booktegi.eus

HITZAURREA

Huberten hubrisa

Hubris hitz greziarra da, eta honako hau esan nahi du: muturreko harropuzkeria, edo batek bere buruarengan duen gehiegizkoa eta, ondorioz, arriskutsua den konfiantza.

Kontzeptua azaltzeko, Ikaroren eroraldia kontatzen da askotan. Kretan preso, Dedalok hegal bereziak asmatu, eta lumez eta argizariz osatu zituen, berak eta Ikaro semeak uhartetik ihes ahal izateko. Aireratu baino lehen, semeari agindu zion itsasotik oso hurbil hegan ez egiteko (urak lumak bustiko zituzkeen eta), ezta eguzkitik oso hurbil ere (beroak argizaria urtuko baitzukeen).

Ihesaldian abiatu eta Samos uhartea atzean utzi ondoren, aitaren hitzez ahaztu zen Ikaro. Ausart, ausartegi, gora joan zen, eguzkirantz gehiegi hurbildu, eta Dedaloren beldurra errealitate bihurtu zen: eguzkiaren beroak hegalen argizaria urtu zuen; semea itsasora erori, eta hantxe hil zen. Hubrisek bultzatuta, bada, hil zen.

Benetako gertaeratara etorrita (Dedaloren eta Ikaroren istorioa istorioa da, azken batean), eskuetan dugun kontakizunean ere, Hubert Le Blon-en Azken Hegaldia honetan, hubris susma dezakegu. Gainera, egileak –Koldo Almandozek– espresuki aipatzen du Ikaro istorioaren bukaeran.

Ez dut filma ikusi ez duzuenen plazera oztopatu nahi; beraz, ez dizuet kontatuko zer gertatzen den, baina protagonistaren izena defendatu egin nahi dut. Pelikulari hartu diodan itxura baino ez da, baina iruditzen zait Hubert Le Blonen hubrisek ez zuela harropuzkeria oinarri, maitasuna baizik: egiten zuena maite zuen, eta zirrara hori beste guztiekin partekatu nahi zuen. Gainera, filmaren bitartez, aukera guztiok dugu zirrara hori partekatzeko.

***

Gaur egun, arrunta iruditzen zaigu gizakiok hegan egitea. Baina, mendeetan zehar, duela hamarkada gutxi arte, fantasia baino ez zen. Ingalaterrako monje bat hegan egiten saiatu zen hamaikagarren mendean, baina, ehun yardako bidaia egin ondoren, lurrak hankak apurtu zizkion. Duela hamarkada gutxi arte, gizakiok hegan egitea txerriek airetan ibiltzea bezain ezinezkoa izango zen.

Historian zehar gizakiok hegan egitea zein bitxia izango zatekeen kontuan hartuta, imajina dezakegu Donostian Hubert Le Blonen hegaldiek zer-nolako miresmena eta zirrara sortu zituzten. Koldo Almandozen filmak lilura hori sentitarazten digu. Zuzendariak hainbat osagai uztartu ditu: artxiboko zuri-beltzezko argazkiak; Isabel Herguera-ren animazioa; Kristiane Etxaluzen lokuzioa. Eta, talde teknikoaren lanari esker, osotasun ederra sortu du filmean.

Pelikula ikusi duzuenontzat, liburuxka hau oroigarria izan dadila; ikusi ez duzuentzat, gonbidapena La Blon jaunaren omenaldi ederra ikus dezazuela.

Aritz Branton

Donostian, 2017ko urtarrilan

GIDOIA

SEKUENTZIA 1

ANIMAZIOA

Itsasoa. Ur azalean gaude. Betazal kliska artean irudia agertu eta desagertu egiten da. Arnas hasperen motel bat entzuten dugu. Urrutian, hondartza bat, harkaitzak eta belardi baten gainkaldean jauregi bat.

ARTXIBOA

Jaioberri bat. Bibotedun aita zoriontsu bat. Emakume nekatu eta irrifartsua. Haurra bularra hartzen. Haurra gurasoen besoetan. Haurra seaskan lotan.

Off AHOTSA:

1874. urteko Martxoak 21an Frantziako Liancourt herrian haur bat jaio zen. Beste edozein haurraren modukoa den haur bat. Beste edozein aita eta amaren modukoak diren aita eta amaren seme izango dena. Hubert izena jarriko diote.

SEKUENTZIA 2

ANIMAZIOA

Airean goaz. Hodeiak gurutzatzen ditugu. Ezker eta eskubitik pasatzen zaizkigu. Helize bat bueltaka. Hegazkin pilotu bat bere bizkarretik ikusten dugu. Kabina ireki bat da, monoplano zahar batena.

ARTXIBOA

Haur bat laku baten hertzean jolasten. Burruntzi baten atzetik dabil. Burruntzia belarretan gelditzen denean hari begira geratzen da. Bere atzetik dagoen bidean, idi pare batek gurdi bati tiratzen diote. Haurrak bide bazterrean dagoen bizikleta hartu eta ziztu bizian eta sigi-saga eginez bidean behera aldendu egiten da.

Off AHOTSA:

Beste edozein haur baten moduakoa den haurrak, haurrak egiten dituzten gauzak egiten ditu. Haur honi, Hubert-i, bereziki auto jostailuak eta burruntzien atzetik lasterka ibiltzea gustatzen zaio.

SEKUENTZIA 3

ANIMAZIOA

Hegazkin zahar batean hegan goaz. Pilotu bizardunak larruzko kaskoa eta betaurreko handiak daramatza. Hegazkinaren motoreak burrunba egiten du. Mandoetako markatzaile eta erlojuen orratzek zuzen mantentzen dute norabidea.

ARTXIBOA

Hubert gaztea liburu artean ikasten. Hubert gaztea futbolean jolasten. Hubert gaztea hondartzan. Hubert gaztea neska batekin pasiatzen. Halako batean kotxe bat pasatzen da euren albotik eta hubert gaztea kotxeari begira geratzen da, liluratuta. Kotxea urrundu egiten da.

Off AHOTSA:

Beste edozein haurrari gertatzen zaion moduan, Hubert ere hazi eta gazte kurioso, basati, ergel eta ameslari bihurtzen da. Gazteak izaten diren moduan. Gazteak izan behar duten moduan.

SEKUENTZIA 4

ANIMAZIOA

Hegazkina hodeien artean hegan. Halako batean hodeiak ireki eta ¨Bihotz Sakratu¨ estatua bat azaltzen da hodeien artetik.

ARTXIBOA

Gizon eta emakume bat. Ezkontza bat. Etxe bat. Garage bat. Auto bat. Auto lasterketa irudi ezberdinak. Hubert Le Blon eta bere emaztea, kopilotu eta mekanikari lanetan.

Off AHOTSA.

A)Ezkondu bezain pronto auto bat erosi genuen. Motorea zuen edozein ibilgailu gustatzen zitzaion. Nazioarteko auto lasterketetan parte hartzen hasi ginen. Hubert gidari eta ni kopilotu eta mekanikari lanetan.

B) Ibilgailu motoredun berri hauen aitzindarikin batera, zinematografia aitzindariak azaldu ziren. Zinema garai berean jaio zen eta edozein tramankulu aurkezpen, lasterketa edo erakustaldia non zinema kamara eta zinemagileak han.

SEKUENTZIA 5

ANIMAZIOA

Hegazkinak hodei zuriak gurutzatzen ditu. Bat batean zuritasuna grisez margotzen hasten da. Hegazkinaren motorea eztulka hasten da. Mandoetako markagailu eta erlojuetako orratzak mugitzen hasten dira.

ARTXIBOA

Hubert Le Blon zeruari begira. Hubert Le Blon planoak marrazten. Hubert Le Blon bere izena daraman hegazkin arraro samar baten alboan. Hegazkinak hegan. Hubert pilotu jantziekin jantzita. Hubert hegazkin baten mandoetan.

Off AHOTSA:

Hubert Le Blon hegan egiten duten motoreekin liluratzen da. Pilotu ikastaroa egin, Bleriot hegazki bat eskuratu eta bere gustora moldatzen hasi zen. Burruntzi itxura zuen monoplano bat diseinatu eta amaitzerakoan Le Blon izena eman zion. Hubert eta biok, hiri batetik bestera bidaiatzen hasi ginen hegaldi erakustaldiak egiten.

SEKUENTZIA 6

ANIMAZIOA

Hegazkinak akrobaziak egiten. Ur azaletik gertu eta ziztu bizian pasatzen da. Gora eta behera. Instant labur batez faro bat duen uharte bat ikusten dugu itsaso erdian. Motoreak berriro eztula egin eta ke grisa botatzen du. Ahate saldo bat gurutatzen da hegazkinaren aurretik. Mandoetako markatzaile eta erlojuen orratzak dantzan hasten dira.

SEKUENTZIA 7

ARTXIBOA-ANIMAZIOA

1910. Martxoa-apirila. Hegazkin hegaldi erakustaldia Donostian. Egun haietan bildutako aragazki eta artxiboekin, errekreazioekin eta animazioa nahasturik, azaldu egun ahietan gertatutakoa: nola kontratatu zuen udaletxeak Le Blon, nola iritsi zen hirira, nola eraiki zen Ondarretako ondartzan aerodromo bat, frogazko hegaldiak, onik atera zen lehen istripua, jendetza, azken hegaldia, istripua, hegazkina uretan hondoratzen, erreskate saiaketa antzua, emaztea guztiaren lekuko, ...

