LEHENENGO KAPITULU

Horrelaxe bada, Sim gure agure beltza Tom Sawyerek eta biok askatu, eta hurrengo udaberrian ginen. Sim katez lotuta zegoen, esklabo izanik, ihes egin zuelako. Silas erretorearen etxaldean zegoen, Arkansasen.

Tomen osaba zen Silas.

Jelaren erreinua poliki-poliki urtzen ari zen lurrean eta giroan, eta gero eta bertarago genuen zangoak airean ibiltzeko garaia.

Geroago amarru bolada iritsiko zen, ondoren txirringena, handik gutxira turutena, eta azkenik uda izango genuen, lasai-lasai igeri egitera joateko.

Haurrak geroari begira jarri eta udaldia oso urruti dagoela konturatzen direnean, izugarri aspertzen dira etxean. Hori bai: orduan intzirika eta kopetilun egon ohi dira. Bada zerbait kezkatzen dituena, baina ez dakite zer. Nahigabetu, larritu egiten dira. Eta pentsaketa isiletan pasatzen dute denbora.

Horrelakoetan toki bakartiren bat bilatzen dute, baso mugan altxatzen den zuhaitzen bat edo, eta han esertzen dira.

Handik behera begiratuz, Mississipi zabalean zehar, milia askotako lurraldeak ikusten dira, ezin zabalagoak. Badira han lurralde erdi ezkutuak, lainopeko baso ilunak. Han daude urruti eta bare, isil, geldi. Gustatu izan zaigun guztia, maite izan dugun guztia hilik dagoela ematen du, desagertu egin dela ematen du; geu hilik edo desagerturik egotea nahi izan bagenu bezala, dena pikutara bidali nahi izan bagenu bezala.

Ba al dakizue hori zer den? Udaberriko sukarra, horrela du bere benetako izena. Sukar horrek inor hartzen duenean... zera... behar izaten da... a! Ezin da garbi esan zer behar izaten den.

Baina premia horren zorrotza bihotzean min emateraino iristen da. Badirudi derrigor ihes egin behar dela. Ihes egin bai, egunero ikusiz nazkatzeraino aspertu gaituzten gauza guztietatik ihes egin, eta zerbait berri ikusi. Bidaiari bihurtu nahi izaten da, urrutira joan, herrialde ezezagunetara, gauza guztiak ezkutu, zoragarri eta erromantiko dituzten horietara.

Horrenbestekorik aurkitu ezin denean, abentura txikiagoekin konformatu behar izaten da, baina alde egin behintzat, eta eskerrak eman alde egin baldin badaiteke.

Bueno, bada, Tom Sawyerrek eta biok udaberriko sukarra genuen. Klase txarrekoa gainera. Baina ez pentsa Tomek alde egingo zuenik, bai zera! Berak zioen bezala, bere izeba Pollyk ikastetxea utzi, eta oporretara joateko baimenik emango ez ziolako. Beraz, nahiko kikilduta geunden.

Arrats batean, ate nagusiko eskaileretan behin eta berriro betiko leloa dantzatzen ari ginela, izeba Polly irten zen eskutan gutun ba zuela, eta honela hasi zen hizketan:

– Tom, zure gauzak bildu eta Arkansasera joan behar duzu, zure izeba Sallyk han behar zaitu eta.

Pozak ia leherrarazi ninduen nire larruan. Uste nuen Tom kolpetik altxatu eta izebarengana joango zela besarkada handi bat ematera. Baina nire zintzotasuna dudatan jartzen baduzue ere, Tom geldi-geldi geratu zen, ez zen batere mugitu. Ia negarrak eman zidan, Tom hain zoro portatzen ikustean. Gutxi zen, bada! Dena galtzeko arriskutan geunden, Tomek bere esker ona agertzen ez bazuen.

Baina ez, hilda bezala ematen zuen, mugitu gabe, pentsakizun sakonetan. Ni, berriz, estu eta larri, handik alde egiteko su bizi batek hartuta.

Azkenik Tomek hitza bota zuen —bere lasaitasunak makilkadaka erasotzeko gogoa ematen zidan—.

– Izeba Polly, asko sentitzen dut, baina oraingo honetan barkatu egin beharko nauzula uste dut.

Izeba Polly harrituta geratu zen, eta berehala sutan jarri zen, jelazko lotsagabekeria haren aurrean. Gutxien gutxienez minutu erdi bat egon zen hitzik atera ezinda. Nik, bitartean, Tom zirikatzeko astia izan nuen, eta aho petik esan nion:

– Burutik eraginda al hago? Horrelako suertea eskaini, eta nola baztertu behar diagu?

Tomek, ordea, lehengo lepotik burua. Hortz tartetik erantzun zidan:

– Huck Finn, zer nahi duk? Hanka egiteko dudan tirria agerian jartzea, ala? Polita maltzurkeria! Izeba segituan zalantzan hasiko litzateke, eta arrazoiz gainera, eta gaixotasunak, edo arriskuak, edo horrelako eragozpenen bat asmatzen, eta nik baino hobeto dakik azkenean ezetz esango zuela. Hik utzi niri kontu horiek egiten.

Ez zitzaidan inoiz horrelako asmakizunik bururatuko. Baina Tom Sawyer zuzen zebilen. Beti zuzen. Beti arrazoiaren jabe. Nere bizitza guztian ikusi dudan bururik argiena zuen. Beti prest egoten zen, edozein estualditan lasai.

Une hartan izeba Polly berriro oilartu zen, ia garrasika ari zen esaten:

– Barkatu egin beharko zaitudala, orduan? Barkatu egin behar... Ez dut sekula horrelakorik entzun. Modu horretan hitz egiten ausartu niri...! Niri gainera...! Tira, tira... Alde hemendik, eta ospa hire gauzen bila! Eta berriro inoiz barkatzeko esatea gogoratzen bazaizu... lizar makila erakutsiko dizut!

Parean pasatzean gogorki jo zuen titareaz buruan, baina Tomen muxinak eskaileretan gora abiatu bezain laster bukatu ziren. Bere goiko gelara iritsitakoan besarkada bat eman zidan, pozez zoratuta, ibilaldi hura egin behar genuelako.

Abiatu aurretik damutuko zaio joaten utzi izana —esan zidan— baina orduan oso zaila izango zaio galaraztea; ez du modurik aurkituko. Esan duena esan du, harroa da, eta ez du atzera egingo.

Hamar minutu ez zuen egin Tomek, behar zuen guztia biltzeko. Gainerakoa bere izebak eta Maryk prestatuko zioten. Gero beste hamar minutu izeba lasaitzeko, denbora emateko, eta berriro goxo eta atsegingarri agertzeko. Tomek esaten zuenez, izan ere, hamar minutu behar ziren izeba Pollyk lumaje erdia laztua zuenean haren laztasuna uxatu eta gozatzeko; lumaje osoa laztua zuenean, orduan hogei minutu behar izaten omen ziren. Oraingo honetan lumaje osoa zuen laztua. Azkenean behera joan ginen, eskutitzak zer zioen jakiteko kezkatuta geunden eta.

Izeba Polly gela ilun batean eserita zegoen. Papera magalean zuen. Gu eseri ginen eta bera hasi zen:

– Alderdi hartan ikaragarrizko istiluak omen dira. Huck eta zu lagungarri izango zaretela uste dut, kontsolatuko dituzue. Bai, horretan behintzat lagunduko diezue. Badirudi badutela han auzoko bat; Brace Dunlap omen du izena, eta azkeneko hiru hilabete hauetan Bennyren atzetik omen dabil, ezkontzeko asmoz. Azkenean, argi esan omen diote, ez duela ametsik egin behar eta ahazteko behingoz amets urdin hori. Brace Dunlap, berriz, sumindu egin zaie horrekin. Atsekabetan daude orain horregatik. Nire ustez nahiago dute berriro adiskide bizitzea.

Gauzak zuritzeko asmoz haren anaia bat hartu dute etxaldean lan egiteko, baina erabat astakirtena izan behar du. Eta hori, horrelako gastuak ordaintzeko ezinetan dabiltzala, eta gainera Dunlapen anaia ezertarako behar ez dutela.

Isildu egin zen apur batez:

— Dunlap horiek nor diren? Osaba Silas eta izeba Sallyren etxetik milia bat ingurura bizi dira. Hango nekazari guztiak elkarrengandik milia bat ingurura bizi dira. Brace Dunlap hori gainerako guztiak baino askoz ere aberatsagoa da, eta esklabo beltz sail handi baten jabe da. Alarguna da, hogeita hamasei urte ditu, eta ez du seme alabarik. Harro-harro dago bere aberastasunagatik, eta hango jendeak badio halako beldur pixka bat. Nire ustez, gustatzen zitzaion edozein neska lortuko zuela pentsatuko zuen, eta nahiko mina hartua izan behar du Benny bere etxera eraman ezin izan duelako. Jakina! Bennyk apenas dituen Braceren urteen erdiak ere, eta hura bezain gozorik eta gustukorik ez dago mundu osoan. Bueno, zuk ezagutzen duzu. Osaba Silas, agure gaixoa... lastima da horrelako zurikeriatan ibili beharra... Hain larri ibili, hain behartsua izan, eta Jupiter Dunlap bezalako alfer bati soldata eman behar, horren anaiari gustu egiteko.

— A zer izena! ... Jupiter... Nondik atera dute izen hori?

— Izengoitia besterik ez da. Bere egiazko izena aspaldi ahaztua dutela uste dut. Hogeita zazpi urte ditu, eta igeri egitera lehendabiziko aldiz joan zenetik jarri zioten izengoitia. Erazten ari zenean, lau erru txikiz inguratutako duro baten tamainako erru bat ikusi zion maisuak ezkerreko belaunaren gainean. Jupiter eta haren lau ilargiak gogorazten ziotela esan zuen maisuak. Barregarria iruditu zitzaien mutikoei, eta harrez gero Jupiter deitzen hasi ziren. Eta Jupiter geratu da. Luzea da bera, narrats, kaiku samarra, diruzalea eta aski beldurtia. Baina mutil ona da. Ile luzea darama eta ez du bizarrik. Xentimo bat ere ez du bere bizitzan irabazi, eta Bracek mantentzen du; arropa zaharrak ematen dizkio eta gutxietsi egiten du. Jupiterrek badu anaia bizki bat.

— Eta nolakoa da bizki hori?

— Jupiterren antzekoa, berdina, esaten dutenez. Halakoa omen zen behintzat, badira ia zazpi urte inork ikusi ez duela eta. Hemeretzi -hogeiren bat urte zituenean lapurretan hasi zen, eta harrapatu egin zuten. Baina kartzelatik ihes egin zuen, eta badirudi honantz, Iparralderantz etorri zela. Geroztik, bere etxekoek izan zuten zenbait berri, bide eta etxe lapurretan ari zela, baina horiek ere aspaldiko gauzak dira. Honezkero hilik izango da, etxekoek behintzat segurutzat dute hori. Hartaz ez zaie hitzik ere entzuten.

— Nola du izena?

— Jake.

Isil une luze samarra izan zen; pentsakor zegoen izeba zaharra. Berriro hasi zen:

— Gizon horrek zure osabari jartzen dion umore txarra da Izeba Sally gehien kezkatzen duena.

Tom harritu zen, eta ni ere bai. Tomek erantzun zion:

— Umore txarra? Osaba Silasek? Txantxa izango da hori! Ez nekien nik inolako umorerik zuenik.

— Bai, zaputzaldi gaitzak izaten omen ditu harengatik, zure izeba Sallyk kontatu didanez. Jupiter benetan makilkadaka dantzatu nahi izango balu bezala ibiltzen omen da batzuetan.

— Izeba Polly, horixe da nire bizitzan entzun dudan gauzarik harrigarriena; eztia bezain goxoa da eta!

— Bai, baina izeba Sally oso nahigabetuta dabil, hori gauza ziurra da. Zure osaba Silasek aldakuntza handia izan omen du eztabaida haien ondotik. Eta auzokoak marmarrean ari dira aldaketa horiengatik, eta normala da, zure osabaren jokaera kritikatzen dute. Osaba sermolaria da eta bere lana ez da mokoka aritzea. Izebak dionez, osabak gorrotoa dio pulpituari; gorrotoa baino lotsa gehiago, nik uste. Eta jendeak ere hotz -hotz hartzen omen du. Badirudi dagoeneko, osaba ez dela lehen bezain izen onekoa.

— Tira, tira. Hau dena ez al zaizue nahiko xelebrea iruditzen? Zuk badakizu ondo, izeba Polly, hura ona izan da beti, maitagarria, alaia, argia eta atsegina. Aingerua ematen zuen-eta! Zer uste duzu gertatzen zaiola? Zer gertatuko ote zaio?

BIGARREN KAPITULUA

Sekulako zortea izan genuen; txiripaz harrapatu ahal izan genuen Iparraldetik Luisianako ibai txikietara zihoan stemwheler bat (ibaietan ibiltzen den ontzia). Horretan goi Mississipi osoa, eta gero behe Mississipi osoa jaitsi ahal izan genuen Arkansaseko landetaraino, San Luisen ontziz aldatu beharrik izan gabe. Ibilaldi bakar batean mila milia ibiltzeko gutxi falta zitzaigun.

Baporean bakardade ederra zegoen. Bidaiari bakar batzuk ginen. Zaharrak ziren gehienak, taldetxotan esertzen ziren guregandik urruti samar; beren kulunkatxoak egin, eta geldi-geldi egoten ziren, txintxo-txintxo. Lau egun behar izan genituen ibai nagusitik irteteko, maiz jotzen baikenuen ibai hondoa.

Baina axola gutxi guri... Horrelako gauzek axola gutxi izaten diete gu bezala doazen mutilei.

Abiapuntutik bertatik, seguru ginen Tom eta biok ondoko gelan bazela gaixoren bat. Ontzi mutilek norbaitentzako janaria ekartzen zuten hara. Berehala hartu genuen misterio hura argitzeko asmoa.

Tom aurreratu zen galdetzera. Ontzi mutilak esan zigunez, bazen han gizon bat, baina bere ustez, ez zuen gaixo antzik.

— Baita, baina ez al dago gaixorik?

— Ez dakit nik; baliteke egotea, baina itxura egiten ari dela iruditzen zait niri.

— Zergatik pentsatzen duzu hori?

— Begira... gaixorik balego noiz edo noiz erantziko litzateke. Ez al zaizue iruditzen? Hori, ordea, ez da inoiz erazten; botak behintzat ez ditu inoiz kentzen.

— Hori da jakinmina! Eta etzaten denean ere ez?

— Ezta.

Jaki gozoak aurkitzen genituen beti Tom Sawyerrentzat; ez baita munduan misteriozko gauzak bezalako jaki gozorik. Hari, eta niri ere, aurrean pastel bat eta misterioren bat jarriz gero, ez genuen lanik izango aukeratzeko; berez erabakiko zen. Nire izaeraz, beti ibili naiz pastel bila: Tom, berriz, misterio bila beti. Gizonak oso izate desberdinekoak izaten dira. Hori da onena. Tomek ontzi mutilari galdegin zion:

— Nola du izena gizon horrek?

— Phillips.

— Non ontziratu zen?

— Alexandrian, Iowa baino lehenago ontziratu zela uste dut

— Zergatik uste duzu itxura egiten zuela?

— Ez dakit; ez dut horretan behin ere pentsatu.

— Begira pastel bila dabilen bat — pentsatu nuen nirekiko —.

— Berezitasunik nabaritzen al zaio bere hitz edo egitetan?

— Ez, ezer ere ez; oso beldurtia ematen du, hori bai, eta atea gau eta egun itxita dauka. Eta jotzen denean, harik eta zirrikitutik begiratu eta nork deitzen duen ikusi arte ez du sartzeko baimenik ematen.

— Arraioa! Interesgarria da. Pozik botako nioke begiradatxo bat. Aizu, hurrengoan sartu behar duzunean ez al zaizu iruditzen atea bultza nezakeela eta...?

— Ez. Inola ere ez! Ate atzean egoten da beti. Ahoa bete hortzekin utziko gintuzke.

Tom pentsakor geratu zen. Azkenik erantzun zion:

Aizu, zure mantala utzi eta utziko al didazu bihar goizean gosaria eramaten? Ordainduko dizut.

Ontzi-mutilak gogo onez onartu zuen, mutil nagusiak eragozpenik jartzen ez bazuen behintzat. Tomek baietz esan zion, mutil nagusiak baimena emango ziola uste zuen eta. Eta horrelaxe gertatu zen. Hain ongi konpondu ginen gainera, ze biok izan baikenuen sartzeko aukera, bakoitzak bere mantala eta janari erretiluarekin.

Tomek apenas lorik ere egin zuen, ez baitzuen atsedenik harik eta gela hartan sartu eta Phillipsen misterioa argitu arte. Honetaz susmo pila gaitza asmatu zuen gau osoan. Alferrik izango zen dena; izan ere, gauzak argitu behar direnean, zertarako ibili uste usteletan burua hausten? Nik ez nuen lorik galdu. Ez nuke xentimorik ere emango Phillipsi buruz ezer jakitearren — pentsatu nuen nire golkorako —.

Horrela, bada, hurrengo goizean mantalak jantzi biok, janari erretiluak hartu, eta bagoaz. Tomek gelako atea jo zuen. Gure gizonak zirrikitu bat ireki, begiratu, eta sartzen utzi gintuen. Segituan itxi egin zuen atea. Arraioa!

Hura ikusita, ia erori egiten zaizkigu erretiluak. Tomek bota zion:

— Nola! Jupiter Dunlap! Nondik sortu zara zu?

Pentsatzekoa denez, gure gizona aho zabalik geratu zen. Hasieran bazirudien ez zekiela zer egin, izutu, poztu, ala bi gauzak batera, edo ez bata eta ez bestea, baina azkenean poztea erabaki zuen. Orduan berriro etorri zitzaion kolorea, hasieran zuri-zuri geratu baitzen. Ondoren hizketan hasi ginen, berak gosaria eztarritik behera bidaltzen zuen bitartean.

— Baina ni ez naiz Jupiter Dunlap — esan zigun —. Oraintxe kontatuko dizuet nor naizen; baina isil-isilik egongo zaretela agindu behar didazue. Ni ez bainaiz Phillips ere.

— Isilik gordeko dugu — agindu zion Tomek —; baina zu Jupiter Dunlap ez bazara ez duzu nor zaren esan beharrik.

— Zergatik?

— Jupiter ez bazara, beste bizkia, Jake, zarelako. Jupiterren irudi berbera zara eta.

— Egia, ni Jake naiz. Baina esan esaidazu. Nola ezagutzen gaituzu Dunlaptarrak?

Tomek aurreko udan bere osaba Silasen etxean gertatu zitzaizkigun abenturak kontatu zizkion. Eta Jakek, bere etxekoen berri guztiak zehatz-mehatz genekizkiela ikusi zuenean, konfiantza hartu zuen, eta libre eta xaloki mintzatu zitzaigun. Ez zen berari buruz gu engainatzen ahalegindu. Oso zorte txarra izan zuela esan zigun, eta oraindik ere txarra zuela. Esaten zigunez, azkeneraino zorte txarra izango zuela uste zuen. Esan zigunez, oso bizimodu arriskutsua zeraman, eta...

