Aurkezpena

Oso datu gutxik adierazten dute txinatar pentsalari baten existentzia erreala, Kristo aurreko VI. gizaldikoa. Lao Tse deitua. Tao Te King liburuaren ustezko egilea da –Goiko Bertutearen Liburua, gutxi gorabeherako bere esanahia–. Legenda eta metafora Lao Tse bertutedunaren gainean mintzo dira, zeinaren, funtsean, komunki adostutako data baino are filosofia zaharrago baten pertsonifikazioa baita.

Laurogeitabat kapituluk edo atalek osatua, inolako araurik barik bere egituran, ezpurutasun eskasiarik gabea oro har, idazlanak filosofia taoistaren oinarrizko pentsaera adierazten du.

Taoismoak hiru indarren existentzia bereizten ditu: bat positiboa, beste bat negatiboa, eta hirugarrena, bateratzailea.

Lehenbiziko biak elkarren aurkakoak dira eta elkar osatzen dute: Yang –positiboa, maskulinoa, lehorra, beroa...– eta Yin –negatiboa, femeninoa, hezea, hotza...–. Hirugarren indarra Tao da, edo Printzipio Gorena, Yin-Yang beheko printzipioak biltzen eta bateratzen dituena, baita indar-joko honetatik jalgitzen diren gainerako aurkakotasun guztiak ere: eguna-gaua, mugimendua-ezmugimendua, egia-errakuntza, edertasuna-itsutasuna, bizia-herioa, eta abar. Bi indar kosmiko horien etengabeko oldarrean sortuak dira izaki guztiak –literalki “hamar mila izakiak”–.

Kontzepzio hau irudiztatzen duen diagrama ezaguna da. Bi zati berdin-berdinek osatzen duten zirkulua da, bata beltza eta zuria bestea, elkar uztartzen dutenak; Tao irudiztatzen duen kanpoaldeko beste zirkulu batek inguratua. Zati beltzak (Yin) puntu zuria darama eta zati zuriak (Yang) puntu beltza. Era horretara munduan ezein elementu ez dela erabat positiboa ez negatiboa irudiztatzen da.

Unibertsoaren sorkuntza denboran garatzen da, alabaina, erabakitzen duten indarrei dagokienean, prozesua ez-denborala da. Beheko printzipioak ez dira euren jokoen menpe azaltzen, ez dira ere denborazkoak kontsideratu behar; bitarteko gisa kokatzen dira hauek: Printzipio Gorenaren eta sortutako unibertsoaren artean, printzipio honen agerpidea dena hain justu ere. Sorkuntzazko prozesu honi ez zaio hastapenik ez amaierarik egokitzen ahal, hitz hauek ez baitute zentzurik denboraren mugetatik harago.

Mundu materiala etengabe sortzen duen hiruko ez-denboralean agerikoa da beheko bi printzipioen berdintasun perfektua. Honen kolaborazioa ezinbestekoa da fenomenoen osotasuna agertuko bada. Halako fenomeno horretan Yang-en nagusitasuna ikusten dugu, beste hartan Yin-ena. Haatik, biak ala biak unibertsoaren osotasun espazialean eta denboralean orekatzen dira zehatz-mehatz.

Indar hauen berdintasunak beren agerpideen beharrezko berdintasuna darama bere baitan, agerpideok betiere abstraktuan aintzat hartu behar dira. Horregatik, taoistak ez du bizia herioa baino goragotzat jotzen, ez du inolako gorentasunik onesten egitearen eta desegitearen artean, baiezpen eta ezespenaren artean, plazerraren eta oinazearen artean, eta abar. Horregatik berarengatik, taoismoa ez da morala.

Eskuarki, gizakiak ez du elkarren aurka eta oinarrian dauden bi indarren kolaborazioa ikusten, euren lehia besterik ez dakusa, ez dakusa ere euren osagarritasuna, ezta berauek kontziliatzen dituen Tao ere. Eta lehia horretan, “ongia-gaizkia” funtsezko bitasun horretan, “ongia” hautatzen du eta “gaizkia” arbuiatzen, morala egin egiten du.

Aztertzen ari garen pentsamendu filosofikoak ikuspuntu arras ezberdin batetik egiten dio aurre arazo honi. “Ongia” eta “gaizkia”rekiko bere inpartzialtasun intelektuala erakusten duen aldian, badaki onartzen gizakiak baikorra eta onuragarria den ororengatik duen lehentasun afektiboa. Taoistak beheko printzipioen jokoaren bitartez azaltzen du jatorrizko lehentasun hori, baita fenomeno konkretu hauek nola agertzen diren azaldu ere. Printzipio positiboa ez da negatiboa baino gehiago, ez kualitatiboki ez kuantitatiboki; eta hau ez dago haren menpe eta ez dio bere izatea zor. Alta, bada, fenomeno guztietan nabaria denez, indar aktiboaren jokoa indar pasiboaren kausa da, hau da, printzipio negatiboak printzipio positiboaren ekimenari zor dio bere agerpidea. Laburbilduz, “kontraekintzak” “ekintzari” erantzuten dio eta ez alderantziz. Printzipio positiboak ez du negatiboarekiko lehentasun kronologikorik mantentzen –bata eta bestea aldiune berean manifestatzen dira-eta–, lehentasun kausala baizik.

Horrela, Taoren gizakiaren “ongia” izakiaren osotasunean integratutako ulermen askatzaile baten ondorio soila da, beheko printzipio positiboaren lehentasun irudikorraren sinesmen osoa indargabetzen duena. Gizaki honek, gizaki askatuak, ongia egiten du, hain zuzen ere, ez duelako berau idolatratzen, ezta gaizkiari baino kasu gehiagorik egiten ere.

Lao Tseren jatorrizko kontzepzioan, gizakiak Yin-Yang bitasunean antzematen du bere burua, Tao dauka xede. Taoren jarraitzaileak diziplina partikular oro errefusatzen du; diziplina orokorrari atxikitzen zaio, norberaren kasako diziplina ororengatik aldendurik. Taoistaren ez-egitearen doktrina alderdi honi atxikirik ulertu behar da, funtsean, ekintza partikularrak gaitzestea eta errealitatearen dinamismoa osotasun bezala laguntzera zuzendua dena. Taoismoa askabide bailitzan barneratzen da buruaren jardun puruan, gizakiaren benazko izatearekin topaketa gisan. Taoren gizakiarentzat ez dago ideia-ekintza dilemarik, ekintza ez da ideiaren eginkizuna , “egin” hitza egokitzen da, besterik ez. Puntu honen ulermenera ezin daiteke iritsi Taoren eskutik ez bada, hots, errealitate-kontzientzia-ekintza kontzeptu arruntetatik zeharo desberdintzen diren doktrinaren eta printzipio esoterikoen barrena bide eginez.

Taoismoaren oinarriei buruzko laburpentxo honi gehitzeko asko dago oraindik ere, beraz, aditu handien obretara zuzendu beharrean gaude. Bien bitartean, egoki deritzogu txinatar pentsaera honen inguruan sorrarazi diren beste zio batzuk aipatzea.

Taoismoari askotan egotzi zaio hegeliar dialektikaren espiritu aitzindari izatea. Elkarketa hau ez da funts gabea, ezta gutxiesgarria ere jakitea Hegel izan zela testu hauek arreta handiz behatu zuen mendebaldeko lehen filosofoetariko bat. Baliteke Hegel Lao Tseren aforismoetan iradoki izana, bikain burutu zuen kontrarioen arteko lehiaren teoria emankorra osatu ahal izateko.

Haatik, beraien irakurketa bizkorrak –antzekotasun hauez bestera– bi filosofiak elkarrengandik aldentzen dituzten desberdintasun handiak erakusten dizkigu. Desberdintasun hauek ez dira soilik gertatzen Mendebalde eta Ekialdeko izaera antagonista errazari esker, errealitatean, taoismo eta dialektika –ez materialista hutsarena, baizik eta alemaniar idealismo klasikoarena ere– bi gauza desberdinez mintzo dira. Taoistak burutu behar dituen “praktikei” buruz Tao Te King liburuan egiten diren etengabeko aipuetan nabarmen ageri zaigu egitate hau. Zen budismoarekin senidetasun estuak gordez, zenbait kontzeptutan (hustasuna, ez-ekintza, baretasunetik mugimendura, arnasketaren kontrola, eta abar...) yoga eskoletatik hurbil dago taoismoa.

Taoismoaren paradigmen irakurketan ez ditugu inoiz metodoa, sistema logikoa edota mintzaldi erakusgarririk kausituko, mendebaldeko sistemaren berezko ezaupideak. Filosofia honen gainean gure azalpenok ahalbide bakarrak dira berau ulertzeko, baina berau benetan ezagutzea galarazten diguten oztopoak dira, halaber.

Ez Lao Tse, ez filosofo txinatar inor ez dira mendebaldar jakintsuen azterketak bezain argiak. Ez dezagun ahantz ezen taoistek erabilitako mitoak eta sinboloak beraien baitan edukitzen ez duten egia batera zeharka bideratzeko bitartekoak direla.

Onar dezagun, bada, Tao Te Kingaren jite ilun eta kontraesalea, hortxe dago-eta obra osoaren giltzarria.

I

Adierazi daitekeen Tao

ez da benetako Tao.

Eman dakiokeen izena

ez da bere benetako izena.

Izenik gabe unibertsoaren etorburua da;

eta izenarekin izakari guztien ama da.

Ez-izatetik entelegatzen dugu bere esentzia;

eta izatetik bere itxura besterik ez dugu ikusten.

Biek ala biek, izan ala ez-izan, iturburu bera dute,

izen desberdina izan arren.

Bere nortasuna misterioa da.

Eta misterio horretan topatzen da

harrigarri ororen bidea.

II

Mundu guztiak hartzen du ederra edertzat,

eta horregatik ezagutzen du zer den itsusia.

Mundu guztiak hartzen du ongia ongitzat,

eta horregatik ezagutzen du zer den gaizkia.

Izan ere, izanak eta ez-izanak elkar ernarazten dute,

errazak eta zailak elkar osatzen.

Laburra eta luzea elkarren segidan lerrokatzen dira,

goia eta behea hurbiltzen.

Soinua eta doinua euren artean harmonizatzen dira.

Iragana eta geroa bata besteari jarraitzen zaizkio.

Horregatik, jakintsuak ez-obratzearen jokabidea hartzen du

eta hitzik gabeko irakaspena praktikatzen.

Hark parte hartu gabe agertzen dira izakari guztiak.

Ez du ezer ebasten ez errefusatzen.

Ez du bere obrengatik saririk espero,

ezta obra amaitua beretzat hartzen,

eta horregatik, bere obrak dirau bere baitan.

III

Ez goretsi adimena ez gaitasuna

herria lehiatu ez dadin.

Ez estimatu eskuratzen nekeza dena

herria lapur bihur ez dadin.

Ez agertu gutiziagarria

bere bihotza ez dadin erauzi.

Jakintsuak

bihotza hustuz,

sabela asetuz,

handinahia mendratuz,

hezurrak sendotuz,

gobernatzen du.

Hartara, herria

jakintza eta irrika izatetik

aldenarazten du,

maltzurrenek beren garaipena

bilatu ez dezaten.

Ez-obratzen diharduenak

oro gobernatzen du.

IV

Tao hutsa da,

ase ezina,

eta horregatik, bere ekintzan nekagaitz.

Bere sakontasunean datza

izakari guztien iturburua.

Bere lazturak leuntzen ditu,

anabasa uxatu,

ospea egokitu,

eta hautsarekin bat egiten du.

Bere sakontasuna dela-eta betiereko dirudi.

Ez dakit nork sortu zuen,

baina jainkoak baino antzinagokoa da.

V

Unibertsoak ez du sentimendurik;

izakari guztiak lastozko zakurren antzekoak dira

berarentzat.

Jakintsuak ez du sentimendurik;

berarentzat herria lastozko zakur baten antzekoa da.

Unibertsoa hauspoa bezalakoa da,

hutsa, baina inoiz ez ahitua.

Zenbat eta gehiago astindu

orduan eta emankorragoa da.

Gehien mintzo denak

gutxien entelegatzen dio.

Hobe berean barnebiltzea.

VI

Haraneko espiritua ez da hiltzen.

Eme misteriotsua da.

Emetasun misteriotsuaren bidea

unibertsoaren iturburua da.

Bere obra jarraitzen du, tai gabe,

nekerik gabe.

VII

Ortzia eternoa da eta lurrak berean dirau.

Ortziak eta lurrak beren betiko iraupena zor dute

ez dutelako beren-berezkoa egiten

beren izatearen arrazoia.

Horregatik dira betierekoak.

Jakintsuak atzean irauten du

eta, hartara, aurreratua.

Bere burua alde batera utziz

eusten dio bere izateari.

Desinteresatua delakoz

erdiesten du bere onura.

VIII

Goreneko ontasuna ura bezalakoa da.

Ura orotarako da mesedegarria eta ez zaio ezeri oldartzen.

Gizakiak gehien arbuiatzen dituen

lekuetan egoten da, eta, hartara,

Taoren ondo-ondoan dago.

Horregatik, goreneko ontasuna horrelakoa denez gero,

bere lekua egokia da.

Bere bihotza sakona.

Bere espiritua emankorra.

Bere hitza egiazkoa.

Bere gobernamendua zuzena.

Bere lana perfektua.

Bere ekintza aproposa.

Eta inori oldartzen ez zaionez,

ezer ez zaio aurpegiratzen.

IX

Hobe amore ematea, eskuan ontzi bat

beterik isuri gabe atxikitzea baino.

Atsedenik gabe erabiltzen eta zorrozten

dugun ezpata azkar kamusten da.

Urrez eta jadez beteriko aretoa

ezin dezake inork babestu.

Bere ondasunez harrotzen denak

bere tamala erakartzen du.

Amaitutako obra agurtzea,

eta lortutako ospeari adio egitea,

horratx zeruko legea.

X

Gorputz eta arima batzea

bereiz ezin daitezkeen multzoan.

Arnasari eustea, jaio berri batena

bezain pausatua bihurtuz.

Ikusmena araztea

garbi-garbia utziz.

Herria maitatzea eta estatua gobernatzea

ez-egitea praktikatuz.

