AURKIBIDEA

AUTOREA

BILDUMA

HITZAURREA

ATARIKOAK

MAPAREN GEOGRAFIA

NIRE BELDURRAK

HEGOALDERANTZ

LEHEN LERROA

OIHAL ZATI GARRATZA

ITSASOA DA

NORENAK

IPARRALDE HEGOALDEKO

BAZTERREKO BIDETIK

BILUZIK

URRUTI

HAURREN AHURREAN

DUNA

ARGI-ILUNAK

ZUREZKO BIHOTZA ZEUKAN

ITSASOAK DARAMANA

BADATOZ

BIDAIATUKO GAITU

HAUTACUPERCHEREN OIHARTZUNA

BESTE BAT

BAGAJEA

MAIZTASUNA

ITSAS UHINAK ETA HODEIAK

LAGUNAKO LAGUNAK

HARRIA ETA ORRIA

AFRIKAR XUXURLA

PARADISUA

SORTALDERANTZ

BIDE BAZTERRETIK

ELKARTASUN PORTUA

HAIENAK

ZINTZILIKATUTAKOAK

EZ GALTZEKO BERMEA

OKZITANIAR URMAELA

MUNDUA

LAU(R)AK

PIZKUNDEAK BERPIZTUTA

HARAGO

HIRIRIK GABEKO HIRIA

LABIRINTOAREN IRTEERA

FUSINATIK

ORDAINDU EGIN BEHAR DA

BASQUE

OSO GAITZA

EGUNKARIA

HURRENGO BATEAN

SARTALDERANTZ

ITZULERAKO BIDETIK

BIDEKO BIDEAK

ESATARIA

XEHEA EDO LARRIA

BI NORANZKO

MILANO-TORINO

TORINOKO ILARGIA

TUNELETIK

BIDESARIA

TXIRRISTAPEKO MADARIKATUA

BIDAIARIREN BAT

KAPUSCINSKIREN ERRETROBISOREA

AZKEN HITZAK

ITZULERA

AUTOREA

Jon Etxebarria Rozas Txontxe naiz, getxoztarra, Euskal Filologian lizentziaduna eta Euskara eta Literatura irakaslea Hezkuntza publikoan. EGA aztertzaile eta euskara zuzentzaile ere ibili izan naiz. HIZNET Hizkuntza Plangintza eta Nazioarteko Ikasketak graduondokoak kurtsatuta dauzkat (titulurik ez). Euskalgintzan, sindikalgintzan eta nazioarteko elkartasunean jardun dut, bereziki internazionalismoan. Idatzi dudan lehenengo lan literarioa da hau, lehenago hainbat artikulu idatzi ditut (Argia, Berria eta Gara hedabideetan) eta aurkezten dizuedan bilduma honetako Urruti izeneko olerkia Ibon Zubielaren Inventario de la piel/ Azalaren bilduma poesia-bilduman argitaratu da.

BILDUMA

Aurkezten dizuedan poema-bilduma 2017an egindako lau hileko bidaiaren ondorio da. Orain hiru urteko udaberrian bikotearekin eta bidean bi urte bete zituen semearekin autokarabanaz bidaia luzetxoa egin genuen, Andaluziara, handik Kanarietara ferryz, uhartez uharte ibili ostean penintsulara itzuli ginen, Herrialde Katalanetara gero, Okzitania, Italiako Toscana, Venezia eta azkenik Esloveniaraino iritsi ginen etxera bueltatu aurretik. Orotara 8.505km eta 1.595 itsas milia egin genituen.

Horrela, bildumako olerkiak bidaia bati buruzkoak dira, bideari buruzkoak eta bidaian ezagututako natura, hiri eta giza paisaiak islatzen dira. Bestalde, bizitza, bidaiak, turismoa, migrazioa eta zapalkuntza dira agertuko diren gai batzuk betiere jendartearen eta munduaren ikuspegi kritiko batetik jorratuta.

Olerkiak xumeak eta heterogeneoak dira, horietako asko narratiboak dira eta hainbat idazleri (eta bidaiariri) egiten diete erreferentzia, batez ere atzerrikoak, batzuk klasikoak dira eta beste batzuk garaikideak, esaterako, Dante, Twain, Byron, Storni edo Mistral, Belestrini eta Sarrionandia. Horien artean Kapuscinski da aipagarriena, presentzia handiena duena delako eta kazetari eta idazle poloniarrari erreferentzia egiten dion poema batetik hartu duelako izenburua lanak.

Azken finean, bitakora baten olerkiak dira, bazterreko bideetatik eta bide bazterretatik egindako bidaiarenak eta road trip poetiko bat osatu nahi dutela esan genezake.

HITZAURREA

Ez dakit oso ondo zer garen eta zer ez garen. Badakit, ordea, zerk egiten gaituen: bideak. Eta bidea bada egiten gaituena, zergatik ez uste izan gu ere bide garela? Askotarikoak, norberak bereak, olatuak denak diren moduan desberdin, eta hostoak, eta ametsak.

Jon Etxebarria Txontxek begirada ezin ederragoan eskaini digu berak egindako bidaiaren berri. Barrutik kanpora, eta bueltan berriro ere abiaburura. Zirkulu inperfektu bezain biribilean eroan eta ekarri gaitu sentsazioen bide-zidorretatik eta apaltasun poetiko miresgarrian eskaini digu bidaia fisiko, pertsonal eta literarioa. Kartografia pertsonala, mapa biziak. Finean, bizitzaz ari zaigu Jon, bizitzaz eta maitasunaz, elkartasunaz ari zaigulako, eta elkartasuna maitasuna delako, mugagabea, baldintzarik gabea. Nor diren eta nor izan nahi luketen herriei zein pertsonei buruz ari zaigulako, norbera den moduan aintzat hartu eta onartzea (edo oldartzea) ere maitasun ekintza delako; zintzoa eta zorrotza. Eta bidea, emankorra izango bada, maitasun bidea besterik ezin daitekeelako izan, eskuzabala eta aurre juzgurik gabea.

Bideak liluratzen gaituenean, bideak bidetik ateratzeko gonbitea egiten digunean, berdin digu nora joan, edo nora ez joan, hitzak berak bihurtzen dira-eta bide, poesia bera bihurtzen da Urrutikoetxea azaletik azalera sentitzeko geografiarik ederrena, indartsu izan beharrean, indartsu sentitzeko adorea ematen diguna. Google maps-ek fitxatu gabeko bide zidorretan ezagututako bidaide inprobisatuen azaletik arnas egiteko aukera ezin hobea: Jay Moriartyen itsasoak, Lord Byronen herrentasunak, Danteren infernu-zeruak eta Mark Twainen abenturak.

Eragozpena eta oztopoak ere berezkoak ditu bideak, baita nekeak ere: aldi laburreko adiskidantzan erraz disimulatzen diren horiek; zeruaren eta itsasoaren arteko bisagrak, batzuetan, kirrinka egiten duela konturatzeko nahikoa den …baina soil bat; bandera astunegien zimurretan menperatuen orbanak sentitzeko moduko ibili zauria; norbere ametsak inoren amesgaizto, eta alderantziz, izan daitezkeela onartzeko adorea. Horiek ere badira Jonen bideak, baita gutako askorenak ere, itsasoetan itotzen garen bakoitzean sentitzen dugun itolarri hori bezala, ohol bustiak bizitza desjabetuak ezin eutsi dituenean mundu berri baten aldeko esperantzaren azaleran. Hori dena da bidea, eta kostaldea, eta naufragioa; hori dena da bizitza, eta heriotza; Puerto de Santamariako selfiea, koloretan egonagatik ere zuri beltzean ateratzen den argazkia, …leku orok daukalako alderen batean bere bazterra, eta pertsona orok bere bestea.

Edozein denbora bazterretan omen dago paradisua, Puertito de la Cruzen, Adiranen, Luccan, Venezian edo Ljubljanan. Eta baita gure mendi, badia eta kaleetan ere, ez baita atzerriratu behar bidaiaria izateko, bidaiatzea itzultzea baita, eta etxera bueltatzen garen bakoitzean berdeagoak direlako gure mendien hegoak, …freskoagoak gure lotsaren gerizpeak. Etxera bueltatzea abiatu gineneko bidaia beraren beste atalburu bat baizik ez da. Hori bai, jada ez gara lehengo berak, Jon ez da autokarabanan sartu zeneko bera. Ni ere ez naiz lehengoa, berarekin batera bide berriak amesteko eskifaiaren parte sentiarazi nauelako, eta nahiz eta Kapuscinkiren erretrobisoreak geografia nozio subjektiboa dela iradoki, erretrobisore berean islatzen dira ere ortzemuga berriak.

Horregatik, beti soinean daramagu motxila. Eskerrik asko, Jon Txontxe.

Mikel Etxaburu Osa

Egizu otoi bidea luzea izan dadin,

menturaz betea, ezagutzaz betea.

Ithaka, KONSTANTINO KAVAFIS

ATARIKOAK

Bidaiatzea etxetik joatea da

GABRIEL GARCIA MARQUEZ

MAPAREN GEOGRAFIA

Mapa gora adi jarri dut

umetako gerra jolasak

hesiak fronteak

kontinente binarioa

mendebala ala ekialdea

ez iparrik ez hegorik.

Mapari buelta eman diot

behera adi jarri dut

biluzik

hamaika forma

ez marrarik

ez biderik.

Mapa ahoz gora jarri dut berriro

gaztetako gatazka jokoak

nazio gardenduak

elkartasun konspirazioak

bazterreko langileak

bilera isilak, kongresu isilduak.

Mapari buelta eman diot

behera adi jarri dut

biluzik

hamaika forma

ez marrarik

ez biderik.

Mapa gora begira jarri dut berriro

guraso garaiko bidegurutzeak

eta gure bidea?

Geografia zer den

ez dut argi

nora joango garen ere ez.

NIRE BELDURRAK

Kirmen Uribek alabari gomendatutakoa

neure eginez

onartu egingo dut beldurra

beldurra bidea luzeegia izateari

beldurra bidea labur gelditzeari

beldurra haurrak etxera itzuli nahi izateari

beldurra haurra etxera ez bueltatzeari

beldurra bikotekidearekin larregi hitz egiteari

beldurra bikotekidea eta biok mutu lotzeari

beldurra begiak ezin biltzeari

beldurra ezin esnatzeari

beldurra motelegi ibiltzeari

beldurra azkarregi joateri

beldurra Raymond Carverren beldur guztiei ere bai

eta biharamunean

zehaztu gabeko bidea daukat zain.

HEGOALDERANTZ

Bidaiatzea poeta sentitzea da

GABRIEL GARCIA MARQUEZ

LEHEN LERROA

Nola idazten da lehen lerroa?

Egunerokoa osatu nahian izan liteke,

bat-bateko uzkurdurek

ideiei bultza eta bultza

egiten dietela.

Urteetako hitz kateatu gatibuen oihuak

kaiolako ertzen aurka talka

ezin kabitu dabiltzanak

askatu nahian behar bada.

Gaueko belztasunera kiribilduta

lan-tresna zorroztuta

kolpez kolpe esku leunak zailduta,

orbanez lohituta apika.

Agian barreneko minetatik erauzita ikusiko du argia lerroak koska, kostata,

barealdia amaitutakoan,

ekaitz gordinari aurre egin dion lemazainaren antzera.

Ez dakit nola idazten den lehen lerroa

baina Kapuscinskiri jarraiki

poesia da bidea.

Hala bedi!

OIHAL ZATI GARRATZA

Herkulesen Dorreetatik harago

Anibalen elefanteentzat meharregiak diruditen

antzinako Gádirreko karrika karratuetatik barrena,

infinituraino itxaron behar

ez duten kale sasiparaleloak,

bihurriak denak.

Ogibide zaharrak zein gazteak,

nahasmen kontrasteak,

eraikin ofizial andana

banderek abisatuta.

Manuel Machadok zioen

argitasun gaziaren hiriko

bandera gatzatu horiek,

baina,

ez didate arreta deitu,

argirik gabeko kale kantoi mingotseko tintoreria zaharrean

behargina lisaburdinaz ferekatzen ari den horrek baino;

zimurrak galdu berri dituen

marradun oihal garratz angeluzuzena

besterik ez den horrek.

LURMUTURRA

Europako hego muturra

agian afrikarragoa

europarra baino

piratena bezain mugalariena.

Itsaso biren loturaren testigu

mundu biren banaketaren gatibu

bertan ametsak sortzen ditu haizeak

bertara hilotzak ekartzen ditu korronteak.

Bidaia askoren hasiera

bidaia gehiegiren amaiera

amestien utopia

amesbakoen hipermetropia.

ITSASOA DA

Maitasuna eta emozioa baino ez da itsasoa

JULES VERNE

Urruneko mintzaldi mutua,

bazterreko begirada itsua,

eztiki hurreraturiko esku bihurria,

alderrai dabilen mingain zirria.

