Lurra unibertso izartsuaren erdigunea dela eta mundu habitagarri bakarra dela dioen teoria berpitu du Alfred Russell Wallasek, eta interes handia sortu du munduan.

– LITERARY DIGEST

Guri dagokigunez, guztiz sinesten dugu gizona, lur nimiño honetantxe bizi delarik, existentziarik sublimeena dela, bai esentzian eta bai posibilitateetan, jainkozko ez diren izaki guztien artetik, eta bera dela Jainkoaren kutuna eta bozkariorik handiena.

– Chicagoko INTERIOR eliza presbiterianoa.

ZIENTZIALARI eta teologo bakarra naiz, antza, oraindik iritzia eman ez duena gai garrantzitsu honetaz, alegia, mundua gizakiarentzat egin ote zen ala ez. Uste dut badudala berba egiteko garaia.

Ia bat nator besteekin. Haiek uste dute mundua gizonarentzat egin zela, nik uste dut litekeena dela mundua gizonarentzat egin izana; haiek uste dute frogarik badagoela, gehienbat froga astronomikoak, mundua gizonarentzat egin izanarenak. Nik uste dut ebidentziak bakarrik daudela, ez frogak, hala izatearenak. Dena dela, goizegi da epaia emateko, oraindik ez dauzkagu datu guztiak. Denak dauzkagunean, uste dut erakutsiko dutela mundua gizonarentzat egin zela, baina ez gara aurreratu behar, pazientziaz itxaron behar dugu guztiak eduki arte.

Orain arte, astronomia gure alde dago. Wallace jaunak argi erakutsi du. Gauza bi erakutsi ditu argi: mundua gizonarentzat egin zela, eta unibertsoa munduarentzat egin zela... zera, badakizue: munduari eusteko. Astronomiaren partea finkatuta dago eta ezin daiteke zalantzan jarri.

Orain geologiaren partera gatoz. Hauxe da ebidentzia guztiak oraindik bildu ez ditugun partea. Heltzen ari dira —orduro, egunero, etengabe— baina, jakina, zuhurtzia eta geldotasun geologikoarekin datoz, eta ez gara pazientzia gutxikoak izan behar, ez gara urduri jarri behar, lasai egon behar gara eta itxaron. Patxada galtzeak ez du geologia azkartuko; ezerk ez du azkartzen geologia.

Denbora luzea behar da gizonarentzako mundu bat prestatzeko, halako gauza bat ez da egun batean egiten. Zientzialari handietako batzuek, geologiaren ebidentziak kontu handiz zenbakietara ekarririk, ondorioztatu dute gure mundua miragarri zaharra dela, eta zuzen egon daitezke, baina Lord Kelvin ez da iritzi horretakoa. Tentuz eta ikuspegi kontserbakorraz hartzen du kontua, eremu labainean ez sartzeko, eta ziur dago mundua ez dela haiek uste bezain zaharra. Lord Kelvin denez bizi den autoritaterik handiena zientzian, uste dut amore eman behar dugula eta haren ikuspegia onartu. Ez du onartzen munduak ehun miloi urte baino gehiago dituenik. Uste du urte horiek dituela, baina ez gehiago. Lyellek uste zuen gure arraza orain dela 31.000 urte ekarri zela mundura, Herbert Spencerrek, berriz, orain 32.000 urte. Lord Kelvin bat dator Spencerrekin.

Oso ondo. Zenbaki horien arabera, 99.968.000 urte behar izan ziren mundua gizonarentzat prestatzeko, zein ere irrikatsu zegoen Sortzailea, duda barik, gizona ikusi eta miresteko. Baina hori bezalako ekimen handi bat kontu handiz, ardura arduratsuz, logikaz burutu behar da. Aurreikusita zegoen gizonak ostra eduki behar zuela. Beraz, lehendabizi ostrarako prestaketak egin ziren. Oso ondo; ezin daiteke ostra bat hutsetik sortu, lehendabizi ostraren arbasoak egin behar dira. Hori ez da egun batean egiten. Hamaika ornogabe mota egin behar dira, hasteko —belemniteak, trilobiteak, jebusitak, amalekitak1 eta txikikeria horiek guztiak— eta itsaso primigenioan beratzen utzi, eta gero itxaron ea zer gertatzen den.