Zeruko ateak irekitzea eta ixtea,

emakumeak antzo izanez.

Oro ezagutzea eta ulertzea

adimena erabili gabe.

Sortaraztea eta haztea,

bere egin gabe sortaraziz,

deus eskatu gabe obratzea,

gidatzea azpiratu gabe,

horratx bertute handia.

XI

Hogeitamar erradio gurpil baten erdian

bateratzen dira,

baina bere hustasunak egiten du

gurdia erabilgarri.

Buztina moldatzen da ontzia egiteko,

baina bere hustasunari esker

da erabilgarria.

Ateak eta leihoak irekitzen dira

etxearen paretetan,

eta hustasunak

egiten du berau habitagarri.

Izatean zertzen dugu gure nahia,

baina ez-izateari dagokio erabilgarritasuna.

XII

Bost koloreek itsutzen dute gizakia...

bost soinuek gortzen...

bost zaporeek sorgortzen...

arineketak eta ehizak nahasten...

Ondasunek usteltzen.

Horregatik, jakintsuak sabelari egiten dio abegi

eta ez begiari,

Horregatik, honi egiten dio uko eta hura lehenetsi.

XIII

Zoriak eta zorigaitzak berdin arduratzen gaituzte.

Ondasuna, geure gorputzaren gisakoa, minsorra da.

“Zoriak eta zorigaitzak berdin arduratzen gaituzte” delakoak

zer esan nahi du?

Zoriak goratzen gaitu eta zorigaitzak abailtzen.

Zoria geureganatzea ardura dugu, baita zoria galtzea ere.

Horixe da “zoriak eta zorigaitzak berdin arduratzen

gaituzte”naren esangura.

“Ondasuna, geure gorputzaren gisakoa, minsorra da”

delakoak zer esan nahi du? Mina izatearen kausa neure gorputza da.

Izan ez baneza,

zer mina senti nezake?

Horregatik, mundua eta bere gorputzaren ondasuna berdin

estimatzen dituenak,

mundua goberna dezake.

Mundua bere gorputza legez maite duenak

munduaren ardura har dezake.

XIV

Ikusezintzat jotzen dugu, begiraturik ere ez baita ikusten.

Entzunezintzat jotzen dugu, aditurik ere ez baita entzuten.

Ukiezintzat jotzen dugu, ukiturik ere ez baita sentitzen.

Hiru aldarte hauek ulertezinak dira eta bakarrean batzen.

Goian ez da argitsua,

behean ez da iluna.

Betierekoa da eta ezin da izendatu,

Izakarien ez-izanera itzultzen da.

Eiterik gabeko eitea da

eta irudirik gabeko irudia.

Nahasia eta eustezina da.

Aurrez aurre ez duzu bere aurpegia ikusten,

ez atzetik bere bizkarra ere.

Antzinako Taori leial zaionak

egungo izateari eusten dio.

Antzinako jatorria ezagutzen duenak

Taoren funtsa dauka.

XV

Antzinako guztizko jakintsuak

hain ziren sotilak, burutsuak eta sakonak

ezen ezin ahal zuten ezagunak izan.

Ezagunak izan ahal ez zutenez gero,

euren deskribapena baino ezin da egin:

zentzudunak ziren,

neguan erreka zeharkatzen dutenak antzo;

zuhurrak, ezker-eskuinari soz,

auzoen beldur dagoena legez;

isilak, ostalaria bezala;

aldaberak, urtzen den hormaren antzera;

sendoak, zurezko enborrak antzo;

zabalak, haranaren erara;

nahasiak, ur uherrak bezala.

Nor daiteke, gelditasunean, uherretatik

argitasunera astiro igaro?

Nor daiteke, higikortasunean, jabalduratik

ekintzara astiro igaro?

Tao horri jarraitzen dionak

ez du guztizko izan nahi.

Guztizko ez izanik,

antzinakotasunean geldi daiteke

zaharberritu gabe.

XVI

Hustasun osoa erdiesten du

bakea iraunarazteko.

Gauza ororen agerpen zaratatsuetatik

behatzen du bere itzulera.

Izaki guztiak tarrapataka hazten dira,

baina gero, nor bere sustraietara itzultzen da.

Nor bere sustraietara itzultzea atsedena kausitzea da.

Atseden hartzea bere zorira itzultzea da.

Bere zorira itzultzea eternitatea ezagutzea da.

Eternitatea ezagutzen ez duenak

bere zoritxarrera itsumustuka egiten du bide.

Eternitatea ezagutzen duenak denei egite die leku.

Denak onartzen dituena guztiahalduna da,

guztiahalduna dena zerutiarra,

zerutiarra dena Tao bezalakoa da,

eta Tao bezalakoa dena iraunkorra.

Bere bizia itzali arren, ez da hiltzen.

XVII

Gobernari handia oharkabean paseatzen da herrian barrena.

Hau, herriak maitatua eta goretsia denak ordezkatua da.

Ondoren, beldurra eragiten duenak gobernatzen du.

Eta azkenik, mespretxatuak.

Konfiantza osoa ez badago,

mesfidantza erdiesten da.

Gobernari handiak ez-egitea praktikatzen du

eta horrela, obra amaituaren ostean arrakasta dator.

Orduan, herriak uste du bere legearen arabera bizitzea badagoela.

XVIII

Tao alde batera uzten denean

ontasuna eta justizia azaltzen dira.

Adimena eta zuhurtasuna tarteko direlarik

hipokrita handiak agertzen dira.

Sei senideen artean adiskidetasunik ez dagoenean,

seme-alabenganako pietatea eta maitasun ama-aitatiarra

behar-beharrezkoa da.

Erresuman erreboltak daudenean,

menpeko onaren zintzotasuna asmatzen da.

XIX

Jakinduria eta ezaguera errefusa itzazu,

eta ehun bider gehiago probestuko da herria.

Errefusa ezazu onginahia eta uxatu justizia,

eta herria pietatera eta maitasunera itzuliko da.

Errefusa itzazu trebezia eta honen etekina,

eta ez da lapurrik ez gaizkilerik izanen.

Alta bada, hiru arau horiek ez dira aski.

Horregatik, egiezu kasu errazari eta benetakoari,

zure zeurekoikeria murriztu eta nahikariak mugatu.

XX

Ez ikasi eta ez duzu buruhausterik izanen.

Zer aldea dago baietza eta ezetzaren artean?

Zer aldea dago ongiaren eta gaizkiaren artean?

Ez da posible gizakiek beldurra diotenari izurik ez izatea.

Ez dago jakintza guztia inguratzerik.

Mundu guztia sutu egiten da, baita gozatu egin ere,

sakrifizio handi bat ikustean bezala,

edo udaberrian dorre batera igotzean bezala.

Soilik neroni geratzen naiz geldirik,

artean, irri egiten ez dakiten jaioberriak antzo.

Nora jo ez dakienaren antzera,

etxerik ez daukanaren gisara.

Mundu guztia oparotasunean bizi da,

soilik neronek irudi dut gabeturik.

Ene gogoa artegatuta dago,

ez ikasi batena bezala.

Mundu guztia da argitsua,

soilik ni nago ilunpean.

Mundu guztia da abegitsua,

soilik ni naiz dorpea.

Itsas zabalera jitoan doanak antzo.

Mundu guztiak badauka zer eginik,

soilik ni naiz ezgauza.

Ni ez beste naiz gainontzekoekiko ezberdina,

elikatzen nauen Ama biziki estimatzen dudalako.

XXI

Bertute ororen handitasuna

Taori dion fideltasunean dago.

Tao zerbait nahasia eta ukiezina da.

Nahasia eta ukaezina da, eiteak baditu ordea.

Nahasia da baina distiratsua, gauza anitz biltzen baitu.

Sakona eta iluna da, baina funtsa izan badu.

Funts hori benetakoa da.

Antzina-antzinatik

eusten dio bere izenari.

Izate guztien jatorria da.

Nola ezagutu izate guztien jatorria?

Bere baitatik.

XXII

Umiliatua goratua izanen da.

Okertua zuzendua.

Hutsa betea.

Zaharra berritua.

Aratz eta xumea lortua,

alabaina, korapilatsuak eta hedatsuak anabasa ekarriko dute.

Hori dela-eta, jakintsua batasunari atxikitzen zaio

eta hori da munduaren eredua.

Agertzen ez delako da nabarmena.

Gordetzen ez delako da distiratsua.

Harrotzen ez delako ohorea du merezi.

Inposatzen ez delako da manuaren jabe.

Inork ez dio eraso egiten, berak inori ez baitio gerra egiten.

“Umiliatua goratua izanen da” erran zaharraren eleak hutsalak al dira, akaso?

Horregatik beragatik, jakintsuak bere handitasuna

gordeko du.

XXIII

Gutxitxo mintzatzea naturala da.

Urakanak ez du goiz osoa irauten, ez euri-jasak ere egun osoa.

Zeinek eragiten ditu izakari hauek?

Zeruak eta lurrak.

Zeruko eta lurreko izakariek ezin badute betiereko iraun,

nolatan iraunen gizakienak?

Horiek horrela, Taori jarraitzen dionak

Taorekin bat egiten du.

Bertutearen atzetik doanak

bertutearekin bat egiten du.

Urriari atxikitzen zaionak

urriarekin bat egiten du.

Gauza hauetako batekin bat datorrenak

haren abegia izanen du.

Alta, honi guztiari ez zaio ospe nahikorik ematen.

XXIV

Oin-puntetan egoten denak ez du luzaz irauten zutik.

Urrats luzeak ematen dituena ez da oso urrun joan ahal.

Burua nabarmentzen duenak ez du argirik nahiko.

Bere burua laudatzen duenak ez du distirarik.

Bere burua goratzen duenak ez du osperik merezi.

Bere burua loriatzen duenak ez du heldutasuna iristen.

Taorentzat, gehiegikeria hauek,

denoi nazka ematen diguten janari hondar eta arakaitzak

bezalakoak dira.

Horregatik, Taoren jabe denak

ez du horietan erreparatzen.

XXV

Zerua eta lurra baino askoz lehenago

jadaneko bazen izan, izaki esanezina.

Izaki isila eta hutsa da, askea,

aldaezina eta bakartia.

Alde orotan dago

eta agortezina da.

Unibertsoaren Ama izan daiteke.

Ez dakit bere izena,

baina Tao deritzot.

Izendatzen ahalegintzen banaiz,

“handia” deritzot.

Handia da zabaltzen delako.

Bere zabalpenak urrun darama.

Urruntzeak itzularazten du.

Tao, beraz, handia da, zerua nola halaxe da bera.

Lurra handia da, baita gizakia ere.

Unibertsoan lau izakari dira handi,

eta erresumako gizakia horietako bat da.

Gizakiak lurrekoaren legeari darraio.

Lurrak zerukorenari.

Zeruak Taorenari.

Eta Taok bereari.

XXVI

Astuna arinaren kausa da.

Baretsuak higitsua menperatzen du.

Horrela, jakintsua, bidaian doanean

ez da karabanatik aldentzen.

Gauza bikainak biziki laketzen bazaizkio ere,

bera bere bakeari lotzen zaio eta handiago egiten da.

Nolatan joka dezake arinkeriaz inperioan

milaka gurdiren jabeak?

Arinki jokatzen duenak

bere boterearen iturburua galtzen du.

Itsusten denak

bere burua galtzen du.

XXVII

Ibiltari onak ez du arrastorik uzten.

Hizlari onak ez du iraintzen ez bere burua nahasten.

Kontulari onak ez du kalkulu tresnarik behar.

Sarrailari onak ez du morroilorik ez barroterik erabiltzen,

eta inork ez dezake hark zarratua ireki.

Ongi lotzen duenak ez du soka ez korapilorik erabiltzen,

eta inork ezin dezake hark lotua deslotu.

Horrela, jakintsuak, gizakiei laguntzen diena betiere,

ez ditu horiek arbuiatzen.

Jakintsuak, gauzak beti kontserbatzen dituena,

ez ditu horiek abandonatzen.

Argiak itsuturik dagoela esaten da berari buruz.

Horregatik, gizaki onak ez du bere burua gizakion maisu jotzen;

eta ona den gizakiak ontzat jotzen ditu gizakion gauzak.

Gizakion gaitasuna ez maitatzea, maisutasuna ez maitatzea,

eta ezjakinarena egitea, argitsua izanik,

hori da gauza miragarri guztien sekretua.

XXVIII

Nork bere gizontasunaren esentzia ezagutzea,

emetasunaren printzipioari eutsiz,

munduaren errekastoa izatea bezalakoa da.

Munduaren errekastoa deino

betiereko bertuteak ez du abandonatuko,

eta haurtzarora itzuliko da.

Nork bere zuritasuna ezagutzea,

iluntasunean biziz,

munduaren eredua izatea bezalakoa da.

Munduaren eredua bezala deino,

betiereko bertutea ez da harengan aldatuko,

eta absolutura itzuliko da.

Bere loria ezagutzen duena,

zoritxarrean iraunez,

munduaren harana bezalakoa da.

Munduaren harana deino,

Betiereko bertuteak aseko du.

Eta xumetasunera itzuliko da.

Xumeak, banatzen denean,

lanabes guztiak moldatzen ditu.

Jakintsuak, gobernatzen duenean

ministrari guztiak gidatzen ditu,

eta horrela batasunari eusten dio.

XXIX

Mundua gobernatu nahi duena

eta berau eraldatu,

porrotaren bidean abian da.

Mundua maneiatu ezin daitekeen ontzi espirituala da.

Maneiatzen duenak txartzen du,

daukanak galtzen du.

Zeren eta, izakariak ere,

batzuk aurretik doaz, bestetzuk atzetik.

Batzuek eztiki ufatzen dute, indarrez besteek.

Batzuk kementsuak dira, bestetzuk ahulak.

Batzuek irauten dute eta besteak erortzen.

Horregatik, jakintsuak gehiegikeria oro errefusatzen du,

joriari itzuri egiten dio

eta exhuberantzia oro apalarazten.

XXX

Taori kasu eginez gobernatzen duenak

ez du mundua armez menperatzen,

kontrakoa bihurtzeko joera duen usantza baita.

Tropak kanpatu zuten hartan

sasiak eta arantzak ez beste ernaberritu daitezke,

eta armaden ondoren, ez-urteak heldu dira.

