AURKIBIDEA

IX. HILERRIKO TRAGEDIA

X. ZAKUR ULUKARIAREN IRAGARPENA

XI KONTZIENTZIAN MIN

XII. KATUA ETA GANTZUKI HARRIGARRIA

XIII. ITSASLAPURRAK ABIATZEN DIRA

XIV. AKANPAKETA BIKAINA

XV. TOMEK BISITA MOTZ BAT ETXERA

XVI. TABAKOAREN ATSEGINA. LABANA GALDU

XVII. ITSASLAPURRAK BEREN HILETETAN AZALTZEN

IX. HILERRIKO TRAGEDIA

Gauerdiko bederatzi eta erdietan, Tom eta Sid oheratu ziren. Beren otoitzak egin eta Sidek laster hartu zuen lo. Tom urduri zebilen. Egunsentia iristeko adina denbora zain egon zen eta laster hamarrak entzun zituen. Zein luzeak ziren minutu haiek. Pozik mugituko zen ohean baina ez zuen Sid esnatu nahi. Geldi-geldi zegoen. Gero kaskateko txikiak, soinu arinak entzuten hasi ziren. Etxeko ordulari zaharraren tik-tak. Etxeko habe zaharrek eta, noizbehinka kras-kras egiten zuten. Eskailerak ere batzuetan, irringa misteriotsuak egiten zituen. Fantasmak izango ziren, dudarik gabe. Geroxeago kilker bat hasi zen “kri-kri” aspergarrian. Izeba Pollyren gelatik, zurrunka hots pausatua ateratzen zen. Hurrena ohe gaineko pipiaren karraskak tente jarri zuen. Dudarik ez zegoen. Norbaiten egunak kontatuak zeuden. Norbait hiltzeko seinaleak ziren. Norenak ordea? Laster, urrutitik zakur baten ulu tristea iritsi zen. Eta geroxeago beste batek erantzun zion era berean. Tom izerdi patsetan zegoen. Geroxeago hamaikak jo zuten. Baina berak ez zuen entzun ere egin. Geroxeago miauka triste eta ahul bat entzun zen. Hurrena auzoko leiho ireki berri batetik madarikazio batzuk entzun zituen katu haren kontra: “Ospa hemendik, san diogene...” Eta bere etxe atzean botila hautsi baten kristal soinua. Orduan zeharo esnatu zen. Beraz, jaiki, jantzi eta abiatu zen etxetik. Teilatutik ganbarara, katuak bezala arrastaka.

Huckleberry Finn bere zain zegoen. Bi mutilak abiatu ziren eta ilunpetan galdu.

Hilerri hura nahiko leku tristea zen. Zaharra, ikaragarri zaharra. Ohol josiz egindako horma erdi eroriak babesten zuen. Toki batzuetan zeharo eroriak zeuden, beste lekutan okertuak. Belarra eta hiraka nonahitik ikus zitekeen. Hilobiak ere belarretan zeharo ezkutatuak. Hilarriak eroriak, erdi hautsiak. Inork ez zituen zaintzen.

Haize fin batek adar tartetik ziztu egiten zuen. Tomen iritziz izan zitezkeen hildakoen espirituak. Bi mutilek ez zuten hitz askorik egiten. Lekua eta momentua ez ziren hitz asko egiteko modukoak.

Beldurra galanta sentitzen zuten barnean. Mendi gainera iritsi zirenean, han baitzegoen hilerria, hiru zumar handi zeuden. Haien atzean ezkutatu ziren.

Zain jarri ziren. Ez zen haizearen ulua eta urrutiko ontzen oihu bizia baizik entzuten. Tomen anima harri batek zapalduko balu bezala sentitzen zen. Ezin hitz egin.

—Huck, zer iruditzen zaizu: uste al duzu hildakoei gustatuko zaiela gu hemen egotea?

—Ez dakit. Neronek ere jakin nahi nuke. Hau ikaragarria da, gero —esan zuen Huckleberryk ahopeka.

—Horixe baietz.

Gero, berriro isiltasuna. Pentsa eta pentsa. Gero Tomek esaten dio:

—Huck, zer uste duzu, Hoss Williams hilberriak entzuten gaituela? Bai ala ez?

—Nik baietz uste dut. Bere espirituak bai behintzat.

—Nahiago nuen Williams jaunari deitu banio. Beldurra hartu diot. Baina ez dut asmo txarrarekin egin.

—Ba, ba, hildako bat ez al da, behintzat, horrelako txikikeriatan hasiko. Bestela, konponduak gaude.

Hitz haiekin Tom lasaitu egin zen. Berehala heltzen dio besotik eta esaten:

—Isildu, isildu! entzun!

—Zer gertatzen da?

Bien bihotzek taupada ikaragarriak jotzen zituzten.

—Isildu, isildu. Badator, badator. Ez al duzu entzuten?

—Nik...

—Orain, orain! Entzun duzu, ez da?

—Arranopola, Tom. Guregana datoz, seguru baietz. Zer egin dezakegu?

—Zer dakit, ba, nik? Ikusiko ote gaituzte?

—Tom, horiek ilunetan ere berdin-berdin ikusten dute, katuek bezalaxe. Nahiago nuen etorri ez bagina!

—Ez beldurtu. Ez al dira gurekin sartuko. Guk ez diegu ezertxo ere egin. Geldi-geldi egoten bagara ez gaituzte, beharbada, ikusiko!

—Saia gaitezen bada... Baina, Tom, dardaraz nago alde guztietatik.

—Entzun, entzun.

Bi mutilek ia arnasarik ere ez zuten hartzen. Bazetozen, bai, eta, hain zuzen, haiek zeuden leku aldera.

—Begira, begira, —esaten dio Tomek-. Ez al duzu han ikusten? Zer da?

—Infernuko sua izango da. Ai, Tom, ikaragarria da. Zer beldurra!

Berehala hiru itzal azaldu ziren ilunpetik, eskuetan linterna erdi itzalita bat zeramatela.

—Deabruak dira, deabruak dira. Ziur nago. Galdu gara, Tom. Galdu gara! Errezatuko al dugu?

—Errezatu? Bueno, saiatuko naiz, baina ez beldurtu. Has gaitezen: “Jaungoikoarekin noa ohera, jaikitzean gogoan dut bera...”

—Aiba, aiba!

—Ze gertatzen da, Huck?

—Gizonak dira, gizonak dira. Baten ahotsak Muff Potterrena dirudi.

—Zihur al zaude?

—Bai, bai, ziur nago. Ez zaitez mugitu. Ez da konturatuko. Beharbada, beti bezala mozkortuta egongo da. Agure zahar zerria!

—Ez naiz mugituko, egon lasai. Orain geldirik daude. Zerbaiten bila dabiltza eta ez dute aurkitzen. Eskuinera, ezkerrera, zer nahi ote dute? Huck, nik beste ahots bat ere ezagutu dut: Joe indioarena da.

—Mestizo alu horrena? Hiltzaile bat da hori. Nahiago nuke deabruak balira. Zertara etorri ote dira?

Marmarra isildu zen berehalakoan. Hiru gizonak iritsi ziren nahi zuten lekuraino. Mutilen ondo ondoan zeuden:

—Hemen dugu, hemen da, esaten du beste ahots batek. Robinson sendagile gaztea zen hura.

Potter eta Joek eskuetan aitzurra eta beste zenbait gauza zekarten lurra ateratzeko. Sendagile gaztea lurrean jarri zen zumar baten kontra. Mutilak ezin zitezkeen ondorago egon.

—Bizkor ibili —esaten die—, bestela ilargia ateratzen baldin bada, galdu gara eta.

Hasi ziren, bada, gizonak lanean, orain aitzurra, gero pala. Ekin eta ekin. Halako batean, aitzur batek zerraldoa jo zuen. Beraz, hilobia irekia gelditzen zen. Kaxaraino iritsi ziren. Laster atera zuten kaxa handik. Altxa zuten kaxaren tapa, eta hildakoaren inongo kontsideraziorik gabe, lurrera bota zuten zakarki. Orduantxe, bazirudien ilargiak bere aurpegi motela atera nahi zuela lainopetik. Hildakoa egur luzatu batzuen gainean ipini zuten, manta bat gainetik ipiniaz. Eta esaten diote sendagileari:

—Zu, sendagile, beste bost dolar ematen ez badizkiguzu, hemen geldituko da hildako hau, dagoen lekuan.

—Hori, hori.

—Baina, nola daiteke hori? —esaten du sendagileak—. Aurretik ordaindu dizuet zorra. Orain ez hasi eskari berriak egiten.

—Bai, eta oraindik guztia ez dizut esan —aipatzen dio Joek—. Badira bost urte, behin zure etxera janari eske joan nintzela. Zuk, ordea zure etxeko sukaldetik zakarki bidali ninduzun. Eta guzti hori nahiko izan ez balitz bezala, zure aitak kartzelan sartu ninduen, alfer eta alproja nintzela esanaz... Zer uste zenuen, ahaztua nengoela ala? Orain guztia ordainduko duzu. Gogora ezazu nik indioen odola daramadala zainetan.

Hori esaten zuen bitartean, bi ukabilak jaso zituen. Robinsonek, ordea, zanpateko bat eman eta lurrera bota zuen. Potterrek bere labana lurrean utzi zuen eta...

—Aizu, mesedez, ez ezazu eskurik nire lagunaren gainean jarri.

Biak borroka gogorrean hasi ziren. Sendagileak ordea, hesola lodi bat hartu eta egundoko kolpea eman zion buruan, zerraldo utzirik. Baina une hartan bertan, Joe bere onera itzuli, lurrean zegoen labana hartu eta Robinsoni bizkarretik sartu zion kirtena ezkutatu arte. Odola borborka atera zen. Sendagilea balantzaka hasi zen, lurrean hilda erori arte. Une hartan, ilargia berriro ezkutatu zen. Bi mutikoek, beldurraren beldurrez, ihes gogorrari ekin zioten.

Gero bi gizon lurrean etzanda zeuden. Eta ondoan Joe beltza gorrotoz begiak josita. Geroxeago, sendagileak hitzerdi batzuk esan eta azken arnasa eman zuen.

—Mendekatu haut, bai —esaten zuen—, merezi huen neurrian. Alu hori!

Gero, hildakoa desegin zuen, zeuzkan balorezko gauza guztiak kenduz. Gero, Potterren eskutan ipini zuen laban madarikatu hura, eta zerraldoaren gainean eseri zen. Geroxeago bere onera etortzen hasi zen Potter. Begiratu zuen ingurura, ikusi zuen laban odoldua eta berriro etzan zen. Hobeto altxa zen, beste gorputzari bultzada emanaz. Bere begiak Joerenekin gurutzatu ziren.

—Ene Jesus —esaten dio—. Zer gertatu da Joe?

—Zer gertatu den galdetzen al duzu? Gauza onik ez! Zergatik egin duzu hori?

—Egin zer? Nik ez dut ezer egin eta...!

—Begira ezazu ingurura.

—Baina mozkorra al nengoen ba... Ai, ai, buruak itzuliak ematen dizkit. Zer gertatu zait, zer egin dut! Ez dut ulertzen, Joe, lagun hori, adiskide hori, nik hil al dut sendagilea? Baina... nola? Nik zergatik hil behar nuen? Esan iezadazu nola izan den... Ikaragarria egin dut... Bera hain gaztea eta...

—Begira: borrokan hasi zineten. Berak egur lodi horrekin jo zintuen. Altxa zinenean labana hartu zenuen eta hor sartu zenion.

—Baina, ez nekien nik zer egiten eta... Gehiegi edan dut bart. Sekula ez naiz labanekin borrokan ibili. Joe, arren eta arren, ez esan inori zer egin dudan. Ez esan... Agintzen al didazu?

—Ez, Potter, ez dut esango. Nirekin beti oso jatorra izan zara, eta hitz ematen dut. Ez dut behin ere ezer esango.

—Joe, mila esker. Aingeru bat zara.

—Beno, ez dezagun denborarik alferrik gal. Zoaz zu bide honetatik eta ni beste honetatik. Ez denborarik galdu, eta ez ezazu arrastorik utzi.

Aurrena korrika txikian baina gero korrika bizian alde egin zuten biek handik.

—Hau tontoa da —esaten zuen Joek—, ez da konturatu ere eta hantxe utzi du bere labana. Izorra hadi ba...

Geroxeago, ilargia berriro irten zen. Beraz argipean zeuden hilerri hartako bi gorputzak, bata bestearen ondoan isiltasunik handienean.

X. ZAKUR ULUKARIAREN IRAGARPENA

Bi mutikoak, zein baino zein azkarrago zihoazen. Bi hanketan hegoak balituzte baino azkarrago. Noizbehinka atzera begiratuaz, norbaitek jarraituko balie bezala. Bide ertzeko edozer gauza, harri bat, enbor bat, dena etsai ezkutatuak zirela iruditzen zitzaien. Etxe ondo batzuetatik pasatzean, zakurrak zaunka egiten bazien, haiek oraindik ere bizkorrago alde egiten zuten.

—Hau da nekea, baina goazen, goazen, goazen,... gutxienez larru lantegira iristen bagara, ez da gutxi izango... Ezin dut arnasarik hartu.