Off AHOTSA:

1910. urteko martxoan, Donostiako udalak, Hubert kontratatu zuen Kontxako badian hegaldi erakustaldia egin zezan. Ondarretako hondartzan aerodromo bat eraiki zen eta bertan hasi zen bere monoplanoa muntatzen.

Martxoaren 27 eta 28an Le Blon-ek, frogazko hegaldiak hasi zituen. Ondorengo egunotan, hegaldi erakustaldiak egin zituen hondartzara hurbildu ziren milaka pertsonen miresmena eta txaloak jasoaz.

Apirilaren 3an amaitutzat eman ziren erakustaldiak. Udaleko zinegotziak bazkaltzera joan ziren eta erreskate taldeak erretiratu. Le Blon, egunotan bildutako jendeari eskerrak emateko, arratsaldeko hiru terdietan monoplanora igo eta berriro aireratu zen. Minutu eta erdi beranduago, itsasotik 30 metroko altueran zegoela, monoplanoaren kontrola galdu eta bortizki itsasoaren kontra jo zuen. Hubert monoplanoarekin batera hondoratu zen.

Ni, hondartzatik, nire senarraren, Hubert Le Blonen azken hegaldiaren testigu izan nintzen.

ANIMAZIOA

Motoreetako batek eztanda egin eta hegazkinak altura galdu eta buelta eman ostean itsasoaren kontra jotzen du. Ostean, pelikulako lehen irudietara itzuliko gara. Itsasoa, Ur azala. Irudia betazal klisken artean ikusten ditugu. Arnas hasperen motelak. Ur azaletik haratago, hondartza, harkaitzak, belardi gainean jauregi bat.

AMAIERA

HUBERT LE BLON

1874. urteko Martxoak 21an Frantziako Billancourt herrian sortu zen.

Beste edozein haurraren moduko haur bat zen. Beste edozein aita eta amaren modukoak ziren aita eta amaren seme. Hubert izena jarriko zioten.

Beste edozein haur baten modukoa zen. Huberti, bereziki, auto jostailuak eta burruntzien atzetik lasterka ibiltzea gustatzen zitzaion.

Beste edozein haurrari gertatzen zaion moduan, Hubert ere, hazi eta gazte kurioso, basati, ergel eta ameslari bihurtu zen. Gazteak izaten diren moduan. Gazteek izan behar duten moduan.

Garai hartan ezagutu genuen elkar.

Ezkondu bezain pronto auto bat erosi genuen.

Motorea zuen edozein ibilgailu gustatzen zitzaion. Nazioarteko auto lasterketetan parte hartzen hasi ginen. Hubert gidari eta ni kopilotu eta mekanikari lanetan.

Motoredun ibilgailu berri hauen aitzindariekin batera, zinematografia aitzindariak azaldu ziren. Zinemagintza garai berean sortutakoa zen eta lasterketa edo erakustaldi bat non, zinema kamara eta zinemagileak han.

Hubert, hegan egiten zuten motoreekin liluratu zen. Pilotu ikastaroa egin, Bleriot hegazkin bat eskuratu eta hura bere gustora moldatzen hasi zen.

Burruntzi itxura zuen monoplano bat diseinatu eta aurrerantzean, Hubert eta biok, hiri batetik bestera bidaiatzen hasi ginen hegaldi erakustaldiak eginez.

1910. urteko martxoan, Donostiako udalak, Hubert kontratatu zuen Kontxako badian hegaldi erakustaldia egin zezan.

Ondarretako hondartzan aerodromo bat eraiki zen eta Hubert bertan hasi zen bere monoplanoa muntatzen.

Martxoaren 27 eta 28an Hubertek frogazko hegaldiak hasi zituen.

Ondorengo egunotan, hegaldi erakustaldiak egin zituen hondartzara hurbildu ziren milaka pertsonen miresmena eta txaloak jasoaz.

Apirilaren 3an amaitutzat eman ziren erakustaldiak. Udaleko zinegotziak bazkaltzera joan ziren eta erreskate taldeak erretiratu. Hubert, egunotan bildutako jendeari eskerrak emateko asmoz, arratsaldeko hiru terdietan monoplanora igo eta berriro aireratu zen.

Ni, Hubert Le Blon nire senarraren azken hegaldiaren testigu izan nintzen.

Hubert Le Blon

Koldo Almandoz


AURKIBIDEA

Hitzaurrea

Gabriel Korta – 1951

NOREN BORONDATEA?

EGOERA

MAITATZEKO GARAIA

UDA

HANDIA DA MUNDUA

KOKAKOLAK AGINTZEN DU

TRAFIKARIAK

ASKATZAILEAK?

NORMANDIAKO BATAILAN

SANTA AGEDAN EGINA

BADAGO HARITZ BAT

LAGUN MAITEAK

OTSO ZAHAR BAT

BAKARDADEA

LAGUNKIDE MAITEAK

EZAGUTZEN DUT

AIPATZEAGATIK

EZ DA DENA TXARRA IZAN

KUZKURTURIK

NON GALTZEN ZARETE?

ZIRTZILAK

GORROTOAREN EGUNA

MADARIKATUA

EKAITZAK AMAITZEN DIRA

ZU ETERNALA ZARA

BEHAR ZAITUZTET

BEHAR DITUT BESTEAK

ARIMA URRUNAK

HERIOTZAREN ATARIAN

GOI MAILAKO MAITASUNA

URRIKALGARRIA

MAITASUNARI EMANAK

MAITASUNA

ZURI

GAUR

PATXADAN ETA PAKEAN BIZI

EDERRA DA ASKATASUNA

EROTASUNA EZ DA KUTSAGARRIA ETA GIZATIARRA DA

HERIOTZAREN PENDULOA BEZALA

EROAK ULERTZEN DU

SORMENARI LOTUTA NAGO

ESAIEZU

KALEAN ENTZUNA

HIRIAN

AGIAN DENA ESANA DAGO

EDERTASUNA BEDEREN

KOLDARKERIA

DENA HASTEN DA

PILTZARREN IDEOLOGIA

ARIMAREN EGOERA BAT

EZ DUT LEHIA MAITE

BAZIRUDIEN

MISTERIO TENTAGARRIA

BORONDATE ONEKO PERTSONAK

DESERTUKO HAIZEA OINETAN

KONTUZKOA DA DENA

UDABERRIA GERTU

POETAREN JARRERA EZ DA ARRUNTA

GURE DENBORA MUGATUA DA

BIZITZAN DATZA GUZTIA

NOLA MAITATU MISTERIO BAT?

OTOI EGIN DUT

EZ DUT ZURE ARGI ITSUKORRA IKUSIKO

AMARI

DENA BUKATZEN DA

EZPAINETAN DARAMAT

ELURRA GALTZA MOTZETAN

ELKARRETARATZEKO GOGOZ BETERIK

BELDURREZ BIZI ZEN

NIRE ONDAREA

SORMENAREN EREMUA

UNIBERTSOA DELA ETA…

ZEHARO EROTUTA

BEKAIZKERIAZ BEGIRATU

ZAPATAK

OI! ARIMA SENTIBERAK

HITZA

ESADAZUE

KONTZIENTZIAZ JABETU GARA

GIZAKIA ANITZA DA

BIZITZA GOGORRA DA

BIHOTZEKO EMAKUMEA

HAIZE ON BAT

SUGEA BEZALA

BETIRAKO ZELA IRUDITZEN ZITZAIDAN

GOGORRA DA BAKARDADEA

ERREMEDIORIK GABE

ZALANTZAN JARRI

EZ HASERRETU MUNDUAREKIN

JOAN ZARA

HEMEN GAUDE

LAINOEN TARTETIK

BERANDU DA

ISILIK DAGO MAKINA

DESIRATZEN DUGU

GELTOKIAN

ZALDIA TROSTAN

HITZ HAUTSIAK

MUNDUA ZABALA DA

BEHARRAK NAHASI GINTUEN

NEGUAN ELURRA

ZER DA POETA IZATEA?

Gabriel Korta, existitu [ez] zen olerkaria

Hitzaurrea

“Elurra galtza motzetan” bosgarren liburua du Gabriel Kortak (Donostia, 1951-Errenteria, 2020). Aurretik, “Laugarrenak lau” liburukian, lehen lau liburuak bildu zituen, orrazturik. Poesiari emana bizi izan da beti, hori izan du ardatz bizitzan, mendizaleak mendia bezala. Azken hogei urteotako liburuak berak eman ditu argitara, ahalegin handi bat eginda.