Hartara, gizaki zintzoa lortutakoarekin konformatzen da

indarkeria erabili gabe.

Bere burua goratu gabe hartzen du dena,

harrotu gabe,

tematu gabe,

aberastu gabe.

Zeren eta, izakariak, heldutasunera heldu direnean,

zahartzen hasten baitira.

Hau, Taoren aurkako den guztiari gertatzen zaio.

XXXI

Armak zoritxarreko gerra-tresnak dira.

Taoren jendea ez da haietaz inoiz baliatzen.

Jende dohatsuak ohoreko lekutzat jotzen du ezkerra,

haatik, armak daramatzanean eskuinean egoten da.

Armak zoritxarreko gerra-tresnak dira,

batere ez egokiak zorioneko jendearentzat.

Beharrezko direnean erabiltzen ditu soil-soilik,

baita tentuz erabili ere,

garaipenean poztu gabe.

Garaipenarekin pozten dena

jendearen heriotzarekin gozatzen duena da.

Eta jendeak hiltzen plazer sentitzen duena

ez da munduan nagusitzen ahal.

Gertaera handietan

ohoreko lekua ezkerra da,

eta eskuina, aldiz, gertaera tristeetan.

Buruzagi-ordea ezkerrean kokatzen da.

eta buruzagia eskuinean,

leku berezia hileta eginkizunetan.

Hil duenak

tristuraz eta dolorez egin behar du negar.

Gerrateko garaipenari

hileta eginkizunak segitu behar dio.

XXXII

Taok, bere eternitatean, izenik ez dauka.

Bere batasunean txikien den arren,

munduak ezin du geldiarazi.

Erregeak eta printzeak

Taoren baitan baleude

izaki guztiak euren menpe leudeke.

Zeruak eta lurrak

bat egingo lukete, ihintz eztia isur zedin.

Herria, inolako gobernurik gabe,

antolatuko litzateke berez.

Hastapenean, banandu zenean, izakari guztiei

jite emanez,

izenak izan bazituen.

Izenekin tentuz ibili zen,

eta horrela, ez da arriskatzen.

Tao unibertsoari doakio

errekak eta haranak itsasoari eta hibaiei doazkien lez.

XXXIII

Besteak ezagutzen dituena azkarra da.

Bere burua ezagutzen duena argitsua.

Besteak menpe hartzen dituena indartsua.

Bere burua garaitzen duena ahaltsua.

Kontentatzen dena aberatsa da.

Etengabe saiatzen dena borondatetsua.

Bere tokian irauten duena luzaz bizi da.

Hiltzen baina ahitzen ez dena eternoa da.

XXXIV

Tao handia norabide guztietara isurtzen den

ibaia bezalakoa da.

Izakari guztiek izana zor diote

baina berak ez dio berori inori ukatzen.

Bere obra burutzen du, baina ez du bere egiten.

Izakari guztiak zaintzen eta elikatzen ditu

hauen jabe bihurtu gabe.

Ez da handinahia,

horregatik dei diezaiokegu txiki.

Izakari guztiak harengana itzultzen dira, hark deitu gabe,

eta horregatik handia dei diezaiokegu.

Modu horretara, jakintsuak ez dauka bere burua handitzat,

eta horrela, bere handitasuna betikotzen du.

XXXV

Irudi Handia gordetzen duena

munduaren eredu da.

Munduak ez du inolako kalterik nozitzen

eta bakean orekan eta oparotasunean dago.

Musika eta jakiek geldiarazten dute ibiltaria,

Taok jariotzen duenak

ez dauka zaporerik.

Taori so egiteak ez du begirada gozatzen.

Taori aditzeak ez du entzumena laketzen.

Taotik edaten da eta ez da agortzen.

XXXVI

Ezer beretu nahi duenak,

lehenago zabaldu behar du.

Ezer ahuldu nahi duenak,

lehenago indartu behar du.

Ezer suntsitu nahi duenak,

lehenago eraiki behar du.

Ezer eskuratu nahi duenak,

lehenago eman behar du.

Horrelakoxe da misterioaren sakona.

Samurrak eta ahulak

gogorra eta sendoa hartzen dituzte menpean.

Arrainak ez du ur handietatik irten behar,

ezta erresumako harribitxi baliotsuenak agerian ipini ere.

XXXVII

Taok, berez eta izatez, ez ohi du ekin,

haatik, ez dago hark egina ez den ezer.

Erregeek eta printzeek

haren kideak izatea izango balute,

izakari guztiek berez eboluzionatuko lukete.

Eboluzionatzean obratzeko desioa azalduko balitz,

nik soiltasunean atxikiko nuke, izenik gabe.

Izenik gabe, soiltasunean, desiorik ez dago.

Desiorik gabe bakea egingarria da

eta mundua berez antolatzen da.

XXXVIII

Goiko bertutea ez da bertutetsua izateagatik harrotzen,

horixe da bere bertutea.

Beheko bertutea bere bertuteaz harrotzen da,

eta horregatik ez da bertutetsua.

Goiko bertuteak ez ohi du ekin

ezta lortu beharreko xederik edukitzen ere.

Beheko bertuteak ekin ohi du

eta xedeak lortzeko beharra badauka.

Goiko bertuteak ekin ekiten du

eta ez dauka xederik.

Goiko justiziak ekin ekiten du

eta xedeak badauzka.

Goiko erritoak ekin ekiten du

eta, ez badu erantzunik jasotzen, indarrez dihardu.

Hartara, Tao galdurik, bertutea dago.

Bertutea galdurik, ontasuna dago.

Ontasuna galdua, justizia.

Justizia galdua, erritoa.

Erritoa fideltasunaren itxura besterik ez da,

desordenu ororen sorburua da.

Ezaguera Taoren lorea besterik ez da,

ergelkeriaren jatorria da.

Horrela, jende handiak

sakonari so egiten dio eta ez axalekoari.

Fruituari heltzen dio eta ez loreari,

hau baztertzen du eta hura lehenesten.

XXXIX

Antigoalean batasuna iritsi zutenak:

Zeruak, bere batasunean, argitasuna lortzen du.

Lurrak, bere batasunean, bare-bare biratzen du.

Espirituak, bere batasunean, ahaltsuak bilakatzen dira.

Harana, bere batasunean, berriz ere mardultzen da.

Izakari guztiak, beren batasunean, ugaltzen dira.

Printzeek eta subiranoek, beren batasunean,

mundua gobernatu dezakete.

Zerua argia ez balitz, desegingo litzateke.

Lurra egonkorra ez balitz, amilduko litzateke.

Espirituak ahaltsuak ez balira, hilko lirateke.

Harana mardulduko ez balitz, desagertuko litzateke.

Izakariak ugalduko ez balira, amaituko lirateke.

Printzeak eta erregeak gailenduko ez balira,

gobernua galduko lukete.

Horiek horrela, nobleziak bilaukerian du bere erroa.

Goia beherean oinarritzen da.

Horregatik, subiranoek “umezurtza”, “ez-duina”, “txiroa”

deitzen diete beren buruei.

Ez al da hori, xumea euren erroaren jatorritzat jotzea?

Guztizko ohorea, berori gura nahi ez duenarena da.

Ez da jadea bezalakoa gura izan behar,

uharri arruntena bezalakoa izatea baizik.

XL

Itzultzea da Taoren mugimendua.

Ahuleria da bere agerpena.

Izakari guztiak Izanetik sortu dira

eta Izana ez-izatetik.

XLI

Taori buruz mintzatzen entzuten duen

goiko espirituak arduraz jarduten du.

Taori buruz mintzatzen entzuten duen

nola-halako espirituak berau gordetzen du, hala nola galdu.

Taori buruz mintzatzen entzuten duen

beheko espirituak algaraka egiten du barre.

Eta, barre horrengatik, ezagutzen da Taoren handitasuna.

Erran zaharrak hala dio:

Taorekin argitzea iluntzea bezala da.

Taorekin aurreratzea atzeratzea bezala da.

Taorekin handitzea arrunta bihurtzea bezala da.

Goiko bertutea haraneko zulogunea bezala da.

Gorengo xalotasuna ignominiaren antzerakoa da.

Bertute handia ez da nahikoa.

Bertute finkatua arduragabea da.

Bertute aratzena adulterioa bezalakoa da.

Tao angelurik gabeko lauki handi baten tankerakoa da,

patxadaz lantzen den ontzi handi baten taxukoa,

tonu eskaseko doinu handi baten antzekoa,

eiterik gabeko gorputz handi baten neurrikoa.

Tao isila eta izen gabekoa da.

Alta, Tao eskuzabala da eta izakari guztiak osatzen ditu.

XLII

Taok Bata sorrarazten du,

Batak bia,

biak hirua. Hiruak izakari guztiak sorrarazten ditu.

Izakari guztiek daramate itzala beren bizkarrean

eta argia besoetan.

Eta ezerezaren hatsak armonia ezartzen du.

Gizakiak gaitzesten duena,

bakardadea, pobrezia, duintasun eza,

subiranoek eskatzen duten titulua da.

Murrizten dena handitzen delako

eta handitzen dena murrizten baita.

Neronek besteek erakusten dutena erakusten dut:

“Gizaki bortitza ez da berez hilko”.

Horixe ene irakasbidearen erakuslea.

XLIII

Munduko bigunena

gogorrenari gailentzen zaio.

Ezereza zirrikiturik ez dagoentxotik sartzen da.

Horregatik, ezagutzen dut jardun ezaren balioa.

Hitzik gabeko irakaskuntza.

Jarduerarik gabeko efikazia.

Munduan inor gutxik konprenitzen ditu.

XLIV

Zer da gure izatean barnerakoiagoa,

ospea ala gorputza bera?

Zer da estimagarriagoa,

osasuna ala aberastasuna?

Zerk ematen digu min gehiago,

gauza bat irabazteak ala beste bat galtzeak?

Bere izena biziki estimatzen duenak

bere maitasuna xahutzen du.

Anitz biltzen duenak anitz galtzen du.

Gutxirekin kontentatzen dena ez da sekula iraindua.

Bere buruari eusten dionak ez du perilik jasaten

eta luzaro biziko da.

XLV

Perfekzio handienak inperfektu itxura du,

baina bere ekimena agortezina da.

Betetasun handienak hustasun itxura du,

baina bere ekimena agortezina da.

Zuzentasun handiena okerra da itxuraz,

trebetasun handiena traketsa,

bokantza handiena desegokia.

Higidurak hotsa azpiratzen du, ?

gelditasunak beroa.

Gelditasun osoa munduaren araua da.

XLVI

Munduan Taok agintzen duenean,

gerrarako zaldiek ongarria garraiatzen dute.

Munduan Tao ez dagoenean

gerrarako zaldiak ugari dira aldirietan.

Ez dago hutsegite handiagorik desioei amore ematea baino.

Ez dago ezbehar handiagorik aseezina izatea baino.

Ez dago grina txarragorik gutiziatsua izatea baino.

Kontentatzen dakiena

beti dago ase.

XLVII

Ataritik atera gabe

mundua da ezagutzen.

Leihotik begiratu gabe

zerurako bidea ikusten.

Are eta urrunago joan,

eta are gutxiago da ikasten.

Horrela, jakintsuak

ez du urratsik ematen, eta iristen da,

ez du begiratzen eta ezagutzen du,

ez du jarduten eta konplitzen du.

XLVIII

Ikasketen bidez osatzen gara egunez egun.

Tao dela medio berriz, egunez egun, gutxitzen gara.

Gero eta gutxiago eginik

ez jardutera iristen gara.

Jardun gabe

oro egiten dugu.

Mundua ekintzarik gabe bereganatua izan da beti.

Ekintza ez da aski mundua irabazteko.

XLIX

Jakintsuak ez du espiritu iraunkorrik.

Herriaren espiritua egiten du bere.

Maite ditu zintzoak

baita zintzoak ez direnak ere,

eta horrela ontasuna bere egiten du.

Jende zintzoaz fidatzen da,

baita zintzoaz ez direnez ere,

eta horrela fideltasuna erdiesten du.

Jakintsua guztion baitan bizi da.

Guztiak biltzen ditu bere espirituan.

Herriak harengana itzultzen ditu bere begiak,

baita belarriak gerturatu ere,

eta jakintsuak umeak antzo tratatzen ditu.

L

Bizitzea heltzea da eta hiltzea itzultzea.

Hamar gizakietatik hiruk bizitzarantz bide egiten du.

Hamar gizakietatik hiruk heriotzarantz bide egiten du.

Hamar gizakietatik hiruk bizi-minez galtzen du bizia.

Nola iraun dezake bizirik hamargarren gizakiak?

Entzuna dut esaten ezen bere burua ongi zaintzen duenak

ez diola errinozeroari beldurrik,

ezta tigreari ere,

eta armarik gabe konbatitzen dituela.

Errinozeroak adarraz non kausitzerik ez dauka,

ez eta tigreak bere hatzaparrak non finkatu,

ez eta armak bere ahoa non kamustu.

Zergatik?

Bere baitan ezer hil ezin baita.

LI

Taok sorrarazten du.

Bertuteak sustatzen du.

Materiak konformatzen du.

Energiak hobetu egiten du.

Horregatik, izakari guztietatik

bat bera ez dago

Tao beneratzen ez duena

ezta bertutea estimatzen ez duena ere.

Taori benerazio hori,

eta bertutearen onespena,

ez dira inposatuak

betiereko berezko joerak baizik.

Taok berak sorraraziak direnez gero,

bertuteak sustatzen,

kozkortzen, hobetzen,

gordetzen, umotzen

eta gerizatzen ditu.

Hazi eta sorrarazi,

sorrarazi bere egin gabe,

musu-truk obratu,

menperatzeke gidatu,

horixe bertute handia.

LII

Izana daukan guztiak izan zuen sorburu:

munduaren ama.

Ama ezagutzen duenak

seme-alabak ezagutzen ditu.

Seme-alabak ezagutzen dituenak

ama babesten du.

Zirrikituak kukutu itzazu,

ateak itxi,

eta akitu gabe biziko zara.

Zirrikituak ireki itzazu,

betebeharrak gehitu,

eta bizi osoa babesik gabe izanen zara.

Ttipia ikustea

argitasuna izatea da,

ahul egotea

sendotasuna.