Huckek ez zion hitzik ere erantzun. Arnas estuaren oihua besterik. Hantxe biak, oraindik urrutitxo zegoen helburuan bi begiak ipinita. Noiz iritsiko. Noiz ailegatuko. Azkenik, hara ba. Ate irekitik barrura sartu ziren tximista baino azkarrago. Bi bihotz nekatuen taupadak lasaitu ziren. Eta Tomek gero:

—Huck, zer iruditzen zaizu gaur ikusi dugun hori?

—Robinson sendagilea hiltzen bada, urkatuko dute norbait, dudarik gabe.

—Bai ote?

—Ikusiko duzu, nola bai.

—Baina nork salatuko ditu? Guk?

—Zer gauzak esaten dituzun! Pentsa dezagun guk esanda gero, gauza batengatik eta besterengatik beltz hori ez dutela urkatzen.

—Zaude ziur, ezagutzen dut nik, egunen batean gu hilko gintuzkeela. Gorrotoa du lege.

—Hori bera pentsatzen nengoen ni ere.

—Norbaitek hitz egin behar badu, hitz egin dezala Potter mozkor horrek.

Baina geroxeago Tomek:—Baina nola salatuko du ba da, Potterek, berak ere ez daki ziur eta?

—Zergatik ez daki ba...?

—Orduantxe hartu zuela buruko galanta hura, zentzua galtzeraino. Ez baitzuen ezer ikusi. Nola jakingo du, bada, horrek?

—Arrazoia duzu...

—Eta gainera, Huck, ez dakit kolpe hartatik onik aterako den. A zer kaskarrekoa eman zion!

—Halaxe da, bai. Gainera mozkorra zegoen. Beraz... majo jarrita. Baina ez dut uste hilda egongo denik.

Beste isilune luze bat egin zuten. Eta Tomek:

—Huck, ziur al zaude isiltzeko gauza zarela?

—Tom, isilik egon beharra dugu. Hitzerdi bat aterako bagenu, indiar horrek bi katu baino erruki gutxiagorekin hilko gintuzke. Tom, zin egin dezagun ez dugula hitzik ere esango... Hori egingo dugu, hitzik ere ez dugula esango zin egin!

—Ondo dago. Horixe izango da bidezkoena. Eskuak hartuta.

—Ez, eskuak hartuta ez. Oraingo honetan, odolarekin zin egin behar dugu.

Tom ere ados zegoen. Lurretik jaso zuen ohol txiki bat, eta arkatz batez, hauxe jarri zuen:

HUCK FINN ETA TOM SAWYER LAGUNEK, AHOA JOSITA EDUKIKO DUTELA ZIN EGITEN DUTE, ETA BERTAN HIL DAITEZELA NOIZBAIT HITZERDI BAT ESATEN BADUTE.

Gero, orratz batekin odol tanta bat atera zuten behatzetik eta harekin zigilatu zuten zina.

Bukatzen ari zirela, larru lantegi zahar hartatik, beste punta batetik, norbait atera zen fantasma bezala...

—Tom —esaten dio Huckleberryk—. Aski ote dugu juramentu hau betirako isiltzeko?

—Noski baietz. Edozer gauza gertatzen delarik ere, guk ez dugu sekula hitzerdirik esango! Bestela arratoiak bezala hilko ginateke.

Berehala urrutiko zakur batek ulu luze bat jo zuen. Bi mutilak elkar besarkatu zuten. Bazekiten zer esan nahi zuen ulu hark eta. Beldurra berriro...

—Gu bion arteko norentzat izan ote da ulu hori? —galdetzen du Huckek—.

Eta Tomek:

—Egon lasai, egon lasai. Badakit zein zakurren ulua den. Bull da, Harbisonen zakurra.

—Gaitzerdi. Beldurrez hilko nintzela uste nuen eta... Apustu egingo nuen zakur galduren bat zela...

Berriro ere ulu luze eta tristeak. Baina oraingoan...

—Huck, zakur hau beste bat da. Hau ez lehenengoa.

Tomek atera zuen burua atetik. Eta esaten du:

—Ai, Huck, ai, Huck, hau zakur galdua da.

—Azkar, Huck! Azkar, Huck! Noren bila ote dator?

—Huck, nik uste dut bion bila datorrela. Ai, eta gero, nora joango naiz...? Infernura, hain gaiztoa izan naiz eta...

—Nik ere halaxe uste dut. Ni ere izan nintekeen askozaz hobea. Baina, ez nintzen saiatzen. Orain berandu da. Hemendik onik ateratzen banaiz, ez naiz igande guztian elizatik aterako.

Horrela ari ziren bi lagunak. Biak zakur galduari begira:

—Aiba —esaten dio Tomek—, bizkarra eman digu guri. Ez dator gure bila...

—Hara, arrazoia duzu! Baina lehen nola zegoen?

—Ba, lehen ez dakit... Zein gizajoak garen. Orain noren bila joango ote da?

Ulua isildu zenean beste zarata zeharo desberdina entzun zuten. Norbaiten zurrungak ziren.

—Entzuten al duzu hori? Zer da hori? Zerri talde bat dirudi. Baina..., ez, norbaiten zurrunka da.

—Halaxe da. Hor nonbaitetik dator zarata.

Bi mutilak berriro erne jarri ziren.

—Nire aitak ere, mozkortzen zenean hortxe nonbait egiten zuen lo. Baina, haren zurrunka askoz ere zaratatsuagoa da. Ez da posible. Gainera, geroztik ez da herrira itzuli. Nor ote da?

—Huck, nahi al duzu nirekin etorri?

—Ez dit ikaragarrizko grazia egiten baina... Pentsa dezagun Joe indiar hori dela.

Tom ere beldurtu zen. Baina laster animatu ziren berriro, eta joateko prestatu ere bai. Hanka puntetan abiatu ziren. Tomek adaska bat zapaldu zuen. Atera zuen krask hotsarekin gizonak buelta erdia eman zuen. Ilargipean ikusteko hainbat. Muff Potter bera zen. Hura han utzita, atzera itzuli ziren hanka puntetan. Handik ehunka metro batzuetara, biak elkarri begira jarri ziren, gau onak emateko. Han ikusi zuten zakur galdua Potter zegoen inguru hartan, Potterren aurka eta bere muturra zerurantz sarritan ipintzen zuela.

—Bere bila doa —esan zuten bi mutilek batera..

—Beno, Tom. Ez da gehiegitu behar. Lehengo batetan Johnny Miller jaunaren etxe aurrean egon omen zen zakur galdu bat uluka. Horretaz gainera, gauez hontza kokatu omen zen balkoian. Baina hala ere ez omen da hango inor hil. Beraz...

—Bale, bale. Ados nago. Baina, ez al zen gau hartan Gracie Miller surtara erori eta zeharo erreta gelditu. Eta hori zer?

—Bai, bai, baina ez zen hil. Eta gainera, sendatu da ia.

Gero, ordea, agurtu ziren. Bazen garaia. Tom, beti bezala, leihotik, katuak bezala sartu zen etxera. Pozik, ze bere ustetan ez baitzuen inork nabarmendu bere ihesa. Sartu zen ohera eta egun hartako gorabehera guzti haiek baretu ezinik zegoen. Pozik beste aldetik, sartu irtenak hainbesteko disimuloz egiteko gauza zelako. Ez zen konturatu aspaldiko ordutan Jim esna zegoela, nahiz eta bera ez konturatu.

Tom esnatu zen noizbait. Baina Jim ez zegoen gelan. Joana zen. Argitasunagatik bazirudien nahiko berandu zela. Orduan, zergatik ez zioten garaiz deitu? Seinale txarra iruditu zitzaion.

Jaitsi zen sukaldera gosaltzera. Denak isil isilik. Inork ez zion ezertxo ere esan. Zer zen gero hura? Zergatik ez zioten ezer esaten? Gero konturatu zen, etxean bazekitela bere gaueko ihesaren berri. Denak mutu zeuden. Berak alaitasuna lortu nahi izan zuen, baina alferrik.

Gosalondoan amonak aparte deitu zion. Tomek zioen:

—Badiat egurra.

Eta hau esatean, ia pozik sentitzen zen. Ze nahiago baitzuen egurra, isiltasun desesperagarri hura baino. Izebak ordea ez zuen jo. Halako batetan, nolabait hasi behar eta izeba Polly negarrez hasi zen, zera zioen artean:

—Tom, baina, Tom. Noiz arte ibiliko zara beti horrela? Zer nahi duzu? Ni atsekabez hil nahi nauzu? Ez duzu nire zahartzaroaren errukirik. Martxa honetan, laster nire hezurrek hilerrian joko dute. Dena zure erruz. Noiz arte? Noiz arte?

Tomek, errieta hura baino mila aldiz nahiago zuen egur gogorra. Errieta hark, eta halako errieta guztiek, bihotza hautsita, deseginda uzten zioten. Bere gaiztoan ez baitzen errai gabea. Barkatzeko eskatu zion izebari mila aldiz. Berriro ez zuela halakorik egingo eta abar. Izebak barkatu zion. Baina barkamen hark ez zuen indarrik, ez gatzik. Eman zion baimena joateko ere.

Eskolarako bidea hartu zuen. Baina bihotz urratuta. Ez zuen Jim mendekatzeko gogorik ere. Alu hark salatu zuen, dudarik gabe. Aingeru higuingarri hark. Sartu zen eskolara eta bere bi masailak bi esku- tan bermatu zituen. Hormari hozki begiratzen zion. Barruan zuen min. Eta ez nolanahikoa. Ukalondo biak mahai gainean, bat zerbaiten gainean, ez zen gehiegi fijatu. Handik minutu batzuetara mugitu zen eta ukalondoak ere altxa zituen mahaitik. Papertxo tolestatu bat ikusi zuen. Eta barruan... Barruan, ireki zuenean, han zegoen, letoizko ordulariaren orratza. Bezperan berak hain maitekiro neskari erregalatu zion gauzarik bitxiena. Bere mina ezin gehiagoko bihurtu zen.

XI KONTZIENTZIAN MIN

Eguerdirako zabaldu zen bazter guztietan berria. Garai hartan ez zegoen telegrafo eta horrelakorik. Baina ezta behar ere. Hilerriko berri beldurgarri hura sua bezala zabaldu zen. Maisuak arratsaldez jai eman zuen. Nola ez bada? Bestela herriak zorotzat hartuko zuen.

Erahildako gizonaren ondoan laban bat zegoen. Norbaitek Muff Potter jaunaren labana zela ezagutu ere bai. Ordu bata edo inguru horretan norbaitek ikusi ere egin omen zuen Potter errekasto batean odola lehortzen. Beraz... Garbitze hori oso susmagarri zen, ze Potter ez baitzen sekula garbitzen. Herritarrek herri osoa aztarrikatu omen zuten hiltzailearen bila. Baina hau ez omen zen inondik ageri. Sheriff jaunak, zaldizko zenbait bidali ere bai herri ingurura baina alferrik.

Jende guztia hilerrira zihoan. Bide batetik eta bestetik. Tomek, uler daitekeenez, ez zuen inolako gogorik hara joateko. Nahiago zuen beste edozein lekutara joan. Baina, nonbaiteko eragin

misteriotsu batek arrastatzen zuen harantz. Eta iritsi ziren. Eta ikusi ere bai ikuskizun ikaragarri hura. Tom jende artean labaindu zen. Halako batetan norbaitek zimiko egin zion besoan. Begiratu eta Huck zen. Biak harrituta. Hura gertakizuna. Gero ingurura begiratu zuen, norbaitek haien begirapen artean zerbait susmagarri harrapatu ez ote zuen ziur egoteko. Baina guztiak aurreko ikuskizun hari begira zeuden, marmar batean.

—Gizon gaixoa, gazte gaixoa. Izan ere ez dakit nik zer demoniotarako etortzen diren hildakoak lapurtzera. Muff Potter harrapatzen badute zintzilikatuko dute, dudarik ez izan.

Honelako iruzkinak entzuten ziren han. Eta apaiz jaunak:

—Hau Jaungoikoaren zigorra da! Bere eskua garbi ikusten da.

Tom dardaraz jarri zen une batean, ze ezkerralderago ikusi ahal izan baitzuen Joe indiarra. Haren aurpegi beltz zurbila espresiorik gabe. Baina berehala, jendea larritu eta harritu zen. Guztiak atzera begira jarri ziren esanaz:

—Bera da eta, bera da eta! Bere gaiztakeria lekura dator.

—Nor, nor?

—Muff Potter!

—Orain geldirik dago. Atzera bihurtu nahi du. Ez utzi ihes egiten!

Baina Muff Potter jaunak ez zuen ihes egiteko asmorik.

—Hori lotsagabea —esaten du batek. Beharbada berak egindako okerra ondo ote dagoen begiradatxo bat ematera etorriko zen. Beharbada, hemen inor ez zegoela usteko zuen.

Laster jende tartean pasillo bat egin zen eta handik pasa ziren Sheriff jauna eta Muff Potter. Sheriffak besotik heltzen zion besteari. Ikusi zuten aurreko hori. Potterek ezin izan zuen horrelakorik ikusi. Bi eskuekin aurpegia estaltzen zuela, zera esaten du:

—Hau ikaragarria da, hau ikaragarria da. Baina, nik ez dut egin! Nik ez dut egin.

—Eta nork salatu zaitu? —deiadar egin zion batek—.

Hitz horiekin Potter animatu egin zen. Lehortu zituen bere malkoak eta geroxeago Joe indiarrari begira zera esaten du:

—Joe, zuk agindu zenidan...

—Zurea al da laban hori? —galdetzen dio Sheriffak.

