booktegi.eus

http://www.susa-literatura.eus/

LEIRE BILBAO

Ezkatak

Alferrikakoa da poema. Badakizu.

Gaur inor ez da ezinezkora dedikatzen.

Jean-Michel Maupoix

Ez diren gauzak ere badira.

Bizitza, ez diren gauzez ere osatzen delako.

Joseba Sarrionaindia

Hitzaurrea

Idazle berri, gazte, ustez berde baten estreinako liburuari kritika bat idaztea ez da inolaz ere gauza samurra. Are zerorri kritikari berri, gazte, orain zalantzarik gabe berde bat zarenean. Adinak, edo adin ezak ematen duen harrotasunarekin, halakoak esatera ausartu nintzen Leire Bilbaok Ezkatak poema bilduma argitaratu zuenean 2006an: "hasierako usteari kontra eginez, liburuko poemok beste zerbaitez hitz egiten digute: gizakien ezkatei buruz, pertsonen azalari eta larruari eta esperientziei buruz, gizabanakoen arteko gorabeherei buruz". Ausartu nintzen esatera: "irakurri ohi dizkiot Berria egunkarian idazten dituen zutabeak eta ez nuen imajinatuko testu horien eta poema hauen arteko amildegia hain nabarmena izango zenik". Esan nuen halaber: "lehen eta bigarren pertsona gramatikalaren arteko elkarrizketa moduko bat dago poemotan. Norbera nor den asmatzen saiatzeko bilaketak eta lehen pertsonan idatzitako testigantzak"; baina "hirugarren pertsonaren presentzia nabarmendu egiten da liburuko zenbait pasartetan. Hirugarren kapituluan, batez ere". Eta liburukoak zirela "hizkuntzaren legeak haustera ere jolasten diren poemak", "emakumetasunaz mintzo direnak", "nolabaiteko kresala usaina gogora ekartzen dizkigutenak". Akitzeko esanez buia bat itsasoaren erdian begitandu zitzaidala Leire Bilbaoren estreinako lana, "ur gainean hondora egin gabe mantentzen den olerki liburua iruditu zaidalako, olatuen joan-etorriei duin eusten dien buia poetikoa". Adina, edo adin eza izan zen, barkatuko didazue. Hori bai: hamaika, literalki hamaika urteren buruan, Ezkatak poema bildumaz hartu dudan inpresioa ez da orduko hartakoarengandik sobera diferentea.

2006ko kritika modu hark bazuen zera larrigarri bat gainera, idazle berri, gazte, ustez berde baten estreinako liburuari egindako estreinako kritika zela. Eta horrelakoak ez dira erraz ahazten, auskalo barkatzen. Eskerrak gero denborarekin editore digital ausart batek ematen dizun erredentziorako aukera, hitzaurre forman. Eta zu ausartzen zara esatera, tira, poemok badutela halako gorpuztasun bat, arrazoi hutsetik baino, gorputzetik hitz egiten dutela, gorputzak zeharkatzen dituela uneoro. "Egunero" poeman irakur daitekeen bezala, arrazoi hutsik ezean, hutsaren arrazoia hobesten dutela, ezinarena, zergatik ez gorputzarena. Gorputza, ezina, hutsa, azken batean galerak, eta horientzako guztientzako galderak. Amu galderak. Etengabe hizkuntzarekin jolasean dabiltza, ahozko inprobisatzaileek egiten duten gisara, "irunean iraun", "amaraunaren amarruan", hizkera bera bortxatzeraino: "ez naukat", "ez zauzkazu". "Ahal bagenitu aditz berriak sortu, denbora berri baterako". Behar du beste modu bat izan, hori seguru. Hasieran poema gehienak elkarrizketa itxurako bakarrizketak dira, ni poetikoaren eta bigarren pertsona baten artekoak. Baina hirugarren pertsona agertzen hasten da pixkanaka, pertsonaiaren bat tarteka. Barnetik kanporako bidaia baten moduan garamatzate, narraziorantz. Emakumetasuna inongo momentutan bazter utzi gabe, kontrara, zentralitatea hartuz: "naizena: emakume bat odoletan". "Badira" anaforiko batekin hasten da poema bilduma, "Badirudi" anaforiko batekin bukatzeko. Ziurtasunetik, zalantza moduko batera eramaten gaitu poetak. "Badira" autoafirmatibo batetik, oihartzun orokorragoa duen "Badirudi" batera. Guztia zera konfirmatzeko: Leire Bilbao idazle berria zela, gaztea ere bai, baina gutxi zuela berdetik.

Aritz Galarraga

BURUA KENTZEN

Badira

emakume azalak

ezkata usaina baino itsaskorragoak

Badira

barrua nola hustu jakiteke

urdailera zuzenean doazen esku emeak

Badira

amantalean batzen diren odolak

Badira

senarraren begirada duten arrainak

Badira

arnasestuz erauzten diren zakatzak

Badira

olatuen dardara duten gorputzak

Badira

maitale desleialarekin bezala

itsasoarekin oheratzen direnak

Badira arrainei beraiena bailitz burua kentzen dieten

emakumeak

—1—

EGUNERO

Zu bezala neu ere egunero desegiten naiz

kaletiarren hondarrezko begiradak lez

bihurgune bakoitzeko.