Orroa antzeko bat bota zuen eta burua makurtu zuen besteari entzun nahietan dagoenaren antzera. Guk ez genuen hitzik esan, eta segundo pare batez isilik geratu ginen denok. Bitartean zurajearen karraska eta azpiko makinariaren burrunba besterik ez zen entzuten.

Gero kontsolatzen hasi ginen; bere jendea aipatu genion, Braceren emaztea jadanik hiru urte zirela hil zela, Bracek Bennyrekin ezkondu nahi izan zuela eta neskak ezezkoa eman ziola, Jupiter osaba Silasen etxean ari zela lanean, Jupiterrek eta osaba Silasek etengabeko errietak zituztela elkarrekin. Horrelako berriak entzutean algara batean hasi zen barrez, bere buruari eutsi ezinik.

— Arranopola! — esan zuen —, esamesa guzti horiek entzunda, beste garai batzuez gogoratzen naiz; gaztetu egin naiz. Zazpi urte eta gehiago ere badira agian esamesarik entzuten ez nuela. Zer diote orain niri buruz?

— Nortzuk?

— Kolonoek... eta sendiek.

— Oh, zutaz ez dute inoiz hitz egiten. Nik behintzat zutaz gorespenak besterik ez diet entzun, oso aspaldi.

— Deabrua! — egin zuen oihu harriturik — Nola liteke hori?

— Aspalditik hilda zaudela uste dutelako.

— Zer? Egia da hori? Dagoeneko gorespenak eginez? —egin zuen oihu su bizitan, salto batez zutik jarrita—.

— Gorespenak, bai. Bizirik zaudenik ez du inork uste.

— Hortaz, salbaturik nago, ez da zalantzarik, salbatuta nago! Etxera itzuliko naiz. Hantxe ezkutatuko naute eta bizitza salbu izango dut. Zuek ondo gordeko duzue sekretua. Agindu isilik egongo zaretela... zin egin iezadazue ez duzuela inoiz eta inon nitaz hitzik aterako. A, mutilak, erruki izan gau eta egun jazartzen duten gizagaixo honetaz, inork ikusiko ote duen beldurrez dabilen gizagaixo honetaz. Ez dizuet inolako kalterik egin, ez dizuet inoiz egingo, nire hitza ematen dizuet. Agindu iezadazue lagunduko didazuela.

Zakurra balitz ere aginduko geniokeen guk hori; zin egin genion, beraz. Gizajo arloteak ez zekien nola eskertu. Bere buruari eutsi eta musukatu ez gintzan ahalegin izugarriak egin behar izan zituen.

Hizketan jarraitu genuen. Jakek maletatxo bat atera eta irekitzen hasi zen, eta buelta emateko eskatu zigun. Horrela egin genuen, eta berriro bueltatzeko esan zigunean, Jakek ez zuen lehengo gizonaren antzik ere.

Betaurreko urdinak zituen, bibotea beltza eta masaileko bizarrak luze ilunak — nire bizitzan ikusi dudan ondoen imitatutako ilea. Bere amak ere ez zuen ezagutuko. Orduan bere anaiaren antzik ba ote zuen galdetu zigun.

— Ez — erantzun zion Tomek —. Ez duzu haren antzik inondik ere, ile luzea izan ezik.

— Ederki. Hara iritsi aurretik motz-motz egingo dut. Horrela, berak eta Bracek nire sekretu hau gorde, eta kanpotarra banintz bezala biziko naiz haiekin, eta auzokoek ez dute ezeren susmorik hartuko. Zer iruditzen zaizue?

Tom pentsakor isildu zen unetxo batez, eta gero berriro hasi zen:

— Horra, bada, esan beharrik ere ez dago, Huck eta biok gordeko dugu, basi, sekretua, baina zu isiltzen ez bazara, arrisku pixka bat izango da noski, eta... Asko ez, beharbada, baina pixka bat bai. Garbi esango dizut: zu hizketan hasten bazara, jendeak suma dezake zure ahotsa Jupiterraren berdina dela. Eta horrek bidea emango die, agian, beste bizkia, hila uste zutena, baina denbora horretan guztian beste izen batekin gordeta egon izan litekeena gogoratzeko.

— Arraioa! — esan zuen. Izugarri bizkorra zara. Arrazoia duzu. Gor mutuarena egingo dut inguruan auzokoren bat denean. Horixe bai, ondo ginen xehetasuntxo hori ahaztuta etxeratu izan banintz...! Hala ere, banenbilen ni jazartzen nauten alproja horiengandik libratzeko bazterren baten bila. Mozorro hau jantzi, bestelako janzkeraren bat hartu behar nuen eta...

Jauzi bat egin zuen ate aldera, belarria hartan jarri eta adi-adi geratu zen, zur-zuri eginda, arnasestuka bezala. Gero isilpean esan zuen:

— Eskopeta prestatzeko soinua ematen zuen, oh , Jaungoiko maitea. Hauxe da, bada, bizitza tristea!

Ondoren aulki batean eseri zen, hilda bezala, baldartuta, ezereztuta, eta aurpegiko izerdia lehortu zuen.

HIRUGARREN KAPITULUA

Geroztik berarekin egon ginen ia denbora guztian, eta, bat ez bazen bestea, geratzen ginen lotara, bere gainean zegoen ohean. Bakardade osoan bizi izan zela azaldu zigun, eta lagunak izateak asko kontsolatzen zuela; zorte handia zela beretzat inorekin mintzatzea. Jakingura izugarria genuen bere sekretuaren berri jakiteko, baina Tomek esaten zuenez, gure gogoak ez adieraztea zen onena; era honetan hizketaldiren batean ziur esango zigula-eta. Galdezka hasi izan bagina, izan ere, errezeloa hartuko zuen, eta barraskiloa bezala bere oskolean sartuko zen. Eta, horrela, Tomek esan bezala gertatu zen. Jakek bere arazoaz hitz egiteko gogoa zuela ez zen asmatzen zaila. Baina hasieran kikildu egiten zen bere

sekretua mingain puntan hazkuraka hasten zitzaionean. Begira nola iritsi zen guztia lasai-lasai esatera: baporearen gainean ziren bidaiariez galde eta galde hasi zen, axolarik ez balio bezala. Garbi eman genion guztien berri, baina ez zen asetzen. Behar hainbat xehetasun ez genion, nonbait, ematen. Bidaiarien ezaugarriak hobeto azaltzeko eskatu zigun. Bai Tomek egin ere. Azkenik, Tom arlote zarpatsuena nolakoa zen esaten ari zenean, gure gizona dardarka hasi zen, eta arnasarik gabe hitz hauek bota zituen:

— 0, Jaungoiko maitea! Beraietako bat da... Pentsatzen nuen nik, bai! Ontzian bertan ditut! Libratuko nintzela uste nuen, baina beldur nien, bai. Segi azzaltzen.

Geroxeago, Tom beste ziztrin baten berri ematen ari zela, berriro hasi zen ikaraz.

— Hori da! Horra bestea! Ekaitz gau on bat bagenu behintzat... Orduan ezkutuka lehorrera iritsiko nintzateke!, ikusten duzue. Espioiak jarri dizkidate. Hor goiko ardandegian edariak erostea lortuko zuten, eta aukera horrekin norbait erosi ahal izatea egokituko zitzaien, mutilen bat, morroiren bat, nornahi... nire ikuska eta zelatan nire atzetik ibiltzeko. Hondartzara inork ikusi gabe iritsiko banintz ere, ordubete baino lehen dena jakingo lukete.

— Beraz — jarraitu zuen —, tokiz aldatuz eta oso kontuz ibili beharko nuke.

Milaka dudatan jardun zuen gorabehera haietan nahastuta hitz egiten ari zen bitartean. Baina abiatuta zegoenez zuzen-zuzen esan zigun:

— Berebiziko lapurreta izan zen. San Luisko bitxitegi batean jo genuen. Ba al dakizue zer bilatzen genuen? Diamante mardul pare bikain bat, hurrak bezain potoloak. Mundu guztia joaten zen haiek ikustera. Dotore jantzi ginen, eta egun argiz eskuratu genituen. Bi diamanteak hotelera bidaltzeko esan genien, erostea komeni ote zitzaigun kalkulatzeko. Eta aztertzen ari ginen bitartean, faltsuak utzi genituen, eta hamabi mila dolar ordaintzeko bezain garden eta finak ez zirela esan genienean, jakina, faltsuak eraman zituzten bitxitegira.

— Hamabi... mila... dolar! — esan zuen Tomek

Eta diru pila hori dena balio zutela uste al duzu?

— Ezta xentimo bat ere gutxiago.

— Eta zure lagunek diamanteak hartu eta hanka egin al zuten?

— Pozik eta lasai asko gainera. Ez dut uste oraindik ere bitxitegian lapurtu egin genituela dakitenik. Baina, konturatuko zarete, San Luisen geratzea ez zen oso zuzena. Beraz, nora joan pentsatu genuen. Batek alde batera joateko esaten zuen, besteak, berriz, bestera. Azkenean zotzetara egin genuen eta Goi Mississipik irabazi zuen. Diamanteak paper batean bildu eta gainean gure izenak idatzi genituen, eta hoteleko enplegatu bati utzi genizkion zaindu zitzan; gainera, hirurak batera ez baginen gutako inori ez emateko agindu genion. Ondoren hirian behera joan ginen, bakoitza bere aldetik, eta badut susmoa denok asmo bera genuela; ez dakit ziur baina denok asmo bera genuela iruditzen zait.

— Zein asmo gero?

— Besteei lapurtzea.

— Nola? Lortzekoan denak saiatu ondoren dena batek eramatea?

— Horixe.

Horrek atsekabetu zuen Tom. Jokabiderik zatarrena eta alprojena zela esaten zuen, sekula entzunda zuen zikinena. Jake Dunlapek, ordea, bizimodu hartan ohiko jokabidea zela erantzun zion. Esaten zuenez, horrelako bizimodutan sartzen diren pertsonek nahitanahiez bakoitzak bere aldera jokatu behar du, ez baitio beste inork lagunduko:

— Badakizue, bi diamanteak hiruren artean banatu ezin izatea zen kakoa... Baina ez dago horretan pentsatu beharrik, ez baitziren hiru. Kale bazterretan zehar ibili nintzen, pentsatu eta pentsatu, jo eta ke. Eta nirekiko pentsatzen nuen: “Diamanteak lehenbailehen, aukera on bat izan bezain laster eskuratuko ditut, eta mozorrozko jantzi bat prestatuko dut. Ondoren, adiskide guztien ingurutik alde egin eta, seguru nagoenean, mozorroa jantziko dut, eta orduan aurki nazatela ahal badute.”

Horretarako, gezurrezko bizarrak, betaurrekoak eta nekazari jantziak erosi nituen, eta dena maleta txikitxo batean sartu nuen. Mota guztietako gauzak saltzen dituzten denda horietako baten aurretik pasatzen ari nintzen batean, horra non ikusten dudan nire lagunetako bat, Bud Dixon. Poztu nintzen eta goikorako pentsatu nuen, “ea zer erosten duen”. Kuzkurtu eta ezkututik begira hasi nintzen. Zer uste duzue erosi zuela?

— Bizarrak — esan nion nik —.

— Ez.

— Betaurrekoak?

— Ezta.

— Hago isilik, Huck Finn, ahal ba duk, ez duk asmatuko eta. Zer zen hark erosi zuena, Jake?

— Gutxien uste duzuena. Destorlojugailu bat besterik ez: destorlojugailu txiki-txiki bat.

— Eta zertarako behar zuen hori? Nik ez dakit.

— Horixe gertatu zitzaidan niri ere. Harritzekoa zen. Ametsetan bezala nengoen. “Zertarako ote du horrelako tresnatxoa”, pentsatu nuen nirekiko, eta gero, handik irten zenean, ezkutuka jarraitu nion berriro atzetik. Jantzi zaharreko denda batera sartu zen. Franelazko alkandora gorri bat eta zarpail puskatu batzuek erosi zituen han, oraintxe jantzita dauzkanak, hain zuzen, zuek esan didazuenez. Gero kalera jaitsi nintzen, eta gero nire gauzak ontzian ezkutatu nituen, ibai gora joateko hartu genuen hartan bertan. Berriro lehorrera itzuli nintzen eta suerte oneko abentura bat gertatu zitzaidan. Beste laguna ikusi nuen, jantzi zaharreko denda batean sartzen ari zela hura ere. Gero hirurok diamanteen bila joan ginen, eta jasotakoan barkura itzuli ginen.

“Zakur gau madarikatu bat igaro genuen, ezin baikenuen ohera joan. Esna egon behar genuen, eta elkarren zelatan. Hiruron artean horrelako lotura izatea benetako mina, penagarria izan zen; izan ere, azkeneko aste parean elkarrekin oso erretxinduta geunden, eta diru

kontutan, lapurreta kontutan bakarrik ginen elkarren lagun. Eta okerrena zena, hirurontzat bi diamante besterik ez genuela. Lehendabizi afaldu egin genuen, gero baporearen gainaldean gora eta behera ibili ginen gauerdi pasatxora arte, erre eta erre, geratu gabe. Ondoren nire gelara jaitsi ginen esertzera. Ateak itxi eta paper zatia zabaldu genuen, ea diamanteak bertan ziren ikusteko. Beheko ohe gainean jarri genuen, hiruron bistan. Eta han geratu ginen, logaleari eusteko gauza izan ez ginen arte. Lehendabizikoa Bud Dixon errenditu zen. Zurrunka batean hasi zen. Bazirudien soinu hark luzaro iraun behar zuela. Burua bular aldera erori zitzaionean, Hal Claytonek diamanteei begiratu zien, eta gero ateari. Berehala konturatu nintzen. Eskua luzatu nuen, papera hartu, eta biok zutitu egin ginen. Apur batean zain geratu ginen, hotsik atera gabe. Budek ez zuen ikararik ere egin. Kanporako atearen giltzari buelta eman nion, oso leun eta astiro. Krisketei atzeratu, kontuz, eta bagoaz biok inolako hotsik gabe, atea arreta handiz itxi ondoren.

“Ez zen ezertxo ere mugitzen. Ontzia leun eta dotore irristatzen zen ibai zabalean barrena, ilargiaren argi apaletan.

Ez genuen hitzik ere esan, baina zuzen-zuzen joan ginen zubi artera, eta txopara begira eseri ginen argi zuloaren ertzean. Ondo genekien biok zer gertatuko zen; ez genuen ezer adierazi beharrik. Bud Dixon esnatu eta diamanterik ez zegoela ikustean zuzen-zuzen etorriko zen guregana, gizon horrek ez baita ezer eta inoren beldur. Etorriko zen, eta orduan kareletik behera botako genuen guk, edo borrokan hilko genuen elkar. Hori pentsatzeak dardara sortu zidan, ni ez bainaiz beste batzuk bezain kementsua. Baina beldurti agertzen banintz... A, ez, hori inola ere ez. Hori dena baino burutsuagoa nintzen. Ontzia nonbait lehorrera hurbil zedin irrika bizitan nengoen. Orduan lehorrera salto egingo genuen, eta borroka arrisku gutxiago izango genuen. Beldur izugarria nion nik Bud Dixoni. Baina tamalez, ez zuen ematen horrelako zoririk izan behar nuenik.

“Denbora bazihoan, denbora luzea, eta nire gizona agertzen ez. Ederki kostata, baina egunsentia ere bazetorren, eta Dixon ez zela azaltzen. Mila arraio! —esan nuen — ez al da kezkatzekoa? “Deabrua — esan zidan Halek —. Adarra jotzen ari dela uste al duzu? Ireki

papera!”. Ireki nuen, ireki, eta azukre kozkor pare bat besterik ez nuen! Horregatik zegoen hain lasai eserita, lo zurrunka batean. Harritu egiten al zarete? Iruditzen zitzaidan bai niri. Hark bi paperak zituen gertu, eta gure sudurren punta puntan aldatu zizkigun.

“Lur jota geratu ginen. Baina beste ezeren aurretik plan bat prestatu behar genuen, eta horixe egin genuen. Papera lehen zegoen bezalaxe tolestu berriro, maltzur- maltzur sartu gelan, eta ohe gainean utziko genuen berriro, tranpaz ez ginela konturatu itxura egin, Dixonek bere zurrunka zaratatsu haiekin ziria sartu nahi izan zigunik ez bageneki bezala. Ez genuen bistatik galduko, eta lehorrean igaro behar genuen lehenengo gauean mozkortu egingo genuen, goitik behera miatu eta diamanteak kendu. Gainera, astindu eder bat emango genion, nahiz eta horrekin arriskutan sartu. Baina hari lapurtuz gero, ez genuen astindu beste erremediorik, bestela berak jazarriko gintuen eta, guri beste horrenbeste egiteko. Baina nik ez nuen itxaropenik. Banekien hura mozkortzea erraza izango zela — prest egoten baitzen beti horretarako —; baina zertarako balioko zigun horrek? Hura miatzen urtebete igaro arren, onenean ez genioke ezer aurkituko…

“Hala ere, une hartan itxaropen pixka bat hartu nuen, eta lehengo pentsamendu beltzak baztertu. Buruhauste galanta eman baitzidan gogora etorri berri zitzaidan asmo batek. Buruhaustea eta poz mardula ere bai. Botarik gabe nengoen, oin handituak baretzeko. Bota bat hartu nuen berriro jazteko, eta takoia ikustean arnasarik gabe geratu nintzen. Oroitzen al zarete hain txunditurik utzi ninduen bihurkin hartaz?

— Bai — esan zuen Tomek, zirrara batek ematen ziola —.

— Entzun ongi. Bada, takoia ikusi nuenean zera bururatu zitzaidan, ba nekiela nik diamanteak non zeuden. Ikusten duzue, takoiak altzairuzko txapatxo bat darama torlojuz josita. Bada, gizon hark botatako torlojuak besterik ez zuen; beraz, bihurkina zertarako zuen ez da zaila asmatzen.

— Harrigarria duk, Huck — esan zidan Tomek.

— Entzun, bada. Jantzi nituen botak, eta biak behera jaitsi ginen. Azukre papertxoa ohe gainean utzi eta eseri egin ginen, batere zaratarik atera gabe. Bud Dixon zurrunka baten zegoen oraindik. Hal Clayton ere, asko luza baino lehen lotan zen. Ni ez, ordea. Nire bizitza guztian ez naiz sekula une haietan bezain erne egon. Nire txanoaren hegalpetik zelatan ari nintzen, azpialde guztia ikusten nuen; ondo begiratzen nuen ea oin zolaren puskarik ikusten nuen. Asko kosta zitzaidan, eta ia alferrik nenbilela pentsatzen hasi nintzen. Baina azkenean ikusi nuen bila nenbilena; lurrean zegoen, bazter batean, eta ia zoruaren kolore berekoa zen. Zatitxo borobil bat zen, behatz txikiko azkazala baino gehiago ez. “Hortxe zegok diamantea”, pentsatu nuen. Geroxeago haren berdin bat bilatu nuen.

“Pentsa ezazue gaizkile haren azkartasuna eta odol hotza! Bera izan zen lapurreta arriskua lehenengo aipatu ziguna, eta plan guztia egin zuena. Eta gu buru-belarri sartu ginen putzuan, eta hark esandako guzti-guztia egin genuen, artaburu pare bat bezala. Gero aukera on bat bilatu zuen takoien txapak askatu, zola ebaki, diamanteak sartu eta berriro josteko. Eta lasai-lasai utzi zuen guk gezurrezko lapurreta egin geniezaion, eta gau guztia bera uretara botatzeko zain gera gintezen. Ederki asmatu zuela iruditzen zait”.