—Banekien bai, banekien bai hemen zegoela.

Gero gorputz guztia dardaraz jarri zitzaion. Eutsi ez baliote lurrera eroriko zen. Eta esaten dio Joeri.

—Joe, orain alferrik da, orain alferrik da. Esan ezazu nola gertatu zen guztia. Esan guztiei.

Huckleberry eta Tom mutu gelditu ziren. Zer esango ote zuen Joek?. Esan, zituenak esanda, harriturik zeuden, zeren iruditzen zitzaien une batetik bestera zeruko tximistak etorri eta erdibanatuko zutela. Eta merezi, merezi baitzuen. Harritu ziren hori gertatu ez zenean. Beren zina hausteko gogoa ere izan zuten. Baina mingaina berriro korapilatu eta isilik geratu ziren. Handik minutu batzuetara, Joek aitorpen berdin-berdinak egin zituen. Esango litzateke, ondo ikasita zeukala, ez baitzuen hitzik ere aldatu. Baina ez ziren ausartu. Beltz horrek etsaia zeraman bere barruan. Etsaia berbera. Eta etsaiaren indarraren kontra ezin daiteke ezer egin.

—Zergatik ez duzu ihes egin? —galdetu zion norbaitek.

—Ihes egin? Ihes egin? Aurrena urrutira joatea pentsatu nuen. Baina ezin nuen, alferrik. Indar ezkutu batek bultzatzen ninduen honantz.

Joeren aurpegia ez zen zipitzik aldatu. Hotz eta espresiorik gabe. Mutilak harrituta, zerua ere berarekin beldurtzen zela iruditzen zitzaielako. Geroxeago, Joek berak, hildakoa ohe batean etzaten lagundu zuen bere etxera eramateko.

Gauza izango ote ziren sekretu hura gordetzeko? Kontzientziak min ematen zien. Gauez ere ezin zuen Tomek lorik egin. Beti urduri, ohean jira eta buelta. Ez zuen lo onik egiten. Jim bera ere ondo konturatu zen. Eta goiz partean, zera esaten dio:

—Tom, ez dakit zer gertatzen zaizun. Baina ohean buelta besterik ez duzu ematen. Eta hitz egin ere asko hitz egiten duzu. Ez didazu lo egiten uzten.

Tomen begiak harritu ziren, eta gero jaitsi zituen:

—Hori seinale txarra da —zioen izebak—. Zer darabilzu buruan?

—Ezer ez. Nik dakidala, ezer ez.

Baina mutilaren eskua dardaraz zegoen, eta kafesnea ere, dar-dar harekin pixka bat isuri zitzaion.

—Gainera —esaten dio Jimek, oso gauza arraroak esaten dituzu. Atzo, zera esaten zenuen: “Odola, odola”. Eta gero: “utz nazazu bakean, utz nazazu bakean, ez nazazu oinazetu, esango dut, esango dut”. Baina, Tom, zer duzu, bada, esateko?

Tom kainabera bat bezala dardaraz. Zer esan, eta zer erantzun. Baina berehala izeba Pollyk erantzuten du:

—Seguru erailketa ikaragarri horrengatik dela. Nik ere ezin dut lorik egin. Batzuetan neronek egin dudala ere iruditzen zait. Kezkati nabil. Ez naiz harritzen Tom ere kezkatan ibiltzea.

Maryri ere gauza berbera pasatzen zitzaion. Eta ezin lorik hartu. Nolabait Tomek handik alde egin zuen, ezer gehiago esan gabe. Geroztik, gauero hagineko mina zuela eta zapi bat jartzen zuen ahotik. Ez hitz egiteko, noski. Baina, Jimek, jakin nahiez, askatu egiten zion lo hartzen zuenean, eta zer esan zezakeen entzuten egoten zen. Gero, ordea, hainbeste hagineko minarekin ere aspertu zen. Nolabait barrua ere lasaitu zitzaion.

Eskolan, bere lagunek garai hartan, katu hilen jokoarekin jarraitzen zuten. Berak ezin zuen eraman, eta behin ere ez zuen parte hartzen. Jimek ondo begiratzen zuen zer egiten eta zer ez zuen egiten Tomek. Gauza berriren bat baldin bazen, bera izango zen buru. Baina beste horietan, begira egoten zen, parte hartu gabe. Alde ere egiten zuen. Eta Jim harrituta. Lehen ez baitzuen horrelakorik egiten.

Egun txarrak ziren haiek. Tom, sarritan inguratzen zen herriko kartzelara. Eta kartzela burdin artetik, sasi hiltzailearengana joaten zen, Potterrengana. Kontsolatzera eta erregalo txikiak eramatera. Horrela barrua lasaitzen zuen. Kartzela, txikia zen, nolabaitekoa. Ihes egin nahi zuenak, ez zuen ikaragarrizko miraria egin beharrik. Baina han jarraitzen zuen Potterrek.

Joe jaunak hildakoen lapur fama zuen herri hartan. Baina inor ez zen ausartzen harekin hastera. Beldurra zioten. Joek borroka haren berri eman zuenean, ez zuen esan bera zertara joan zen. Baina guztiek zekiten. Ez ausartzen, ordea. Horregatik, kasu hau oraindik auzitara ez eramatea erabaki zuten.

XII. KATUA ETA GANTZUKI HARRIGARRIA

Tomek bazuen zertaz kezkatu. Eskolan ez zuen pozik sentitzen. Hain zuzen Becky Thatcher ez zen eskolara joaten. Zergatik? Tom saiatu zen hamaika bider harekiko maitasuna deuseztatzen, baina alferrik. Ezin. Hura burutik kendu nahi eta hura hantxe. Hamaika aldiz inguratu zen epailearen etxe ingurura, ea ba inoiz ikustatzen ote zuen. Alferrik. Beharbada, gaixorik ote zegoen bere neskatxa hura? Beharbada bai. Eta hiltzen bazen, zer? Eta guztia bere erruz izango balitz? Eta? Eta...? Bizitzeko gogo guztiak joan zitzaizkion. Ez zuen bizirik egon nahi. Ez zuen gogorik, ez gudari izateko, ez itsaslapur izateko. Triste zegoen beti, triste, erremediorik gabe triste. Izeba bera ere kezkatzen hasteraino.

Izeba hori belar zale horietako bat zen. Gauza sanoak zituenik ezin ukatu. Baina bazuen sineskeria zital bat hamaika sendakinetan. Azaltzen ziren formula xelebre guztiak lur egokia aurkitzen zuten berarengan. Edozer gauza zela, berdin zen. Eta probak egitea gustatzen zitzaion. Baina ez bere larruan, auzoko edozeinen larrutan baizik. Nola lo egin, nola etzan, nola altxa, sorginkeria pila bat.

Orduantxe azaldu berria zen urarekin egin behar zen tratamendu bat. Eta noski, Tom gaixo zegoenez gero, berarekin probak egitea erabaki zuen. Egunsentiro ezkaratzean zutik jartzen zuen eta

izugarrizko ur jarioak botatzen zizkion gainetik, lehendabizi hotzak, gero beroak. Gainetik toalla zakar bat pasatzen zion, odola mugi zedin. Gero maindire busti eta berotan tolestatzen zuen, izerditan pats, jarri arte. Handik joaten omen ziren gorputzak izan zitzakeen zikinkeria guztiak, ia arimakoak ere bai.

Baina mutikoak, beti bezain triste eta goibel jarraitzen zuen. Zeharo eroria eta tristea. Izebak, berriz, bainu hotzak, hemendik, bainu hotzak handik, orain eserita, orain zutik, proba guztiak egiten zituen. Gero ura oloarekin nahasten ere hasi zen, bestetan txandaka. Eta horrela egunak joan, egunak etorri.

Uraren tratamendu horrek ez zuela onik ekartzen eta, beste batekin hasteko gogoa etorri zitzaion. Hain zuzen, egun haietan bertan, “mirarizko gantzuki” zeritzan zerbait asmatu zuen norbaitek nonbait. Eta nola ez, izeba Polly erostera joan zen. Oraingoan berak ere probatu zuen zerbait. Benetan erreakzio harrigarria barruan sortu ziona. Itxura gabe erosi zuen, hura baino hobeagorik ezin zitekeela pentsatuaz. Isurki bat zen, likido bat, baina sua bezalakoa bere ondoriotan. Eman zion kutxaratxo bat ilobari. Eta arretaz zain jarri zen. Eta hara bada, mutikoa animatu zen eta berriro bizitzeko gogo berriak sortu zitzaizkion. Sua zeriola jarri zitzaion Tomi barru guztia.

Tomek egunero eta egun barruan sarri eskatzen zion gantzuki famatu hura. Izeba Polly aspertu ere egin zen. Beti eska eta eska baitzegoen Tom. Azkenean berak hartzeko baimena eman zion. Baina, egunero bi hiru aldiz begiratzen zuen botila hura. Eta harriturik ikusi zuen, egundoko abantailan jaisten ari zela. Hainbesteren beharrik ba ote zuen, bada, mutiko hark. Zer egiten ote zuen hainbeste botikarekin?. Baina Tomek gantzuki hura beste eginkizunetarako erabiltzen zuen. Bere gelako atea zartatua zegoen, zartadura bat zeukan. Eta gantzuki hura trinko samarra zela eta, hura betetzen pilak eta pilak gastatzen zituen. Haizeari zirriztua hertsi nahi, nonbait...

Hala ari zen behin, zartadura hura ixten. Eta izeba Pollyren katua azaldu zen bat-batean. Hari ere gustatuko zitzaiolakoan, koilarakada pare bat eman zion. Besterik gabe, katuak egundoko dantza eta salto bizkorra hasi zuen. Bazirudien bazter guztiak txikitu behar zituela. Inguruan zeuden lorontziak hankaz gora joan ziren. Orain atearen kontra, gero hormaren kontra, egundoko zarata atera zuen. Horrela ari zen bitartean, zarata hura zer ote zen jakin nahirik han azaltzen da izeba Polly. Haren harridura katuaren infernuko dantza hura ikustean. Katua, berehala jarri zen atzeko hanken gainean, irrintzi luze eta sakon bat bota eta salto bizi batez, leihotik barna baratzeraino salto egin zuen. Izeba, harri bihurtuta, betaurrekopetik begira. Tom lurrean lehertzeko zorian.

Eta izebak:

—Tom, zer gertatzen zaio katu honi?

—Ez dakit, izeba, ez dakit —erantzuten dio barrez lehertzen.

—Ez dut sekula horrelakorik ikusi. Zerk eragin ote dio honetara?

—Ez ote? Baina, katuak alai daudenean, horrelakoxe xelebrekeriak egiten dituzte.

—Beraz, alai daudenean horrelako gauzak egiten dituzte, e?

Hitz haiek bazuten zerbaiten susmoa.

—Bueno, bai, bai, nik uste dut baietz, hala uste dut...

—Hala uste al duzu?

—Bai izeba.

Izeba lurrera begira zegoen. Lurrean zer ote zegoen ba...? Tomek ere begiratu zuen lurrera. Anda demonio... han zegoen lurrean kutxarila oraindik ere gantzuki hondarrez, Jaso zuen izebak. Altxa bezain pronto, heldu zion belarritik. Hitz batetan, betiko lekutik, eta beste eskuko behatzak altxatuaz, titarearekin, kaska, kaska, jo zuen.

—Ikus dezagun, ikus dezagun, zergatik egin duzu hori? Zer egin dizu zuri katuak?

—Pena ematen zidalako egin diot hori. Berak ez baitu izebarik, nik bezala...

—Ez duela izebarik. Eta zer esan nahi duzu horrekin, astakirtena?

—Ba, berak nik bezala izeba izan balu, aski izango zen izeba hori, bere barruak erretzeko. Katuari eta mutikoari gauza berbera gertatzen zaio.

Orduan jabetu zen izeba Polly. Katuarentzat ona ez bazen, nola izan zitekeen mutil batentzat. Eta beti bezala, berandu baina damutu zen. Begiak busti ere egin zitzaizkion eta gero:

—Tom, nik asmo onenarekin egin nuen. Eta gainera zuri on egin zizun.

—Noski, baietz izeba, noski baietz. Baina nik ere ez diot egin katuari intentzio txarrarekin. Gantzukiak on egin dio. Alai jarri du.

—Ale, Tom, zoaz bakean, zoaz, berriro haserretu baino lehen.

Egun hartan Tom inor baino lehenago iritsi zen eskolara. Triste zegoen. Gero beste lagunak iritsi ziren. Haiek jolas egiten zuten bitartean, Tom paseatzen gelditu zen, orain gora, gero behera. Noizbehinka, zein zetorren begiratzen zuen. Ez ote zen, bada, egun hartan ere bere Becky etorriko? Hara, gonadun bat, baina... Ez zen hura. Berriro triste. Halako batean, Beckyren anaia begiz jo zuen. Eta harengana joan zen kontuak esatera. Edozein gauza, baina berak nahi zuena Beckyren berriak ziren. Baina, Jeff, Beckyren anaia ergel samarra zen eta ez zen konturatu. Tom, berriro ere atzera begira, aurrera begira, beharbada hura azalduko ote zen amorratzen. Triste, goibel, pauso bat bestea baino azkarrago

emateko gauza ez zela. Halako batetan, hara ba... hantxe neska hura. Hura izan zen Tomentzat gudu turuta. Hasi zen korrika, egundoko komeriak egiten, hankaz gora, hankaz behera, geldirik egon ezinik. Korrika saio bat egin zuen inguruan zeuden mutil batzuk bultza eta lurrera botaz. Hurrena, oihuka eta garrasika, han doa. Baina, Beckyk ez zion begiratzen. Konturatuko ez balitz bezala. Hura gehiegi zen beretzat, Tomentzat Beste korrika saioa, eta neskaren aurrean irrist luze bat egin zuen, bukaeran bere aurrean txerpolari-zilipurdi bat emanaz. Neskari, itxuraz, ez zion ikaragarrizko graziarik egin. Eta komentario hauxe egin zuen:

—Badirudi mutil batzuek, bere burua interesgarritzat jotzen dutela. Egun guztia txorakeriak egiten pasatzen dute.