Ez hasi jausitako zatiak biltzen,

beirontziaren eitea besterik ez dute hartuko.

Ez hasi atzera burua jiratzen

zomorroak farolera lez, orduak ezin inguraturik nabil.

Zu bezala neu ere egunero desegiten naizelako

garbitzen diot aurpegia goizari.

Oraindik ez dut kenketak egiten ikasi,

ikarak ikaratzen nau.

...hutsaren arrazoia hobesten dut

arrazoi hutsik ezean...

neu ere zu bezala desegiten naizenero.

INBOLUZIOA

Nola ezagutu naiteke gaur atzo ezezagutu nintzena?

Fernando Pessoa

Tok-tok neu naiz

azalari buelta eman eta neure zainetara sartu nahi duena

Tok-tok zabal zaitezte zainok

neure odoletan igeri egin

birikak eta bularrak iruntzitara ikusi

eta arnasestuan dabilen gerezi bihotza ahora dezadan

Tok-tok neu naiz

ehundutako azalaz erantzi eta neurez busti nahi duena

umetokian kuzkurtuta lokartu nahi duena

neure barne hormak laztandu nahi dituena

ikusmira nadin oinetatik kopetaraino

Tok-tok neu naiz

begiak estali eta mihia irentsi eta

burezurra eskuetan hartu nahi duena

Tok-tok neu naiz

utzidazu nigan sartzen

ezagutarazi nadin

besterik ez dut nahi

EGONARRIA

Ez eskatu ispiluak bezain leiala izan nadin

ezin bazara ikusi zure aurrean,

ezin badidazu barrura so egin

zabalik etsi den leiho batetik bezala.

Ez naiz sugelandarea arrakala artean,

nagoen lekuan irauten erakutsi didate.

Egonarriz eramaten ditut egunak,

aitak emandako etxeari eutsiz

etsi naiz oharkabean.

Ez dakit bestearen minaz nireaz ez bada.

Ikusten dudan bezala diotsut,

ez eskatu ispiluak bezain leiala izan nadin,

ez naiz mugituko

hatsak agintzen didan heinean.

Nagoen lekuan irauten erakutsi didate.

BUIA BI

Buia bi dira

zure kresal begiak

itsasoaren erdian

lur ertzari so

AZUKRE TTANTTA

Azukre ttantta bat mingainean

besterik ez dizut eskatzen,

ez nadin jan ispiluak bezala ertzetatik

ikusi zutenaz gozatu barik.

Azukre ttantta bat mingainean

lurmendu dakidan elurra haragian,

ez nadin hautsi behelaino izoztua bezala

zoruan mila zatitan.

Azukre ttantta bat mingainean

euria gozo miazka dezadan.

Goza nadin,

goza zaitzadan.

EDER NERITZUN

Jende errepikatu larregi dago

esaten zenidan.

Farolak, teilatuak eta eskailerak bezala

jende errepikatu larregi...

Hiltzeko baino nekatuago dagoen

zakurraren antzera oinez doazenak,

ikusezin bihurtzeraino

ez ikusia egiten dutenak.

Jende errepikatu larregi.

Begiratzeko astia hartu behar da

esaten zenidan,

elkar begiratzeko astia.

Eder neritzun horrek,

zenbat arrazoi zenuen.

KLISKADAK

Herentzian jaso ditudan oinokin

ibili gura zintuzket

ez bazaizkit urruti joaten

ez badidazu pausoa lapurtzen

hurreratzen naizenero

Herentzian jaso ditudan eskuokin

haztakatu nahi zintuzket

dunak sortu zure azalean

oasiak bilatu zure lehorrean

Herentzian jaso ditudan begiokin

ez dut zure iragana ikusten

geroa irakurri nahi nizuke ninietan

baina hodeituak dituzu

gautzen doaz kliskada bakoitzeko

Herentzian jaso ditudan herentzia guztiokin

nire begietan itxuraldatzen zara

zure begietako hodeien antzera

ARRAINAK

Zure esku ahurreko errekan

igerian aritu nintzen behin,

zure esku ahurreko arrainak bezala ur azalean

lotan zeundela izan zen.

Amu galderekin harrapatu nahi izan nituen

erreka azaleko arrainok,

itaun egin nien zure marinel garaiez,

baina ez zidaten ezkata laztanik egin nahi izan,

ihes egin zidaten zure kresal begiek bezala.

Zure esku ahurreko urpean

birikak estutu zitzaizkidanean baino

ez nintzen konturatu

meandro gehiegi dauzkala egiak

itsasoa deritzon ohe kulunkari horretara

ailegatu aurretik.

ARGI ILUNAK

Ez dakit ilun argitu dizudan edo argiegi ilundu,

gauaren irribarre beltzean sartu garelako

isiltasunaren isil hotsa entzuten denean

zure irribarrearen gau beltzean.