— Hortaz seguru egon — esan zion Tom Sawyerrek harriduraz beterik.

LAUGARREN KAPITULUA

“Gauzak horrela, egun osoan elkarren zelatan egon ginen, eta garbi esango dizuet, gu biontzat ez zen gauza erraza izan. Iluntzean Iowa inguruan dagoen Missouriko herrixka horietako batean lehorreratu ginen. Ardandegi batean afaldu eta hirugarren solairuko gela batean hartu genuen ostatu. Ohe zabal bat eta ohe txiki bat zituen.

Lotarako garaian, barruko korridore ilun batetik pasa ginen. Elkarren ondotik gindoazen. Ostalaria aurretik, eskuan kandela bat zuela, eta azkenekoa ni. Nire maletatxoa korridoreko pinuzko mahai baten azpian gorde nuen, eta hirurak gelan sartu ginen. Whisky botila bat jaso ziguten, eta jokoan hasi ginen. Budek nahiko whisky edan zuenean, beste biok ez genuen gehiago edan, baina berari ez genion gelditzen utzi.

Aulkitik erori eta zurrunka hasi arte edanarazi genion.

Orduan gure lanari ekin genion. Onena gure botak erantzi eta Budi ere eraztea zela esan nion Hali, zaratarik ez ateratzeko. Horrela beldurrik gabe ukitu, miatu eta astinduko genuen. Horrela egin genuen. Buden botak eta nireak elkarren ondoan jarri nituen, eskura edukitzeko. Gero Bud erantzi eta sakelak, josturak, galtzerdiak, bota forruak, eta gainontzeko guztiak miatu eta aztertu genizkion, eta arropa fardoa ere bai. Baina ez genuen diamante itxurako ezer aurkitu. Bihurkina aurkitu genuenean, Halek honela esan zuen: “Zer arraiotarako ote du hau?” Nik ez nekiela erantzun nion. Baina niri begira ez zegoen batean sakelan gorde nuen. Azkenean, Halek errendituta eta kemenik gabe zegoela zirudien, eta gehiago ez zuela bilatu nahi esan zidan. Huraxe zen ni itxaroten nengoena. Orduan honela esan nion:

— Bada toki bat begiratu ez dioguna.

Non — esan zidan —.

— Urdaila.

— Arraioa! Ez naiz konturatu. Oraintxe bai erdi erdian asmatu dugula, seguru. Zer egingo dugu?

— Ikusiko dugu — esan nion —. Gera zaitez bere ondoan ni droga denda batera noan bitartean. Zerbait aurkituko dudala uste dut, diamante horiek dauden zoko beltzetik ateratzeko.

Azkarra nintzela esan zidan, eta bere aurre-aurrean nireak jantzi ordez Buden botak jantzi nituen, baina bera ez zen konturatu. Bota haiek handitxoak nituen, baina askoz ere okerragoa izango zen estuegiak izango banitu. Korridoretik zehar itsumustu batean irten nuen, maletatxoa hartu, eta minutu erdi baino lehen ibaian gora nintzen ihesi, orduko bost miliako abiadan.

Eta ez zitzaidan oso desegokia iruditzen, egia esan, diamante gainean ibiltzea. Abiatu eta bost minutu baino lehen, milia batez alde egin nuela esan nion nire buruari, eta oraindik dena lasai egongo zela. Bost minutu gehiago,

eta atzetik nahiko tarte utzi nuela pentsatu nuen, nahiz eta gure gelan geratutako gizonak laster hasiko ziren kabalatan ea zer gertatu ote zitzaidan. Beste bost, eta Hal gelan bueltaka ikusten nuen kezkaz beterik. Beste bost, eta milia eta erdi tarte banuela, eta Hal erabat kezkatuta zegoela; biraoka hasita izango zen honezkero. Geroxeago (berrogei minutu izango ziren honezkero): “Dagoeneko badaki ziria sartu diodala”. Berrogeita hamar minutu... Orain, — pentsatu nuen — egia ulertzen hasi da. Miaketan diamanteak aurkitu eta, hitzik esan gabe, sakelan sartu ditudala usteko du... Bai, eta kanpora doa nire bila. Hautsetan aztarren berriak aurkitu nahi ditu, baina horiek ibai gora eta ibai behera doaz.

Baina orduantxe gizon bat mando baten gainean aldapan behera ikusi nuen, eta tximista baino azkarrago kuzkurtu eta ezkutatu egin nintzen. Kaikukeria galanta egin nuen! Nire aldera iritsi zenean, gelditu egin zen, eta apur batez ni irten zain geratu zen; gero berriro abiatu zen. Baina geroztik ez nintzen lasai. Hark Clayton aurkitzen bazuen, ni horrela ezkutatuz eta iheska ikustean galdu egin nuela pentsatu nuen.

Dena dela, goizeko hirurak aldera, Alexandria aldean nintzen nire hezur zahar eta guzti. Han stemwheler hau ikusi nuenean poz galanta hartu nuen, ulertuko duzuenez, nire burua salbatua bainuen. Egunsentia zen. Ontzira igo, eta gela hau eman zidaten. Erropa hau jantzi eta pilotuaren gelatxora igo nintzen, dena ikusteko, nahiz eta hori beharrezkoa zenik ez uste. Eserita nengoen, eta egonaren egonez, diamanteekin jostatzen hasi nintzen. Baporeak noiz alde egingo zuen zain nengoen. Baina baporea ez zen mugitzen. Makinaria konpontzen ari ziren. Baina nik jakin ez, ezbainaiz ontzi gauzetan oso ikasia.

Hitz gutxitan, baporea ez zela ilundu arte atera. Baina irten baino askoz ere lehenagotik, ni gela honetan ezkutatuta nengoen; izan ere gosaldu aurretik, Claytonen ibilera zuen gizon bat ikusi nuen urrutitik, eta segituan pentsatu nuen: “Ontzi honetan sagua tranpan bezala harrapatuko nau. Zelatan eta zain egongo da... ni lehorrera jaitsi zain. Gero jazarriko nau beretzako toki egokiren bateraino, eta diamanteak kendu... eta gero...” Ah, banekien nik zer egingo nuen horrelako batean. Ez nuen etorkizun ona, ez da?

Eta bistan da, bestea ere baporean dago. Ez al da hau zakur batentzako zortea? Zuek, ordea, lagunduko didazue salbatzen, ezta? Ai, mutilak! Erruki izan ezazue heriotza arriskutan dagoen gizagaixo honetaz, eta salba nazazue... muin emango diot nik gero zuek zapaltzen duzuen lurrari!”

Mintzatzeko txanda iritsi zitzaigun. Lasaitu genuen nolabait, salbatzeko moduren bat aurkituko genuela-eta, eta beldurrik ez izateko. Zerbait baretu zen, eta takoietako txapak askatuaz, alde guztietatik erakutsi zizkigun bere diamanteak. Argiak jotzen zituenean oso ederrak ziren, sutan zeudela eta alde guztietatik garrak botatzen zituztela ematen zuten. Baina edozein modutara ere, gizon hura astakirtena galanta zela iruditu zitzaidan. Nik bere ordez, diamanteak lagunei emango nizkieke, eta lehorrera bidaliko nituzke, ni bakean uzteko. Baina hura bestelakoa zen. Aberastasun handia omen ziren, eta nik esan niona egitea zaila zela, esan zuen.

Bi bider gelditu ginen makinaria konpontzeko. Eta luzaro egon ginen mugitu gabe. Geldialdi hauetako bat gauez izan zen, baina ez zen hain iluna, eta Jake beldur zen lehorrera jauzi egiteko.

Baina hirugarren geldialdian aukera hobea izan genuen. Basoko ontziola batean gelditu ginen; gaueko ordu bata pasatxo zen, eta osaba Silasen etxetik berrogei milia gora geunden. Zerua gero eta ilunago zen, eta ekaitza ere ez zen urruti; Jakek ospa egiteko ordua iritsi zitzaiola erabaki zuen. Handik gutxira zaparrada latza egin zuen, eta haizeak izugarrizko indarra hartu zuen.

Marinelak buruan jutezko zakuak zituztela zebiltzan. Jakerentzat horrelako bat lortu genuen eta txopa aldera joan zen bere maletatxoarekin, gainerakoek bezala aurrera jo zuen, eta lehorrera jauzi egin zuen.

Zuzien argia atzean utzi eta ilunpetan mugitzen ikusi genuenean, pozik sentitu ginen. Poz laburra izan genuen, ordea. Handik zortzi hamar minutura beste biak korrika azaldu ziren, eta tximista bezala lehorrera salto eginez, ilunpetan desagertu ziren.

Eguna argitu arte itxaron genuen itzultzen ote ziren, horren itxaropena baikenuen, baina alferrik; nahigabetuta eta adoregabetuta sentitu ginen ikaragarri. Jakek korrika egin eta besteek ezingo zutela harrapatu, genuen itxaropen bakarra; bere anaiaren etxera onik iritsiko zela, eta han ezkutatu eta seguru biziko zela.

Jakek ibai ertzetik abiatzeko asmoa zuen, eta Brace eta Jupiter etxean zeuden eta han beste inor ote zen begiratzeko, eta ilunabarrean bere bila ateratzeko, eskatu zigun, dena jakiteko. Sikomoro basotxo batean itxarongo zigula esan zigun. Baso hori osaba Silasek ibai ertzean zuen tabako soroaren atzean zegoela, eta oso alderdi bakartia zela.

Luze mintzatu ginen Jakek salbatzeko zituen aukeraz. Tomek esaten zuenez, haren bi lagunak ibai gora abiatu balira, izugarrizko zortea zen. Baina nekez joango ziren gora aldera, ondotxo baitzekiten Jake nongoa zen. Errazagoa zen bide zuzenena hartu, eta egun guztian, berak sumatu gabe, jazartzea, eta arratsean hiltzea ere, gero botak kentzeko. Beraz, oso larriturik geunden.

BOSGARREN KAPITULUA

Biharamun eguerdira arte ez zuten makinaria konpondu. Horregatik, etxera iritsi orduko iluntzen ari zuen eta ez ginen bidean gelditu, eta sikomoro basotxo aldera joan ginen presaka. Jakeri berandu zergatik gentozen esan nahi genion, eta geratzeko bertan itxaroten, Braceren etxera joan eta han gauzak nola zeuden jakin arte.

Ia gaua zen izerditan eta neka-neka eginda iritsi ginenean. Basabikondoak aurrean genituen. Eta orduantxe konturatu ginen basotxoan bi gizon sartu zirela korrika, eta “laguntza niri” oihu lazgarri batzuk entzun genituen. “Seguru Jake gaixoa garbitu dutela” — esan genion elkarri —. Hain ikaratuta geunden, ze korrika ihes egin genuen tabako soro aldera, eta hantxe ezkutatu ginen.

Makurtu ginen unean, bi gizon oihuka iritsi ziren eta basotxoan sartu. Handik apenas segundo batera lau gizon atera ziren, eta bidean barrena abiatuta, haietako bi besteen atzetik, eta lauak korrika bizian.

Lurrean etzan ginen, kemenik gabe eta beldurrez beterik, eta adi-adi geratu ginen ea korrika-saio gehiagorik ikusten genuen. Baina luzaroan gure bihotzaren taupadak besterik ez genuen entzun. Basabiondoek gertakari izugarri hura ikusteko aukera zuten. Mamu artean geundela ematen zuen. Hotzikara gaitzak sentitzen nituen. Honetan, ilargi handi zuri zuria azaldu zen arboladiaren gainean. Gure inguruan itzal beltzak mugitzen hasi ziren. Bat batean Tomek belarrira esan zidan:

— Begira; zer da hura?

— Tira, gizona — esan nion —, ez ezak jendea horrela izutu! Ikaraz hiltzeko zorian horrelako tontokerietan nahastu gabe ere eta.

— Begira; berriro esaten diat. Basabiondoetatik zerbait zetorrek.

— Jaungoiko arren, Tom!

— Izugarri altua da!

— Oh, Jauna, Jauna. Babes gaitzazu...

— Ixo! Bazetorrek honantz...

Dardaraz zegoen Tom. Arnasarik gabe. Zurrumurru bat zen haren hizketa. Begiratu behar izan nuen. Gauza hura bidetik behera zihoan... Zuhaitzen itzalak ezkutatzen zuen. Ezin guk garbi ikusi. Ilargiak jo zuenean are gehiago kuzkurtu ginen. Jake Dunlapen mamua zen. Horixe esan genion elkarri.

Minutu pare batez geldi egon ginen; mugitzeko ahalmena gero etorri zitzaigun. Ordurako joana zen. Hizketan hasi ginen, oso baxu, eta Tomek honela zioen:

— Mamuak guztiz nahastu eta ketsuak izan ohi dituk, lainoz eginak bezala. Baina hau ez huen tankera horrelakoa.

— Ez — esan nion —. Horren betaurrekoak eta masailetako bizarrak argi ikusi ditut nik.

— Bai, eta nekazari dotoretuaren bere jantzi horiek ere bai ... eta arrasto berde eta beltzezko galtzak ere bai...

— Panazko txalekoa ere bai, bere lasto koloreko koadro eta guzti.

— Ederra kapelua mamu batentzat!

Pentsa lehenengo urtea zela kapelu mota hura erabiltzen zela; tximinia tutu bat, beltza, hegalduna, oso altua, tontor borobilekoa... azukre opil baten modukoa.

— Ohartu al haiz bere ilea berdina zen, Huck?

— Ez, baietz iruditzen zaidak, baina kontrakoa ere iruditzen zaidak.

— Niri ez bata eta ez bestea ez zaidak iruditzen. Baina konturatuko hintzen maletatxoa bazeramala.

— Bai, hori bai. Mamu baten maletatxoa! Nola sartu buruan hori?

— Zer ari haiz esaten? Ni hire tokian, Huck Finn, pixka bat esnatzen saiatuko nintzateke. Mamu batek daraman guztia fantastikoa bihurtzen da. Beren ondasunei eusten diete, biziek bezala. Ikusi duk. Bere jantziak fantastikoak bihurtu dira. Hortaz, zergatik bere maletatxoa ere fantastikoa ez bilakatu? Jakina, horrela izan da.

Arrazoia zentzuzkoa zen. Ezin ezetz esan. Bitartean, gure aspaldiko bi lagun pasa ziren handik berriketan, guk entzuteko moduan, Billy Withers eta bere anaia Jack:

— Barrenean zer uste duk zuela? — esan zuen Jackek—.

— Ez zekiat. Dena dela, astuna zuan.

— Bai; eramateko moldea zian guztia; Silas agureari beltzak garia lapurtzen ziola uste nian.

— Nik ere bai. Horregatik pentsatu diat onena ez ikustearena egitea zela.

Biek barre egin eta alde egin zuten, eta guk ez entzuteko moduan jarri ziren. Hizketaldi hark garbi erakusten zuen ordurako osaba Silas gaixoa zein gaizki ikusia zegoen. Ez zukeen inork inoiz beltza garia lapurtzen harrapatu eta zigorrik gabe utziko.

Haien marmarretik beste hitz batzuk iritsi zitzaizkigun, eta haiek argiagoak ziren oraindik. Noizbehinka algararen bat edo beste entzuten zen. Lem Beebe eta Jim Lane ziren. Hau ari zen esaten:

— Nor, Jupiter Dunlap?

— Bai.

-- Ah, ez dakit. Hala uste dut. Soroan aitzurrean ari zela ikusi dut, hain zuzen ere eguzkia sartu aurretik... Bera eta erretorea. Gaur gauean etortzerik ez zuela esan zuen, baina azukrea hartzeko bai, beharrik izanez gero.

— Nekatuegia zegoela uste dut.

— Bai... Oso langilea da!

— Hori uste al duzu?

Puntu honetan barrez hasi ziren eta alde egin zuten. Gure gordelekutik irten eta haien atzetik abiatzea hobe zela esan zuen Tomek, gure bidea baitzen; izan ere, ez zela gauza atsegina izango, zioen, bat-batean mamua aurrez aurre ikustea. Horrelaxe egin genuen, bada, eta beste berririk gabe etxerantz abiatu ginen.

Gau hura irailaren bia zen... larunbata. Ez zait sekula ahaztuko. Laster jakingo duzue zergatik.

SEIGARREN KAPITULUA

Abiatu ginen, beraz, Jim eta Lemen atzetik Sim zaharraren txabolaren atzeko hesiraino. Sim txabola hartan zegoen preso askatu genuenean. Eta horra non txakurrak gure ingurura biltzen zaizkigun, ongietorria emateko bezala. Gainera, etxeko argiak piztuta zeudenez, beldurra erabat joan zitzaigun. Ia sartzen ari ginela Tomek esan zidan:

— Geldi! Eser hadi hemen apur bat, zer arraio.

— Zer gertatzen zaik? — galdegin nion —.

— Deabrukeria! — erantzun zidan —. Ez al huen pentsatzen lehendabizi familiari basabiondo artean nor hil duten, gaizkileen berri, eta gorpuari kendu dizkioten diamanteen berri eman behar zaiola? Ez al duk pentsatu gertakari hau gorri kolorez margotu, eta besteak baino azkarragoak garenez, kasu honetatik etekina ateratzea?

— Bai noski. Eta hi ez hintzateke Tom Sawyer izango horrelako aukera baztertuko bahu. Iruditzen zaidak — jarraitu nuen — ez dela inor pintura faltaz kexatuko, hi gertatuak apaintzen hasten baldin bahaiz behintzat.

— Oso ondo — erantzun zidan —, eta zer erantzungo hidake hik horrelako asmorik ez dudala esango banik?

Erantzun horrez harriturik, esan nion:

— Gezurra dela erantzungo niake! Ez haiz seriotan ari, Tom Sawyer.

— Berehalaxe ikusiko duk. Mamua oinutsik al zihoan?

— Ez, ez ziaken. Eta zer?

— Itxaron... Dedukzioa emango diat. Botak jantzita al zituen?

— Bai, ongi ikusi nizkian.

— Zin egingo al huke?

— Zin egiten diat.

— Baita nik ere. Horrela bada, ba al dakik horrek zer esan nahi duen?

— Ez. Zer esan nahi du?

— Lapurrek ez dituztela diamanteak hartu.

— Alajaina! Zergatik uste duk?

— Ez diat usterik. Bazekiat. Galtzak, betaurrekoak, masaileko bizarrak, maletatxoa eta gainerako gauza guztiak ez al dira fantastikoak bihurtu? Mamuak zeraman guztia fantastiko bihurtu da, ezta? Beraz, beraz, horra eta hona arima galdu bezala ibiltzen hasi denean botak ere fantastiko bihurtu zaizkio. Eta hori gaizkile haiek botak eraman ez dituztenaren froga aski ez bada, ez zekiat froga zeri esan behar zaion.

Erreparatu ongi esandakoa. Nik ez dut sekula haren pareko bururik ikusi. Nik banituen begiak, eta gauzak ikusi ere, ikusten nituen, baina ez nuen gauzen adiera eta esanahia asmatzen. Tom Sawyer, ordea, erabat bestelakoa zen. Tom Sawyerrek zerbait ikusten zuenean, bazirudien hura tente jartzen zela eta hizketan hasten zitzaiola, eta Tomi zekien guztia esaten ziola. Nik ez dut horrelakorik sekula ikusi.