Tomek entzun zuen ondo. Gorri-gorri jarri zen. Halakorik! Lurretik altxa zen, eta ezertxo ere esan gabe, urrutiratu zen, norabait. Eskolatik urruti.

XIII. ITSASLAPURRAK ABIATZEN DIRA

Erabakia zegoen. Triste eta desesperatua sentitzen zen. Inork ez zuen maite. Ez lagunik, abandonatua; guztiak ziren errudun. Guztiek baztertu zuten, eta guztiek eraman zuten egoera triste hartara.

Egunen batean zer egin zuten konturatzen zirenean damutuko ziren. Orduan berandu izango zen. Beranduegi. Bera saiatu zen zintzoa izaten, garbi jokatzen, baina besteek ez zioten utzi. Ez zioten utzi. Bai jauna! Beraz, besteen errua zen eta ondorioen erantzukizuna ere besteen gain geratzen zen. Zer egin zuen, bada, berak honela tratatzeko? Zer? Besteek behartzen zuten erabaki hau hartzera, eraile bihurtuko zen, baina besteek behartuta. Ez zegoen beste erremediorik.

Guzti hori bere barrurako zioen unean, urruti zegoen. Baina, hala ere entzun zuen eskolara sartzeko kanpai hotsa. Intziri bat bota zuen. Ez baitzen gehiago eskola hartara joango. Gogorra zen hura pentsatzea, baina ezinbestekoa. Mundu gaizto, hotz eta erraigabekora bidaltzen zuten. Joan egingo zen eta gainera guztiei barkatuko zien. Hori pentsatzean begi biak busti zitzaizkion. Zotinak ere sendoagoak irten zitzaizkion une hartan.

Halaxe zegoen eta han, ez urruti bere bihotzeko lagun bat begiztatu zuen: Joei Harper. Zer ote zerabilen hark bere barruan? Joan zitzaion eta esan ere bai bere asmoen berri. Beraz ez ahazteko ere eskatu zion.

Baina, hara nola diren gauzak, Joe ere Tomen asmo berekin ihes egina zen. Etxean baimenik gabe zerbait jan zuelako, amak kristorenak eman eta ospa egin zuen. Bere amak ezin zuen aurrean ikusi. Hori gauza argi eta garbia zen. Ez zuen ikusi nahi. Eta ikusi nahi ez bazuen berak ospa egingo zuen. Onartuko zuen bere gurutzea. Amaren maitasun eza. Izan zedila zoriontsu bera mundu gogorrera bidalita. Berak ahalegina egingo zuen. Baina pentsa zezala gero alferrik izango zirela negar eta malkoak.

Bi mutikoak triste zihoazen aurrera eta aurrera. Hain goibel zeuden, ze bien artean betirako maitasuna eta adiskidetasuna izatea zin egin baitzuten. Heriotzak bakarrik zatituko zituen. Joek asmo bereziak zituen. Eremura joango zen, ermitau bezala. Han biziko zen, gutxi jan, ia jantzi gabe, gosez. Azkenean, noizbait nolabait hil arte, minez eta nahigabez. Baina Tomek bere gaizto bidea proposatu zionean, birpentsatzen hasia zen. Itsaslapur izateak bazituen abantailak beste ideiaren parean. Eta berehala itsaslapur izatea erabaki zuen.

Herri hartatik lauren bat kilometrora, Mississipi ibaiaren zabal une handienean bazegoen uharte despopulatu bat. Hura polita zen lehenengo ihesia egiteko eta lehenengo egunak igarotzeko. Beraz, uharte hura, Jackson uhartea, hautatu zuten lehenengo abenturak egiteko. Nor izan zitekeen bere lehenengo biktima? Hori ez zuten pentsatu. Auskalo... Berehala, hirugarren bat ondo etorriko

zitzaiela eta han joan ziren bi mutilak Huckleberryren bila. Nola ez zuen, bada, halako ideia bat onartuko? Hari berdin zitzaion edozein bizibide. Esan zioten eta baiezkoan geratu ziren. Gauerdian elkartuko ziren erreka inguruan, herritik kilometro pare batera zegoen txoko berezi batetan. Han inguruan bazen enborrez egindako almadia bat. Hura ostuko zuten lehenengo. Bakoitzak bere janariak ekarri behar zituen. Zer? Ez zitzaien axola. Harrapatzen zutena. Zenbat eta . gehiago lapurtu, orduan eta hobeto. Hori izango zen bere taxuzko lehenengo lapurreta.

Arratsaldea iluntzen hasi zeneko, hiru bidegabetuek herrian zehar halako misteriozko zerbait zabaldu zuten. Harrokeriaz, egin ere:

—Inork uste baino lehenago, gauza harrigarriak entzungo dituzue gutaz. Gauza harrigarriak. Ez esan inori, baina laster entzungo dituzue...!

Esandako ordurako joan zen hitz emanda zeukaten sasi ondora. Urdaiazpiko bikain batekin eta beste zenbait gauzatxorekin. Zeruan izarrak dir-dir zegiten eta inguruko bakea ikaragarria zen. Gehiegia. Ibaia patxaran zihoan, zabal eta lasai. Inon ere ez hotsik. Jo zuen txistu. Erantzun zion norbaitek gailur txiki batetik. Berriro ere txistu jo zuen. Berriro ere erantzuna izan zuen. Eta hirugarrengoak ere bai.

—Hara, gure mutilak dira, dio bere golkorako.

—Huck Finn “Hatzapar gorri” eta Joe Harper “Itsas bazterren izu”.

Tomek bataiatu berriak zituen bi lagunak, bere irakurgai xelebretatik ateratakoak, ezbairik gabe.

—Orain pasahitza.

Bi ahotsek erantzun zioten ia batera.

—Odola, odola...!

Atera zen Tom bere ezkutalekutik. Bota zuen aurretik urdaiazpikoa. Besteak ere laster inguratu ziren. Bidetxo bat zegoen, nahiko erraza, beharbada errazegia beraiek pentsatu zituzten zailtasunekin alderatzeko…“Itsas bazterren izuk” zerri solomo handi eta guri bat ekarri zuen. Hain handia, ze ekartzerakoan ia gibela ere bota baitzuen izerditan. Finn “Hatzapar gorrik” ez zuen ezer ikaragarririk harrapatu ahal izan. Kazuela bat eta tabako horri pila. Baina zertarako? Berak ez beste inork ez baitzuen erretzen... “Itsasoen izurri beltzak” hasera emateko sua piztu behar zuela bota zuen. Ideia hori ongi iruditu zitzaien besteei ere. Handik berrehunen bat metrotara, su bat zegoen almadia baten ondoan. Inguratu ziren eta isilka-misilka ikatz txingar bat ostu zuten. Ibilaldi hura ere misterioz bete zuten. Bi pauso ematen zituzteneko, batek “tsis” eta besteak “tsis”, hanka puntetan eta abar inguratu ziren. Hura zen abentura hura! Kontuz ibili, eta etsaia azaltzen bazen, heldu sastagaia eta bizkarretik bihotzeraino sartuko zioten. Hildakoak ez baitute hitz egiten. Ondo zekiten baltsa hartako gizonak herrian zeudela, tabernan edo beren etxean. Baina zer axola zitzaien? Hala ere barruko beldur iluna disimulatzearren joan ziren nolabait bere balentriak azalduaz.

Berehala hartu zuten almadia ere. Tom jarri zen kapitain. Huck atzeko arraunean eta Joe aurrekoan. Tomek agindu gogorrak ematen zituen. Piratak bezala:

—Arraio ostibiriri! Bota haizetara itsasontzia!

—Ongi jauna —erantzuna—.

—Goooogor, gooogor!

—Bai jauna, egin dugu. Oihalak gooogor daude.

—Askatu apurtxo bat.

—Egina dago, jauna.

Pentsa dezakegunez, almadia hura ibai erdira eramatea, munduko lanik errazena zen, baina girotzen ari ziren mutikoak. Gero etorriko ziren abenturetarako.

—Zer oihalak ditu?

—Hiru haundi eta bi txiki. Ia zuek, seiok, hor goiko hori.

—Egina, jauna.

—Orain masta nagusiari lotu beste oihal hori. Gora mutilak!

—Segituan, jauna.

—Aurrera, aurrera. Gooogor.

—Gogor, jauna.

Baltsa ibai ertzean zegoen. Geroztik arraun bat nahiko izan zuten eta hura gidatzeko besterik ez. Ibaiaren korrontea nahiko zen aurrera bultzatzeko. Mila pasa zituzten. Orain herri aurretik pasatzen ziren. Bizpahiru argien keinuak besterik ez ziren ikusten. “Itsasoko izurri beltzak” han jarraitzen zuen besoak gurutzaturik, baltsaren jaun eta jabe. Zutik, serio, kopeta zimurtuta. Guztiaren jaun eta jabe balitz bezala. Bera zen mutila, bera... halako aurpegi ilun eta gogorrarekin. Begiak garrantzizko zimurrez beteta. Ai, neskak ikusiko balu. Bera nor zer zen jakiteko. Zein kapaza eta inportantea. Baina, ez, lotan zegoen... Bera bere poz eta atsekabe leku izandako herri maiteari begira eta begira. Agur... Malkorik gabeko agurra, zotinik gabeko agurra, agur gogorra... Beste biak ere berdintsu zeuden. Herriari begira eta begira. Berriro ikusiko ez zuten herriari begira. Haiek bazihoazen, urrutira. Nahiz eta ondoko irlara joan, irudimenez, oso urrutira, ikaragarri urrutira. Gauza inportanteak egitera, piratak izatera, guztion harridura eta beldur izatera... Hala zihoazela, konturatu gabe irla pasa ere egin zuten. Atzera jo beharra izan zuten. Uhartera iritsi ziren. Azkar baina, oso urrutiko irlara. Han utzi zuten baltsa eta erabakitako mailo baten atzean gorde zituzten janari guztiak. Kanpamendua oihal zahar batekin egin zuten.

Mailo haren ondoan zelaitxo bat zegoen eta gero baso beltz eta adartsua. Ordu biak ziren. Zartagina atera eta afaria prestatu zuten, afaria edota gosaria, edozer gauza. Ekarritako ogi handi bat eta urdai puska bat ere irentsi zuten. Bazirudien dagoeneko kristoren azioak eginda zeudela, ikaragarri gosetuak eta abar. Jolas polita zen hura. Urrutian gelditu zen zibilizazioa. Berak irla despopulatu batean zeuden. Libre, sokarik gabe. Sua piztu zuten baso barnean. Baso enborrak gorritu ziren, goiko adarrak fantasma moduko itzalak botatzen zituzten.

Azkeneko urdai pusketa bukatu zenean, lurrean etzan ziren. Bazegoen han hura baino leku babesagorik. Baina sutondoan nahiago zuten. Kanpamenduaren ondoan. Leku erromantikoa zen hura.

—Hau bai gauza ederra!

—Zein ondo pasatzen ari garen! Zer esango ote lukete eskola lagunek ikusiko bagintuzte? Inbidiaz hilko lirateke.

—Edo beldurrez. Ez, Huck, ala?

—Noski baietz —erantzun zuen Huckek—. Ni ondo nago. Baina hemendik aurrera ez dut hainbeste jango. Dena dela, hemen ez dit inork erretolikarik botako. Errietarik egingo. Bizkarrekorik emango.

—Zenbat gustatzen zaidan honelako bizimodua —esaten du Tomek—.

Hemen ez dago presarik goizean jaikitzeko, ez eskolara joan beharrik, ez garbitu beharrik, ez beste hamaika lelokeria egin beharrik. Pirata batek ez ditu horrelako gauzak egin behar. Dena desberdina egin behar du, e Joe? Baina “ermitau” batek gehiegi errezatu behar du. Gehiegi, eta ez du denborarik jolas egiteko.

—Arrazoia duzu —erantzuten dio Joek—. Ez zitzaidan bururatu. Nahiago dut, askoz ere, itsaslapur izan.

—Gainera gaur egun —esaten du Tomek—, ermitauak ez dute ospe onik. Garai batetan, bai, ba omen zuten. Gaur, ez. Inork ez die kasurik egiten. Ermitau batek, gainera, edozein gauza jantzi behar du. Zenbat eta zakarrago orduan eta aproposago da beretzat. Buruan hautsa jarri behar du, euria egiten duenean kanpoan egon.

—Zergatik egin behar dute guzti hori?

—Nik ez dakit zergatik, baina guztiek horrela egiten dute. Zuk ere hori egin beharko zenuke ermitau bazina.

—Lepoa moztu diezadatela orduan!

—Zer egingo zenuke, bada?

—Ez dakit. Zer dakit nik zer egingo nukeen!