Argia erabiltzea

argitasunera itzultzeko

eta gorputza kalte orotik babestea

eternitaterako janztea da.

LIII

Jakituria eduki nahi nuke

bide handian barrena abiatu ahal izateko

desbideratzeko beldurrik gabe.

Bide handia laua da,

haatik, jendeak bidexkak hobesten ditu.

Orotariko Gortea naharo da,

haatik, larreak belar zikinez beteta daude

eta bihitegiak huts-hutsak.

Luxuzko arropak janztea,

ezpata zorrotzak gerrikatzea,

jaki gozoaz eta edariaz asetzea,

altxor ederrak atxikitzea,

lapurtzea bezala da;

ez da Tao.

LIV

Ongi landatua dena ez da errotik erauziko.

Ongi uztartua dena ez da askatua izango.

Seme-alabek eta ilobek sakrifizioak eskainiko dizkiete

arbasoei kosta ahala kosta.

Bere baitan lantzen badu

bere bertutea benetakoa izango da.

Senitartekoen artean lantzen badu

bere bertutea oparoa izango da.

Bere herrikideen artean lantzen badu

bere bertutea handia izango da.

Estatuan lantzen badu

bere bertutea ahaltsua izango da.

Munduan lantzen badu

bere bertutea izango da unibertsala.

Horregatik, besteak ezagutzen ditu berez;

senitartekoak ezagutzen ditu bere senitartekoen

bertuteengatik;

herriak ezagutzen ditu bere herriaren

bertuteengatik;

estatuak ezagutzen ditu bere estatuaren

bertuteengatik;

mundua ezagutzen du munduaren

bertuteengatik.

Nola jakin mundua horrela ezagutzen dela?

Horrexegatik berarengatik.

LV

Bertute gorena erdiesten duena

jaioberriak antzo da.

Narrasti pozoitsuek ez diote ziztatzen.

Basapiztiek ez diote erasaten.

Hegazti harrapariek ez dute atzitzen.

Hezurrak bigunak dauzka

eta zainak indargeak,

baina tinko heltzen du.

Ez du ezagutzen sexuen bat-egitea,

baina espermaren betetasun osoa dauka.

Egun osoa ematen du garrasika;

baina ez da erlasten;

armonia hobezina da.

Armonia ezagutzea betikotasunak joa izatea da.

Betikotasuna ezagutzea argiak joa izatea da.

Bizitza biziagotzea kalterakoa da.

Adorea kontrolatzea sendotasun ezaugarria da.

Izakariak, heldutasuna erdietsi dutenean,

zahartzen hasten dira.

Taoren aurkakoa den orori gertatzen zaio.

Eta Taoren aurkakoa arin amaitzen da.

LVI

Ezagutzen duena ez da mintzo

eta mintzo denak ez du ezagutzen.

Zirrikituak kukutzen ditu,

ateak hesten,

lazdurak arintzen,

nahaste-borrastea desegiten,

zohardurak jabaltzen,

hautsarekin bat egiten du,

horra hor batasun misteriotsua.

Ez zaio erakarri ahal;

ez errefusatu;

ez on egin

ez kalterik ere;

ez zaio ohoratu ahal

ezta gutxietsi ere.

Horregatik, munduko baliotsuena da.

LVII

Zuzentasunez gobernatzen da estatua.

Zorroztasunez borrokatzen da gerran.

Eta aritu gabe mundua konkistatzen.

Nolatan dakit?

Honexegatik:

Zenbat eta debeku eta muga gehiago izan,

are eta txiroagoa izanen da herria.

Zenbat eta arma gehiago izan,

desordena are handiagoa izanen da erresuman.

Are eta maltzurkeria gehiago izan,

eginkizunak are eta arraroagoak izaten dira.

Zenbat eta lege eta dekretu gehiago izan

lapur gehiago agertzen da.

Horregatik jakintsuak hauxe dio:

Nik ez dut deus egiten

eta herria berez aurreratzen da.

Geldirik egoten naiz

eta herria berez ontzen da.

Ni ez naiz tratuan ari izaten

eta herria berez aberasten da.

Nik ez dut ezer desiratzen

eta herria xume bihurtzen da berez.

LVIII

Gobernua alferra denean,

herria zintzoa da.

Gobernua langilea denean,

herria alferra.

Zorigaitza zoriontasunean datza

eta zoriona ezbeharrean.

Nork ezagutzen du erdigunea?

Ez dago araurik.

Zintzotasunak nabarmenkeria dakar

eta ontasunak gehiegikeria.

Aspaldikoa da gizakiak bere burua horregatik

engainatzen duela.

Hartara, jakintsua zorrotza da baina ez erabatekoa,

ertz askotarikoa da baina ez du zauritzen,

irmoa da baina ez harroa,

argia da baina ez du itsusten.

LIX

Gizakien eta zeruaren aldeko gobernamenduan,

moderazioa da hoberena.

Moderazioak oro menperatzen du.

Besteen menpean jartzen denak

zernahi bertute biltzen du.

Bertutez osaturik,

garaile jalgitzen da denetan.

Denetan garaile izaki,

helmuga susmagaitzetara iristen da,

erresumaz jabetzeraino iritsi ere.

Erresumaren Ama erdietsiz gero,

luzaz iraun dezake.

Sustrai sakon eta eustarri sendoaren bidea da,

ikusmen iraunkor eta bizitze luzearena.

LX

Estatu handi bat

arraintxoak frijitzen diren ardura berberaz gobernatzen da.

Mundua Taoren eskutik gobernatzen bada,

hildakoen arimak ez dira beren ahalmenaz baliatuko.

Ez, arimak ez direlako espirituak bihurtuko,

hauek gizakiei minik emanen ez dietelako baizik.

Espirituek ez diete gizakiei minik emanen,

ezta jakintsuak ere.

Ez badiote elkarri minik ematen,

bertuteak biak batzen ditu.

LXI

Erresuma handia erreka sakon bat da,

den-dena harantz jariatzen da.

Munduko emea da.

Emeak, bere geldotasunean, arra menperatzen du

eta behean geratzen da.

Erresuma handia txikiaren aurrean apaltzen da,

eta horrela beretzen du.

Erresuma txikia handiaren aurrean apaltzen da,

eta horrela handitzen da.

Lehena bere burua apaltzen gailentzen da

eta bestea behean geratzen.

Erresuma handiak batu eta sortu egin nahi du.

Erresuma txikiak balio nahi izaten du.

Bien onerako eta beren nahien erdiesteko,

handienak behean egon behar du.

LXII

Tao izaki guztien baitakoaren sakonena da.

Gizaki onaren toki aparta,

eta ona ez denaren babestokia.

Hitz ederrek ospea irabazten dute,

ekintza ederrek gizakia goratzen dute.

Horrela, enperadorea koroatzean, eta bere hiru

ministrariak izendatzean,

eskuetan jadea eraman,

edota koadriga presentatu baino,

hobe Taorekin konplitzea.

Antzinakoek Tao estimatzen zuten, ezen bere

ondasunaren bila aritzen denak, errua hastantzen du.

Horregatik beragatik da munduko baliotsuena.

LXIII

Ekin eta ez ekin,

egin eta ez egin,

gozo eta geza,

handi eta txiki,

asko eta gutxi,

den-dena gobernatzen du bertuteak.

Alde errazenetik oldartzen zaio zailtasunari,

txikienetatik hasita ekiten dio, berriz, handiari.

Gauza zailenak erraza denari ekinez bururatzen dira,

gauza handienak, berriz, txikienari helduz.

Jakintsuak ez die asmo handiei ekiten,

horretan datza bere handitasuna.

Aise prometatzen duenak

sinesmen gutxi merezi du.

Dena erraz iruditzen zaionari

den-dena zailtzen zaio.

Horregatik, jakintsuak dena jotzen du zailtzat,

eta ez du ezer zaila kausitzen.

LXIV

Geldirik dagoena erraz da atxikitzen,

gertatu ez dena erraz da ebazten,

hauskorra dena erraz da hausten,

xehe dena erraz da hedatzen.

Ohartaraz ezazue gertatu baino lehen,

eta anabasa izan aurretik antolatu.

Besoez ozta-ozta uztar daitekeen arbola,

hazitxo batetik ernamuindu zen.

Bederatzi solairuko dorrea,

lur pila batetik hasi zen.

“Li”ren milako egunen bidaia

urrats batez hasi zen.

Ekiten duenak porrot egiten du.

Daukanak galtzen du.

Horregatik, jakintsuak ez du ezer egiten

eta ez du frakasatzen;

ez dauka ezer, eta ezer ez du galtzen.

Gizakiak obra hondatu ohi du amaitzerakoan.

Hasierari nola amaierari kasu eginez,

ez litzateke inolako obrarik galduko.

Horregatik, jakintsua saiatzen da ezer ez desiratzen eta baliotsuena gutxiesten.

Ez-ikasten ikasten du,

besteek jadanik ibili duten bidetik itzultzen da,

eta hartara, obratzen ausartu barik,

izaki guztien berezko bilakaera faboratzen du.

LXV

Taori jarraitzen zioten zaharrek

ez zuten herria ilustratzen;

aitzitik, iraunarazten zuten haren apaltasunean.

Herri bat nekeza bada gobernatzeko,

errua bizkorrena da.

Adimenduz gobernatzen duenak

estatua hondoratzen du.

Maltzurkeriaz baliatu gabe gobernatzen duenak

estatua aberasten du.

Bi gauza hauek ezagutzea

egiazko araua ezagutzea da.

Arau hau ezagutzea

bertute misteriotsuaren jabea izatea da.

Bertute misteriotsua sakona eta zabala da;

gauza guztien ifrentzua,

ordea, berari esker den-dena harmonizatzen da.

LXVI

Ibaiak eta itsasoak Ehun Haranetako errege-erreginak dira,

beherean daude-eta.

Horregatik izan daitezke haran guztietako errege-erreginak.

Horrela, gizakia baino gehiago izan nahi duen jakintsuak

bere hitzak beheititzen ditu.

Herriaren buruzagi izateko

atzean geratzen da.

Horrela, jakintsua goian egoten da

eta herriak ez du bere zama sentitzen.

Lehenbiziko tokian egoten da

eta ez du herria gogaitzen.

Mundu guztiak gartsuki altxatzen du,

hartaz unatu gabe.

Inor konbatitzen ez duenez

inork ez du hura erasotzen.

LXVII

Munduan handia naizela diote denek

eta ez dut horrela ematen.

Handia naizelako ez dut horrela ematen.

Halako itxura emango banu, horrela izateari utziko niokeen,

eta aspalditik txikia izango nintzateke.

Hiru dira gordetzen ditudan altxorrak:

lehena maitasuna da,

moderazioa bigarrena,

apaltasuna hirugarrena.

Maitasunari esker adoretsua izan naiteke.

Moderazioari esker, eskuzabala. Apaltasunari esker, lehena.

Baina maitasunik gabe ezin da adoretsua izan,

moderaziorik gabe eskuzabala,

apaltasunik gabe lehena.

Bestela hilobirako bide egiten da.

Maitasunez oldartzen dena gailentzen da.

Maitasunez eusten diona sendoa da.

Zeruak salbatua dena maitasunak gerizatua da.

LXVIII

Militar ona ez da gerrazalea.

Gerlari ona ez da odol-beroa.

Garaile onak gerrari itzuri egiten dio.

Gizakien gidari onak

euren menpe egiten du bide.

Hori da, gizakiak gidatu ahal izateko, ez-konbatitzearen bertutea.

Horixe bera, zeruko arauarekin bat egiteko manera bikainena.

LXIX

Erranera zahar batek honela dio:

“Hobe arrotza izatea anfitrioia baino.

Hobe oinkada bat atzera egitea

urrats ñimiño bat aurreratzea baino”.

Horri, abantzatu gabe

aurreratzea esaten zaio,

besoak erabili gabe atzera botatzea,

zauritu gabe ihardestea,

armarik gabe garaitzea.

Ez dago arrisku handiagorik

etsaia gutxiestea baino.

Horrela arriskatzen da altxorra.

Horregatik, gerrak nahigabetuen armada,

garaile jalgitzen da.

LXX

Ene eleak erraz dira entelegatzen

eta erraz erabiltzen.

Alta, nehork ez ditu munduan konprenitzen,

ez nehork erabiltzen.

Ene eleek badute funtsa

eta ekintzek beren jabea.

Alta, nehork ez ditu ezagutzen

ezta nehork ni ezagutzen ere.

Banaka batzuk dira jarraitzaileak,

horixe duzu garrantzizkoena.

Jakintsuak harri bitxiak gordetzen ditu

paparrean,

jantzi higatuen azpian.

LXXI

Jakitun izan, horretaz jabetu gabe, horra hor perfekzioa.

Jakin ez eta bere burua jakintsutzat jotzea,

horra gaizkia.

Nork bere gaitza ezagutzea

gaizkia uxatzeko modua da.

Jakintsuak ez darama gaizkia bere baitan,

ez du eramaten ezagutzen duelako.

LXXII

Herria ez bada arriskuaren beldur,

arrisku gaiztoenak zemaitzen du.

Ez ezazu sufritu zure etxea meharra delako,

ezta zure bizitza pobrea delako.

Ez ezazu sufrikarioa onetsi eta ez duzu sufrituko.

Jakintsuak bere burua ezagutzen du

eta ez du berau agertzen.

Bere burua maite du

baina ez du berau balioesten.

Hau baztertzen du eta hura jarraitzen.

LXXIII

Adoreak ausarta heriotzara darama.

Zuhurrari adoreak bizia babesten dio.

Bata kaltetua da

eta bestea saritua.

Kaltetua izaten denari buruz…!

Nork daki zeruaren zioez?

Horra jakintsuaren zalantza.

Zerurako bidea urratzea

gudukatu gabe garaitzea da,

hitz egin gabe ihardestea,

hots egin gabe erakartzea,

eta agitatu gabe jardutea.

Zeruko sarea zabala da

eta sare zabalak baditu ere,

deus ez zaio joaten, halere.

LXXIV

Herriak herioari beldurrik ez badio,

nolatan heriotzaz izutu?

Baina herioari beldurra badio

–horren beldur baita betiere–

eta legea bortxatzen duena harrapatua eta hila izan badaiteke,

nor ausartuko da kalte hori egiten?

