina izerdia zeriola zuen aurpegia; euriaren tantoak bezain lodi, ura bezain hotz.

– Kokua, esan dizut zer gertatu den gaur. Banoa nire lagun alaien artera...

Bere ezpainak irribarre hestu batean zeuden.

– Barka, Kokua, berriz pattarren goxotasuna dastatu nahi dut. Barka, pentsamendu beltz batek ez dezan nire gogoa ilundu.

Emazteak belaunak besarkatu zizkion, laztandu eta malkoz busti.

– Nik zure ahotsetik ateratako hitz goxo bat nahi nuen, besterik ez.

– Ez dezagun gehiago elkarri buruz gaizki pentsa — esan zuen Kaewek.

Eta etxetik atera zen. Berarekin zeraman diru bakarra botilaren balioaren bi zentimoak ziren. Ez zuen edateko gogorik, ezin zuen edan. Bere emazteak beragatik arima saldu zuen; berak berdin egiteko asmoa zuen. Bakarrik horretarako zegoen munduan.

Espetxean egondakoa zain zegoen izkinan.

– Nire emazteak du botila — esan zion Kaewek —. Eta ez badiozu botila hori kentzen, ez dugu koparik izango gaur gauean.

– Baina, egia al da esaten duzuna? Botila hori benetakoa al da?— Goazen lanparatxo horren argira.

– Lurperatuko zaituztenean izango duzun aurpegi bera duzu.

– Ba, hemen dituzu bi zentimo. Etxera joan zaitez eta nire emazteari eskain iezazkiozu botilaren truke. Botila ekarri eta nik zentimo bat ordainduko dizut, tratuaren legea erosten denagatik baino diru gutxiagogatik saldu behar baita. Baina, edozer gauza gertatzen dela ere, ez esan berari gure artean hitz egin dugunik, ezta elkar ezagutzen dugunik ere.

– Lagun, ziur nago nirekin txantxetan ari zarela.

– Eta, horrela bada ere, txarrik ekarriko al dizu?

– Arrazoia duzu — esan zuen itsasgizonak.

– Zalantza horiek uxatzeko, botilarekin etxetik ateratzen zarenean dirua eskatu, ron pinta bat, edo beste edozer gauza, eta duendeak ahalmenik duen ala ez ikusiko duzu.

– Froga dezagun, bada, kanaka. Baina zinez esaten dizut txantxetan bazabiltza nire ganibetaren punta ezagutuko duzula.

Marinela etorbidean gora joan zen, Kaewe toki berean zain zuen bitartean. Han bertan egon zen Kokua bezperan agure zaharrarekin.

Zain egondako minutuak mende osoak iruditzen zitzaiozkion Kaeweri; baina, azkenik, ahots bat entzun zuen itzalen artean kantari. Preso ohiaren ahotsa zen, eta Kaewe harritu zen mozkorturik zegoela nabaritu zuenean. Nola mozkortu ote da honen azkar? Balantzaka zetorren marinela. Berokiaren patriketan zeraman botila, eta, eskuan, beste bat, edateko altxatzen zuena.

– Operazioa egin duzula argi dago — esan zuen Kaewek —. Ez dago zalantza izpirik.

– Kontuz! Hurbiltzen bazara, muturra hautsiko dizut!

– Ez dut ezer ulertzen.

– Ez duzula ezer ulertzen? Botila honek Kaliforniako urre guztiak baino gehiago balio du. Ez dakit zergatik saldu didaten bi zentimotan; baina seguru egon zaitez zentimo batengatik ez dizudala salduko.

– Ez duzula saldu nahi, esan al duzu?

– Ez jauna; ez dut saltzen. Nahi baduzu ron pixka bat edaten utziko dizut.

– Esan dizut botila hau duena kondenatua dagoela.

– Eta zer? Hala eta guztiz ere ni infernura joango naiz, eta nahiago dut nire botilarekin joan.

– Esaten dizudana kontuan izan, eta sal ezazu.

– Esaten duzuna ez dut sinesten. Engainatu nahi izan banauzu, zu izan zara engainatua. Ez duzu nahi ron trago bat? Ba zure partez edango dut. Eta gabon.

Hirirantz abiatu zen itsasgizona, bere botilarekin etorbidea jaitsiz.

Haizea bezain arin, Kaewe Kokuarengana joan zen. Handia izan zen bientzat gau hartako poza. Botila betirako desagertu zen, eta senar-emazteak “Etxe Dirdiratsuan” bizi dira, bakean.