—Beharbada alde egingo zenuke. Zu bai ermitau gizajoa!

“Hatzapar Gorrik” ez zion erantzun. Adar bat hustu berria zuen labanarekin. Gero barru guztia tabakoz bete zuen. Eta ertz batetik su eman zion ke bolak atera arte. Besteak begira zeuzkan. Baina ez zekiten erretzen. Baina bere barruan inbidia sentitzen zuten eta erretzen ikastea erabaki zuten. Gero Huckek esaten du:

—Zer egin behar dute itsaslapurrek?

—Itsaslapurrek, lapurreta egin behar dute. Itsaso zabalean ontziak harrapatu, ur azpira bota, jende guztia akabatu, diru eta urrea hartu eta gorde. Fantasmek gordetzen diete bere aberastasuna.

—Eta emakumeak, irlara eramaten dituzte. Emakumerik ez dute hiltzen. Onegiak dira. Gainera emakumeak beti dira ederrak.

—Baina piratak oso ondo janzten dira. Dena urre, zilar eta harri bitxi, mantu gorri, urdin eta...

Huckek esaten du orduan:

—Ez dut uste orduan, nire arropengatik itsaslapur ematen dudanik! Baina ez dut besterik.

Tomek, ordea, ez zitzaiola axola esan zien. Oraingoz, aski zuten arropa zaharrekin. Gero, bai, gero, lanean hasten zirenean, lortuko zituzten jantzi apain, urre, diamante eta abarrezkoak.

Poliki-poliki loak hartu zituen hiru mutilak. “Hatzapar Gorriri” ustekabe pipa lurrera erori zitzaion. Beste biek ez zuten hain erraz lo hartu. Lurrean etzanda egin zituzten azken otoitzak. Ez etxean bezala belauniko. Han haiek belauniko jarri? Aurrena otoitzak ere baztertzea pentsatu zuten. Baina gero... barru mina eta ez dakit nongo fantasmen beldur ziren. Beraz, denak esan zituzten. Geroxeago, loak poliki- poliki menderatu zituen. Baina bazen haien barruan zerbait esna zegoena: bere kontzientzia.

Hark gogoratzen zizkien egun hartan egindako oker guztiak. Lapurretak. Besteen gauzak harrapatu. Gero etxetik ihes egina... A ze barruko harra sentitzen zuten. Bestetan ere harrapatzen zituzten gauzak, baina huskeriak. Ez ordea, urdaiazpiko osoa eta horrelako gauza handiak. Beraz, erabaki zuten, itsaslapur izan arren, sekula gehiago ez zutela besteren ezer beretzat hartuko. Itsaslapur xelebreak, ikus daitekeenez. Barrua lasaitu zitzaien horrelako pentsamenduekin, eta gero lasai lo hartu zuten.

XIV. AKANPAKETA BIKAINA

Hurrengo goizean esnatu zen Tom. Begiak igurtzi eta ingurura begiratu zuen. Hura zen baso handi eta adartsua! Eta zer bakea nabaritzen zen inguruan. Orri bat ere ez zen mugitzen. Ihintzak bere kristalezko ur tantoak zabaldu zituen nonahi. Gauean egindako sua hauspean zegoen. Beste bi lagunak, Huck eta Joe oraindik lotan.

Geroxeago txori batek bere txorrotxio etengaitza bota zuen. Beste batek erantzun zion urrutiagotik. Hurrena okilaren taka takatekoa entzuten zen. Pixkana-pixkana laino ilunak argitzen hasi ziren. Kezko gris hura argitzen, alaitzen. Izadia zabaltzen eta zabaltzen hasi berria zen, egunaren buruan bere edertasun osoa zabaltzeko. Hosto eze baten gainean har batek lepoa altxa zuen urrutira begira, bere bidaia jarraitzeko asmoz. Dudarik gabe bazterrak miatzen ari zen. Tom geldi-geldi jarri zen, har hura nondik nora joango ote zen zain. Harrak atzera egin zuen, gero aurrera, atzera eta aurrera, nora joko ote zuen, azkenik. Azkenik, ba, Tomen gainetik abiatu zen. Tom asko poztu zen, ze hark esan nahi zuen, laster jantzi berri-berri bat izango zuela. Geroxeago inurri andana bat begiztatu zuen, denak ilaran zetozela. Handik, nonbaitetik, norabait. Batek hatzaparretan armiarma hil bat zeraman. Bera baino lau aldiz handiagoa. Enbor gainetik eraman nahi zuen. Kostata baina etsi gabe. Hantxe txori bat, marigorringo bat, bere aurrean ikusi zuen lepoa okertuta eta esaten dio: “Marigorringo, marigorringo hegaztia, zure etxean su ikaragarria, har ezazu harantz bidaia, bestela erreko dira zure ume guztiak”. Eta marigorringoak alde egin zuen handik. Txoriek gero eta zarata gehiago ateratzen zuten. Haietako bat adartxo batean jarri zen, Tomen buru gainean. Tomek bere abestia imitatu zion eta txoriak erantzun. Bele bat kokatu zen adartxo batean. Tomek eskua luzatuaz gero, harrapatzeko moduan. Bere burua alde batera jarri zuen, hango bizilagun berriei begira. Katagorri bat ere igaro zen handik, saltoka. Bazirudien guzti haiek beraiei begira eta agur egitera inguratu zirela. Ze, ziurrena, ez baitzuten gizaseme bat han sekula ikusi. Izadi guztia esnatu zen. Eguzkiak bere suzko ezpataz ludia zulatzen zuen.

Tomek bere poza besteei zabaldu nahi zien. Eta besterik gabe, esnatu egin zituen. Zer gero, halako edertasuna inguruan eta haiek zaku zaharrak bezala lotan. Geroxeago baso barruan sartu ziren. Hurrena arropa guztiak bota, larru gorritan ipini eta ur garbi eta epelean bainatzen ari ziren. Ez, ez. Ez zuten han urrutitxo zegoen hilerri haren inbidiarik sentitzen. Geroxeago konturatu ziren, ur korronteak almadia eramana zuela. Ze ez baitzuten lotu ere. Hobeto —pentsatu zuten—. Horrela zibilizazioarekin lotzen gintuen azkeneko zubia ere desegina baita”.

Kanpamendura itzuli ziren. Gosez amorratuta. Baina pozik zoratzen. Berehala piztu zuten sua. Handik metro batzuetara iturri garbi eta garden bat zihoan ur jauzi txorrotxioka. Hosto eta enborrekin egin zituzten edalontzi antzeko tresnak. Baziren han haritz eta intxaurrondo eder askoak. Haien adarrak bereziak ziren horretarako. Esan zitekeen ur hura kafea bera baino hobea zela. Haiei, behintzat, hala iruditzen zitzaien. Joe urdaiazpiko xerrak egiten hasi zen. Ze halako gosea zutenez, gosaria egin beharra zegoen. Tom eta Huck lagunek, ordea, itxoiteko esan zioten. Eta besterik gabe, erreka ondora inguratu ziren arrantza egiteko asmoz. Bai laster arrantza egin ere: lupinak, zarbo pare bat, eta beste bizpahiru arrain. Nahikoa zen hura guztientzat. Joan eta laster frijitu zituzten. Hura bai gozoa! Sekula ez zuten hain arrain gozorik probatu! Ez zekiten haiek, ur gozoko arrainak harrapatu berrian izaten direla gozoenak. Eta ez zuten pentsatzen aire librean lo egin eta bainatzeak adinako gosea ez duela ezerk ere irekitzen.

Gosaria bukatu zutenean baso barna sartu ziren. Zoratzen. Tripa beteta, zuhaitz beldurgarri haien artetik, adarrez jositako pasillo ederretatik. Noizbehinka lorez jositako goroldio zelaiak ikusten zituztela.

Gauza ederretik ikusgarri ikusi zuten. Baina ez ziren ia harritzen. Irla alde batetik besteraino igaro zuten. Ertz batetik besteraino. Ez zen hain handia. Luzeran berrehunen bat metro eta zabaleran ehunen bat edo horrela. Muturrean, ia beste aldeko erribera jotzen zuen. Beraz, ur beso labur batek banatzen zituen. Nahi adina uretan sartu ziren. Korrika egin zuten, eta zer ez...? Gosetu ere ikaragarri. Gero, erabaki zuten itzultzea ere bidezkoa izan zitekeela gose hura asetzeko. Ez zuten arrain bila ibiltzeko gogorik. Gose gehiegia sentitzen baitzuten. Harrapatu zuten guztia jan zuten. Ia prestatu

gabe. Goizeko txukunkeriak sobran zeuden arratsean. Dagoeneko erdi iluntzen ere hasia baitzen. Zein ederki igaro zuten. Gerora, berriketa ere moteltzen zihoan, gero eta isilago, gero eta motelago. Guztia zegoen hain isilik eta geldo, ze guztiak horretara behartzen baitzuen. Bakardade ikaragarria hango hura. Ikaragarria eta errespetu handikoa. Guzti horrek bere anima ere eragin zuen. Herrimina eta etxe mina sortzen hasi zitzaien. Pentsatzen hasi ziren. Hura zuten gogoan: herria, baina batik bat etxeko epela. Finn berak “Atzapar Gorrik” etxeko eskailera maila guztiak gogoratzen zituen, bat, bi, hiru, laugarrena erdi hautsia, bosgarrena pipiak jota... Baina hiruak barruko bigunkeria haiengatik lotsatuta bezala zeuden. Ez zuten esan nahi bere sentimendua, nahiz eta guztiak gauza berdinak pentsatzen egon.

Urrutitik, ordea, soinu berezi baten sona iristen zen. Tik-tak tik-tak etengabeko bat bezala. Aurrera ez zuten arretarik jarri. Baina gero eta gehiago entzuten zen. Eta orduan bai, arreta jarri zuten. Erne jarri ere bai. Hurrena, isiltasun osoa, gero danbateko handi bat.

—Zer da hori? —galdetzen du Joek ahots isilean—.

—Zer dakit nik! —erantzuten dio Huckleberryk erdi izututa—. Beharbada trumoia izango da.

—Erne, erne! —Tomek—. Entzun... ez hitz egin...

Isildu ziren arretaz entzuteko. Une luzeak haiek. Gero, berriro, lehengo tik-tak hotsa entzuten zen.

—Ikus dezagun zer den hori.

Salto batean ur bazterrera joan zen urduri. Han sastraka baten atzean ezkutatu ziren. Hara ba... urruti itsasontzi bat ikus zitekeen. Kilometro eta erdira, gutxi gora behera. Barruan, bazirudien jende pila zegoela. Barku inguruan txalupa sail bat ere ikusten zen. Zertan ari ote ziren han haiek? Urrutitik ez baitzen nabaritzen.

—A, badakit —esaten du berehala Tomek—. Norbait ito da. Ziur baietz.

—Hori bera —esaten du Huckek—. Iaz Bill Turner ito zenean ere berdin jokatu zuten. Kanoikadak bota zituzten. Gero gatzetan igurtzita ogi borobilak botatzen dituzte urpera. Ogi horiek itotakoa dagoen lekuan geratzen omen dira.

—Nik ere zerbait entzun dut bai horretaz —dio Joek—. Baina ez dut ulertzen nola ogi gatzatu batek halakorik egin dezakeen.

—Ez da ogia izango, noski —Tomek—. Ogia baino gehiago zera da: urpera botatzean bere gain esaten dituzten exorzismo guzti horiek lortzen dute hori.

—Baina ez dute ogiaren gain ezer esaten eta —Huckek—. Ikusi nuen nik eta ez zuten ezertxo ere esaten.

—Bueno —Tomek—, ahots altuan ez dute ezertxo ere esango. Baina beren baitan bai, makina bat gauza.

Besteak ados zeuden. Bestela ogi bat nola izan zitekeen hildako bat bilatzeko gauza?

—Arraioa! —esaten du Joek—. Pozik egongo nintzateke haien artean oraintxe.

—Baita ni ere —Huckek—. Emango nuke ez dakit zer... nor ito den jakiteagatik.

Eta berriro ere ikusi eta entzun, han jarraitu zuten.

—Arranopola —esaten du Tomek geroxeago—. Zein tontoak garen! Badakit nor ito den. Badakit. Gu gara itotakoak. Gure bila dabiltza.

—Noski, baietz —esan zuten besteek.

Zein inportanteak ziren. Hainbeste jende haien bila! Denak negarrez. Guztiak beren beharra sentitzen zuten. Noski, bada, lehen erraz baztertu zituzten, baina orain berriz, guztiak haien atzetik. Eta gainera, herri guztiak mutil haiek besterik ez zuen aho burutan. Seguru asko, eskolako neska mutil haiekiko inbidia latza sentituko zuten. Zein inportante bihurtu ziren eta halako denbora motzean. Bai, noski, itsaslapur izatea gauza handia zen. Ez zegoen dudarik.

Ilundu zuenean, ontzia ezkutatu zen. Txalupak ere bai. Hiru piratak kanpamendura itzuli ziren. Herrian sortu zuten min eta nahasketa hark, egundoko poza ematen zien. Gero arrain batzuk harrapatu zituzten. Gero asmaketan ere ibili ziren. Zer esaten ote zuten beraiez herrian? Denak kezkatuak. Zer alaitasuna. Gero ilunak bere mantu beltza zeharo bota zuenean, pentsatzen gelditu ziren. Hitzik ere egin gabe. Burua beste lekuetan. Tom eta Joe etxeaz gogoratu ziren. Denak kezkatuak egon arren, haien etxekoak nola ote ziren? Haien sufrimenduak ez zien batere pozik ematen.