Goizeko izara zimurtua,

luzatutako gau argitsua,

erauzitako arroparen alkohol lurrina,

bat-bateko fereka geldiezina.

Brankatik ikus daiteke itsasoa dela maitasuna:

doana eta datorrena,

dena eman eta dena ken dezakeena,

bakarra baina beti desberdina.

NORENAK

Jay Moriarityk esan ei zuen

denok gatozela itsasotik

baina denok ez garela itsasoarenak.

Itsasoa bada maitasuna

maitasuna bada itsasoa

denok gatoz maitasunetik

baina denok ez gara maitasunarenak.

Norenak ote besteok?

IPARRALDE HEGOALDEKO

BAZTERREKO BIDETIK

Bidaiatzea zoroz janztea da

GABRIEL GARCIA MARQUEZ

BILUZIK

Atlantiar itsasertz metodikoak

oin hutsak

estali dizkit

agur esan diote

oin azpiek

hondarraren epeltasunari.

Uhin erkin baten azken hatsak

larrugorritu nau samatik behera

beste nudisten gorputz zoroekin

berdinduta egoteak lotsarazi nau

gardendutako besteen iritziek eta epaiek

beldurtu egiten naute.

Bazterreko bideko ufada aldakorrek

enegarrenean

aurreiritziak eta ustebeharrak

erantzi dizkidate

larrubiziari

burubizia erantsiz.

URRUTI

Igor Urrutikoetxea Bilbaori

Urrutira joaten zinen beti,

kale amaieran dagoen

hemendik milaka miliatara eroan zintuen ozeano bera

maiz zeharkatzen zenuen

baina hurbilen zeundena zinen.

Beharrean bidaiaria,

aisian bidaztia,

gertukoentzat beti zeneukan astia.

Bide bazterra astindu beharra zegoenean

astintzen zenuen goia eta azpia.

Ñimiñoena zein itzelena,

hemengoa nahiz hangoa

ezagutzeko beharra,

itzelezko jakin mina

zeneukan kontrolaezina.

Zure patrika txikia bidaietan inbertitzen zenuen

betiere ekartzeko

motxila bete bizipen

motxila bete aldarrikapen.

Bidaiak eroan zintuen

ortozik baina botak basaz lohituta,

urruti utzi gintuzun zure argitasunaren umezurtz.

Alabaina, bidea utzi zenigun,

asago bezain paraje,

bazterreko bidea topaleku.

Oraingoan arrezifea izan omen zen

hiri desordenatuak elkartu gaitu

‘Klase sindikatuak’ irakurri dudanean

kale zaildu baten plaka zailduagoan.

Hurrengora arte, kamarada.

HAURREN AHURREAN

Maitasuna baldintzarik gabekoa da

maitasuna ematea da

maitasuna dena da

maitasuna mugagabea da

maitasuna hori guztia

izanagatik ere edozein

haurren ahurrean kabitzen da.

DUNA

Neuk ere amestu dut Kapuscinskiren iceberga

baina neurea duna bat da

dena kiskaltzen duen itsas desertuan dago

geldi

bertan ere ez dago gizatasunik

baizik eta desjabetuen ehiza.

Duna magalean

haize sugarrak biziraute ahaleginetan ari direnak

eguzki eztenek baino gehiago mintzen ditu.

Negar egin dut

halere nire urak ez dira haraino ailegatu

bidean idortu dira.

Bizirik dirauten gorpuei erreparatu diet

haizeari adi ikusi dut asko

hortzak erakutsiz

eutsiz

irriño keinua sumatu diot hainbati:

desesperazioa ala esperantza?

ARGI-ILUNAK

Argi txintxa batek

isiltasun ilunaren atepetik

marboil urdindua biribildu dizu.

Argi txintxa batek

eta segituan beste batek

ahanzturak instant bitan argitu dizkizute.

Argi txintxa batek

gelditasun ilunaren atepetik

zeru gortua hurbildu dizu.

Argi txintxa batek

eta segituan beste batek

ametsak instant bitan eten dizkizute.

Puertito de la Cruz puntako farozain bihurtuta

argi-ilunen mundua

dantzan dabilkizu.

ZUREZKO BIHOTZA ZEUKAN

Zurezkoa zeukan bihotza

hasiera ere ostu zioten

antzinako Agaldar herriari egin zioten legez.

Zurezkoa zeukan bihotza,

sano sendoa

baina jagon behar zena.

Zurezkoa zeukan bihotza,

leuna

baina kolpe bakarrez apurgaitza zena.

Zurezkoa zeukan bihotza,

maitasun suaz

erre egiten zena.

Zurezkoa zeukan bihotza,

maiteminek zizelkatuta

ertzak biribildurik zituena.

Zurezkoa zeukan bihotza,

gaur monotoniaren kresalak

zimelduta duena.

Baina oraingoan, aurrekoetan ez bezala,

bernizarekin ez da nahikoa izango

tolesdurak berdintzeko.

Zurezkoa zeukan bihotza

gaur Galdar deitutakoaren adreiluzkoak diren mendi zipriztin

koloretsuek jatorrizkoen garaian izan zutenaren modukoa.

ITSASOAK DARAMANA

Uhinen dantzaldien mendeko Poris de Abona

arrantzale etxolak

itsas bazterreko haitzen sabelak dira

egunero legez leihotik begirada itsasoratu

aulkian dagoen arropa karratua jantzi

makilaren beheko muturra zapi laukidunaz zorroztu

goiko muturra ezkerreko eskuaz maitekiro oratu

oinak abarketa epeletan kokatu

eta abiatu egin da

kalatxoriak lekuko kantari

mosaikodun harjauzia jaitsi

eta espartinak erantsi ditu

ortzia jokaleku

hodeiak eguzki herabea estali ez estali dabiltza

eguneko itsasargi bilakaturik

orain argitsu, orain ilun

aldizkako epeltasunak ezin dio

oinazpietatik eskalatzen dabilkion hezetasunari aurre egin

gauean zehar itsas prentsak trinkotutako hondarra behatuta

makilari dantzarazi dio, emeki bezain tinko

egunero desberdina den betiko esaldi galkor bera izkiriatu du

ortzimugari adi bihotzetik arnas itsua egin

eta etxerantz egin du atzera zapia uretara begira doakiola

itsasgorak erantzuna ekarriko dion esperantzaz.

BADATOZ

Tourists go home,

Refugees welcome

HORMA IZKRIBUA

Badatoz, badoaz,

Puerto de la Cruzeko kale higatuetan barrena

eta ez dira bueltatzen.

Badatoz, badoaz,

plastikozko sartu-irtenak

eta ez dira bueltatzen.

Badatoz, badoaz,

letra lodidun txokoak begiratu

eta ez dira bueltatzen.

Badatoz, badoaz,

gerizpetako putzuak saihestu

eta ez dira bueltatzen.

Badatoz, badoaz,

gure bazterren arimen koloreak lapurtu

eta ez dira bueltatzen.

Badatoz, badoaz,

moda jatetxe desproletarizatuetan bazkaldu

eta ez dira bueltatzen.

Badatoz, badoaz,

gure auzokideen bizileku zirenetan gau bakarra egin

eta ez dira bueltatzen.

Badatoz, badoaz,

kukuak ez dakarkiguna ekarri arren larregi kendu

eta ez dira bueltatzen.

Baina nor naiz ni ezer esateko,

jabea lotaldian dagoela

leihotik begira ari den txakurra baino ez naiz.

BIDAIATUKO GAITU

‘Bidaia’ aditzaren objektu ezkutua

bilatzen ari garela

bidearen jostunak

arauak desobeditu

eta sintagma aldatu digu

osagarririk gabeko subjektua zena

subjekturik gabeko osagarria da.

Orain arte guk bidaiatu dugu

hemendik aurrera gu bidaiatuko gaitu.

Nork baina?

HAUTACUPERCHEREN OIHARTZUNA

Vacaguaré

GUAYANFANTA

Kanariarra izan nahi dut

baina belaontzi erraldoietan etorri zirenek

oraindik ere ez didate uzten.

Binbatxea izan nahi dut

itsasoari besarkatuta

bizi naizelako.

Mahoreroa izan nahi dut

nahiz eta nire herriaren jatorria misterioa izan

Homerok zorioneko herritzat gintuelako.

Mahoa izan nahi dut

nire zainetan oraindik irakiten dabilen arbasoen laba daramadalako.

Gomeroa izan nahi dut

gure jatorrizko hizkuntza erauziagatik ere

txorien moduan ere mintza gaitezkeelako.

Benahorita izan nahi dut

emakume zein gizon, zahar zein gazte, bakean zein gerran,

heriotzari beldurrik ez diogulako.

Guantxea izan nahi dut

akabatu edo esklabo bihurtu gintuzten arren

gure zazpi izarrek beti berpizten gaituztelako.

Kanariarra izan nahi dut

topikoen portua atzean utzita utopiarantz noalako,

baina aireko nao erraldoietan zatozenok ere ez didazue uzten.

BESTE BAT

Beste kolore bat amatatuta da

bazterreko herri batean

Agulon entzun zen azken kopla nola.

Beste hizkuntza bat lehortu berri da

bazterreko herri batean

Aguloko ur-jauzia nola.

Arrazoia zeukaten jatorrizkoek:

lurrak isiltzen direnean

urak hustu egiten dira.

BAGAJEA

Gomerako San Sebastianen ikusi zaitut berriz

platano eta gazte abizen adina sarraski

garraiatzen ikusi dituen portuko sarreran

esku leun batek noiz helduko zain.

Hainbat belaunaldiren lekuko izanagatik,

ez duzu lortzen baten bizipenak tolestea

ordena jakinean jarri ahalik eta gutxien okupa dezaten

eskuragarri egon daitezen.

Azala zimurrez josita edukiagatik,

ez duzu ikasi atxikirik doazen

berunezko sufrimenduak ondo kokatzen

gehiegi pisa ez dezaten.

Kilometroak eta miliak ibiliagatik,

zirrikitu bihurgunetsu bezain estuak

baino ez dauzkazu libre

paper birziklatuzko ametsak sartzeko.

Azkenean betiko legez kasik ezin zarratuta

ez duzu lekurik eduki

poliespanezko ondasunetarako

eta ostera ere aurkako noranzkoari ekin behar.

Pedro Lezcanorena, behintzat, larruzkoa zen,

baina zu,

enegarrenez desplazatu behar duzuna,

kartoizko maleta zara.

Hala ere,

bideak ikasarazi dizu

kontua ez dela indartsua izatea,

indartsu sentitzea baizik.

Gomerako San Sebastianen ikusi zaitut ostera ere

platano eta gazte abizen adina sarraski

garraiatzen ikusi dituen portuko sarreran

esku leun batek noiz helduko zain.

MAIZTASUNA

Olatu bat hautsi da.

Bat

bi

hiru

lau

bost

sei

zazpi

zortzi

bederatzi

hamar

hamaika

hamabi

hamahiru

hamalau.

Beste olatu bat.

Uhinen arteko tarteari maiztasuna deritzogu,

zenbat eta segundo gehiago orduan eta olatu hobea.

Bat

bi

hiru

lau

bost

sei

zazpi

zortzi

bederatzi

hamar

hamaika

hamabi

hamahiru

hamalau.

Beste olatu bat.

14 segundotan ume bat

ekarri nahi duela erabaki dezake familia batek.

Bat

bi

hiru

lau

bost

sei

zazpi

zortzi

bederatzi

hamar

hamaika

hamabi

hamahiru

hamalau.

Beste olatu bat.

Berekoikeriak balizko haur bat erreskatatuko du

baina tarte honetan zenbat ume eraman ditu kapitalismoaren tsunamiak?

Bat

bi

hiru

lau

bost

sei

zazpi

zortzi

bederatzi

hamar

hamaika

hamabi

hamahiru

hamalau…

ITSAS UHINAK ETA HODEIAK

Itsaso, nik zu lakoa nahi nuen izan

ALFONSINA STORNI

Itsasoak olatuak gordetzen ditu

harik eta itsasertz egokia aukeratu arte.

Itsasoak olatuak gordetzen ditu

harik eta surflari asegaitzei eskaini arte.

Itsasoak olatuak gordetzen ditu

harik eta hondar defendagaitzaren aurka oldartzen diren arte.

Orduan aparra zeruratzen da

eta lehorreko haizeak mugitzen ditu

hodei sortu berriak

marboil batetik bestera.

Baina kalma zuriko egunetan

nork mugitzen ditu

ortzimugako sekretuak

estaltzen dituzten ametsak?

LAGUNAKO LAGUNAK

Euri lotsatia erori da gauean

zazpi neba-arrebetatik

ederrena ei den uharte txiki orlegian.

Umea kalera atera da

beste haurren hots jostagarriak bilatzen.

Bertako bi familia daude hamaiketakoa egiten.