Ez dakit ilun argitu dizudan edo argiegi ilundu,

nahi ezinak diren gauzen ezin nahia duzulako,

eguzkia laranja heldugabe hori

agertu delako zure egunsentietan.

Ez dakit ilun argitu dizudan edo argiegi ilundu,

galdutako gauzen itzuleran egon arren

bizimina dakarren minbizia bezala

poztu didazulako goiza,

goiztu didazulako poza.

Ez dakit ilun argitu didazun edo argiegi ilundu,

egia gehiegi dituelako argiak ilun.

EZER BARIK

Ez daukat ezer, ez naukat

Ez daukazu ezer, ez zauzkazu

Hartu ahal nauzu, har zaitzaket

Ezer barik jarrai dezagun

EULIAK

Erruduntasunaren zingiran

ito nituen irritsez busti gura dut lepoa,

debekatutako laztanekin.

Pausa daitezela haragian euli odolzaleak,

bizirik senti nadin eta goza dezadan

kontzientziaren ziztada lizunaz.

Erruduntasunaren zingiretan

ito nituen irritsez busti gura dut,

azal azpiko damuaren zama kanporatu,

nire haragia agerian utzi.

Ez daitezen euliak izan zure odola

nirera ekartzeaz arduratuko diren bakarrak.

URA ITURRIAN BEHERA

Bizi garen

alde honetan

erloju-orratzen aldera

biratzen joaten da ura

iturrian behera.

Bizi zaren alde horretan

beste aldera.

Horregatik

azken tantak

erortzen utzi aurretik

itxi nahi izan dut iturria,

ez gaitezen bakoitza

bere aldera

jiratzen joan.

Ontziak harraskan

geratu dira

eta gaur ez didazu

oheratu aurretik

baso bete ur ekarri.

Iturri bat zabalik

entzuten dudanero esan,

erantzuten diot.

LOAREN AIHENA

Loaren erresumina daukat

eta hego haizea izterren artetik putz egiten

neu osorik isuri nahi banindu legez.

Aihenak ez itxaroteko esaten dit,

udare helduak bezala eroriko garela...

ez ditugula usteak baino irabaziko

bien bitartean.

Bien bitartean,

loaren erresumina daukat

eta hego haizea izterren artetik putz egiten.

Ez dut alferrik gainez egingo.

Arriskatzen duguna balio dugu,

askoz gehiago ez.

Askoz gehiago ez eta hego haizea.

Euskarri baten bila nabil

bion bitartean.

ORRATZAREN ZULOA

Ez nazazu orratzaren zulotik beha

haria noiz hautsiko,

ez naiz oraindik nirekin ohitu

udako zaparradekin bezala.

Esku korapilatu bat luzatuko dizut,

ileen antzera erortzen diren galderak.

Ez eskatu zorrak maitatzeko,

ez daukat ama bihotzik.

Ez alferrik orratzaren zulotik beha

haria noiz hautsiko.

Atzeratuta nekartzan beldurrak

batu zaizkit, besterik ez.

Aulki utzi berriaren beroa

oparitu ahal dizut, otzara bete berba.

Ez eskatu matazak askatzeko,

ez daukat ama bihotzik.

Ez nazazu orratzaren zulotik beha

birikak noiz josiko.

Ez nuke nitaz ohitu nahi.

BETAZALAK

Arima batzuetan izaten da.

Inork ez dauka

etenik gabe eta betirako.

Wislawa Szymborska

Zabaldu dituzu begiak,

itzartu berri denaren usaina daukazu,

lo egin duenaren zaporea.

Zarratu dituzu begiak,

gezurrak jauzika ari zaizkizu betazaletan,

eta nik denak sinetsi nahi.

Zarratu dituzu begiak,

isiltzen denaren betazaletan

irakurtzen ahal delako gordekoa,

nola hilotzei begiak zarratzen dizkiegunean

hildakoen betazaletan irakurtzen ahal den

esateko zutena, esan gabe laga dutena.

Lo egin duenaren usaina daukazu,

itzartu berri denaren zaporea,

jaioberri bat dirudizu.

Gezurrak sinetsi gura dizkizut,

ume batek egia zaharrak

deskubritzen dituen moduan.

GALTZAILEAREN ARRAZOIA

Galtzen ari nauzu, oldoztu didazu.

Gal zaitzakedala dakidalako ez zaitut galdu nahi,

ez zaitzakedala galdu ustez gero galdua zintuzket.

Galtzen ari nauzu, oldoztu didazu,

zure galeretan galduko ez banintz bezala.

Biok galdu dugu arrazoia,

eta arrazoi galdu bat da

geratu zaiguna.

EURITAN

Autobuseko kristalean

utziko dizut mezu umel bat

atertutakoan irakur dezazun

ZAILTASUN SINPLE BAT

Begiak ikusten ditut, barruko gauzei kanpotik begira.

John Berger

Bizitza zailtasun sinple bat baino ez da

zure begien zulora erori nintzenetik,

eta ez dakit nola irentsi gerezi malko hauek

zure ninietan itzulinguruka nabilen artean.