“Elurra galtza motzetan” liburutik aipu batzuk atera ditugu, liburu honen berri pixka bat emango dutelakoan. Olerkariak badu kezkarik munduan gertatzen diren gertaera mingarriez. Horregatik dio: “Munduaren egoerak, urratzen dit bihotza, ez da nire gogoa…”. Baina aldi berean, badaki bizi egin behar dela, eta maitatu: “Orain da maitatzeko garaia”. Izan ere, munduan pertsona guztiak antzekoak dira haren iritziz: “Pertsonen ekintzak unibertsalak dira”. Eritasunak eraginda Kortak izan du goibelaldi eta ilunaldirik, baina atzean utzi nahi ditu, aurrera egin nahi du: “Ahaztu nahi dut, maitatu nahi dudalako”. Izan ere, besteen beharra du, gizaki orok bezala: “Oi, nola behar ditudan besteak…”. Bizitzaz egindako hausnarketen artean hau dago: “Bizitza gertatu egiten da, azkenean berak arrazoia du beti”. Hortaz, etsipenez hartu behar dugu datorrena, baina kontsolamendu batekin: “Infernuan ere, ez da dena txarra.

Badakit zer den zoriona”. Infernuaren ahaidea dateke sasia ere, surik gabekoa: “Sasietan ez dago lorerik, baina hipokresiarik ere ez”. Poetak, bere bakardadean, badaki bazterrean egoteak duen ona, bakea. Han ere bizirik senti daiteke, eta bizitza goratu: “Gaur begiratu dena begiak zabaldurik; miretsi dena, maitatu bizitzaren miraria”. Mirari hori behatzeko patxada dugu beharrezko: “Dena presaka eta orain nahi dugu”. Presaka bagabiltza, nola hausnartu transzendentziaz, haraindiaz? “Ez dakit nola sortu den guzti hau, baina hemen nago”. Bai, hemen gaude, Kortaren liburua irakurtzeko prest, ondoren nork bere ondorioak ateratzeko. “Bakoitzak bere bidea egin behar du” esaten digu olerkariak. Bai, Gabriel, hala da, bakoitzak bere bidea egin behar du. Olerkia filosofiarekin nahastua dator hemen, irakurketa bizipenarekin, iluna argiarekin. Goza liburuaz, irakurle.

Gabriel Korta – 1951

Norbera da bere bizitzaren moldekatzailea. aske naiz, eta ni naiz, nire bizitzaren arduradun bakarra; eta jakin, edo badakizue, askatasunaren prezioa, bakardadea dela.

Hori estigmarena kontuan hartu gabe. zeren bakardadea ez dut nik beti bilatzen.

Ze gaiztoak zareten batzuek psikiatrizatuekin…! Sabelek haurrak dakartzate; gizatiarra da, Poesia arimaren egoera bat da; jarrera bat.

Izateko modu bat. Poetak hizkuntzarekin, egiten du lan. Parnasoa ez da nire mendia. nire mendia muino txiki bat da.

Maite ditut beste poetak, maitasunak egiten du bihotza. artxiboetan katoliko, bizitzan bilatzaile. aspaldi erabaki nuen; nire bizitza, nire jarrera bizitzan, poetarena izango zela; eta utopia zen osorik, erabaki nuena.

Ez naiz maitasun eskale bat. maitasuna ez da eskatzen, eman egiten da.

Orain arte lau liburu kaleratu ditut; eta laugarrenean, lau liburuak daude: ISILETIK, OKARANAK, HARRI HAUTSIAK, eta azkenik, LAUGARRENAK LAU.

ELURRA GALTZA MOTZETAN, bosgarren liburua da. ez dakit zein izango den bere bidea…

Poetak hizkuntzarekin sortzen du artea.

NOREN BORONDATEA?

Lainoen borondatea;

euria da,

eta gu, haserre berarekin.

Baina poeta maitea

malenkoniaz beterik gaudenean,

eta kopeta, edo lokia leihoko kristalean dugularik; maiz diogu:

kalean euria ari du…!

orain euria ari du,

eta basoko zaldiaren begietan:

mandeuliak ugari.

euriak uxatuko ditu;

eta zaldiak burua, astinduko du pozez beterik;

eskerrak emanez euriari.

EGOERA

munduaren egoerak,

urratzen dit bihotza;

ez da nire gogoa,

baina errealitatea gogorra da.

Baikorra izan nahi nuke…

Jakin nahi dut, nora garamatzazuen!

nik itzuli nahi dut pikondoaren gerizpera,

epikuroren lorategira.

estigmak askatasuna murrizten du,

harreman ezin ikusizkoak bihurtzen.

Baina nire zokolutik diot:

ezin dudala saihestu, munduaren egoera.

MAITATZEKO GARAIA

Magnolioak zetarizko eskuetan;

zertarako madarikatu oraina?

Zorionekoak maitatzen dutenak,

zeren ez baitaude inoiz bakarrik.

Orain da maitatzeko garaia.

Tximua pentsalari bihurtu zen;

zeruak txunditu zuen;

unibertsoak liluratu zuen;

hostoak baztertu zituenean.

Maite dut gaua,

maite dut eguna,

maite dut;

zure begietako tristura.

UDA

Garaia da,

eta jada;

sorbeltzak txioka dabiltza zeruan,

zeru urdinean.

udan sartuak gara,

edertasunez beterik dago izadia.

Kantatu, abestu du zozoak

uxatu dira mamuak.

Faunoa lorategian, dabil txirula jotzen;

maiteminduentzako.

Izpiritu askea, ez da txandala.

Epikuroren lorategia joria da.

Jan dezagun sagarrondo honetatik…!

HANDIA DA MUNDUA

Bide hautsez beteetan zehar,

handia da mundua;

hainbeste bide daude…!

Handia da.

Gehienok askatasuna, eta berdintasuna

nahi dugu.

Baina egunerokotasunak irensten gaitu.

Pertsonen ekintzak,

unibertsalak dira…

Globalizaturik gaude,

etorkizunean bizi gara.

Asko aldatu da mundua…

Hiri txiki hau

mundu bat da.

Ez galdu, nekez irabazi genuena.

KOKAKOLAK AGINTZEN DU

Eskasian bizi gara

hori ez da berria.

Eskasian biziko gara

neguan estu gerria.

Kokakolak agintzen

duela hori da egia.

TRAFIKARIAK

Zuen boterea indarkeria hutsa da;

arma trafikariak;

eroso zabiltzate munduan;

handia da zuen boterea,

handia da zuen merkatua.

Baina egun batean, eroriko da dena;

orduan pozez beterik, dantza egingo dut,

eta igurtziko ditut eskuak;

jakintsu bat bezala;

zeren azkenik gizadia,

aske izango da.

ASKATZAILEAK?

Bagdaden sartu zineten gaizkileak,

zuen filmetan bezala.

Mertzenariak; atzerriko herri batean,

zuen herritik hain urrun,

zuen inperioa indartzeko.

Bonba atomikoa, aitzakiz jarri eta,

petrolioa helburu.

Bagdaden sartu ziren mertzenariak…

Jendea hil, emakumeak bortxatu,

Jainkoaren izenean;

lapurtu, hiria erre.

Infernu bat sortu; hori da guztia.

Irakiarrei zerien justizia.

NORMANDIAKO BATAILAN

Egia da

Normandiako batailan

gizon askok galdu zutela bizia,

proletarioak gehienak,

ez ziren mertzenarioak;

eramanak izan ziren,

bertan hil zirenak:

harginak

nekazariak

galdaragileak

argiketariak

arotzak

fresatzaileak.

Hau da:

herri xumea.

SANTA AGEDAN EGINA

Banoa nire burua jasotzen

madarikazio baten

ondorioetatik ateratzen

poema aleak josten

nire poemarioa konposatzen.

Zozo bat dabil basoan

txantxangorria leihoan;

bere hamar begiekin.

Ahaztu nahi dut,

maitatu nahi dudalako.

BADAGO HARITZ BAT

Bideak narama

nire mendira,

badago haritz bat;

lore txiki

eta ezkurren artean,

bere gerizpea

ez da niretzako soilik.

Oi! nola behar ditudan besteak…

LAGUN MAITEAK

Begirunezkoa izan dadila topaketa.

Lagun maiteak:

lorategi honetan,

bekaizkeriak ez dezala aterperik izan;

garbia izan dadila elkarretaratzea.

gauza bat ikasi dut, eta pozik nago;

mundua herri handi bat dela,

eta kolore anitzetakoak garela.

Bizitza gertatu egiten da;

azkenean berak arrazoia du beti.

Ezpata baina hobea lorea.

nik krabelinak maite ditut…!

OTSO ZAHAR BAT

Esan nizuen, otso zaharra eta bakartia nintzela

zaharra eta bakartia;

baina maite dut taldea

60 urte ditut,

maitatzeko denborak irentsi nau,

konturatu gabe,

atzo gaztea nintzen.

Hausnartzen dut iragana;

ez naiz moralista, baina benetako maitasuna,

ez da erosten.

BAKARDADEA

Bilatzen dut nire txokoa

txoriek beren kabiak bezala

bakarrik egon nahi dudanean.

Baina era berean

bilatzen dut jendea.

Berotasuna,

lagunartea

Epikuroren lorategia.

Bakardadea beti ez da nire borondatea.

Atzerria da mundua

zokulu honetatik ikusita.

Tristeak dira jenderik gabeko plazak…

Maite dut lagunartea,

eta elkarretaratzea.