Jatorrak, xumeak,

eskuzabalak,

autentikoak.

“Euskaldunak? Bai? Pertsona onak, hortaz.”

Txerriki errea jatera gonbidatu gaituzte,

bat egin dugu, nahastu egin gara.

Lagunartean sentitu gara aspaldiko partez.

Barreak eta algarak,

jana eta edana,

berba arin andana.

“Badaki umeak hitz egiten? Apur bat bai? Euskaraz baino ez! Tira ondo deritzot dialektoak-eta mantentzeari, baina…”

Gaurko lagunak jatorrak, xumeak,

eskuzabalak, autentikoak izan dira

Laguna de Barloventoko lagunak, baina…

HARRIA ETA ORRIA

Adiraneko herriko plaza arratsaldez,

lautada ikaragarria mendiek eta harriek besarkatuta,

enbor zabaleko arbolapean

haragizko zuhaitz zaharrak diren edadetu ugari.

Lorategiko petrileko erpinean

harri biribil anonimo batek zapaldua

orri bat dabil giroarekin jostari.

Beltzez jantzitako pertsona lurrindu berria

hurbildu zaio harriari

eztarri zailduen txioak isildu dira bat-batean

eta begiratu diote adi-adi.

Harri hotza hoztasunez jaso

orri askatua leunki tolestu

eta beste orri berri bat paratu du harripean.

Agureetako bat altxatu da,

poliki-poliki lorategi bazterrerantz abiatu da

garabi herdoilduen moduan makurtu

harria higitu eta orria irakurri du.

Arratsaldero egingo du osteratxoa

harik eta harri higatuak

haren izena eta argazkia daramatzan orritxoa estutu arte.

AFRIKAR XUXURLA

Eguzki urreztatzailearen azpian dago eserita

garagardoa dauka mahaitxo gainean

ondoan alemanez eta ingelesez idatzitako karta.

Bazterreko ebanozko saltzailea hurreratu zaio

trago luzea eman dio zerbeza izerditsuari

zeruaren eta itsasoaren bisagran galdu du begirada.

Kaleko saltzaile gardena aldendu zaionean

hondar zilartua ere bertara inportatu duen haizeak

Afrikan zaude xuxurlatu dio belarrira

PARADISUA

Paradisua uneak dira, ordu bat,

minutu batzuk, olatu bat.

IÑIGO URDIÑAGA

Uharteetako bazterreko

bide biluztuetan barrena

asfaltoa itsasotzen denean

izarrak lemazain dira

orduan edozein denbora bazterretan

dago paradisua.

SORTALDERANTZ

BIDE BAZTERRETIK

Bidaiatzea mundutarra sentitzea da

GABRIEL GARCIA MARQUEZ

ELKARTASUN PORTUA

Bizirik irauteko astintzen ditugu hegoak,

bizirik irauteko gara etxetik kanpo.

EKHINE EIZAGIRRE

Puerto de Santa Marian lehorreratu gara

eta autokarabana barrutik atera dut

bide bazterreko geldialdi honen argazkia,

badaezpadakoa,

kontu handiz,

atzeko (des)eraiki(n)a ondo ikus dadin.

Eguneroko eta gaueroko borroka portua,

batelak ametsetan baino ez dauzkan portua,

kresalik gabeko adreiluzko mendeku portua,

astebururo elkartasun olatuek astintzen duten portua.

Puerto de Santa Marian lehorreratu gara

eta autokarabana barrutik atera dut

bide bazterreko geldialdi honen argazkia,

selfiea,

koloretan egonagatik ere

zuri beltzean atera den fotografia.

HAIENAK

Haien banderen zimurretan

gure orbanak dakuskigu.

Haien ereserkien melodietan

gure jendearen oihuak dantzuzkigu.

Haien garaikur distiratsuetan

gure itzalak dautza.

Haien diskurtso hutsaletan

gure ahanzturak gogora dakartzagu.

Haien ametsak

gure amesgaiztoak bihurtu dira.

ZINTZILIKATUTAKOAK

Bazterrekoak izan nahi dugu,

baina ez baztertuak

HORMA IZKRIBUA

Eraisten ari dira hiriburuetan

bizilagunen ikur desberdinen ortzadarrak

oharkabeko katarsia hezeak

auzokide baten ertzen bide-orriak izan daitezkeenak.

Eraisten ari dira hirietan

auzokoen puzzle inperfektu nahasiak

amorruz urkatutako ale desordenatuak

etxeko pertsonaien izaeren igarkizunak izan daitezkeenak.

Eraisten ari dira herri handietan

klase sozialen modelo uniformeak

akitutako barnealde irauliak

ezkutukoen nontzeberri salatariak izan daitezkeenak.

Eraisten ari dira

hala leihoetan

nola balkoietan zintzilikatutakoak

txukuntasun modernoaren izenean.

Eraikinak azaletik berdindu dituzte

berdintasun modernoaren bila

liburutegietako liburu mosaikoak

apalategi hits huts bihurturik.

Julià de Jòdaren desertorearen El Ravalen ere

zintzilikatutako arropa eraisten ari diren honetan

bazterreko bideetara jo beharko du

gobaden errealismo magikoa irakurri nahi duenak.

EZ GALTZEKO BERMEA

Arrasti batean herabe hurbildu nintzaizun

lekua utzi zenidan trukean ezer eskatu gabe.

Zure hamaika zapiek gaua koloreztatu zidaten

zure adar baten pean topatu nuen grinentzako aterpea.

Arin pitzatu zenizkidan arrakalak

jabetu nintzenerako maitemindurik nindukazun.

Zure sugarrek agerikoen itzalak ikusarazi zizkidaten

pozaren eta sufrimenduaren balantzan zabukatu ninduzun.

Baztertua nahi zaituzten honetan,

bazterreko bideetatik jarraituko duzu

bide ertzak astinduz bide berriak eraikitzeko.

Herriaren sustrai sakonenetatik hazia

iraultzarako agortezina den iturburua,

bidea(n) ez galtzeko bermea zauzkagu herri mugimendua.

OKZITANIAR URMAELA

Parlez français/ Soyez propre

ARAMITSEKO ESKOLAKO KARTELA

Paisaia ele bietan dakusat

baina ele bakarrean dantzut

olio frantsesak estaltzen duen

okzitanieraren ur estuetako

hainbat hiritan.

Mistralen alaba Mireio

ezagutu behar izan dut

Lassaqueren solstizioa probesturik

diglosiaren geruza tarte baterako pitzatu

eta okzitaniar urmaeleko uretan lohitzea lortzeko.

MUNDUA

Antzina gure mundua ez zen biribila

hodeiertza zen infernurako erpina, beldur gorenen amildegia;

forma esferikoa ezin topatu nabilkio

nahiz eta Pisako dorrea gorantz biribiltzen nabilen.

Largabista bidez begiratuta ere

ertzak dira nagusi

mugetan bereziki

simetria kapitalak dauka hila.

Aspaldi mundua ez dela biribila

eta Pisako dorre makurra ere ez

nahiz eta kamuflaje uniformedunez inguratuta dagoen.

Mundua biribildu zuen euskal nao gaztelartuaren

aztarna gordina ikus dezaket dorrearen goialdetik

beste mundutarren mundua zulatu zuen antitesia.

LAU(R)AK

Luccako eskola pareko txinboetako

gerizpearen su-etenean

historiak bildutako hiriaren dorre garaiek

launa aldiz astindu dute bakea.

Umeak karrakan azaleratu dira paper bana eskuetan

gurasoen moilaren peskizan.

Baina gaurkoan atzokoan ez bezala

ume gehienek ez dakarte irria iltzatuta.

Italiar selekzioko elastikoa daroan

umearen amak besarkada eten du

paperean 4 zenbaki gorria begiztatu duenean

eta italiera alemanieratuan txilio egin dio.

Amak umea tiraka eroan du txinboetatik

eta umeari jarraiki doakion paperezko atoi lauan ere

elastiko urdinaren atzealdeko 4 zenbakia ikusi dut.

Nire umearen jolaserako gogo zenbaezinari begiratu diot.

9,8 metro segundo koadroko abiaduran

amildu zaizkidan 4 malkoek ere jo dute arrastiko laurak.

PIZKUNDEAK BERPIZTUTA

Duomotik elkartzut doan karrika hartu dut

gerizpetatik arnas bila,

italiera aditu dut berriro

turisteraren oihartzunen gainetik.

Ate baten koskan eseri naiz,

Sarriren olerki bilduma

atera dut

bizkar zorrotik.

Aurrez aurre daukadan adreiluzko lekuko iraunkorrak

erantzun dio liburuaren galderari

paretan itsatsitako paperean zizelkatutako poema anonimoa

Movimento per l’emancipazione della poesiak sinatuta.

Poesia berpiztuta altxatu egin naiz,

Danteren etxea dion atea bizkarrean utzita

Pizkunde erdiguneko infernutik atera

eta Arnorako bideri ekin diot.

HARAGO

Leku orok dauka alderen batean bere bazterra

labirintotik harago egon ohi dena.

Pertsona orok dauka bere bestea

labirintotik harago egon ohi dena.

Errairik gabeko bideetan

bai muinean

bai geruzetan

uste baino hurbilago dagoen

ustezko urruntasunean

bideak tolesten direnean

zerua itsaso bilakatzen denean

errazago azaleratzen da bazterra.

Leku orok dauka alderen batean bere bestea

labirintotik harago egon ohi dena.

Pertsona orok dauka bere bazterra

labirintotik harago egon ohi dena.

Erdibitzen nauen

ibaiaren beste aldean

ezagutuko al dut

neure Oltrarnoa?

HIRIRIK GABEKO HIRIA

Vaporettoz hurbildu gara

hiririk gabeko hirira,

izandakoaren malenkonian

flotatzen dago

Mark Twainek zioen Adriatikoaren neskalagun alarguna.

Behin lehorreratuta

eguzki errainuek

hiribakoaren ilunak ikusarazi dizkigu

arrakalak eta zimurrak agerian

idorrak eta hezeak.

Alabaina

iluntzean aurkitu gaituen ilargi beteak

urdindutako marmolak zuritu dizkio

eta Lord Byronen hiri kutuna

azaleratu da behin-behinean.

LABIRINTOAREN IRTEERA

Lecu on bat da Escocia

obeagoa da Venescia

JOAN PEREZ LAZARRAGA

San Marco ederregia maskaradunez mukuru,

Elsinor lurrinak bustia.

Gondolen asimetriaren legearen aurkako korrontean

hamaika zubitara,

karabelen lehorreratzearen gaineko

herri galdeketa ez ofizialaren isla

atrakatuta daukan ataria.

Corto Maltesen ghettoko

eraikinaren goiko pisuko leihoan

gondoliere ez deserriratu baten

arropa zintzilikatuta.

Labirintoaren irteera apika,

uretara makurtu

eta bat-batean maskaradun batekin topo egin dut.

FUSINATIK

Fusinatik begira ari natzaio

itsasoaren mailak gora egin duela ematen du

ez dakit Venezia Historiaren itsasoak irentsi nahian dabilen

edota dolu-minak jota Veneziak Stornirena egitea erabaki duen.

Fusinatik galdezka ari natzaio

zer gertatzen ari da?

zer daukazu?

zurera itzuliko zara?

Fusinatik begira ari natzaio

kaio ilunegia itsasertzean pausatu da

axolagabe begiratu nau

eta “inoiz ez” esan dit venezieraz.

ORDAINDU EGIN BEHAR DA

Ordaindu egin behar da

Izolako hondartzako dutxa erabiltzeko.

Ordaindu egin behar da

Luccako hiribilduko komunetan txiza egiteko.

Ordaindu egin behar da

Sant Pere Pescadorreko ibaian arrantza egiteko.

Ordaindu egin behar da

Cadizeko edozein kaletan autoa aparkatzeko.

Ordaindu egin behar da

Corralejoko gasolindegietan txorrotako ura hartzeko.

Ordaindu egin behar da

Euskal Herrian euskalduna izateko.

BASQUE

Letra batek,

batzuetan bik edo hiruk gehienez,

muga ditzakete familia bat.

Letra batek ezar

diezaioke familia bati

bide osorako barra kodea.

Bohinjsko Jezero laku ertzean

sei letradun silaba bakarreko hitza

nahikoa dugu matrikulako letra bakar horri aurre egiteko.

OSO GAITZA

Oso gaitza egiten zait

baina behin lortu nuen,

laukizuzen koloredunek zipriztinduriko

moketadun gela zuri lasaian

arnasketari adi

begiak itxita argi biribilari begira.

Oso gaitza egiten zait

baina batzuetan lortu dut,

ohol luzearen gainean arraunean

itsasoak kulunkatzen nauela

haizeak esanahi gabeko kontu ezagunak xuxurlatzen dizkidanean.

Oso gaitza egiten zait

baina askotan lortu dut,

larru jolasetan

narrasti zizpuruak

lapurtzen dizkidatenean.