Talaia honetatik zer dakusazun ezberdin

jakin nahi nuen, nitaz aparte zer dabilen

zure begi zuloetan munduaren antzera jiraka.

Kliskada batean irten nintekeen betileon urjauzitik,

baina gatibu hartuta ninduzun betazal itxietan.

Horregatik dakit ez nauzula gehiago

naizen bezala ikusiko.

Alfonbra azpian ezkutatu ditut galderak

eta buelta eman diot giltzari

munduak bere buruari ematen dion bitartean.

—2—

EZINEN OREKAN

Hazten joan diren minekin hazi gara,

harri gaineko lo beroarekin,

ezinen orekan.

Ezinekin jostatzea

ez da ezin jostatzea.

Lekuz aldatzeko ez bada

ez hartu harria esku artean.

Urrunera jaurtitzeko ez bada

ez erauzi sortu zen lurretik.

Zinez diotsut,

ezinez izan gara.

Edonora goazela ere

usain bera daramagu azal azpian.

Lur heze usaina,

amaren usaina bezala,

edonora goazela ere

azalaren azpian.

Ez da erraz ezabatuko.

Nork ez du gorrotatu inoiz

gehien maitatu duena.

Nork ez du gorrotatu inoiz

azal azpiko lur heze usaina.

Hazten joan diren minekin hazi gara,

harri gaineko lo beroarekin,

ezinen orekan.

GORPUTZAREN HONDARRAK

Erortzen doa

azala jausten denean bezala

hondartzak betetzen diren moduan

aleka,

jausitako zatiak direlako hondartzak

itzalen antzekoak

hareazko gorputzen isla.

Gorputzak,

eroritako aleak batzen dituzten hondartzak,

harez hare batu direnak azalez azal.

Horrela batzen baitira eroritako gorputzak

bata bestearekin erortzean,

elkarren hondarretan nahasten direnean.

Eta bien bitartean

erortzen doa

azala jausten den moduan

gorputzaren hondarrak batzen dituen

bere itzala.

ILARGIZKO BULARRAK

Heldutako sagar bi odolez puzturik

zuhaitzetik erori ez erori.

Heldutako sagar bat adarrean zintzilik

ilargi uher hori.

Ilgoran askatu egiten da

nire bularren ekialdetik,

gazitzen barne urak,

urdintzen zainetako errekak,

berriro nire mendebaldean itsasoratu

eta zilbor hestea zulatzeko.

Ilgoran, borobil osoan, beti dago

ilargiari kosk egin gura dion norbait,

haginkada txikiz urrituko lukeena,

horzkada bakoitzarekin

sagar bularrak odolustu

eta ilbehera abiarazteko.

ODOLETAN 1

«Odoletan nago» zikindu dut atzamarrekin ispiluan.

Odoletan nago baina ez naiz emeago sentitzen.

Kalez beterik daude usainak,

kea ari du harripetik.

Sutu egin dira teilatuak,

masail gorritu bat da zerua albotik pasatzean,

orratzetatik tantaka ari dira segundo odolkarak,

lotsaturik erori dira hostoak ukitu orduko.

Odoletan dago oinez naraman lurra ere,

sortu zuen sabeletik isuriz doa

barrunbeek onartu nahi ez didaten jarioa.

Eta ez dakit zergatik ukatu behar dudan

naizena: emakume bat odoletan.

GAUR

Hau gaur da

begiak gehiago zabaldu arren

ikusiko ez duzuna

Hori ni naiz

eskua luzatu arren

sentitzen ez duzuna

ODOLETAN 2

Odolez zikindu ditut atzamar puntak

eta ahora eraman zalantzati.

Nire gorputzak nahi ez duen odol honek

ez du zapore mikatzik.

Min egiten didate titiburuek

ezpain eske baleude bezala.

Ez ditut zureak gura,

ez ditut inorenak gura,

niretzat ondo gordeak dauzkat.

Taupadaka daukat barrua, erantzun eske,

eta esku bat pausatu dut bularrean.

Galdetu didazu zergatik batzuetan zuri baino

hobeto ulertzen diodan lehoi eme bati.

Orain badakizu bularrak taupadaka ditudanean

zergatik ez dizkizudan uzten ukitzeko,

zergatik gordetzen ditudan neuretzako.

EMASABELA

Emasabel guztiak ez dira haurrez husten,

ez dira bizitzarekin bakarrik puzten.

Neurea odolez husten da, uzten bada.

Umetu gura nuke,

bizi mina sumatu,

erdibitu barik erditu,

hats epela ahozulotik putz egiten sentitu.

Odolez husten naiz, uzten banaiz

errekasto bat taupadaka bezala.

Ekarrizu esku bat eta sentitu

nire sabeleko harriak odoletan,

kazkabarra bezala ostikoka,

bizirik nagoela esaten.

GERUZA AZPIAN

Min egiten dio

ederrak,

beldur dio

lor dezakeena galtzeari.

Azal azpian

estali ditu ezinak.