— Tom Sawyer — esan nion —. Berriro aitortu behar diat hainbat bider aitortu izan dudana. Ez nauk hire botei betuna emateko dina. Baina arrazoia duk. Jaungoiko Ahalguztidunak eginak gaituk guztiak, baina batzuei begiak edukitzeko eman dizkie eta beste batzuei ikusteko, eta ni bigarren hauetakoa naizela uste diat. Segi hizketan. Orain konturatzen nauk lapurrek ez zituztela diamanteak ostuko. Baina zergatik ez zituzten ostuko? Ba al dakik?

— Gorputz hilari botak kendu baino lehen beste bi gizonek uxatu dituztelako.

— Hori duk. Oso argi ikusten diat. Baina, zergatik ez diagu gertatu den guztia kontatu behar, Tom?

— Baina nola ez duk ulertzen, Huck Finn? Zer gertatuko duk orain? Bihar goizean auzitegian epaiketara deituko dutela. Oihuak entzun zituztela esango ditek, korrika joan zirela, eta garaiz iritsi zirela... ezezaguna ez salbatzeko. Ondoren, epaileak berriketan hasiko dituk, isildu gabe, eta azkenean erabaki bat hartuko ditek: Gizajoa, tiroz, labankadaz edo makilkadaka hila zela, eta Jainkoaren borondatea zela. Eta hilobiratu bezain laster, haren ondasuna auzi gastuak ordaintzeko eramango dizkitek, eta orduan iritsiko zaiguk probestu behar dugun aukera.

— Nola, Tom?

— Bota horiek bi dolarretan erosiko dizkiagu.

Egia esan, zoratuta geratu nintzen.

— Arraioa! Hortaz, Tom, diamanteak guretzat izango dituk.

— Hala ematen dik. Egunen batean sari ederra eskainiko duk diamanteak itzultzeagatik. Mila dolar bai, ziur. Dirutza hori guretzat izango duk. Orain goazemak korrika gure jendea ikustera. Eta kontu!, ez zekiagu ezer hilketa, diamante eta lapur kontu horiez. Ez ahaztu gero!

Tomek esandakoak goibeldu egin ninduen, egia esateko. Nik diamanteak saldu egingo nituzke — bai, jauna — hamabi mila. dolarretan. Baina ez nuen hitzik atera. Guztiz alferrik izango zen eta.

— Eta zer esan behar ziaogu — galdetu nion — izeba Sallyri herritik hona iristen hainbeste berandutu garela azaltzeko?

— Erantzutea hire kontua duk — erantzun zidan — Azalpenen bat asmatuko duk, nik uste.

Tomek lehengo lepotik burua, beti zuzena eta sentibera. Ez zuen inoiz gezurrik esango.

Etxera sartu ginen eta barruko pozak kili- kili egiten zigun hango gauza ezagunak ikusita.

Izeba Sally negarrez zegoen, haurrak zoko batean kuzkurtuta, eta agurea bestean, otoitzean beharrean, dagoenean zeruko laguntza eskatzen duenaren antzera. Izeba Sally pozaren pozez etorri zitzaigun guregana masailak malko mardulez beterik zituela, eta belarriko bana eman zigun, eta gero besarkatu eta laztandu eta maitez buruan jo. Gurekin ez zekien zer egin ere, gu ikusteak hainbesteko poza eman baitzion.

— Non ibili zarete — esan zigun — kalez- kale, alfer galduak? Izutu eta erotu egin nauzue. Aspalditik daude hemen zuen tresnak. Lau bider gutxienez prestatu dut afari berria, zuek etortzean bero-bero eta goxo-goxo izateko. Azkenean aspertu egin naiz, eta benetan esaten dizuet, orain...bizirik larrua kenduko nizueke! Goseak hilda egongo zarete, noski. Gaixoak, gaixoak. Tira, mundu guztia esertzera. Azkar, ez galdu astirik!

Hura poza! Berriro gari ogi noble hura, txerri txuleta haiek, munduan behar den guztia. Osaba Silasek bere antzinako bedeinkapen dotoreenak eskaini zizkigun. Eta aingeruak doinu hartan dilindan zebiltzan bitartean, ni gure atzerapena zuritzeko zerbaiten bila ari nintzen. Jaten hasi bezain laster horixe galdetu zigun izeba Sallyk, eta nik erantzun nion:

— Ba, esango dizut… ikusiko duzu… andrea… begira…

— Huck Finn! Noiztik esaten didazu andrea? Gela honetan bertan sartu zinen egunetik ez al dizut behar adina musu eta masaleko eman, ala? Orduan Tom Sawyer zinela uste nuen, eta Jaungoikoa bedeinkatu nuen zu hona bidaltzeagatik, nahiz eta niri lau mila gezur esan eta nik, lapiko batek bezala, denak sinestu. Esaidazu Izeba Polly, beti esan izan didazun bezala.

Horrela egin nuen, eta nire erantzuna eman nion:

— Begira izeba. Tom Sawyerrek eta biok oinez etortzea erabaki dugu, bideko baso usaia hartu, eta bustita ibiltzeko. Bidean Lem Beebe eta Jim Lane topatu ditugu, eta arratsean beraiekin masustak biltzera joateko eskatu digute. Esan digutenez, Jupiter Dunlapi zakurra eskatuko zioten, arestian ikusia baitzuten.

— Non ikusi dute? — galdetu zuen agureak, eta horrelako txorakeria bat zertarako galdetzen zuen jakitearren begiak altxatu nituenean, bere begiak ikusi nituen; nigan trinko zituen, txinparta jarioa zutela ematen zuten. Izugarri harritu nintzen eta jelatuta geratu. Baina berriro kemena hartu, eta erantzun nion:

— Zurekin aitzurrean, eguzkia sartzen ari zenean edo.

Osaba Silasek Hum! egin zuen muturtuta, eta ez zuen galdera gehiago egin. Beraz, nik jarraitu nuen:

— Kontatzen ari nintzenez…

— Nahikoa da, ez dugu gehiago esan beharrik…

Izeba Sallyk bota zidan hori, oso haserre niri begira.

— Huck Finn — esan zidan — Nola esango zizuten laguntxo horiek masustak biltzera joateko … lurralde honetan?

Argi ikusi nuen hanka sartu nuela, eta ezin izan nuen hitz bat ere gehiago esan.

— Ikusiko duzu, andrea... ejem!... linterna bat zutela esan digute eta...

— Oh! Ixo, ixo. Ikus dezagun. Zer nahi zuten zakurrarekin? Masusta ehizara joan?

— Nik uste, andrea...

— Ea, Tom Sawyer! Zer gezur klase ari zarete asmatzen horrelako tontokerietan sartuta ibiltzeko? Esan. Baina hasi baino lehen, jakin ez dizudala hitz erditxo bat ere sinesten Huck eta zu kaikukeriaren bat eginak zarete... ondo dakit hori. Ezagutzen zaituztet... biok ezagutzen zaituztet. Ea ba! Azal iezadazu zakurrarena eta masustarena, eta linternarena eta berriketa guzti horrena... Eta hitz egin garbi eta zuzen, entzuten duzu?

Tom barren barrenetik minduta azaldu zen, eta gizatasun bikain batez esan zuen:

— Samingarria da benetan, nornahik egingo lukeen hutsegite bakar batengatik, Hucki buruz horrela hitz egiten entzutea.

— Zer hutsegite duk hori?

— Marrubiak esan ordez masustak esatea.

— Tom Sawyer, benetan esaten dizut, berriro engainatzen banauzu...

— Izeba Sally, zuk ez dakizu... ez duzu ulertzen noski, baina ez duzu inolako arrazoirik. Natur historia ikasi izan bazenu, jakingo zenuke bai, munduko alde guztietan, hemen, Arkansasen salbu, hain zuzen, marrubiak zakurrarekin... eta linterna batekin joanda biltzen direla.

Atsoak, ordea, gaizki esaka ekin zion, Tom zaparrada haren azpian ito beharrean. Hainbeste sutu zen, ze hitzak ere borborka botatzen zituen. Eta horixe zen Tomek nahi zuena. Izeba haserrez itsutzea nahi zuen, horrela, arazo honetaz nazkatzen bazen, gero ez baitzuen hitzik ere esan nahiko, eta ezta beste inori hitzik ateratzen utzi ere... Eta horrelaxe gertatu zen, gertatu ere. Lasaixeago eta zutik egoteko gauza izan zenean, Tomek lasai-lasai esan zion.

— Hala ere, edozein modura...

— Zaude isilik egin zuen oihu izebak —, ez dizut hitz bakar bat ere entzun nahi.

Modu horretara, patxada ederrean geratu ginen, eta berandu ailegatze hark ez zigun beste lanik eman. Tomek dotore asko zuzendu zituen okerrak.

ZAZPIGARREN KAPITULUA

Benny, osaba Silasen alaba, oso serioa zen. Noizbehinka intziriak entzuten zitzaizkion. Baina laster hasi zen Maryz, Sidez eta Tomen izeba Pollyz galdezka.

Orduan izeba Sallyren hodeiak joan ziren, umore onez jarri zen eta bere itxurarik atseginenean azaldu zen, afaria giro alai batean bukatu arte. Baina gure alaitasunak ez zuen agurea kutsatu. Kezkaturik zegoen eta bere tristurak bihotza urratzen zidan.

Afalondoan beltz batek atea jo zuen. Lastozko kapelua eskutan zuen. Esan zuenez, Bracek kanpoan zegoen bere anaia ikusi nahi zuen, afaltzeko zain nekatuta zegoen eta ea osaba Silasek hura non zegoen esango zion.

Ez dut behin ere osaba Silas hain gogorki eta zitalki mintzatzen ikusi.

— Ni al naiz, bada, horren anaiaren zaintzailea?

Berehala damutu zitzaion hitz horiek esana. Eta limurtu nahiz, presaka eta bigun-bigun jarraitu zuen:

— Ez da beharrezkoa zuk hori esatea, Billy. Uste gabean, erreta harrapatu nauzu... Egun hauetan ez nabil oso ondo eta ez zait kasurik egin behar. Esaiozu ez dagoela hemen.

Beltzak alde egin zuenean, osaba Silas jaiki eta gora eta behera bueltaka ibiltzen hasi zen, eskuak burura eraman eta ileak igurtziaz. Penagarria zegoen. Izeba Sallyk ez ikusiarena egiteko esan zigun ahopetik, bestela haserretu egingo zela eta. Agure gaixoa batzuetan lotan ere etxean zehar ibiltzen omen zen. Horrelakoetan Bennyk laguntzen omen zion, berak ezagutzen zuela ondoen eta.

Bitartean, osaba Silas etengabeko purrustan, baina gero eta nekatuago. Orduan Benny altxatu zen, eta haren alboan jarrita, besoa gerritik pasaz, harekin bueltaka hasi zen. Agurea poliki-poliki irribarrez hasi zen, aurpegia alaitu zitzaion, eta neskak lotara joateko konbentzitu zuen. Elkarrekin oso atseginak ziren biak. Ikuskizun goxoa huraxe benetan.

Izeba Sally oso lanpetua zebilen haurrak oherako prestatzen. Horregatik, Tom Sawyer eta biok ilargiaren argitan ibilalditxo bat egitera atera ginen. Angurri sorora sartu, eta bat jaten hasi ginen; elkarrizketa luzea izan genuen. Ordu pare bat angurria jaten, berriketan, erretzen. Gero etxera itzuli ginen. Etxea lasai eta ilun zegoen, jende guztia ohean.

Tomek dena ikusten zuen beti. Orduan konturatu zen lehenago sukalde sarreran zegoen bata berdea desagertu zela. Baina gu ere ez gintuen loak hartzen; berriketan geratu ginen berriro, ezertarako gogorik gabe. Gizona nola hil zuten, ikusi genuen mamua eta gorabehera guztiak etortzen zitzaizkigun burura, eta horrela ezin lo egin.

Halako batean, Tomek ukitu ninduen eta kanpora begiratzeko esan zidan. Norbait zebilen han.

Bai, mamu bat antzeman genuen atarian balantzaka, baina oso ilun zegoen eta ezin ikusi. Bat-batean ilargia zuri-zuri nagusitu zen, eta kanpoan zebilenak kirten luzeko pala bat zeramala ikusi genuen. Bizkarrean zeraman eta bata berdea zuen. Tomek esan zidan:

— Lotan dabil paseatzen. Atzetik segitzeko modua bagenu eta nora doan jakin! Begira, tabako soroa inguratu du. Bistatik alde egina da. Tamalgarria hobeto lo egin ezin izatea.

Luzaro egon ginen zain, baina ez genuen itzultzen ikusi. Oheratu eta milioika amets txar egin genuen. Baina argitu orduko zutik ginen. Hain zuzen ere, bitartean ekaitz jasa amorratu bat sortu zen, tximista, trumoi, haize eta euri izugarria.

— Entzun — esan zidan Tomek— oso gauza jakingarri bat esango diat. Bart atera ginenean, familiak ez zekien Jake Dunlap garbitu zutenik. Ba, begira, Hal Clayton eta Bud Dixon ihesi bidali zituztenek ordu erdi baino lehen guztiaren berri zabalduko zuten, normala denez, eta auzoko guztiak, hori entzunda, korrika aterako landaz landa berria zabaltzen lehenengo izateko.

Hauek, izan ere, hogeita hamar urtetan ez dute horrelako gertakari nabarmenik izan kontatzeko. Baina hori kezkagarria da. Ez dut ulertzen.

Tom larri zegoen, jakin nahiez. Atertu zain zegoen, kanpora joan eta ea gertakariaz zer zioten hitz egiteko. Tomek esaten zuenez, ezer kontatzen ba ziguten, erabat harritu eta eskandalizatu bezala agertu behar ginen.

Atertu bezain laster atera eta alde egin genuen, ordurako egun betea zen eta. Bidean gora joan ginen paseoan, eta noiz edo noiz, pertsonaren batekin topo egitean, egun onak ematera gelditzen ginen; noiz iritsi ginen kontatzen genion, etxeko jendea nola utzi genuen, zenbat denboran egongo ginen han, eta beste gauza asko.

Baina inork ez zigun gertatutakoaz hitzik esaten. Horrek txunditzen gintuen, eta ez arrazoirik gabe, noski.

Tomek zioenez, basabiondoetaraino iristen baginen gorpu hila aurkituko genuen, eta ez omen genuen pertsona bizirik aurkituko.

Uste zuenez — zioen — gizon haiek lapurrak baso barreneraino jazarriko zituzten, eta han hauek aukera ederra izango zuten aurre emateko, eta beharbada, elkar hil zuten, eta horregatik ez zen geratuko inor gertatuaren berri emateko.

Horrela, berriketan, basabiondoen aurretxoan ginen, ia konturatu ere egin gabe. Dardaraz hasi nintzen, eta ez nuen pauso bakar bat ere gehiago eman nahi, nahiz eta Tomek horretarako zurikeria guztiak egin. Hark ezin zion bere gogoari eutsi. Gorputzak oraindik botak jantzita zituen ikusi nahi zuen. Horrela, bada, basotxoan sartu zen... baina minutu bat baino lehen atzera itzuli zen, begietatik txinpartak botatzen zituela:

— Huck! — esan zidan —. Alde egin du! Alde egin du, benetan. Ez dago arrastorik ere. Lurra zapalduta bezala dago, baina odolik baldin bazegoen, euriak garbitu du, barru alde horretan lohia eta lokatza besterik ez dago eta!

Azkenik, nire susmo txarrak astindu, eta neronek begiratu bat botatzeko sartu nintzen.

Egia zen Tomek esandakoa. Ez zegoen gorpuaren arrastorik ere.

— Zorte madarikatua!... — esan nuen — agur diamanteak! Ez al zaik iruditzen lapurrak berriro etorri eta eraman egin dutela, Tom?

— Hori ematen dik. Litekeena. Baina horretarako astirik izan dutela iruditzen al zaik?

— Ez zekiat — esan nuen nahigabez beterik — Gehiago oraindik. Ez zaidak axola ere. Botak behintzat eramanak dizkitek, eta haiek behar genizkian... Niregatik, hil hori gera daiteke basoan eserita, ni bila joango natzaion zain baldin badago.

Tomek ez zuen nahasketa gehiagotan sartu nahi izan, nahiz eta hildakoari zer gertatu ote zitzaion jakiteko irrikitzen egon... Baina onena handik txintik ere atera gabe alde egitea zela esan zidan, asko luzatzen baginen norbaitek ikusiko gintuela eta.

Aspertuta, nekatuta, atsekabetuta eta engainatuta itzuli ginen etxera gosaltzera. Ordura arte ez zitzaidan sekula gertatu izan hildako baten gorpuak hainbeste aspertzea.

ZORTZIGARREN KAPITULUA

Gosaria ez zen halako pozgarria gertatu. Izeba Sallyk leher eginda eta zaharkitua ematen zuen. Haurrak elkarri mokoka eta zarata ateratzen uzten zituen. Ezer ere ez zuela entzuten ematen zuen, eta ez zen horixe bere ohitura. Tom eta biok gauza gehiegi genuen pentsatzeko, eta horregatik ez genuen ahorik zabaltzen. Bennyri lo gutxitxo egin zuela igartzen zitzaion, eta aitari begiratzeko burua pixka bat jasotzen zuenean, haren begietan malko distiratsuak ikusten ziren. Agureak, berriz, nahiz eta janariak platerean izan, hozten uzten zituen, han zeuzkanik ere konturatu gabe. Seguru-seguru, sosegurik gabe gogoetan ari zelako. Ez zuen ezer esan, ez zuen ezer jan.

Geroxeago, beltzaren burua azaldu zen berriro atean. Brace nagusia geroz eta kezkatuago zegoela Jupiterrengatik esan zigun, ez baitzen oraino inondik agertzen.

— Silas nagusiak nahi ote du...

Beltza osaba Silasi begira zegoen, eta bat-batean isilik geratu zen, hitz guztiak ahoan izoztu balitzaizkio bezala. Osaba Silas dardara batean eta arnasestuka jaiki zen, bere buruari eusteko eskuak mahai gainean jarri, eta begirada beltzarengan iltzatu zuen. Arnasa sendo bat egin, bi edo hiru aldiz eskua zintzurrera eraman, eta azkenean hitz hauek esan zituen, borborka antzean:

— Baina hark, hark... pentsatzen du... Zer uste du? Esan iezaiozu... esan iezaiozu..

Ondoren aulkiaren gainera erori zen, etsita, indarrik gabe, eta ozta-ozta entzuteko moduan esan zuen, ahopetik:

— Alde!... Alde hemendik!...

Beltzak ikara aurpegia jarri zuen eta korrika atera zen. Guztiok sentitu genuen, arraioa, ez dakit nik zer sentitu genuen, baina hunkigarria zen gizon hura han, arnasestuka, begiak zuri-zuri eta hilzorian bezala ikustea.

Gutako inor ere ez zen mugitzeko gauza. Benny, ordea, goxo-goxo ondoratu zitzaion, masail errekak malko zilarrez bustita; agurearen aurrean jarri zen, bere bularren kontra estutu zuen buru zuritu beneragarria, eta zartako bigunak eta losintxak egiten hasi zitzaion. Gero alde egiteko keinua egin zigun, eta, obedituz, poliki-poliki atera ginen, hango nagusi heriotza izan balitz bezala.