Batzuk desengainu hutsa izango dira: belemniteak, amoniteak eta halakoak; huts egingo dute, hil egingo dira eta desagertu, esperimentuak irauten duen hemeretzi milioi urteetan zehar, baina dena ez da galduta egongo, amalekitek urre mehea aurkituko baitute; apurka-apurka garatuko dira, eta enkrinita, estalaktita eta berbalapikita2 bihurtuko dira, eta gauza bat bestearen atzetik, periodo ahaltsuak irristatu ahala eta periodo arkearrak eta kanbriarrak beren harkaitz larriak itsaso primordialetan pilatu arau, azkenean amaituta egongo da mundua gizonarentzat prestatzeko lehen etapa nagusia: ostra eginda egongo da. Ostra batek ez dauka zientzialari batek baino arrazoimen handiagoa; eta, hortaz, nahiko litekeena da hark, ostrak, berehala ondorioztatu izana hemeretzi milioi urteak berarentzako prestaketa izan zirela; baina hori guztiz tipikoa litzateke ostrarengan, dagoen animaliarik harroputzena, gizona alde batera utzita. Eta, edozelan ere, hark ezin izango zuen jakin, sasoi goiztiar hartan, bera plan baten barruko gorabehera bat baizik ez zela, eta planean gauza gehiago zeudela oraindik.

Ostra behin lortuta, mundua gizonarentzat prestatzeko bidean atondu beharreko hurrengoa arraina zen. Arraina eta ikatza, arraina frijitzeko. Eta, beraz, itsaso siluriar zaharrak ireki egin ziren arrainak beren magalean hazteko, eta aldi berean hasiera eman zitzaion hogeita bost mila metroko Hareharri Gorrizko Mendi Zaharrak eraikitzeko lan eskergari, arrainon fosilak hotzean gordetzeko. Azken hori nahiko ezinbestekoa zen, berriz ere hamaika hutsegite egongo zirelako, hamaika desagertze —milioiak— eta merkeagoa eta errazagoa izango zelako horiek harri barrenean ontziratzea, ezen ez liburu batean haien kontu eramatea. Batek ez ditu ikatz hobiak eta hareharri gorrizko mendi zahar perpendikularren hogeita bost mila metro arineketa batean egiten... Ez: hogei milioi urte behar izan ziren horretarako. Hasteko, ikatz hobi bat osatzea kontu geldo, arazotsu eta nekagarria da. Iratze zuhaitzen eta ihien eta kalamiteen eta halako gauzen baso itzelak landatu behar dira eskualde aintziratsu batean; gero urperatu egin behar dira bistatik galdu arte, eta usteltzen utzi; gero errekak bideratu behar dira horren gainera, sedimentu metro batzuen azpian lurperatzeko, eta denbora behar da sedimentua gogortu eta harri bihurtzeko; hurren, beste baso bat landatu behar da horren gainean, gero hondoratu eta haren gainean beste geruza bat sedimentu jarri, eta gogortzen utzi; gero baso gehiago eta harri gehiago, geruzaz geruza, bost kilometro sakon... Ai, zinez lan ernegagarri geldoa da ikatzkada bat egitea, eta ondo egitea!

Hala, milioika urteak aurrera doaz tirriki-tarraka; eta bitartean hor dabil arrain jendea, alferkeria hutsean eta guztiz gogaikarri, edonor nazkatzeko moduan. Hamar mila arrain mota garatu dituzu ostratik abiatuta, eta, begiratzera zoaz, eta fosilak baino ez dituzu sortu, gauza desagertuak besterik ez. Ez da geratzen gauza bizidunik edo aurrera egiten duenik, salbu eta ganoideo bat edo beste, eta agian dozena erdi bat asteroideo. Katuak ere ez luke halakorik jango.

Hala ere, ez dauka ardura handirik; oraindik denbora asko dago, eta horiek gauza gozoren bat bihurtuko dira gizona haientzat prest dagoenerako. Ganoideo batez ere fida zaitezke horretarako, hirurogei milioi urtean ezer eskatzen ez badiozu.

Paleozoikoaren mugara helduta, orain mundua gizonarentzat prestatzeko hurrengo etapari ekin behar zitzaion, Mesozoikoaren irekierarekin eta zenbait narrastiren eraketarekin. Izan ere, gizonak narrastiak beharko zituen. Ez jateko, haiengandik garatzeko baizik. Hori planaren xehetasunik garrantzitsuena izanik, esku zabalez esleitu zitzaion denbora tarte astitsua: hogeita hamar milioi urte. Zelako mirariak etorri ziren! Geratzen ziren ganoideo, asteroideo eta alkaloideoetatik, hazkuntza geldo, etengabe eta lantsuaren ondorioz, saurio ikaragarri haiek garatu ziren, antzinateko aro urrun haietan mundu lurruntsuan zehar firin-faran ibili ohi zirenak, suge buruak hamar metroko altueran jasorik eta hogei metro gorputz eta buztan atzetik lasterka eta astinka zituztela. Joanak dira guztiak orain, helas... denak desagertuak, salbu eta hemen, lekutako puntako eskualde eta sasoi honetan, gurekin geratu diren arkansaurio3 errari eta bakartien mordoxka hori.

Bai, hogeita hamar milioi urte eta hogei milioi narrasti behar izan ziren behar adina iraungo zuen bat lortu arte, hori beste zerbait bihurtzeko eta planaren hurrengo urratsera pasatzeko.