Oso gaitza egiten zait

baina zeuk biziarazi didazu,

lehenaldia dagoeneko ez dagoela

geroa oraindik ez dela

denboraren kate luzea orainaren katebegiz osatuta dagoela.

Oso gaitza egiten zait

baina zurekin

orain irria, orain negarra,

orain gosea, orain kaka,

orain musuak, orain jolasak,

gelditzen ditut gogoaren kanpandorreko orratzak,

ez dut salto egiten kapituluaren amaierara,

ez nabil ez haizetakoari ez erretrobisoreari adi,

bizi dut oraina,

hementxe, oraintxe, baltsamatutako Škofja Lokan

zuri loa eragiten.

EGUNKARIA

Merkatuaren sarrerako bazterra

edozein partikula salgai duen dendatxo zaharra

egunkarien labekada berria

ale bat erosi dut bertoko hizkuntza ulergaitzean.

Egunkaria galtzarbean

azokako lurrinak dastatzen galdu naiz

eroso

harik eta ase naizen arte.

Aulki lohitu batean kamuflatzen ahalegindu

egunkaria zabaldu

orriak banan-banan pasatu

eta nazioarteko atalean pausatu naiz.

Portugal suteak jota

Protestak Turkian eta Polonian

Siriako su-etena kolokan

Yemen: Munduaren inoizko krisi humanitariorik handiena.

HURRENGO BATEAN

Ljubljanako txirrista eta zabu bako haur parke jostagarriagoan

elkartu gaituzte gure umeek

ezaguna egin zatzaizkigute elkar ez ezagutu arren

eta gure umeek hizkuntza desberdinez berba eginagatik ere

elkar ulertu dute.

Txirrista eta zabu bako haur parke jostagarriagoan

elkartu gaituzte gure umeek

haiek ez bezala nahi bano gutxiago mintzatu gara

ez dugu hizketa gaia zuritzerik izan itzuleragatik

mamiak hurrengo batean izan beharko du.

Hurrengoan teilatu batean jesarrita

bertoko ekoizpen txikiko garagardo bat eskuan izan dadila

langile etxebizitza garaien teilatu gris karratuak

erdiguneko eraikinen teilatu laranja hirukietan itsasoratzen ikusteko.

Hurrengoan dragoiak alde batera utzita

izar gorri bilakatu zen zure birraitonarena

eta langileen mendeko fabrikaren ukabil

bihurtu zen zure amamarena izan daitezela.

Hurrengoan arimarik gabeko merkantzien museoak baztertuta

Metelkovako poztasun autogestionatuarena izan dadila,

sormen eza atxilo bakarra den espetxe askatuan

artea bizitzeko, arteaz bizitzeko.

Hurrengoan turismo gidak beharrean

gure gurasoen etxeak defendatzeko izan dadila

Ciril Berglesek itzulitako zubiari esker

nork berean eta nork beretik partekatzeko.

Hurrengoan ibaiertzeko paseo homogenizatzaileak gomendatu beharrean

ibaitik taula gainean arraun egiteko izan dadila

zubipeetatik ertzak ezagutzeko

Google mapseko perspektibari estoldetatikoa eransteko.

Txirrista eta zabu bako haur parke jostagarriagoan

elkartu gaituzte gure umeek

haiek ez bezala nahi baino gutxiago mintzatu gara

ez dugu hizketa gaia zuritzerik izan itzuleragatik

mamia hurrengo batean izango da.

SARTALDERANTZ

ITZULERAKO BIDETIK

Bidaiatzea itzultzea da

GABRIEL GARCIA MARQUEZ

BIDEKO BIDEAK

Bideko bide eratuak,

atzo eta gaurko kolonoentzat bideratuak.

Bideko bide lerratuak,

zabalak izan badaitezke ere gehienetan errailek estutuak.

Bideko bide erratuak,

bide orri gehiegi bezala gutxitan direnak konponbideak.

Bideko bide erantziak,

estuenak bezain zabalenak diren bazterreko bideak.

ESATARIA

Irratia piztu dut

pilotukidearen jesarleku hutsean eseri

eta hizketan hasi zait esataria:

Zoritxarrekoa

behin

bidaia luzea egiteko

zortea izan duena;

bera eta bere bestearen arteko dialektika piztu duelako.

Zoritxarrekoa

behin

bidaia luzea egiteko

zortea izan duena;

hemendik aurrera

bidea duelako bide bakarra.

Esatariak alde egin eta musika jarri du:

Chopinen nokturno bat.

XEHEA EDO LARRIA

Bazterreko bideetan toponimoak

letra xehez idazten dituzte.

Bide bazterretan antroponimoak

letra xehez idazten dituzte.

Baztertuen bideetan

singularra ardatz den horietan

plurala lehenesteko

izen arruntak dira letra larridun bakarrak.

BI NORANZKO

El mundo se divide, sobre todo,

entre indignos e indignados

EDUARDO GALEANO

Orroak nonahi adi daitezke

gerturatuko dira

badatoz

itsasoz

lurrez

airez.

Kapitalaren armada ahalguztidunekoak

kontainerrez koloreztatutako munizio ontziak

atoi bikoitzeko hornidura kamioiak

turistaz betetako miliziano hegazkinak.

Orroak nonahi adi daitezke

gerturatzen ari dira

badatoz

itsasoz

lurrez

airez.

Irregularrak emanagatik

erregulartasun handiko zikloak

behin eta berriro inposatuz datoz.

Bidean aurkituko ditugu.

Orroak nonahi adi daitezke

gerturatzear daude

badatoz

itsasoz

lurrez

airez.

Noranzko bakarreko bazter gutxi dago

mundua noranzko bikoitzekoa da

zapaldutako galtzada

honen modukoa.

MILANO-TORINO

Milanotik Torinorako bidean

orain lau hamarkadako

langileen orroak entzun ditut

gure autokarabanako FIAT motorretik askatu nahian.

Baina horrenbeste denbora igarota

den-dena nahi al duzue oraindik, Alfonso?

Laster

Torino pasatuko dugu,

adituko al dituzte orduan

Nanni Balestriniren

ikusezinen orroak

karrozeriaz bestalde?

TORINOKO ILARGIA

Ilargi bete zeru Torinon.

Storniren argizagi bidaiariak

Salgariri eta Paveseri ere

heriotza,

maitasuna,

misterioa,

hiru hitz mitikoak

esango ote zizkien

gau tragiko horietan?

TUNELETIK

Ez dut atera nahi,

ez dut atera nahi

goiko teilatuaren antitesia den

erraietako tuneletik.

Ez dut atera nahi,

ez dut atera nahi

min ematen didan

inkomunikazio errainuetara.

Ez dut atera nahi,

ez dut atera nahi

zilegitasuna zilegi izateko

zaila den legezkotasunera.

Ez dut atera nahi,

ez dut atera nahi

harrapariek antolatutako

sasi jokoetara.

Ez dut atera nahi,

ez dut atera nahi

ahulenak kolpatzen dituen

sarraskijaleek harrotutako itsasora.

Ez dut atera nahi,

ez dut atera nahi

nire tunel ilun bezain bakartitik

baina…

BIDESARIA

Xukritarren herriko autotzar gobadadunak

bestetasunaren samak zapalduta

ia bat egiten du asfaltoarekin.

Ezkerreko errailetik narras

doi-doi aurreratu gaitu

ailegatzeko irrikak bultzatuta.

Autoaren gaineko parrillan

metropoliari idokitako ongizatearen zati bat daramate

aspaldi ibilitako izuen gordelekuen bidearen aurkako noranzkoan.

Pitika-pitika aldentzen joan zaigu narrasti konkorduna

harik eta autobideko ordainlekuan

bat egin dugun arte.

Berriro ere

ordaindu behar.

Noiz arte?

TXIRRISTAPEKO MADARIKATUA

Zeren eta gaua geurea baita

PATTI SMITH

Jarduera anitzeko parkean

ikusi zaitut gau urdinean,

errefusatua,

umeek egunez ametsetan legez

jolasteko txinbo ikusgarrietan

because the night belong to us

Beste iheslari poetiko bat izan zaitezke

ontzi hordian itsasoratutako

gazte madarikatua

Rimbaudek egin bezala Marselhan ere hondoa joko duzuna.

Zeu ere beste bat da?

because the night belong to us

Gauerako ere pentsatuak

ematen duten jolas-lekuko

txirristapeko kautxuan

amesgaiztoen kartoi-ohean

kanta-marmarrean hasi zatzaizkit

because the night belong to us

BIDAIARIREN BAT

Kargarik gabe abiatzen omen da

egoaren hegoak bilduta

ahalik eta arrastorik txikiena uzteko bidean.

Ume begiak omen dauzka

txikitasunak handi ikusten dituelarik

eta txikia izanda handi sentitzen da.

Denbora solidotzen omen du

haren eskuen ahurretan hartzean

laban egin ez diezaion.

Inperfekzioak omen ditu xede

Barthesen turistaren arduragabekeria etikoaren pandemiaz ohartuta

horizontalean baino ez du bidaiatzen.

Ez omen du itzalik sortzen

eta bere mundua

deseraikitzea lehenesten du.

Ez omen dio ezer zor bideari

ez du atzerriratu behar bidaiaria izateko

bidearekin bat eginez bide bihurtzen da.

Ba omen da

bidaiariren bat

atzerako ispiluan islatzen ez dena.

KAPUSCINSKIREN ERRETROBISOREA

Maparen zirkunzentroa

ongietorri angeluzuzena

azken biribilgunean ziaboga

poztasunak eta tristurak gogoa orekatzen dabilzkit.

Ispiluko begien biribil artean irakurri dut

dagoeneko desberdina naiz

bizitako bideak mamiberritu nau

bestelakotu gaitu.

Atzerako ispilutik begiratu dut

ibilitako bideari eskerrik asko esan nahian

baina jada ez dago

oroimenak irentsi du.

Irudiak, lekuak

pertsonak, bizipenak

marren alde batekoak

ala beste aldekoak.

Atzean utzitakoan bidea desagerrarazten zuen

Kapuscinkiren erretrobisorea zuzen zebilen

geografia nozio subjektiboa da

akordio antzeko bat.

AZKEN HITZAK

Ene, Julio, zein gutxi iraun duen bidaiak…

Ksomopistako Autonautak

CAROL DUNLOPEK JULIO CORTAZARRI

ITZULERA

Etxera bueltatzen naizen bakoitzean

berdeagoak dira zure mendien hegoak;

itzultzen naizen bakoitzean

freskoagoak dira zure lotsaren gerizpeak.

Etxera bueltatzen naizen bakoitzean

gorriagoak dira zure borroken afixak;

itzultzen naizen bakoitzean

bihurriagoak dira zure sentipenen sustraiak.

Etxera bueltatzen naizen bakoitzean

biziagoak dira zure betiko begiradak;

itzultzen naizen bakoitzean

zabalagoak dira zure irribarre ausartak.

Etxera bueltatzen naizen bakoitzean

beroagoa da zure elkartasun ohea;

itzultzen naizen bakoitzean

zaporetsuagoak dira zure plazetako txokoak.

Atzera etortzen naizen bakoitzean

ederragoa zara;

harik eta zurrunbiloaren tanta amilduek

zuritzen zaituzten arte.

Mila esker

Mikel Etxaburu Osari, Malen Amenabar Larrañagari, Ruben Sanchez Bakaikoari, Ibon Zubiela Martini, Gotzon Barandiaran Arteagari, Leire Lopez Ziluagari eta, bereziki, nire bidaide Eunateri.


booktegi.eus

http://tartean.com/

Zergatik, Jamil?

PATXO TELLERIA

Iluna.

Agentea off

Hilketa lazgarria izan zen. Hildakoa ohean aurkitu zuten, bularrean hurbiletik egindako tiro bat zeukala. Elbarria zen, atrofia muskular progresiboagatik, beraz ezin izan zuen inolaz ere defenditu. Ustezko hiltzailea Jamil Chauan da, magrebiar jatorriko gaztea, biktimaren zaintzailea izandakoa.

Gazteak etxaurrea konpontzeko jarrita zegoen andamioa erabili zuen etxeraino iristeko. Krimena burutu eta gero, andamiotik behera jeistean, laban eginda lurrera erori zen, eta konortegaberik geratu. Bere ondoan bederatzi milimetroko Sauer pistola semiautomatiko bat zegoen, isilgailuarekin. Biktima hiltzeko erabili zen pistola bera. Susmagariari ezin izan zaio galdeketarik egin, kolpearen ondorioz, aldibaterako amnesia jasaten ari delako.

Susmagarria epaitegira eramatea erabaki da, baina lekualdatzea atzeratu da, segurtasun errefuertzoen zain. Izan ere, komisaldegiko atarian jende multzoa pilatzen hasi da, berria barreiatu ahala, krimenaren bortizkeria eta krudelkeriak suminduta.

