booktegi.eus

Julene Azpeitia lehiaketa

Bilduma honetan dauden ipuinak Durangoko Julene Azpeitia lehiaketak sarituak dira.Ilustrazioak: Imanol Larrinaga

Termostatoa

IPUINAK

AURKIBIDEA

Irakurketa miresgarria 6

Itziar Salaberria Larrauri 6

Itsasertzeko laguna 11

Paule Sanchez Arieta-Araunabeña 11

Pariseko argazkia 16

Ainara Monasterio Marcos 16

Zer pasatuko ote da? 27

Jasmina Garroño Elorriaga 27

Munduko lehen mikrofonoa 33

Iasmina Gorroño 33

Panpin huts bat naiz 47

Natalia Campo Dominguez 47

Zortzi urtez amestutako itzulera 53

Gontzal Alkorta Garai 53

Bizitzak ematen dituen sorpresak 60

Joana Etxebarria Uranga 60

Termostatoa 67

Idoia Aboitiz 67

Eguneroko Eguneroko 74

Ianire Gomez de Segura 74

Goian bego 82

Eñaut Uruburu Martinez 82

Inora ez zihoan bidea 88

Irati Besoy Bilbao 88

Haizeak esan zidan 93

Oihana Pinilla Arenaza 93

Irakurketa miresgarria

Itziar Salaberria Larrauri

1988ko uztailaren hasiera zen. Bero izugarria zegoen eta egun askotako lehortea. Jendea oporretarako ilusioz zegoen. Jadanik, asko Kanariar irletara, Balear irletara, Saloura... joana zen.

Jendea aurrera eta atzera zebilen bitartean, Mikel etxean zegoen, zer egin ez zekiela. Mikel, 16 urteko mutil gazte liraina zen. Begi urdin, ile hori eta ezpain sendoduna. Gainera, gorputz bikaina zuen. Neska ugari zituen atzetik, baina Mikelek ez zuen neskekin aritzeko nahirik.

Mikel bere gurasoekin bizi zen. Seme bakarra zen eta amaren aldeko aitonaren iloba kuttuna gainera. Bere aitonak Andoni zuen izena. Honek 78 urte zituen, nahiz eta 60 bat eman. Gizon prestua zen. Hau ere, oso ederra izandakoa zen gaztetan, eta oraindik ere, zuen adina izanda, bere xarma mantentzen zuen.

Mikel oso bakarrik sentitzen zen garai hartan, Bilbotik Bartzelonara bizitzera joatean lagun gabe aurkitzen baitzen, lagun bakarra bere aitona zelarik.

Andoni urte askotan bizi izan zen Bartzelonan bere lanak bultzaturik, eta Mikelen aita ere aitonaren moduan lana zela eta hiri hartara joateko beharrean aurkitu zen.

Uztailaren 6a heldu zen eta Mikel bere logelan zegoen zeharo aspertua, bere aitona logelan sartu zenean:

- Epa Mikel.

- Kaixo aitona... - esan zuen Mikelek ahots leunez.

- Hori duk aurpegia! Asperturik al hago?

- Bai, guztiz! Zer egin dezaket aitona?

- Begira, nik hire adina nuenean, askotan sentitzen ninduan zer egin ez nekiela.

Ba al dakik zer egiten nuen horrelako kasuetan?

- Zer aitona? Esan mesedez!

- Ba, abenturazko liburu bat hartu, eta horren kontakizunean kontzentratuz

pasatzen nian denbora.

- Jo aitona! Hori bai aspergarria!

- Aspergarria? Begira, nik liburu bat utziko diat, baina ez pentsa edonolako liburua

izango denik; liburu "magikoa" duk.

- Hala, hala aitona! Mesedez! Jadanik ez naiz ume bat, 17 urte beteko ditut aurten. Orain dela 10 urte beno, baina orain ez ditut txorakeria horiek sinesten -esan zuen Mikelek gaitzetsita.

- Ez dituk txorakeriak! -erantzun zion aitonak guztiz konbentzituta. Begira, liburu hori irakurri ondoren irakurtzeko grina pizten bazaik, egia esan dudala esan nahi dik, eta irakurtzeak oraindik amorrua sortarazten badik, hik nahi dituan hiru gauza eska iezazkidak.

- Nik nahi ditudanak? - Mikelek pozik.

- Bai, baina liburu osoa irakurri behar duk! Ulertu al duk?

- Bai aitona! Nahi duzunean hasiko naiz

Arratsalde hartan aitona liburuarekin agertu zen. Oso zaharkitua zegoen, eta orriek kolore horixka zuten. Mikelek liburua hartu eta bere hiru nahietan pentsatuz irakurtzen hasi zen:

Munduan bazegoen oihan bat mapetan

kokatu gabe zegoena. Oso oihan ederra eta

handia zen, eta mota guztietako animaliak

zeuden bertan. Egun batean...

...eta lokartu egin zen. Bere gorputza leku berean aurkitzen zen arren, arima kontakizunean sartua zuen.

Poliki-poliki itzartu eta oihan baten barrenean zegoela ohartu zen. Harriduraren harriduraz, geldik geratu zen, zer egin ez zekiela, bere ondoan zuen zuhaitzaren adarretatik suge bat zetorkiola konturatu zen arte. Korrika hasi zen eta sugea bere atzetik zetorrela ikustean abiadura arindu zuen. Harrigarria zen suge hark zuen abiadura. Mikel oso azkarra izan arren, sugeak lehenago edo beranduago harrapatuko zuen, gero eta distantzia txikiagoa baitzegoen bien artean.

Sugeak Mikel harrapatu behar zuenean zuhaitzetatik tximino bat agertu, eta Mikel besoetan hartu ondoren, oihanaren beste alde batera eraman zuen, eta zuhaitz baten gainean utzi. Mikel bakarrik utzi zuen eta, agertu zen bezalaxe, zuhaitz artetik desagertu zen.

Mikelek amets gaizto batean zegoela pentsatu zuen, baina itzartzeko egin zituen ahalegin guztiak alferrikakoak izan ziren. Inpotentzia handia sentitzen zuen eta, aspaldiko partez, negarrez hasi zen.

Bere tristuran murgildurik zegoela beste tximino bat agertu zen. Ez zen edonolako tximua, bazuen berezitasun handi bat: hitz egiten zekien.

Mikelengana hurbildu eta hau esan zion:

- Kaixo mutiko. Utzi negar egiteari eta kontaidazu gertatzen zaizuna.

- Hitz egiten dakizu! –Mikelek harrituta.

- Bai, hala da. Badakit oso arraroa gertatuko zaizula, baina... beno, gero azalduko dizut zergatik dudan ezaugarri hau. Orain, azaldu iezadazu zer egiten duzun.

- Begira, aitonak liburu bat eman dit irakurtzeko grina pizt iezadan. Horrela liburua irakurtzen hasi naiz, eta lokartu. Itzartu naizenean oihanaren erdian aurkitu naiz eta suge bat agertu zait. Arineketan hasi eta ia sugeak harrapatu nauenean... zazt! Zu bezalako tximu bat etorri eta hona ekarri nau.

- Beno, beno... betikoa da.

- Zer esan nahi duzu betikoa dela esatean?

- Badakit sinesgaitza gertatuko zaizula baina, irakurtzen ari zaren liburu horren istorioaren barnean zaude.

- Istorioaren barruan? Begira, niri interesatzen zaidan bakarra etxera itzultzea da.

Liburu horren barnean nagoela egia baldin bada... mesedez, nola itzul naiteke etxera?

- Egin beharrekoa oso erraza da baina aldi berean oso arriskutsua. Badakizu oihan guztietan daudela lehoiak, baina leku honetan badago bat tximinoak hil eta jaten dituena. Benetan etxera itzuli nahi baduzu, lehoi hura hil beharko duzu –azaldu zion tximuak.

- Eta hiltzen ez badut?

- Hemen geldituko zara betiko eta ni bezalako tximu hiztuna bihurtuko zara.

- Zuri ere gauza bera gertatu al zitzaizun, ba?

- Bai, baina nik ez nuen lehoia hil.

Mikelek zeukan ausardi guztia batu eta lehoiaren aurkako erasoa prestatzen hasi zen. Halako batean lehoia agertu eta borrokan hasi zen Mikelekin. Guda luze baten ondoren, Mikelek tximuak emandako lantza batekin hil zuen lehoia.

Tximu guztiak saltoka hasi ziren, eta Mikel heroi bihurtu zen. Tximua hurreratu eta zera esan zion:

- Oso adoretsua izan zara Mikel. Etxera bueltatu nahi baduzu, lo egin, eta itzartzean loak hartu zaituen tokian agertuko zara.

- Eskerrik asko denarengatik. Ez dakit zer egingo nukeen zu gabe –Mikelek, esker onez.

- Eskerrik asko zuri. Zugatik izan ez balitz lehoiaren beldurrez jarraitu beharko genukeen. Orain joan zaitez lasai –eta tximino guztiak aldendu ziren.

Mikelek tximuak agindutakoa egin eta berriz ere etxean agertu zen bere amaren ahotsa sentitu zuenean.

- Mikel! Ordua da mutil! Jadanik bazkaltzeko ordua da eta aitona ere gurekin dugu. Jantzi eta zatoz jatera!

Mikel korrika jaitsi zen eta aitonarengana zuzendu zen esanez:

- Aitona, irakurri dut liburua, eta arrazoia duzu, “magikoa” da! Baina... zergatik arriskatu duzu nire bizitza liburu horren barruan harrapatua izatera? –galdetu zuen serio.

- Ez huen arriskurik. Gertatutako guztia idatzita zegok, eta irakurlea beti onik ateratzen duk. Berriro ere irakurriz gero, gauza bera gertatuko zaik, eta ezagutu berri dituzuen izakiek ez haute ezagutuko –azaldu zuen-. Zer, piztu al zaik irakurtzeko gogoa?

- Bai aitona, batez ere liburu magikoak irakurtzeko gogoa.

- Pozten nauk. Orain goazak bazkaltzera, ama haserretu egingo zaiguk bestela.

Itsasertzeko laguna

Paule Sanchez Arieta-Araunabeña

Aspalditik ezagutzen dudan neska aparta da, eta ingurukoen konfidantza irabazia zeukan lehenengo egunetik.

Gelara etorri zen egun berean, bere begi urdinek gu sorgindu gintuzten. Bakoitzak bere burua aurkeztu zuen eta gero bera, zailtasun gabe agertu zen, egunero 30 pertsonen aurrean hitz egingo balu bezala.

Neska hark bere buruarekiko zuen konfidantza ikusita, berarengana hurbildu eta aurkezpen gehiago egin ordez, jendeak bere gauzak kontatzen zizkion betidanik ezagutuko balute bezala.

Bitartean, neure txokotik hura miresten nuen eta era berean goitik behera aztertzen. Bitxia zen, oso bitxia. Edertasun berezi bat zuen, ez zen telebistan agertzen ziren neska horien antzekoa, guztiz desberdina antzematen nuen. Bere aurpegiak iluntasuna desagertarazten duen eguzkia zirudien, bere eskuek uso zurien hego parea, bere gorputza firin-faran dabilen haizearekin dantzan zegoen, oso pertsona alaia iruditu zitzaidan.

Etxeratzean, ezin nuen matematikako klasean eman genuena gogoratu, bere irudia agertzen zitzaidan edonon.

Han eta hemen ikusten nuen, beti ere jendeak inguratzen zuela. Irudi horrek barregura eta tristura sortarazten zizkidan. Barregura, kofesaleku batean sartua dagoen abade baten antza hartzen niolako eta tristura, bere barruko penak kontatzeko inor ez zuelako.

Hala eta guztiz ere, neskarengana hurbiltzeko adorerik ez nuen. Gainera, laguntza behar izanez gero eskatu egingo zuela iruditzen zitzaidan.

Ikasturtea aurrera zihoan eta jadanik udaberrian geunden. Neska honek hilabeteetan zehar sekulako aldaketa eman zuen. Kolore biziz janzten

zen pertsona alai hura, kolore ilun eta hotzez jantzitako neska bilakatu zen. Erabateko aldaketa hark zeharo harritu ninduen.

Nik pertsonak aztertzea gogoko dut eta bera ikustean autoestima lurretik zuela iruditu zitzaidan. Jendez inguratuta jarraitzen zuen, hala ere, ez zuen irribarrea galtzen. Halako batean, jendetza zabaldu eta nire aurrean ikusi nuen neska hura.

Sei hilabete zeramatzan nire gelan eta oraindik ez nuen berarekin hitz bat ere gurutzatu.

- Barkatu, zuk Jon duzu izena ezta?

- Bai, hala da. -ezin nuen sinestu, bera! Bera niri hitz egiten! Ezagutzen ninduen!

- Zurekin hitz egin behar dut. Gaur zazpietan kaian. -esan zidan.

“Ezinezkoa, ez dut berarekin sekula hitz egin eta ez naiz agertuko” pentsatu nuen.

Eguerdiko hamabiak ziren eta jadanik urduri nengoen. Ordu batak; berdin. Ordu bi eta erdietan; ezin egon. Laurak; buruan mila burutazio bueltaka.

Seiak; ez noa... ez. Zazpiak laurden gutxi; urduri nago, ez naiz heltzen. Korrika nindoan eta zazpiak bost gutxitarako han, geratutako lekuan, nengoen. Banku batean eseri eta nire urduritasunak bertatik pasatzen zen mutil bati

zigarroa eskatzera behartu ninduen. Zigarroa piztu eta hura erretzen nengoen bitartean, zertan ari naiz? Erretzen ni?

Ez da etorriko, banoa. Lasai, agertuko da,... Nire buruak momentu batetik bestera eztanda egin behar zuela iruditzen zitzaidan.

Minutu erdian sei aldiz begiratu nuen erlojua, zigarroa bukatu zitzaidan eta urduritasunagatik lur jotzera nindoan momentu berean neska agertu zen.

Soineko berde bat zeraman soinean eta ile beltza, haizearekin solasean, sorbalden gainean pausatzen zitzaion.

- Kaixo, Jon!

- Kaixo! –erantzun nion ahots dardarti batez.

- Zatoz paseatzera! Eskutik ebatu ninduen eserleku hartatik ipurdia jasoaraziz.

- Badakizu?

- Zer?

- Haitz hartan nengoen olatu batek itsasoaren sabelera eramango ninduen egunaren zai –esan zuen. Nik ez nuen ezer ulertu. Eserleku hotz batean geunden biok. Bere begirada guztiz galdua zegoela iruditu zitzaidan, baina ez zen horrela. Begi urdinak eguzkira zuzenduta zituen, eguzkiaren edertasunak liluratua baitzuen.

Itsasoa bare zegoen eta, sarritan bezala, olatuek hondartzan zeuden are aleak ureztatzen zituzten noizbehinka. Urrunean, emazteak lehorrean utzitako marinelen itsasontzi bat zihoan.

Eguna benetan berezia zen.

Ilunabar ikusgarria zen. Hondartzako pasealekuan zeuden eserleku jarri berrietako batean eserita, ortzera begira, bakoitza bere munduan guztiz murgilduta geunden.

Denborak aurrera egin zuen eta nire lagunak esandako esaldi hura zebilkidan buruan tximeleta balitz bezala, ideia guztiak nahasten. Galdera ugari nituen, baina nola ausart nintekeen pertsona hura bere ametsetatik edonola esnatzen?

Ezin nuen gehiago jasan, jakin-minak tripak jaten zizkidan. Beraz, arnasa hartu eta erantzungo ninduen itxaropenarekin zera galdetu nion:

- Barkatu, baina, zer esan nahi zenidan esaldi hura aipatzean? Ez zidan erantzun, ezta begiratu ere. Geldi-geldi zegoen, seguruenik, bere

baitan nonbait galdua. Ez dakit nola demontre, nire begiak ixten joango balira bezala sentitu nituen. Lo nengoen ala ez?

Ez nekien ziur, ametsa hastera zihoan edo begiak zabaltzean laguna horizontera begira ikusiko ote nuen. Horregatik, begiak itxita uztea erabaki nuen. Urrunean ahots bat entzuten nuen baina, amets haietan gertatuko zena erakargarriagoa iruditu zitzaidan.

Laino artean bezala sentitzen nintzen eta bat batean kolpe siku bat sentitu nuen besoan.

Ez nion jaramonik egin dei hari, paradisuan sentitzen nintzen, kotoizko bola erraldoi haien artean.

Begiak zabaltzeko ordua iritsi zen. Han, nire ondoan, ez nuen inor ikusi. - O! Ez! Kartazal bat zegoen, honela esaten zuen: Berezia zinela uste nuen.

Zurekin hitz egitean, barruan gordetako samin guztiak askatzea pentsatua neukan.

Ziur nago, zuk ere berezitzat zenuela zeure burua. Hala ere, oso erraza da norberaren burua engainatzea. Hala eta guztiz ere, ingurukoak denbora luzez engainatuta mantentzea oso zaila da.