Orduan pterodaktiloa azaldu zen munduan bere arrandi eta handitasun guztian, eta Natura osoak aitortu zuen atalase zenozoikoa zeharkatua zela eta periodo berri batek irekia zuela denda, aro berri bat hasia zela globoa gizonarentzat prestatzeko bidean. Izan liteke pterodaktiloak pentsatu izana hogeita hamar milioi urteak bera prestatzeko izan zirela, pterodaktiloarentzat ez baitzegoen burutazio tontoegirik, baina oker zegoen: prestaketa gizonarentzat zen. Zalantzarik gabe, pterodaktiloak arreta handia erakarri zuen, begi lausotuenak ere ikus baitzezakeen harengan txori baten hasiera zegoela. Eta halaxe suertatu zen. Baita ugaztunaren hasiera ere, denborarekin. Gauza bat aitortu behar diogu: ikusgarritasunari dagokionez, bere periodoaren garaipen hutsa izan zela; hegoak eta hortzak zeuzkan, eta nahasketa almidonatu eta zoragarri bat zen oro har, Kipling-en marinelaren urruneko sintoma premonitorio halako bat:

Eztozu erregimentukue, eztabe tripulazinukue,

arimafrodita xelebrie: marinel ta soldadue!

Hortik aurrera, ia beste hogeita hamar milioi urtez, prestaketak arin egin zuen aurrera. Pterodaktilotik txoria garatu zen; txoritik, kangurua, kangurutik beste marsupialak; horietatik mastodontea, megaterioa, nagi erraldoia, altze irlandarra, eta jendetza hori guztia, fosil erabilgarri eta didaktikoak lortzeko balio duena. Orduan lehen Izotz Geruza handia etorri zen, eta guztiak erretiratu ziren eta zubia zeharkatu zuten Bering Itsasartetik, eta Europa eta Asiatik ibili ziren bueltaka, eta hil egin ziren. Denak, gutxi batzuk izan ezik, prestaketarekin jarraitu ahal izateko. Sei glaziaziok, bi milioi urteko tartea egonik batetik bestera, akuilatu zituzten umezurtz koitadu horiek lurrean gora eta behera eta bueltaka ibiltzera, eguraldi batetik bestera —poloetako sargori tropikaletik ekuatoreko antzigar artikora, eta buelta berriro, eta aurrera eta atzera— behin ere jakin barik hurrengoan zelako eguraldia egingo zuen; eta lekuren batean ezartzen baziren, bat-batean kontinente osoa hondoratzen zen haien azpian inongo abisu barik, eta lekua trukatu behar zuten arrainekin, eta zalaparta batean alde egin itsasoa egondako tokietara, soinean zarpail lehorrik apenas ez zeukatela; eta beste ezer gertatzen ez zenean, sumendi bat pizten zen eta ziztuan bidaltzen zituen ezarrita egon ziren lekutik. Bizimodu ezegonkor eta ernegagarri hori eduki zuten hogeita bost milioi urtez, denboraren erdian ur azalean, denboraren erdian lehorrean, eta beren buruari beti galdezka zertarako ote zen hura guztia, inoiz susmatu barik, jakina, hura gizonarentzako prestaketa zela, eta horrelaxe egin behar zela, bestela ez baitzen egongo toki egoki eta harmoniatsurik berarentzat mundura heltzen zenean.

Eta azkenik tximinoa heldu zen, eta edonork ikusten zuen orain gizona ez zebilela oso urrun. Eta, egiaz, halaxe zen. Tximinoak garatzen jarraitu zuen bost bat milioi urtez, eta orduan gizon bilakatu zen... itxura guztien arabera.

Horixe da historia. Gizonak 32.000 urte daramatza hemen. Mundua harentzat prestatzeko ehun milioi urte behar izanak frogatzen du mundua berarentzat egin zela. Diot nik ba. Eztakit. Eiffel Dorreak munduaren adina irudikatuko balu, gailurreko bolaren pintura geruzak irudikatuko luke adin horretatik gizonari dagokion zatia; eta edonor konturatuko litzateke geruza horrentzat eraiki zela dorrea. Esango nuke, eztakit.

Oharrak

[←1] Itzultzailearen oharra: Belemniteak eta trilobiteak biologiako terminoak dira, eta gaur egun desagertuta dauden bi bizidun mota adierazten dituzte. Jebusitak eta amalekitak, berriz, Biblian aipatzen diren tribuak dira.

[←2] Berriz ere, Twainek, umorez, benetako termino zientifikoak nahasten ditu hala ez direnekin, kasu honetan asmatutako hitz batekin. Enkrinita eta estalaktita geologiako terminoak dira, baina berbalapikita (ingelesez, blatherskiter) ez, jakina.

[←3] Arkansaseko biztanleen gaineko txantxa.