Tom eta biok baso aldera abiatu ginen handik, orduko giroaren eta aurreko udakoaren artean zegoen alde ikaragarria komentatzen. Aurreko udaran sosegua eta zoriona zen dena, jendeak zerutan jartzen zuen osaba Silas, eta hau alai, onbera, jolasti eta atsegina zen. Orain, berriz... Ene Jainkoa! Burutik ez bazegoen gutxi falta zitzaion. Horretan bat gentozen biok.

Egun ederra zen hura, eguzkitsua, ikusgarria. Zenbat eta mendixkan barrena zelai aldera gehiago joan, arbolak eta loreak ederrago eta bakanago azaltzen ziren. Eta hainbat eta zentzugabeago iruditzen zitzaigun horrelako mundu batean hain goibel ibiltzea. Ustekabe batean, bat-batean arnasari eutsi nion, eta baita Tomen besoari ere. Gibela, birikak eta gorputz osoa erori zitzaizkidan oinetara.

— Horixe duk...! — esan nuen .

Jauzi bat egin eta basarte baten atzean ezkutatu ginen, dardara batean.

— Kontuz!... Ez atera hotsik — esan zidan Tomek —.

Zelai ertzean eseri zen, bere pentsamenduetan murgildurik. Tomi alde egiteko tiratzen nion, baina ez zuen nahi izan, eta ez nintzen ausartu bakarrik alde egitera. Mamu bat ikusteko aukerarik berriro ez genuela izango esan zidan, eta, larrutzen bazuten ere, hura ikustera geratu nahi zuela. Beraz, nik ere begiratu egin nuen, hiltzerainoko izerdia kostatzen bazitzaidan ere. Tomek hitz egin behar zuen, baina oso behetik egin zuen:

— Jake gaixoa! Berekin ditu gauza guztiak. Ikusi orain lehen dudatan jartzen gintuena … ilea. Ez darama lehengo tankeran, luze; motz-motza du; lehen ere esan zigun. Huck, ez diat nire bizitzan inoiz mamu naturalagorik ikusi.

— Ezta nik ere — erantzun nion —. Edozein tokitan ezagutuko nikek.

— Baita nik ere. Oso sendo eta jator zirudik. Hil aurretik bezalakoa ematen dik.

Berriro begiratu genion, eta Tomek hitz egin zuen berriro:

Ez darama lehengo tankeran, luze; motz- motza du; lehen ere esan zigun. Huck, ez diat nire bizitzan inoiz fantasma naturalagorik ikusi.

— Huck, mamu horrek badizkik erabat aparteko berezitasun batzuk, ez al zaik iruditzen? Ez likek egun argiz hortik eta hemendik errondan ibili behar.

— Egia duk, Tom... Horrelako gauzarik ez diat inoiz entzun.

— Nik ere ez. Bai zera, ez omen dituk sekula gau betea izan arte ateratzen eta... eta hamabiak pasatxo arte... eta hamabiak pasatxo arte... Horrek tratu itsusiren bat duela iruditzen zaidak. Egin kasu nire hitzei. Ez diat uste egunez errondan ibiltzeko eskubiderik duenik. Horrek hezur eta mamizkoa ematen dik gero! Jakek hemen gor-mutuarena egingo zuela esan ziguken. Orain zerbait esango bagenio ere itxura egingo lukeela uste al duk?

— Jainkoaren errukiagatik, Tom, ez esan horrelakorik! Hitz egiten badiok, hemen bertan eroriko nauk seko.

— Egon hadi lasai, ez noakiok ezer esatera. Begira, Huck... Buruan hazka ari duk, ikusten al duk?

— Bai, eta zer?

— Zer? Begira, zertarako egin behar dik hazka? Ezin ziok ezerk hazkurarik eman, burua lainoz egina dik... Lainoz edo antzeko zerbaitez, eta ezin ziok horrek kilimarik egin. Lainoak ez dik kilimarik. Hori zakurrek ere bazekitek.

Hor, ba, hazkurarik ez badik, eta izaterik ere ez, zergatik egiten dik hazka? Bizioz egingo ote dik?

— Ez, jauna, ez diat uste. Mamu horren jokaeraz ez negok batere pozik. Badiat susmoa engainatzen ari zaigula. Zergatik? Horixe ba... Huck!

— Zer duk? Zer gertatzen duk orain?

— Begira! Bere trabes ez direla arbolak ikusten!

— Nola, Tom?

— Tira, egia duk eta... Behia bezain trinko eta betea duk eta!... Dudetan...

— Huck! Tabakoa dik ahoan...! Deabrua! Mamuek ez diate tabakorik erabiltzen!... zerekin egin behar ziotek, bada, hozka?... Huck!

— Adi-adi negok.

— Ez duk mamua. Jake Dunlap bera duk!

— Sorginkeria! — esan nuen nik —.

— Huck Finn... Hilaren gorputzik aurkitu al genuen basabiondoen artean?

— Ez.

— Eta arrastorik?

— Ezta.

— Ba, konbentzitzeko moduko arrazoia duk. Han ez zegoen gorpurik.

— Nola, Tom? Hik ere badakik entzun genuela...

— Bazekiat, bai, oihu pare bat, hiru bat entzun genizkian. Inor hil zutela frogatzen al du horrek? Ez noski. Gero lau gizon korrika, baina hor dagoen hori paseatzen irten zuan, eta mamutzat jo genian. Baina hi bezalako mamu duk hori. Ilea motz motza utzi dik, guri aurretik esan bezala. Mamua? Bera? Intxaurra baino gogorragoa zegok.

Orduan dena ulertu nuen, eta konturatu ere bai mamua zela pentsatu genuenean zein txotxoloak izan ginen. Izugarri poztu nintzen hil ez zutelako, eta baita Tom ere.

Jakek guk ez ezagutuaren itxura egitea nahiago ote zuen ala ez galdetu genion elkarri. Berari galdetzea zela onena pentsatu zuen Tomek. Beraz, bereganantz abiatu zen, eta nik jarraitu egin nion, eta atzeraxeago gelditu nintzen, artean ez bainekien mamua zen ala ez. Bere ondora iristean Tomek eman zion hitza:

— Huck eta biok bene-benetan pozten gara zu ikusita. Ez zaitugu salatuko, zaude lasai. Zure ondotik pasatzean ezezagunaren itxura egitea hobe dela pentsatzen baduzu, esan iezaguzu garbi, eta ikusiko duzu zure aldekoak garela. Nahiago dugu besamotz geratu zuri kalterik txikiena egin baino.

Lehendabiziko unean harrituta geratu zen gu ikustean, eta ez oso pozik, egia esan. Baina Tomek hitz egin ala, gero eta atseginagoa agertzen zen, eta nire adiskidea isildu zenean, besteak barre egin zuen, eta buruaz baietz adierazi zigun; eskuez keinuka hasi zitzaigun, eta:

— Gu-gu... gu-gu... -egiten zuen gormutuen tankeran —.

Orduantxe gizon batzuk zetozela ikusi genuen. Zelaiaren beste aldean bizi zen Stave Nickersonen morroi batzuk ziren. Horregatik Tomek esan zuen:

— Oso ongi imitatzen duzu soinu hori. Hobeto imitatzen duenik ez dut sekula ikusi. Arrazoia duzu; gurekin ere itxura egin, besteekin bezala. Horrela ohitu egingo zara, eta ez duzu kirtenkeriarik egingo. Zuregandik urrutitxo ibiliko gara gu, eta ezezagunaren itxura egingo dugu.

Gero, bidean, Nickersonen jendearekin topo egin genuen, eta uste izatekoa zenez, galdezka hasi ziren ea hura kanpotar berriren bat zen, nondik zetorren, izena nola zuen, erlijioz baptista ala metodista zen, politikaz wig ala demokrata, herrian zenbat denbora pasatzeko asmoa zuen, eta horrelako beste mila galdera, kanpotarren bat iristen denean egin ohi den bezala.

Gormutuaren keinuetatik oso gutxi ulertu zuela erantzun zuen Tomek, eta gu-gu harekin ere beste hainbeste gertatu zitzaiola. Gero zain geratu ginen, larri baikinen haiek alde egin eta Jakeren ondoraino iritsi ziren arte.

Tomek esaten zuenez, hari asko kostako zitzaion gormutua zela ez ahaztea. Jake gogor ari zela eta keinuak trebeki egiten zituela ikusi genuenean, berriro ibiltzen hasi ginen, ikastetxera irten ordua baino lehen iristeko..

Benetan haserretu nintzen Jakeri basabiondoen arteko eztabaida entzun ez niolako, bizitza ere ia galdu baitzuen hartan; ez nuen etsitzen haren berririk jakin gabe. Tomek ere sentitu zuen, bere modura, baina ez zuen ezer esan. Kontuan hartu behar zen, izan ere, gu Jakeren larruan egon izan bagina, berdin egingo genukeela, eta ez ginatekeela ezertan ere arriskatuko.

Neska mutikoak asko poztu ziren gu berriro ikusita, eta oso astialdi ona pasa genuen. Ikastetxerakoan Hendersonen semeek gormutu iritsi berria ikusia zuten eta beren lagunei kontatzen ari zitzaizkien. Jakina, ikasleak ere jakiteko irrika bizitan jarri zituzten, eta ez zen beste hizketa gairik han.

Tomek esaten zuenez, sekretua gordetzea gauza gogorra zen; eta gainera bagenekien inori kontatuko bagenio heroien ospea lortuko genukeela. Baina , hala ere, sekretua gordetzeak heroiago egiten gintuela.

Milioi bat neska mutilen artean, bi onenak ere ez ziren izango sekretuak gordetzeko gauza. Hori zen Tom Sawyerrek gure egitekoari buruz zuen irizpidea, eta niretzako, munduko irizpiderik bikainena Tom Sawyerrena zen.

BEDERATZIGARREN KAPITULUA

Bi edo hiru egunen buruan Mutua erabat ezaguna egin zen herrian. Adiskidetasun handia egin zuen; denek maite zuten eta harro ibiltzen ziren hura bezalako bitxitasun baten lagun. Gosaltzera, bazkaltzera, afaltzera deitzen zuten. Zerrikiz eta eltzekoz asetzen zuten, eta hari begiratzen eta miresten ez ziren inoiz nekatzen; beti ari ziren fenomeno haren berezitasun berriren bat aurkitu nahirik. Hura bai zela berezia eta erromantikoa! Haren keinuek ez zuten ezertarako balio; jendeak ez zituen ulertzen, eta berak ere ez, agian. Baina gu-gu asko egiten zuen eta horrela mundu guztia pozik uzten zuen, hura entzunda harriturik.

Mutuak harbeltz zati bat eta arkatz zuri bat lortu zituen nonbaitetik. Jendeak galderak idazten zizkion, eta berak erantzun.

Baina bere letra ez zuen inork ulertzen, Brace Dunlapek izan ezik. Bracek esaten zuenez, ez zuen letra hura oso ongi ulertzen, baina hala ere beti moldatzen zen adierazpena nolabait argi jartzeko. Bracek esaten zuenez, Mutua urrutiko lurralderen batetatik etorria zen, berak esaten zuenez; lehen aberatsa izana zen, baina iruzurgile batzuek lapurreta egin zioten, eta orain miseria gorrian zegoen, inolako bizibiderik gabe.

Denek goratzen eta txalotzen zuten Brace Dunlap, kanpotarrari laguntza ematen ziolako. Egurrezko txabola bat beretzat bakarrik eman zion, eta bere esklaboei txabola zaintzeko eta mutuari behar zuen guztia emateko agindu zien.

Batzuetan Mutua gure etxera ere etorri zen, Silas zaharra oso triste baitzegoen egun haietan, eta bera bezain triste zegoen jendearekin hitz egiteak kontsolatu egiten zuen.

Tom eta biok ez genuen ezagutzen genuenik inola ere aditzera ematen, eta berak ere beste horrenbeste egiten zuen.

Familiakoek etxeko atsekabeei buruz hitz egiten zuten, nahiz eta Mutua aurrean izan, ez balego bezala. Baina guk pentsatzen genuen han esandakoak entzun arren ez zela kalterik izango. Gehienetan, normala zenez, ez zuen arretarik jartzen, baina batzuetan bai, ordea.

Horrela bi edo hiru egun pasa ziren. Jendea Jupiter Dunlapi buruz galdezka hasi zen. Auzokoei hartaz ezer ote zekiten galdezka hasi zen, nondik zebilen behintzat. Ez zuen inork haren berririk; buruari eraginez, ezezkoa adierazten zuten. Eguna igaro zen, beste bat, eta zurrumurrua zabaltzen hasi zen, ba zitekeela norbaitek hila izatea. Pentsa nolako iskanbila sortu zen orduan. Larunbatean bizpahiru talde antolatu ziren basora haren bila joateko, eta horrela abiatu ziren hildakoaren gorpua aurkitzen ote zuten.

Tom eta biok laguntzera joan ginen. Lan zintzo eta noblea izan zen hura! Tom buru belarri ibili zen haren bila, ez jan eta ez lo egiteko gauza zela. Esaten zuenez, gorpua aurkitzen bagenuen, gure izenak ospe handia hartuko zuen, eta horrela, ito izan bagina baino askoz ere gehiago hitz egingo zen gutaz.

Gainontzekoak nekatu ziren, eta bilaketak utzi egin zituzten. Tom Sawyer, ordea, ez. Huck ez zuen amore emateko eta errenditzeko ohiturarik. Larunbat gauean ez zuen une batean ere lorik egin; plan bat prestatzen ari zen, eta goizalderako prestatua zuen. Ohetik aterarazi ninduen, eta bere onetik irtenda, oihuka esaten zidan:

— Altxa, Huck, jaiki eta jantzi azkar. badut plan bat eta. Ehiza zakurra, horixe!

Handik minutu pare batera, ibai ondoko bidean gora ginen, herrixka aldera. Jeff Hooker zaharrak bazuen ehiza zakur on bat, eta Tomek zakur hura eskatu nahi zion egun hartarako. Nik orduan honela esan nion:

— Honezkero arrastoa galdua duk, Tom; ez ahaztu euri jasa galantak izan direla.

— Ez zaiok axolarik, Huck. Gorpua basoko edozein alderditan ezkutatu badute ere, zakurrak aurkituko dik. Hil eta lurperatu badute ere, ez zuten oso sakon zulatuko. Eta zakurra haren gainetik pasatzen bada, ziur usainka aurkituko duela. Huck, arrakasta gaitza lortuko diagu oraingo honetan, ikusiko duk.

Tom begietatik sua zeriola zegoen. Berotzen zenean tximistak botatzen zituen inguru guztian. Hona zer burutu zitzaion: (minutu pare batean bere plan osoa azaldu zidan), gorputz hila aurkitu ez ezik, hiltzailearen aztarrena ere bilatzekoa zen, eta baita hari hatzaparra eranstekoa ere. Eta ez zen auzia, besterik gabe, horretan geratuko, aitzitik, hiltzailea makilkadaka dantzatuko zuen Tomek, eta... gero...

— Entzun — esan nion — hobe izango duk lehendabizi gorpua aurkitzea. Gaurkoz aski dela iruditzen zaidak. Gure susmoek diotenez, ez zegok hemen ez hilik eta inolako garbiketarik ere. Madarikatu horrek hanka egin dik beharbada, eta ez zegok hilik.

Hitz hauek lotsagarriak iruditu zitzaizkion.

— Huck Finn — esan zidan — jendea kikiltzeko hi bezalakorik ez diat sekula begien aurrean ikusi. Zer mesede egiten dik agian gorpurik ez dagoela eta beharbada inolako hilketarik ez dela izan berekoikeria itsu horretan pentsatzeak?

Mesederik ez, noski, nire ustez. Ezin diat ulertu horrela zergatik ari haizen. Nik ez niake horrelakorik sekula egingo. Eta hik ondo dakik, gainera. Izen eta ospe handia lortzeko aukera bikainena dugunean, hik...

— Oh, ixo! — eten nion hizketaldia —. Lotsatuta negok. Nire hitzak jan eta gezurtzat ematen dizkiat. Ez diat ezer esan. Egokiena dena egin. Bost axola niri hura. Hil badute, hi haina poztuko nauk: eta baldin...

— Nik ez diat esan pozten naizenik, baizik...

— Bueno, ba, hartara hik haina sentitzen diat. Hire iritzia nire izango duk. Bera...

— Ez zegok hemen iritzirik, Huck Finn; hemen ez duk inor iritziaz ari. Zerari buruz berriz...

Ahaztu zitzaion hizketan ari zela, eta ibiltzen jarraitu zuen, gogarte sakonetan sartuta. Berriro berotzen hasi zen, eta berehala esan zidan:

— Huck, denek amore eman eta gero, guk gorpua aurkitu eta gero hiltzaile gaiztoa harrapatu arte aurrera egitea nabarmenagoa izango litzateke gertatu diren gauza harrigarri guztiak baino. Hori bai izango litzatekeela ohore eta ospe handia, eta ez guretzat bakarrik, osaba Silasentzat ere bai, guk lortu dugula eta. Ikusiko duk horrelako gauza batek bihotza nola alaitzen dion.

Baina Jeff Hooker zaharrak jelatuta utzi gintuen bere burdinolara sartu eta zertara gindoazen esan genionean:

— Braman zakurra, nahi baldin baduzue; baina ez duzue gorpurik aurkituko, ez baitago gorputzik aurkitzerik. Aspertuta utzi dituzte denek bilaketak, eta oso ondo egin dute gainera. Pentsatzen hasi bezain laster konturatu ziren gorpurik ez zegoela. Eta esango dizuet zergatik. Zergatik hiltzen du pertsona batek bestea, Tom Sawyer? ... erantzun honi.

— Zergatik? Zera...

— Erantzun! Ez haiz tontoa. Zergatik hiltzen du.

— Oh! Ba, batzuetan mendekuz eta...

— Itxaron. Goazemak poliki-poliki. Mendekuz diok, eta hala duk. Borra ba, nor arraiok mendekatu nahi behar dik gizajo arlote, ezertarako balio ez duen horretaz? Nork uste duk hil nahiko lukeela untxitxo hori?

Tom jela puska bezala geratu zen. Pertsona batek bestea hiltzeko arrazoiak behar dituenik bururatu ere ez zitzaiola egin uste dut, eta orain konturatzen zen nekez gorrota zezakeela inork Jupiter bezalako arkumetxorik. Gero honela mintzatu zen errementaria:

— Ikusten duk, beraz, mendeku susmo guztiak baztertzekoak direla. Eta bestela zergatik hil? Lapurtzeko? Horixe bai izango zela, Tom! Bai, jauna. Uste diat oraingoan asmatu dugula. Norbaitek haren tiranteetako belarriak izateko irrikaz...

Asmaketa hura barregarria izaki, ordea, eta errementaria bera barrez hasi, eta barrez jarraitu zuen lehertzear. Tom guztiz kopetilun eta atsekabetua zegoen. Antzeman nion hara joan izanaz lotsatu egiten zela.

Baina Hoocker zaharra ez zen errukitu. Pertsona batek bestea hiltzeko pentsa litezkeen aitzakia guztiak ahitu zituen, haietako bakar batek ere balio ez zuela txatxuenak ere ikusteko moduan. Gizona ez zen atertzen txantxak egiten, eta berdin gorpuaren bila joan zen jendeaz.