Ezin nuen sinestu irakurtzen ari nintzena. Haserreturik, etxera joan nintzen eta, gurasoak agurtu gabe, izendegian neska inozo haren telefonoa bilatzeari ekin nion.

Hantxe zegoen, neurearen azpian. Deitu eta bere amari alaba etxean ote zegoen galdetu nion.

- Kaixo, Jon naiz. Alaba etxean al da?

- Bai, orain jarriko da. Une hori gogoratzen dudan unerik luzeena izan zen.

- Kaixo, zer nahi duzu? –galdetu zidan ahots zakarrez.

- Ba... begira. Kartazalean idatzitakoaz nire iritzia ematearren deitzen dizut.

- Eta?

- Arrazoi osoa duzu. Berezia sentitzen nintzen, baina, mundu honetako guztiak artalde berekoak gara nahiz eta ardi beltzak ere banaka ageri.

- Zer esan nahi didazu horrekin? Nik berezitzat dudala neure burua?

- Bai, halaxe da. Baina, ez pentsa horrela denik. Gaur guztiok oso antzekoak garela azaldu didazu eta!

- Kaixo, Jon! –agurtu ninduen ahots lotsatiz.

- Kaixo!

- Barkatu atzokoa. Ez nekien zer egin lo zeundela konturatu nintzenean.

- Ez du axola. Ni ere telefonoz pasatu egin nintzen.

- Sentitzen dut, benetan. Benetako lagun baten premia nuen eta zu aproposena zinelakoan nengoen. Konfunditu egin naizela ohartu naiz, beraz, agur. –neska altxatu eta bere soineko beltza aldean zeramala aldentzen ikusi zuen. “Ezin nuen sinestu...” zioen ahots batek. “... bakardadearen itzalak jarraitzen ninduen...” ezaguna egiten zitzaidan ahotsa. “Itsasbazterrean nengoela, neure buruaz beste egitea pentsatu nuen...” Geroz eta ezagunagoa egiten zitzaidan ahotsa. Baina, norena zen? “Ez nintzen neure burua itsasora botatzeko gai, beraz, haitz hartan nengoen olatu batek itsasoaren sabelera eramango ninduen egunaren zai” Esaldi hura berriro! Orduan ohartu nintzen neska haren hitzak buruan geratu zitzaizkidala ni lo geratu nintzen egun hartan. Sinesgaitza benetan!

Korrika ari nintzen neskaren atzetik.

- Barkatu, inozo hutsa izan naiz. Zure laguna izatea gustatuko litzaidake.

- Baina, zin egin ez garela sekula bananduko.

- Zin egiten dizut. Hau duela urte asko gertatu zen. Hala eta guztiz ere, lagunak izaten jarraitzen dugu. Bera, ikasketa batzuk burutzen kanpoan da, baina astero idazten diogu elkarri eta oporretan munduko toki ezberdinak erakutsiko dizkidala zin egin dit.

Pariseko argazkia

Ainara Monasterio Marcos

Udan hamazortzi urte betetzen genituen nire koadrilako lagunek eta nik. Hori ospatzeko Parisera bidaia bat egitea erabaki genuen. Baina uda hura ez zen besteak bezalakoa izan, ez bakarrik egiten genuen lehenengo bidaia zelako, ezta hamazortzi urte egiten genituelako, baizik eta, Parisen egindako argazki batek nire bizitza osoa aldatu zuelako.

Parisen oso ondo pasatu genuen nire lagunek eta nik, argazki asko atera genituen, lagun berriak egin genituen, Eiffel dorrea ezagutu genuen... Bertan uda osoa pasatu genuen eta etxera itzultzean amari egin genuen guztia kontatu nion. Opariak poltsetatik atera eta argazki karretea eramatera joan nintzen argazki dendara. Bertan hurrengo egunean itzultzeko esan zidaten. Hurrengo egunean gosaldu ondoren egin nuen lehenengo gauza argazki dendara joatea izan zen, irrikitan nengoen Eiffel dorrea atzean geneukalarik atera ziguten argazki hura ikusteko, beldur nintzen argazkiak hartu eta argazki berezi hura ez irtetea, baina nire beldur guztiak argazkia ikusi nuenean desagertu ziren. Argazkia eskuartean neukan eta begirada arin bat eman nion. Autobusa irteteko prest zegoen. Geroxeago etxean lasai-lasai ikusiko nituen guztiak.

Etxera heldu eta argazki guztiak ikusi nituenean lagunarte osoa agertzen zen argazki hura bigarren aldiz hartu nuen eskuartean. Begiratzen hasi eta koadrila osoaren atzealdean ikusitakoak ileak puntan ipini zizkidan eta hotzikarak sortarazi. Argazkiaren atzealdean gauza beldurgarri bat ikusi nuen, ile horidun gizon lodi batek neska bat laban batez hiltzen ari zen, eta berehala gogoratu nintzen egun haietako albiste nagusiaz: Parisen pertsonaia ospetsu baten alaba hil zutela. Egunkari guztietan neskaren argazkia zetorren eta etxeko egunkaria hartu eta nire argazkiko neskarekin konparatu nuenean neska berdina zela konturatu nintzen. Egunkarian Pariseko komisaldegiko telefono zenbakia zetorren eta zerbait zekienak bertara deitzeko ipintzen zuen. Telefonoa hartu eta deitu egin nuen, eta Parisera joateko agindu zidaten. Bi egun geroago Pariseko komisaldegian nengoen nire argazkia eskuartean neukalarik. Bertan nire laguntza oso mesedegarria zela esan zidaten eta Parisen geratzeko beste gauza batzuetarako deituko zidatelako. Hurrengo egunean albistea egunkari guztietan atera zen eta horrek nire bizitza txarrera aldatu zuen.

Albistea egunkarietan irten eta hurrengo egunean norbaitek toki guztietara eta momentu guztietan jarraitzen zidala iruditzen zitzaidan. Aste osoa pasatu nuen kaletik nindoala atzera begiratuz eta oso urduri. Aste hura pasatu eta hurrengo egunera gutun bat heldu zitzaidan.

Zabaldu egin nuen lagun baten gutuna zelakoan, baina ez zen horrela izan. Gutunak hauxe zioen:

ARGAZKIA HARTU ETA PARISETIK

EZ BADUZU ALDE EGITEN, GORRIAK

IKUSIKO DITUZU”.

“ZURE AMETS GAIZTOA”.

Oso ikaratuta geratu nintzen eta segidan komisaldegira abiatu nintzen. Bertan hiltzaileak beldurra sartu nahi zidala esan zidaten eta lasai egoteko ez baitzidan ezer egingo. Hori esan zidatenean zerbait lasaitu nintzen baina nire buruan bueltaka zebilen gutun horrek zioena.

Paris hiria bestean baino hobeto ezagutu nahi nuen eta horretarako kotxe bat alokatu nuen aste osorako. Egun osoa pasatu nuen kotxearekin bidaiatzen eta erosketak egiten. Gabean hotelera itzuli eta oso nekatuta nengoenez ohera sartzea erabaki nuen. Segidan lokartu nintzen eta gauerdian lo gustura nengoelarik telefonoaren txirrinak jo zuen. Nor izango ote zen ordu horietan deitzeko? Telefonoa hartu eta ahots misteriotsu batek bertatik alde egiteko esan zidan eta segituan eskegi zuen, ni izututa geratu nintzen, nor zen? hiltzailea izango ote zen? Ez dakit nor zen baina deiaren erruz ez nuen gau osoan lorik egin. Oso txarto pasatzen ari nintzen, eta gau osoan denetarik pentsatzen eman ondoren, azkenean, egunaren hasiera iragartzen zuen eguzki izpi bat nire leihotik sartu eta nire logelari, hainbeste alaitzen zidan argitasuna eman zion. Txoriak ere abesten hasi ziren eta honek egun zoragarria egingo zuela iragartzen zuen. Jantzi, gosaldu eta komisaldegian deiaren berri ematea erabaki nuen. Kotxea hartu eta komisaldegira heltzean norbaitek dei misteriotsu bat egin zidala gauerdi aldera eta oso izututa nengoela esan nien. Beraiek hiltzailea izan zitekeela esan zidaten eta, arriskutsua izan zitekeenez, nire atzetik beraien gizon bat gau eta egun egongo zela esan zidaten. Ni asko lasaitu nintzen hura entzutean baina ez nengoen guztiz lasai, gizon hura oso indartsua zelako eta polizia honi zerbait egin ahal ziolako.

Gizon hura atzean neukan gau eta egun, eta oso lagun onak egin ginen. Horrela hilabete oso bat eman nuen, baina denbora horretan ez zuten hiltzailea harrapatu. Baina, guztiak txarrera egin zuen hilabete hura pasatu eta gero. Gau batean etxean gelditzea erabaki nuen, ez zuelako oso eguraldi ona egiten eta gainera ez neukan irteteko gogorik. Gizona nire atearen kanpoaldean geratu zen beti bezala eta ni, hamabiak aldera, telebista apur bat ikusi ondoren, ohera sartu nintzen. Halako batean nire pisuko karrikan zarata bat entzun nuen, kanpora irtetea erabaki nuen gizonari ea zer gertatzen zen galdetzeko eta, hotza ez pasatzeko zerbait ipintzen ari nintzenean, nire logelako atea zabaltzen ari zela ikusi nuen. Polizia izango zela pentsatu nuen eta bat batean dena beltz ikusten hasi nintzen. Ez zen polizia, hiltzailea baizik, gizon madarikatu hark ni bahitzea erabaki zuen ez bainituen bere esanak bete.

Asko ahuldu nintzen ez bainuen ia ezer jaten eta, gainera, ni nengoen toki hark deprimitu egiten ninduen. Toki hartan ezin nuen egunero kontu guzti harekin jarraitzeko indarrak ematen zizkidan eguzki izpi haiek ikusi, ezin nituen askatasunaren kantuak entzun, txorien kantuak. Bizitzeko gogoak joan egin zitzaizkidan eta erokeri bat egiteko zorian egon nintzen, baina ez nuen ezer egin udan pasatutako momentuetan pentsatzen nuelako, maite nituen pertsona guztietan pentsatzen nuelako, eta azken finean gauza on guzti haiek berriro bizi nahi nituelako eta konturatzen nintzelako bizitza maite nuela. Aste oso bat egon nintzen bahituta, poliziek ez nindutelako aurkitzen eta bahituta egon nintzen denbora labur hartan, nahiz eta niri urteak iruditu, bizitzaren zentzuaz pentsatzen jardun nuen. Zertarako bizi, maitasunaren hiria deitzen dutenera etorri eta argazki batengatik nire bizitza osoak txarrera egin bazuen? Zertarako bizi maitasunaren hirian, sentimendu hau sentitu beharrean gorrotoa eta tristura sentitzen banuen gizon madarikatu batek inolako arrazoirik gabe pertsona bat hil zuelako eta ni bahituz neure eskubide guztiak zapaltzen zituelako? Guzti hau pentsatu ondoren biziak ez duela aldatu behar pertsona batek mindu nahi zaituelako pentsatu nuen. Horrela aste oso bat eman nuen. Zortzigarren egunean, uste dut zortzigarrena zela, ez bainituen kontuak eramaten, neure azken egunetako pentsamenduetan murgildurik nengoela, atearen beste aldean zarata gogor bat entzun nuen eta geroago oihu handiak entzun nituen. Poliziak ni bahituta nengoen tokia aurkitu zuen eta ni ateratzera joan zen. Azkenean ikusiko nituen bizitza ematen zidaten eguzki izpiak eta alaitasuna ematen zidaten txori kantuak ere entzungo nituen. Azkenean askatasun anderea besarkatu ahal izango nuen. Poliziek ni “zaintzen” ninduen pertsona atxilotzera joan zirenean, hark ni hartu eta bertatik irtetekotan zegoenean nik gizon hura despistatzeko mugimendu handi bat egin nuen eta berak pistola hartu eta tirokatu egin ninduen. Berriro ere gaua, berriro ere iluntasun beldurgarri hura, berriro ere bizitza galtzen nuela sentitzen nuen, berriro ere askatasunak galdu zuen heriotzaren kontrako borroka, berriro ere preso, preso nire buruaren barnean, nire pentsamenduen barnean.

Erietxera eraman ninduten eta bertan oraindik presoago sentitzen nintzen, etzanda bainengoen makina guzti haien artean. Min izugarria sentitzen nuen buruan eta bular aldean, eta gero eta ilunago ikusten nuen dena. Ez zen ez, denek esaten duten moduan, heriotzarako bide hura zuri kolorekoa, guztiz alderantzizkoa zen dena. Oso ilun ikusten nuen, eta pasabide hura inoiz ez zela bukatuko pentsatzen nuen. Mugitzen ez nintzela ematen zuen.

Nire ama erietxera heldu zenean, bera nire gelan sartzerakoan oso triste zegoela sumatu nuen. Nire ondoan eseri eta negarrez hasi zen. Hitz egiten hasi zitzaidan eta nik erantzun nahi izaten nion baina ezin nuen. Nire ahoak ez zuen inongo zaratarik ateratzen, iluntasun hark ikusmena eta hizkera kentzen zizkidan. Bi egun oso larri pasatu ondoren, halako batean, nire pasadizo beltz hura argitzen hasi zen eta dena gero eta argiago ikusten hasi nintzen. Bat batean argitasun hura bukatu eta pertsona baten aurpegi zurbil hura ikusi nuen. Ez , ez zen ametsa, begiak zabaldu nituen eta nire ondoan oso itxura txarra zeukan emakume bat ikusi nuen. Niri muxuka hasi zitzaidan eta nik medikuari non nengoen eta emakume hura nor zen galdetu nion. Nire ama zen baina nik ez nuen ezer gogoratzen, medikuak esan zuenez tiroak burua jo zuenez amnesia sortu zidan, eta medikuak hori esan bezain laster, ama negarrez hasi zen bere umetxo txikiak bera ez zuela gogoratzen esanez.

Bizitza errekuperatu nuen bai, baina zertarako errekuperatu bizitza pasadizo ilun hartatik irten eta ez baduzu inor ezagutzen eta zu nor zaren ez baduzu gogoratzen? Ez nekien nor nintzen, ez nekien non nengoen eta ez nekien zer gertatu zitzaidan erietxean egoteko. Erietxean denbora asko pasatu nuen eta amak psikologo baten laguntzarekin egunero memoria berreskuratzen laguntzen zidan. Pixkanaka-pixkanaka dena gogoratzen hasi nintzen eta terapia hasi eta bi hilabetetara guztiz osatuta nengoen memoria aldetik, baina fisikoki ez nintzen oraindik errekuperatu, bular aldean jo zidan tiroak batetik bestera zeharkatu ninduen eta bertebra bat ukitu zidan ni betirako eserita utziz. Ezingo nuen nire lagunekin jokatzen nituen partiduak jokatu, ezingo nuen lehen dantzatzen nuen bezala dantzatu eta txarrena, ezin izango nuen hainbeste gustatzen zitzaizkidan nire herrialdeko mendiak berriro igo, ezingo nituen mendi tontorrean txori askeen kantuak sentitu eta ezingo nuen mendi tontor hartan txoriek daukaten askatasunaz gozatu.

Erietxetik irten nintzen eta modu batean askatasuna berreskuratu nuen. Berriro ere besarkatu nezakeen, baina oraingoan ez nuen besarkadaren indarra sentitzen, ez nintzen guztiz aske sentitzen nire bizitza osoa eserita pasatu behar bainuen.

Erietxetik irten nintzenean poliziek hotelera gizon bat bidali zuten ni komisaldegira joateko eta tirokatu ninduen gizona hiltzailea zen esateko. Komisaldegira heldu nintzenean gizon hura ikusi eta hotzikarak sentitu nituen. Poliziei bera izan zela tirokatu ninduena eta neska hura hil zuena esan nien, eta gizona hartu eta epaitu egingo zutela esan zidaten. Nik epaiketara geratzea erabaki nuen ematen zioten zigorra ikusteko. Behin-betiko zigorra eman zioten eta ni oso pozik jarri nintzen hain txarto sentiarazi zidan gizon hura kartzelan sartuko zutelako. Herrira itzultzea erabaki nuen.

Herrirako bidaian zehar asko pentsatu nuen. Nire lagunek ez zidaten lehen bezala tratatuko eta, ziur aski, ez zuten gehiago nirekin egon nahi izango ni jesarleku berezi hartan eserita nengoelako. Herrira heldu ginenean koadrila osoa nire etxean azaldu zen niri ongi etorri jaia emateko. Denak berdin zeuden, denak ni izan ezik. Ez ninduten berdin tratatzen: pertsona ezindua banintz bezala tratatzen ninduten, baina ni ez nintzen ezindu bat, ni betirako eserita egongo nintzen pertsona bat nintzen, betiko pertsona berdina nintzen. Herrian bertan ere desberdin tratatzen ninduten, ogia erosterakoan nire ordez ordaintzen saiatzen ziren baina ni haserretu egiten nintzen eta nik egin nezakeela esaten nien. Hau gauza guztiekin gertatzen zen. Denborarekin egoera hau normaltzen hasi zen eta herriko denek beti bezala tratatzen ninduten. Orain mendira joan beharrean hondartzara joaten nintzen eta bertan mendi tontor haietan sentitzen nuen askatasuna, aire garbia eta txorien kantuak sentitzen nituen eta gainera hondartzan itsasoak zuen askatasuna sentitzen nuen eta erietxetik irteterakoan galdu nuen askatasun zatia ere berreskuratu nuen.