Kanpotik ohiuak entzuten dira. Jamilek ohiuekin erantzuten die ohiuei.

Jamil

Gauto, gauto, hjaraimía! (Egin garrasi, kabroiak) Ána ma jaiafshi mánkow! Katsmaani? Ána ma jaiafshi mánkow! Ein garrasi! Benga, ein garrasi, putakumiak! Altuau, eztot entzuten eta! Ein garrasi eztarrixak urratu artian, astindu ukabilak, atara makilak eta aiztuak, nahibozue! Eztaukat bilurrik! Ia, altuau ein, eztot entzuten! Hartuixue hemendik!

Buelta ematen du, amorruz.

Jamil

Ez, itxaron. Ez alperrik galdu indarrak, hemen luzatuko naiz ta. Eztakit zenbat, ordubete, bi, hiru… Eta ertetzen naizenian, han ikusi nahi zaitxuet ondiok. Zuen amorruak apur bat gehixau aguantatzia nahiko neuke, nitaz aspertu eta beste zeozerren bila hasi baino lehen! Zuen arpegiak ikusi nahi ditxut! Nire arpegia ikusi deixuen nahi dot!! Beiratu ondo, irribarriakin ertengo naizelako. Irribarriakin, ostia! Eta zuen mutur putara esanez: “Eztot inor akatu!” Ni enaiz izan!! Enaiz izan!! Putakumiak! !

Bere amorrazioan, ez da konturatu gizon bat espazioan dagoela.

Ezezaguna

Harritzen zara garrasiengatik?

Jamil-ek buelta eman eta ezezaguna ikusten du.

Ezezaguna

Elbarritu bat akatu duzu kupida gabe. Moro hiltzaile bat zara. Normala ohiukatzea.

Jamil

Jun zaitxe infernura. Ospa hemendik.

Ezezaguna

Biok kabitzen gara hemen.

Jamil

Bakarrik egongo nitzala esan die.

Ezezaguna

Hainbeste inporta dizu?

Jamil

Bai. Eztot inokin egon nahi. Bakarrik itxiko nindutela esan die. Eztebe esan beste atxilotuekin egongo nitzanik.

Ezezaguna

Ni ez naiz atxilotua.

Jamil

Nor zara?

Ezezaguna

Xabier.

Jamil

Ez jat zure izena inporta!

Xabier

Zeuk galdetu duzu.

Jamil

Ze ostia eitxen dozu hemen, atxilotuta ezpazaure?

Xabier

Esaidazu zuk.

Jamil

Polizia zara, ezta?

Xabier

Ez.

Jamil

Ni zaintzeko bidali zaitxue, ez? Ezer arrarorik ez eitxeko.

Xabier

Zer egin zenezake arrarorik?

Jamil

Ihes eitxen saiatu. Edo barrotietatik zintzilikatu.

Xabier

Suizidatzeko gogoa duzu?

Jamil

Ez ba, ze koño...!

Xabier

Zeuk aipatu duzu.

Jamil

Hori izaten da pasatzen dana. Laga bakian! Ospa hemendik!

Xabier

Damututa zaude?

Jamil

Joder! Ez, ostia, eztaukat inungo damurik!! Memoria puta galdu dot, eztot gogoratzen zetaz damutu biharko nitzan.

Xabier

Baina jakingo duzu gizon bat hil duzula.

Jamil

Joder... Nik eztot inor hil!

Xabier

Elbarritu bat, laguntza eskatzeko indarrik ere ez zeukan gizagaixo bat.

Jamil

Ni enaiz ba izan! !

Xabier

Eta orduan zer egiten zenuen andamioen azpian lurrean botata, pistola oraindik bero batekin?

Jamil

Eztaukat idea putarik ere ez! Ze ostiatan zabiz, galdeketia ein diate ya. Alperrik zabiz, hobe dozu etorri zaren bidetik jutia.

Xabier

Zergatik uste duzu errugabea zarela?

Jamil

Eztakitx nor naizen, eztakitx zelakua naizen. Baina nik ez neuke holakorik eingo.

Xabier

Ez zenuke inor hilko?

Jamil

Paralitiko bat behintzat ez, joder.

Xabier

Polbora arrastoak aurkitu dizkizute eskuan.

Jamil

Eta polizia eztala esaten deu putakumiak.

Xabier

Esan dizut ba ez naizela.

Jamil

Nekatu ein naiz joku honekin.

Xabier

Hasi besterik ez du egin.

Jamil

Nahikua, ostia! Esaiazu nor zaran, esaiazu ze ostia eitxen dozun hemen! Pazientzia galdu dot ya!

Xabier

Jo egingo nauzu?

Jamil

Eztaukat galtzeko askorik. Xabier

Hobe duzu lasaitzea. Eta saiatu zaitez gogoratzen. Diotenez, oroimena berreskuratuko duzu piskanaka. Tira, begiratu aurpegira arretaz eta saiatu oriotzen.

Jamil

Ez. Eztakitx. Ezaitxut ezautzen. Eztakit nor zaren. Jun hemendik.

Xabier

Begiratuidazu! Begiratzeko esan dut!! Badakizu nor naizen? Begiratu ondo, kabroia!! Gogoratzen duzu jada? Gogoratzen duzu?

Jamil gogoratzen hasten da.

Jamil

Ez! !

Xabier

Ez, zer?

Jamil

Zu ez zara...

Xabier

Ni ez naiz, nor?

Jamil

Eztot holako kakatan sinisten.

Xabier

Zertan ez duzu sinisten?

Jamil

Itxi bakian! Ospa!

Xabier

Lasai.

Jamil

Kolpiak burua nahastau ditx, hori da. Zu ez...

Xabier

Ondo dakizu banaizela.

Jamil

Mamuak eztia esistitzen.

Xabier

Horixe existitzen direla! Izena daukan guztia existitzen da. Honela edo bestela. Ni neu, adibidez, zeure buruan existitzen naiz. Entzun nahi ez duzun abotsa naiz, behin eta berriro ohikukatzen dizuna: zergatik?? Zergatik? ?

Jamil

Isildu!

Xabier

Zergatik, Jamil, miserablea, doilorra, zergatik akatu duzu odol hotzean bere ohean etzanda zegoen elbarritu errugabe bat? Zergatik akatu nauzu? ?

Jamil

Nahikoa da!

Xabier

Uste baino luzeaga izango da hau.

Jamil

Itzi bakian, joder! Lagatzeko, kabroia!

Xabier

Ez zaitut utziko, moro nazkagarria, zergatik egin zenuen jakin arte.

Jamil

Laga, bestela...!

Xabier

Bestela zer? Berirro akatuko nauzu?

Jamil

Nik ez...!

Xabier

Bai!! Eta zerbait gogoratu behar duzu. Pistolaren hotza eskuan. Elbarritu errugabe baten aurpegia, armaren kanoi-zuloa izuturik ikusten. Polboraren usaina. Odola. Tira! Gogoratu!

Beste oroitzapen bat datorkio burura. Etsipena eta amorruz beterik dago Jamil.

Jamil

Ez!! Ez! !

Zoruan kolpeka hasten da, amorrazioaren amorrazioaz.

Xabier

Ondo, Jamil, pausu handia eman duzu, azkenean ere gogoratu duzu zeu izan zinela akatu ninduen urdekumea, oso harro dago zurekin.

Jamil

Joder...!

Xabier

Ez, motel, ez da hondoa jotzeko unea. Oraindik ez. Lan handia geratzen zaigu.

Jamil-ek ez du erreakzionatzen.

Xabier

Ea ba, zerria, esna zaitez! Ez zaitut bakean utziko zergatik egin zenuen aitortu arte. Tira! Zergatik? Zergatik? ?

Jamil

Eztakitx!

Xabier

Gogoratu behar duzu! Gogoratu egin behar duzu! Ea, pentsa! Zer datorkizu burura?

Zerbait gogoratzen du.

Jamil

Odola.

Xabier

Nire odola?

Jamil

Ez, niria. Odola botatzen neban ahotik. Zeatik?

Xabier

Nirekin lan egin aurretik borroka klandestinoetan aritzen zinen.

Jamil

Bai. Ona nitzan. Dirutza irabazten neban apostuetan.

Xabier

Esku hezurrak apurtu zenituen arte. Eta lan bila hasi zinen. Polizi-txosten potoloa zenuen, baina nik lerdo honek, kontratatu zintudan.

Jamil

Errua zuria, fiatziarren.

Xabier

Arrazoi, errua nirea. Lehengoetara bueltatu zinen, ez? Borrokan ez, baina apostuetan ibili zintezke. Gaizki apostatuko zenuen, diru mordoa galdu...

Jamil

Asunto txarra da jente horrekin zorretan ibiltzia.

Xabier

Eta niri lapurtzea otu zitzaizun. Baina gauzak okertu eta akatu ninduzun, kabroia.

Jamil

Badakizu, orduan. Oin ni jodiduta nau eta zu hilda. Galtzen erten zara. Suerte txarra. Ospa.

Xabier

Nire zaindariak lapurtu eta hiltzen nau. Itzela naiz langileak kontratatzen!

Jamil

Ya enitzan zure zaindarixa. Kalera bota ninduzun.

Xabier

Interesatzen zaizuna gogoratu egiten duzu.

Jamil

Eurak esan diate. Beltzian pagatzen zinazula ere jakin dot.

Xabier

Beltzean! Ez esan hori, morito, kutsu arrazista dauka. Ezin nizun beste modu batez ordaindu, ez nizulako kontraturik egin. Esan dizute zenbat kobratzen zenuen?

Jamil

Ez.

Xabier

Kakazahar bat! Oso erreza neukan, ezin zenuen protestarik egin. Nire etxean ez bazen, non aurkituko zuen lanik poliziak fitxatutako inmigrante batek?

Jamil

Ni berton jaiotakua naiz.

Xabier

Okerragoa oraindik. Ez hemengoa eta ez hangoa ere. Kontentu egon behar zenuen zu bezelako bat kontratatzeagatik.

Jamil

Eta kontentu ere gero kale gorrira botatziarren?

Xabier

Zure errua izan zen. Ez duzu gogoratzen?

Beste zerbait gogoratzen du.

Jamil

Emakume horren begiak, beti niri beira...

Xabier

Nire emaztea.

Argi aldaketa. Xabier orain gurpildun aulki batean dago. Berna eta besoak dagokien atrofiarekin.

Xabier

Jamil!

Jamil

Bai?

Xabier

Emaztea joan da kaxatik dirua hartzera... eta ehun euro falta ziren.

Jamil

Ehun euro falta?

Xabier

Nola egin diguzu hau, Jamil?

Jamil

Parkatu, baina nik eztot...

Xabier

Ez hartu ergeltzat!

Jamil

Benetan esateixut nik ez......

Xabier

Bildu zure gauzak eta alde etxe honetatik.

Jamil

Ez, mesedez.

Xabier

Ez dago bueltarik.

Jamil

Eztot dirurik hartu, benetan...

Xabier

Apustutan ibili zara, ez?

Jamil

Urtiak dia garito bat zapaltzen eztotela.

Xabier

Gezurra!

Jamil

Mesedez, ez ein hau. Deskontaiazuz ehun euro horrek datorren hileko soldatatik.

Xabier

Ez didazu ba esan ez dituzula hartu?

Jamil

Mesedez, bualtako deutsudaz. Ez ein hau. Eztaukat nora jun.

Xabier

Ospa etxe honetatik! Ospa!

Ohiko argia dator.

Xabier

Burumakur joan zinen etxetik, barkamena eskatuz bezela. Itxurakeria, mendekua planeatzen hasita zeunden jada. Hobe sentitzen zara orain, kabroia, bularrean tiroa jo eta gero?

Jamil

Eneukan zu hiltzeko asmorik. Lapurtzera sartu nitzan.

Xabier

Pistola batekin?

Jamil

Lapurtzera! Lapurtzera bakarrik!

Xabier

Eta orduan zergatik egin zenidan tiro?

Jamil

Eztakitx. Norbait sartzen etzungo zendun. Igarriko zendun ni nitzala. Salatuko ninduzula esango zendun.

Xabier

Nolatan igarriko nuen zu zinela? Ni ohean nengoen, etxea ezagutzen duzu, bazenekien nire gelan ez zegoela ezer baliozkorik. Ez zinen gelan sartuko. Nola ikusiko zintudan, Nola jakingo nuen zu zinela?

Jamil

Neure ibilkeraren soinuagatik?

Xabier

Mesedez! Sherlock Holmes banintz ere!

Jamil

Usainatik.

Xabier

Usaina?

Jamil

Bakoitzak bere usain propiua dauka. Txakurrek ondo dakixie. Eta persona batzuk ere bai.

Xabier

Ados, nire usaimena hobetzen zihoan, beste guztia ondora zihoan heinean. Eta bai, baliteke zure usaina nabaritzea.