Maite ditut kale jendetsuak.

Zaila da maitatzea.

LAGUNKIDE MAITEAK

Bakarrik nator

baina ez dut bakarrik egin bidea

lagunak izan ditut gogoan

berriro ikusiko ez ditudanak gehienak.

Hutsik nator

ez dut ezer ekarri

hitzen denbora delako

oroimen onena

lagunkideen artean.

Bakarrik utzi gaituzue

garaia baino lehenago

zuentzako laudorioak

eta lore ederrak.

Iraunkorrak zarete oroimenean.

EZAGUTZEN DUT

Izpirituaren mina

malenkonia gazi-geza da,

tristezia goxoa

sakongunea oinazea.

Ezagutzen dut erotasuna

badakit zer den paranoia

badakit zer den sakongunea.

Bizipenak jada

erotasuna adiskide

bilakatu du.

AIPATZEAGATIK

Geltokiko banku zahar batean,

eserita nengoelarik;

begiak lurrera begira

bapatean lagun zahar batekin egin nuen topo.

Bera Bilbotik zetorren

ni berriz Donostiatik.

Goizak horrela izan nahi zuen;

eskizofrenia aipatu nuenean bakarrik geratu nintzen.

Asko maite nuen…

EZ DA DENA TXARRA IZAN

Ez da diruagatik,

maitasunagatik ere ez.

Konturatu gabe erre egin dut,

nire gaztetasuna psikiatria dela medio;

baina maite dut.

Infernuan ere, ez da dena txarra.

Badakit zer den zoriona.

KUZKURTURIK

Kuzkurtuen itzalik gabe

ate nagusitik sartu,

eta atera nahi dugu.

Ez gara gaizkileak,

erotzea gaixotzea da.

Zigortzen den gaixotasun bakarra.

NON GALTZEN ZARETE?

Ez dakit non geratzen diren

pertsonen baloreak,

duintasuna galtzen denean…

Izar herratuak,

karriletako erregeak.

Bidaiari isilak.

ZIRTZILAK

Alde orotarik zirtzila dario;

zirtzilduen ideologia, pobrezia.

Hain kantatua,

jende urrikalgarria;

eskuak gorantz jarriak

limosna baten eske.

GORROTOAREN EGUNA

Poema hau

sortzen ez badut;

gaur ez dudala jan

sentituko dut,

zazpigarren elurte hau

kuku-elurra lagun

gorrotoarena da.

Beltza

aspaldian

sentitu ez nuen sentimendua.

Gorrotoak

itsutu baitu nire bihotza,

eta ezintasunez beterik,

estutu ditut ukabilak,

ikusi baitut

nola ezkerrekoak direla

esaten duten jende faltsuek

eta hipokritek,

bultzaka

tabernatik bota duten

behartsu koitadu bat.

MADARIKATUA

Ez nuen nik bilatu

baina erotasunak,

eraman ninduen

uholdeak dena

eramaten duen bezala.

Madarikatua

erremediorik gabe madarikatua,

eromena ez da barkatzen

besteek pentsatzen dutelako

sano daudela.

Eroaren hitzak ez du balio.

Ospe txarra dut,

baina aske naiz.

Maite dudalako nire burua;

erotu egin nintzen,

hori da guztia.

EKAITZAK AMAITZEN DIRA

Ezerk betetzen ez zaituenean,

alegia bizitza inertzia bihurtzen denean;

orduan zure baitan bildu.

Pentsatu aurrera zoazela,

eta zoriona mito bat dela

beti irauten ez duena.

Pentsatu bizitza bakarrik dagoela;

bizitzeko bagara…

Maitatu bizitza;

maiz gauza xumeenak pizten gaitu.

Izan haurrak bezala,

izan apalak.

Hilerrietako elurra bezala.

ZU ETERNALA ZARA

Sinisten dut

zerbait izatekotan

Jainkoa deitzen diogun hori;

eternala eta mugagabea dela.

Sinisten dut ezerezetik

ez dela ezer sortzen,

ez dakit zer den Bera.

Denok gaude unibertso honetan,

baina gu ez gara eternalak.

BEHAR ZAITUZTET

Behar ditut besteak

arrainak ura bezala;

besteak dira nire ispilu,

besteak dira leuntzen nautenak,

besteak dira nire zalantzen eragileak.

BEHAR DITUT BESTEAK

Ez dago jenderik

tristeak dira jenderik gabeko plazak.

Eguzkia aurpegian

gogoko dut une hau,

neguko eguzki goxoa,

eguzkiaren keinu luzea.

Sasietan ez dago lorerik.

Baina hipokresiarik ere ez.

ARIMA URRUNAK

Zebrabideetako arima urrunak

hirietako biztanleak;

bakarrik gaude jendetzan.

Supergizaki bat

izan behar du batek;

inolako maitasunik gabe bizitzeko.

Bero bila, irten naiz kalera,

eta hotzik itzuli naiz;

poesiak eman dit atsedena.

Zerbait hautsi da,

nire bihotzean.

HERIOTZAREN ATARIAN

Behar ditut besteak,

ez baninduzue ezagutu

bakarrik geratuko nintzatekeen

heriotzaren atarian,

hotzak hiltzen,

zeren besteak ez badaude:

bizitzak ez du zentzurik,

behar ditut besteak.

GOI MAILAKO MAITASUNA

Nola kimuak lorea

neska lagunak maitasuna.

Gehien maitatu nuen emakumeak,

ezin du eskuratu;

aske den bihotza.

Adina, maitatzeko bazina…

ez duzu ulertu,

nire maitasunaren grina.

Udazkenean bizi da nire bihotza.

Hain ulerkorra beharko luke izan,

nirekin etorriko litzatekeen emakumeak…

Goi mailako pertsona

sentibera

anitz sentibera.

URRIKALGARRIA

Gizon hark

errukarri itxura zuen;

benetako disidentearena.

Bere etxeak,

leizezuloa zirudien,

eta han bizi zen pakean

natura maitasunez trataturik.

Amaraunez beteta zeuzkan gelak.

Eta amaraun haietan izugarrizko

armiarma beltzak bizi ziren.

Berak nahi zuen moduan bizitzeagatik

ez zen onartua.

Batzuek bera pasatzerakoan

gezur-eztulak egiten zituzten,

edo listua botatzen zuten.

Haurrek iseka egiten zioten,

eta harriak bota.

Badator gure arlotea esanez…

Zakurrak zaunka egiten zioten

eta berak mindurik

bide zaharra hartzen zuen

koitadu bat bezala.

Gaiztoa zen mundua berarekin,

zapatak zimurrez beterik zeuzkan;

hausteko bidean.

Zaborretan egoteko egokiak.

Bere jazkera ere ez zen

batere arrunta;

modaz kanpokoak ziren

arropa guztiak.

MAITASUNARI EMANAK

Maitasunari emanak maitea,

bestela ez du merezi.

Hemen nauzu

nahi duzun guztirako jarria.

Maitasunean baldin bada,

txantaiarik gabe.

MAITASUNA

Maitaleek musuak landatzen dituzte;

musu horietatik jaiotzen dira loreak.

Maitasunaren kalitatea adierazten dute…

Loreak politak dira, baina musu batzuk

pozoiturik daude.

Musu horietatik, belar txarrak jaiotzen dira.

Mitoak sortu ditugu;

hainbeste kantatu da maitasuna…

Hainbeste sexua.

Maitasuna aipamen zaila da;

eta hainbeste txandala daude…

ZURI

Banandu ginen,

amildegi bat utzirik tartean;

elkar ezagutu ez bagina bezala,

ahazturik dago azken musua.

Urruntasuneko argia, zu zara, nire itxaropena…

Patetikoa izan zen,

Santa agedako patioan ikusi, eta entzun nuena;

bisitariak, kantari eta dantzan psikiatrizatuekin;

txaranga batek lagunduta.

Goiko zeruak gorde dezala,

luzaro nire arima…

Kantak zioen.

GAUR

Gaur begiratu dena

begiak zabaldurik;

miretsi dena,

maitatu bizitzaren miraria.

Miretsi, miretsi dena,

azkeneko eguna izango balitz bezala.

Ez zara damutuko…

Begira tximeleta hori,

azaroan gaude,

eta bizi nahi du;

tximeleten bizitza, laburra izan arren…

Bizitza da daukagun gauza bakarra;

ezer gabe joango gara.

Maitatu gaur, posible bada.

Bilatu zure bakea,

agian bihar ezingo duzu.

Poema hau guztiena da.

PATXADAN ETA PAKEAN BIZI

Esan nahi nizkizueke

barre egiteko poemak.

Egin barre bihotzez…

Baina zorionak gutxi irauten du

batzuetan bakarrik gertatzen da.

Presak eta gorazaletasunak,

abere arriskutsu bihurtzen gaituzte,

mundu zibilizatua deitzen diogun hori

eszentrikoa iruditzen zait.

Non dago atzoko patxada, eta atsedena?

Dena presaka eta orain nahi dugu.

EDERRA DA ASKATASUNA

Sarrailek maite dute herdoila;

zein ederra den askatasuna libertari!