Behin Frantziatik gutun bat heldu zitzaidan eta bertan hil zuten neskaren gurasoek barkamena eskatzen zidaten bere alabaren hiltzailea aurkitzeagatik pasatu nituen gauza guztiengatik eta eskerrak ere ematen zizkidaten esanez beraien etxera joateko egun batzuk pasatzera. Nik ezetz erantzun nien geroago bidali nien gutun batean eta ez nuela Frantziara joan nahi bertan pasatu nuen infernua ez nuelako berriro gogoratu nahi, lurralde haiek bertan bizi izan nuen guztia gogorarazten baitzidaten, besteentzako maitasunaren hiria zena niretzako ametz gaiztoaren hiria zen, denak amets gaizto bat baino ez zuelako ematen. Ni ez nintzela joango esan nienez beraiek etortzea erabaki zuten, astebete barru iritsiko zirela esan zidaten.

Beraien bigarren gutunean esan zidaten bezala aste bete pasatu eta gero iritsi ziren. Aste bete horretan barkamena behin eta berriz eskatu zidaten eta nik pertsona bat hiltzeko eta beste bat tirokatzeko gai den gizon batek kartzelan egon behar zuela esaten nien. Berak nire askatasunaren zati bat kendu zidanez nik ere bere askatasuna kentzea erabaki nuen. Pertsona haiek oso famatuak zirenez egunkarietan irten ziren: Ni ere beraiekin nengoen eta nire burua egunkari batean ikusteko egun horretako egunkaria erosi nuen. Nire argazkia ikusi eta honen azpian guztiz ikaratu ninduen albiste bat irakurri nuen:

“PARISEN EUSKALDUN BAT BAHITU

ETA TIROKATU ZUEN GIZONAK IHES

EGIN DU KARTZELATIK BART GAUEAN”

Oso izututa geratu nintzen gizon hura nire herrira etorri zitekeela pentsatzen nuelako. Amak eta nire lagunek hori ezinezkoa zela esaten zidaten inork ez baitzion esan ni non bizi nintzen. Nik berak hildako neskaren gurasoak herrira etorri zirenean egunkari guztietan etorri zela esan nien eta bertan herriaren izena ere ipintzen zuela esan nien. Albistea entzun eta ondorengo bi asteetan oso urduri sentitzen nintzen, hiltzailea nire atzean zegoela pentsatzen bainuen. Bi aste horiek pasa eta gero, ostegun guztietan bezala, hondartzara joan nintzen lagun batzuekin. Beraiek argazki kamera eraman nahi izan zuten, baina ez nien utzi, istorio hau argazki kamera batengatik hasi baitzen eta, honela, bideo kamera eraman zuten.

Hondartzara heldu ginen, eta lagunak uretan zeudela grabatu nituen. Gero saskibaloian jokatzera joateko esan nien eta, batek, ni eta besteak saskibaloian jokatzen grabatu gintuen. Asko nekatu nintzen. Deskantsatzen ari nintzela, lagun batek ni grabatu jardun zuen. Grabatzen zegoela oihu egin zuen atzetik gizon bat zetorkiola. Nik buelta eman eta hiltzailea zela ikusi nuenean, korrika irteten saiatu nintzen, baina saiakera horretan jesarlekutik erori eta gizona hurbiltzen zitzaida la ikusi nuen. Nire lagun batek baloia hartu eta burura bota zion eta hiltzailea lurrera erori zen konortea galduz. Bitartean beste lagun batek poliziari deitu zion eta gainerakoek nire jesarlekuan esertzen lagundu zidaten. Polizia heldu zenean gizona atxilotu eta kartzelara sartu zuten. Orain dela aste bat gizon hark bere buruaz beste egin zuela enteratu nintzen.

Dena amaitu da, baina ez nire egoera hau, ni betirako jesarleku honetan egongo naiz. Hau alde batera utziz, jendeak ni ondo nagoela pentsatzen du, baina ez da horrela, argazki hura ikusten dudan bakoitzean askatasuna galtzean zer sentitzen den gogoratzen dut. Heriotzaren ateetan egotea zer den gogoratzen dut eta, txarrena, nor zaren ez gogoratzean zer sentitzen den gogoratzen dut, eta negarrez hasten naiz argazki madarikatu batek pertsona baten bizitza nola aldatu dezakeen ikusten dudanean. Ordutik aurrera askatasuna inoiz baino gehiago estimatzen dut.

Zer pasatuko ote da?

Jasmina Garroño Elorriaga

“Jaun andreok, jarraian Bilbotik datorkigun Elena Balentziaga disenatzaile gaztearen modeloak ikusgai izango dituzue. Txalo bero bat!”

Ai ama, zer pasatuko ote da? Hor doa Judith Hermoso belaunerartinoko setazko “kasaka” zuriaz, kolore berdineko prakekin eta sandaliekin.

Segidan, Marta Aperribai “sari” antzeko soineko gorri batekin eta setazko buruko fular laranja biziarekin.

Hementxe nago eszenatoki atzean geldi, tente eta beldurrak airean.

Galdetuko duzu irakurle zergatik demontre nagoen egoera honetan. Gaztea naizelako? Ba, ez. Berria naizelako honetan? Ezta. Minutu pare bat badaukazu kontatuko dizut guzti honen zergatia.

Duela 10 urte gutxi gora behera hasi zen kontu hau guztia. Irene nire ahizpak erropa konponketen lokal txiki bat zeukan Bilboko Somera kalean, eta nahiz eta egunero lan txikietan jardun, inauteri sasoia heltzerakoan bezeroek praka barrenak hartzea baino zerbait gehiago eskatzen ziguten. Jai hauetan, nire txikitako paperezko panpinei egiten nizkien jantziak praktikara eramateko aukera izaten nuen tela eta tamaina errealetan, eta gure bezeroak pozez gainezka, Bilbo osoko mozorrorik deigarrienak eramaten zituzten. Ondorioz, ahoz aho hasi zen zabaltzen “Irene konponketak” dendan egiten ziren txikikeria handiak. Holan, jendea mozorroak ez ezik, trajeak, prakak, gonak, soinekoak... eskatzen hasi zitzaigun.

Irenek eta biok beharra jo ta ke egin genuen urte askotan zehar, eta azkenean, lortutako arrakasta ikusita, gure modelo propioak lokal berri eta handiago batean egitea erabaki genuen.

Egun batean, Bartzelonan, pasarela bat gauzatzeko zirenez, bertako antolatzaileek gonbidatu gintuzten gure modeloak erakustera. Birritan pentsatu gabe gonbidapena onartu eta joan egin ginen.

Jendeari gustatu egin zitzaion gure lana, horregatik Milanera etorriak gara aurten.

Sei hilabete osoz ni eta Irenetik aparte beste hiru lagun egon dira lanean desfile hau prestatzen, oihalak aukeratu, diseinuak egin, moztu, josi, neska egokiak hautatu...

Eta dena ondo zihoan atzo goizerarte. Goizeko zortzietan irten zen abioia. Hamarretan Milanen nintzen, bost minutu beranduago zinta mugikorraren aurrean nengoen maleten zain egun handi hartarako jantzi guztiak bertan gordeak nituelarik. Han egon nintzen adi-adi, geldi, karroa parez-pare neukala zarata bat entzun nuen arte. Halako batean, maletak pon, pon... hasi ziren jauzten banan-banan eta astiro-astiro: larruzko marroixka bat,”sansonite” gorri gogor bat, norena ote zen?, mendiko motxila more luze bat, umeentzako karrotxo bat... non ote daude nireak? Pentsatu nuen. Zergatik ez datoz? Hauek, Iberiakoek ez daukate ganorarik! Mekauen zotz! Beti berdin! Kobratzen dutenarekin eta gainera hau!... Banketxe batek oparitutako telazko maleta berde erdi tintatu bat... ene! Zelako txerrikeria! Zeini bururatu dakioke atun pote bat olioz beteta ekartzea! Ziur asko maleta beltz ziztrin horretan etorri da, kremailera erdi zabalik dauka eta. Beno, pazientzia galtzen hasia naiz, non Kristo daude nire maletak! Badaramatzat gutxienez hamar bat minutu hemen eta ez dago ezelako arrastorik. Ai,ai,ai,ai, falta zena, katea geratu egin da! Zer esan nahi du honek, maleta gehiago ez dagoela? Eta nireak?

Hogei ordu falta ziren desfilea hasteko. Zeozer egin beharra neukan. Irene hemen egongo balitz beste kuku batek joko luke, pentsatu nuen neure kautan.

Ezkerreruntz begiratu eta ez zegoen inor. Aurrean ere ez. Eskumatara aldiz, haserre itxura zeukan gizonezko beltzaran bat, hark ere karroa hutsik. Zorigaitzak ematen duen solidaritatearekin hurbildu nintzaion galdezka ea berari ere ekipaia falta ote zitzaion. Baietz erantzun, eta biok batera, eskuz esku maletak erreklamatzera abiatu

bertako bulegoko andre edadetu batengana. Hau antza, oso ohituta zegoen gulako jendearen haserreak eta zaratak entzuten, eta lasai-lasai esan zigun maletak ziur asko beste lekuren batean egongo zirela, paperak betetzeko, eta telefonoz deitzeko lau ordu pasa eta gero.

Honenbestez, bazkalordua zen lez, zerbait jatea eta ahalik eta lasaien itxarotea erabaki genuen.

Nire kidea Angelo deitzen zen (eta deitzen da), eta India eta Pakistaneko erropak saltzen zituen Milaneko alde zaharreko dendatxo batean. Kontatu zidanez, bost urtez lan honetan ziharduen eta bezerorik onenak hippy ohiak ziren.

Behingoz pasatu ziren lau orduak eta berriro andre harengana bueltatu ginen maleten berri jakiteko, eta bazeukan hauen berri. Oraingoan bai, oraingoan bazeukan maleten berri. Maletak Melbournerako (Australia) bidean zihoazen eta gutxienez beste egun bi beharko zituzten itzultzeko. Hori entzun nuenean, odolik gabe geratu nintzen, zuri-zuri. Zertarako hainbeste lan? Zer esango nien nire lankideei? Eta Ireneri?

Angelok nire egoera ikusita, errukia hartuta berarekin joateko esan zidan, zelan edo halan konponbideren bat topatuko genuela esanez.

Niri momentu hartan bost axola, ez neukan erreakzionatzeko gaitasunik eta automata baten moduan atzetik jarraitu nion.

Kristalezko ate automatikotik pasatu eta kalera irten ginen taxi bat hartzekotan. Ez nintzen ezer ikusteko ezta ezer entzuteko gauza.

Konturatu orduko, Angeloren egongelako sofa laranjaren ertz batean jesarrita nengoen.

Denbora pasa zen antza, eta Angelok dendara joan beharra zeukala esan zidan, eta nahi izanez gero berari laguntzeko.

Dendako atea pasatu bezain laster konturatu nintzen zer posibilitate zituzten hango erropek: setazko soineko luzeak, linozko koloredun alkandorak, kotoizko praka freskoak, birx-birxdun txaleko laburrak, elefantez hornituriko poltsa distiratsuak... udaberri zein udarako erabat aproposak.

Orduan, nire burutik pasa zitzaidanaren berri eman nion Angelori, eta honek, bere agin zurixkak agerian uzten zituelarik, irribarre zabal batez nahi nuena har nezakeela erantzun zidan.

Arratsalde, gau eta goizalde osoa pasatu dut pentsatzen zer nolako konbinaketak egingo nituen Angeloren erropekin, baina modeloak etorri direnean, neuzkan zalantza guztiekin bukatu dut. Orienteko janzkerara itzultzea proposatuko diet ikusleei.

Hementxe nago, eszenatoki atzean geldi, tente eta beldurrak airean. Zer pasatuko ote da? Zein izango da ikusleen erreakzioa?

Munduko lehen mikrofonoa

Iasmina Gorroño

1901ean konektatu ninduten mundu honetara. Eta beno, egia esan, nongoa naizen galdetuz gero, zerbait esan beharra dagoelako, austriarra naizela esan arren, zintzoki diotsut, ez nukeela sekula santan jakingo galdera horri erantzuten, hemengo bezain hangoa naizelako nahiz eta gaur egun Bilbon bizi.

Bertara etorri nintzen edo ekarri ninduten New Yorkeko Manhattan sagar handiaren bihotzaldetik.

Bizitza osoan zehar, normala den legez, denetariko sentimendu arrotzek inbaditu izan naute: beldurrak, pozak, gorrotoak... eta lanpostuz, behin baino gehiagotan aldatu izan dut.

Orain berriz, erretiratuta nago, zentimorik gabe, eta INSERSOn sartuta, preso. Erreuma txerri honegatik ez balitz, dirua izanen banu, eta aske egongo banintz, nork daki! Agian, neu ere “Benidorm” delako horretara joango nintzateke, diskotekako eszenatoki erraldoi horietako erdialdean jarri, eta gaztea nintzenean bezala, baten baino gehiagoren bihotzak konkistatuko nituzke. Baina, ametsak amets. Azken finean, hain nago ugerrak janda, beldur naizela mugitzeko ere!

Lehen esan bezala, 1901ean jaio nintzen Austriako Salzburg herrian. Nik, garai haietako izarrak, makina bat begirale neuzkan atzetik eta ez nintzen ez edonolako gauza: “Bit Roler” bat nintzen. Munduko lehenengo mikrofonoa. Bai horixe!

Hasera batean, Henri Austerlich-en atzaparretan erori nintzen. Bera, dendaria zen ofizioz, eta ni berriz, haren familia aurrera aterako zuen erreminta. Horrela, bere “boutique” musikaleko erakusleihoan pasa nituen egun bat, bi... harik eta gizon oso dotore bat begira-begira gelditu, ezkerraldeko ateari bultzakada bat eman, eta zera esan zuen arte:

- Gutten morgen, Henri! Horko tramankulu hori nahi dut!

Gauzak horrela, konturatu orduko, gizon dotore haren bulegoan nengoen. Fisher Hamburg-en bulegoan. Udaletxean. Alkatearen bulegoan. Eta han egon nintzen 1914ean Lehen Mundu Gerra hasi zen arte.

Hainbat eta hainbat austriar bezala, Fisher, alemanen alde jarri zen. Eta besterik gabe, alemanekin aliatu, eta fronte errusiarraren aurka borrokatzera joan zen, ni lagun ninduela. Ez dut sekula ahaztuko han bizitakoa! Han zen tiro hotsa: dinbi-danba! Odola, zauriak, gosea, tristura, negar-anpuluak, mina, beldurra... denak batera koktelizatuta sentitzen genituen gure bihotzetan eta era hontara igaro genituen zenbait hilabete, errusiarrek preso hartu gintuzten arte.

1916ko abenduan, Fisher-ek, geneukan egoeraz erabat jabeturik, eta alemanekin elkartzeaz nolabait damuturik, ihes egiteko zeukan asmoaren berri eman zidan. Ni ados, baina nola egingo genuen ihes errusiarrengandik? Ja! Horixe zen asuntoa!

Fisherrek, lagun siziliar bati, Cantucciniri hots egin, eta ihesa antolatzeari ekin zioten: honek soldadu errusiarrekin hitz egingo zuen, Fisherrek gaixotasun sendagaitz oso kutsakor bat zeukala esan zien: “meningitisa”.

Eta planak funtzionatu egin zuen! Soldadu errusiarrek ez zutelako nahi inolako gaixotasun larririk euren artean, nahikoa buruhauste baitzeuzkaten gerraren nondik norakoekin.

Cantuccinik, Fisher eta biok Siziliaranzko bidean jarri gintuen. Eta egia gordina aitortu behar badut, Fisherren asmoa ez zen Siziliara joatea Egiptora baino.

Azken aspaldian, Hamburg jaunak, aberasteko ametsa zuen. Egiptora joango zen, milaka eta milaka urte zituen sarkofagoren baten jabe egin, museo bati edo kolekzionistaren bati saldu, eta luzaro trankil eta aberats biziko zenaren asmoa.

Napolesko portuan, Egiptorantz abiatzekotan zen itsasontzia hartu genuen, eta Kairora heldu eta batera, maleta gelan lagata, kalera irten ginen. Hura zen zoramena hura! Ezkerraldera begiratuta, segur aski hiriko aberatsena izango zenaren “Ford” markako kotxea antzeman zitekeen. Eskumaldera so eginez, laranjak saltzen zebilen gizona karrotxoaz aldamenean. Atzealdean aldiz, artaldea ahuntzekin nahastua, ume bik gidaturik.