Jamil

Orduan badakizu: zorretan nenguan, lapurtzera jun, baina ezagutu ninduzun eta zu hiltzia beste erremeixorik ez neban izan. Dana argitxuta dau. Oin laga bakian.

Xabier

Eta harrapakina?

Jamil

Zela?

Xabier

Hartu zenuen?

Jamil

Eztakitx zetaz…

Xabier

Kaxa fuertean zegoena. Dirua, bitxiak, lapurretaren arrazoia. Non dago?

Jamil

Eztakitx.

Xabier

Kuriosoa. Poliziak ere ez daki. Ez da harrigarria?

Jamil

Zer?

Xabier

Poliziak kaxa fuertea irekita aurkitu zuen, eta hutsik. Baina zure arropetan ere ez zegoen ezer, ezta etxean edo andamioren azpian...

Jamil

Argi berba eingoixut, higuinduta naualako ya: eztixut esango dirua nun dauan. Batetik eztakitxelako. Eta bestetik, inoiz berriro gogoratzen bot, eztiotelako inori esango.

Xabier

Hilda nago, zer ajola dizu?

Jamil

Hori esaten dot nik, ze inporta jatzu zuri? Emaztian etorkizunak arduratzen zaitxu? Maite zendun? Ba sentitzen dot, diruripe gelditxuko da. Eztakitx ze pasau zan diru putiakin. Igual eninduan bakarrik. Igual baneukan konplize bat, eta diruakin alde ein dau putakumiak. Edo igual ez, igual ezkutatzia beste erremeixorik ezteu euki eta dirua nirekin banatzeko asmua dauka. Ondo etorriko jat, dirua biharko dot abokatuari ordaintzeko.

Xabier barrez.

Jamil

Ze pasatzen jatzu?

Xabier

Barre egiten dudala zurekin. Amorratzen nau, akatu nauzulako, baina barregurea ematen didazu, Jamil.

Jamil

Hau absurdua da.

Xabier

Heriotza da absurdoa. Eta bizitza ere bai.

Jamil

Bueno, nahikua da! Ez ein barrerik. Honek eztauka grazia putarik!

Xabier

Arrazoi. Kito jolasak, Jamil! Jakin nahi duzu zergatik egin dudan barre? Inortxok ere ez duelako zurekin euro bakar bat ere partituko, ezer ez zenuelako lapurtu.

Jamil

Zer?

Xabier

Kaxafuertea hutsik zegoen. Gaixotasunak nire aurrezkiak xahutuak zituen.

Jamil

Ezeuan dirurik? ?

Xabier

Estu bizi ginen aspalditik, emaztearen soldatarekin, ozta ozta. Eta zuk bazenekien. Ondotxo jakin ere.

Jamil

Eztauka zenturik.

Xabier

Euki behar du! Tira, esna zaitez behingoagatik!

Jamil

Eztakitx, ostia! Zoroaldi bat izango zan!

Xabier

Ez. Zuk ez duzu inoiz zoroaldirik izan.

Jamil

Baina gaba haretan sobran edan neban. Enekien zer eitxen neban.

Xabier

Bapateko eroaldia eta alkoholaren eragina. Argudio bikaina epaiketarako. Sorte pixka batekin laister kartzelatik irten eta beste gizajo baten bizitza izorratu ahal izango duzu.

Jamil

Holan izan bihar izan zan! Derrepenteko zoroaldia!

Xabierrek zerbait gogoratzen du.

Xabier

Ez, Jamil. Sentitzen dut ilusioa kentzea, baina epaiketan ez zara oso urrun iritsiko eroaldiaren aitzakiarekin.

Jamil

Zeatik ez?

Xabier

Krimena aspaldi prestatzen hasi zinelako, kabroia!

Jamil

Zer?

Xabier

Koartada bat atondu zenuen.

Jamil

Nola?

Afrikara alde egin zenuela sinestarazi zenigun. Zure postale bat heldu zitzaigun handik.

Jamil

Bai. Telefonoz deitxu nizuen, nire gurasuen herrian nenguala esaten, Morokon, Atlas Mendietan.

Xabier

Damua sentitzen zenuela esan zenuen...

Jamil

...eta faltan botatzen zintxuedala.

Xabier

Zure “amonatxo maiteak” ere agur egin zigun telefonoz, bereber hizkuntzaz, ez genion ezer ulertu baina.

Jamil

Bi zentimo terdi ordaindu niozen atso bati berba eitxeko. Ezan bereberra erez.

Xabier

Hemen jarraitzen zenuen, nire etxetik oso gertu.

Jamil

Pentsio zatar baten.

Xabier

Andamioan behera erori ez bazina, inork ez zukeen zure susmorik izango. Koartada ona prestatu zenuen. Ez zen bapateko eroaldia izan, Jamil. Aurrez prestaturikoa zen, alebosiaz.

Jamil abailduta.

Xabier

Arrazoi bat egon behar du! Pentsa! Pentsa, kabroia! Gogoratu etxean bizi zinenekoa. Zer datorkizu burura?

Oroitzapen gehiago.

Jamil

Zure emaztia. Bere begiradia gogoratzen dot. Beti niri beira.

Xabier

Bigarren aldia da emaztea gogoratzen duzuna. Zergatik?

Jamil

Zure emazteak eta biok harreman bat geunkan.

Xabier

Nola?

Jamil

Maitaliak ginan.

Xabier

Ez ergelkeriarik esan. Maite ninduen.

Jamil

Izan leike, baina zuk eman ezin zenduna bihar zeban.

Xabier

Jarraitu, jarraitu...

Jamil

Ezan gaztia, baina ondiok… emakume ederra zan. Hasieran sexua baino ez zan, arina, ezkutukua... Nire gelan sartzen zan eta txortan eitxen gendun isil isilian. Zaila da, baina eszitantia. Denporiakin sakontzen jun zan gure artekua, elkarren biharra geunkan, baina hor zeunden zu, gure artian zeuan oztopua zinan, traban zeunden. Bion artian antolatu gendun. Zure emaztiatik izan zan. Biok bakarrik egon nahi gendulako hil zintxudan! !

Xabier barrez.

Jamil

Zertaz eitxen dozu barre oin?

Xabi

Ez zaitut mindu nahi, baina barregarria da pentsatzea emaztea eta zu...

Jamil

Nik eztiot graziarik ikusten.

Xabier

Barka, baina abantailaz jokatzen ari naiz. Emazteak bazituen... prejuizio etnikoak... Denbora zeraman zu kalera bota nahian. Maiteminduta dagoen emakume baten portaera iruditzen zaizu?

Jamil

Etxetik bota nahi nindun?

Xabier

Ez zen konpontzen zurekin. Fikzioa eta errealitatea nahastu dituzu. Benetakoa iruditu zaidana, ordea, zera da, zure desioa. (Burlaz) Hara, hara, emaztea gustoko zenuen, eh?

Jamil

Igual... eztakit. Igual.

Xabier

Horixe zenuela. Eta dudarik gabe larrutan egin zenuen berarekin, zure ohean, isilean... eta bakar bakarrik.

Xabier barrez.

Jamil

Ez barrerik ein.

Xabier

Barkatu, baina oso barregarria zara batzuetan.

Xabier barrez. Jamil-ek pazientzia galtzen du.

Jamil

Isildu behingoz! !

Xabierre bortizki astintzen du Jamil

Xabier

Ixildu zu! Ez zaude niri oihukatzeko moduan! Gogoratu zeu zarela akatu nauzuna!

Jamil-i oroitzapen bat datorkio.

Jamil

Tratu txarrak ematen zizkiazun!

Xabier

Nik?

Jamil

Umillatu eitxen ninduzun.

Xabier

Hara... Jarraitu hortik.

Argi aldaketa.

Xabier, gurpildun aulkian, elbarritasun osoaz.

Xabier

Jamil!! Jamil! !

Jamil

Banixe!

Xabier

Non arraio zeunden? Deika ari nintzen, joder! !

Jamil

Parkatu, nik...

Xabier

Garbitu nazazu!

Jamil

Zela?

Xabier

Garbitzeko!

Jamil

Baina...

Xabier

Kaka egin dut gainean.

Jamil

Baina... zeatik...?

Xabier

Nola zergatik? Ze galdera txatxua da hori? Garbitu eta isildu.

Jamil

Baina zuk eztozu inoiz...

Xabier

Noizbait gertatu behar zuen lehenengo aldiz. Segi, zeren zai zaude? Nazka ematen dizu? Ba izorra zaitez. Horretarako pagatzen dizut. Aguantatzeko.

Jamil

Xabier, zeatik esaten diazu...?

Xabier-ek listua botatzen dio Jamil-i.

Xabier

Garbitzeko, joder!

Ohiko argia.

Jamil

Putakume galanta zinan!

Xabier

Ez hola jarri, elbarritu samindu bat nintzen, ulertu behar duzu.

Jamil

Nahitxa ein zendun, ez? Abisau ahal zendun. Gainian ein zendun ni fastidixatzeko.

Xabier

Egia. Nazkagarria, baina egia.

Jamil

Disfrutatzen zendun, ezta? Gustatzen zitzazun abusatzia. Plazerra ematen zizun. Zelako suertia, koitxau baten bizitza zure kapritxuen menera eukitzia.

Xabier

Beraz sadiko makur puta bat nintzen.

Jamil

Horreatik hil zintxudan! Hilketa justua izan zan. Ni nitzan biktima. Zela enaiz oin arte konturatu? Ni naiz krimen honetan biktimia!

Xabier

Teoria polita, baina ez dizu ezertarako balio izango epaiketan. Baduzu frogarik? Tratu txar horien lekukorik dago?

Jamil

Oin ezin neike jakin.

Xabier

Ez orain ta ez inoiz. Ez dago lekukorik, tratu txarrik egon ez zelako. Joder, esnatu behingoz!

Jamil

Ez ikutu! Berriz ere ikutzen banozu...!

Jamil-ek lepotik heltzen du Xabier, ito nahiean. Ondorioz, Xabierri oroitzapen bat datorkio.

Xabier

Aurreko batean ere ni hiltzen saiatu zinen!

Jamil

Nola? Noiz?

Xabier

Ez dakit. Orain urtebete, edo. Labana gogoratzen dut zure eskuan. Odola nire eztarritik irtetzen…

Jamil

Zu akatzen saiatu nintzan?

Xabier

Bai.

Jamil

Oin urtebete baino gehiao?

Xabier

Bai.

Jamil

Ta halan da guzti be, zuretzako lanean jarraitu neuan?

Xabier

Ez, ez du zentzurik. Nahastuko ninzten. Konzentratu gaitezen, itsumustuan ari gara, bueltaka, inora jo gabe.

Jamil

Nazkatu naiz ya asmakizunen joku honekin! Ze pasau zan baldin badakizu esaiazu behingoz, eta itxi nirekin jolastiari.

Xabier

Hasteko ez nago jolasean. Jarraitzeko, ezin dizut ezer esan. Hemen zeu zaude bakar bakarik. Zeu eta zure oritzapenak. Eta bakar bakarrik aurkitu beharko duzu zergatik egin zenidan basakeria hau.

Jamil

Gorroto zintxudalako. Insultatzen, umillatzen ninduzulako.

Xabier

Listua zergatik bota nizun aurpegira egun hartan?

Jamil

Putakume bat zinalako. Nik ze dakit!

Xabier

Zerbait egingo zenidan zuk, ez?

Oroitzapen gehiago.

Jamil

Pastillak! Gauza bat gogoratzen dot, hori baino lehenao pasau zana. Zu ondiok eskuekin manejatzen zinan.

Xabier

Eskuak! Hori hasieran izango zen. Ni oraindik sasoian nengen.

Jamil

Pastilla pote bat zabaltzen zenbizen.

Argi aldaketa.

Xabier, aulkian, pastilla pote bat dorpeziaz irekitzen. Lortzen duenean, ahora eramaten ditu, nekez. Une horretan Jamil oldartzen zaio eta pastilla potea kendu.

Jamil

Zetan zabiz!! Zoratu ein zara ala? ?

Xabier

Eman hori.

Jamil

Ez! Ze demonio nahi dozu?

Xabier

Ta zuk zer uste duzu? Eman nire pastillak.

Jamil

Bat emangoizut, nahibozu. Bat bakarrik.

Xabier

Nor zarela uste duzu ba, nire medikua?

Jamil

Ez.

Xabier

Laguntzeko ordaintzen dizut, ez izorratzeko.

Jamil

Nire ustez oin laguntzen nabil, jauna.

Xabier

Bai zera!

Jamil

Pastilak gordekoitxut, zuk eskuratu ezin ditxuzun leku baten.

Xabier

Ez.

Jamil

Eta bihar badozuz, eskatu niri, edo zure emaztiari.

Xabier

Eman pastilla puta horiek!

Jamil badoa.

Xabier

Zatoz hona, Jamil. Jamil! (...) Alua!