Heriotza borreroaren berezko zeregina da, ez beste inorena,

haren ordez hiltzen duenak

–zurgina bere lanabesaren erabileran ordezkatzea bezala da–

sarri askotan zauritzen du eskua.

LXXV

Herria gose da

monarkek zerga pila eskatzen dutelako.

Horrexegatik da gose.

Herria erreboltatzen da

monarkak larregi diharduelako.

Horrexegatik erreboltatzen da.

Herria ez da herioren beldur

larri bizi baita.

Horrexegatik ez dio hiltzeari beldurrik.

Larri-larri bizi denak ezin du bizitza estimatu.

LXXVI

Gizakia jaiotzean beratz eta malgua da,

eta hiltzean zurruna eta gogorra geratzen da.

Landareak, berriz, samurrak eta zinbelak dira,

eta gogor eta ihar geratzen dira.

Gogorra eta zurruna

heriotzaren ezaugarriak dira.

Malgua eta samurra

bizitzarenak.

Horrexegatik, armen sendotasuna

euren hondamenaren zioa da,

eta zuhaitz sendoa eraitsia izaten da.

Gogorra eta sendoa menpekoak dira

samurra eta hauskorra gorenekoak.

LXXVII

Zeruko bideak

arkua tenkatzen duenaren antza du:

goia apaltzen du eta apala goititzen,

soberakina txikiagotzen du eta gabezia osatu.

Zeruko bideak

sobera duenari kentzea da

eta eskas duenari ematea.

Gizakiaren bidea,

haatik, oso bestelakoa da:

eskas duenari kentzen dio

eta sobera duenari ematen.

Nork eskaintzen dio munduari sobera duen oro?

Tao duenak ez bestek.

Jakintsuak egin egiten du eta ez du atxikitzen,

ez du bere obraren truk deus eskatzen

eta bere jakituria edukitzen du isilean.

LXXVIII

Ezer ez dago munduan ura bezain bera.

Baina ezer ez dago gogorraren aurka ura bera bezain.

Bigunak gogorra menperatzen du,

ahulak sendoa.

Inori ez zaio ezezagun egia hori

baina inork ez du praktikatzen.

Horregatik jakintsuak honela dio:

Erresuma bateko gaitz guztiak bere gain hartzen dituenak

haren subiranoa izatea merezi du.

Erresuma bateko gaitz guztiak berekin eramaten dituena

Inperioaren subiranoa izan daiteke.

Egiaren hitzek paradoxikoak dirudite.

LXXIX

Bakea etsai handien artean egiten den arren,

elkarrekiko gorrotoak irauten du.

Ona al da hau?

Jakintsuak hitzarmen baten parte txarrena nahiago izaten du,

eta ez ditu besteak auzitara eramaten.

Bertutedunak hitzartuari men egiten dio,

bertuterik gabeak bere garaipenari eusten.

Zeruko bideak ez du inor faboratzen,

baina gizaki onari egiten dio mesede betiere.

LXXX

Erresuma txiki batek, populazio gutxikoak,

ez lituzke bere bitarteko guztiak erabili behar.

Bizilagunek herioari beldurra edukiko zioten

eta ez ziren txango luzetara abiatuko.

Bankuak eta gurdiak eduki arren,

ez zituzten erabiliko.

Korazak eta armak eduki arren,

ez zituzten agertuko.

Herriak sokak estekatzeari ekinen lioke berriz ere.

Bere janaria goxoa kausituko zuen,

egokiak bere arropak,

baketsuak bere etxeak,

paguak bere ohiturak.

Erresuma auzo bietan,

hain hurbilekoak ezen beren oilarrek eta zakurrek

elkar entzungo zuketela,

jendeak oso zahar hilko lirateke

elkarri sekula bisitarik egin gabe.

LXXXI

Egiazko hitzak ez dira atseginak,

eta atseginak ez dira egiazkoak.

Jende zintzoak ez du eztabaida gustuko,

eta eztabaidan tematzen dena ez da jende ona.

Jakintsua ez da eruditua

eta eruditua ez da jakintsua.

Jakintsuak ez du dirua pilatzen

eta ondokoei eskainiz

aberasten da.

Zeruko bideak mesede egiten du eta ez kalte.

Jakintsuaren araua obratzea da gudukatu gabe.

* * *

Taok bidea erran nahi du;

alta, xederik gabeko bidea da,

bilakabide iraunkorra,

oreka perfektua

eta bizitzaren kintaesentzia.

Ekialdetik heldu zaigun

libururik jantziena,

edo unean uneko sinfonia.


"Benetako Hamabi Arrantzaleak" klub fin hartako kideetako bat topatzen baduzu Vernon Hotelean sartzen klubaren urteko afarirako, erreparatuko duzu, berokia kentzen duenean, bere jaka berdea dela eta ez beltza. Zergatik galdetzen badiozu (horrelako izaki batekin mintzatzeko ausardia handia badaukazu), zerbitzari batekin nahas ez dezaten egiten duela erantzungo dizu seguruenik. Orduan, zurtuta alde egingo duzu. Baina argitu gabeko misterio bat eta kontatzeko moduko istorio bat utziko dituzu atzean.

Nekez gertatuko den aburu horren ildo beretik joanda, aita Brown izeneko abade txiki, amultsu eta behargin bat aurkituko bazenu, eta galdetuko bazenio bere ustez zein den inoiz izan duen zoririk onena, seguruenik erantzungo luke denen gainetik bere arrakastarik handiena Vernon Hotelean izan zela, bertan krimen bat galarazi zuela eta, agian, arima bat salbatu, besterik gabe korridore batean urrats batzuk entzunez. Harrotasun apur bat sentitzen du (orduko) asmatze zoro eta harrigarri hargatik, eta baliteke zerbait aipatzea. Baina guztiz gertagaitza da zu gizarte-mailan "Benetako Hamabi Arrantzaleak" aurkitzeko nahikoa igotzea edo errebaletan eta kriminalen artean aita Brown aurkitzeko bezain beste jaistea, beraz, ez dut uste istorioa inoiz entzungo duzunik, nik ez badizut kontatzen.

Vernon Hotela, non Benetako Hamabi Arrantzaleek urteko afariak egiten zituzten, gizarte oligarkiko batean baino existitu ezin daitekeen erakunde horietako bat da, manera onen inguruan ia burua galdu duen gizartean. Nahaste-borraste baten produktua zen, merkataritza enpresa "esklusiboa". Hau da, onura ateratzen zuten ez jendea erakarriz, baizik eta jendea uxatuz. Plutokrazia baten erdi-erdian, merkatariak bezeroak baino erretxinagoak izateko bezain zuhurrak dira. Zailtasunak sortu egiten dituzte, euren bezero aberats eta nekatuek dirua eta diplomazia gasta ditzaten horiek gainditzen. Londresen egongo balitz metro eta laurogeitik azpiko gizonik sartzen uzten ez duen modako hotel bat, gizarteak metro eta laurogeiko gizonen taldeak sortuko lituzke otzan, bertan afaltzeko. Jatetxe garesti bat egongo balitz, jabearen burutasun hutsagatik eguen arratsaldetan baino zabalduko ez lukeena, leporaino beteko litzateke. Vernon Hotela, kasualitatez-edo, Belgraviako plaza bateko izkina batean zegoen. Hotel txikia zen, eta oso deserosoa. Baina bere deserosotasun horiexek klase jakin bat babesten zuten hormak ziren. Eragozpen bat, zehazki, garrantzi handikotzat jotzen zen: hogeita lau pertsonak baino ezin zuten bertan afaldu aldi berean. Mahai handi bakarra aire libreko terrazako mahai ospetsua zen, Londreseko antzinako lorategi batera begirako galeria-antzeko batean zegoena. Hortaz, mahai horretako hogeita lau eserlekuak eguraldi epelean baino ezin ziren erabili; horrek zailago egiten zuen gozamena eta, beraz, desiratuago. Garai hartan, Lever izeneko judu bat zen hotelaren jabea eta ia milioi bat ateratzen zion, sarrera zailtzearen prozeduraren bidez. Jakina, bere enpresaren muga hori funtzionamendurik dotoreenarekin uztartzen zuen. Ardoak eta sukalde-lana Europako onenetakoak ziren eta zerbitzarien jokabideak Ingalaterrako goi-mailako klasearen aldarte aldaezina islatzen zuen zehatz-mehatz. Jabeak bere eskuko atzamarrak bezala ezagutzen zituen zerbitzari guztiak; guztira, hamabost baino ez ziren. Askoz errazagoa zen Parlamentuko kide izatea lortzea hotel hartako zerbitzari izatea lortzea baino. Zerbitzari guztiak isiltasun beldurgarrian eta leuntasunean prestatzen ziren, zaldun baten morroiak balira bezala. Eta, izan ere, gutxienez zerbitzari bat egon ohi zen afaltzen ari zen gizon bakoitzeko.

Benetako Hamabi Arrantzaleen klubak ez zukeen beste inon afaltzea onartuko, luxu handiko intimitatea exijitzen baitzuen, eta asko muturtuko ziren beste edozein klub eraikin berean afaltzen ari zenaren ideia soilarekin. Urteroko afariak zirela-eta, Arrantzaleek euren altxor guztiak erakusteko ohitura zeukaten, etxe pribatu batean baleude bezala, batez ere arrainerako aiztoen eta sardexken sorta ospetsua, hura baitzen, nolabait esateko, elkartearen intsignia; pieza bakoitza modu bikainean zegoen zilarretan landuta arrain baten forman, eta perla handi bat zeukan kirtenean. Sorta hori beti ateratzen zen arrain-platererako, eta arrain-plater hori beti zen berebizikoena berebiziko otordu hartan. Elkarteak zeremonia eta ohitura ugari zeukan, baina ez zeukan historiarik edo helbururik; horrexegatik zen hain aristokratikoa. Ez zenuen ezer izan beharrik Hamabi Arrantzaleetako bat izateko; lehendik ez bazinen mota jakin bateko pertsona, haien entzuterik ere ez zenuen edukiko. Baziren hamabi urte elkartea existitzen zela. Audley jauna zen presidentea eta Chester-eko dukea, presidenteordea.

Hotel izugarri honetako giroa zelanbait adieraztea lortu badut, baliteke irakurleak harridura natural bat sentitzea eta hari buruzko ezer jakitera zelan heldu nintzen galdetzea, eta baliteke gogoeta egitea nire lagun aita Brown bezain pertsona xalo bat urrezko itsasontzi hartara heltzeko moduaz. Horri dagokionez, nire istorioa erraza da, baita arrunta ere. Munduan bada agitatzaile eta demagogo bat, oso zaharra, babesleku dotoreenetan informazio ikaragarri batekin sartzen dena, gizon guztiak anaiak direla. Demokrata hau bere zaldi zurbilean noranahi zihoala ere, aita Brownen zeregina zen atzetik joatea. Zerbitzarietako batek, italiarra bera, krisi paralitiko bat izan zuen arratsalde hartan eta bere ugazaba juduak, sineskeria haiekin apur bat txundituta, abade katoliko bat ekartzeko baimena eman zuen. Zerbitzariak aita Browni aitortu ziona ez zaigu axola arrazoi bikain batengatik, abadeak isilpean gorde zuelako. Baina, antza denez, ohar edo adierazpen bat idatzi behar izan zuen mezu bat jakinarazteko edo okerren bat zuzentzeko. Aita Brownek, hortaz, Buckinghameko jauregian ere erakutsiko zukeen ausarkeria otzan batekin, gela bat eta idazteko tresnak uztea eskatu zuen. Lever jauna erdibituta sentitu zen. Gizon adeitsua zen, baina adeitasunaren imitazio txar bat ere bazeukan: ez zituen atsegin zailtasunak edo liskarrak. Aldi berean, bere hotelean gau hartan ezezagun arraro bat edukitzea garbitu berri den gauza batean zikingune bat edukitzearen modukoa zen. Vernon Hotelean ez zen inoiz atarterik edo gelaurrerik egon, ez jenderik atarian zain, ez kasualitatez etorritako bezerorik. Hamabost ziren zerbitzariak. Hamabi ziren gonbidatuak. Gau hartan hotelean bezero berri bat aurkitzea ustekabekoa izango zen, norbere etxean anaia berri bat afaltzen edo tea hartzen aurkitzea bezalaxe. Gainera, abadearen itxura bigarren mailakoa zen eta lokatza zeukan arropetan; urrunetik begiztatuz gero krisia sor zezakeen klubean. Azkenean, Lever jaunak desohorea estaltzeko plan bat asmatu zuen, ezin baitzuen ezabatu. Vernon Hotelean sartzen zarenean (ez zara inoiz sartuko, baina), margolan graziagabeko baina garrantzitsu batzuekin dekoratutako korridore labur bat igaroko duzu, eta sarrera nagusira helduko zara; hori eskuinetara zabaltzen da egongeletara daramatzaten korridore batzuetara, eta ezkerretara antzeko beste korridore bat dago, hoteleko sukaldeetara eta bulegoetara joateko. Ezkerretara, berbertan, kristalezko bulego baten izkina dago, zeina sarreraren ondo-ondoan baitago: etxe barruko etxea, nolabait esateko; seguruenik han egon zen aurreko hoteleko taberna.

Bulego horretan egon ohi zen jabearen ordezkaria (leku hartan denek zeukaten ordezkaria, posible bazen), eta bulegotik harago, zerbitzarien geletarako bidean, zaldunen arropategia zegoen, zaldunen agindupeko eremuaren azken muga. Baina bulegoaren eta arropategiaren artean gelatxo pribatu bat zegoen, beste irteerarik ez zeukana, jabeak batzuetan kontu delikatu eta garrantzitsuetarako erabiltzen zuena, esaterako duke bati mila libera uzteko edo txelin erdia uzteko eskariari ezetza emateko. Lever jaunaren tolerantzia bikainaren seinale da abade sinple bati leku sakratu hura ordu erdiz profanatzen utzi ziola, hark paper bat zirriborroz bete zezan. Aita Brown idazten ari zen istorioa hauxe baino askoz hobea zen, zalantza barik, baina ez da inoiz ezagutzera emango. Esan dezakedan gauza bakarra da ia hau bezain luzea zela, eta azken bi edo hiru paragrafoak ez zirela batere zirraragarriak eta erakargarriak.