Koptoen auzunera joateaz gain, eta hildakoen hiria bisitatzeaz aparte, “Khan Il Khalili” merkatura joan ginen “ganga”-ren bat aurkitzekotan. Urrea, zilarra... barra-barra zegoen; inoiz ikusi gabeko zetazko tela fuksia, gorri, laranja, urdin orlegiak; turkesa harriaz egindako kakarraldoak; usai exotikodun espeziak (azafraia, pimenta beltza...); lotozko eta jasminez gauzaturiko esentziak...

Espeziak espezia, eta esentziak esentzia, beste itsasontzi bat hartu eta Nilon barrena kruzerotxo bat egin genuen Luxor-en hasi eta Aswan-en bukatuz. Bidaia hartan ikusi genituen ni baino mila eta bat aldiz handiagoak ziren erraldoiak, inoiz izango ez dudan pinturez eta hieroglifikoz hornituriko hilobia, Tutankhamon ospetsuaren altxor ikusgarria, harri bakarrez eraikitako hogeita hamar metro baino gehiagoko zutabeak, tenpluak...

Egunak joan egunak etorri, bla-bla-bla, bla-bla-bla, azkenerako, bidaiari bakoitzaren biografia osoa genekien, edo ia gehiena bai behintzat: bazen Parisko unibertsitate batean irakasle lan egiten zuen 62 urteko emakume oso argi bat; Elodie Dupont. Bazegoen baita, ama-semeez osaturiko bikote bat. Ingeles aberats-aberatsak ziren hauek. Emakumea, Elisabeth, alarguna zen, eta semea, Charles berriz, Cambridge-eko unibertsitatean medikuntza ikasten zebilen ikaslea. Hala ere, nire ustez, lehenengo urtean zebilen, praktika gutxi nabaritzen zitzaiolako.

(Sukaldariek prestatzen zituzten buffet-etan, sekulako entsalada platerkadak jan, eta bigarren egunerako kristolako beranzkoa harrapatu zuten bai berak eta baita bere amatxok ere.)

Laugarren egunean gosaldu ondoren itsasontzia utzi genuen:

“Lehenengo eta behin egunon denoi. Sab-BAH el-Khair. Ondo gosaldu al duzue?

Dakizuen bezala, Kom Ombo-ra iritsi gara, eta goiza libre utziko dizuet nahi duzuena egiteko, baina kontrolatu denbora, ordu batetarako hemen egon behar duzue eta.

Beno, eskumaldera joz, merkatua aurkituko duzue, edota bestela, gomendatzen dizuet sei libragatik tenplua ikustea.

Kom Ombo-ko tenplua, Horus-en eta Sobek-en ohorez eraikitakoa, Aswanetik 40km-tara kokaturik aurkitzen da. Tenpluaren zati bat, Nilo ibaira eroria izan zen zeren...” –argitu zigun Aladdino giak.

Kom Ombo-n bidaiari guztiak tenplura joateko ados jarri ginen “regateo” pixka bat eginez, sarrerak merkeago lortzekotan. Ama-semeak berriz, ez ziren gurekin etorri. Eskumalderanzko bideari ekin zioten, “souc”-era, merkatura joateko.

Sartu ginen bada tenplu hartara non, giak esan bezala, zati bat ez zegoen begi-bistan. Niloko urek irentsi zutenaren kontua egia ote?

Pasa zen ordu erdi, pasa ziren bi... erlojuak ordu batak laurden gutxi markatzen zituenerako. Dudarik gabe, besteei abisua pasa, eta han abiatu ginen abenduko 29 C-rekin eguzkiak gure buru-lepoetan gogor jotzen zuelarik.

Ordu batak puntu-puntuan, “Noor” gure itsasontziaren parean geunden, eta bost minutu pasata, Aladdino, bidaiariak zenbatzen hasi zen: wah-hid, it-nane, ta-lah-tah... aibala! Bi falta ziren! Non arraio ote zeuden zokora joandakoak?

Bidaiari guztiak goseak zeuden (Aladdino batez ere, baina Ramadanean zegoenez, ezin zuen deus probatu eguzki izpiek eguna argitzen zuten bitartean) eta txalupa handira barneratu gintuzten bazkaltzeko: “Babaghanouh mezza”, bildotsa...

Asetu ginenean Aladdino gutun bat eskuetan zuela pentsakor ikusi genuen:

“ELISABETH ETA CHARLES GURE ESKU DAUDE. STOP.

EGIN ESATEN DUGUNA BI HORIEK BERRIZ IKUSTEA NAHI

IZANEZ GERO. STOP.

HONA HEMEN EGIN BEHARREKOA. STOP.

EGON OSIRIS PLAZAN GAUR ARRATSALDEKO 17:00ETAN. STOP.

ERAMAN ZUEKIN AZAL BELTZDUN EMAKUMEA. STOP.

DAUKAN FARAOIEN URREZKO AMULETO ERRALDOI HORI

ERAMAN DEZALA. STOP.

ABDAKHARSHILA KOMANDOA”

Mekauen zotz! Talde islamiar batek, bahitu egin zituen gure ama-semeak eta euren bizitzak arriskutik at geratzeko zer eta Harried-ek zeukan “faraoien urrezko amuleto erraldoia” eskatzen zuten?

Gutuna irakurri eta jarraian, begirada guztiek Harried-en begi beltzekin egin zuten bat. Harried-ek berehala esan zuenez, berak ez zuen maleta bat besterik ekarri eta ez zeukan urrezkoa zen ezertxo ere ez. Are gutxiago, antzinako faraoien amuletorik.

Aladdinoren inguruan jarri ginen denok kolorge, Harried-ek zera esan zuen arte:

- Badakit zeri deitzen dioten urrezko amuletoa!

- Zeri?

- Nire saxofoia nahi dute! Ja, ja, ja... ! Ene... Saxofoia faraoien amuleto? Ja, ja, ja... Sentitzen dut baina ezin diet inolaz ere eman. Zer izango da nire karrera musikalaz? George-ek saxofoi barik ikusten naue- nean beharretik botako nau! Ez dut kale gorrian hotzak akatzen egote- rik nahi! Beste zerbait pentsatu beharko da. Saxofoia, nire jana, bizi osoa da eta. Do you understand?

- Baina uler ezazu Harried.- Aladdinok guztiz urduri- Hil edo biziko gauza da. Saxofoi hori ematen ez badiegu, akabatu egingo dituzte! Horrelako taldeak oso arriskutsuak dira, eta ez dira ezezko batekin konformatzen. Ondoren zuetako besteren bat bahituko dute nahi dutena lortu arte.

Han izan ginen luze pentsa eta pentsa.

Termometroak eguerdian baino gradu bat gutxiago markatzen zuen soilik. Merkurioa, 28 zenbakiaren pareraino heltzen zen. Bero itzela egiten zuen! Ni blai eginda nengoen Fisher-en eskumako eskuan. Bere atzamarrek gelatina ziruditen.

Suabe-suabe, lurreko ohol zahar ilun distiratsua, nire begiengandik geroz eta distantzia hurbilagora sumatzen nuen, eta halako batean... aiiiiiii! Kopetan, konortea galtzeko moduko kolpe hartu nuen.

Bat-batean, Fisher-ek ingurura begiratu zuen. Buruari gora eta behera eragin, baiezko keinua egin, eta irribarre zabal batekin begirada.

Harried-i zuzenduz zera galdetu zion:

-Ezagutzen al duzu “When the Saints go marching in” kanta?

-Nola ez ba! Klasiko bat da! Abestea nahi duzu ala?

-Taldeko bi bahituta daude, hiltzear, eta zuek adar jotzen?- giak.

-Mesedez, baliteke lasaitzea, ...eutsi nire mikrofonoa.- Fisher-ek.

-Ongi da...

“Oh, when the Saints!

Oh, when the Saints!

Oh, when the Saints go marching in...”

Konturatu orduko, sekulako korroa egina zegoen inguruan, eta airean kroisant erreen usaina suma zitekeen arren, gu erabat izoztuta geunden.

-Klap. Klap. Klap.-txaloak- Klap-klap-klap, klap-klap-klap... –txalo zaparrada gero.

-Zoragarria -esan zuen Fisherrek hunkiturik.

-Bien sûre, mon cher ami -Elodie, unibertsitateko irakasleak.

-Eta tratu bat egingo bagenu? -Fisherrek.

-Zein tratu?

Tratua: Saxofoia, “Bit Roler” garesti eta dotorearen truke.

Eta Fisher-ek, talde islamiarrari saxofoia emanez, “Noor” itsasontziko kapitain egin zen.

Di-da,“Amon Ra” kafe famatura iritsi, egin beharrekoak egin, eta ni, Harried-en kamarotera eraman ninduten.

1918eko otsailaren 4ean, ugazabandrea eta biok gerra erdi bukatzear zegoela, Alejandrian transatlantiko batean itsasoratu ginen. Bertan igaro genituen hogei egun, bi ordu eta berrogeita zazpi minutuetan, makina bat alditan egin genuen lan elkarrekin entsaio gisa edo. (Estatu Batuetara heltzerakoan, jazz izarrak bihurtzeko!) Emakume hura gogoko nuen, eta are gehiago bere kantak eta ahotsa.

Handik gutxira, beste musikari batzuekin egin genuen bat eta “Old blacks” jazz banda sortu genuen. Asteko egun bikoitietan, hirugarren klasekoen jantokian sekulako “juergak” muntatzen genituen beherengo solairuan. Eta gutxien espero genuenean, goizeko bostak aldera, gizon bat zarataka, ate joka hasi zitzaigun:

“Ladies and gentlemen, we will arrive in New York in half an hour. Please make sure that you take your baggage, and thank you very much for travelling with us!”

Ondo esnatu orduko, taberna moduko bateko eszenatoki txikian nengoen, hantxe, erdi-erdian kokatuta. Harried-ek, handik zebilen gizon bati azalpenak eman zizkion nola saxofoia jotzetik abestera pasa zen zeren Egipton..., bakarlari bezala lan egiteari utzi eta talde berri bat osatu zuela...

Eta minutu gutxira...

Bateria-jolearen lehenengo kolpeak danborrean: pon-pon, pon..., pianistaren atzamarrak teklatuan dantzan: do, mi, fa... , baxuaren akordeak gero, eta saxofoiaren soloa: turutupupupa... guztia, Harried-en ahots leunarekin nahasia: “Oh my love...”

Harried-ek bizitza transformatu ote zuen auskalo, baina nik zeharo!

Askozaz gusturago sentitzen nintzen orain koloreetako argiz beteriko taberna ilun hartan. George’s, New Orleans-eko “Lee Street”-en zegoen kokatuta, eta kanpotik begiratuta sekulako lokala ematen zuen arren, barrura sartuz gero, ez zen hainbesterainokoa. Bertan igaro nuen gaztaroa, eta betirako ondo markaturik gelditu izan zaizkit “George’s” taberna, hango gauetako giro ketsua, kristal hotsak, whisky usaina, jazz musika, “Old blacks” taldea eta bertako abeslaria: Harried.

Era honetan pasatu nituen bizitzako urterik eroenetarikoak tortillak buelta eman zuen arte: zaharkitu arte. Gogo eskasa nuela, bizkarra... Harried-ek, “George’s” tabernatik atera ninduen, eta “High Street”-eko “Real Antiqueties” dendara eraman.

Ezin izan nuen nire jabearen eta dendariaren arteko elkarrizketa entzun, poltsa baten sartuta nengoelako. Baina kontua da, bat-batean, begiak ireki, eta traste zahar pilo baten erdian aurkitu nuela nire burua. “Zertarako ekarri naute hona?” Galdera hori makina bat aldiz egin nuen neure kautan, baina ez dakit zertarako urduritu nintzen hainbeste, ondo pentsatzen jarrita, ez zitzaidalako gaizki etorri han egotea, neukan estresa erabat kentzeko. “Arnedillo”-ko bainuetxean egotea lez zen eta, gainera, xentimorik gasta gabe!

Behin, nire oroitzapenekin nengoela, eta ez 1956. urte hartako gora-beherekin, kamiseta zuri, larruzko jaka eta praka beltzdun lau gizonezko erraldoi sartu ziren dendara eguzkitako betaurreko eta guzti. Hauen erdian ostera, zuriz jantzitako beste bat zegoen. Azken honek, janzkera bitxia zeukan benetan! Praka zuri estu-estu akanpanatuak zeramatzan, kolore berdineko jaka, lorez josiriko alkandora bizia, ilea atzerantz orraztua hiru gomina poterekin, ahorainoko patila beltzak, eta eskumako eskuan gitarra elektrikoa.

Bitan pentsatu gabe, dendako tramankuluei begirada bat botatzen ari zela, parean siku gelditu, ni entxufatu eta...

“Maybellene,

What can be true,

Oh Maybellene...”

Bai jauna! Rock-aren erregea zen! Elvis! Elvis Presley!

Dendariarekin tratua egin, poltsan sartu, eta Elvis-en gerizpea bihurtu nintzen segundo gutxiren buruan. Kontzertu guztietara berarekin eramaten ninduen, inspirazioa sortzen niolako edo. Sekulako asti duak hartu nituen bere eskuetan, eta hamasei urteko gazte baten freskotasuna berreskuratu nuen berriro. Sasoian sentitzen nintzen, gustura eta zoriontsu.

Estatu Batuak goitik behera zeharkatu nituen, eta sekulako indarra ematen zidan eszenatoki erraldoi haietako aurrealdean kokatzen ziren milaka eta milaka “fans”-en oihuak eta txaloak entzuteak. Neska gazteen negarrak. Hura zen zoramena! Hura zen gozada!

Baina, garai on eta zoriontsu guztiek legez, noizbehinka, ez hain zoriontsu eta onek jotzen dute atea.

1977an Memphis hirian izan zen. Elvis-en palazioetariko batean, bere logelako ohe gainean nengoela, atea kolpe batez zabaldu zuten. Larru beltzez jantziriko erraldoi haietariko batek kaxa batean gorde ninduen, bere begietatik, zenbait negar-anpulu isuri ostean.

Ez dut sekula jakin zer gertatu zen, baina antza denez egun hartan Elvis-en bihotza geratu egin zen.

Berriro sats eginda gelditu nintzen. Eta hori gutxi balitz, hogei urtez ia-ia, kaxa berberean sartuta harik eta behingoz, irekitzea erabaki zuten arte:

-1000 $ bai? Bai! 1500! 1800! 2000 $! 10 600! 10 600 $ jaun andreok! 10 600 $ baino gehiago bai, ez? Ez! Bat, bi, hiru... pun-pun! Hirugarren ilaran eserita dagoen grisez jantziriko jaunarentzat 1901. urtean Austrian sorturiko “Bit Roler”-a! Elvis Presley-k bere kontzertu guztietara eramandako mikrofonoa!

Horrela, New York-eko museo batean, faraoien amuleto bezala ez, baina Elvis-en kuttuna nintzenez, areto nagusian, erdi-erdian jarri ninduten erakusgai karteltxo batekin:

MUNDUKO LEHEN MIKROFONOA 1901ean Austrian sorturiko “Bit Roler”-a. Elvis Presley-k erabili zuen: 1956tik 1977ra.

Bertan pasa nituen zenbait urte, hona, Bilbo-ko “Guggenheim” museora ekarri ninduten arte. Eta egia aitortu behar badut, daukadan adinarekin, Bilbo-n New York-en baino trankilago eta erosoago bizi naiz sekretuz beteta, iraganeko kontuak gogoratuz.

Panpin huts bat naiz

Natalia Campo Dominguez

Aupa! Beno, ezer baino lehen neure burua aurkeztuko dut. Nire izena Kontxesi da eta Gorane Agirrezabalen panpina naiz, hobeto esanda, nintzen, orain ez dit-eta kasurik egiten, nahiz eta lehen haren panpinik kuttunetarikoen artean kuttunena izan. Nire bizimodua aspergarria baino aspergarriagoa da, egun osoak ematen baititut Goraneren logelan dagoen armairu horren apal batean beste hainbat jostailuz eta “pelutxez” inguraturik. Baina nire bizitza ez da halakoa izan beti, ez pentsa. Zuek hobeto uler dezazuen, neure historia kontatuko dizuet hasieratik:

Taiwaneko lantegi batean sortu ninduten, beno, ni eta ni bezalako milioika “klon”. Gero multzoka kamioi batzuetara sartu eta han egin nituen nire “bizitzaren” lehenengo egunak, bidaia luze batean Durangoko denda batera heldu arte (bitxikeri moduan esango dizuet zorabiatu egin nintzela).

Dendariak ni heldu bezain laster, bere esku goxoekin laztandu eta maitasun osoarekin erakustokian jarri ninduen. A, ze nolako denborak... Denda aurretik pasatzen ziren neskato guztiak kristalaren aurrean gelditu eta niri begira geratzen ziren liluraturik (erakustokiko jostailurik politena izango nintzen edo, eta horrek ni garrantzitsua nintzela pentsarazten zidan, oso garrantzitsu eta liraina).

Goiz batean Arrate izeneko andre dotore bat dendara sartu, eta Ismenerekin -nire dendari maitearekin- hizketan zebilen bitartean ni seinalatu ninduen. Orduan Ismenek erakustokitik altxatu eta koloredun paper batekin inguratu ninduen kontu handiz.