Zotin disimulatu batek eta gero beste batek ere alde egin zien. Nahi gabe baina... Azkenean Joek, nolabait eta isiltasun hura hautsi nahirik zera proposatu zien: Zergatik ez zibilizaziora itzuli...? Orain- dik ez, baina...

Tomek ez zion ideia hura barkatu eta burla eta iseka egin zion. Huck ere, oraingoan Tomen alde atera zen. Beraz Joe gizajoa, edo oilo bat zen edota bazterrera utzi behar zituen ideia haiek. Berak, ez zuen oilo bezala gelditu nahi. Ez zuen berriro esan..

Gaua sartzen ari bezala, Huck kulunkadak ematen hasi zen. Joe ere bai. Laster biek lo hartu zuten. Tom, ordea, esna zegoen, ukalondoan bermatuta, lagun biei begira. Bazerabilen zerbait buru barruan. Geroxeago, hanka puntetan altxa zen, lagunak ez esnatzeko, sutara inguratu zen eta bi ikatz hartu zituen. Gero, nonbaitetik enbor azal bi lortu eta han idatzi zuen. Idatzi bat bere zamarra poltsikoan gorde zuen, eta bestea Joeren kapela barruan. Hori egin eta gero, isilka-misilka urrutiratu zen. Aurrena poliki, zaratarik ez ateratzeko, baina gero korrika bizian.

XV. TOMEK BISITA MOTZ BAT ETXERA

Itsas bazterrera joan zen. Eta uretara sartu ere bai. Zutik oraindik. Baina berehala urak gerriraino busti zuen eta ezin zen zutik jarraitu. Igeri egiteari ekin zion. Ongi zekien, eta laster iritsiko zuen beste

itsasertza. Korronte dezentea zegoen han, baina, ahaleginak egin eta falta zitzaizkion ehun metroak burutu zituen. Kolpean eskua poltsikora sartu zuen, zuhaitz azal hura puskatua, borratua ote zegoen. Baina, ez. Oso osoa zegoen, ia-ia busti gabe. Sartu zen basoan barna, bere arropetatik ur parrastaka. Laster bapore bat ikusi zuen. Txikitxoa, baina bere eginkizunetarako nahiko egokia. Sartu zen korrika batean eta arraunlariek duten leku inguruan etzan zen. Laster, martxa eman eta herrirantz abiatu zen. Ordu laurden bat edo ordu erdi bat geroago gelditu zuen, herri azpian. Normalean geratzen diren lekutik 50en bat metro lehenago. Ez baitzen komeni inork ordu hartan ikustea. Berriro ere igerian. Eta lurra ukitu zuen. Korrika, eta estropezuka abiatu zen, bide ezezagunetatik, bere izebaren etxeko hor- ma azpira iritsi arte. Horma hura gainditu, eta ganbarara inguratu zen. Saloiko 1: hortik barrua ikus zitekeen. Oraindik argitan. Lau pertsonen hitz hotsa entzun zitekeen: Izeba Polly, Sid, Mary, eta J. Harperren ama. Ateraino inguratu, et poliki-poliki, ahal zuen geldi eta isilen ireki zuen atea. Haren dardara, ateak kirrinka egiten zuen bakoitzean! Arnas ere geldituta, ireki zuen bera pasatzek adina. Sartu zitzaigun, bada, barrura...

—Zergatik mugitzen da hainbeste kandela honen sua? —galdetzen du berehala izeba Pollyk?—.

Tomen larritasuna. Inguruan ohe bat zegoen eta haren azpian ezkutatu beharko zuen.

—Baina, nork ireki du atea? —esaten du gero segidan—. Ene bada, zenbat gauza harrigarri gertatzen diren hemen gure artean! Itxi ezazu Sid.

Tomen bihotz taupadak! Justu-justu gorde zen ohe azpian. Geldi-geldi, larritasun hartan ere bihotzak taupada latzak ematen zizkiola. Eta hizketaldi guztia entzun ahal izan zuen.

—Zera —jarraitu zuen izeba Pollyk—. Tom gaiztoa... gaiztoa ez da. Ezin daiteke gaiztoa denik esan. Baina bihurria, hori bai, bihurririk baldin bada inguruan. Zoro eta txotxolo samarra ere bai. Askotan zaldikume batek baino buru arinagoa du. Ez da intentzio txarrekoa, ez. Beharbada oraindik nik ez dut ezagutu halako bihotz onik.

Hori esaterakoan negarrez hasi zen:

—Ba, berdin samarra da nire seme Joe ere. Berak ere bihotz ona zuen, baina beti ametsetan bizi behar. Ez dakit zer eta badakit zer asmo berri, proiektu arraro. Baina bihotz ona eta emankorra. Ondo asko sartu nuen berarekin hanka. Egundoko zigorra eman bainion krema bat faltatzean bera zelakoan. Gero, konturatu nintzen neronek bota nuela, mindu egin zitzaidalako. Hau da nire pena. Eta gehiago ez dut mundu honetan ikusiko, gehiago ez, gehiago ez.

Joeren ama ere negarrez jarri zitzaion.

—Ondo, bego dagoen lekuan —Sidek—. Nik ez diot gauza txarrik desiratzen. Baina lehen, batik bat zenbait gauzetan, zintzoagoa izan bazen, gaur egun ez zueni kalterik izango.

—Siiid! — izeba Polly—.

Tomek ere entzun zuen izebaren hasperen gogorra. Nabaritu zuen haren begirada zorrotza ere.

—Siiid! Ez dut hitzerdi bat ere Tomen kontra entzun nahi. Orain ez da bizi, eta ez dut entzun nahi bere kontra ezertxo ere. Jainkoak zainduko du. Egon lasai. Ai Harper andrea, ez dakit nire barrua nola lasaitu. Egia esateko, sufrimendua besterik ez zidan ematen, baina zenbait poz ere bai tartean. Eta zenbat maite nuen nire barruan, ez dago esan ere egiterik.

—Jainkoak emana, berak kendu digu. Goretsia izan bedi bere izena! Baina, bai gogorra dela! Lehengo larunbatean ere lehergailu bat bota zidan Joek. Eta ez dakizu zer astindu eman nion. Orain botako balit, besarkatu egingo nuke.

—Ulertzen zaitut, bai, ulertzen zaitut. Atzo bertan ere nire iloba bihurri maitatu horrek “Mirarizko gantzukia” irentsi erazi zion katuari. Ia etxe guztia hankaz gora jarri zuen. Jainkoak barka nazala, baina Tomen burua koskorrez bete nuen nire titarearekin. Orain bukatu dira bere buruko minak. Eta berak esan zizkidan azken hitzak...

Gogorapen haiekin izeba zaharra negarrez hasi zen berriro.

Tom, berriz, ohepetik dena entzuten.

Haren begiak ere malkoz busti ziren eta sudurrak mukiz. Maryren negar zotina ere entzuten zen, bera goraipatzen zuelarik. Arraio, hain zintzoa eta jatorra izan ote zen, ba... Ordura arte dena alderantziz entzun baitzuen. Tentazioa ere izan zuen. Irten handik eta izeba besarkatu. A ze poza emango zion. Baina... ez, ez eta ez, eta han jarraitu zuen ohe azpian.

Entzuten jarraitu zuen. Ikusten zenez, guztiak ito ote ziren uste zuten. Gero baltsa hutsa aurkitu omen zuten eta. Galdutakoek zera esan omen zuten gainera “laster zerbait garrantzitsua entzungo duzue gutaz”. Beraz, batek hau, eta besteak beste hori, dudarik ez zegoen. Mutil haiek ito egin ziren. Urpean itota. Baltsa erreka bazterrean zegoen hankaz gora lokatz artean. Ito egingo ziren, noski. Ze bestela, gosez etxera itzuliko baitziren. Alferrik izango zen haien bila joatea. Ibili omen zen jendea uretan haien bila. Alferrik, ordea. Eta aste hartan azaltzen ez baziren, dena alferrik izango zen eta etsi beharra zegoen. Eta orduan, igandean izango ziren haien hiletak. Tom larritu egin zen.

Harper andreak zotin artean “gabon” esan eta alde egin zuen handik. Gero etxeko bi emakumeak negar batean besarkatu eta puska batean han egon ziren elkar lagunduz. Segidan ohean sartu ziren. Sidek ere gau onak eman zituen.

Izeba Polly ohean belaunikatu zen. Azpian zegoen Tom. Ukitu zezakeen. Haren otoitza su txingarra izan zen. Maitasuna zion Tomi. Zer hitz eta zer txingarra ziren hitz haiek! Tomek entzutean, berriro negarrari ekin zion. Ahots dar-dar eta zahartu hark ez zuen halako sufrimendurik merezi.

Sartu zen Polly ohean, baina ezin lokartu. Negar, intziri, zotin eta malko... Puska luze batean horrela egon zen. Azkenean ordea, guztia menderatzen duen loak hura ere menderatu zuen eta lasaiturik gelditu zen.

Atera zen ohepetik Tom, eta luzaro egon zen izebari begira. Aurpegi ximur eta gozo hura, pergaminozkoa. Begi itzali eta negarti haiek, ile zuri eta tximatsu haiek, zenbat maite zituen. Jakinik ere, ez baitzuen uste hainbesterako zitekeenik. Errukiz bete zen. Enbor azala gau-mahai gainean utzi zuen. Gero, ordea, berriro poltsikoan gorde zuen. Hurrena, izebarengana makurtu eta bere ezpain zimurtuetan musu pare bat eman zizkion. Azkenik, ahal zuen isilen atea ireki eta ihesari eman.

Iritsi zen itsasontzira. Sartu eta berriro abiatu atzera, arraunei emanaz. Laster urrutiratu zen eta itzuli ere lehengo lekura. Duda ere izan zuen. Itsaslapurrak barkuak harrapatzea, munduko gauzarik normalena baita. Beraz, zeraman barku hura, zergatik ez gorde haientzat. Haiek lapurrak baitziren. Baina, hurrengo goizean barku bila jende asko etor zitekeen eta haiek non zeuden bilatu ere,

beharbada bai. Beraz, lehengo lekuan utzi zuen lotuta. Eta bera lagunengana itzuli zen. Bidean atseden hartu zuen. Ze, joan etorria, igerian, busti eta abar... nekatua baitzegoen. Eguzkiak begietan min egin zion arte ez zen esnatu. Nonahi eta nolanahi lo egin zuen. Kanpamentura inguratu eta bi lagunen hizketaldia entzun zuen:

—Ez da posible, Huck. Tom jatorra da eta bere hitza beteko du. Ez ezazu dudarik izan. Ez gaitu salduko. Hori itsaslapur batentzat okerkeria gehiegia izango litzateke. Zerbait egiteko edukiko zuen eta horretara joango zen. Orain, zer egin behar zuen, nik hori ez dakit. Berari galdetu beharko diogu itzultzen denean.

—Beraz, gauza guzti hauek gu bionak dira orain ez da?

—Ia, ia, baina oraindik ez. Liburuak dioenez, hamaiketako etortzen ez bada, bai. Bestela ez.

—Hemen nago, bada —esan zien Tomek sasi artetik salto bat emanaz—.

Hamar minututan arrain eta urdaiekin hamaiketako majo bat prestatu zuten. Baita laster irentsi ere. Tomek bere abenturaren berri eman zien. Dena esajeratu zuen, nola ez ? Gero Tom, berriro lotara joan zen. Beste bi itsaslapurrak basoan sartu ziren ibiltzera eta arrantza egitera.

XVI. TABAKOAREN ATSEGINA. LABANA GALDU

Bazkalondoan koadrila guztia dortoka arrautza bila joan zen hondar muino ingurura. Makila batzuk sartzen zituzten hondarpean. Leku bigunxeagoa izan balitz, hatzaparrekin zulatuko zuten, segurua baitzen han dortoka arrautza bikainak harrapatzea. Hirurogei edo horrela aurkitzen ziren batera, suerte pixka bat izanez gero. Borobilak eta zuri-zuriak ziren, intxaur bat adinakoak gutxi gora behera. Gau hartan berebiziko afaria egin zuten eta hurrengo goizean, ostirala hain zuzen, beste hainbateko gosaria.

Gosalondoan uretara inguratu ziren. Tripa ondo beteaz gero, jolasti bihurtzen ziren. Eta hala, denak ur bazterrean, hondar muinoan eseri ziren gero uraren aurka igeri egin nahian. Beren artean elkarri bultzaka, nor lehenago eroriko. Ur parrastak botaz, nork lehenago kontrakoa itsutuko. Atzera berriro itzuli eta berriro, bizkarra emanaz eta eskuekin ur parrastak jaurtikiaz, barre algara batetan, elkarren ingurura iritsi arte. Gero han pilota bat eginaz, hirurak batean, beso, hanka eta abar uretara zilipurdika erortzen ziren. Hura zen gozamena, hura!

Nekatzen baziren, hondarrean etzan eta atseden pixka bat hartuaz gero, atzera jolastera itzultzen ziren, lehengo jolas berdinera. Larru bizitan zeuden. Gero pentsatu zuten pailazo zirela. Hondarrean borobil bat eginik hirurak borobil horren barruan pailazokeriak egiten ihardun zuten, lehertu beharrean.