Izan ere, paragrafo horietara heldu zenean hasi zen abadea bere gogoetei alderrai ibiltzen uzten eta bere abere-zentzuei, zoli-zoliak izan ohi zirenak, esnatzen uzten. Iluntzen ari zen eta afaltzeko ordua izango zen laster; bere gelatxo ahaztuan ez zegoen argirik, eta agian itzalak, gero eta handiagoa, belarriak zabaldu zizkion. Aita Brownek bere agiriaren azken zatia eta garrantzirik gabekoena idatzi zuenean, konturatu zen kanpotik behin eta berriro zetorren zarata baten erritmoan ari zela idazten, batzuetan trenaren doinuarekin pentsatzen dugun moduan. Horretaz kargutu zenean, zer zen ulertu zuen: atearen ondotik igarotzen ziren oinen soinu errepikatua baino ez zen, eta hotel batean hori ez zen gauza ezohikoa. Hala ere, sabai ilunari begiratu zion eta soinuari kasu egin zion. Segundo batzuetan ametsetan bezala entzun ondoren, zutundu egin zen eta arretaz entzun zuen, burua alde batera apur bat okertuz. Gero berriro eseri zen eta aurpegia eskuetan sartu zuen, ez beste barik entzuteko, baizik eta entzuteko eta pentsatzeko.

Kanpoan edozein unetan entzuten ziren pausoak edozein hoteletan entzun daitezkeenak bezalakoak ziren; eta, hala ere, osotasunean hartuta, oso arraroak ziren. Ez zen beste pausorik entzuten. Oso eraikin isila zen, ohiko bezeroak berehala joaten ziren beren geletara eta ondo prestatutako zerbitzariei ia-ia ikusezinak izateko esaten zieten, baten batek zeozer eskatu arte. Beste inon ezin zitekeen zailago izan irregulartasunik txikiena aurkitzea. Baina pauso haiek hain arraroak ziren ezin zela erabaki erregularrak edo irregularrak ziren. Aita Brownek atzamarrarekin jarraitu zituen mahaiaren ertzean, pianoan doinu bat ikasten ahalegintzen denaren antzera.

Lehenengo, urrats txiki eta azkarren segida luzea etorri zen, gizon argal batek oin-lasterketa bat irabaztean egingo lukeena. Une jakin batean geratu eta aldatu egin ziren, balantzaka zihoan pauso gogorra eta geldo batera; orotara, denbora-tarte berean lau aldiz astiroago zihoan. Azken orpokadaren oihartzuna iraungi zen unean oin arin eta bizkorren segida edo olatua etorri zen, eta berriro pauso astunagoaren zarata isila. Zalantza barik, oinetako pare berbera zen, ez zegoelako beste oinetakorik inguruan (lehen esan dugun moduan), eta karraskada txiki baina berezi bat zeukatelako. Aita Brownen buruak galderak egiteari ekin zion, ezin zuen saihestu; eta galdera itxuraz hutsal haien aurrean, bere buruak ia leher egin zuen. Ikusiak zituen gizonak korrika, gero salto egiteko. Ikusiak zituen gizonak korrika, gero irrist egiteko. Baina, zergatik egingo luke gizon batek korrika, gero oinez joateko? Edo, beste alde batetik, zergatik joango litzateke oinez, gero korrika egiteko? Baina ez zegoen beste deskribapenik hanka ikusezin pare haren txorakerietarako. Gizonak korridorearen erdia arin-arin egiten zuen oinez, gero geldiro-geldiro joateko beste erdia; edo astiro-astiro egiten zuen mutur batean bestean azkar-azkar egiteko poza hartzeko. Azalpenetako batek ere ez zeukan zentzu handirik. Aita Brownen adimena gero eta ilunago zegoen, gela bezalaxe.

Hala ere, temati pentsatzen hasi zenean, gelako iluntasunak berak argitu zituen bere gogoetak. Irudipen bat balitz bezala, oin fantastikoak ikusten hasi zen, korridorean itzulipurdika, jarrera sinbolikoetan edo naturaren kontrakoetan. Dantza erlijioso paganoren bat ote zen? Edo ariketa zientifiko berri-berriren bat? Aita Brownek zehaztasun handiagoarekin galdetu zion bere buruari zer iradokitzen zuten pausoek. Lehenik, pauso geldoa: ez zen, ez, jabearen urratsa. Mota horretako gizonek ahate-ibilera arin batekin joaten dira, edo eserita geldi egoten dira. Ezin zen zerbitzari bat edo aginduen zain zegoen mezulari bat izan. Ez zeukan horren antzik. Oligarkia batean, maila pobreenetakoak bilin-balanka joaten dira txolinduta daudenean, baina oro har, eta batez ere hura bezalako leku eder batean, zutunik edo eserita daude, behartutako jarrerarekin. Ez, pauso astun baina malgu hura, nolabaiteko enfasi arduragabekoa, ez bereziki zaratatsua baina zer zarata egiten zuen axola izan barik, mundu honetako animalia bati baino ez zegokion. Europako mendebaldeko zaldun batena zen, eta seguru aski bizitzeko inoiz lanik egin ez zuen batena.

Iritzi sendo horretara heldu zenean, urratsa aldatu eta azkartu egin zen, eta atearen ondotik igaro zen arratoi bat bezain bizi. Entzuleak nabarmendu zuen pauso hau askoz bizkorragoa izan arren askoz isilagoa ere bazela, gizona ia oin-puntetan joango balitz bezala. Hala ere, ez zuen sekretuarekin lotu, ezpada beste gauza batekin, gogora ekarri ezin zuen gauza batekin. Sutan jarri zen bere erdi-oroimenak ergel baten moduan sentiarazten zuelako. Zalantza barik, nonbaiten entzuna zuen ibilera arraro eta arin hura. Bat-batean zutundu egin zen ideia berri batekin, eta aterantz joan zen. Gelatxoak ez zeukan irteera zuzenik korridorera, baina alde batek kristalezko bulegora ematen zuen, eta besteak arropategira. Bulegora zeraman atea zabaltzen ahalegindu zen, baina giltza emanda zeukan. Orduan leihotik begiratu zuen; orain ilunsenti gorribeltzak zatitutako hodei gorrindolaz beteriko beira karratua zen, eta une batez gaiztakeriaren usaina hartu zuen, txakurrak arratoien usaina hartzen duen moduan.

Bere alde arrazionala (alderik zuhurrena izan ala ez) nagusitu zen berriro. Gogoratu zuen jabeak esan ziola ateari giltza emango ziola eta geroago joango zela bere bila. Bere buruari esan zion kanpoko zarata xelebre haiek bururatzen ez zitzaizkion hogei azalpen eduki zitzaketela; eta bere buruari gogoratu zion lana bukatzeko behar zuen argi nahikoa zegoela oraindik. Papera leihora eraman zuen arratseko argi ekaiztsua harrapatzeko eta ia bukatuta zegoen agirian murgildu zen buru-belarri. Hogei minutu inguru egon zen idazten, paperaren gainean gero eta makurtuago, argia urritzen ari baitzen; orduan, bat-batean zuzen eseri zen. Pauso arraroak entzun zituen berriro.

Oraingoan hirugarren ezaugarri bitxi bat zeukaten. Lehen, gizon ezezaguna oinez ibili izan zen, hankarin eta tximista baino azkarrago, baina ibili. Orain korrika zihoan. Urrats azkarrak, leunak, saltariak entzun zitezkeen korridorean, ihes egiten ari den pantera baten kuxinak balira bezala. Zetorren pertsona oso gizon indartsua eta gogotsua zen, zirrara geldoan baina zorabiagarrian zegoena. Baina, soinua txarranbel xuxurlari baten moduan heldu zenean bulegoraino, bat-batean aldatu eta atzera etorri zen lehengo pauso motel, gogor eta ausarta.

Aita Brownek papera utzi zuen eta, jakinik bulegoko atea giltzaz itxita zegoela, beste aldeko arropategira joan zen berehala. Bertako zerbitzaria ez zegoen, seguruenik gonbidatu bakarrak afaltzen zeudelako eta bere zeregina sinekura bat zelako. Berokien baso gris bat itsumustuka zeharkatu ondoren ikusi zuen arropategi ilun hura korridore argitsura zabaltzen zela, mostradore edo ate-erdi batekin, guk guztiok guardasolak emateko eta txartelak jasotzeko erabili izan ditugun mostradore gehienak bezalakoa. Zabalgune hartako arku erdizirkularraren gain-gainean argi bat zegoen. Oso gutxi argitzen zuen aita Brown eta silueta ilun bat zirudien atzean zeukan leiho ilunabartsuan. Baina antzokietako moduko argia botatzen zuen korridorean, arropategiaren ondoan, zegoen gizonaren gainera.

Gizon dotorea zen eta oso etiketa-jantzi arrunta zeraman; altua zen, baina ez zirudien leku askorik okupatzen zuenik; sentsazioa ematen zuen geriza baten moduan irrista zitekeela gizon txiki asko ageriko eta oztopo izango liratekeen lekuan. Haren aurpegia, orain lanpararen argiaren azpian, beltzarana eta bizia zen, atzerritar baten aurpegia. Gorpuzkera ona zeukan; jokabidea, alaia eta segurua. Kritiko batek zerbait esatekotan, jaka beltza bere itxura eta jokabidearen azpitxotik zegoela esango luke, eta dunbuilo eta konkor bitxiak egiten zizkiola. Aita Brownen silueta beltza ilunabarrean ikusi zuenean, zenbakidun papertxo bat atera zuen eta aginte adiskidetsuarekin esan zuen: “Ekarri nire kapela eta berokia, mesedez. Joan egin behar dut oraintxe bertan.”

Aita Brownek ahorik zabaldu barik hartu zuen papertxoa eta, esaneko, berokiaren bila joan zen. Ez zen morroi-lanetan aritzen zen lehenengo aldia. Berokia ekarri zuen eta mostradorean utzi zuen. Bitartean, gizon ezezagunak, txalekoaren poltsikoan bilatzen aritu zenak, barreka esan zuen: “Ez daukat zilarrik; tori hau.” Soberano erdi bat bota zuen, eta berokia hartu zuen.

Aita Brownen gorputza ilun eta geldi geratu zen, baina une hartan burua galdu zuen. Bere buruak beti balio zuen gehiago galduta zeukanean. Horrelakoetan bi eta bi batzen zituen eta lau milioi ateratzen zitzaizkion. Sarritan eliza katolikoak (zentzunarekin ezkonduta dagoenak) ez zuen hori ondo ikusten. Sarritan berak ere ez zuen ondo ikusten. Baina benetako inspirazioa zen —oso garrantzitsua dena ez ohiko krisietan— burua galdu duen oro buruak salbatuko duelako.

“Jauna, uste dut —esan zuen gizabidetsu—, badaukazula zilarra poltsikoan.”

Gizon altuak begiratu egin zion. “Demontre —esan zuen—, urrea ematea nahiago badut, zergatik kexatu behar duzu?”

“Zilarra urrea baino baliotsuagoa delako batzuetan —esan zuen abadeak gozotasunez—. Alegia, kantitate handietan.”

Ezezagunak jakin-minez begiratu zion. Eta jakin-min handiagoarekin begiratu zuen korridorera, sarrera nagusirantz. Gero berriro begiratu zion aita Browni, eta arreta handiz begiratu zion aita Brownen buruaren atzean zegoen leihoari, ekaitzaren oskorriarekin oraindik koloratuta zegoena. Orduan, erabaki bat hartu zuela zirudien. Esku bat mostradorean jarri zuen, akrobata bat bezain erraz igaro zen gainetik eta abadearen ondoan gailendu zen, esku handi bat lepagoran jarrita.

“Zaude geldi —esan zuen, xuxurla zakar batean—. Ez dizut mehatxurik egin nahi, baina…”

“Nik bai egin nahi dizut mehatxua —esan zuen aita Brownek, danbor durunditsu baten moduko ahotsarekin—, mehatxu egin nahi dizut hiltzen ez den harrarekin, eta itzaltzen ez den suarekin.”

“Arropategiko arduradun bitxia zara”, esan zuen gizonak.

“Abadea naiz, Flambeau jauna —esan zuen Brownek— eta zure aitorpena entzuteko prest nago.”

Gizona arnasarik gabe geratu zen une batean eta gero aulki batean eseri zen balantzaka.

Benetako Hamabi Arrantzaleen afariko lehen plater biak arrakasta lasaian igaro ziren. Ez daukat menuaren ale bat; eta edukiko banu ez lioke ezer adieraziko inori. Sukaldariek erabiltzen duten super-frantses batean zegoen idatzita, zeharo ulertezina dena frantsesentzat. Klubeko tradizioetako bat zen hors d’oeuvres askotarikoak eta ugariak izan behar zirela, zoratzeko punturaino. Serioski hartzen ziren, argi eta garbi alferreko gehigarriak zirelako, afari osoa eta kluba bera alferrekoak ziren moduan. Beste tradizio bat zen zopak arina eta asmo handirik gabekoa izan behar lukeela, gero etorriko zen arrain-festarako bijilia sinple eta soil bat. Elkarrizketa solasaldi arraro eta leun horretakoa zen, britainiar inperioa gobernatzen duena, isilpean gobernatzen duena, eta hala ere ingeles arrunt batentzat nekez izango litzateke argigarria, ustekabean entzungo balu. Alde bietako ministroak bataio-izenarekin aipatzen ziren, onberatasun aspertu batekin. Ogasuneko ministro erradikala, ustez alderdi kontserbadore osoak madarikatzen zuena bere ordainarazpenak zirela-eta, idazten zituen olerkitxoengatik edo ehizaldietan erabiltzen zuen zelagatik goraipatzen zuten. Alderdi kontserbadoreko buruzagia, ustez liberal guztiek tiranoa izateagatik gorrotatzen zutena, aztertu egiten zen eta, oro har, laudatu, liberala zelako. Bazirudien politikoak oso garrantzitsuak zirela. Eta, hala ere, haien inguruko edozer zen garrantzitsua haien politikak izan ezik. Audley jauna, presidentea, gizon zahar eta adeitsua zen, eta oraindik erabiltzen zituen Gladstone estiloko idunekoak; gizarte itxurazko eta zurrun haren ikurra zirudien. Inoiz ez zuen ezer egin, ez eta gauza txarrik ere. Ez zen xahutzailea; ez eta bereziki aberatsa ere. Saltsaren erdian zegoen; eta kito. Alderdiek ezin zuten bazter utzi, eta Kabinetean egon nahi izan balu, hantxe ipiniko zuten, ez izan zalantzarik. Chester-eko dukea, presidenteordea, politikari gazte eta etorkizun handikoa zen. Esan nahi baita, gizon gazte atsegina zela, ile leun eta horia eta aurpegi pekatsua, hala moduzko adimena eta sekulako jabetzak zeuzkala. Jendaurrean, bere agerpenak beti ziren arrakastatsuak eta bere araua oso erraza zen. Ateraldi bat okurritzen zitzaionean esan egiten zuen, eta bikaina zela esaten zuten. Ateraldirik ez zitzaionean okurritzen esaten zuen ez zela txantxetarako garaia, eta trebea zela esaten zuten. Pribatuan, bere klasekoen klub batean, atsegina, egiazalea eta inozoa zen, eskola-ume baten moduan. Audley jauna, politikan inoiz ibili ez zenak, apur bat serioago mintzatzen zen politikari buruz. Batzuetan taldekoak lotsarazten zituen, liberalen eta kontserbadoreen artean alderen bat zegoela iradokiz esaldi batzuekin. Bera kontserbadorea zen, bai eta bizitza pribatuan ere. Kokotearen gainean ile-mataza grisa zeukan, antigoaleko estatu-politikari batzuen gisara, eta atzetik begiratuta inperioak nahi duen gizona zirudien. Aurrez aurre begiratuta mutilzahar apatza zirudien, barkabera bere buruarekin, Albany hotelean ostatu hartzen zuena; eta halaxe zen.