Ez galdetu han, paper artean nengoen bitartean, zer gertatu zen, ez dut-eta ideiarik (agian lotan egon nintzen, ez dakit. Zuek zer pentsatzen duzue panpinok ez dugula eskubiderik zuek bezala lo egiteko ala? ).

Dauzkadan hurrengo oroitzapenak zera dira, oihuak, barreak, musika... hau da, zaratak, festa-giro izugarria... eta Goraneren aurpegi ederra pozez beterik haren begi berdeek ni ikusi nindutenean, ni inguratzen ninduen paper koloreduna apurtu zuenean, bere familiak aho batez abesten zion bitartean:

“ZORIONAK ZURI, ZORIONAK ZURI,

ZORIONAK GORANE, ZORIONAK ZURI ! ! !“

Egun hartatik aurrera banandu ezinak bihurtu ginen, egun osoa jolasean ematen genuen; Goranek asko maite ninduen, bai horixe! (Nola dakidan hori? Ba nabaritzen delako). Haiek bai egun dibertigarri eta alaiak... Edozer gauza emango nuke berriz ere denboraldi hura bizitzearen truke, benetan diñotsuet... Hura bai, hura poza!

Baina normala denez (nahiz eta nik ez ulertu zergatik), gauza onak bukatu egiten dira beti eta niri ere berdin gertatu zitzaidan. Nahiz eta plastiko-zati bat izan ez nintzen libratu, eta nire izugarrizko poz hura bukatzeko eguna ere heldu zen handik urte batzuetara, zoritxarrez.

Goranek 11-12 urte zituenean, gutxi gorabehera, gero eta gutxiago egoten zen nirekin, beste gauza batzuk egiten ematen zuen denbora eta ez ni zaintzen eta besarkatzen lehen egiten zuen moduan (orduantxe hasi zen nire bizitzaren etaparik txarrena, tristeena... oso txarto pasa nuen, bai horixe... eta izugarrizko depresioak izaten hasi nintzen).

“Zergatik? Zergatik?...” galdetzen nion behin eta berriz neure buruari. “Nola da posible pertsona bat hainbeste aldatzea egun batetik bestera?”. Baina iruditzen zitzaidan ez zegoela nire galderentzako erantzunik, ezta nire arazoentzako konponbiderik.

Oso oker nengoen, bai, aitortzen dut, bazegoen Goraneren aldaketa hori azaltzen zuen zerbait: N-E-R-A-B-E-Z-A-R-O-A , NERABEZAROA!! !

Nire lagun laztana etapa horretara heldu zen ni konturatu gabe, heltzen hasi zen, eta berak ere, nola ez, mundu guztiak bezala, panpinekin jolasteari utzi eta mutiletan eta halako gauzetan pentsatzen hasi zen.

Armairutik askotan entzun ditut Gorane eta Argiñe, bere lagun minaren elkarrizketak; batzuetan negarrez, ...ai ama... gaur Koldo neska batekin musukatzen ikusi dut...zergatik ez naiz ni bere gustukoa? zergatik gertatzen zaizkit niri halako gauzak? ...ai ze zoritxarrekoa naizen... ai,ai...; eta beste batzuetan pozez txoraturik, Argiñe, badakizu zer? Gaur Aitorrekin institutuko pasiloan gurutzatu naizenean irribarre polit baino politago batekin agurtu nau... ah ze zoriontsua naizen! ...ah ze guapoa den... zelako begi ederrak dituen... gutxi falta izan zait momentu horretan bertan zorabiatzeko...

Ez diot nerabezaroa polita ez denik, baina ados egongo zarete nirekin oso “gauza arraroak” egiten direla esaten badut. Goranek, adibidez, oso umore-aldaketa bat-batekoak ditu eta gauez ere, behin baino gehiagotan sumatu dut musika entzuten eta negarrez, batzuetan, nik uste, arrazoirik gabe.

... Bai, zin dagizut,

ez dizudala inoiz gezurrik esan eta

zaude ziur,

ezin izango zaitudala ahaztu inoiz.

Aitortzen dut, izan zarela ene bizitzaren onena ...

Abesti hau edo antzerako beste bat entzun eta, hara bestea, negar eta negar! Uste dut jendeak arrazoia duela gazteak zoratuta daudela esaten duenean... gizajoak!

Nire lagun maiteak jadanik 14 urte ditu eta ez dit begiratu ere egiten, baina ni, hala ere, oso pozik nago, berriz ere ilusioz beterik. Zergatik? Arrate berriro haurdun dagoela entzun dudalako, neskato baten zain, horrek esan nahi du jaiotzen denean berriro ere lagun bat izango dudala jolasteko, ondo pasatzeko. Berriro norbait nitaz arduratuko da, berriro maiteko naute! Baina hori bai, bakarrik nerabezarora arte.

Nik, bitartean, gazteen “arrarokeriak” jasaten jarraituko dut eta Goraneren ahizpa jaio eta urte batzuetara zoriontsua izango naiz lehengo moduan, eta gero, bera ere nitaz ahazten denean... beno, ordurako jada zeozer bururatuko zait, ezta?

Nahitaez panpin huts bat naiz, panpinon bizitza horrelakoa da, eta nik lehenbailehen onartzen hasi beharko dut. Agian holan gutxiago sufrituko dut.

Zortzi urtez amestutako itzulera

Gontzal Alkorta Garai

1988ko ekainaren 10a zen. Treneko leihotik, urrutira, etxebizitza altuak ikusi nituen eta, berehala, Bilbora iristear geundela zioen neska baten ahotsa entzun nuen bozgorailutik. Geltokira iristean, nituen gauza bakanak sorbaldan hartu eta niretzat ezezaguna zen hiri hartako kaleetan zehar abiatu nintzen, alde batera eta bestera zebilen jendearen artean nahastuz.

Noraezean nenbilen, hankei nire etorkizuna erabakitzen utziz. Oharkabean, tren geltokitik gehiegi urrutiratu gabe, okindegi baten erakuts leihora begira jarria nintzen. Baina nire begiak ez zeuden hango opilei zuzendurik, kristalaren beste aldean zegoen mutiko gazteari so baizik. Ispiluan begiratu eta hogei urte lehenagoko nire irudia ikusi banu bezala izan zen. Amaren gonari tiraka ari zitzaion hiruzpalau urtetako haur hark nire haurtzaroa ekarri zidan gogora; nire familia, nire lurra, itsasoz bestalde eraman ninduen istorioa...

Marrakex-en jaio nintzen, Marokoren ekialdean kokaturik dagoen hiri batean, Hejira-ko -musulmanen egutegia- 1983.urtean (kristau egutegiko 1964. urtean). Guraso eta bost anai-arrebekin bizi nintzen, bi logela baino ez zituen etxe txiki bezain zahar batean. Aitak irabazten zuenarekin tripetako hotsak isiltzeko lain ez eta, nik, seme-alaba guztietan zaharrena izanik, txikitatik hasi behar izan nuen, han-hemenka, ahal bezala, sosak eskuratzen: atzerritarrei mota guztietako tramankuluak salduz etab.

Oso gaztetatik entzun nuen Europa izeneko lurralde batez hitz egiten. Jendea bertara joaten zen, antza denez, miseriatik ihesi, bizimodu hobe baten bila. Gauetan, oheratu ondoren, begiak zabalik, baina errealitate gordinetik urrun, lurralde harekin amesten nuen, txirotasunik ezagutzen ez zuen lurralde harekin. Eguneko unerik atseginena izaten zen, errealitatetik ihes egin eta paradisuko ateetan aurkitzen bainintzen. “Egunen batean Europara joango naiz eta nire familiarentzat nahikoa diru irabaztean, itzuli. Orduan akabo larritasun guztiak! Akabo miseria hau!” pentsatzen nuen nire baitan. Horrela igaro nituen haurtzaro nahiz gaztaroko urteak, janariz baino, ametsez elikatuz.

Oraindik xehetasun guztiekin gogoratzen dut anaia Mohamed eta ni, itxaropena Europan zuten beste bost lagunekin batera txalupa hartan, txalupa madarikatu hartan, itsasoratu ginen gaua. Nik atzera begira jarraitu nuen itsasoan barneratu ginen arte, senitartekoei azken agurra luzatuz eta nire sorterriari, nik uste baino denbora gehiagorako bistaz galdu nuen lurrari, azken begirada eskainiz.

Isilik egin genuen bidaiaren gehiengoa, inor ezer esatera ausartu gabe. Sekulako hutsunea sentitu nuen nire barnean, nire zati bat jada atzean utzi genuen lurraldean geratu izan balitz bezala. Izan ere, Europarantz nindoan, baina nire bihotzak itsasoaren beste aldean jarraitzen zuen.

Orduak aurrera joan ahala, itsasoa gero eta haserreago zegoen, eta lehendik gure barnean genuen egonezinari itsasoaren mehatxua gehitu behar. Olatuak handiagotuz zihoazen. Batzuk nire herriko meskita baino altuagoak zirela ere esango nuke. Agian, lehenago sekula itsasoratu ez nintzelako diot hau. Agian, anaia olatu horietako baten erruz hil zelako. Oraindik ere, egun madarikatu hartatik zortzi urte igaro direnean, gertakizun haren oroitzapen mingotsa burutik kendu ezinik nabil. Ametsetan anaiaren irudia ikusten dut, Gibraltarko itsasarteko uren bortizkeriatik ihes egin ezinik, eskua luzaturik, laguntza eske, nire izena oihukatuz. Izerdi patsetan esnatzen naiz, dardaraka eta “ezin izan zuen ezer egin” neure buruari behin eta berriz errepikatuz, errudun sentiarazten nauen sentimendua guztiz uxatzea lortu gabe.

Ez nintzen arriskutik at sentitu hankak lehorrean izan nituen arte, Cádiz-era iritsi arte. Ordu batzuk beranduago Bartzelonara eramango ninduen trenean nengoen, klaserik baxuenari zegokion bagoian. Bertan hiru astez aritu nintzen fruitu bilketan, sortaldean lehen eguzki printzak azaltzen zirenetik eguzkia ezkutatu arte jo eta su lanean. Ez nuen denbora asko behar izan hura ez zela nik amestutako paradisua ohartzeko. izan ere, arrazakeriaren ondorioak pairatu behar izan nituen lehen une tik: gainerakoek baino soldata baxuagoa, irainak eta, denak aipatzen hasi ezkero, amaiezinezko zerrenda bat. Afrikar ugari ezagutu nituen bertan, guztiek ere nire asmo eta ilusio berberengatik borrokatzen zirautenak. Euskal Herrira joateko aholkua eman zidaten, bertan afrikarrak egoera hobean omen zeuden eta. Nire hasierako asmoa ez bazen ere, lagun hauen gomendioa jarraituz, Euskal Herrira zuzendu nituen nire urratsak.

Horrela iritsi nintzen Bilbora, zure herrira. Horrela, Bilbon igaro nituen zortzi urteetan bizi izan nintzen San Francisco auzora. Horrela, egurrezko ezkilara erdi puskatu batzuk zuzentzen zuten etxe zahar hartara.

Nire ametsetatik gero eta urrunago zegoen gizarte bat ezagutuz joan nintzen eta zalantzan jartzen hasia nintzen hura nire herrikoa baino bizimodu hobea ote zen. Izan ere, aberats asko zegoen, bai, leku guztietan bezala. Baina ez ziren falta sabelaren eskaerak ase ezinik zebiltzanak ere, eta niri egoera hura bizitzea tokatu zitzaidan. Lana aurkitzeak sekulako buruhausteak sortu zizkidan, azalaren koloreak asko egiten baitu horrelakoetan eta inor ez baitzegoen ni bezalako mairu bati aukera bat emateko prest. Beste irtenbiderik ez eta, herritar askok bezala, gauzak saltzeari ekin nion: ordulariak, iratzargailuak, alfonbrak, koilareak ... denetarik.

Arrotza sentitzen nintzen. Arrotza eta mesfidantzaz beteriko begiradez josia. Hain zen bestelakoa dena! Ohiturek, sineskera, hizkuntza...hala ere, afrikar mordoa ezagutu nuen, auzo hartan bizi baitziren Bilbon zeuden etorkin gehienak, eta horrek etxetik gertuago sentiarazten ninduen. Hauetariko asko beraien sineskerak alde batera utzi eta bertakotu baziren ere, nik ahalik eta tinkoen eutsi nien nire ohiturei. Izan ere, sarritan entzun zenidan bezala, ahal bezain azkar itzuliko nintzen nire herrira, guztiz onartzen ez ninduen gizarte hartatik urrun.

Islamaren jarraitzaile izaten jarraitu nuen, bere arauak ahalik eta zintzoen betez. Ramadanean -Mahomatar egutegiaren bederatzigarren hilabetean- gehitu egiten zen iritsi eta berehala sentitzen hasi nintzen herrimina. Gutariko batzuk itzuli egiten ziren, musulmanontzat hain berezia den garai hori familiartean igarotzeko. Nik, ordea, Euskal Herrian, ospatu nituen bertan igarotako zortzi urteetako Ramadanak, San Francisco auzoan bertan zegoen meskitan, ni bezala, itzultzeko betarik izan ez zuten afrikarrekin bildurik. San Franciscon ezagutu nituen afrikarrak eta meskitan, La Mekara begira, otoitzean bildurik ematen genituen uneak izan ziren, Marrakex-era igorritako gutunekin batera, urte guzti horietan nire herri eta kulturarekin izan nituen harreman bakarrak.

Maiz idazten nien etxekoei, ahalik eta gehienetan eskutitzarekin batera diru apur bat bidaliz. Orri zuri baten aurrean eseri eta boligrafoa astintzen hasten nintzen bakoitzean gela hotz haren hormetatik ihes egin eta nire etxeraino bidaiatzen nuen. Eskutitzaren bukaerak, ordea, ametsetatik esnarazten ninduen.

Lehen unetik gizarteratzen saiatu nintzen, nire ohiturak baztertu gabe baina euskal kulturaz aberasten ahaleginduz. Bertako jende asko ezagutu nuen, eta euskaraz ikasteko saiakeretan ere ibili nintzen. Bartzelonan ezagututako afrikarrek esan bezala, gure herritarren egoera hobea zen Bilbon Bartzelonan baino, hiri txikiagoa delako eta atzerritar gutxiago daudelako, edo jendea irekiago delako agian. Batek daki. Hori da nire esperientziaz baliatuz eta nire iraganaz oroituz esan dezakedana behintzat.

Hala ere, ez ziren falta beltzaranago izate hutsagatik mamutzar bat banintz bezala begiratzen nindutenak eta sentitzen nintzena baino arrotzago sentiarazten nindutenak.

Zortzi urte behar izan nituen, izerdi eta malko ugari isuritako zortzi urte, nire herrira itzultzeko. Apurka-apurka, ogerlekoz ogerleko, zerbait aurreztea lortu nuen, inolaz ere ez txikitako ametsak asetzeko adinako dirutza, baina bai nire herrira itzuli eta familiari denboraldi batez lasaixeago bizitzeko aukera eskaintzeko adina, bederen.

Hainbeste urte hemendik kanpo eman ondoren, sustraiak inon erroturik ez banitu bezala sentitzen naiz, ez hemengo eta ez horko. Baina nire sorterrian nago berriz ere behintzat. Nire asmo berberarekin Europarako bidea hartu zuten asko eta askok, ordea, ez du aukerarik izango bere herrira itzultzeko, bizitza osoan itxaropen horrekin jarraituko badute ere.

Gaztaroan Europarekin amesten nuen bezala, orain mundu justuago batekin egiten dut amets, behartsu eta aberatsik gabeko mundu batekin, arrazakeriarentzat ateak hertsiak dituen mundu batekin.

Hemen duzu bada, Itziar, agindu nizun bezala, nire istorioa, milaka afrikarren bizitzetan errepikatzen den istorioa. Orain argitaratu ahal izango duzu eta jendeari berarengandik hain urruti ikusten duen errealitate hori gerturatzeko balioko duelakoan nago.

Ez nuke eskutitz hau zuri eskerrak eman gabe bukatu nahi, bizitzako une zail horietan behar izaten den laguntasuna eta elkartasuna eskaini didazulako.

Nire eskerrik beroenak.

Musu bat.

Bizitzak ematen dituen sorpresak

Joana Etxebarria Uranga

Hemen nago, telebistaren aurrean, zer egin ez dakidala. Ez dakit zer gertatzen zaidan, baina ez nago gustura eta ez dakit zergatik. Atzo arratsaldean gauza izugarri bat gertatu zitzaidan, edo hobeto esanda, orain arte sentitu ez nuen zerbait sentitu nuen.

Arratsaldeko zortziak aldera ziren, eta ni egunero legez, Martinen tabernan nengoen garagardo bat edaten. Baina bat-batean, bera tabernara sartu eta nire ondoan eseri zen. Kafe bat eskatu zuen. Horrek pixka bat harritu ninduen, baina beno, nik egunkaria hartu eta berriak ikuskatzen hasi nintzen. Ordu erdira gutxi gora behera ordua galdetu zidan, eta aurpegira begiratu nion. Ez dakit azaltzen zer sentitu nuen momentu hartan, baina izugarria izan zen.