Ez ditu eskuak zabalduko

hodei tarratak hartzeko

ez-lekuetatik erortzean.

Desagertzen utziko ditu

lur azpian

lurrak irents ditzan,

bere ehunka geruzak

zeharka ditzaten

ezinezko hodei zatiok.

Mintzeari

beldur dionetik

hautsiak ditu

barne mintzak.

Azala laztu eta

harri oskolez

estali zen,

ezerk

arraildu ez zezan,

bere osoan

irauli ez zedin.

Harik eta berriro

ezinak

azaleratu zaizkion arte.

UR HANDIAK

Aita ur handietan zegoela

apurtu zituen amak urak.

Horregatik mareen arabera

hurreratzen gara

eguzkipean lehorrera.

Aita ur handitan zegoela

egin nuen lehen aldiz negar

aitagatik, amagatik.

Horregatik mareen arabera

hurreratzen naiz

ur hautsietara.

BEHAR DU

Behar du beste modu bat izan

salmahaietako arropa bezala ez amaitzeko,

azala erortzen uzteko

gogoak ematen duenean.

Behar du beste modu bat izan

erantzunak irribarre huts ez izateko,

betileak biluzten uzteko

gorputzak astintzen duenean.

Behar du beste modu bat izan

formak hautsiz mantentzeko,

eskua sendo oratzeko

bidea norberaganantz denean.

Behar du beste modu bat izan

aieru hutsez ez jokatzeko,

aske lotzeko,

emantzat emandakoa desemateko.

Behar du beste modu bat izan.

Beste modu bat.

Beste bat.

INURRI GOSEA

Eman dezagun arrastia jausi zaiola sorbaldara

eta oraindik ez dizkiotela egunonak eman,

balkoira hurreratzen dela

eskudelak eusten dion bitartean.

Eman dezagun jendea dagoela behean,

inurri zelai bat,

eta berak ere

inurri begiekin begiratzen diela

geldi, hodei beltzak ez bezala.

Eman dezagun ez dela domeka,

ez duela euria ari edo ari duela,

behera begiratzen duela berriz

eskudelari gero eta lotuago.

Eman dezagun hasperen egiten duela

begiak igurtzarazten dizkiola

eguneko lehen asperdurak,

kalean doan inurritzari begira

bat-batean ohartu dela

gose dauzkala sabeleko inurriak.

Eman dezagun gaur ez duela irentsi

bere burua irensteko desioak.

BEGIRADAK

Zeharkatu nauten begiradetatik bati,

bati baino ez, galdegin gura nioke

ezer aurkitu al duen nire hezurren barruan,

trabatu erantzunik eztarriaren bihurgunean,

kateatu maitasunik saihetsen izkina batean,

bahitu umezurtzik sabelean,

ba al dudan ahantzitako hasperenik biriketan,

ase gabeko irrikarik gibelean,

goroldiorik zainetan,

oztoporik gabe zeharkatu nauen,

kausitu al duen bere burua nire odolean,

atsedenik hartuko lukeen nire haragian.

Zeharkatu nauten milaka begiradetatik bati,

bati baino ez, galdegin gura nioke

utziko al didan bera zeharkatzen.

KOLOREZ

Ilunabar kolorez margotzen ditu behatzak neguan

eta ez du argirik amatatzen lotarako.

Haizeak biluz dezan lagatzen da

lur arrearekin berdintzeko.

Kolorezko eta kolore gabeko jendearekin

partekatzen du mundua,

ez du malkorik alferrik isurtzen

kolorez ez husteko,

haizeak biluz dezanean ikusteko.

Behatzak ilunabarrez margotzen ditu neguan,

belar kolorez udagoienean,

eta ez du argirik amatatzen lotarako.

Begiak ixtean izar zuriak etortzen zaizkio gau ilunera

eta haizeak biluz dezan lagatzen da,

izararik gabe, lur arrearekin berdintzeko.

Behatzak ilunabarrez neguan,

belarrez udagoienean,

argitan loak hartuta

izarrak datozkio begi itxietara.

Kolorerik gabe geratzen naizenean

utziko dut haizeak jantzi nazan.

—3—

HORTIK HASI

Umeok oharkabean nahita

helduok nahi gabe ohartuta

bustitzen ditugu mudak.

Ahal bagenitu aditz berriak sortu

denbora berri baterako

mailatutako madariak bezala ez amaitzeko.

Hortik hasi behar genuke,

ahal balitz litzatekeenetik.

Ordea, ez daitekeenetik hasten gara.

Ezinaren ederra

ederraren ezina baino ederrago bada

teilape bakoitzean

muda berri bat topatzeko ilusioa behar genuke.

Menturaz

hortik hasi behar genuke.

GEREZIONDOAK LORETAN

Bere haur negarra isilarazteko

bueltatu nahi duela herrira esan dit,

maiatzak ertza jo aurretik

gereziondoak loretan ikusteko.

Denborarekin kaleak eta iritziak

okertzen joan zaizkiola,

arnasa ez duela jada

utzi zuen lekuan aurkitzen.