Hurrena, beren poltsikoetatik kanika pilak atera zituzten eta haiekin jolastu ziren. Segidan uretan bainatu ziren Joe eta Huck. Tomek ordea ez zuen berriz sartu nahi. Hain zuzen, beti gerrian eraman ohi zuen suge kaskabel pila bat. Hark babes egiten omen zion. Eta hura gabe dardarak sentitzen omen zituen. Oraingo honetan, ez zuen dardararik sentitzen. Han aurkitu zuen zoko batetan. Orduan bai, jolastera itzuli zen. Baina besteak neka-neka eginda zeuden. Gero, bata eta bestea, elkarrengandik urrundu ziren. Haien hiru aurpegiak zein baino zein malenkonia gogorragoaren sinbolo huts ziren.

Erreka bazterrera begirapen luze eta tristeak botatzen zituzten. Haren bukaeran zegoen herriraino. Han eguzkipean, bero zapaltzaile haren menpean zegoen erdi lotan beren herri maitea. Tom bera, konturatu gabe, hankako behatz lodiarekin zerbait idazten ari zen. Harrigarria: BECKY jartzen ari zen. Laster asko urratu zuen, beldurti eta koldar bat zela bere buruari esanaz. Baina berriro gauza bera egin zuen. Ezin, ba... Gero beste biengana itzuli zen.

Joeren bihotza lur jota zegoen. Lan zaila, hura berpiztea. Hainbesteko herrimin eta etxemin hark, ez zuen erremediorik. Alferrik zen hura kontsolatzea. Eta Huck? Huck ere berdin. Tom, zer esanik ez, baina gehiena berak disimulatzen zuen. Sekretu bat bazuen esateko. Ez zuen azaldu nahi, baina eroaldi hark jarraitzen bazuen, esan beharrean aurkituko zen. Gero, pozez beterik balego bezala esaten du:

—Esango nuke nik, irla honetan lehen ere izan direla piratak. Berriro esploratu behar dugu. Altxor ezkutuak egon behar dute hemen nahita ez. Zer iruditzen zaizue, kutxa handi bat urrez betea

aurkituko bagenu?

Baina, besteak ez ziren esaldi harekin gehiegi animatu. Beste bizpahiru asmakizun egin zituen. Baina ez zuen nahi bezalako ondoriorik lortu. Alferrik. Joe hondarretan eserita zegoen, makila punta batez han zerbait marrazten, aurpegia goibel.

—Bueno, mutilak —esaten du—, utz dezagun irla hau. Aspertu naiz. Etxera noa ni. Hemen hain bakarrik ezin dut etsi...

—Joe, egon lasai —erantzuten dio Tomek—. Normala da alde batetik triste egotea. Baina pasako zaizu. Egon lasai. Gogora ezazu hemen arrantza zein ondo egiten dugun.

—Eta zer inporta zait niri arrantza. Nik nahi dudana etxera joatea da.

—Baina, Joe, non aurkituko dugu leku hobea edozein gauzatarako?

—Ez zait axola. Bainatzea ere piper bat inporta zait inork atzetik debekatzen ez badit. Erabakia daukat. Etxera noa.

—Hago isilik, titikume hori! Amatxoren halako beharra al duk?

—Bai, amaren beharra diat. Eta hik ere ama izango bahu, bera gertatuko litzaiake... Zozo alaena. Hi ere bahaiz ni adinako titikumea.

—Beno, beno, utz dezagun umetxo negartia amaren magalera joaten. Ez da hala, Huck? Bere amatxo ikusi behar du. Ooooo! Ikus dezala, joan dadila. Gu hemen geratuko gara, ez da hala, Huck?

Huckek “baai!” esan zion. Baina batere gogorik gabe.

—Ez diat bizi naizen artean muturrera begiratu ere egingo —esan zion Joek Tomi—.

—Ez zait asko axola. Ez naiz horregatik hilko. A ze itsaslapurra! Huck eta ni ez gara hain negartiak. E, Huck? Ospa, ospa, alde nahi duanean. Hi gabe ere pasako ahal gaituk, noski.

Esanak esan arren, Tom kezkaz beterik jarri zen, Joeren erabakia benetakoa zela ikusi zuenean. Janzten ari zen. Huck ere hari begira zegoen. Isilik eta begietan inbidia gogorra nabari zitzaiola. Erne, gero. Hark ere alde egin nahi ote zuen? Azkenik, Joe, beste hitzik esan gabe errekara abiatu zen. Paso bat zegoen eta harantz abiatu zen. Tom bera ere biguntzen hasi zen. Hucki begiratu zion. Honek ere, era berean, begiak zuzendu zizkion. Tomenekin gurutzatu zirenean, jaitsi beharra izan zuen.

—Ni ere banoa Tom —esaten dio bat-batean—. Hau bakartiegia da. Eta hemendik aurrera oraindik ere okerragoa izango da. Goazen gu ere Tom.

—Ez, ba, ni ez. Zoazte nahi baduzue. Ni hemen gelditzen naiz.

—Tom, ba nik nahiago nuke joatea.

—Hoa, ba, nork debekatzen dik joatea?

Eta Huck bere jantziak biltzen hasi zen. Geroxeago:

—Tom, zergatik ez zatoz gurekin? Erabaki ezazu. Urertzean zure zain egongo gara.

—Alferrik. Nekatuko egingo zarete. Ez egon nire zain.

Huck ere abiatu zen. Aurrera eta triste. Tom atzetik begira. Hain harroa ez balitz bera ere atzetik joango zitzaien. Baina... Une batetik bestera biak gelditu eta atzera itzuliko ziren. Baina pausoan aurrera eta aurrera segitzen zuten. Orduan konturatu zen zein bakarti gelditzen zen han. Bere harrokeriari uko eginik, lagunen atzetik abiatu zen oihuka:

—Itxoin, itxoin. Gauzatxo bat esan nahi dizuet...

Joe eta Huck gelditu egin ziren.

Tom inguratu zitzaien eta esan ere bai barruan zeraman sekretua. Aurrena gogo txarrez entzun zioten. Baina gero, pozez algaraka hasi ziren, hain ideia ona iruditu baitzitzaien Tomen asmoa. Oihuka eta pozez, atzera itzuli ziren berriro. Lehenago jakin izan balute, ez omen ziren abiatuko, hala zioten.

Bi mutilak harrituta zeuden. Hain bizkorra eta hain bikaina baitzen Tomen burutazioa. Gero pozez beterik eguneroko bizitzari ekin zioten. Arrainak eta arrautzak jan zituzten. Hurrena Tomek erretzen ikasi nahi zuela azaldu zuen. Joek ere bai. Beraz, Huckek bazuen zeregina bi tunante haiei tabakoa erretzen erakusten. Hasi zen pipak egiten guztientzat. Lehendik erre bazuten, arta bizarrez egindako zigarroak besterik ez zen izan.

Erdi etzanda ukalondoan kokatuta hasi ziren kexada borobil eta sendoak botatzen. Ke haren gustua ez zen hain ona baina Tomek esaten du:

—Erraza da hauxe gero! Hain erraza ere. Jakin izan banu aspaldi ikasiko nuen erretzen.

—Bai nik ere —Joek—. Hau ez da ezer.

—Askotan egon naiz jendeari begira eta haiek bezala erretzea gustatuko litzaidakeela esaten. Baina ez nuen uste egin nezakeenik, —zioen Tomek—.

—Hori bera gertatzen zitzaidan niri ere, ez da Huck? Zuk lehendik entzuna didazu zenbat gustatuko litzaidakeen erretzea.

—Bai, bai, askotan esaten zenuen —erantzun zion Huckek—.

—Bai nik ere. Behin hiltokian, oroitzen zara?

—Bai, bai, oroitzen naiz. Egun hartan, gainera nik kanika bat galdu nuen. Ez, edo itxoin, egun bat lehenago.

—Uste dut egun guztian ere egongo nintzatekeela pipa honetatik erretzen —esaten du Joek—. Ez naiz batere mareatzen.

—Ezta ni ere —Tomek—. Nik ere egun guztia eutsiko nioke erre eta erre. Baina ez noski Jeff Thatcherrek.

—Hura zoroa da, mutil. Bi zurrupaldi aski lituzke, mareatzeko eta. Ergeltxoa da. Eta gauza bera Johnny Millerri, eta besteei.

—Gustatuko litzaidake Johnny Miller erretzen ikustea. Ez litzateke hastera ere iritsiko. Usaia bera ere aski luke mareatzeko.

—O! zenbat poztuko nintzatekeen mutilek gu hemen ikusiko bagintuzte.

—Baita ni ere.

—Bueno mutilak, tratu bat egingo dugu —esaten du Tomek—. Egunen batean mutil pila aurrean dagoenean, nik zuri Joe, esango dizut:

—Ba al duzu tabako eta piparik. Erre nahi nuke eta. Zuk orduan, gauzari garrantzirik eman gabe, zera erantzungo didazu:

—Ba... ez dakit ba... beno hemen du nire pipa zaharra. Eta beste bat badut hemen. Baina tabakoa txarra eta fuerteegia. Orduan zuk bi pipak aterako dituzu. Ikusiko duzu zer aurpegi jartzen duten...!

—Arranopola, hura izango da ona!

—Orduan esango diegu, itsaslapur izan ginenean ikasi genuela.

—Arraio... haiek pasako dute inbidia.

Eta horrela jarraitu zuten aurrera eta aurrera. Geroago elkarrizketak zentzua galdu zuen. Isiluneak luzatu egin ziren. aharrausiak gero eta ugariagoak ikusten ziren. Beren masailak gorritu eta goritu ziren. Izerdi patsetan zeuden. Begi eta sudurretatik, ur edo malko, isurkia erortzen zitzaien. Gero kolorea zurbildu zitzaien, zeharo erori arte. Joeren pipa eskuartetik erori zen. Tomena ere berdin. Geroxeago esaten du Joek:

—Nire labana galdu dut. Hobe izango dut bilatzen saiatzea.

Eta Tomek erantzuten dio indarrik gabe eta dardarez:

—Nik lagunduko dizut. Zu hortik joan eta nik iturri ondoan begiratuko dut. Zu hor gelditu Huck. Gu nahiko gara aurkitzeko.

Eseri zen Huck eta han egon zen zain ordubete eta gehiago ere. Aspertu zen bakarrik egonez eta lagun bila abiatu zen. Han aurkitu zituen basoan, bat hemen eta bestea han, elkarrengandik oso urruti, kolore txuri-txuriz, biak lotan, enbor zaharrak baino trinkoago. Bistan zegoen, tabakoarekin zeharo mareatu ziren. Baina barruko minak bota zituzten zirudienez. Zeren… inguruan botakiak ikusten baitziren. Tripa huste galanta egin zuten haiek.

Gauean afaltzerakoan, elkarrizketa gozoan egon ziren. Ez zuten harrokeriarik egiteko gogorik sentitzen. Afalondoan, Huckek bere pipa prestatu eta besteena ere jartzeko prest zegoen. Biak ordea, ez zutela nahika hasi ziren, eguerdian jandako zerbaitek gaitz egin ziela eta.

Gauerdian Joe larrituta esnatu zen. Zerbaitek agindu zion inguruan zerbait gertatzen zela. Jaikiarazi zituen bere lagunak. Hiruak sutondoan pilatu ziren, zer ote zitekeen elkarri begira. Guztia ilunetan zegoen. Une batean argiune bat sortu zen, inguruko sasi eta sastrakak ikusarazterainokoa. Gero, berriz iluntasuna nagusitu zen. Baina geroxeago beste bat sortu zen. Eta hurrena beste bat ere bai. Une batean oihu moteldu negarti bat entzun zuten. Gero ezerez. Hiru mutilak bil-bil eginda oilo ipurdia zutela. Zer ote zen hura...? Ziur aski iluntasunaren espiritua izan zen oihu motel hura bota zuena. Une bat isilik berriro. Orduan tximista ikaragarri batek guztia argitu zuen, gau hura egun bihurtu arte. Belarrak ere ondo ikusi ahal izan ziren. Egunez bezala. Hiru aurpegi ere azaldu ziren, zein baino zein beldurtuagoak. Geroxeago, trumoi zaratots ikaragarria galdu zen urrutiko mendietan. Haize bolada zorrotz batek ebaki zituen hurrena bazterrak. Supazterreko hauts guztiak harrotu ziren. Hostoak ere dir-dir egin zuten elkarren kontra. Handik hamabost segundora beste tximista ikaragarri bat eta atzetik lehen baino zaratots handiagoa sortu zen bazterretan. Bazirudien buru gainean zeuden zuhaitz haien adar guztiak gainera zetozkiela. Kezkatu ziren larritzeraino, bata bestearen kontra. Berehala euri tanta lodi lodiak hasi ziren adar eta hosto tartetik.

—Hala mutilak, goazen azkar kanpamendura —esaten du Tomek—.

Ilunetan zuhaitz zainekin estropezuka, abiatu ziren izu-izu eginda. Bakoitza bere aldetik ahal zuen eran. Haize amorratu batek zuhaitz adarren tartean igarotzean txistu triste eta beldurgarria ateratzen zuen. Tximista bizkorrak eta atzetik trumoi latzak. Euri zaparrada gogorra hasi zuen. Haizeak alde guztietara zabaltzen zuen indar biziz. Mutilak oihuka zihoazen elkarren deika, baina ekaitzaren gogorrak eta trumoiaren zaratak, ez zien ezer entzuten uzten. Azkenean iritsi ziren oihal dendara, hotzez, bustita, beldurtuta, alderdi guztietatik ura zeriela. Baina halako une gogor batean elkarrekin egoteak poz handia ematen zien. Ezin zuten hitz egin, ze denda eskas haren oihala ere haserre gorrian mugitzen baitzen. Ekaitza gero eta gogorragoa. Azkenik zeuzkan sokak eten zizkion eta han joan zen oihal denda, zuhaitz baten kontra. Gero, norabiderik gabe, basoan barna galdu zen haize kolpe tartean.