- Ordua esango didazu, mesedez?- galdetu zuen berriro, eta nik erantzun egin nuen. Bederatziak aldera bera eta ni bakarrik geunden tabernan, astelehen buruzuria baitzen. Beno, bera, ni, eta Martín, tabernaria. Hirurok berbetan hasi eta 11k arte bertan egon ginen, Martinek oso berandu zela esan zuen arte, eta taberna itxi zuen. Tabernatik irteterakoan berriro elkar ikusiko genuela esan zuen, eta nik baietz. Baina orain ez dakit ikusi nahi ote dudan. PUF! Kristoren buruhaustea nirea! Hain da..., ez dakit! Bere begiak, bere ezpainak, bere ahotsa,...

RING-RING! RING-RING!

- Bai?

- Kaixo, maitea, non sartu zara egun osoan?

- Kaixo, Maider. Etxean nago,..., gaixorik!

- Gaixorik? Zer gertatzen zaizu ba?

- Beno, gertatu gertatu,..., ezer ez, baina,... buruko mina daukat! Eta kalentura! 38,5

- Bai? Medikuarengana joan zara? ondo zaude? zer gertatzen zaizu? ondo zaude? zure etxera joan nahi duzu?

- Ez, lasai, oraintxe hobeto nago eta lasai, ez duzu etorri beharrik. Gainera orain ohera nindoan. Eta seguru bihar hobeto egongo naizela.

- Ez dakit, ba,..., bihar hobeto ez bazaude medikuari deitu, ados? - Bai, lasai, ez kezkatu. - Beno ba, musu bat eta bihar arte.

- Bihar arte? Bihar ere etxean geratu beharko naiz.

- Bai, baina zu lasai, bisitatxo bat egitera joango natzaizu.

- Ez duzu zertan, laztana, ondo nagoela!

- Baina ez zait batere kostatzen, eta gainera zu ikusteko gogo handia daukat.

- Baina..., beno, ondo da. - Bihar arte orduan

- Bai, agur

Kaka! Kaka, kaka, eta kaka! Orain zer egingo dut? Kaka! zergatik esan diot gaixorik nagoela? Nori eta Maiderri! Gezurra esaten diodan lehenengo aldia izan da. Zer egingo dut? Eta bihar ona datorrenean? Zigarro bat erretzera noa.

30 min beranduago....

Kaka! Hemen jarraitzen dut zer egin ez dakidala! Kaka! Maiderrekin bi urte daramatzat, primeran gainera. Orain zergatik gertatu behar zait hau niri? Maitemindu ote naiz? Ez dakit, baina kaka-nahaste handia daukat buruan. Martinen tabernara joango naiz, ia alkoholaren laguntzaz ideiak argitzen ditudan.

- Arratsalde on Martín.

- Berdin, Aitor. Ze berri?

- Bada hemen, beti legez, garagardo batzuk hartzeko prest.

- Aizak, atzo hirekin hizketan egon zuan lagunak hitaz galdetu dik.

- ZER???? Eta noiz etorri da? Zer esan diozu? Seguru zaude?

- Lasai, motel! Zer gertatzen zaik ba?

- Niri? Ezer ere ez. (kaka, kaka eta kaka)

- Zortziak aldera etortzeko esan zioat, seguruenik hemen egongo hintzela.

- Eta ze ordu da?

- Zortziak hamar gutxi. Baina egon hadi lasai, ez duk-eta ezer txarrik gertatzen. Zer, garagardo bat orduan?

- Ez, zerbait gogorra.

- Aitor, zer gertatzen zaik?

- Ezer ez, baina,..., Maiderrekin egon naiz, eta haserretu egin gara.

- Beno, lasai txo, seguru bihar bertan konpontzen duzuela. Orduan birra bat, ez?

- Bale, bale

(Kaka! eta orain zer egingo dut? Eta zertarako nahi ote nau? Zer esan behar dit? Kaka! zerbait txarra, seguru. Eta nik zer egingo dut? Eta,..., eta,....)

- Arratsalde on! Aitor, ezta?

- Bai.

- Zurekin hitz egiteko gogo neukan, eta lehen etorri naiz, baina tabernariak zortzietan hemen egongo zinela esan du, eta arrazoi osoz gainera!

- Eh..., bai,..., noski,... Martinek! Eta, zer esan behar didazu ba?

- Beno, hemen,..., ez dakit. Arazo txiki bat daukat, baina,... ezin gara leku lasai baterago joan?

- Nahi baduzu, ni hemen alboan bizi naiz. (Kaka! zer egin dut? Aitor, pentsatu hitz egin baino lehen!!)

- Bale, ba ni prest nago zure etxera joateko.

- eejjjjjjj, goazen ba!

- Zerbait hartu nahi al duzu?

- Ez, eskerrik asko

- Zertaz hitz egin nahi duzu ba?

- Ba, badakit zu ez zarela nire penak entzuteko aproposena, atzo bertan ezagutu baitzintudan, baina,..., norbaitekin hitz egiteko premia neukan,..., eta zugan pentsatu dut.

- Lasai, elkar ezagutzeko denbora izango dugu eta. Zer gertatzen zaizu ba?

- Ba,... lanetik bota naute! Eta ez dakit zer egin!

- Lasai, ez da ezer gertatzen, bilatuko duzu beste lanen bat.

- ...

3h eta 15min pasa eta gero

- Puf! Hamabiak jotzeko dira eta!

- Beno,... nahi baduzu hemen gera zaitezke gaua pasatzen. (kaka, kaka, eta kaka! Hau duk hanka sartzeko duzun gaitasuna, Aitor!

- Ba,..., ez dakit,..., ez dut molestatu nahi.

- Tontotuta zaude ala zer? molestatu! okurritu ere! zer, orduan geldituko zara? (ezzzzzzzzzzzzz, mesedez,............., ezzzzzzzzz)

- Beno, ba, ..., bale!

Hurrengo goizean, 11:30ak aldera

- Egun on Aitor! Beno, etxera noa dutxa bat hartzera, gero elkar ikusiko dugu?

- Ba,... ez, ze,... zera,... BAI! (ze koño!) Bostak aldera Martinen tabernan egongo naiz. (Ez! Kaka! Maider etorriko da!)

- Beno, ez! Ezin dut. 6:30etan hobeto.

- Bale, ba, gero arte!

- Agur, bai. Dutxa bat hartu eta gosaldu ondoren:

Hemen nago, tontotuta, telebistaren aurrean, baina gauzak argiago ikusten ditut. Gau honetan inoiz sentitu ez ditudan gauzak sentitu ditut. Inoiz ez nuen pentsatuko honelako zerbait gertatuko litzaidakeenik, baina horrela da bizitza! Berak musu eman didanean ezin izan naiz gelditu, eta egia esan, oso ondo pasa dut. Inoiz ez bezala! Maiderrekin hitz egingo dudala erabaki dut, eta dena azalduko diot. Lehenengo eskerrak emango dizkiot, oso zoriontsua izan bainaiz berarekin egon naizen bi urteetan, baina orain nire bizitza aldatu egin da, eta beste pertsona batetaz maitemindu naiz. Ez dakit hau betirako izango den, baina badakit. Orain Mikel maite dut, eta nik uste dut lehenago edo beranduago Maiderrek ulertuko duela, izan ere oso pertsona ona da. Eta nork daki, agian, betirako lagunak izan gaitezke!

Termostatoa

Idoia Aboitiz

Joseba Andoni Etxebarria Etxebarria Bilbon bizi zen gizon bat zen. Gizon handia eta zabala zen! 80 metroko altuera zuen eta 95 kilo pisatzen zituen. Ile kizkurra eta laburra zuen eta begi urdinak, eta hauek ziren bere emazteari gustatu zitzaion gauzetako bat. Oso gizon alaia eta lasaia zen. Bere emazteak 18 urte zituenean ezagutu zuen eta ordutik berarekin zegoen, eta maitasun historia honetatik bi alaba osatu ziren.

Joseba Andoni Etxebarria Etxebarriaren lanbidea parlamentuko tenperaturaren kontrola besterik ez zen. Bost urte zeramatzan, ofizioa ondo ikasirik, termostatoari begira. Eta ez uste. Zenbaitek zegokiona baino garrantzia handiagoa ematen zioten Joseba Andoni Etxebarria Etxebarriaren lanari. Askotan, tenperatura desegokia jarriz gero, erabakiak korrika eta presaka hartu ohi zituen parlamentuak, handik albait arinen ateratzeko. Demokrazia ahul hura termostato faxista baten menpe bizi zela pentsatzen zuenik ere bazegoen. Baina ez jende gehiegik, zorionez.

Azaroko egun hartan, lo falta zuen Joseba Andoni Etxebarria Etxebarriak, bere alaba txikiaren asma zela-eta ospitalean pasatu behar izan baitzuen gaua. Erantzunik gabeko kezkak eta ospitaletako usain berezi horrek ez zion lorik hartzen utzi. Hurrengo eguna libre har zezan aholkatu zion bere emazteak, baina Joseba Andoni Etxebarria Etxebarriak eginbeharraren zentzu astun eta sendo bat zuen. Gainera, egun libreak agortu egin zitzaizkion urriaren hasieran bere alaba zaharrenak hamaikagarren aldiz kolikoak jota ohean gelditu behar izan zuenean. Joseba Andoni Etxebarria Etxebarriak bere alaben osasun ahula madarikatu zuen une hartan, gosea kentzeko laranja bat jaten zuen bitartean.

Lo falta ez da normalean goizeko lehenengo orduetan nabaritzen. Alaba bere ohean sartu zuen, eta dutxa eta kafearen ondoren, esna aurkitzen zen Joseba Andoni Etxebarria Etxebarria parlamenturantz zeraman autobusa hartu zuenean. Bere umorea ez zen ez bereziki ona ez bereziki txarra.

Umorea zen soilik, beti bezala. Ezin esan termostatoaren aurrean hiperaktibo aurkitzen zenik, lanak ez baitzuen hiperaktibitatearekin zerikusirik. Zegokien botoiei eman, tenperatura 25 gradutara jarri eta egunkaria irakurtzeari ekin zion. Egunero egin ohi zuen bezala.

Estatuaren egoera tamalgarriaren berri ematen zuen egunkariak. Langabezia tasa altua, parlamentuak hartutako erabaki absurduak, ekonomiaren beherakada, prezioen igoera, unibertsitateetan emandako eztabaida ideologikoa (barkatu, ideologiarik gabeko eztabaida unibertsitarioa,...) Militarrak haserretzen hasiak ziren, eta zer esanik ez ezker erradikaleko buru iraultzaileak. Gutxi batzuk sinesten zuten demokrazia ustel hartan. Eta horietariko bat, Joseba Andoni Etxebarria Etxebarria. Arrazoi praktikoengatik bakarrik baldin bazen ere, berak demokraziarengan zuen fedea mantendu behar zuen itsu-itsu. Bere soldata demokraziari zor zion eta horregatik borrokatzeko prest egongo zen edozein unetan. Parlamentuko argiak piztu eta telefono deiak erantzuten zituzten pertsona haiek bezala.

Otsaileko egun hotz bat zen hura, ez zegoen zalantzarik. Bufanda eta eskularruak jantzirik iritsi ziren parlamentarioak. Ekonomia ministroa batez ere, denengatik ezaguna baitzen katarro eta ezkutatu beharreko finantza eragiketa susmagarrienganako joera. Horregatik ez zen inor harritzen txapel batek ia aurpegi osoa estaltzen ziola ikustean. Zerbait lapurtu berria izango zuen.

Eguerdiko 12:37tan parlamentuko eztabaida oso beroa zen. Oihuak entzuten ziren gobernu, oposizio eta talde politiko txiki periferikoen artean. Ez zegoen aurrekontuak onartzeko modurik. Komunak garbitzen zenbiltzanak tapoiak jarri zituzten belarrietan, hura jasanezina baitzen eta aldameneko garbitzaileak eskaini zezakeen solasaldia ez zen askoz ere hobea. Giro nahastu hura omen zen demokrazia. Tira-birak osasuntsu jarraitzen zuela esan nahi zuen, eta Estatuak, gizarteak, eta munduak zoriontsu lo egiteko arrazoi guztia zuten horregatik.

Baina ez Joseba Andoni Etxebarria Etxebarriak. Berak, bere erosotasunerako, termostatoaren urruneko kontrol bat zuen mahaiaren gainean. Ordura arte egunkari pisugabeak estalitako kontrol horren gainean bere burua zegoen, seko lo. Lo sakon eta goxo bat. Ez zegoen amets originalik buru hartan. Telebistako lehiaketaren batean “basurde” erantzuteagatik (galdera zein izango zen oraindik deskubritzeke dago), kokondoz beteriko uharte batean aberats bizi zen, hogeita lau orduz bertako emakume ederrek txirrindularitzan irabazle direnei bezala masailak musukatzen zizkiotelarik. Etxebarria andrearen amorrurako, noski. Esan bezala, Joseba Andoni Etxebarria Etxebarria ez zen ametsetan ere originala izateko gai. Horretarako Ekonomia ministroa zegoen. Hong Kong-eko bankuetako leihatiletako neskatxen bahiketarekin egiten baitzuen amets Ekonomiako ministroak. Asmatu zergatik.

Kronikek diotenez, Joseba Andoni Etxebarria Etxebarria tenperatura igotzeko botoiaren gainean jarri zuen burua, parlamentuko beroa ideiatu diren termometro maila guztietatik kanpo igotzeko moduan. Orduan, egoera larrietan eta gauzak okertzeko beti gertatu ohi den bezala, kortozirkuitu bat egin zen hor nonbait. Parlamentariak gorbatak askatzen hasi ziren, guztiak Ekonomia ministroa ezik, katarro eta finantza eragiketa susmagarrienganako joera horregatik. Askatu zituzten alkandora botoiak ez zitzaizkien nahikoak iruditu eta eztabaidaren berotasunari errua botaz, saioa amaitutzat ematea erabaki zuen parlamentuko presidenteak.

Ezker hegoa -nola ez, eskuinak beti diru gehiago izan du gauza hauetarako ere- erretzen ari zen dagoeneko kortozirkuituaren ondorioz. Parlamentariak emakume eta gizon ikasiak dira, baina ez larrialdietan oso iaioak. Beroien artean ez zuten talka besterik egiten irtenbidea aurkitu nahian. Izaera politikoaren isla paregabea.

Segurtasunekoak tabernan zeuden hamabitakoa hartzen (aurretik hamarretakoa eta hamaiketakoa irentsi ondoren), eta ez zegoen inor beren postuan. Hain soldata baxuekin ezin esfortzu berezirik eskatu. Tabernak osaturiko mikroklima koipetsuak eraikinaren beste aldean gertatzen ari zenetik kanpo uzten zituen.

Beraz, laburbilduz, panorama halakoxea zen:

Joseba Andoni Etxebarria Etxebarria termostatoa kontrolatzen zuten botoien gainean lo zegoen. Kortozirkuituak sortutako sua pixkanaka parlamentu osora zabaltzen ari zen (tabernara ezik, mikroklima koipetsua dela-eta), eta parlamentariak ez ziren ate batetik irteteko ere ados jartzen. Kanpoan itxaroten ari ziren kazetariek (denak Ekonomia ministroari eskandalu berri bati buruz galdetzeko zain, noski) sua ikusi zutenean, hura seinale bat zela pentsatu zuten. Azkeneko hilabetetan isilean prestatzen ari zen iraultzaren seinalea, eta hola zabaldu zuten, zuzenean eta mundu osorako, beraien komunikabideetan. Ezaguna da kazetariek datuak baieztatzeko duten arazoa.

Telebistan irudi haiek ikustean, militarrek azkenean Estatu koIpearen eguna iritsi zela ulertu eta uniformeei hautsa kendu zieten. Tankeak ateratzeko gogoa zuen norbaitek agindua eman zuen, inolako zilegitasunik gabe. Tankeek hiribideak bete zituzten hala ere, militarrek oso gustuko dituztelako botere erakustaldi hauek.

Sindikatuek azkenean herriak boterea hartzeko eguna heldu zela esan zuten (sindikatuak hori esateko nor diren zalantzan jartzen da oraindik). Eta, tanke faltan, ezker erradikalak beti izan ditu gustuko harriak eta barrikadak. Aurrekontu laburreko beste estatu kolpe bat eman nahian. Eta honela gertatu zen, komunikabideek eragindako harrikadaz beteriko iraultza bat egon zela alde batetik, eta bestetik, militarren Estatu kolpeak tankeak atera zituela kalera. Wimbledon-eko finala balitz bezala.