Bakardadea neguko kaleetan

beroki lodi batekin ibiltzea dela,

badirela atea zabaltzean

inoiz ezer sartzen ez den etxeak, k

anpoko hotza ez bada.

Egunak hausten zaizkiola eskuetan,

hil berriak bezala prestatzen dela gauero,

lotsa ematen diola ohean biluzik hiltzeak.

Maiatzak ertza jo du,

eguzkiak berotu harriak sartu ditu poltsikoan.

Bere haur negarra isilarazteko

bueltatu nahi duela herrira esan dit.

IRENE

Bizitza aldatzeaz amesten zuen

eta arratsalde batean

altzariak lekuz aldatzeaz

konformatu zen.

Jean-Michel Maulpoix

Arropa bustiarekin batera

soketan eskegi da ilunabarra.

Irenek bere bizitzaz hitz egiten du

dagoeneko gertatua balego bezala.

Betseinetan beldur pausatua antzematen zaio,

eta lokarriekin lotu behar du eguna

oinetara ihes egin ez diezaion.

Goizari mudak aldatzean

leku seguru batean gordeko du atsekabea,

kafea erreko zaio kale nekatuei begira.

Kazkabarra legez erortzen diren orduetan

arrangurak ez dio lekurik kentzen.

Ireneri ez dio min egiten inoren minak.

Poltsa beteekin bueltatzen da etxera.

Bi sagar eta kafea.

Telebistarekin igarotzen dituen

arratsaldeetan arnasten du

inoren nahigabeak ere ez duela asetzen,

badela dagoeneko bizitzaz, berak bezala,

gertatua balitz bezala hitz egiten duen jendea.

HARRIAK HARRIARI

Ez naiz kortxeletik harrizko soinekoa erantzita jaitsiko,

ez dut oihukatuko hemen naiz,

begiak zabalduko dizkizut ondotik pasaeran

barrura gonbidatuz.

Ordu hotzak dira kalean

zure eskuen sabelean hartu nahiko baninduzu,

baina ez itxaron nire lotsak agurtzerik,

hego haizea harro dabil.

Laranja usaina dauka ilunabarrak,

hiria ezkonberritan dago sasoi honetan,

behegainean oinutsik

galtzadarriak haur minetan.

Jaurtidazu hitzarri bat

gordetzea merezi ez dizuna,

ezardazu beroa magalean,

higa nazazu haizeak egin aurretik.

MUDATZEN

Bere umezaroaz erantzi zenetik dago mudatua.

Azal geruza bat falta zaiola esaten du berak.

Kale bazterren batean utziko zuen

kamiseta zaharrak uzten diren lez

korapilo bat eginda.

Oraindik azkura ematen diote oroiminek,

zaurian hazka egitearen

plazerarekin askiesten da.

Azal geruza bat gutxiago daukala

esaten du berak urtaro bakoitzean.

Non biluztuko ote da hain azkar.

ZAPATAK

Egunari mudak aldatu ostean

kale nekatuetara joan zaizkit oinak

eta urak hartu balu bezala zimurtu da gaua.

Zure izeba ikusi dut

banketxeko ilaran,

inoren zapatak janztea moduan izan da.

Ametsek agintzen ziguten lehen,

ez amesteko agintzen digute orain.

Jakingo banu non sartu zaren,

aterkiak bezala zabaltzen zenituen begiokin.

Badakizu,

nagoen lekuan irauten erakutsi zidaten,

baina ez dakit aurkituko nauzun.

Esan, ez garela udare helduak bezala eroriko.

Esan, gauak ez duela zimurrik

eskutik lotuta askatuko ginela uste genuenean bezala.

Zelaiez beterik genituen zapatak

kale nekatuetatik doaz.

Gaur zure izeba ikusi dut banketxeko ilaran

aterkiak bezala zabaltzen zenituen begiokin.

Inoren zapatak janztea moduan izan da.

OINAK

Etxerako bidean dago ia beti, kalean norbait aurkitzen duenean.

Elfriede Jelinek

Ibiltzeko moduagatik jakin liteke

bere buruarekin gustura doan bat.

Ibiltzeko moduagatik

zoriontsu izateko bokazio faltan da hori,

takoiak kentzean hutsean geratzen da hura,

ez du lurra sentitzen oinutsik datorren horrek.

Zu ere ibiltzeko moduagatik ezagutzen zaitut lepoz,

galderak irakurtzen dizkizut oinatzetan,

eta badakit ez zarela nigana etortzen ausartuko

bidean adieraziko zenidakeelako esan beharrekoa,

zure eta nire arteko bidean artez datorrena

aurrean paratu eta ez lidakeelako aitortuko

entzun nahi dudana, zure oin hotsek bezala

zure oin hotzek behin aitortu zidatena.

AZAZKALAK

Azazkalak azazkalekin garbitzen eta

odola listuarekin xukatzen dituen bezala

baleki berez sendatzen,

ez luke bilatuko moztutako pinuaren isiltasunik

ez eta asfaltoko belarraren bakardaderik.

Eta ez lioke txakur emeen odol arrastoari segituko

espaloian bere buruarekin estropezu egingo balu.