Ohiko argia.

Jamil

Zure emaztiari kontau nion. Asko arduratu zan. Esan zian inoiz depresioren bat edo eukin zendula, baina inoiz ere ez puntu horretara heltzeko beste. Erne ibiltzeko eskatu zian, zuri begirik ez kentzeko, eta ondo gordetzeko medikamentuak eta zeure buruari kalte eitxeko erabili ahal zendun guztia.

Xabier

Ondo bete zenuen zure lana.

Jamil

Ein biharrekua ein neban.

Xabier

A ze bihotz zabala!

Jamil

Zu zinan nire lana. Zulora jun ezkero, agur dirua.

Xabier barrez.

Xabier

Erantzun ona! Egiak esan behar ditugu, bestela ez gara inora helduko.

Jamil

Jakingo baneu nora heldu nahi dozun...

Xabier

Ulertzeraino zergatik joan zinen nire etxera ni akatzera. Ofizioko abokatu bat jarriko dizute, jakin beharko duzu zure defentsa nola enfokatu.

Jamil

Oin badirudi niri lagundu nahian zabizela!

Xabier

Arraroa iruditzen zaizu?

Jamil

Ze joku ostia da hau? Ze bilatzen zabiz? Nik hil zintxudan. Eztot sinisten lagundu nahi nozunik.

Xabier

Moro burugogorra! Hemen zu zaude bakarrik, eta espabilatzen ez bazara, zelda puta batean zahartuko zara. Egin esfortzu bat, joder!

Jamil

Ezin dot, kantzauta nau. Eztot ezer gehiau gogoratzen. Higoinduta nau guzti honekin. Higoinduta nau zurekin. Horreatik hil zintxudan, gaizki tratau ninduzulako. Hil zintxundan ni trapu zahar baten mouan erabiltzeko eskubidia zeunkalako, nitaz abusau ahal zendulako zigorrik jasotzeko arriskuripe. Hil zintxudan merezi zendulako. Eta kitxo. Amaitxu da jolasa.

Kaleko oihuak entzuten dira berriro.

Xabier

Hara ta hona zabiltza noraezean, Jamil. Konturatu zara zenbat teoria asmatu duzun dagoeneko? Hil ninduzun diruagatik, patuagatik, maitasunagatik, eromenagatik, gorrotoagatik eta justizia sozialagatik. Sei. Katua banintz bizitza bakarra geratuko litzaidake.

Jamil

Baina ez zara. Katua bazina, zure buztana astinduko zenduke, eta zure buztana ezta...

Biok irribarrez.

Xabier

Oso zorrotza. Baina gorde ezazu umore pixka bat kartzeletako dutxatan jaboneta erortzen zaizunerako. Beharko duzu ta.

Jamil

Nik gitxienez bizirik jarraitzen dot.

Xabier

Hobe taladratua, inzineratua baino.

Biak barrez.

Jamil

Gustua hartukoiot igual.

Xabier

Agian neuk hartuko diot. Beti gustatu izan zaizkit barbakoak.

Jamil

Ostia, egixa, haragi azala ondo erreta!

Xabier

Martxan elbarritu bat plantxan! Nola nahi duzu, asko eginda...?

Jamil

Puntuan, inporta ezpajatzu.

Xabier serio jartzen da.

Xabier

Ez dakit zergatik gauden barrez; zure egoera beltza da.

Jamil

Beltza ez, magrebiarra!

Xabier

Gauza bera, azken finean. Herri puta honetan bakarrik kristauok egiten dugu barre.

Jamil

Jaiungoikoaren Graziagatik.

Barrez berriro.

Jamil

Arrazoi dozu, eztauka zentzurik. Ze eitxen dou guk biok barrez?

Xabier

Txistea ematen du: akatu nauzu, baina a ze ondo pasa genuen! (...) Ez, ez du zentzurik.

Jamil

Edo bai... igual zentzua dauka.

Xabier

Zerk?

Jamil

Barre eitxen gendun. Zuk eta bixok, lagun onak ginan.

Xabier

Ea argitzen zaren, oraintxe bertan gorrotoa aipatu duzu ta.

Jamil

Barre eitxen gendun edozertaz. Zure gaixotasunaz, heriotzaz ere bai, ointxe bertan ein doun moduan.

Xabier

Bai, Jamil. Barre egiten genuen, sano. Norbaitek ikusi edo entzun izan ezkero, inuxente parea ginela pentsatuko zuen.

Jamil

Oso umore arrarua zeunkan.

Xabier

Ba zuk ere...

Biak irriz.

Xabier

Denek hitz egin zidaten zure aurka. Baita emazteak ere. Zure anteedenteekin, ez zinen ni zaintzeko pertsona egokia. Baina hasiera hasieratik jakin nuen. Lehenengo elkarrizketa hartan ikusi nuen zu eta ni onda berean genbiltzala.

Argi aldaketa.

Xabier aulkian. Paper bat dauka eskuan. Oraindik eskuak erabili ditzake.

Xabier

Ikustagun... (Irakurriz) Jamil Chauhán.

Jamil

Yamil.

Xabier

Barkatu, Yamil. Marokoarra?

Jamil

Hemen jaio nitzan.

Xabier

Badakizu ze gaixotasuna dudan? Azaldu dizute?

Jamil

Ezinduta zaure.

Xabier

Paralisi mukular progresiboa daukat. Orain lau urte aurkitu zidaten. Aurreko urtean hasi nintzen aulkia erabiltzen. Ez dakit noiz arte baliatu ahal izango ditudan eskuak. Medikuek diote ondo eusten ari naizela.

Jamil

Itxura ona ikusten dizut nik.

Xabier

Lan esperientzia duzu?

Jamil

Zu moduko gaixuekin? Ez.

Xabier

Bestelako elbarrituekin?

Jamil

Paralitikuekin? Ez, hori ere ez.

Xabier

Ah. Lan egin duzu jende... nola esan... normala zaintzen.

Jamil

Ez.

Xabier

Ea ba... Nor zaindu duzu orduan?

Jamil

Oin arte nire burua zaintzen ibili naiz bakarrik. Eta nahikua lan euki dot.

Xabier

Baina hemen dio esperientzia handia duzula...

Jamil

Egixa esaten bot eztiazu elkarrizketarik eingo.

Xabier

Baina orain egia esaten ari zara.

Jamil

Konturatu naiz, bai.

Xabier

Zertan ibili zara orain arte?

Jamil

Betikuan, amamatxua zaintzen, mezkitan errezatzen, eta asko ikasten, ganorazko gizona eitxeko.

Biak elkarri begira eta laster barrez.

Xabier

Banekien gezurra esango zenuela.

Jamil

Zertarako galdetu dozu orduan?

Xabier

Hemen diploma bat dago, zigilu ta guzti, gaixo dependienteak zaintzeko kurtso batena. Hau ere faltsoa da?

Jamil

Ez. Hori egia da, benetan. Kurso hori ein neban. Epailiak derrigortu nindun.

Xabier

Ze epaile?

Jamil

Joder! Ez zan ezer izan.

Xabier

Antezedenteak dituzu?

Jamil

Danok sartzen dou hankia noizbait. Baina bizimodua zuzentzeko asmua daukat, Ala, nire guraso eta zure laguntziakin.

Biak elkarri begira eta laster barrez.

Xabier

Nire ustez, putakume galanta eginda zaude, Jamil.

Jamil

Herri honetan arin ikasten da hori.

Xabier

Badakizu zer suposatzen duen ni bezalako bat zaintzeak?

Jamil

Suposatzen deu lana eta soldatia.

Xabier

Denetarako prest zaude? Prest zaude ni garbitzeko, erabat ezinduta geratzen naizenean?

Jamil

Zelan garbitzeko? Esan nahi dozu, komunera jun ostian, eta kakazahar guzti hori?

Xabier

Kakazahar hori, bai.

Jamil

Joder zelako nazkia!

Xabier

Ba ohitu egin beharko zinateke.

Jamil

Seguru momentua heltzen danerako kriston makinak asmatu debezela dan-dana garbitzeko.

Xabier

Gauza bat... egiteko prest ote zauden jakin nahiko nuke.

Jamil

Esan.

Xabier

Nire gaixotasunak muskuloak atrofiatzen ditu. Haien artean, trakea eta esofagokoak. Horregatik askotan gertatzen zaigu eztarrian janaria trabatzea. Asko itota hiltzen dira. Azaldu dizute zer egin behar duzun?

Jamil

Joder. Bai. Baina eztaukat hori eitxeko asmorik.

Xabier

Baina...

Jamil

Ez, ez. Eztot holakorik eingo. Nireatik hil ahal zara itxota, baina nik eztot...

Xabier

Ea ulertu dudan, Jamil. Antezedenteak dituzu, ez duzu esperientziarik, ez didazu ipurdia garbituko, eta ez nauzu salbatuko itotzen banaiz. Laburpen ona egin dut?

Jamil

Bai.

Xabier

Eta ze demontretara etorri zara?

Jamil

Eztakitx. Ia suerte apur bat neukan...

Xabier

Eta emango zenidake arrazoi bat, arrazoi bakar bat besterik ez bada, zu aukeratzeko?

Jamil

Ba... (...) Ez.

Xabier

Ondo da. Bukatu dugu beraz.

Jamil

Plazer bat. Politxa, etxia.

Irtetera doa, baina gelditu eta buelta ematen du.

Jamil

Bai. Badao gauza bat. Nirekin bazuaz, inor ezta zurekin sartuko.

Xabier

Zergatik?

Jamil

Burrukalari izan naizelako. Eta oso ona.

Xabier

Borrokalaria? Ez duzu itxurarik.

Jamil

Hori da onena, inork eztebela nire krotxeta espero.

Xabier

Eta “pisu astuneko” batekin topatzen bazara.

Jamil

Kasu horretan...

Abaiada handiaz laban automatikoa atera eta irekitzen du.

Jamil

...laguntxo bat daukat.

Jamil labana eskuan duela dago irribarrez. Une batez Xabierrek beldurra sentitzen du. Baina gutxira, Jamil-ek labana gordetzen du berriro.

Jamil

Nirekin bazuaz, eztozu inungo erasorik eukiko.

Xabier

Jamil. Ez dut inoiz erasorik izan.

Jamil

Ah, ez? Mundu desberdinetan bizi gara.

Xabier

Ez dut bizkarzaina behar. Zaintzailea behar dut.

Jamil

Ulertu dot. Bueno... ia baten bat topatzen dozun.

Jamil irteten ari da.

Xabier

Zer da borrokalaria izan zaren kontu hori? Esan beldurrik gabe, edonola ere ez zaitut hartuko.

Jamil

Burrukak eitxen nitxun.

Xabier

Diruagatik?

Jamil

Ez, maitasunatik. (...) Apostuak. Batzutan diru mordua irabazten neban. Beste batzutan galdu. Orokorrian moldatzen nitzan.

Xabier

Zergatik utzi zenuen?

Jamil

Okerreko bidetik ninduala konturatu nitzan eta...

Xabier

Jamil, ez zaitudala kontratatuko.

Jamil

Eskua fastidixau neban. Amaitxu zan jaixa niretzat.

Xabier

Ah. Ongi, bukatu dugu.

Jamil irtetera doa, baina buelta ematen du.

Jamil

Ikusi nahi dozu bat?

Xabier

Bat zer?

Jamil

Burruka bat. Nirekin jun zeinke. Eztiue edozeini sartzen izten.

Xabier

Ez zait interesatzen.

Jamil

Eztozu inoiz antzerakorik ikusiko. Benetako burrukak dia, ez guanterik ez legerik.

Xabier

Jendea hiltzen da?

Jamil

Ez! Oso gitxitan.

Xabier

Basakeria!

Jamil

Ondo, ezpozu nahi...

Jamil irteten ari da.

Xabier

Egon!

Jamil gelditzen da.

Xabier

Egia esan zeharo aspertuta bizi naiz. Eta... beno... Denetarik ikusi behar da.

Jamil

Bixar ordu honetan etorri eta eruango zaitxut.

Xabier

Bihar arte, Jamil.

Jamil

Bixar arte... eh... ondiok eztakit zure izena.

Xabier

Xabier.

Jamil

Okey. Bihar arte, Jauna.

Jamil badoa.

Ohiko argia.

Xabier

A ze nazka, borroka hura! Gauak eman niruen lorik egin gabe.

Jamil

Gizon makala!

Xabier

Bai zera! Ez nituen borrokak gustoko.

Jamil

Egia, zu beste kirol bat nahiago zenuen.

Xabier

Zer, katxondeoan?

Jamil-ek Xabier-en aulkia gidatzen du paseoan.

Jamil

Pasiatzia gustatzen zitzakun!

Xabier

Ah, bai! Eguzkia aurpegian sentitzea.

Jamil

Ibiltzia.

Xabier

Korrika egitea. Biok egiten genuen korrika zure ankekin.