Lehen esan dugun moduan, hogeita lau eserleku zeuden terrazako mahaian, eta klubean hamabi bazkide baino ez. Horrela, bada, terraza guztiz eroso eta zabal okupa zezaketen, mahaiaren barruko aldean lerrokatuta, inor ez aurrean, lorategiko ikuspegi etenbakoa begiztatuz, zeinaren koloreak oraindik zeuden bizi-bizi, nahiz eta iluntzen ari zuen, apur bat distiratsu urtearen sasoirako. Presidentea lerroaren erdian esertzen zen, eta presidenteordea eskuineko muturrean. Hamabi gonbidatuak tropelka joaten zirenean eserlekuetara ohitura zen (batek daki zergatik) hamabost zerbitzariak hormaren ondoan errenkadan egotea erregeari armak aurkezten dauden soldaduak balira bezala, eta jabe gizenak klubekoen aurrean burua makurtzen zuen ustekabe alai batekin, haiei buruz inoiz ezer entzun ez balu bezala. Baina aiztoen eta sardexken lehen txilin-hotsa entzun baino lehen zerbitzarien armada hura desagertua zen, platerak azkar batean eta berebiziko isiltasunean jasotzeko eta banatzeko behar ziren bat edo bi izan ezik. Lever jauna, jabea, askoz lehenago ezkutatu zen kortesiazko konbultsioen artean. Gehiegizkoa izango litzateke, bai eta errespetubakoa ere, uneren batean berriro benetan agertzen zela esatea. Baina plater garrantzitsua, arraina, ekartzen zutenean, bazegoen —zelan esango nuke?— itzal bizi bat, haren nortasunaren proiekzio bat, inguruan zegoela adierazten zuena. Arrainaren plater sakratua (jende xehearen begietara) ikara emateko moduko budina zen, eztei-pastel baten neurri eta tankerakoa, non arrain interesgarrien kopuru handi batek Jaungoikoak eman zien itxura galdu baitzuen. Benetako Hamabi Arrantzaleek arrain-aizto eta arrain-sardexka ospetsuak hartu zituzten eta modu serioan gerturatu ziren, budinaren zentimetro bakoitza hura jateko erabiltzen zituzten zilarrezko sardexkak bezain garestia balitz bezala. Eta halaxe zen, nik dakidanez. Plater hura isiltasun sutsu eta irenslearekin bideratu zuten; eta bere platera ia-ia hutsik zegoenean egin zuen duke gazteak ohiko oharra: “Beste inon ezin da hau egin, hemen baino.”

“Inon ez”, esan zuen Audley jaunak, ahots baxu eta sakonean, hizlariarengana jiratuz eta bere buru benerablea zenbait aldiz makurtuz. “Inon ez, zalantza barik, hemen baino. Esan zidaten Anglais kafetegian…”

Orduantxe platera kendu zioten eta horrek une batez geldiarazi zuen, bai eta artegatu ere, baina bere pentsamenduen hari baliotsua berreskuratu zuen. “Esan zidaten gauza bera egin zezaketela Anglais kafetegian. Antzik ere ez, jauna”, esan zuen, burua errukirik gabe mugituz, epaile zorrotz baten moduan. “Antzik ere ez.”

“Balio handiegia ematen diote leku horri”, esan zuen Pound koronel zelako batek, (bere itxuragatik) zenbait hilabetetan lehenengoz hitz egiten zuenak.

“A, ez dakit, bada —esan zuen Chester-eko dukeak, optimista zenak—, egundokoa da gauza batzuetarako. Ezin dute gainditu zerean...”.

Zerbitzari bat gelan sartu zen azkar, eta bat-batean gelditu zen. Gelditze hura bere urratsak bezain isila izan zen; baina gizon alfer eta adeitsu haiek hain zeuden ohituta beren bizitzak inguratzen eta eusten zituen makineria ikusezinaren leuntasun perfektura, non zerbitzari batek ustekabeko gauzaren bat egiteak ikara eta zirrara sortu baitzituen. Mundu bizigabeak desobedituko balu, aulki bat korrika hasiko balitz, zu eta ni sentituko ginatekeen bezala sentitu ziren.

Zerbitzaria begira geratu zen segundo batzuetan, eta mahaikoen aurpegi guztietan lotsa arraro bat sakondu zen, gure garaiko emaitza bereizgarria dena. Humanismo modernoaren eta aberatsen eta pobreen arteko amildegi moderno eta ikaragarriaren uztarketa da. Benetako aristokrata historiko batek gauzak botako lizkioke zerbitzariari, botila hutsekin hasita eta seguru aski diruarekin amaituz. Benetako demokrata batek galdetu egingo lioke, adiskidantzaz betetako argitasunarekin, zer demontre ari zen egiten. Baina plutokrata moderno haiek ezin zuten jasan gizon pobre bat hurbil edukitzea, esklaboa nahiz laguna izan. Zerbitzarien artean zeozer gertatu izana lotsaizun aspergarri eta zakarra besterik ez zen. Ez zuten gupidagabeak izan nahi, eta onberak izateko beharraz beldur ziren. Nahaste hura, edozein zela ere, bukatzea nahi zuten. Bukatu egin zen. Zerbitzaria, segundo batzuetan kataleptiko bat bezain tente egon ondoren, jiratu egin zen eta korrika irten zen gelatik.

Gelan, edo hobe esan atean, agertu zenean berriro, beste zerbitzari baten konpainian izan zen, zeinarekin marmarrean eta keinuka aritu baitzen hegoaldeko bizitasunarekin. Gero lehen zerbitzaria joan egin zen, bigarrena bertan utzita, eta hirugarren zerbitzari batekin etorri zen. Laugarren zerbitzari batek sinodo bizkor harekin bat egin zuenean, Audley jaunak pentsatu zuen isiltasuna apurtu beharra zegoela sotiltasunaren interesean. Oso eztul ozena erabili zuen, presidentearen mailuaren ordez, eta esan zuen: “Lan bikaina ari da Moocher gaztea Birmanian egiten. Munduko ezein naziok ezingo luke…”

Bosgarren zerbitzari bat etorria zen suziria bezala harengana, eta belarrira xuxurlatu zion. “Barkatu. Garrantzitsua! Jabeak zurekin hitz egin al dezake?”

Presidentea nahastuta jiratu zen, eta begirada turditu batekin Lever jauna ikusi zuen berengana etortzen berea zuen azkartasun astunez. Jabe onaren ibilkera ohikoa zen, baina haren aurpegia ez zen batere ohikoa. Gehienetan kobre-koloreko marroi aparta zen; orain hori zurbila zen.

“Barkatuko didazu, Audley jauna —esan zuen, itolarri asmatikoarekin—. Beldur handia daukat. Zuen arrain-platerak, sardexkak eta aiztoak bertan zirela kendu dituzte!”

“Bai, hala espero dut", esan zuen presidenteak, amultsutasun apur batekin.

“Ikusi duzue bera? —esan zuen arnasestuka hoteleko jabeak—; “platerak kendu dituen zerbitzaria ikusi duzue? Ezagutzen al duzue?”

“Zerbitzaria ezagutu? —erantzun zuen Audley jaunak suminduta—. Ez horixe!”

Lever jaunak eskuak zabaldu zituen agoniazko keinu batekin. “Nik ez dut bidali —esan zuen—. Ez dakit noiz edo zergatik etorri den. Nire zerbitzaria bidali dut platerak kentzera, eta ez zeudela ikusi du.”

Audley jauna txundituegi zegoen inperioak nahi duen gizona izateko; taldeko inork ezin zezakeen ezer esan egurrezko gizonak, Pound koronelak, izan ezik. Naturaren aurkako bizitza batean galbanizatuta zegoela zirudien eta zurrun altxatu zen aulkitik, gainerakoak eserita zeuden bitartean, monokuloa tinkatu zuen begian, eta ahots latzarekin mintzatu zen, berba zelan egiten den erdi-ahaztuta balu bezala. “Esan nahi duzu —esan zuen—, norbaitek gure zilarrezko mahai-tresnak ostu dituela?”

Jabeak esku irekien keinua errepikatu zuen ezintasun handiagoarekin eta ziztu batean mahaiko gizon guztiak zutitu ziren.

“Hemen al daude zure zerbitzari guztiak?” galdetu zuen koronelak, bere ahots baxu eta zakarrarekin.

“Bai; denak daude hemen. Horretaz jabetu naiz —esan zuen duke gazteak, bere aurpegi gaztea barru-barruko taldean sartuz—. Beti zenbatzen ditut etortzen naizenean; hain itxura xelebrea daukate hormaren kontra zutik.”

“Hala ere, ez da erraza ondo gogoratzea”, hasi zen Audley jauna, zalantza handiarekin.

“Zehatz-mehatz gogoratzen dut, benetan”, esan zuen dukeak asaldatuta. “Inoiz ez dira hamabost zerbitzari baino gehiago egon leku honetan, eta ez dira hamabost baino gehiago egon gaur, zin dagit; ez gehiago ez gutxiago.”

Jabea harengana jiratu zen, ustekabeko paralisi moduko batekin dardarka. “Diozu, zuk diozu —esan zuen totelka—, nire hamabost zerbitzariak ikusi dituzula?”

“Beti bezala —baietz esan zuen dukeak—. Garrantzitsua al da hori?”

“Ez —esan zuen Lever-ek, azentua sakonduz—, baina ezinezkoa da. Zerbitzarietako bat hilda dago goian.”

Une batez isiltasun beldurgarria egin zen gela hartan. Agian (heriotza hitza hain da naturaz gaindikoa) gizon alfer haietako bakoitzak bere arimari begiratu zion, eta ihartutako ilar txiki bat bezala ikusi zuen. Batek —dukeak, uste dut— hauxe esan zuen aberastasunaren adeitasun ergelarekin: “Zeozer egin dezakegu?”

“Abade bat izan da berarekin”, esan zuen juduak, hunkituta.

Orduan, azken judizioko tronpetak jo izan balu bezala, egoeraz jabetu ziren. Une bitxi batzuetan benetan sentitu zuten hamabosgarren zerbitzaria goian hilik zegoen gizonaren mamua izan zitekeela. Tontotuta geratu ziren estualdi hartan, mamuak eragozpen bat zirelako haientzat, eskaleak diren bezala. Baina zilarraren oroitzapenak mirarien sorginkeria apurtu zuen, brastakoan eta erreakzio basati batekin. Koronelak aulkia jaurti zuen eta aterantz joan zen salto batean. “Lagunok, hemen hamabosgarren gizon bat izan bada —esan zuen—, hamabosgarren hori lapurra da. Joan berehala aurreko eta atzeko ateetara eta itxi dena; gero egingo dugu berba. Merezi du klubeko hogeita lau perlak berreskuratzea.”

Hasieran bazirudien Audley jauna zalantzan zela zaldun batentzat egokia ote zen hainbeste presa izatea ezerengatik; baina, dukea ikusi zuenean tximista bezala eskaileratik behera gaztaroko indarrarekin, abiadura helduago batekin jarraitu zion.

Une berean seigarren zerbitzari bat korrika sartu zen, eta esan zuen arrain-plateren sorta arasa batean aurkitu zuela, baina zilarrezko mahai-tresnen aztarnarik gabe.

Mahaikideen eta zerbitzarien tropela korridoreetatik joan zen itsumustuan eta talde bitan banatu zen. Arrantzalerik gehienek jabeari jarraitu zioten aurreko gelara, inork irten zuen ala ez galdetzera. Pound koronelak, presidenteak, presidenteordeak eta beste batek edo bik zerbitzarien geletara zeraman korridorera jo zuten, ihes egiteko bide errazagoa zelakoan. Eta hori egitean arropategiaren zulogune edo gelatxo ilunaren ondotik igaro ziren eta gizon txiki bat ikusi zuten, beltzez jantzia, seguru aski mirabe bat, bertako itzaletan.

“Aizu! —esan zuen dukeak—. Inor hemendik pasatzen ikusi al duzu?”

Gizon txikiak ez zion galderari zuzenean erantzun, beste barik esan zuen. “Agian neuk daukat bilatzen ari zaretena, jaunok.”

Gelditu egin ziren, zalantzati eta harrituta, eta gizona arropategiaren atzeko aldera joan zen isilik, eta itzuli zenean esku biak zilar distiratsuz beteta ekarri zituen, eta mostradorean utzi zuen saltzaile baten patxadarekin. Zilarra itxura ikusgarriko dozena bat sardexka eta aizto ziren.