Hatzei so egingo lieke, zerura beharrean.

Azazkalak azazkalekin garbitzen eta

odola listuarekin xukatzen dituen bezala

baleki berez sendatzen,

noizbehinka aurkitzen dena bezala poztuko litzateke

bere buruari errezatu beharrik gabe

ematen duen arrastiri bakoitzeko.

Eta begiak jasoko lituzke lurretik

bost zentimoko moneta bat bezala,

topatu zintuen egunean legez

poz borobil bat atzamarretan haztakatuz.

ENGAINUA

Nahi du eta ez du nahi.

Arima bahitu diote ezustean

gerrako gurasoek seme-alabei egia bezala,

eta errua deklaratu du errudun bakar.

Nahi du eta ez du nahi.

Altzariekin estropezuka doa

zakur zaharrak bezain nekatuta

inork lanparak pizten ez dituen bitartean.

Nahi du eta ez du nahi

urrunetik hurbildu, hurbilekoa urrundu,

zer sinetsi behar duen jakin

ipuinak amaitzen direnean.

Nahi du eta ez du nahi

etxe itxiak bezala egurastu

edo irunean iraun

bere amaraunaren amarruan.

ERREPIDEAN

Errepidera irtendako piztia izutua zirudien.

Maleta bat zuen aberri.

Zainetan ur lodia zeramala esan zidan.

Zer besterik da odola?

Oraindik ez dakit

zergatik geratu zen autoa bere aurrean.

Ondoko eserlekua eskaini nion eta

nora galdetzeko betarik ez zidan eman.

«Zu eta bion artean

18 urteko aldea dago» esan nezake,

baina ez dago segundo erdi bat ere.

«Inoiz ez da goiz bizitzen hasteko. Badakizu?

Nire alabak zure antza izan behar du».

Neuk jakingo nuela non gelditu

egin zidan arrapostu;

bidean zegoela, bidera joateko;

autoa gelditzea besterik ez nuela

etorri bezala joan zedin.

Berbetan jarraitu zuen nire isiltasunean.

Semaforoa gorri jarritakoan zabaldu zuen atea.

ZEBRABIDEAN

Alferrikako gauzekin ez da jolasten,

alferrikako gauzak ez dira beroak,

hildako haurrari emandako bularra bezala.

Hala ere hesitu egiten ditugu lorategiak,

debekatua dago belarra zapaltzea,

eta ama batek negar egiten du.

Zebrabidean zain egon beharraz haserretzen gara,

hotz da kalean, eta hotzagoak dira

amaren esnez bustitako horma zuriak.

Zebrabidea gurutzatu dugu,

tupust egin dugun ezezagun horrek

gaur zer galdu duen ez dakigu.

Berdin zaigu. Berandu goaz.

Lanegun txarra izan dugulako

negargurari eutsi nahi genioke,

baina ama hari bularretatik bezala

nahi gabe jausi dira malkoak,

alfer-alferrik, alkandora bustiz.

HIRUGARREN PISUTIK

Orduan ikusi nuen berriro:

bizkarrean zeramatzan eskuak,

eta erortzen utzitako minutuak

hanka azpian karraskatzen zitzaizkiola

egiten zuen oinez.

Espaloietan bere bizitzari falta zitzaizkion

puzzle zatien bila zebilela zirudien arren,

ez zen eroritako minutuen bila makurtzen.

Munduak bere begien inguruan

jarraitzen zuen biraka.

Zerua paper zimurtuz bete zen arte

jarraitu nion pausoari

inora ez doanaren mugimenduarekin.

Bizilagunek leihoak ixteaz batera

bakarrik gelditu ziren,

bakardadea eta bera.

Orduan ikusi nuen

hirugarren pisukoa,

eroritako nire minutuei begira.

AULKI HUTSAK

Bazituen dozena erdi aulki,

egongelakoak kontatu barik.

Egunero bat hautatzen zuen

bere gorputzeko pisua

norbaiten gainean bezala esertzeko.

Atseden txikiak hartzearren

besaulkietan ere jesartzen zen

besoarekin inguratuz jarlekuaren lepoa.

Igandeetan, sofa erdian, kuxinak alde banatan,

ez zituen hankak gurutzatzen.

Norbaitekin balego legez jokatzen zuen beti.

Sukaldeko lurra garbitzen zuenero

mahai gainera igotzen zituen egonarriz

lanbasarekin zorua bustiz.

Aulki hutsek ez zioten ezkaratza betetzen.

ORAINDIK EZ

Zelaiak orrazten diren moduan

pasa dizkio atzamarrak burutik,

belaunak urratzen zituen ume hura gogoan.

Behin amona bihurtu zuen semeari begira dago,

izarak bezala eskuetako zimurrak

nola tolesten zaizkion begira,

isilago ibiltzeko esaten ziola gomutatuz

orain ohean geldi dagoen etxeko

patioan etengabe korrika aritzen zen haur hari.

Orain, isilegi dagoen semeari

zelaiak orrazten diren moduan

pasa dizkio atzamarrak burutik.