Ostera algaraka hasi zitzaigun, eta beste barre algara bat, luzea, bota zuen, handik km. batera entzuteko modukoa. Ordurako Tomek ezin zuen jadanik atzera jo, eta honela esan zion:

— Ederki. Askatu zakurra.

Errementariak askatu zuen, eta guk handik alde egin genuen. Errementaria eroa bezala jarraitzen zen algaratan.

Zakurra oso maitagarria zen. Ehiza zakurra baino atseginagorik ez dago. Hark ezagutu eta maite gintuen. Salto eta buelta hasi zen gure inguruan, eta izugarrizko poza zuen bere burua jai eguna gozatzeko aske ikusirik. Baina Tom erabat triste zegoen, eta konfiantza galdurik esan zidan:

— Hobe nukeen honelako lan batean arriskatu aurretik ondo pentsatu izan banu. Jeff Hoocker zaharrak jende guztiari kontatuko ziok, gainera, eta sekulako barrak egingo dizkitek gure bizkarretik.

Hortaz, etxe aldera abiatu ginen, muturtuta eta hitzik esan gabe, bide zidor ezkutu batzuetatik.

Tabako soroaren urrutiko ertza pasatzean, zakurraren zaunka luze bat entzun genuen, eta harengana joan ginen korrika. Indar guztiaz ari zen lurrean aztarrika, eta noizik eta behin burua alde batera eta bestera jiraka berriro zaunkari ekiten zion.

Bazen hantxe hilobi antzeko lur mutur bat; euriak lubakitxo bat egin zion nonbait zoruari eta hutsarte bat ageri zen. Hara iritsi orduko isil-isilik begiratu genion elkarri. Zakurrak gehixeago barrendu zuenean, zerbaiti heldu zion. Tiraka hasi zen, eta hara non ikusten dugun beso bat txaketaz jantzita. Tom garrasika hasi zen:

— Begira, Huck! Topatu diagu azkenean!

Ikaratuta nengoen. Lasterka batean bide aldera jo genuen. Aurkitu genituen lehendabiziko pertsonak hartu eta hara eraman genituen. Txabolatik aitzurra ekarri eta gorputza atera zuten. Ez dut inoiz halako ikara girorik ikusi. Aurpegitik ez zen ezer ezagutzen, baina beharrik ere ez zegoen.

— Jupiter gaixoa — zioten denek —. Azkeneko zarpailetaraino jantzi guztiak bereak dira.

Norbait korrika joan zen aurkikuntzaren berri zabaltzera eta epaile jaunari deitzera, behar ziren paperak egin zitzan. Tom eta biok etxe aldera joan ginen korrika. Tom suak hartuta eta ia arnasarik gabe zegoen osaba Silas, izeba Sally eta Bennyren ondora iritsi ginenean.

— Huck eta biok aurkitu dugu — esan zien oihuka Tomek Jupiter Dunlapen gorpua aurkitu dugu, biok bakarrik, haren bila ari zirenak bilaketa utzi eta gero. Guri eskerrak... guregatik izan ez balitz, ez zuten sekula aurkituko. Garbitu zuten, bai, hil egin zuten. Mailuz edo jota. Berehalaxe noa hiltzailearen bila, eta edozer gauza apustu harrapatzen dudala...!

Izeba Sally eta Benny jauzi batez zutitu ziren, txuri-txuri eta erabat harrituta zeuden. Osaba Silas, berriz, beruna bezala erori zen aulkitik lurrera. Negarrez esaten zuen:

— O! Jaungoiko maitea, aurkitu egin duzue!

HAMARGARREN KAPITULUA

Hitz ikaragarri haiek jelatuta utzi gintuzten. Minutu erdi batean gutxienez, ez ginen ez oinik ez eskurik mugitzeko gauza izan. Gero agurea altxatzera abiatu ginen, eta aulkian jarri genuen. Benny laztantzen, musu eman eta kontsolatzen saiatu zen, eta izeba Sallyk ere beste horrenbeste egin zuen. Baina emakume gaixoak erabat larrituta zeuden, lasaitasunik gabe eta ia-ia zertan ari ziren ere ez zekitela. Tom lur jota zegoen. Harri eta zur bihurtu zuen atsekabe hark; bere osabari lehen ere egindako kalteek baino mila bidez gaitz gehiago egin ziolako. Noski, ez zen horrelakorik gertatu izango ohore eta izen handiren bila ibili izan ez balitz, eta gainontzekoek bezala gorpua bake bakean utzi izan balu. Baina berehala bizkortu zen, eta zera esaten hasi zen:

— Osaba Silas, honetaz ez esan hitz bakarrik ere. Arriskutsua da, nahiz eta egiaren antzik ere ez izan.

Izeba Sallyk eta Bennyk esker onez begiratu zioten hitz horiek entzutean, eta haiek ere berdin mintzatu ziren. Baina agureak etsipen beltzez eragiten zion buruari, eta aurpegia malkoz bustita zuela, honela esan zuen:

— Ez... Ni izan naiz. Jupiter gaixoa! Ni izan naiz.

Bai gauza ikaragarria haren ahotik hitz hauek entzutea! Gero agureak hizketan jarraitu zuen, eta dena kontatu zien, hasieratik azkeneraino, tragedia osoa... Tom eta biok iritsi ginen egunean bertan gertatu omen zen dena... ilunabarrean. Jupiterrek etengabe nazkatzen omen zuen, eta erdi ero bihurtu omen zen, eta orduan, makila hartu eta buruan jo omen zuen indar guztiaz. Konorterik gabe erori omen zen lurrera. Damuak eta larritasunak harturik, belaunikatu eta Jupiterren burua altxatu eta zerbait esateko eskatzen omen zion, hitzen bat esateko, hilik ez zegoela behintzat. Handik gutxira, eroritakoari kordea berriro etorri zitzaion, eta burua

eusten ziona nor zen konturatzean, salto egin zuen heriotzaren aurre-aurrean balego bezala, eta hesia gainetik pasatuz, korrika baso aldera joan eta han ezkutatu omen zen. Horregatik, gauza handirik ez ziola egin uste zuen osaba Silasek.

— Baina — esan zuen geroxeago — beldurraren eraginez bakarrik izan zen ibiltzeko gauza, eta jakina, berehala galdu zuen kemena. Berriro sasi artean erori zen konorterik gabe, eta inguruan ez baitzen inor laguntzeko, bertan hil zen.

Honetan geundela agurea oihuka hasi zen, eta negar zotinka, eta hiltzailea bera zela, eta Kainen zigorra gainean zuela, eta bere familia zoritxarrean amildu zuela, eta laster bilatu eta aurkituko zutela, eta zuhaitz adar batetik zintzilika urkatuko zutela, eta abar.

— Ez — esan zion Tomek —. Ez zaituzte bilatuko eta ezta urkatuko ere. Ez zenuen zuk hil. Ez zuen makilakada batek hil. Beste norbaitek garbitu zuen.

— O, bai! Nik hil nuen... neuk bakarrik.

Beste inork begiratzen al zion, bada, haserrez? Beste nor egon zitekeen harekin haserre?

Begiak altxatu eta begiratu egin zigun, gutakoren batek alproja haren kontra gorrotorik izan zezakeen norbaiten izenik eman geniezaion zain. Baina alferrik itxaron zuen noski. Harrapatu gintuen, bai, eta ezin genuen hitzik esan. Konturatu zen orduan, eta berriro goibeldu zen, nire egunetan ikusi dudan aurpegirik kezkatsu eta zoritxarrekoena jarri zigun. Tomek ustekabeko ideia bat izan zuen:

Baina, geldi!... Lurperatu ere norbaitek egingo zuen. Ikus dezagun, bada, nork?

Bat-batean isildu zen. Nik igarri nion zergatik. Heriotz ikarak sentitu nituen hitzok entzutean, oroitu bainintzen, gau hartan, ilunean, osaba Silas inguruan ikusi genuela, kirten luzeko pala bat zeramala.

Eta nik banekien Bennyk ere ikusi zuela, egun batean hori esaten entzun bainion. Isildu eta bertan Tomek hizketa gaia aldatu zuen, eta osaba Silasi erreguka hasi zitzaion isilik egoteko, eta berdin guri ere. Osaba Silasek isilik egon behar zuela esan zuen, ez baitzegoen bere burua salatzera beharturik; sekretua gordetzen bazuen, ez zuela inork jakingo; gauza argitzen bazen eta osabak kalterik bazuen, ordea, bere sendiaren bihotza urratu eta sendia bera ere hautsi egingo zuela, eta horrek ez ziola inori ezeren mesederik egingo. Beraz, osaba Silasek azkenean, hitz emanda bezala jokatuko zuela.

Orduan denak lasaiago sentitu ginen, eta ahaleginak egin genituen agurea bizkortzeko. Isilik egon beste lanik ez zuela esan genion, luzaro baino lehen dena ahaztuta egongo zela eta. Osaba Silasen errezelorik izango zuenik ez zegoela inor ere, esaten genion behin eta berriro, hain ona eta maitagarria izaki. Eta Tomek ederki esan zuen bihotz guztiz:

— Ikus dezagun. Pentsa dezagun minutu bakar batez. Azter dezagun auzia. Hemen dago osaba Silas, hamaikatxo urtetan sermoilari izana... Urte horietan guztietan arima osoz eta era guztietara ona besterik ez du egin, beti bere kontura. Jende guztiak maite eta errespetatu du. Bakezale agertu da beti, eta ez da inoren aurka sartu. Ez da sekula izan inor jotzeko gauza, denek dakitenez.

Horrelako gizonaz nola ezer susmatu? Lehenago...

— Arkansasko Estatuaren agintarien izenean preso hartzen zaitut Jupiter Dunlapen hilketarengatik — oihu egin zuen sheriffak atetik.

Ikaragarria izan zen. Izeba Sally eta Bennyk osabarengana salto egin zuten, negarrez eta aieneka besarkatzen eta lepotik heltzen zioten. Eta izeba Sally garrasika hasi zen:

— Alde hemendik!, ez duzue eramango, ez duzue harrapatuko.

Eta beltzak taldeka eta orroka etorri ziren ate aldera... eta, tira, ezin nuen jasan. Aski zen pertsona bakar baten bihotza puskatzea. Horregatik, hanka egin nuen.

Herrixkak gela bakar bateko kartzela zuen. Hara eraman zuten, eta denok joan ginen agurtzera. Ausarta zebilen Tom.

— Gau ilun hauetako batean — esan zidan — arriskutsua izango duk, baina aukera aparta izango diagu osaba Silas hemendik ateratzeko, eta horrela, gure ekintza handi hori alde guztietan aipatuko ditek, eta oso ospetsuak izango gaituk.

Baina agureak ez zuen plan hura ontzat hartu. Tomek belarrira kontatuz batera ukatu zuen. Inola ere ez, esan zuen, bere eginbeharra legearen pisu osoa onartzea zela, eta kartzelan jarraituko zuela azkeneraino, handik bizirik ateratzen bazen ere. Honek Tom atsekabetu eta izugarri triste utzi zuen. Baina agindu haien aurrean burua makurtu beharra izan zuen.

Baina Tomi bere errua zela iruditzen zitzaion, eta agurea askatu egin behar zuela, eta horixe esan zion izeba Sallyri, honek pena ez izateko, eta Tom bera gau eta egun arituko zela, jokoa argitu, eta osaba Silas errugabea zela ari eta garbi utzi arte.

Atsoa oso maitagarri izan zen Tomekin, eskerrak eman zizkion, eta bazekiela, esan zuen, ahal zuen guztia egingo zuela. Bennyri etxea eta haurrak zaintzen laguntzeko eskatu zigun, eta erdi negarrez agur eginik landetxera itzuli ginen, atsoa kartzelatzainaren emaztearen etxean utzita. Harekin bizi izan zen hilabete batez, urrian auzia hasi arte.

HAMAIKAGARREN KAPITULUA

Bai, jaunak, ederra izan zen benetan hilabete hura gu guztiontzat!

Benny gaixoa nolabait saiatzen zen, eta Tom eta biok ere egiten genituen gure ahaleginak etxeko lasaitasunari eusten; ezin, ordea, igarriko diozuenez. Horixe bera gertatzen zen espetxean ere. Egunero joaten ginen zaharrak ikustera, baina hura benetan gauza tristea zen. Osaba Silasek lo gutxi egiten baitzuen, eta indarrik gabe egoten zen; burua nahastu egin zitzaion, eta zoritxarrak bere onetik atera eta hilko ez ote zuen pentsatzen hasi ginen.

Gogor egiteko eta animoak hartzeko esaten genionean burua dantzatu eta balantzatu besterik ez zuen egiten. Bihotzean hilketa baten pisua eramatea zer den jakingo bagenu, horrela ez ginatekeela mintzatuko esaten zigun.

Tom eta guk guztiok berehala erantzuten genion gertatua ez zela hilketa izan, ustekabeko eta nahigabeko heriotza izan zela, etab... Baina hark ez zuen alderik ikusten. Auzi eguna hurbildu ahala, gero eta tolesgabeago eta zintzoago agertzen zen, ikusten duzue ongi, arazoa zegoen baino mila aldiz okerrago jartzen baitzuen jokabide horrekin, eta izeba Sallyrentzat eta Bennyrentzat ez baitzegoen kontsolatzeko modurik. Hala ere, agureak hitz eman zigun jendearen aurrean ez zuela ezer esango, eta horrek asko poztu gintuen.

Tom Sawyer hor ibili zen hilabete osoan osaba Silasen aldeko plan bat prestatzeko asmoz burua estutzen eta hausten. Askotan gau osoan esna edukitzen ninduen bere lan aspergarri harekin, baina bazirudien bide zuzenik ez zuela asmatzen.

Nire aldetik, burua haustea alferrik nuela pentsatu nuen, auzia beltz-beltza baitzegoen, eta ez nuen batere itxaropenik. Tomek, berriz, lehengo lepotik burua, setatsu beti. Beste gauzarik ez zuen kaskoan, planak egin, pentsatu, garunak urtu, horixe zuen bere bizimodua.

Iritsi zen azkenik auzi eguna, urriaren erditsuan, eta denok auzitegira jo genuen. Bete-beterik zegoen, pentsatzekoa denez. Osaba Silas gaixoa! Pertsona biziarena baino gorputz hilaren antz gehiago zuen. Begizulo handiak, meharra, tristea, penagarria benetan. Benny bere albo batean eseri zen eta izeba Sally bestean, biak buru zapiz estalita, eta atsekabeak zapalduta. Baina Tom gure abokatuaren ondoan eseri zen, beti bezain lotsagabe, uste izatekoa zen bezala. Abokatuak ez zion eragozpenik ipini, eta epaileak ere ez. Batzuetan, Tomek abokatuari paperak eskutatik kentzen zizkion, eta oso ederki egina iruditzen zait gainera, sasiletradu hura oso inozoa baitzen, euria ari zuela juxtu-juxtu etxera sartzen zekiena, jende arruntak esaten zuenez.

Juratukoei zina hartu ondoren fiskala hasi zen hizketan. Halako txosten ikaragarri bat egin zuen agurearen aurka; hainbesterainokoa, ze hau intzirika eta zotinka jarri baitzuen, eta Benny eta izeba Sally negar batean.

Erailketa azaltzeko zuen moduak txundituta eta zorabiatuta utzi gintuen denok, agureak kontatua zeharo bestelakoa baitzen. Esan zuenez, baziren bi lekuko osaba Silas Jupiter Dunlap hiltzen ikusi zutenak; ongi pentsatu eta nahita hil zuela, eta osaba Silasek Jupiter hil behar zuela argi esan zuela makilaz jo baino pixka bat lehenago. Jupiter sasi artean gorde zuenean ere ikusi omen zuten lekukoek, eta seko hilda zegoela ere ikusi omen zuten. Gainera, osaba Silas geroxeago itzuli eta Jupiterren gorpua arrastaka eraman omen zuen tabako sororaino, bi gizonek ikusi omen zuten langintza horretan. Azkenik esan zuenez, osaba Silas gauez itzuli eta gorpua lurperatu omen zuen, eta honetan ere ba omen zen gizon bat ikusi zuena.

Nire buruari esan nion gure agure gaixoa, inork ikusiko zuenik pentsatu ez zuelako, gezurretan ariko zela, izeba Sally eta Bennyri bihotza ez urratzearren edo, eta honetan behintzat erdi erdian asmatu zuen.

Neronek ere beste horrenbeste egingo nuen, gezurrak esan, eta sentimendu oneko edozein pertsonak berdin jokatuko zuen, emakume gaixo haiei berez ez zuten zoritxarra eta samina saihesteko.

Hortaz, bada, gure abokatua zer esan ez zekiela geratu zen, eta Tom bera ere une batez larri sentitu zen, baina berehala bere buruaz nagusitu eta lasai itxura egin zuen, baina nik banekien ez zegoela horrelakorik.

Hotzikara batek dardaratu zuen jende guztia

Abokatuak juratukoei zer frogatu nahi zien adierazi zienean, eseri eta lekukoen txanda iritsi zen.

Lehendabizi fiskalari egokitu zitzaion. Lekuko pila bati deitu zion, hildakoaren eta osaba Silasen artean gorrotoa zela frogatzeko. Lekukoek osaba Silas hildakoa mehatxatzen ikusi zutela jakinarazi zuten, eta hildakoak bere bizia arriskuan ikusten zutela, eta haietako bizpahiruri esan ziela ziur zegoela lehenago ala beranduago osaba Silasek hil egingo zuela.

Tomek eta gure abokatuak galdera batzuk egin zizkieten, baina alferrik izan zen, ez baitzuten esandakorik ukatu.

Gero Lem Beeberi egin zioten deia, eta deklaratzera agertu zen. Orduan gogoratu nintzen gau hartan Lem eta Jim Lane pasatu zirela, Jupiter Dunlapi zakurra edo beste gauzaren bat eskatu behar ziotela esanez. Masustak eta linterna ekarri zizkidan horrek burura, eta hauek Bill eta Jack Withers gogorarazi zizkidaten, osaba Silasi garia lapurtzen zion beltz batetaz hitz egiten pasa baitziren gure ondotik; horrek berriz, gure adiskide mamua gogorarazi zidan, horrenbeste izutu gintuena, eta gure albotik ia ordu berean pasa zena...

Eta hantxe zegoen mamua ere, eta modu berezian gainera, gormutua eta kanpotarra izateagatik; aurreko aldean aulki bat jarri zioten, eserita lasai egon zedin.

Horrela, garai hartan gertatutako guztia gogoratu nuen, eta horrek ilundu egin zidan animoa, aurretik zein ederki eta geroztik zein gaizki bizi ginen pentsatuaz.

Lem Beebek zin egin, eta horrela hasi zen:

Banentorren etxera egun hartan. Irailaren bia zen, eta Jim Lane nirekin zetorren. Ilunabarrean gogor hitz egiten entzun genuen, errietan bezala. Ber bertan ginen, eta hurritz adarrak besterik ez zegoen tartean (hesiaren luzeran gindoazela esan nahi du honek), eta ahots bat honako hau esaten entzun genuen: “Behin baino gehiagotan esan dizut hilko zaitudala”, eta preso horren ahotsa ezagutu genuen; gero adarretatik gora makila bat ikusi genuen altxatzen, gero, jaitsi ahala, kolpe bat entzun genuen, gero intziri pare bat, hiru bat; hanka puntetan jarri eta biktima nor zen ikusi nahi izan genuen, eta Jupiter Dunlap ikusi genuen, lurrean hilda. Preso hori bere aldamenean zegoen, zutik, makila eskutan zuela. Handik gutxira hildakoa hartu eta arboladi batera arrastaka eraman zuen, eta bertan ezkutatu zuen. Gu makurtu egin ginen, ez genuen hark ikusterik nahi, eta gero alde egin genuen.