“Zuk…, zuk…” hasi zen koronela, apur bat zurtuta azkenik. Gela txiki eta ilunean begiratu zuen eta gauza bi ikusi zituen: lehenengo, gizon txiki eta beltzez jantziak abadearen arropak zeramatzala; eta, bigarrena, atzeko gelako leihoa zartatuta zegoela, baten batek indarkeriaz zeharkatu izan balu bezala. “Gauza baliotsuak dira arropategi batean uzteko, ezta?” azpimarratu zuen abadeak, lasaitasun alaiarekin.

“Zuk, zuk ostu dituzu gauza horiek?” esan zuen totelka Audley jaunak, adi-adi.

“Nik ostu baditut—esan zuen abadeak adeitasunez—, itzultzen ari naiz behintzat.”

“Baina ez zara zu izan”, esan zuen Pound koronelak, oraindik apurtutako leihoari begira.

“Dena aitortu behar badut, ez naiz ni izan”, esan zuen abadeak, umoretsu. Eta aulkitxo batean eseri zen seriotasuna erakutsiz. “Baina zuk badakizu nor izan den”, esan zuen koronelak.

“Ez dakit haren benetako izena —esan zuen abadeak baketsu—, baina badakit apur bat borrokarako daukan indarraz eta asko bere zailtasun espiritualei buruz. Iritzi fisikora ni itotzen ahalegindu denean heldu naiz, eta iritzi moralera damutu denean.”

“A, arraioa — damutu!” oihu egin zuen Chester gazteak, barre-ikara batekin.

Aita Brown zutitu egin zen eta eskuak atzean lotu zituen. “Bitxia da, bai —esan zuen—, lapur eta eskeko bat damutu izana, aberats eta seguru diren asko eta asko gogorrak eta kaskarinak diren bitartean, Jaungoikoarentzat edo gizakiarentzat antzu. Baina hor, barkatzen badidazue, nire arloan sartzen zarete. Penitentzia ekintza praktikoa dela zalantzan jartzen baduzue, hor dauzkazue zuen aiztoak eta sardexkak. Benetako Hamabi Arrantzaleak zarete, eta hor daude zuen zilarrezko arrain guztiak. Baina Jaungoikoak gizakien arrantzale egin nau ni.”

“Gizon hori harrapatu duzu?”, galdetu zuen koronelak, bekoki ilunarekin.

Aita Brownek aurpegi zimurtura begiratu zion. “Bai —esan zuen—, harrapatu dut, amu ikusezin eta ezin ikusizko hari batekin; haria gizon hori munduaren amaieraraino joaten uzteko bezain luzea da, baina berriro ekar daiteke tirakada batekin.”

Isilune luzea izan zen. Bertan zeuden gainerako gizon guztiak joan egin ziren berreskuratutako zilarra beste kideei eramateko, edo jabeari gauzak zertan ziren galdetzeko. Baina aurpegi garratzeko koronelak mostradorean zeharka eserita jarraitu zuen, zango luzeak kulunkatuz eta bibote ilunari haginka.

Azkenean, lasai esan zion abadeari: “Gizon azkarra izan behar du, baina uste dut azkarrago bat ezagutzen dudala.”

“Gizon azkarra zen —erantzun zuen abadeak— baina ez nago seguru nor ote den zuk diozun bestea.”

“Zeu zara —esan zuen koronelak, barre labur batekin—. Ez dut gizon hori presondegian ikusi nahi; zaude lasai horregatik. Baina hamaikatxo zilarrezko aizto emango nituzke kontu honetan zelan erori zaren zehatz-mehatz jakitearren, eta zelan berreskuratu duzun lapurtutakoa. Nire ustez, talde honetako deabrurik eguneratuena zara.”

Aita Browni gustatu zitzaion soldaduaren zintzotasun goibela. “Tira —esan zuen, irribarrez—, ez dizuet gizonaren nortasunari buruzko edo haren istorioari buruzko ezer esan behar, noski; baina ez dago arrazoirik nik neuk aurkitu ditudan gertakari osagarrien berri ez emateko.”

Mostradorearen gainetik ezusteko bizkortasunez egin zuen salto eta Pound koronelaren ondoan eseri zen, hankatxoak hesi batean dagoen ume bat balitz bezala ostikoka. Istorioa kontatzen hasi zen, aspaldiko lagun bati gabonetako suaren ondoan kontatzen arituko balitz bezain erraz.

“Begira, koronela —esan zuen—, horko gelatxo horretan egon naiz gauza batzuk idazten, eta korridore honetan oin pare bat entzun dut, heriotzaren dantza bezain xelebrea zen dantza bat egiten. Lehenengo urrats arin, txiki eta barregarri batzuk etorri dira, gizon bat behatz-puntetan arrisku bat hartzera joango balitz bezala; gero, urrats geldo, arduragabeak, karraskariak etorri dira, gizon handi bat puru batekin paseatzen ari denean bezala. Baina oin berberek egiten zituzten, zin dagit, eta txandaka etortzen ziren; lehengo korrikaldia eta gero ibilaldia, eta berriro korrikaldia. Neure buruari galdetu diot, lehenik arretarik jarri gabe eta gero ernegatuta, zergatik antzeztu behar lituzkeen gizon batek bi rol horiek batera. Ibilkera bat ezagutzen nuen; zeurea bezalakoxea zen, koronela. Zerbaiten zain dagoen gizon prestu eta osasuntsu baten ibilkera zen, paseoan dabilena fisikoki erne dagoelako eta ez burua urduri daukalako. Banekien beste ibilkera ere ezagutzen nuela, baina ezin nuen gogoratu zer zen. Zer izaki zoro topatu dut nire bidaietan behatz-puntetan eta modu sinestezin horretan ibiltzen dena korrika? Orduan plateren txilin-hotsa entzun dut hor nonbait; eta erantzuna San Pedrorena bezain argi agertu zait. Zerbitzari baten ibilkera zen —gorputza aurrerantz makurtuta, beherantz begira, behatzen puntekin lurra mespretxatuz, frakaren hegala eta mahai-zapia hegaz—. Minutu batez pentsatu dut, eta gero beste minutu erdiz. Eta uste dut ikusi dudala zelan egin den delitua, hura egitera ni neu joango banintz bezain argi.”

Pound koronelak adi-adi begiratu zion, baina hizlariaren begi grisak sabaian zeuden finkatuta tristura hutsarekin.

“Delitu bat —esan zuen astiro—, edozein arte-lanen modukoa da. Ez harritu; delituak ez dira infernuko tailer batetik ateratzen diren arte-lan bakarrak. Baina arte-lan guztiek, jainkotiarrak ala deabruarenak izan, ezinbesteko marka bat daukate —esan nahi dut, lanaren muina sinplea dela, prozedura konplexua izan arren—. Hortaz, Hamlet-en, esaterako, lurperatzailearen groteskotasuna, neska eroaren loreak, Osric-en distira zoragarria, mamuaren zurbiltasuna eta burezurraren irribarrea, denak dira nabarmenkeriak beltzez jantzitako gizon baten figura sinple eta tragikoaren inguruko kiribil korapilatsu moduko batean. Bada, hau ere —esan zuen, aulkitik astiro eta irribarrez altxatuz—, hau ere beltzez jantzitako gizon baten tragedia sinplea da. Bai —jarraitu zuen, koronelak harriduraz begiratzen zuela ikusita—, kontu hau guztia jaka beltz bati buruzkoa da. Hemen ere, Hamlet-en moduan, eskrezentzia rokokoak daude — zuek, esan dezagun—. Hildako zerbitzaria dago, hor zegoena hor ezin zenean egon. Zuen mahaia zilarrez garbitu eta desagertu den esku ikusezina dago. Baina, funtsean, delitu adimentsu guztiak oinarritzen dira gertakari sinple batean —berez misteriotsua ez den gertakari batean—. Engainua hura estaltzeko da, gizakiaren pentsamenduak handik urrun eramateko. Delitu handi eta trebe eta (inguruabar normalean) oso errentagarri hau gertakari sinple batean eraiki da: zaldun baten etiketa-jantzia eta zerbitzari batena berdin-berdinak dira. Gainerako guztia antzezpena izan da, antzezpen bikaina, bai horixe.”

“Hala ere —esan zuen korolenak, altxatuz eta oinetakoei bekokia zirmurtuz—, ez dakit ondo ulertu dudan.”

“Koronela —esan zuen aita Brownek—, ziurtatzen dizut zure sardexkak ostu dituen lotsabakotasunaren goiangeru hori korridore honetan ibili dela hara eta hona hogei bider lanpara guztien argitan, begi guztien bistan. Ez da ezkutatu bazter ilunetan, non susmoa bere bila joan zitekeen. Korridore argiztatuetan ibili da etengabe, eta egon den leku guztietan bere eskubidez zegoela zirudien. Ez galdetu niri zelakoa den; zuk zeuk sei edo zazpi bider ikusi duzu gaur iluntzean. Gainerako pertsona handiekin batera zain egon zara zu korridore honen amaieran dagoen harrera-gelan, terraza apur bat harago dagoelarik. Zuen zaldunen artera etorri denean, zerbitzari baten eran etorri da, oinaztargia bezala, burua makur, ahozapia hegaz eta oinak arin. Terrazara irten du, mahai-zapiari zeozer egin dio, eta bulegorantz eta zerbitzarien geletarantz joan izan da bizkor. Bulegoko langilearen eta zerbitzarien begietara agertzen zenerako beste gizon bat zen gorputzaren zentimetro guztietan, keinu instintibo guztietan. Zerbitzarien artean paseatu du, denek beren nagusiengan ikusten duten lotsagabekeria distraituarekin. Haientzat ez da gauza berria afariko jende fina etxeko leku guztietatik ibiltzea, animalia batek zoologikoan egiten duen moduan; badakite jende dotorearen ezaugarririk nabarmenena dela haiek aukeratzen duten lekura joateko ohitura. Korridore zehatz horretatik ibiltzeaz ederto aspertuta egon denean jiratu eta bulegoaren aurretik igaro da; hortxe dagoen arkuaren itzalpean aldatu egin da, magia balitz bezala, eta Benetako Hamabi Arrantzaleen artera itzuli da presaka, esaneko zerbitzari bihurtuta. Zergatik begiratu behar lioke zaldun batek zerbitzari bati? Zergatik hartu beharko lukete zerbitzariek hara-hona dabilen lehen mailako zaldun baten susmoa? Behin edo birritan trikimaina lotsabakoak egin ditu. Jabearen gela pribatuetan soda-uraren sifoi bat eskatu du arduragabeki, egarri zela esanez. Berak eramango duela esan du adeitsu, eta hala egin du; zuen artetik igarota eraman du, azkar eta ongi, zerbitzari bat mandatu nabari batekin. Noski, hori guztia ezin zen gehiegi luzatu, baina arrain-plateraren bukaeraraino baino ez zen luzatu behar.

“Unerik txarrena zerbitzariak ilaran zeudenean izan da. Baina orduan ere izkinan geratzeko konpondu da, horman bermatuta, halako moduan non une garrantzitsu horretan zerbitzariek zalduna dela pentsatu duten, eta zaldunek zerbitzaria dela. Gainerakoa erraz-erraza izan da. Zerbitzari batek mahaitik urrun harrapatuz gero, zerbitzariak aristokrata gogogabe bat harrapatzen zuen. Arraina mahaitik kendu aurretik minutu biko tartea zaindu besterik ez du egin behar izan, bizkor-bizkor zerbitzari bihurtu eta mahaia berak garbitu. Platerak arasa batean utzi ditu, zilarreria bularreko poltsikoan sartu, konkorrak sortuz, eta erbia bezala egin du korrika (etortzen entzun dut) arropategira iritsi arte. Han berriro plutokrata bat izan behar zuen, presazko konturen bategatik bat-batean alde egin behar zuen plutokrata. Nahikoa zen arropategiko langileari txartela ematea eta sartu den bezain dotore ateratzea. Baina, baina ustekabean neu izan naiz arropategiko langilea.”

“Zer egin diozu? —egin zuen oihu koronelak, gogo biziz—. Zer esan dizu?”

“Barkatu, arren —esan zuen abadeak irmo—, hortxe bukatzen da istorioa.”

“Eta istorio interesgarria hasten da —murmurikatu zuen Poundek—. Uste dut haren trikimailu profesionalak ulertzen ditudala, baina ez ditut zureak aditzen.”

“Joan egin behar dut”, esan zuen aita Brownek.

Elkarrekin joan ziren korridoretik sarreraraino, eta Chester-eko dukearen aurpegi fresko eta pekatsua ikusi zuten, haiengana saltoka eta baikor zihoala.

“Zatoz, Pound —esan zuen arnasestuka—. Zure bila ibili naiz leku guztietan. Afariari ekin diogu berriro distiratsu eta Audley zaharrak diskurtsoa egin behar izan du sardexkak salbatu izanaren ohorez. Zeremonia berriren bat hasi nahi dugu, badakizu, okasioaren oroitzapena egiteko. Nire ustez, zeuk berreskuratu dituzu ondasunak, zer iradokitzen duzu?”

“Tira —esan zuen koronelak, onarpen burlati moduko batekin—, nik proposatuko nuke hemendik aurrera jaka berdeak eramatea, beltzen ordez. Inoiz ez dakizu zer errakuntza sor daitezkeen zerbitzari baten itxura daukazunean.”

“A, zer demontre! —esan zuen gazteak—, zaldun batek inoiz ez dauka zerbitzari baten itxura.”

“Ez eta zerbitzari batek zaldunarena, ezta? —esan zuen Pound koronelak, aurpegian irribarre kopetilun bera zeukalarik—. Abade jauna, zure lagunak azkarra izan behar du zaldun baten jokabidea antzezteko.”

Aita Brownek beroki arruntaren botoi guztiak lotu zituen, gaua ekaiztsua baitzen, eta bere guardasol arrunta hartu zuen esekitokitik.

“Bai —esan zuen—; lan gogorra izango da zalduna izatea; baina, badakizu, batzuetan pentsatu izan dut agian hori bezain neketsua izan daitekeela zerbitzaria izatea.”

Eta “Gabon,” esanez gozamenen jauregi hartako ate astunak zabaldu zituen. Urrezko ateak bere atzean zarratu ziren eta bizkor joan zen kale heze eta ilunetan, penike bateko omnibus baten bila.