Txintxarriaren jaia dakart eskuetan,

preso batek ihes egin duelako.

Poliziak bere bila dabiltza artadian;

baina ez dute sekula harrapatuko,

gaua dauka bere alde.

EROTASUNA EZ DA KUTSAGARRIA ETA GIZATIARRA DA

Eskizofrenia kimu bat udaberrian

ahotsak entzumenean;

batzuek ezargarriak

besteak iraingarriak

beldurgarriak,

eta goxoak.

Behartasunaren amildegiak

badauka zer ikusia erotasunarekin.

Gehienak

txiroak dira,

nahiz aberatsak ere erotu.

Ur garbiak nahi ditugunok,

denok askatasuna nahi dugu.

Ez dute denek ulertzen…

Erotasunak nire bizitza mugatu du.

Aipatu nahi dut bereziki:

Nietzsche, gontz handi hori,

europar handi bat.

Soseguaren itzalez beterik.

HERIOTZAREN PENDULOA BEZALA

Hondoa jo nuen,

gizatiarra eta arrunta da;

esan nahi dizuet, zeren:

beheraldi sakona pairatu nuen.

Desiratzen nuen:

zuhaitz batetik

nire burua zintzilikatzea.

Sufrimendu hura, betirako amai zedin.

EROAK ULERTZEN DU

Eroak izan dezake,

halako agerpen biblikoaren itxura

edo bapateko argitasuna.

Baina eroak ulertzen du;

ez da hain eroa,

ez da txoroa.

Soilik desberdina da,

ez da onartua, eroa izateagatik.

Horregatik batzuek,

nahiago dute psikiatrikoa;

bertan seguru sentitzen direlako.

Eroak maite du bakardadea,

berak hautatzen duenean.

SORMENARI LOTUTA NAGO

Baditut desioak

baina handikeriarik gabe;

poseditzeak ez nau zoriontsu egiten.

Sormenari lotuta nago;

horrelakoa da nire bizitza.

Ez dut tenplua gurutzatzen,

ez dut erlijiorik,

baina bai kontzientzia

eta sinismenak.

ESAIEZU

Esaiezu lagun

zenbat lan egin behar den,

liburu bat egiteko.

Sugeak bezala,

larru berri bat

behar duzulako,

jarraitzeko arima elikatzeko,

liburu berria,

zailagoa dela konturatzeko.

KALEAN ENTZUNA

Kalean entzundako

gertakizun bat:

oihanean sartuak ziren

ehiztariak, oihan ilunean.

Tximuak saltoka zebiltzan

zuhaitzetan.

ehiztari batek agerian,

zegoen tximu bati;

tiro egin zion,

eta tximua zauriturik,

balak eman ziolako bete-betean,

lurrera erori zen.

Eta tximua nigarrez, malko tanta lodiak

begietatik irten zitzaizkion…

Tximuak oihaneko belar batzuekin estali zuen zauria.

Baina ehiztaria gizon bat zen,

eta urrikaldu gabe, kulatarekin

buruan jo zion, eta azkenik tiro hilkor batekin,

tximua akabatu zuen.

Oihana isildu zen.

HIRIAN

Bapatean

itzali dira

hiriko argiak.

Hasi da eguna…

Kalea presaka doa

goizaren zulotik.

Eta zebrabidean

bi gizon

ikusi ditut

elkarri

barkamena eskatzen

estropezu egiteagatik.

AGIAN DENA ESANA DAGO

Gehiena esana dago,

agian esateko modua aldatzen da soilik,

hainbeste idatzi du gizakiak…

Izarpean,

zein ez da liluratu?

Zein ez da maitasunarekin liluratu?

Nork ez du ikusi zelaietan itsaso bat?

Hainbeste gauza eder daude kantatzeko…

Poeta:

ez al duzu emakume baten sabelean eskua jarri?

Eta asto bat jaiotzen ikusi?

Baina gehiena esana dago.

Ikusi dugun guztia berdin sentitu dugu;

baina beste modu batean adierazi.

Batzuetan ikusi,

sentitu eta isildu,

poemak iraun dezan.

EDERTASUNA BEDEREN

Poesiaren zelaietatik

belar xume bat

besterik ez da geratzen

haizeak makurtzen duen belarra.

Eta belar hori,

besterik ez bada;

belar hori da

nire poema.

Eta dirau;

nahiz uda

nahiz negu

poemak dirau.

Hilkorra izatearekin konformatzen naiz;

sentimendu tragikorik gabe.

KOLDARKERIA

Agian askatasuna

belardian dabilen

arratsaldeko haizea bezala;

jostagarria eta iheskorra delako,

errotu gabea.

Betidanik nik ere

izan dut

ihes egiteko joera.

Alaitsu

txistuka

makila bat,

motxila bat bizkarrean;

bideetako hautsa harrotzen

amestu nuen

nire askatasuna.

Baina koldarra naiz.

DENA HASTEN DA

Nire izaera paketsua da;

maitasunak irabazi dio gorrotoari.

Orain dena desberdina da.

Nire pausoak;

arima herratu batenak dira.

Dena hasten da,

borondate onak:

bihotzeko lorategian,

atsedena hartzen duenean.

PILTZARREN IDEOLOGIA

Entzun iezadazue;

handia da gizakiaren oinazea

krudelkerian bizi gara,

eskasian;

betirako dirudien

madarikazioan.

Entzun txiroen kantua

neguko piltzarren oihua.

Hor dago lunpena

karitatearen menpe,

zokoluetan bizirik.

ARIMAREN EGOERA BAT

Poesia arimaren egoera bat da,

askok bizi duten egoera.

Irakurle maiteak:

baina gutxi batzuek

garatzen duten egoera.

Nire lagunak poesia zaleak dira

eta batzuek poetak;

iturri anitzetatik irakurri duten poetak.

EZ DUT LEHIA MAITE

Parnasoa ez aipatu

ez da nire mendia

ez dut lehia maite.

Poeta maiteok,

mundu materialista honetan;

txori bat maite dugu, bereziki denok.

Kukua.

KRISTO HILKO DUTE

Mundu zabaleko bideak,

ibiltarien pozgarri;

loreak daude ertzetan.

Bakuntasunez beterik

ibiltaria pozez doa,

eta erramu haizeak

gogoraraziko dio berriro

Kristo gurutzatuko dutela.

BEGIRUNEZKO HARREMANAK

Eskizofrenia loratu zenetik

nire bizitza betirako

aldatu zen.

Bizitzaren erdia kasik,

psikiatrian sartuta egin dut.

Begirunezko harremanak nahi ditut…

Norbaiti begirunea galtzen zaionean

askatasuna amaitzen da.

BAZIRUDIEN

Bazirudien

dena bukatu zela;

eta larrosak bezala

poesiak argia ikusi nahi du;

ezin du geratu,

edertasunarekin egina du lotura,

zer naiz sortzen ez badut?

MISTERIO TENTAGARRIA

Erabat isiletik

itxaropenez beterik…

Oi! misterio hori

misterio tentagarria

bakarrik sentitzen garenontzat.

Norbaitek,

edo zerbaitek,

egin duela guzti hau.

Hori pentsatzea…

Baina hala ere misterio bat da.

Ezerezetik sortzea,

zerbait sortzea;

posible ez delako.

Oi! hori, misterio hori

bakarrik sentitzen garenontzat,

misterio tentagarri hori…

BORONDATE ONEKO PERTSONAK

Borondate oneko pertsonek

lurra sareratzen dute

bizitzaren alde daude.

Horrek asko pozten nau.

Baina gehiengoa beti

ekonomiaren menpe.

Lukurreria,

eskasia

horregatik poetak hartu zuen

emigratzaileen ontzia;

eta nor zen

galdetu ziotenean…

ez zekiela erantzun zuen.

DESERTUKO HAIZEA OINETAN

Nire bizitzaren pausoak

bizitzarekin doaz;

desertuko haizea oinetan

poemak hausnartzen bidean.

Zer garen jakitea ez da erraza;

nik nire bizitzan

kontraesan asko aurkitzen ditut.

Poesia ez da erraza

ez da erraza poeta izatea.

Nire kaia

nire kantuen sorterria

nire nahiaren azken hatsa,

lagun leiala

tristeziaren kabia

pozaren argia

bizitzeko zergatikoa

nire ezkutalekua

poesia.

KONTUZKOA DA DENA

Behar dut gain bateko ikuspegia

sentitu bidean utzi ditudala

nire kezkak;

gizatiarrak eta arruntak, oso gizatiarrak.

Urak edango ninduke

nora jo jakingo ez banu…

Beharrrezkoa zait poesia

horregatik idazten dut

eta mantentzen dut bakartiaren sugarra.

Kontuzkoa da dena;

eta ihesi doa musika

bihotzaren bidezidor batetik.

UDABERRIA GERTU

Elurraren poema zuria,

oinezkoen arrastoak ezabaturik.

Urruntasunean ikusten dira;

mendiak elur motzetan,

eta arbolak, eta zuhaitzak ere, kimuz beterik,

txorien denbora da, itzulera, kuku-elurraren garaia.

Lehendabiziko loreak ere,

hasi dira loratzen.