Ikaragarria zen. Deklarazio hark jende guztiaren odola jelatu zuen, eta Beebe hizketan ari zen bitartean, isiltasun gaitza sentitzen zen auzitegi osoan, inor ez balego bezala. Bukatu zuenean negar zotinak entzuten ziren areto osoan, eta denek elkarri begiratzen zioten, esanez bezala: “Ez al da, gero, ikaragarria? Ez al da dardarka jartzeko modukoa?”

Orduantxe, bitxikeria batek harrituta utzi ninduen. Aurreneko lekukoak gorrotoaz eta mehatxuez hitz egiten ari ziren bitartean, Tom Sawyer haiei begira zegoen, erne eta oso kementsu. Eta bukatu zutenean gogor eraso zien gezurretan harrapatu eta haien esanak gaitzetsi nahiz. Baina oraingoan oso bestela ari zen. Lem deklaratzen hasi, eta ez Jupiterrekin hitz egin nahi zuela, ez zakurra eskatu nahi ziola aipatu ez zituenean, Tom adi-adi jarri zen gezurren batean harrapatu nahian, eta bazirudien berriro galdezka hasiko zitzaiola, buruz buru borrokatuz. Eta nik uste nuen ondoren biok elkarrekin deklaratu beharko genuela, eta Beeberi eta Jim Laneri entzun genizkien hitzak esango genituela.

Baina Tomi berriro begiratu nionean hotzikarak sentitu nituen. Oso pentsakor eta kopetilun zegoen... arima handik kilometrotara balu bezala. Lem Beebek esaten zituen hitzetatik bakar bat ere ez zuen entzuten; hark bukatu zuenean, Tomek lehengo jarreran jarraitu zuen oraindik puska batean.

Gure abokatuak ukitu zuen, eta orduan Tomek, beldurra aurpegian marrazten zitzaiola, burua altxatu eta esan zion:

— Har ezazu lekukoa zure kontura, iruditzen bazaizu... Utz nazazu bakean... Mesedez, utz nazazu, orain pentsatu beharra dut...

Zoratuta geratu nintzen. Ezin nuen ateraldi hura ulertu. Eta Benny eta bere ama, ah!, ba zirudien gaixoak bezala larrialdiak jan behar zituela.

Buru zapiak pixka bat baztertu zituzten, alde batera jarriz, eta Tomen begiratua berenganatzen ahalegindu ziren. Alferrik, ordea. Neuk ere ezin nuen begiratu hura topatu.

Gure uso inozoak, beraz, lekukoa erasotu zuen, baina ez zuen ezer garbirik atera, gure abokatua bera ere nahastu egin baitzen.

Ondoren Jim Laneri deitu zioten. Aurrekoa bezalaxe mintzatu zen. Tomek ez zion Laneri ere hitzik entzun, setatsu jarraitzen zuen bere pentsakizunetan, laino artean, ametsetan balego bezala. Beraz, uso inozoa bakarrik aritu zen berriro, eta lehen bezain trakets ibili zen.

Fiskala pozik zegoen, epailea ez ordea, haserre ematen baitzuen.

Tom abokatu tituluduna bezala zen (Arkansasko legeak defendatzailearen laguntzat edozein aukeratzeko eskubidea ematen baitio akusatuari), eta osaba Silasek horretarako Tom aukeratu baitzuen. Tom, ordea, dena hondatzen ari zen, eta aise ulertuko duzue epaileari zenbateko grazia egiten zion gauzak.

Gure usoa Lem eta Jim zirikatzen ahalegindu zen, baina hona atera zien gauza bakarra. Honela galdegin zien:

— Zergatik ez zenuten ikusi zenutena orduan esan?

— Beldur ginen arazo horretan sartzeko. Gainera, ibai ondoko bidetik gentozen, aste beteko ehizara joateko asmoz. Baina itzuli ginenean, gorpuaren bila ari zirela jakin genuen, eta orduan Brace Dunlapengana joan ginen, eta genekien guztia kontatu genion.

— Noiz izan zen hori?

— Irailaren 9ko larunbat gauean.

Epaileak ozenki esan zuen:

— Atzeman eta lotu itzazu bi lekukook, hilketa ezkutatzeko susmoarengatik.

Fiskalak jauzi batez zutik jarri, eta sutan balego bezala esan zuen:

— Jaun agurgarria! Protesta egiten dut agindu harrigarri horren...

— Eseri! — esan zuen epaileak, bere mailuaz mahai gainean jota — , begirunea zor diozu epaimahaiari.

Horrela egin zen, eta gero Bill Withersi deitu zioten.

— Irailaren 2ko arratsean edo, preso honen soro ondotik nindoan; eta Jack nire anaia ere nirekin zihoan. Gizon bat ikusi genuen, bizkarrean zerbait zeramala, eta gari lapurretan ari ote zen beltzen bat iruditu zitzaigun, baina ezin izan genuen garbi ikusi. Geroago konturatu ginen gizon hark norbait zeramala bizkarrean.

bizkarrean. Gainekoa zintzilik nola zihoan eta besteak nekez zeramala ikusi genuen, eta mozkorren bat izango zela iruditu zitzaigun. Ibilerarengatik Silas erretorea zela iruditu zitzaigun, eta bidean Sam Cooper mozkorrik aurkituko zuela pentsatu genuen — hari beti zintzotzeko esanez ari baitzen — eta arriskurik izan ez zezan eramango zuela edo...

Osaba Silas gorputza tabako sororaino, zakurrak aurkitu zuen tokiraino eramanez... Pentsamendu horrek entzule guztiak ikaratu zituen. Baina haien aurpegietan ez zen inolako errukirik azaltzen. Haietako bati hau entzun nion:

— Nik sekula entzun izan dudan hilketarik odol hotzezkoena da hau; hildakoa modu horretan eraman eta lurperatzea! Eta nork eta sermolariak, gainera!

Eta Tom, artean, pentsatu eta pentsatu, ezertaz konturatu gabe. Beraz, gure abokatuak galde eta galde ekin zion testiguari; ahal zuena egin zuen, ezer gutxi, noski.

Ondoren Jack Withers aurkeztu zen, eta Billek esandako gauza berberak errepikatu zituen.

Haren ondoren Brace Dunlap aurkeztu zen. Izugarri triste zirudien, ia negarrez. Inguruan zirrara bat, marmar hotsa entzun zen. Jende guztia erne eta adi-adi zegoen, eta herriko emakume batzuek honela zioten:

— Gaixoa, gaixoa! — gehienek negarrez —.

Brace Dunlapek zin egin zuen:

Aspaldidanik nengoen kezkatsu, nire anaia zela eta, baina ez nuen sekula pentsatzen horrelako gauzarik gertatu behar zitzaionik. Jupiter bezalako ogi puska bati inork minik egiteko kemenik izango zuenik, nork pentsatu? —

Une honetan ziur nago Tom axaletik dardarka ikusi nuela, baina momentu baterako lehen bezain muturturik geratu zen, eta, pentsatuko duzuenez, nik ere ezin nuen pentsatu sermolari batek gaiztakeriarik egingo zionik, ez baitzen erraza horrelako gauza itxuragaberik bururatzea. Horrela, bada, ez nion gehiegizko garrantzirik eman bere egoerari. Orain, berriz, ez diot nire buruari sekula barkatuko!

— Bestela jokatu izan banu, orain nirekin egongo litzateke nire anaia gaixoa!

Hemen guztiz lur jota agertzen zen, ito egiten zen, eta pixka batean isilik geratu zen. Jendeak errukizko hitzak esaten zituen, eta emakumeak negarrez zeuden. Isiltasun handia nagusitu zen aretoan eta osaba Silas zoritxarrekoak berebiziko intziria bota zuen, denek entzuteko ahalakoa. Gero Bracek hizketan jarraitu zuen.

— Irailaren 2an Jupiter ez zen afaltzera etorri. Larritzen hasi nintzen, eta nire beltzetako bat auzipetu horren etxera bidali nuen, baina han nire anaiarik ez zegoela esanez bueltatu zen. Oheratu nintzen, baina loak ezin hartu. Kanpora atera nintzen, gaua oso aurreratua zen, eta paseatuz auzipetu horren etxeraino joan nintzen. Luzaro samar ibili nintzen inguru haietan, nire anaia ikusiko nuelakoan; ez nuen pentsatzen ordurako munduko pena guztietatik libre zegoela jadanik, beste mundu hobe batean zegoela...

Ahotsa berriro itota geratu zitzaion eztarrian, eta isildu egin zen. Emakume gehienak aieneka hasi ziren berriro. Berehala bere buruaz nagusitu, eta jarraitu egin zuen.

— Dena alferrik izan zen, ordea. Etxera itzuli nintzen eta loak hartzen saiatu, baina dena alferrik. Egun baten edo biren buruan jende guztia larri zen, eta preso horren mehatxuak aipatzen ziren, errezeloa edo adieraziz, bururatu ere ez zitzaidana, nire anaia hil egin zutela. Denak gorpuaren bila hasi ziren orduan, baina ez zuten aurkitu, eta lan hori alde batera utzi zuten azkenean. Jupiter egun batzuk nonbait igarotzera joana izango zela pentsatzen nuen nik, eta, bere atsekabeak pasatu ondoren, lasai etorriko zitzaigula. Baina ilaren 9ko larunbat gauean Lem Beebek eta Jim Lanek dena kontatu zidaten... hilketa izugarri horren berri eman zidaten. Bihotza bertan hautsi zitzaidan. Une batean xehetasun bat gogoratu zitzaidan, ordura arte erreparatu ez nuena: preso hori ametsetan paseatzen zela esaten baitzen, eta gauza bitxitan aritzen zela, nahiz eta zer egiten zuen inork ez jakin. Azalduko dut burura zer etorri zitzaidan. Larunbat beldurgarri hartan gau betea zela, eta preso horren etxe inguruan benetan triste nenbilela, aitzur hotsa entzun nuen tabako soro bazterrean. Makurtu eta hesi artetik begira hasi nintzen, eta preso hori zulo bat egiten ikusi nuen... kirten luzeko pala batez... eta berriro estaltzen.

Bizkarra ematen zidan, baina ilargi bete-betea zen eta bere bata berdea ikusi nuen. Garbitu zuen gizona lurperatzen ari zen!

Eta hau esanik aulki gainean erori zen, intzirika eta arrantzaka. Ia jende guztia negar zotinka hasi zen, oihuka.

— 0h, izugarria, ikaragarria da!

Zirrara gaitza izan zen, eta inork ere ezin zuen burua garbi eduki. Eta orduan, osaba Silasek, bat-batean jaiki, txuri- txuri eginda, eta hona zer dioen:

— Hori dena egia da!... Hotz hotzean hil nuen!

Arraioa! Harri eta zur utzi gintuen! Denak zutitu ziren areto zabal hartan. Hura ikusteko lepoa luzatzen zuten. Epaileak mahaia mailuka dantzatzen zuen; sheriffa, berriz, garrasika:

— Ordena!... Ordena guztiek!...

Bitartean agurea zutik, dardaraz, begietan tximistak zituela, bere emazteari eta alabari ere begiratu gabe (besarkatzera joan baitziren, isiltzeko eskatuz).

Eskuekin uxatu egiten zituen, eta bere hilketa hartatik bere arima beltza garbitu nahi zuela, eraman ezinezko zama hura bere gainetik aldendu nahi zuela, esanez.

Gero, amorratuta, hizketan hasi zen, eta dena kontatu zuen, epaileak, juratukoek, lege-gizonek eta jende guztiak arnasestuka begiratzen ziotela. Izeba Sally eta Benny, berriz, penarik handienez, negarretan.

Eta harritzeko gauza! Tom Sawyerrek ez zion ezertarako ere begiratu! Nola, gainera, begiak finko jarrita baitzeuzkan nonbait, ez dakit non. Beraz, agureak bereari eutsi zion, hitzak suzko erreka bat bezala borborka atereaz.

— Nik hil nuen! Erruduna ni naiz! Baina ez nuen sekula horretarako asmorik izan (nire mehatxu direlako horiek gezur galantak dira), mailua altxa nuen arte... Orduan bihotza izoztu egin zitzaidan... sentimendu on guztiek niregandik alde egin zuten, eta hiltzeko asmoz jo nuen. Une hartan gogoan neuzkan bere gaizki esan guztiak, bere irain guztiak, eta haren anaia gizatxarrarenak, hortxe dagoen horrenak.

Oroitu nintzen bi horiek nola konpondu ziren jendearen nirekiko maitasuna itzaltzeko, eta horrela ni ekintza gaizto batetara bultzatzeko, ni eta nire sendia hausteko, nahiz eta guk horiei inolako kalterik egin ez, Jainkoa lekuko. Eta hori dena mendekuz nahi zuten... Zergatik? Nire alaba garbi errugabeak, nire ondoan dagoen neskatila honek uko egin baitzion Brace Dunlapek berekin ezkontzeko zuen gogoari, ez zuen beldurti kankailu horrekin ezkondu nahi izan... eta gaur hona marruz etorri zaigu, beti bost axola izan zaion anaiarengatik... (puntu honetara iristean, Tomek salto bat egin zuen, eta orduan alai agertu zen zalantzarik gabe)... Eta esan dizuedan unean Jainkoaz ere ahaztu nintzen, nire arimako garraztasuna bakarrik nuen kontuan... Jainkoak barka nazala! Eta hiltzeraino jo nuen. Bertan behera damutu zitzaidan... Oh, bai!, baina nire familia gaixoa bururatu zitzaidan, eta horrengatik ezkutatu behar izan nuen egin nuena. Sasi artean sartu nuen gorpua, eta ilundu ondoren, aitzurrarekin itzuli eta gorpua lurpean sartu nuen.

Tomek jauzi bat egin, eta oihuka esan zuen:

— Orain... badauzkat hari mutur guztiak! — eta eskua, beti ere keinu dotorez, agurearengana zuzenduz, honela jarraitu zuen: — Eseri zaitez! Hilketa bat izan zen, bai, baina zuk ez duzu horrekin zerikusirik!

Une hartan orratz bat erortzen ere entzun zitekeen. Agurea, txundituta, aulki gainera erori zen. Izeba Sally eta Benny aho zabalik geratu zitzaizkion, harri eta zur, zer gertatu zitzaien ere asmatu ezinda. Eta hori bera gertatu zitzaien han zeuden guztiei ere. Hura bezalako jende nahasturik ez dut inoiz ikusi, ezta haiek bezalako begi zorrotz eta tinkorik ere. Tomek lasaitasun harrigarriz jarraitu zuen:

— Hitz egin al dezaket, jaun agurgarria?

— Bai, alajainkoa!... bai. Aurrera! — erantzun zion epaileak, besteak bezala harriduraz jelatuta —.

Tom zutik zegoen. Segundo pare bat itxaron zuen, efekturen bat lortzeko, berak zioenez, eta gero bere patxada zahar harekin esan zuen:

— Orain dela bi aste auzitegi honen aurrealdean iragarki bat jarri zen San Luisen lapurtutako bi diamante lodi ekartzen zituenari bi mila dolarreko saria eskainiz. Diamante horiek hamabi mila dolar balio dute. Baina utzi dezagun hori alde batera, une egokia iritsi arte. Goazen orain hilketarekin. Horri buruz guzti guztia kontatuko dizuet, alegia, nola gertatu zen, nork egin zuen... xehetasun guztiak.

Ikusi bazenute, ikusi, jende guztia zalapartan, adimena zorroztu eta dena ongi entzuteko egoki esertzen...

— Hor ikusten duzuen gizon hori, — hasi zen Tom — Brace Dunlap hori, marraskan etorri zaigu denon aurrera, denok dakigunez tutik ere axola ez zaion anaiarengatik. Gizon horrek hemen ikusten duzuen neskatila honekin ezkondu nahi zuen, eta baiezkoaren ordez, ezezko borobila jaso zuen. Horregatik, mendeku izugarria hartuko zuela adierazi zion Bracek osaba Silasi. Osaba Silasek ongitxo zekien Dunlapen ahalmen eta diru pilaren handia. Bazekien Dunlapen aurka borrokan hasiz gero, hark zapaldu egingo zuela. Horregatik, kezka lazgarritan bizi zen, baina ahalegin guztiak egin zituen Dunlap lasaitu eta adiskidetzeko.

Jupiter, haren anaia, ezertarako gauza ez zena ere, landetxean enplegatu zuen, eta jornala ematen zion, nahiz eta hari ordaintzeko osaba Silasen sendia estu-estu jarri.

“Jupiterrek, bere anaiak zirikaturik, ahal zuen guztia egiten zuen agurea nazkatzeko, eta honek jo zezan, modu horretara herri honetako jendea gure osabaren aurka jarriko baitzen. Eta horrela gertatu zen, gertatu ere. Mundu guztia etsaitu zitzaion, gauza ikaragarriak esaten zizkioten; gure osabaren bihotza urratuz eta hautsiz zihoan. Bai, barren barreneraino mindu eta sutu zuten, eta horregatik askotan ez zekien burua non zeukan ere.

“Goazen aurrera. Zoritxar guztiak ekarri dizkigun larunbat hartan, hemen azaldu diren lekukoetako bi, Lem Beebe eta Jim Lane, osaba Silas eta Jupiterren ondotik pasa ziren. Horiek lanean ari ziren...

“Esan duten guztitik hau bakarrik da egia, eta gainerako guztia gezur hutsa. Ez zioten entzun osaba Silasi Jupiter hilko zuenik.

Ez zuten entzun inongo kolperen hotsik. Ez zuten ikusi osaba Silas sasi artean ezer ezkutatzen. Begira iezaiezue orain! Hortxe daude, mingaina gehiegi askatu dutelako damututa. Nolanahi ere, damutuko zaizue ederki nik bukatu aurretik.

“Egun hartan, larunbat gauean Bill eta Jack Withersek gizon bat ikusi zuten, bizkarrean beste bat zeramala. Esan duten gainontzeko guztia gezur hutsa da. Hasieran beltz bat zela uste zuten, osaba Silasi garia lapurtzen edo ari zena... Begira, begira, bi gizon horiek zein harrituta dauden norbaitek beren hitzak entzun zizkielako.

“Izan ere bi horiek ongitxo dakite bestea arrastaka zeramana nor zen, eta oso ongi dakite baita ere (nahiz eta hemen osaba Silas zela zin egin duten) hura ez zela osaba Silas... oso ongi zekiten hori zin egin dutenean ere.

“Norbaitek ilargiaren argitan hildakoa lurperatzen zuela ikusi zuen gizon batek. Baina lurperatzailea ez zen osaba Silas, ordu hartan ohean baitzegoen.