Herri xeheak gobernu buruaren berri izan nahi zuen, baino nahiko lan bazuen honek, parlamentuko presidentearekin batera kaosean orden pixka bat jartzen. Eta erantzunik jaso ezean, herri xehearen kezka etorkizunerantz zuzendu zen. Ez zen inor gogoratu parlamentuan kiskaltzen ari ziren parlamentariekin, ez tabernako mikrokliman babesten ziren segurtasuneko langileekin, ez termostatoaren kontrolaren gainean lo hartu zuen Joseba Andoni Etxebarria Etxebarriarekin ere.

Parlamentuko tenperaturaren arduradun arrunt honi, kokondoekin amets egiten zuen bitartean, ez zitzaion inolaz ere bururatu, Estatua astebeteko kaosean murgildu ondoren, bere emazteak eta alaba kolikodun eta asmatikoak 37 urtez jasan behar izango zutenik erregimen militar bat.

Honelakoak dira demokraziak.

Eguneroko Eguneroko

Ianire Gomez de Segura

Autobuseko aulki hauek benetan deserosoak dira. Fakultatera joateko eguneroko bidaia aspergarria burutzen dudan bitartean, leihotik, “salida de socorro” hitzen atzetik, jendea presaka dabil. Goizeko sei eta erdiak besterik ez izan arren, kale ilunak jendeztaturik daude. Gustura jakingo nuke zigarroa hortzetan daraman emakume lerden hori zertan pentsatzen ari den. Eta agure hori? Nora ote doa? Egunkaria eta ogia erostera ziurrenik. Jendea azkar pasatzen da nire begien aurrean, ala azkar pasatzen dena neu naiz? Geltokiko bikoteaz gogoratzen naiz. Benetan maite ote dute elkar? Moto bat bizkor igarotzen da autobusaren ezkerraldetik. Aritzekin gogoratu naiz bat-batean. Atsegin dut motoan bere gerri zabalari helduta bidaiatzea. Bat-batean abesti aski ezaguna entzuten da irratitik ... “Begiak itxi eta desagertu nahi nuke eta inork nire falta sumatzen duen jakin ......” Abesti honek beti pentsakor jartzen nau. Inor ohartuko al litzateke hemen ez banengo? Gurasoek nahiago lukete horrela balitz. Eta lagunak? Lagunik ez badut, ezin konturatuko dira. Baina Aritz bai. Aritz konturatuko litzateke. Asko maite dut. Berarekin egon nahi nuke. Soilik bera eta ni, inoren begiradarik gabe. Baina herri “puta” honetan ezinezkoa da. Bilbo bezalako hiri batean biziko bagina ez litzateke halakorik izango. Hemen jendea paseatzen dabil, ez dutela arazorik dirudi, baina 325 biztanleko herrixka batean dena da ezberdina.

Irailak 25

Gaur, Aritz eta biok, herritik bostehun bat metrora dagoen basotxo batera joan gara. Oso toki polita da. Zuhaitz asko egon arren, hauek ez dute eguzki izpien sarrera oztopatzen. Paisaia zoragarria da, batik bat udazkenean. Mila kolore nahasten dira zerua eta lurraren bitartean. Eroritako enbor baten gainean eseri gara eskutik helduta. Hotz egiten du. Gauden lekutik ez da motoa ikusten, asko urrundu gara bidexkatik. Haize hotzak bortitz astintzen ditu hostoak eta hauek adarrei eutsi ezinik lurrera erortzen dira. Bi txantxangorri pausatu dira adarretako batean, beraiek ere maiteminduta dirudite. Aritzi begiratu diot orduan, isilik dago. Begirada lurreko geruza gorrian finko du eta helduta diodan eskua, etengabe mugitzen du. Kezkaturik dirudi. Hitzik egin gabe besarkatu nau. Denboraldi luze batean egon gara biok besarkatuta, ezertxo ere esan gabe. Ondoren, maite nauela errepikatu dit behin eta berriz. Gure ezpainak elkartzean, hotzikara batek zeharkatu nau, soinean neraman nikia eranzten zidan bitartean. lluntzerako etxera itzuli gara. Geroago zinemara joatea erabaki dugu, film ona omen dago. Agurtzean, musu bizkor bat pausatu dit ezpainetan eta “gero arte” esanez motoan urrundu da.

Urriak 7

Gaurkoan hondartzan izan gara paseatzen. Laino ilunek zerua estali arren, itsasertzean ez gara horretaz ohartu ere egin. Bikote gehiago ere bazebiltzan goxo eskutik helduta. Ustekabean, olatutxo bat apurtu zaigu hanka artean. Oinetakoak blai eginda gelditu zaizkigu bioi. Barreari eutsi ezinik, hondar gainean eseri gara. Zaharkituriko emakume bat pasatu zaigu albotik. Begirik kendu gabe ibili da paseatzen denboraldi luzez, gure maitasuna ulertezina egingo balitzaio bezala. Badakit horrelakoetan Aritz urduri jartzen dela. Lasaitzeko edo, musu azkar bat eman diot masailean, baina nire harridurarako “Hemen ez!” bortitz batekin erantzun dit.

Denboraldi luze batean zer esan ez nekiela gelditu naiz. Negarrari eman nahi izan diot, baina ez dut horrelakorik egin. Ez dut ulertzen ia zortzi hilabete elkarrekin ibili ondoren, nolatan axola zaion horrenbeste besteek gutaz pentsatzen dutena. Itsasoari begira gelditu naiz. Udazkenean itsasoak haserre dirudi. Uhinek jostari dantzatzen dute itsas azalean. Duela urte batzuk mutu gelditutako portua ilun ikusten da hodei lodien azpian. Izarren paradisuak Van Gogh-en pinturetako bat dirudi, koloreak elkarrekin baina nahastu gabe, arte eskolan ikasi nuen bezala.

Eguzkia zerutik erortzearekin batera altxatu gara. Afaltzera joatea proposatu dit ahots geldoz. Buruarekin baiezkoa eman diot. Jatetxerako bidean ez dugu hitzik ere egin eta egoera hau jasanezina egiten zait. Afaltzean ez dugu hondartzan gertatutakoa aipatu ere egin.

Urriak 16

Gaur Aritzen dei bat jaso dut eta bere etxera joateko eskatu dit. Urduri zirudien, horregatik denborarik galdu gabe irten naiz etxetik. Zerbait larria gertatu ote zaion galdetu diot neure buruari. Euria ari du. Ateko txirrina jo bezain laster agertu da Aritz. Zurbil dago eta begiak malkoz beteak ditu. Argi dago negar egin duena. Horrek asko kezkatu nau, Aritz ez baita edozer txorakeriagatik negar egiten duen horietakoa. Ezer esateko astirik izan gabe besarkatu nau. Logelaraino zuzendu nau eta ohe ertzean eseri gara biok eskutik gogor helduta. Negarrari eman dio eta bere malkoek nire sorbalda gainetik irrist egin dute, euri tantek leihoan egiten duten bezala. Lasaitu denean mahaiko kaxoitxoa zabaldu eta gutun bat luzatu dit. Kartazalean ez dago ezertxo ere idatzita. Kontu handiz zabaldu dut eta boligrafo urdinez idatziriko orri koadrikulatu bat atera dut bertatik. “Herriaren lotsagarri zarete. Ez zaituztegu hemen nahi”. Lehenago ere heriotza mehatxuak jaso dituela esan dit. Zeharo harrituta gelditu naiz paper zatia eskuan nuela. Lehenago zergatik ez didan ezer esan galdetu diot. Lurrera begira gelditu da unetxo batez, gero erantzun dit: “Ez nuen uste ezer serioa zenik. Norbait txantxetan ibiliko zela uste nuen, baina badirudi ez dela horrela. Agian hemendik alde egitea izango dut onena”. Horrelakorik ez pentsatzeko esan diot eta Ertzaintzarekin hitz egitea proposatu diot. “Badakizu legeak ere ez gaituela gogoko” erantzun dit, eta zoritxarrez arrazoia du. Logelako hormetan pausatu dut begirada, ordura arte ez nintzen ohartu gure argazkiz josirik daudela. Iruñean izan ginenekoak, Mallorkara bidaiakoak, Igeldokoak... Lasaitzeko esan diot eta berriro horrelakorik gertatzen bada, Ertzaintzara joko dugula erabaki dugu.

Urriak 22

Gaur ospitaletik dei bat jaso dut. Aritz bertan dagoela esan didate, baina ez didate gauza askorik argitu. Berehala ospitalerako bidea hartu dut. Oso kezkaturik nago, ez baitakit zer gertatu zaion, baina ez da zaila suposatzen, mehatxu haien ondorioz. Bertara iristean oker nenbilela ohartu naiz. Motorreko istripua izan du, antza. Ez du ezer larririk ordea, ubeldura batzuk soilik. Motorra, ostera, kamioiaren azpian gelditu omen da guztiz txikituta. Eskutik heldu dit eta beldurturik dagoela esan dit, medikuek ez baitiote esan zer gertatu zaion. Nik ez duela ezer larririk zin egin diot eta bekokian musutxo bat eman diot. Ondoren loak hartu du eta esnatu bitartean bere ondoan egon naiz irratitxo kaskar bateko baladak entzuten.

Azaroak 2

Ertzaintzaren deia jaso dut gaurkoan. Herri ondoko basotxoan gorpu bat aurkitu dutela esan didate eta Aritz izan daitekeelakoan daude. Ezin dela bera izan esan diet, atzo bertan egon nintzela berarekin ere komentatu diet. Baina badaezpada ere joateko esan didate. Bertara iritsi naizenean ezin izan dut ikusitakoa sinetsi. 23 urteko mutil beltzaran baten gorpua, euriak bustitako udazkeneko hostoen gainean etzanda dago.

Aurpegia odolduta du eta galtzak belaun azpitik ditu. Nik oparitutako galtzak, hain zuzen ere. Euriak bustitako ile luzea aurpegia besarkatzen saiatzen da, baina ez da begirada galdu hori estaltzeko gai. Zuhaitzetako hostoak gorpu gainean erortzen jarraitzen dute, nire malkoen antzera. Garrasi bat egingo nukeen, baina nire eztarrian ito da. Ez naiz zutik egoteko gauza eta eroritako enbor gainean eseri naiz burua belaun artean sartuta. Elkarrekin igarotako bederatzi hilabeteak gogoratu ditut minutu gutxi batzuetan. Ertzainetako batek bere lepokoa luzatu dit. “Agian zuk gorde nahiko duzula pentsatu dut” esan dit eta urrundu egin da ni gorpuarekin bakarrik utzita. Aritz izena urrez marraztutako pergamino itxurako lepokoa esku artean dudalarik azkeneko musua ematea desiratzen dut. Ezpainak zuri ditu eta gibel inguruko labankadei oraindik odola darie. Begiak itxi eta bere ezpainak nireen artean estutzen ditut azken aldiz.

Azaroak 4

Bi egun pasatu dira Aritz hil zenetik. Ezin ditut mina, gorrotoa eta nahigabea jasan. Honekin guztiarekin behin betiko amaitu nahi nuke eta pertsonen sentimenduek inporta ez duten leku batera joan, Aritzen ondora, betiko. Baina ez, beragatik geldituko naiz hemen, lotsa gabe, harro, gure sentimenduez eta batez ere gure maitasuna zena eta bortitz lapurtu digutena defendatzeko. Oraindik gogoan dut, duela bi egun gorpu bat basoan, euripean, zurbil zegoen leku berean, hilabete batzuk lehenago nola bi pertsonak elkar maitatu zuten. Ez dut inoiz egun hura ahaztuko, ez bizi naizen artean behintzat. Ezta bere ezpainek nire belarrietara hurbiltzean esandakoa ere: “Maite haut, Josu”.

Goian bego

Eñaut Uruburu Martinez

“... Ume, ondo akorduen eukin nire berbak,

sekule ez daittezan ahaztu, sekule ez daittezan galdu...”

Nire aita eta ama bi urte nituela hil ziren noraezean zihoan itsasontzi batean, zelan eta zergatik ez dakit. Amama ordea, duela urte batzuk hil zen bihotzekoak emanda. Horregatik, esan daiteke nire aitona izan dela inoiz izan dudan lagun eta maisurik onena; beti ere, merezi nuena baino gehiago eman eta zerbait banintzela sinestarazi nahi izan zidalako.

Gogoan daukat behin basora joan ginenekoa, aitona, Perla txakurra eta hirurok. 35 gradu inguruko egun sargori baten, ez dakit perretxikotan, basoa garbitzen edo zertan joan ginen, baina berdin dio. Hara heldu eta lehenengo aurkitu genuen eta gerizpetan zegoen enbor baten gainean jarri ginen. Denbora luzean inguruetara begira egon eta gero konturatu nintzen zein leku ederrean bizi ginen. Orduan aitonak, isiltasuna apurtuz, zera esan zidan: “Saparrotan sarritten etorten gintzuazen hona perretxikuten, baina tximinijjatik urteten daben keie baino arpelaue nitzuan, eta edadiaz ikesi najjuan neuk be. Badakik, buruik kantzetan ez dabenak hankak kantzau biher. Lagunen aurrien arro ibili biher eta ehiztarijen moduen eitten gainuan, bat bota ta bost kontau. Beti batak bestiek baino haundijjaue botaten jjuan. Atzenerako, bata edo bestie zalako, harrike amaitzen zuan kontue. Harek bai harek denporak! !”

Azken baten gu ere zelan ibiltzen ginen ba? Agian beste gauza batzugatik baina “antzerako paresido”.

Etxerantz joateko ordua ere bazen eta beherantz abiatu ginen, baserrirantz. Etxera bueltan hainbat jende ezagun asko ikusten genuen eta pertsona bakoitzak beti izaten zuen zer esan, bata pinutik jausi eta hanka apurtu zuela eta horregatik herren ibiltzen zela, besteak hanka aizkorarekin bi zatitan egin zuela, beste batek begia falta zuela harrika “lagun” batek jo zuelako...

Untzilla, Larringan eta Bizkerrekotik bueltatxoa eman eta gero, gure txoko ederrera heldu ginen, gure jaiotetxe, bizitoki eta gerora begira gure habia izaten jarraituko zuena.

Gazta zati bat ogi artean hartu -egunero egiten genuen bezala- eta aitona ardiak batzen, oiloei zein untxiei jaten ematen edo dena delakoa egiten hasten zen eta nik ahal zen guztietan gustura laguntzen nion, horrela gero nire ofizioa izango zena ikasten nuen.

Egun horietako batean, gaztainadiko landara joan ginen ardiei begiratu bat ematera. Han geunden biok, zeri begira ez dakit, niretzat ardi denak baitziren berdinak. Berak ordea denak ezagutzen zituen banan-banan. Nire barrenean interesa sortu zitzaidan eta zenbat ardi zituen galdetu eta “117 eta aharittue, igez ardi gehijjau neukezan baina otzuek dozena erdi tragaujjuazen neguen” esan zidan.

Banan-banan kontatzen hasi nintzen baina konturatu nintzen alperrik zela. Ondo ez dut gogoratzen baina horrelako zerbait esan zidan ardiak kontatu ezinik nenbilen unean: “Pastorien bizimodue gogorra dok ume, baina baitte politte be. Gaur egunien gatx jjak hortik bizimodue ataratie, horregatik sarri esan jjuat baserrittarrak kostata irabazten dabela bere eguneroko ogijje, ta biher asko eindde”

Leku fijo batera begira jarri zen denbora luzean, oroitzapenen bat burura etorri balitzaio bezala, eta begiak erdi bustiak zituenean zera esan zidan: “Baserrittarrak ganauek zapaltzen daben lekutik ibili bijjok ondo ibiltteko”

Buruari asko eragin nion egun horretan. Bere hitzak zalantza bihurtzen ziren nigan. “AIa Perla, batu ardixek eta guezak etxerutz” esan eta baserrira bueltatu ginen.

Burua handitzen ari zitzaidan sentsazioa nuen. Erantzunik gabeko hainbat galdera pilatu zitzaizkidan.

Egun horretan bertan, baserrira heldu eta “lagundistek artue urkultzen” esan zidan. Han izan ginen txapako berotasunaren ondoan ordu betez lanean. Ni nire zalantzei erantzunak bilatzen saiatzen nintzen eta berak, ordea, niri zer pentsatua ematen jarraitzen zuen. “Baserrijje aurrera ataratie gatxa dok, baina 14 urte be badekezak eta nirie dan dana hiretzat itxiko jjuat. Hi hemen bizi hazela jakin ezkero bajjakiat behintzet gustora hilko nazela”

Akorduan dut afaria hainbestean joan zela. Orduan konturatu nintzen, aurkitzen zail den aitona bat nuela. Afaria amaitzerakoan artoarekin ekin genion berriz ere.

Jadanik ilun zen kanpoan, eta aitonak burua altxatuz hau esan zidan: “Etorri hai hona ume eta beittik kanpora, gaurko moduen ez dozak izerrak egunero ikusten. Bizimodue ederra dok baina erlojuen orratzak hegan eitten jjabiek eta norbera konturatu orduko halako baten geratu eingo dozak niretzat be. Laster, ume, zeruko izerrei beste bat batuko jjakek ondora. Ez dakik, baina, hire aitte ta ama han dazek. Hamen ez ba dok, egon hai trankil, han ikusiko nok-eta gabero-gabero”.