Munduari uko egin gabe,

munduarekin pakean;

arrenkuraz eta gorrotoz, bete gabe. Zentzurik bai,

bestela bizitzak?

Maite dut!

Nire askatasunaren jabe naiz.

Maitasunez beteriko, etorkizuna…

Artxiboetan katoliko, bizitzan bilatzaile.

Aspaldi erabaki nuen, nire bizitza,

nire jarrera bizitzan;

poetarena izango zela

nahiz inork ulertu ez…

Nire orakulua burukia da,

eta zeruari eskatzen diodana da,

nire borondatearen indarra, indartu dezala,

posible bada, aurrera egiteko…

Maitasunak soilik ematen dit zoriona, gizadia maitatzeak.

Askatasuna neurri batean, bakardadea da.

Eta gorrotoa gaizki doakio bakartiari.

Askatasuna erantzunkizun eder bat iruditzen zait.

POETAREN JARRERA EZ DA ARRUNTA

Zer egin behar du poeta batek?

Poeta batek idatzi egin behar du, batez ere.

Poetak gizaki arruntak dira.

Baina beraien jarrera ez da arrunta.

Niri artistak iruditzen zaizkit.

Umilak, alfonbrarik gabeak.

Baina batez ere, aske izan behar dute.

GURE DENBORA MUGATUA DA

Ezin dugu jakin

misterioak gordetzen duena;

ez dugu ulertuko,

nola bete den huts handi hau.

Ulertezina guretzako

neurria eta denborarena;

definitu daiteke, baina ulertu ez.

Mugaketa guztiek espazioan,

mugaketa berriak sortzen dituzte;

espazioa amaigabea da.

Denbora amaigabea du betikotasunak.

Poetok maite dugu mundua,

maite dugu bizitza,

maiz izugarria;

ederra da dena.

Bere lorian

koroatzen dugu

unibertsoa.

Norbaitek esango al dit

nola bete den huts handi hau?

Alegia nola sortu den,

halako edertasuna,

eta halako handitasuna?

BIZITZAN DATZA GUZTIA

Nire bidea,

gizaki guztion bidea da;

nahiz, maiz madarikatu.

Begira gizakiaren edertasuna.

Konortea galdu gabe

egiaren eremuan;

bizitzan datza guztia.

Hiltzen naizenean:

ez dut ezer ikusiko

ez dut ezer entzungo

usnatu edo ukitu

ezta ere dastatuko

hila egongo naiz

ez dut ezer sentituko

ez naiz berriro esnatuko.

Betirako bizitzaren desioa;

ahalmena,

Jainkoaren pribilegioa da.

Amets zahar bat,

betirako bizi nahia

amets gizatiar bat.

Ez dakit nola sortu den guzti hau;

baina hemen nago.

NOLA MAITATU MISTERIO BAT?

Ezin dut nire bizitza

misterio baten menpe jarri.

Nola maitatu ikusten ez dena;

misterio bat dena?

OTOI EGIN DUT

Dena ulertuko banu

Jainkoa izango nintzateke.

zerura hurbildu naiz,

ni hurbiltzen naizen moduan;

bakardade honek,

gaua zauritzen duelako;

eta otoi egin dut isilean.

Izarren hatsak,

ihintzaz busti du dena;

eta Madalenak

oinutsik egin du bidea.

EZ DUT ZURE ARGI ITSUKORRA IKUSIKO

Misterio bat zara;

leize handi bat.

zu amaigabea zara

eta betiko.

Zeruetako Jauna,

baina gu ez.

Ez da zure borondatea,

munduaren egoera.

Lotsa sentitzen dut,

pertsona izateagatik.

Ez zara zu nire oinazearen auzia.

AMARI

Bizitzeko banintzen

Oi! zure sabela

lehendabiziko etxe

itsaso epela.

Bizitzeko banintzen

Oi! zure sabela.

Kukuak kantatu zuen

ama ehortzi genuenean.

DENA BUKATZEN DA

Denak dauka hasiera

beti hasiera.

Denak dauka amaiera

beti amaiera.

Infinituak eta betierekotasunak ezik…

Dena aldatzen da

dena bukatzen da

tragediarik gabe

bukatzen da dena.

Hori da naturaren legea

naturaren esentzia

aldakortasuna.

Ez du inork irabazten

betirako behintzat

denbora kontua da dena.

Horregatik

maite dut hainbeste askatasuna, libertari.

Ez dago heriotza ederrik

bertan geratuko da dena.

Nire hezurrekin

ez kartzelarik egin.

Eta daudenak suntsitu

utzi txoriei bertan kabiak egiten

saihets hezurrekin.

Txirulak egin besteekin…

EZPAINETAN DARAMAT

Ezpainetan daramat

hitz eder baten ardura;

zetarizko korapiloa.

Partzialak ditu fruituak.

ELURRA GALTZA MOTZETAN

Poesiari loturik nago

edertasuna maite dudalako;

poesiaren leizean sartu nintzen.

Aurtengo elurtea ere ez dut,

inorekin partekatuko.

Bakarrik nago.

ELKARRETARATZEKO GOGOZ BETERIK

Hemen nago

nire txokoan.

Elkarretaratzeko gogoz beterik.

Zabaldu langa hori, lainoetako jauna…!

Natura maite dugu; natura gara, loreak bezala.

Eskuetan hartu dut,

ezkur aletxo bat;

iradokitzailea.

Sormenaren hazi berezia.

Oi! natura miresgarria…

Zelai honetan libre,

animaliak bezala, baina solasean;

lagunak bezala.

Zabaldu langa hori

lainoetako jauna.

Hemen gaude naturan elkarturik;

oinetakoak belarrez beterik.

BELDURREZ BIZI ZEN

Ate joka

ibiltzen zen eskean;

eskasian bizi zen.

Behatz puntetan

norbaitek ikusteko beldurrez,

bai, beldurrez bizi zen.

Beldurrez ematen zizkien txanponak dendariei,

beti gastatzeko beldurrez.

Hain zen txiroa…

Lotsaturik ate joka,

eskua luzatuz

limosnatxo bat eskatzen

Jainkoaren izenean.

Horrela bizi zen

errukiorren bihotz xamurrengandik

jasotzen zuen diruarekin;

ardoa eta ogia

erosten zituen

hilik aurkitu zuten

atari batean.

NIRE ONDAREA

Nire ondare xumea poesia da.

Gainontzekoak

objektuak ez dira asko.

Poseditzeak

ez nau zoriontsu egiten.

Poesiarekin liluratuta nago.

SORMENAREN EREMUA

Zigortuta nago

poemak idaztera;

ez da zigor txarra,

okerragoak badaude.

Gogorra da poeta izatea,

gogorra den bezala,

beste edozein lan.

Ni, alde horretara

okertu nintzen;

ez naiz beste ezer,

poeta soilik.

Baditut lagunak

nahiz urruti,

maitatua naiz,

ez naiz kexu

nire suerteagatik.

Bide traketsetik

lortu dut,

poeta bat bezala bizitzea.

Zuek badakizue,

zein gogorra den bizitza.

Kontzientziarik ez bagenu…

Baina kontzientziadunak gara.

Poetok, sormenaren eremuan bizi gara.

UNIBERTSOA DELA ETA…

Hutsak ez du ezer sortzen

betetzeko hutsunea baizik

nola bete den dena izarrez

unibertso hau, ez dakit.

ZEHARO EROTUTA

Eta egun batean

kalera irten zen,

herriko plazara;

ozenki oihuka

IRAULTZA!

IRAULTZA!

Kale barruan gorde arte.

Erotuta zeharo erotuta,

eta korrika;

IRAULTZA!

IRAULTZA! Esanez

bularra sutan zeramala.

BEKAIZKERIAZ BEGIRATU

Bizitzako gauzarik ederrenak

ezin ditut adierazi.

Lagun maiteak

bekaizkeriaz begiratzen zaituztet.

Lagun sosegatuak

maitatzeko eginak

maite dut zuen izaera paketsua.

Mundua maitasunez begiratzen duzuen orori

bekaizten natzaizue.

ZAPATAK

Zapatak ibiltzeaz,

gastatu egiten dira:

zimurtu, eta azkenik hautsi.

Balio dute musikarako,

etzanda gaudenean,

begiratzeko. Zigarreta puntak itzaltzeko.

Zaborretan, noizbait ikusiak.

Edo belarrez apainduak,

belarra jango balute bezala.

OI! ARIMA SENTIBERAK

Oi! arima sentiberak

zatozte,

gaztaroko

kantuak

kantu loratuak,

odol beroaren

arantzarik gabeko

lore gorriak.

Oi! arima sentiberak;

maitasunaren alde

egon beharrean

kontra bazeundete;

alegia

belaunaldiak

maitatu gabe,

alperrik litzateke

nire maitasuna.

HITZA

Bizi hitza

hitzen artean bizi

hitzekin sortu

poema bat:

sentimenduak adierazi

sakonak badira hobeto.

24 ordu irauten du egunak

edozer gerta daiteke.

Agian euritan

ibili beharko dugu,

edo itzala bilatzen;

jendea da beti

kalean dagoena.