Hiru mutilak eskuak loturik, beste babes bila abiatu ziren. Han inguru samarrean, itsasbazterrean bazegoen zuhaitz trinko bat. Haren aterpean egon zitezkeen nolabait ekaitza amaitu arte. Borroka une larrienetan zegoen. Goian tximista trumoiek, zeuzkaten su, txingar, zaratak bota zituzten lur zigortuaren kontra. Lurreko mendi zuhaitz landareak, fantasmak bezala agertzen ziren su haren artean. Itzalik gabeko fantasmak bezala: zuhaitz asko okertuak, erreka irakiten eta ura eta bitsa zeriola, itsasbazterreko arrokak ur printza eta abar zeriela. Noizbehinka, baso barnean zuhaitzen bat edo beste erortzen zen, ikaragarrizko zarata ateraz. Ekaitza bukatu zen nolabait. Bukaera izan zuen gogorrena. Bazirudien ez zuela ezer bizirik eta zutik utziko.

Gau txarra hura, aterpe gabeko hiru mutilentzat.

Baina, azkenean, ekaitza baretu zen eta bukatu zen borroka zoritxarreko hura. Zeruko indar haserretuak mehatxuka alde egin zuten. Baina gero eta ahulago. Azkenean berriro bakea nagusitu zen irla hartaz. Hiru mutilak kanpamendura itzuli ziren. Dena hondatua zegoen. Ezer ez bere lekuan, guztia uretan pats, alderik alde sakabanatua. Ez ziren berez oso ordenatuak, baina han bazegoen lanik asko, barreiatutako gauzak jasotzen.

Sutan bertan ere ura besterik ez zegoen. Erraz etorri ziren irla hartara. Pentsatu ere ez euririk egin behar zuenik, eta are eta gutxiago era hartan. Beraz, ez zeuden prestatuak halako ekaitz batean defendatzeko. Bazuten zertaz kexa. Hotz dardarka baitzeuden. Baina, sua ez zegoen zeharo itzalia. Hantxe, hautsaren azpian, itzalitako enborren azpian, oraindik ere txingarra piztua aurkitu zuten. Hura bai gozotasuna. Oraindik ere bazuten esperantza pixka bat. Ahalegina eginik, inguruko adar eta adaska, zotzak bildurik indar eman zioten su hari. Gero gainean adar lodiak ipini zizkioten. Berehala su eder bat egin ahal izan zuten. Eta berreskuratu zuten lehen galdu samar zuten itxaropena. Urdaiazpikoa lehortu zuten. Berriro ere bapo jan. Hura izan zen une larria igaro zutena! Oraindik ere bazegoen han txoko lehor bat eta hantxe pasa zituzten gau hartako orduak.

Eguzkia eder eta bikain sortu zen zeruan. Haren epelak logalea sortu zien hiru mutilei. Hondarreraino joan ziren etzateko asmoz. Aurretik gosaria prestatu ere egin beharko zen eta... Hura janda gero, berriro logalea sentitu zuten, hezurrak gogortuak, eta etxera itzultzeko irriki bizia. Tomek hango gorabehera ikusi, eta nahiko lan izan zuen pirata haiek animatzen.

Baina haiei ez zitzaien ezer axola: ez kanikak, ez zirkoak, eta uretako bainuak ere. Etxe mina berriro! Tomek bezperako sekretu hura gogorazi zien. Eta orduan zerbait suspertu zitzaizkigun. Gero, gauza borobiltzeko, beste ideia bat izan zuen: ordutik aurrera ez ziren ia itsaslapur izango. Indioak izango ziren. Guztiei ideia ona iruditu zitzaien. Larru bizi jarri ziren, bere gorputza mila margoz pintatu zuten, eta uluka, baso barnean sartu ziren. Hiruak ziren, tribu buru. Inork ez zuen indio huts izan nahi. Lehenengo eginkizuna, ingelesen herri bat erasotzea izango zen.

Gero, ordea, banatu, eta elkarren etsai balira bezala ibili ziren, nork gehiago, nork buila zorrotzagoak bota. Elkarri geziak jaurtikiaz. Inguratu eta iletatik tiraka. Denetik egin zuten.

Gau aldera sutondora inguratu ziren afaltzeko asmoz. Nekatuak eta gosetuak, baina oso pozik. Baina bazegoen han zailtasun bat. Egun hartan indioak izan ziren eta elkarren etsaiak. Eta indioen ohiturari jarraituz, elkarrekin jan baino lehen, bakea egin behar zen. Eta horretarako “bakearen pipa” erre. Beste biderik ez zuten ezagutzen. Hirutik bik nahiago zuten orduan berriro itsaslapur izan. Baina alferrik. Disimulatu eta pipa erretzea besterik ez zitzaien gelditu. Eskuz esku pasa zuten pipa, zeinek baino zeinek ke ahokada handiagoa botaz.

Eta hara, gau hartan pipa erreta gero ere, ez ziren mareatu. Ez zuten galdutako labanaren bila joan beharrik izan. Benetan pozik zeuden. Ikusten zenez, ikasi berria zuten pipa erretzen.

XVII. ITSASLAPURRAK BEREN HILETETAN AZALTZEN

Larunbat arratsalde hartan herria triste zegoen. Hain triste ere. Harper sendia eta izeba Pollyrena, oraindik ere tristeago. Guztia beltzez janzten ari ziren. Herri barruan halakoxe bake arraro bat senti zitekeen. Beti baketsua izanik ere egun hartako bake hark bazuen berezitasunik ugari. Umeak ere ez zuten beren jokoetan pozik aurkitzen.

Becky Thatcher ere triste zegoen. Eskolako pasealekuan. Bakar bakarrik. Ez zuen kontsola zezakeenik ezer aurkitzen. Bakarka hizketan ari zen:

—Ai, gutxienez ordulariaren letoizko orratz hura banu. Baina ez daukat ezertxo ere. Oroigarri bat ere ez dut bererik. Negar zotin bat atera zitzaion. Eta gero:

—Hementxe bertan izan zen, bai. Ez nituen hitz haiek esan behar. Orain badakit zenbateko mina eman zioten. Baina orain alferrik da. Orain alferrik da. Gehiago ez dut ikusiko.

Negar malko artean alde egin zuen leku hartatik. Geroxeago inguru hartara Tom eta Joeren lagunak inguratu ziren. Guztiek zuten zer esan ugari. Bi mutil haien azio guztiak gogoan zituzten. Zer egiten zuten eta zer ez. Dena miragarria zen. Haiek lehen egindako guztia miragarria. Zer gauzak esaten zituzten. Guztia seinalez betea. Eta hori gertatu zenean, beraiek han zeuden. Bakoitzak zein lekutan zegoen adierazten zuen: “Hori esan zuenean ni hementxe bertan nengoen... Baina ez nuen pentsatu hura ziotenean halako esanahia eraman zezakeenik barruan. Baina orain guztia garbi dago. Ikusia dago”.

Gero beren artean erretolika asko egon ziren, nork ikusi ote zituen biak azkeneko aldiz bizirik. Batek berak zioen, besteak berak. Hori gauza handia iruditzen zitzaien. Bakoitzak bere frogak botatzen zituen. Lekuko eta guzti. Azkenean erabaki zuten haien artean zein izan zen haiek azkeneko aldiz ikusi zituena. Hiru haientzat bereizte berezi bat iruditu zitzaien. Bazen mukizu bat haien artean, zer esan ez zekiena eta zera bota zuen:

—Behin Tom Sawyerrek sekulako egurra eman zidan.

Baina gauza horri ez zioten garrantzirik eman. Ze han zeuden gehienek probatu baitzituzten Tomen makilakadak, ukabilkadak. Gero haiek ere alde egin zuten handik, triste eta goibel, akelarretik itzulitako sorginak balira bezala.

Hurrengo egunaren goiza, igande goiza; eliz dorreko kanpaiak hil ezkilak jo zituen. Beste igandeetan haien hotsa alaia izan ohi zen. Herri guztiari dei egiten zion elizara, kristau komunitatea elkartzera. Gaurko honetan, alaitasuna falta zen. Hil ezkila herriko tristurarekin bat zetorren. Jendearen isiltasuna eta kopeta iluna ez zen nolanahikoa. Eliz sarreran, jendea erdi murmurioka sartzen bazen ere, eliz barruan ez zen txintik ere entzuten. Jendea sartzen zenean, arropak bazterrak edo aulkiak ukitzean sortzen zuen murmurra. Inoiz ez omen zen eliza hura hainbeste bete. Une batean hala ere jendea ohartu zen zerbaitez. Jendea atzera begira zegoen. Izeba Polly sartu zen, Sid eta Maryrekin. Gero haien atzetik Harperren familia guztia. Guztiak beltzez jantzirik. Aldare aurrean gelditu ziren zutik, apaizarekin batera. Etxekoak eseri zirenean beste guztiek ere gauza bera egin zuten. Beste isilune luze bat egin zen. Noizbehinka negar zotin bat, noizbehinka intziri luze bat. Gero apaizak, besoak zabaldu eta halakoxe abesti urragarri bat kantatu zuen: “Ni naiz berpizkundea eta bizitza”.

Apaizak, sermoi garaia etorri zenean mutilen gain hitz egin zuen. Zer esan zituen ere ezin dira denak aipatu. Haiek ziren mutilak. Ezin hobeak. Zein trebeak, zein alaiak, zer gatza zuten, bihurri samarrak, baina zein barru ona... Dena ezin daiteke hemen esan. Jende guztia hunkituta zegoen, zere beren artean zeudenean bi mutilek, haien kontra marmarioka aritzen baitziren beti, gaiztoagorik ez zegoela esanaz. Apaizak kasu bereziak bota zituen. Hain zuzen mutil haiekin gertaturiko gorabehera batzuk. Jendeari hainbesteko grazia egin zien, ze han bizi ziren artean, gaizto samarrak izan arren, inguruan zeuden mutil bizkorrenak eta sanoenak zirela pentsatu zuten. Azkenean, sermoi hura hunkigarri hain hunkigarria izan zen, zeren eliztar guztiak negar batean jarri baitziren. Apaizak berak ezin izan zituen negar malkoak disimulatu.

Barrengo galerietan, halakoxe kras hotsa entzun zen. Jendea ez zen ohartu, ordea; une bat geroago eliz ateek kirrinka egin zuten, ate orpo herdoilduetan. Jaso zituen apaizak bere begi bustiak, eta tximistak jo balu bezala, hara begira geratu zen.

Gero sakristauak gauza berbera egin zuen. Jendea ohartu zen. Eta tximistaren adarrak kolpean jo izan balitu bezala, denak atzera begiratu zuten. Han zetozen hiru mutilak pasilloan aurrera. Tom aurretik, Joe hurrena, Huck atzean, zarpazaharrez jantzita, erdi lotsatuta. Galerian ezkutaturik egon ziren une egokiaren zain. Handik entzun zuten beren hiletako sermoi hunkigarria.

Izeba Polly, Mary eta Harper sendikoak altxa ziren, eta intziri batean bere ume berpiztuak besarkatu eta malkotan busti zituzten. Huckek ez zekien non gorde. Ez baitzuen familiarik. Edota baldin bazuen, bera bezain arloteak baitziren. Beraz, atzera jo zuen aldegiteko asmoz. Tomek ordea, besotik heldurik zera esaten dio:

—Izeba Polly, honetarako ez dago eskubiderik. Ez al da inor pozten Huck ere etorri delako, ala? Norbaitek alaitu behar du Huck gure laguna azaldu delako.

—Horixe baietz, horixe baietz! Ni asko pozten naiz!

Eta besarkada kutun bat eman zion. Akaso, aspaldian hartu ez zuen bezain maitekorra.

Han sortu zen algara eta zarata baretu zenean, apaizak, emozio eutsiezin batez, zera esaten du:

—Goratua izan bedi Jaungoikoa, beregandik baitatorkigu onespen guztia! Abestu, abestu dezagun bihotz guztiaz.

Guztiek gogoz abestu zuten. Garaipen bat izan baitzen hura. Eliza guztia dar-dar batean zegoen. Tom bere eskola lagunei lepoa okertuta zegoen. Ze bera baitzen hango pertsonaiarik nagusiena, eta

guztiek inbidiaz begiratzen zioten.

Elizatik irten zirenean, jendea konturatu zen engainua ere izan zela tartean. Baina, jendeak erraz ahazten ditu gauza hauek. Hain gogoz abestu zuten elizan, hain une biziak bizi izan zituzten, ze engainuak bazuen zentzu bat une hartan.

Tomek egun hartan, urte guztian baino musu gehiago hartu zituen, bere bi masailetan, kopetan, nonahi. Izeba Pollyk emanak. Musu haiek bi alderdi adierazi nahi zituzten: bata, Jainkoari esker ona, azaldu zelako, eta bi, berarekiko sentitzen zuen maitasun bizia.