Ez nuen nahi baina barruan neukana kanporatu beharra neukan eta negarrari ekin nion. Ni kontsolatu nahian altzoan hartu eta ”Ume, ondo akorduen eukin nire berbak, sekule ez daittezan ahaztu, sekule ez daittezan galdu” esanaz besarkatu ninduen.

Eta zoritxarrez horiek izan ziren bere azken hitzak. Orain GOIAN BEGO.

Berak esan bezala zerura begiratzen dudan bakoitzean badakit han dagoela, han urrunean. Gora begiratzen dudanean, zerbait zor diodan sentsazio hori izaten dut, hainbeste nuen berari erakusteko eta hainbeste zuen niri erakusteko.

Gau izartsu hartan ulertu nituen bere hitzak: “Baserrittarrak ganauek zapaltzen daben lekutik ibili bijjok ondo ibiltteko”. Ya lo kreo!! Ordutik aurrera beti esaldi bera datorkit burura ama eta aita izar artean ikusten ditudanean.

Ahal den moduan bizitza aurrera atera dut. Auzokideen laguntasunak asko poztu dizkidate nire pena eta tristurak. Orain nire lagunik onena Perla txakurra da. Lehengoa hil egin zen eta honi ere izen berdina jarri diot, horrela aitonarekin banengo bezala sentitzen naiz.

Zuei idatzitako hau, ardiei begira eta nire lagun Perla ondoan dudalarik, landa baten erdian luze etzanda egin dut. Oso pozgarria izan da nire oroitzapen apur batzuk gogora ekartzea. Beste bi egunean jarraituko nuke, baina hobe horrela amaitzea. Ala Perla, batu ardijjek eta guezak etxerutz! !

Inora ez zihoan bidea

Irati Besoy Bilbao

Herriaren sarreran hiru bide zeuden: bat itsasora zihoana, bestea hirira eta hirugarrena ez zihoan inora.

Josebak ondo zekien hau, herritar gehienei galdetu ondoren denek erantzun bera eman baitzioten.

- Hango bide hark?

- Ez du inora eramaten. Alferrikakoa da hortik jarraitzea.

- Eta noraino iristen da?

- Ez da inora iristen.

- Zertarako egin zuten orduan?

- Ez zuen inork egin. Betidanik dago han.

- Baina ez al da, inoiz, inor, noraino iristen den ikustera abiatu?

- Kaskarra zara gero, benetan! Ez al dizut esan ez daramala inora?

- Nola jakin dezakezue hori inoiz joan ez bazarete?

Hain zen tematsu, Joseba Burugogor deitzen hasi baitzitzaizkion, baina horregatik haserretu beharrean, inora ez zihoan bideaz pentsatzen jarraitzen zuen.

Kalea aitonari eskutik heldu gabe zeharkatzeko edadea izan zuenean, egun batez, goiz-goiz herritik irten eta ezkutuko bide hartatik abiatu zen, beti aurrera.

Bidea zuloz eta belar txarrez betea zegoen, baina zorionez ez zegoen putzurik, aspaldian ez baitzuen euririk egiten. Bidearen ezker-eskuinera sastraka zabaltzen zen eta berehala hasi zen basoa. Zuhaitzen adarrek, elkar gurutzatuz, bidea itzalpe ilun eta fresko bihurtzen zuten. Eta itsasargiaren gisa, han-hemenka eguzki izpiren batzuk irristatzen ziren.

Ibili eta ibili, bidea ez zen inoiz amaitzen. Josebari oinak minberatu zitzaizkion eta itzultzekotan zegoen, bat-batean zakur bat ikusi zuenean.

«Zakur bat dagoen tokian etxe bat egon behar- pentsatu zuen Josebak- edo gutxienez gizon bat».

Zakurra isatsa alaiki mugituz hurbildu zitzaion eta eskuak lamizkatu zizkion, gero bideari ekin zion tarteka Josebak jarraitzen ote zion ikusteko itzuliz.

- Banoa, banoa -zioen Josebak kuriositatez beterik.

Azkenik basoa argitzen hasi zen, zerua adar tartean berragertuz eta bidea burdinazko hesi handidun atari baten aurrean amaitu zen.

Burdinazko barroteetatik zehar, ate eta leihoak parez pare zabalik zituen jauregi eder bat ikusi zuen Josebak. Kea, tximinia guztietatik irteten zen eta balkoi batetatik andre eder bat eskuarekin agurka eta alaiki oihuka ari zitzaion:

- Aurrera, aurrera, Joseba Burugogor!

- Kontxo -pentsatu zuen Josebak poz-pozik-, nik ez nekien hona iritsiko nintzenik, berak baietz dirudi, ordea.

Burdinazko ateari bultza egin, lorategia igaro eta jauregiko egongelan sartu zen, eskailera mailak jaisten ari zen andre ederra agurtzeko unerik aproposenean. Oso zen ederra: ipuinetako maitagarri eta printzesak baino dotoreago jantzita zihoan. Oso alaia zen eta horrela galdetu zion Josebari barrezka:

- Ez zenuen, beraz, sinistu? - Sinistu, zer? - Inora ez zihoan bidearen historia? - Lelokeria galanta zen. Nire ustez bideak baino toki gehiago daude.

- Horixe da. Garrantzitsuena ibiltzeko gogoa edukitzea da. Zatoz, gaztelua erakutsiko dizut.

Ehun baino gela gehiago bazeuden han, mila motatako altxorrez beterik; ipuinetako Eder Lotiak lo egiteko eta zuhurrak dirua gordetzeko gazteluetan eduki ohi zituzten bezalakoxeak ziren. Hantxe zeuden bere begien aurrean: diamanteak, harri ederrak, urrea, zilarra eta momenturo andre ederraren ahotsa.

- Hartu, hartzazu nahi duzun guztia, gurditxo bat utziko dizut zama eraman dezazun.

Eta Joseba, pozaren pozez, noski. Itzultzeko bidea hartu zuenean, gurditxoa bete-bete zeraman. Zakurrak, horretan ikasia, zaldiak gidatzen zituen eta baita zaunka egin ere lo hartu edo bidetik irteten zirenean.

Herrira iritsi zenean, herritarrek sorpresa handiz hartu zuten, hila zegoela uste baitzuten. Zakurrak gurdiko altxor guztiak jaitsi zituen. Agur gisa isatsa bi aldiz astinduz, gurdira igo eta hauts laino baten erdian alde egin zuen. Josebak, lagun eta etsaien artean banatu zituen opariak eta gertatutakoa behin eta berriz kontatu behar izan zuen. Eta bukatzen zuen bakoitzean, norbait presaka etxera joan, gurdia hartu eta inora ez zihoan bidetik abiatzen zen.

Baina ilunabar hartan itzuli ziren denak bata bestearen atzetik, goibeldurik, etsiturik. Beraientzat bidea basoaren erdian amaitzen zen, zuhaitz lodi eta arantza sasi batzuen aurrean. Ez zegoen beraientzat ez burdinazko ataririk, ez jauregirik, ez andre ederrik. Altxor batzuk bide berriari lehenengo ekiten dionarentzat bakarrik baitira eta, lehenengoa, Joseba Burugogor izan zen.

Haizeak esan zidan

Oihana Pinilla Arenaza

Urria zen. Udazkena hasita zegoen. Hotza zetorren, eguraldi kaskarra... negua ate joka genuen, eta gu zuhaitzetatik jausten hasiak ginen. Haizeak suabe-suabe laztantzen gintuen, lurreraino eramanez. Guk ematen diogu urtaro honi bizia, mugimendua, bere kolore gorria, horia eta marroia. Hostoak zaharkitu egiten gara. Badirudi zuhaitzak ez gaituela gehiago behar, berak bakarrik igaro nahi dituela horren hotzak diren hilabete hauek eta bere bizilekutik botatzen gaituela. Ez dut ulertzen nola bizi daitekeen guk ematen diogun berotasunik gabe. Gu gara bere berokia. Baina erortzen garen momentuan oso baliagarria den zerbait jasotzen dugu, askatasuna, libreak gara, ez gaude loturik. Udaberrian berriro hosto berriak edukiko dituelakoan agurtzen dugu gu sortu gintuen enborra.

Haizea da gehien maitatzen eta zaintzen gaituena. Berak eramaten gaitu bere magalean, leku ezberdinetara, bidaiak egitera, abentura desberdinak bizitzera. Egiten dituen zarata eta txistuek bere ahotsa dirudite, zerbait esaten ari zaizunaren seinale dira.

Hostoek, egunean zehar, bidaia asko egiten ditugu, eta dantza bat egiten egongo bagina bezala mugitzen gara, alde batetik bestera.

Lehengo egunean, zuhaitzetik erori nintzenean, haizeak zera esan zidan: «Etorri nirekin zure lehen bidaia egitera». Eta berarekin eraman ninduen nire lehendabiziko abentura zirraragarrira. Hasieran bortizki mugitzen nintzen, baina gero, ingurua begiratzen jarri nintzen eta lasaitu egin nintzen. Momentu horretan haizeak leunki mugitzen ninduela sumatu nuen.

Lehendabizi, herrian zehar eraman ninduen eta, behin bertara heltzean, momentuaz goza nezan txistu egiteari utzi egin zion. Bera ere nekatuta egongo zen behar- bada. Gelditzean ni lurrera erori nintzen. Ez nekien zer egin eta gizakiei begira gelditu nintzen une batez. Beraien bizimodua oso arraroa egiten zait. Haurrak izaten dituzte, lan egiten dute, oso bizimodu estresatua daramate, ez dute erlaxatzeko unerik, eta etxe deituriko toki batzuetan bizi dira. Ez dut ulertzen nola bizi diren, baina hala ere, oso atseginak iruditzen zaizkit, zapaltzen zaituztenean edo zartako bat ematen dizutenean izan ezik.

Gizaki batzuek ez gaituzte kontutan hartzen, uste dute ez dugula bizitzarik. Guk, ibiltzen jakin ez arren, eta hitz egin ez arren, bizia dugu.

Haizeak bere indarra berritu zuen eta herriari begiratu laburra eman ostean, mendi aldera abiatu ginen. Gogoko dut belarraren kolore berdea eta bustitzen denean botatzen duen usaina. Gaua heldu zen, eta lo egiteko ordua iritsi zen. Lokartzen hasi nintzen eta haizeak zelai gainean utzi ninduen. Belarrak kilimak egiten zizkidan. Ilargiak distira berezia zuen. Noizbait hara gora igoko ote nintzen galdetzen nion nire buruari.

Nire ametsetan murgildu nintzen. Nire lehenengo bidaia nolakoa izango ote da? Hurrengo egunean jasoko nuen erantzuna.

Egunsentian esnatu nintzen, kukurruku baten soinuarekin. Oso egunsenti polita zen, zerua kolore gorri berezi batez tindatua zegoen. Eguzkia ateratzeko ordua iritsi zen eta lainoek lekua utzi zioten eguneko erregeari. Han geratzeak merezi zuen, ezer egin gabe, zeruari so. Oso pozik nengoen, baina konpainia falta sumatu nuen. Lagun baten beharra nuen, denbora pasatzeko. Berarekin batera bidaiak egiteko, batez ere, gauzak konpartitzeko.

Berriz ere herri aldera abiatu nintzen. Parke batera heldu nintzen eta ume asko ikusi nituen bertan jolasten. Han, ni bezalako hosto asko ikusi nituen, jaiotako zuhaitzen azpian eta oso pozik jarri nintzen. Beraiengana hurbildu nintzen eta guztiak dantzan zeudela ikusi nuen. Guztien artean hori koloreko bat ikusi nuen. Oso berezia zen eta, hain polita iruditu zitzaidan, gertutik ikusteko gogoa piztu zitzaidala. Bat-batean, hurbiltzen nindoala, haizea indar handiz bueltatu zen eta hosto guztiak bueltaka hasi ginen gora eta behera, alde batetik bestera.

Une horretatik ez dut nire hostorik gustukoena berriz ikusi. Nik berriro ikusi nahi nuen eta berehala hasi nintzen bere bila. Haizeari laguntza eskatu nion, berak mugitzen nauelako. Eta berak atsegin handiz lagundu zidan.

Lehendabizi parketik begiratzen hasi nintzen. Txin-txaun artetik begiratu nuen, baina han zeuden hosto guztiak marroi kolorekoak ziren. Zuhaitzak zeuden ingurutik ere begiratu nuen, baina ez zegoen bere arrastorik. Parkeko aulkietan ere ezer ez.

Geroxeago, inguruetako kaleetan begiratu nuen. Baina bat-batean, haizeak kristal baten kontra eraman ninduen eta han itsatsita geratu nintzen. Nik bakarrik ezin nuen handik atera, baina nori eskatu behar nion laguntza? Orduan, ume bat agertu zen. Irribarre zoragarria zuen, eta saltoka etorri zen niganaino. Lehenengotan ez ninduen ikusi. Aurpegia ni nengoen kristal berean jarri zuen. Keinu barregarriak egiten hasi zen, eta barruan zegoen jendeak barre egiten zion. Ni ikusi ninduenean, berehala lagundu zidan handik ateratzen. Tiraka hasi zen, eta ia-ia zatitan hautsi ninduen, baina zorionez, ez zen horrelakorik gertatu. Eskerrak eman nizkion, berak ulertu ez arren.

Kale ertzetatik begiratu nuen, edozein leku arakatu nuen. Ez nekien nondik gehiago begiratu.

Hostotxoa aurkitzeko itxaropena galdu nuen eta, gainera, leher eginda nengoen. Zuhaitz batera igo nintzen. Eguerdia zenez, jende guztia etxean zegoen, bazkaltzen. Haurrak joanak ziren parketik eta ez zegoen zaratarik, haizearen berbaroa soilik. Lasaitasun handia zegoen, eta logura sartu zitzaidan. Hainbeste mugitu ondoren, eta inola presarik ez nuenez, siestatxo bat bota nuen.

Euri tanta batek esnatu ninduen. Batzuek esaten duten bezala, «goiz gorri, arrats euri». Egunsenti gorri egin zuen, eta arratsaldean euria barra-barra hasi zen. Sekulako euri zaparradekin, aterpe bat bilatzen hasi behar nuen, bestela zimeldu egingo nintzen.

Parkearen beste aldean, xaboi kaxa huts bat ikusi nuen eta barruan sartzea erabaki nuen. Barruan goxo-goxo nengoen. Beste loalditxo bat egin nuen. Norbait negarrez zegoela iruditu zitzaidan. Begiak ireki, eta zera ikusi nuen: bilatzen nenbilen hostotxo horia. Nik berak aurkitu ez, eta berak aurkitu ninduen. Negarrez zegoen eta berarengana hurbildu nintzen. Zer gertatzen zitzaion galdetu nion eta berak gertatu zitzaion guztia kontatu zidan: itxura denez, dantzan zebilen bitartean, haize bolada hura etorri zen, eta parkeko beste aldera eraman zuen. Han, sekulako zartakoa hartu zuhaitz baten kontra eta, geroxeago, haur batek zapaldu zuen, eta zaurituta gelditu zen. Euria hasi zenean, nire antzera, aterpe bila hasi zen eta, ustekabean, ni ikusi ninduen kaxaren barruan.

Atertu zuen, eguzkia irten zen. Handik irten eta leku lasai batera eraman gintuen haizeak. Hitz egiten aritu ginen eta bere bizitza kontatu zidan. Beti bakarrik zegoela esan zidan. Zuhaitza utzita, haizeak beste hostoak zeuden lekura eraman zuen. Han, denak berdinak ziren eta bera desberdina zela ikustean, inork ez zion kasurik egiten. Bakarrik uzten zuten.

Nik ere ordura arte bizitakoa kontatu nion. Biak bakarrik geunden, inork ez zuen gurekin bidaiatu nahi. Orduan berak ia hurrengo bidaia berarekin egingo nuen galdetu zidan eta nik, nola ez, baietz erantzun nion oso gustura.

Gure bigarren bidaia lehenengoa baino askoz hobea izan zen. Munduko hainbat leku bisitatu genituen, baina, ederrena elkarri egiten genion konpainia zen. Jadanik ez ginen aspertzen eta ederto konpontzen ginen elkarrekin.

Baina egun batean, dena bukatu zen. Nire lagunak istripu bat izan zuela esan zidan haizeak. Berriz ere zapaldu zutela. Nik ez zitzaiola ezer gertatuko uste nuen, aurreko istripuaren antzerako zerbait izango zela, zauriren bat izango zuela eta laster sendatuko zela. Baina ez zen horrela izan. Hil egin zuten, lurraren kontra txikituta utzi zuten. Nik pena handia hartu nuen. Haizeak nire alde egin zuen momentu hartan.

Harrezkero, bakarrik bizi naiz, eta ez ditut bidaia asko egin. Haizearekin jolasean aritzen naiz batzuetan, berarekin konpartitzen ditut gauza guztiak. Asko lagundu dit eta beti nirekin egon da. Bera da nire betiko laguna.