Adibidez gaur

aterkia beharko dugu.

Denok daramagu aterkia.

Denontzako euria

beharrezko ura

lainoa gailurretan

ibai oparoak.

ESADAZUE

Esadazue zer egin nuen hain oker,

bizitza oraino, hain traketsa izateko?

Ofizialki beti garapenik gabe.

Nire ibilbidea, traketsa izan da.

KONTZIENTZIAZ JABETU GARA

Begira komisario jauna:

abertzaleengatik izango ez balitz

iada ez genuke gure

hizkuntza zaharra

erabiltzeko aukerarik izango.

Eta hizkuntzak dira,

herrien ezaugarri nagusienak.

Abertzaleei esker

gure naziotasunaren

kontzientziaz jabetu gara.

Abertzale izatea, gauza naturala da;

nola jakin herri bat garela, kontzientziarik

ez bagenu?

GIZAKIA ANITZA DA

Mundua ez dago geldirik

nahasi egin gara

kolore guztiak.

Gizakia anitza da

bakoitzak

bere balioa

erakusten du

mundu asko daude

mundu honetan.

Beharrezkoaren bila

gabiltza denak

hori da guztia.

BIZITZA GOGORRA DA

Zahartu egiten gara;

ahalmenak galtzen ditugu.

Bizitza gogorra da,

esaten zuen beti

poeta txiro hark;

partitu zarete,

beldurtzen gaituen

bide horretatik.

BIHOTZEKO EMAKUMEA

Non gordetzen zara baina,

nire eskuek ez dute ikusten

zure aurpegi zuria,

bihotzeko emakumea.

Non zara baina,

ametsetako basoan galdua?

HAIZE ON BAT

Haize on batek jo du

nire leihoan

adiskidetasunari esker

arantza lore bihurtuz.

SUGEA BEZALA

Sugea azalberritzen den bezala;

heriotzak bere sudurra

erakusten duenean…

Onena, sugeak egiten duena egitea:

azalberritzea.

BETIRAKO ZELA IRUDITZEN ZITZAIDAN

Gaztetasuna betirako zela

iruditzen zitzaidan.

Ez zaituztet bekaizten

egungo gazteak.

Nire atean udazkenak jo du.

GOGORRA DA BAKARDADEA

Zein gogorra

egiten zaidan bizitza,

banatzen ez dudanean.

Bakardadea nahi ez dudanean;

gogorra da bakardadea.

ERREMEDIORIK GABE

Patxadaz

dramarik gabe

galde egin diot

nire gorputzari

eta hutsuneak

gizonen hitzak

baztertu ditu.

Beldurra eman dit amildegiak.

Horrelako sorkuntza perfektuak,

azken hatsa eman behar duela jakiteak.

Erremediorik gabe pentsatzeak.

Baina horrela da;

eskua luzatu bizitzari

baina bizitzak ez du erantzuten

heriotza da.

ZALANTZAN JARRI

Aske denak

arrazoiak eskatzen ditu,

zalantzan jartzen ditu

sinismenak eta ideologiak.

Galdetu egiten du

haurrak bezala;

kontrastaketetan

eta kontraesanetan

mugitzen da.

Izpiritu askearen

izatea bakartia da.

EZ HASERRETU MUNDUAREKIN

Nork daki

harresi

horien barnean

dagoen oinazea

mundua debekatzeagatik?

Nire txamarra

bizkarrean zintzilik

eta belartxo bat,

ezpainetan nuelarik

etxera bidean

kanpaiak entzun nituen.

JOAN ZARA

Joan zara, urruntasunez beterik

ezer esan gabe, duintasunez.

Joan zara, elurraren isiltasuna,

guretzako utzirik.

Zeren ez dugu berriro elkar ikusiko.

Bizitzera kondenaturik gaude.

Elurrak, estali du dena.

Kolore zuria denontzat…

Berdintasuna.

Txoriek soilik utzi dituzte arrastoak;

hilerriko pakea hautsi gabe.

HEMEN GAUDE

Bizitza eman zaigu

galdetu gabe.

Maitatuak edo ez;

hemen gaude

maiz nora goazen jakin gabe.

Denon amaiera jakin arren.

Bakoitzak bere bidea egin behar du…

Ekaitzetan babestu;

aurrera egin.

Bide zidor bat sortu.

Baina ez gara denak berdinak…!

LAINOEN TARTETIK

Eguzkiari zoriona lapurtu…

Eguzkiaren argia iragazten da

lainoen tartetik.

(ederra benetan)

natura apala da,

ezer eskatu gabe

beti ematen du.

Euria edo eguzkia

eten gabe.

Beti desberdina da zerua,

baieztatzen dut, horrela dela.

BERANDU DA

Egunaren amaieran bakardadea

eguna luzea,

Osatu gabeko eguna.

Inor ez etxean;

berotasun eza,

bakardadea

bakardade osoa.

Berandu emakume bat,

lagun bezala izateko.

Ni naiz

60 urteko poeta bat;

altxorrik handiena bizitza da;

partekatua bada hobe.

Maite dut bizitza,

bere urtaro guztiekin.

Esan nahiko nituzkeen gauzak

esanak daude.

Ez naizelako,

poeta bakarra.

ISILIK DAGO MAKINA

Isilik dago makina

ordu txiki hauetan

altzairu zahar bat bezala.

Isilik dago makina

hitzak nahi dizkiot lapurtu.

Zerbait esan nahi dut;

baina isilik dago makina.

DESIRATZEN DUGU

Bizitza zer den,

ez dakigu:

baina bizi gara

gure gorputzaren barnean.

Desiratzen dugu, gauza bat;

maitatuak izatea,

eremuak ez dira guretzako.

Eremuetan bizi bagara ere,

behar ditugu besteak,

ura bezala.

GELTOKIAN

Leihatilan txartela-saltzailea ikusten da

ezkerreko hatz erakuslea

ezkerreko sudur-zuloan sartuta duelarik

egunkaria irakurtzen.

Berria ez den

poemetako gizon herrenak

geltokia gurutzatu du txistuka

makilarekin erritmoa markatuz.

Atsedena du geltokiak

eulien burrunba besterik

ez da entzuten

abuztuko arratsalde bero honetan.

Kanpoan trenbide hiletako bagoi batean

karrilano bat dago lotan

eta gertutik pasatzean

emakume batek

aitaren egin du.

ZALDIA TROSTAN

Zelaian euria ari du

belardia haizetan;

iparreko haize hotza.

Grisez tindatuak,

gizona eta zaldia.

Zaldia trostan

gizona korrika;

azpian mundua;

poliki jira-biraka.

HITZ HAUTSIAK

Atsedena bilatzen du poemak,

hitz hautsiak

iraun dezan

irudi honetan:

zaldi bat euri azpian

lauhazka zelaian bakarrik,

zaldizkorik gabe.

MUNDUA ZABALA DA

Txokokeriatik haratago mundua zabala da

baina unibertsalak

dira gertaerak

maitasuna

adibidez

eta gorrotoa

ere bai.

Nire

txokotik

begiratzen

dut

mundua

eta dakidan

guztia

bertan ikasi dut.

Ez naiz apenas

mugitu

baina ulertzen ditut

atzerritarrak

sentiberak dira

harremanetan.

BEHARRAK NAHASI GINTUEN

Bihotzean

oinazeak bezala,

azkenik bizitzak

aurkitzen du bidea;

bizitzeko sortuak

izan garelako.

Txirotasunean

eta fortuna txarrean,

atzera gehiegi

begiratu gabe;

galdutakoaren balantzea

egin ondoren,

gure prolearekin

muinora igo eta,

bizitzeko indarrez

beteak

abiatzen gara,

lur berrietara.

NEGUAN ELURRA

Lixapaperarekin

lainoak lixatu;

neguak elurra,

hotz urdineko

otso zakurra.

Bide estuak

ogi papurra.

Gorosti tinkoeneko

xori maltzurra.

ZER DA POETA IZATEA?

Ez dut gogoko lehia, poesia ez da kirola. Nik ez dakit zer den poeta izatea. Poetak iruditzen zaizkit batzuetan dionisiotarrak, eta beste batzuetan apolotarrak. maiz iruditzen zaizkit; poetak artistak direla. Filosofoak ere bai askotan.

Nik ez dakit zer den poesia, baina gertatu egiten da, eta esaten dut: hau poesia da.

Zer da poeta izatea?

Misterio bat.

Gabriel Korta, existitu [ez] zen olerkaria

“Harri hautsiak” izeneko poema-bilduma prestatzen ari zela ezagutu genuen Gabriel Korta Rekarte poeta. Egunero idazten zuen, horretara emana zegoen, pentsio txiki bat jasotzen baitzuen eta bizimodu apal batean, indarrak idaztera eta irakurtzera zuzentzen zituen.