Esateko zerbait,

esateko aurtengo gabon kantak prest dituela,

eskatzeko domeketan egiten duen sagar pastela,

esateko ez duela semea hiltzen ikusiko.

Oraindik ez, oraindik ez.

ITSASORA

Mundutik gaixotasuna besterik ez daroazu,

itsasoaren pisua begietan,

eta orain aspaldi harrapatu zenuen

uretako maskor haren eitea esku ahurrean.

Joan ziren arrantza egunak,

galdu ziren sareak eta lagunak,

lehorrean sikatu zitzaizun azala.

Eta hil zorian zeundela

itsasora eramateko eskatu zenidan,

jaiotzen ikusi zintuen kalearen izena zeukan

egurrezko zure bafore txikian.

Hainbeste urdin, zertarako?

Karelari eusteari utzi zenion

eta bakarrik egin nuen arraun

etxera bidean.

—4—

EZ DUT NAHI

Ez dut lurperatuko nauen aberririk nahi,

izan nahi genuena ahora ekarriko didanik.

Ez dut nekatuko nauen maitasunik nahi,

lepora igoko zaidanik mendeku hartzeko ez bada.

Ez dut babestuko nauen amarik nahi,

alboan izango ez badut denbora badoanean.

Ez aberri, ez maitasun, ez amarik

ez badut, nora itzuliko naiz?

POSPOLOA

Pospolo bizitza daramazu

pospolo heriotza baten esperoan

Zuk zerorrek zeniostan

hiltzea baino latzagoa dela

ez jakitea zertarako bizi garen

Eta atzamar puntak erre dizkidazu

nahita edo nahi gabe

zeure burua erre duzunean

EZ DAUKAT

Ez daukat federik,

ez onik ez txarrik.

Denbora arrimatu bitartean,

presak aginduta sinetsiko dut,

zizarea sagar puztuan bezala babestuko,

horzkada batekin ahoratuko zapore guztiak.

Ez daukat sinesmenik,

ez onik ez txarrik,

sagar azala bezala biluzteko,

inoren gosea jateko,

plater hutsa mingainarekin betetzeko,

besterik ezean.

Ez daukat lekziorik,

ez onik ez txarrik

inori mokadutzat emateko,

ez asmorik

egunak ogi apurrak lez atzamarrekin batzeko,

bihotza jan dioten sagar-mutxikina lez

paradisuko zakarrontzian amaitzeko.

ATZERRITARRA

Atzerritar bat dabilkit

neure baitako herrian

itsaso hilak bezain hotzak diren oinekin

birikak zeharkatzen.

Esan, zer egin behar dut

errealitate hau ez bada nirea,

min banaiz,

ni banaiz

loa galtzen duena legez

bere ametsetan arakatzen ari dena.

Zer egingo dut ba,

atzerritar bat badabilkit

neure baitako herrian,

harri artean babesten banaiz

zu eta beste guztien aurrean.

Ez da nirea erru guztia,

guztia errua bada.

Zure begiratzeko era da

salatzen nauena.

GEZURRETAN

Neure buruari gezurretan harrapatu naiz

isiltasuna zurrungaka entzun ostean

salatariarekin haserretuz,

gezurtiarekin beharrean.

Aulki hotz batean jesar nadin

eskaileretan atzera erortzen den horrekin;

esan, ez dela posible

berriz ez nadila engaina

neure buruari gezurretan.

Ni izan nintzen hemen noana

ispiluetan salatzen,

korridoreetan izutzen,

neuretik itzultzen naizena.

Aulki hotz batean jesar nadin,

bero aurki dezadan bueltan.

Neure gezurretan eserita

arineketan ihes egin ez dezadan.

BESTERIK EZEAN

Izango dira egunak besterik gabe amaituko direnak,

besterik ezean emandako berbak izango dira.

Izango dira hozkailuan iraungiko diren erantzunak.

Aukera egin beharrak beti dauka kostua.

Izango dira uneak hormak bezala pilatzen direnak,

eman gabeko agurrak izango dira.

Izango dira besterik ezean gordetako nahiak.

Ez egitea ere zigortzen da.

Izango dira izkinak leku oro errepikatzen direnak,

inoiz etorriko ez diren garaiak ere izango dira.

Izango dira ezin hautatu ditugun moduak.

Usoek harriak jaten dituzte tarteka.

BADIRUDI

Badirudi azalore bat zeruan

Badirudi hutsa hotzean

Badirudi izotz pista bere begietan

Badirudi ispilu bat ertzetan

denborak haginka egin diona

Badirudi katebegiak bizkarrean gora

Badirudi txotxongiloak lainopean

Badirudi puzzle piezak espaloietan

Badirudi denbora

ispilu askotan begiratzen dena

Badirudi koma bat estratan galdua

Badirudi galdera ikur bat eskaileretan behera

Badirudi ez dela ezer.

Badirudi dena dela

ezerez horretan guztian

Badirudi esaldi erori bat

ulertzeko asmo askorekin

Badirudi asmo erori asko

Badirudi