“Orain, aurrera egin baino lehen, galdera bat egin behar dizut zuri, jaun agurgarri horri: konturatu al zara inoiz pertsonak buruhausteren batean edo larri daudenean, ohartu gabe behatzekin zerbait egiten aritzen direla? Batzuk sudurrean hazka aritzen dira. Beste batzuk bizarrari tiraka. Beste batzuk kateren batekin jostatzen ibiltzen dira. Badira masailean, kokotxean edo ezpainetan zenbakiren bat edo letraren bat egiten dutenak ere. Neuk ere hori egiten dut: letra pare bat egiten dut, VV handiak, bai masailean, bai kokotxean, bai ezpainetan, haserre edo pentsakor nagoenean, eta gehienetan ez naiz konturatu ere egiten letrak egiten ditudanik”.

Harritzekoa, neuk ere berdintsu egiten dut, baina 00 idatziz. Jendeari erreparatu nion, eta mundu guztiak buruarekin baietz esaten zuen, “egia da hori” aitortuz bezala.

— Horrela, bada, jarraitu zuen Tomek — , larunbat hartan (ez, aurreko gauean) lurrunontzi bat iritsi zen Flager’s Landingera, hemendik berrogei miliara; sekulako euri zaparrada ari zuen, trumoiak nahi adina. Ontzian lapur bat zetorren, etxe honetako atarian iragarrita dauden diamanteak zeuzkana.

Lapurrak bere maletatxoarekin lehorrera salto egin, eta korrikari eman zion ekaitzpe ilunean. Herrixka honetara iritsi nahi zuen, hemen lasai eta libre biziko zelakoan. Lurrunontzian ba zebiltzan, ordea, ezkutuan bere bi lagun, haren zelatari. Bazekien hark aukera baldin bazuten bertan hilko zutela, diamanteez jabetzeko. Diamanteok hiruren artean lapurtu baitzituzten, eta gero, aipatu dudan lagun horrek hanka egin zien, diamanteak hartuta.

“Hamar minutu ez ziren pasa beste biak lagunak ihes egin ziela konturatu zireneko. Lehorrera salto egin, eta haren atzetik ekin zioten. Ziur aski pospoloak piztu eta arrastoak ikusi zituzten. Dena dela, larunbat osoan segi zioten, hura konturatu gabe.

“Ilunabarrean gizon hura basabiondo baratzetxora iritsi zen, osaba Silasen tabako soro ondoan dagoen hartara. Han sartu eta, bere maletatxotik, mozorro jantzi bat atera zuen, herrixkan inork ikusi baino lehen janzteko...

“Eta kontuan har ezazu, jaun agurgarria, osaba Silasek Jupiterri makilakada bat jo baino geroxeago izan zela hau, egia baita makilaz jo zuela.

“Baina lagunek lapurra basabiondo basotxoan sartzen zela ikusi zutenean, sasi artetik irten eta haren atzetik sartu ziren.

“Biktimaren gainera jauzi egin, eta hiltzeraino egurtu zuten.

“Bai, jaunak; nahiz eta erreguka eta oihuka aritu, ez ziren hartaz errukitu, eta hil arte makilaz egurtu zuten. Orduan, bidetik zihoazen bi gizonak, oihu haiek entzun eta, basabiondo basora sartu ziren. Lapurrek korrika alde egin zuten haiek ikusita, baina gizonek atzetik segitu zieten.

“Baina guzti honetan minutu pare bat besterik ez zen igaro. Azkenik iritsitako bi gizonak nekatu egin ziren besteei segika, eta, soseguz, itzuli ziren berriro basabiondo artera sartzeko.

“Zer egin zuten orduan? Nik esango dizuet zer egin zuten. Lapurrak mozorro-jantzia maletatxotik aterata zuela ikusi zuten, eta haietako batek hartu eta jantzi egin zuen.

Tomek isilune bat egin zuen une horretan, beste efekturen bat lortzeko, ziur aski. Gero berriro hasi zen:

— Nor izan zen hildakoaren mozorroa jantzi zuena? Jupiter Dunlap bera...!

— Arraioa! — esan zuten denek —.

Silas agurea aho zabalik geratu zen.

— Bai, Jupiter Dunlap izan zen. Ulertuko duzuenez ez dago hilik. Gero botak kendu zizkioten, eta Jupiter Dunlapek hildakoarenak jantzi zituen, bereak hildakoari jarriz. Jupiter Dunlap han gelditu zen, eta beste gizonak lapurraren gorpua eraman zuen. Gauerdiz osaba Silasen etxera joan zen, bata berdea hartu, jantzi eta kirten luzeko aitzurra hartuz, tabako sorora joan, eta han lurperatu zuen hildakoa.

Hona iritsi zenean, minutu erdiko pausaldia egin zuen.

— Eta nor uste duzue zela hildakoa?... Jake Dunlap, jendeak aspaldi hilik zela uste zuena.

— Arraioa!

— Eta lurperatu zuena Brace Dunlap bere anaia izan zen.

— Arraioa!

— Eta nor uste duzue dela keinuka ari den inozo hori, azkeneko asteotan kanpotar eta gormutu itxurak egiten ari dena?... Horixe da Jupiter Dunlap!...

Deiadarka hasi ziren denak. Benetan esaten dizuet ez duzuela sekula ikusi horrelako iskanbilarik. Tom jauzi batez Jupiterri hurbildu zitzaion, betaurrekoak eta gezurrezko bizarrak kendu, eta hara non ikusten dugun hildakoa, beste edozein bizi bezain bizirik. Izeba Sally eta Benny osaba Silasi laztanka eta musuka hasi zitzaizkion, oihuka eta losintxaka, eta agurea inoiz baino nahastu eta zoratuago, badela, gero, nahikoa. Berehala jendea garrasika hasi zen:

— Tom Sawyer! Tom Sawyer! Ixo denak! Utzi Tom Sawyerri hitz egiten! Aurrera, Tom Sawyer!

Horrekin harro-harro jarri zen, herriaren salbatzaile eta heroi bezala agertzea baita Tom Sawyerrentzat pozik handiena, berak dioenez. Hortaz, bada, denak apur bat lasaitu zirenean, berriro ekin zion hariari:

— Ia bukatzera noa. Badirudi Brace Dunlapek osaba Silas lepo-lepo egin zuenean, burua galdu eta haren anaia jotzeraino, bere ordua iritsi zitzaiola, bere aukerarik onena iritsi zitzaiola.

“Jupiter basoan ezkutatuko zen, gauez lurralde honetatik ospa egiteko, susmoa dudanez.

Orduan Bracek osaba Silasek hil zuela sinestaraziko zion jende guztiari, eta gero nonbait estali zuela. Horrela osaba Silas zanpatzen zuen, eta urkatzen ez bazuten, herritik kanpora bidaliko zuten behintzat.

“Plan hau antolatu zutela uste dut, baina beste anaia, basabiondoen artean hilda topatu zutenean, ez zuten ezagutu, itxura oso aldatua baitzuen, baina beste gauza bat, hobea, pentsatu zuten: biak mozorroz jantzi, eta Jake lurperatu, eta geroago Jupiterren jantziekin atera lurpetik. Gainera, Jim Lane, Bill Withers eta gainerakoak diruz erosi, hola-halako gezurrak esan zitzaten, eta horixe egin dute. Hor dituzue. Lehen ere esan dut nik hizketan bukatu orduko ongi damutuko zitzaiela gehiegi hitz egina.

“Hortaz, bada, Huck Finn eta biok lurrunontzian etorri ginen lapurrekin, eta orain hilik dagoenak kontatu zigun diamanteena. Bazekien besteek aukera bazuten hilko zutela. Huck eta biok ahal genuen guztian lagunduko geniola hitz eman genion.

“Basabiondo basora joan ginen eta hil egin zutela iruditu zitzaigun. Baina biharamunean itzuli ginenean han hilik ez zela konbentzitu ginen. Eta Jupiter Dunlap Jakek zuen mozorro berarekin jantzita ikusi genuenean, Jakek berak aurrez esan bezala, gor mutuarena egiten ari zela iruditu zitzaigun.

“Bai, jaun-andreok; Huck eta biok buru belarri aritu ginen hildakoaren gorpuaren bila, nahiz eta besteak nekatu eta utzi, eta azkenean aurkitu egin genuen.

Harro geunden horregatik, baina osaba Silasek jelatuta utzi gintuen hildakoa berak hil zuela esan zigunean. Ederki damutu zitzaigun orduan gorpua aurkitu izana. Eta osaba Silasen lepoa salbatzea erabaki genuen. Lan zaila benetan. Osabak ez baitzuen kartzelatik indarrez ateratzerik. Ez ahaztu Sim gure agure beltza ere horrela atera genuela.

Hilabete osoan gogor saiatu naiz osaba Silas salbatzeko moduren baten bila, baina ez zitzaidan ezer jatorrik bururatzen. Eta horrela, esku hutsik etorri naiz gaur auzitegi honetara, inondik ere itxaropen izpirik ikusten ez nuela.

“Hala ere, kolpetik zer edo zerk atentzioa eman dit, eta, horrek eraginda, pentsatzen, ohartzen eta begiratzen hasi naiz, nahiz eta denei pentsatzen bakarrik ari nintzela iruditu. Eta gero, osaba Silasek “berak hil zuela” kirtenkeria hura esan duenean, gauza bera ikusi dut berriro, eta orduan jaiki naiz eta epaiketa hautsi dut, banekiela une horretan Jupiter Dunlap begien bistan nuela.

“Keinu batengatik ezagutu dut... buruan ondo sartuta baitu. Orain dela urtebete hemen egon nintzenean ere keinu horixe bera egiten ikusi nuen.

Tom berriro isildu zen, eta minutu batean pentsatzen egon zen, efektua lortzeko berriro ere. Ederki konturatu nintzen. Gero bueltatu egin zen, hitz egiteko tokitik alde egingo balu bezala, eta doinu nekatu axolagabe batez esan zuen:

— Uste dut hori dela guztia.

Hura bezalako zaratarik ez duzue zuek sekula entzun! Jende guztia ari zen iskanbilan.

— Zer keinu ikusi diok? Geldi hortxe! Zirikatu ondoren isilduko haizela uste al duk? Zer egin du? Jakin egin nahi dugu!

Agerikoa da Tomek nahi zuen efektu hura lortu zuela. Idi pare batek ere ez zuen handik aterako.

— Oh, ez da beste munduko gauza — esan zuen —. Nahastu samar ikusi dut Jupiter Dunlap, agian osaba Silas egin ez duen hilketa batengatik urkamendira eramango zuela pentsatuz edo. Geroz eta larriago zegoen, eta nik ez nizkion begiak gainetik kentzen, nahiz eta itxuraz ez egon hari begira... Ustekabean bere eskuak lanean eta dantzan jarri ditu, eta berehala ezkerreko eskua jaso eta masailean gurutze bat egin du. Horretantxe harrapatu dut.

Txundituta, oihuka eta txaloka hasi ziren berriro denak. Eta jakina, Tom harro eta zoriontsu, bere buruaz zer egin ez zekiela. Gero, epaileak, mahaira begira tinko jarririk, esan zuen:

— Entzun, semetxo; azaldu dituan azpijoko odoltsu guzti horien xehetasunak ikusi al hituen hik?

— Ez, jaun agurgarria; ikusi-ikusi, ez dut batere egin.

— Bakarrik ere ez! Istorio hori dena geldiunerik gabe kontatu duk, bada, heure begiez ikusi izan bahu bezalaxe. Nola moldatu haiz?

Tomek trebe eta lasai erantzun zion:

— Bada... aztarrenei erreparatuz eta hari-muturrak lotuz, jaun agurgarri hori. Polizia lan arrunt bat, inolaz ere. Edonork egiteko modukoa.

— Ez, horregatik! Milioi bat lagunen artean ere ez da pare bat izango horrenbeste egiteko gauza. Oso mutiko azkarra haiz.

Gerora han zeuden guztiak, beren buruei eutsi ezinik. Txalo beroak jotzen zizkioten Tomi. Eta bera... munduko zilar guztiaren truke ere ez zuen salduko momentu hura. Ondoren eaileak:

— Baina ziur al hago arazo honetan gauza guztiak argi geratu direla?

— Ziur, noski, jaun agurgarria. Hemen dugu Brace Dunlap. Uka dezala, ausartzen bada, horretan parte hartu izana... Apustu egiten dut damutzen zaiola isilik ez egona... Tira, tira, geldi-geldi dago, ikusten duzuenez. Eta bere anaia ere ez da mugitzen. Eta gezur galantak bota dituzte lau lekukoek, horretarako hartu baitute dirua; horiek ere geldirik daude. Eta osaba Silas, alferrik izango litzateke horri kasu egitea. Berak zin egin arren, ez nuke nik sinetsiko hark esandakorik.

Ateraldi honekin, barrez leher egin zuen jendeak. Epailea bera ere algaraka hasi zen. Tomek ortzadar ederra bezalakoa ikusi uste zuen. Guztien irribarreak bukatu zirenean, begiak epailearengana jasoz, honela esan zuen Tomek:

— Jaun agurgarria, areto honetan lapur bat dago.

— Lapur bat?

— Bai, jauna. Aldean ditu hamabi mila dolarreko diamante horiek.

Ene bada eta, zer iskanbila!... Jende guztia oihuka berriro.

— Nor da, nor da? Esan.

Epaileak:

— Seinalatu ezak, mutiko. Sheriff, zuk atzeman eta lotuko duzu. Nor da?

— Hildako hori... Jupiter Dunlap.

Hori entzutean, harriduraz eta zirraraz egindako beste trumoi batek egin zuen eztanda. Eta Jupiter, lehendik ere txundituta bazegoen, are eta zoratuago geratu zen Tom Sawyerri entzutean.

Azkenik Jupiterri hitza ahoratu zitzaion nonbait eta ia oihuka esan zuen:

— Gezurra da hori. Jaun agurgarria, hori ez da joko garbia. Aski itsusi dago nire arazoa, erretolika horiekin okerragotu gabe. Bai, gainerako guztia egin dut... Bracek horretara zirikatu eta bultzatu ninduen, egunen batean aberastuko ninduela hitza emanez. Eta nik egin nuen, orain damutzen zait egina, eta hobe nuke egin ez banu, horra. Baina nik ez ditut diamanteak lapurtu, ez daukat nik diamanterik. Hilko ahal naiz oraintxe bertan gezurra badiot! Sheriffak mia nazala eta ikus dezala.

— Jaun agurgarria — esan zuen Tomek — lapur deitzean ez dut gauza bere izenez esan, eta hitz hori baztertu beharra dut.

Diamanteak lapurtu ditu, jakin gabe, ordea. Bere anaia Jakeri lapurtu zizkion hil eta gero, Jakek bere bi lagun lapurrei lapurtu baitzizkien. Baina Jupiterrek ez zekien lapurtzen ari zenik, eta diamanteak aldean zituela ibili da errondan hilabete honetan. Aldean ditu hamabi mila dolar balio duten bi diamanteek, eta diru horrekin ibili da hara eta hona arlote baten gisan. Bai, jaun agurgarria, aldean ditu oraindik.

Epaileak kopeta gora esan zuen:

— Miatu ezazu ondo, Sheriff.

Sheriffak, miatu, aztertu, ikertu eta arakatu zuen goitik beheraino, alde guztietan. Galtzerdiak, kapelua, forruak, azpildurak, botak, dena. Eta bitartean Tom isil isilik, bere efektu haietako bat prestatzen. Azkenean Sheriffa errenditu zen, eta jende guztia engainatuta bezala zegoen begira.

— Zer da? — esan zuen Jupiterrek — Ez al dizuet nik esan?

— Hi, mutiko, oraingoan ez duk asmatu — esan zion Tomi epaileak.

Tomek orduan sakonki pentsatzen ari denaren itxura egin zuen, buruan hazka eginez. Gero, bat batean begiak altxatu zituen:

— A, badakit. Ahaztuta nengoen.

Gezurra zen, eta nik banekien.

— Ekarriko al dit norbaitek mesedez bihurkintxo bat? Jupiter, zure anaiaren maletatxoan bazen bat, baina uste dut ez zenuela hartu.

— Ez, ez nuen hartu. Ez nuen ezertarako behar bota egin nuen.

— Zertarako zen jakin gabe bota zenuen.

Bitartean Jupiterrek berriro jantzi zituen botak, eta Tomek eskatutakoa eman ziotenean, han zeudenen buru gainetik pasa eta Jupiterri esaten dio:

— Jarri oinak aulki honetan.

Eta belaunikaturik, takoietako txapako torlojuak askatzen hasi zen, mundu guztia begira zegoela. Eta botatik diamante bikain hura atera, eta zain zeuden guztiek ikus zezaten jaso zuenean, distiratsu azaldu zen, bere argia alde guztietara zabalduz. Eta jende guztia arnasarik gabe. Jupiter, berriz, burumakur zegoen, triste, inoiz inor ikusi ez dudan bezala. Eta Tomek beste diamantea jaso zuenean, tristeago oraindik. Noski, bada! Pentsatzen baitzuen alde egin izan balu aberats eta libre izango zela urrutiko lurralderen batean... maletatxo hartan bihurkin hura zertarako zegoen asmatu izan balu! Dena dela, une haiek benetan zoragarriak izan ziren eta Tomek ospe galanta lortu zuen. Epaileak diamanteak hartu, zutitu, betaurrekoak altxatu, eta esan zuen:

— Nik gordeko ditut, eta jabeei abisua bidaliko diet. Bila datozenean, gustura emango dizkiat hiri bi mila dolarrak, ondo irabazia duk-eta diru hori... Eta gainera, herri honen esker onik beroena ere irabazi duk, sendi errugabe eta iraindu bat hondamenetik libratu dualako, gizon zintzo eta onberena heriotzatik salbatu dudalako, eta gaizkile gogor eta gorrotagarrienetako bat eta bere lagun zirtzilak legepean jarri ditualako.

Beraz, hantxe metalezko tresnazko musika banda bat egokitu izan balitz zerbait jotzeko, munduko ikuskizunik bikainena izango genukeen. Horixe bera esan zuen Tom Sawyrrek berak ere.

Ondoren Sheriffak Brace Dunlap eta bere taldetxoari eskua ezarri zien. Handik hilabetera izan zen auzia, eta handik zuzen kartzelara bidali zituzten.

Eta jende guztia berriro zalapartaka ibiltzen zen osaba Silasen elizan sartzeko, inoiz baino maitagarriago agertzen zen osaba Silas eta honen sendiarekin, hainbat eta hainbat zurikeria eginez.

Osaba Silasek asma litezkeen sermoi pisuen, nahastuen eta aldrebesenak predikatzen zizkien. Edonor erotzeko moduko sermoiak, gero nork bere etxea topatu ezinik ibiltzeko modukoak. Baina jendeak sermoirik argien, dotoreen eta ederrenak zirela esaten zuen. Eta errukiak edo maitasunak eraginda, denak joaten ziren entzutera, eta gogotik egiten zuten negar.

Baina nik deklaratu behar dut nire osasunarengatik, ondoezak eta zorabioak sortzen zizkidatela, burmuinak salda bihurtzen zizkidala.

Pixkanaka-pixkanaka agurearen zentzua suspertu zen, eta sekula baino argiago bihurtu zitzaion, eta hau ez da zurikeria.

Eta horrela etxeko guztiak txoriak bezala zebiltzen zorionez, Tomi eta bioi esker onik beroena ziguten, nahiz eta nik, nire aldetik, ezer egin ez.

Eta bi mila dolarrak iritsi zirenean, Tomek erdia eman zidan, eta ez zion inori hitz erditxorik ere esan. Horretaz ez nintzen harritu, ezagutzen bainuen.