Beti poesiari emana, hitz lauz apenas idatzi zuen. Auden poetaren euskal itzulpena astiro, oso astiro, irakurri zuen, eta benetan zirrara eragin zion. Era berean, Paul Eluard, Andre Breton, eta beste poeta batzuk gogo handiz irakurri zituen. Euskal poeten artean Joxean Artze, Xabier Lete, Gabriel Aresti aipatzen zituen, besteak beste. Joxean Artzerekin harremana izan zuen eta asko miresten zuen Kortak usurbildar olerkaria eta honen lana. Jakina, ez zen aipatutako egile horietara mugatzen, maiteak zituen klasikoak ere, Dao de Jing, Lao Zi-rena, eta Epikuro-ren lan guztiak, arretaz eta xehe irakurriak zeuzkan, esaterako. Aldiro irakurtzen zuen bere oso gustuko filosofoa ere, Friedrich Nietzsche, beti sakona iruditzen zitzaiona. Maiz itzultzen zen harengana, haren idatzietara.

Bere burua komunistatzat zeukan, gaztetan militantea izana zen, eta gizarte-auziaren kontzientzia handia zeukan. Gizartearen maila-banaketa argi zekusan: Lunpena, herri xehea, burgesia txikia eta burgesia handia. Baita ere, gizartean eragina duten beste eragileak aztertuak zituen: sexua, arraza, ideologia, adina…

“Estigma” hitza maiz aipatzen zuen, berarengan bizi izan baitzuen. Bizitzan zehar gaixotasuna izan zuen, denborarik gehienean medikamentuekin ongi kontrolatua, baina batzuetan osasun-etxean ingresatzera eraman zuena. Gaixotasunaren eraginez harreman asko aldatu zitzaizkion. “Psikiatrizatuen” taldean egon zen hainbat urtez, eta bazterkin kontzientzia izan zuen beti, pertsona markatua zela, eta jendeak bazter uzten zuela. Berak onartzen zuen, halere, bakartzeko joera zeukala, bere baitan egotekoa, eta aldi berean “nola behar ditudan besteak” zioen.

BADAGO HARITZ BAT/Bideak narama/nire mendira,/badago haritz bat;/lore txiki eta ezkurren artean,/bere gerizpea/ez da niretzako soilik./Oi! Nola behar ditudan besteak…

Bakartze eta gizarteratze horren arteko kontraesana garbi-garbi aitortzen zuen, bazekien kontraesankorra zela, denok garen bezala.

Gabriel Kortaren idazkera soila da, hitz zailik gabea, eta ulergarria. Irakurle batzuen aburuz, erabiltzen zituen gaiak tristeak ziren, eta idazlearen bizitzaren isla izanik, ez da harritzekoa ere. Gai mamitsuak erabiltzen zituen bere olerkietan, erroetara jotzen zuen, eta muinetik mintzo zitzaion munduari. Gaztetako lehen liburuak (Isiletik eta Okaranak 1986) Lur eta Susa argitaletxeekin atera zituen, hurrenez hurren, eta gero urte mordoxka argitaratu gabe egon ostean, bera autore-editore aritu zen lan guztietan. Bere pentsio txikitik pixkanaka aurrezten zuen dirua eta behar adina biltzen zuenean liburua egiteko, aurrekontua eskatzen zuen inprimategian. Zarauzko Itxaropena inprimategira gustura egiten zuen itzulia; beti ongi hitz egiten zuen hango jendeaz. Ondoren liburua aurkeztu, elkarrizketa bakan batzuk egin eta kritikarien erantzunari itxaroten zion, egunkarietan.

Harri Hautsiak liburuan bi olerki musikaturik atera zituen (Bertsotxo batzuen hazkureak -ezkur aletxo bati- eta Mendi, lahar eta baso), partiturekin, Jon Goenagak eginak eta aurkezpenean pianoan emanak. Ondoren errezital batzuk etorri ziren. Jose Luis Padronen hitzaurrea dakar liburu horrek.

2017an “Maitasunaren indarra” liburua aurkeztu zuenean, Donostiako Garoa liburu-dendan, Itziar Navarro gitarra-jotzaileak lagundu zion errezitaldi hartan.

Hatsa elkarteak, Senperen, antolatzen duen urteko poesia antologian parte hartzen zuen, oso gogo onez, eta beste olerkari batzuentzat bezala, Hatsa zen uharte bakarra, bakardade literarioaren itsasoan. Auxtin Zamorak gidatu eta artaz egindako liburuetan atsegin handiz parte hartzen zuen, eta ahal zuen heinean, urteko liburu aurkezpenera joaten saiatzen zen. Hatsa elkarteko kide asko ezagutu zituen eta horrek zabaldu zion bere harreman-sarea, besteak beste. Zumarragako ilunabar literarioan parte hartu zuen. Errenteriako Zintzilik irratian hainbat saio egin zituen, poesia errezitatzen bezala mahai-inguruan. Eta horri esker, grabaturik geratu dira, Gabrielen ahotsean, hainbat olerki eta kanta-hitz.

Neuk batzuetan, esan ohi nion, erdi-brometan: “Hiru zarete, hiru: Gabriel Aresti, Gabriel Celaya eta Gabriel Korta”. Eta irribarre egiten zuen. Baina existitu al zen benetan Gabriel Korta izeneko olerkaria? Gutxi batzuontzat asko existitu da Gabriel Korta, eta asko batzuentzat ez da existitu batere. Zorionez, hor dira haren liburuak, irakurri nahi dituenarentzat. Eta ondorengo belaunaldientzat.

Diot liburuaren aurkezpena Zintzilik Irratian egin zuenean eta olerkiak grabaturik utzi, honako sarrera hau egin zuen: Sinesten dut arima sentiberek badakitela non dagoen poesia eta non hautsa, apaletan eta altzarietan utziko dut oraingoz denboraren menpe oraingoz azkenengoa. Nik poesia eskaini nahi dizuet. Bizitzak ematen dizkigu poemak, berri onak bezala, ez naiz azpietan gordeko xomorroak bezala. Poema hauek ditut zuei eskaintzeko. Aurrerantzean zuek izango zarete epaileak. Ez dago nire esku, zeren nire iritzia oso subjektiboa baita, jakin irakasle gehienek ez zutela nigan ikasminik sortu. Beraien errua izan zen. Ez da zilegi. Nik nire borondatez ikasi dut dakidana, dakidan gehiena, traumatikoak izan ziren nire ikasketak. (gauza bat da homosexualitatea onartzea eta bestea da traumatizatuta egotea asunto horrekin, praile nazkagarri batek ez ninduelako bakean uzten, sexu-gehiegikeriak jasan nituen. Traumatsuak izan ziren neure ikasketak) Ni naiz izan nahi nuena, txarrerako eta onerako. Zorionezkoa ez zen poema bat egin nuen. Errekak eraman zuen musika eta guzti. Gero poesiari heldu nion, haur batek bere amaren eskuari heltzen dion bezala. Gaztea nintzen eta nire burua poeta bezala autodeterminatu nuen (autodeterminatu herriak egiten dira, baina ematen badizute lizentzia poetikoa, poeta bezala autodeterminatu nuen neure burua). Beti notatxoak jasotzen nituen karpetatxoan. Gehiago zen sentitzen nuena idazten nuena baino. Beste askok bezala, garaiak baitziren ziren bezalakoak, klandestinoa izatea erabaki nuen. Nik nire karpetatxoa nirekin neraman beti, poesiaz betea. Eta azkenik, espero ez nuen bide triste batetik iritsi nintzen poeta bat bezala bizitzera. Hamazazpi urte nituenean poesia izan zen nire nortasun eta nire askatasun espazio propioa. Ez al da ba horrela? Ni, hasi nintzen kantak egiten, eta konturatu nintzen neuk kantatzea baino nahiago nuela beste batek kantatzea eta nik letrak egitea. Ez dakit zergatik hori buruan sartu zitzaidan eta nire musika egin nuen momentu horretan, utzi bakean, musika galdu egin nuen. Nik bakarrik ezin nituen kantak egin. Hori izan zen nire lehen poesia pausoa. Gero poesiari jarraitzeko, sakontzeko eta aurrera jarraitzeko. Hori nahi nuelako. Poesia arma bat dela esaten dute, ez desestimatu poetak, ez desestimatu inor, poesia aberastasuna da eta, karisma izatea, hori beste kontu bat da.

Azken urteotan Hurkoa elkarteak lagundu dio egunerokoa kudeatzen. Esan gabe doa senitartekoek pazientzia handiz lagundu diotela beti, ez baita izan erraza Gabrielekiko harremana inorentzat. Ezta lagun izan garenontzat ere.

Oh, Gabriel, hire poemako siriarra bezala, denetatik, denengandik partitu haiz!

Gabrielen heriotzean, Zintzilik Irratiak, Errenteriakoak, bere webgunean, Diot audio-liburua entzuteko aukera ematen du, egileak bere ahotsez grabatua. Irrati librea, Gabriel bera bezala, hari batetik zintzilik, Gabriel bera bezala.

Hark oinordetzan utzi dizkigu liburu hauek: Isiletik (1980), Okaranak (1986), Harri hautsiak (2002), Laugarrenak lau –aurreko hiru liburuak gehi Testigantza- (2010), Diot (2013), Elurra galtza motzetan (2012), Maitasunaren indarra (2016).

Mila esker, Gabriel.

Iñaki Bastarrika-Izagirre

kazetaria