Argi aldaketa.

Xabier aulkian.

Xabier

Nora joan nahi duzu gaur, Jamil?

Jamil

Autobus geltokira.

Xabier

Zergatik?

Jamil

Takillak daurelako. Zu takilla baten sartu, giltzakin itxi eta putetara jungo nitzeke.

Xabier

Oso azkarra, bakeroa. Biok joan gintezke.

Jamil

Zu putetan, jauna?

Xabier

Bakan batzuek ni bezelako bezeroak atenditzen dituzte.

Jamil

Santa hutsak, puta horrek.

Xabier

Bai, santu mirarigile bat izan beharko zen, nire kirtena altzatzea lortuko zuena.

Jamil

Santa Viagra Benedikatua.

Xabier

Santu hori ez da existitzen. Eliza katolikoak emagalduak biziotik apartatu ohi dituzte.

Jamil

Ba goazen eliz horretara ea pare bat “apartatzen” dizkiguten.

Biak barrez.

Jamil

Nora jutia nahi dozu, jauna?

Xabier

Lorategi Botanikora.

Jamil

Ondiok goiz da. Mobilidadian ia ehuneko ehuna galdu dozu ya, baina ondiok eztozu pausua eman animalitik landare izatera.

Xabier barrez.

Xabier

Ja! Hori bai ona! Ze astopotroa zaren, Jamil! Nirekin lan egiteari uzten diozunean, gomendio gutun bat idatziko dizut zirkuko pailazorako.

Jamil

Nire ustez zuk papel hobia eingo zeunke zirkuan, feriako atrakzio moduan, emakume bizardunakin. “Zuekin, Emakume Bizarduna eta Paralitikoa Kakapraketan!”

Xabier

Ja!

Jamil

Portzierto, eztaukat gomendio gutunen biharrik. Jakinarazteizut inoiz eztotela lan hau itxiko.

Xabier

Kaka zaharra, ez esan hori!! Noizbait bukatu beharko da zurekin egoteko tortura hau!

Jamil

Ez. Lehengo egunian lagun batek galdetu zian: “Berriz jaioko bazina, Don Xabierrekin lan eingo zeunke, berriro?” Eta nik erantzun: “Bai, berakin lan eingo neuke berriro. Fastidixau daitxela!”

Xabier

A ze putakumea!

Ixilune bat.

Xabier

Jamil, entzun: “Jamil oh shadir koi almahirid bi”.

Jamil

Zer?

Xabier

Joder, ez duzu zure hizkuntza ulertzen? “Jamil oh shadir koi almahirid bi”. “Jamil nire lagun lagun marokoarra da”.

Jamil

Bai, ulertu dizut, baina zela...?

Xabier

Ikasten hasi naiz.

Jamil

Zer?

Xabier

Hiztegia erosi dut. Eta gramatika.

Jamil

Zoratuta zaude!

Xabier

Denbora asko sobran daukat. Baina esaidazu, ondo esan dut?

Jamil

Errepikatu.

Xabier

“Jamil oh shadir koi almahirid bi”.

Jamil

Beno...

Xabier

Beno, zer?

Jamil

Belarria sudurra baino okerragoa duzula oraindik.

Jamil barrez.

Xabier

Jaraimi del jra!

Jamil

Ez zaitez pasa!

Xabier

Pikutara joateko esan dizut, besterik ez.

Jamil

Hori gure hizkuntzaz oso irain larria da.

Xabier

Barkatu. Orduan.. Jaraimi del Jra!

Xabierrek barre egiten du.

Jamil

Milesker, jauna.

Xabier

Pikutara botatzeagatik?

Jamil

Arrotz sentitu naz beti, han eta hemen. Lehenengo aldia da norbait... Kristoren poza ematen dit.

Xabier

Kristorena ez, Mahomarena.

Barre egiten dute.

Gelditzen dira. Jamil-ek paperezko zapi bat ateratzen du poltsikotik.

Xabier

Zertan zabiltza?

Jamil

Zera apur bat jausi jatzu...

Jamil-ek xamurki Xabier-en ezpainetako listua sekatzen du zapiaz. Honek gozo begiratzen dio.

Xabier

Milesker.

Ohiko argia.

Jamil

Xabier... Zu ta biok ez ginan izango, kasualitatez...

Xabier

Zer?

Jamil

Joder... Badakizu, bikotea.

Xabier

Nola ez! Nola ez! Armairutik atera ninduzun. Nire emaztea utzi nuen, zure hitzetan emakume puska eder eta oraindik gaztea utzi nuen, nire zaindari ganorabako eta dirubakoaren besoetan erortzeko. (...)

Jamil

Edo ikustagun beste ikuspuntu batetik. Hogeita gutxi urtetako morrosko exotiko bat, gainean txiza egiten dauen paralitiko batekin amoratzen da; azala zimur eta sudurra okerra duen paralitiko zantar batekin!

Biak barrez.

Xabier

Ez duzu benetan pentsatu, ez?

Jamil

Ez.

Xabier

Lasaiago geratzen naiz.

Jamil

Neu be. Ez zara nire tipua.

Xabier

Hobeto!

Jamil Xabier-en eztarriari begira.

Jamil

Zikatriza daukazu eztarrian. Arrazoi zenuen.

Xabier

Zertan?

Xabier

Lehen gogoratu duzuna. Aspaldi izan zen, gau batean... zu eta biok bakarrik geunden etxean... Zugana joan nintzen labana batekin.

Xabier

Bai!! Gogor heldu ninduzun, ezin nuen mugitu, ezin nuen defendatu. Gogoan dut odola, nire eztarritik borborka irteten.

Jamil

Eta goguan daukazu zeatik?

Xabier

Saiatzen ari naiz. (...) Gau hartan hiltzeko zorian egon nintzen.

Argi aldaketa.

Xabier aulkian. Eztarria trabaturik dauka eta itotzen ari da.

Jamil iristen da.

Jamil

Jauna! Jauna, zer dozu? (...) Ostia!

Bizkarrean kolpeak ematen dizkio.

Jamil

Ia, hartu arnasia! Hartu arnasia! (...) Lagundu! Lagundu!

Xabier gero eta itoago.

Jamil

Jauna, mesedez, ez ein hau. Nik ezin dot... ez ein hau, joder... tragau ein biozu... ein esfortzua, tragau, mesedez... mesedez! !

Beriro kolpatzen dio, alferrik.

Jamil

Ez, mesedez, Jauna, eutsi... Mesedez... (...) Lagundu!! Lagundu! !

Xabier azkenetan dago. Jamil berari begira geratzen da, pentsakor. Azkenean erabakitzen du.

Jamil

(Oso urduri) Ondo da... Ondo da, jauna. Ein eingo dot. Eingo dot.

Jamilek bere labana atera, ireki eta Xabierri begira geratzen da, beldurrez.

Jamil

Banua... Lasai, jauna. Banua.

Jamilek Xabier gogor heldu eta eztarrian zuloa egiteari ekiten dio.

Ohiko argia.

Xabier

Bizia salbatu zenidan.

Jamil

Gero eta gitxiau ulertzen dot. Ondo geunden. Lagun onak ginan. Barre eitxen gendun.

Xabier

Ez beti. Batzutan deprimitzen zinan.

Jamil

Ni konsolatzen ahalegintzen nitzan.

Jamil-ek eskuak pausatzen ditu Xabie-en lepo gainean.

Xabier

Jamil.

Jamil

Zer?

Xabier

Ez nazazu horrela ikutu, katxondo jartzen nauzu ta.

Biak irribarrez.

Jamil serio.

Jamil

Miresten zintxudan. Zure adoria miresten neban, zure umoria.

Xabier

Ahal bezela eramaten saiatzen nintzen.

Jamil

Bizipoza zeunkan.

Xabier

Ez beti.

Jamil

Ez, klaro, egun txarrak ere bazeuren.

Xabier

Oso txarrak.

Argi aldaketa.

Xabier aulkian.

Xabier

Jamil!¡Jamil!

Jamil

Zer dozu?

Xabier

Basoa!

Jamil

Bai, ikusten dot.

Xabier

Basoa!

Jamil

Bai, apurtu ein da. Ez arduratu, ti-ta baten batuko dot.

Xabier

Jausi egin zait.

Jamil

Bai.

Xabier

Jausi egin zait!

Jamil

Bai. Ez arduratu, baso gehiau daure. Eskobian bila nua.

Xabier

Ez duzu ulertzen!

Jamil

Zer, Jauna?

Xabier

Ezin ditut jada eskuak erabili! !

Ohiko argia.

Xabier

Oin urtebete pasau zan haura. Gogorra izan zan niretzat. Batez ere kontu bategatik. Detaile txiki bategatik. Gauza bat egitea galerazten zidalako. Horregatik, basoarena gertatu eta gutxira, zurekin mintzatu nintzen.

Argi aldaketa.

Jamil Xabier garbitzen ari da aulkian.

Xabier

Gogoan duzu pastila potea kendu zenidan egun hura?

Jamil

Bai.

Xabier

Makalaldi bat izan zen.

Jamil

Baina gainditu ein zendun. Bizitzeko gogua berreskuratu zendun.

Xabier

Bai. Eta une ederrak pasatu ditut ordutik. Horregatik, nahiz eta une hartan zurekin haserretu, orain eskerrak eman nahi dizkizut.

Jamil

Eztaukazu zetan eman.

Xabier

Bai, bai horixe, une ederrak bizi izan ditut. Eta beti pentsatu dut, inoiz iristen bazen eguna... inoiz konturatzen banintzen ez zuela merezi aurrera jarraitzeak, zuk eta emazteak bigilatu arren, moldatuko nintzela pastilla potea berriro eskuratzeko, eta denak kolpe batez irensteko.

Ixiltasuna.

Xabier

Baina detailetxo bat pasatu zitzaidan oharkabean. Une hura iristean, jada ezingo nituela eskuak baliatu. (Irriz) Ze txorakeria, ez? A ze despiste tontoa! Beno ba, Jamil, iritsi da egun hura. Eta jada... ezin izango dut pastilla horiek sekula hartu.

Jamil

Hobe hola. Ondo gaure.

Xabier

Baina ez dut jarraitu nahi.

Jamil

Ez esan hori.

Xabier

Hemendik aurrera geratzen zaidana ez dut gustoko. Ondo egon da orain arte, orain zaborraren minutuak geratzen zaizkit. Jamil, ekarri pastilla horiek, eta lagundu hartzen.

Jamil

Zoratu ein zara!

Xabier

Ez, senean nago gustiz.

Jamil

Ez. Depresiua da. Lehenguan moduan. Pasauko jatzu. Gauzak baikor ikusiko ditxuzu berriz.

Xabier

Jada ez, jada ez. Zama besterik ez naiz. Gero eta astunagoa. Ez dut horrela jarraitu nahi. Pastillak, mesedez! !

Jamil

Ez, jauna. Gainera, eskatzekotan emaztiari eskatu biharko zinozuzen, ez niri.

Xabier

Eskatu diot! Eskatu diot!. Baina Berak ez... berak ez luke... Beraz ezin... Zuk egitea behar dut!

Jamil

Ezin dot.

Xabier

Agindua da! Obeditzeko ordaintzen dizut.

Jamil badoa.

Xabier

Pastilak! Pastillak! !

Ohiko argia.

Jamil-en oroitzapena.

Jamil

Horreatik umillau ninduzun gero! Horreatik bota zinazun txistua arpegira! Pastillak ematea nahi zenuelako!

Jamil Xabierren tokian jarrita, aurreko eskena hura gogoratzen.

Jamil

Garbitu nazazu! (...) Garbitzeko ostia! (...) Kaka egin dut gainean. (...) Nola zergatik? Ze galdera txatxua da hori? Nazka ematen dizu? Ba izorra zaitez. Horretarako pagatzen dizut. Aguantatzeko.

Jamilek listua botatzen du.

Jamil

Garbitu, joder!

Xabier

Ez zintudan umiliatu nahi. Laguntza eskatzen ari nintzen.

Jamil

Eta nik mezua jaso neban. Gaba asko pasau nitxun lorik einbe, zuk eskatutakuari bueltak eta bueltak ematen. Azkenian laguntzia erabaki neban.

Xabier

Harreman ederra genuen.

Jamil

Ez, jauna, ez hain ederra!

Xabier

Nola?

Jamil

Gezurretan zenbiltzalako. Eszena haura, hain dramatikua, hain benetazkua, antzerki hutsa izan zan! Gogoratzen zara, ezta? Gogoratzen zara orain, putakumia?

Xabier

Bai. Gogoratzen hasi naiz.

Argi aldaketa.

Xabier aulkian.

Jamil

Jauna.

Xabier

Zer nahi duzu, Jamil?

Jamil

Gauza bat ekarri dizut.

Xabier

Ze gauza?

Jamil

Eztozu igartzen?

Xabier

Igarri behar dut? Pistaren bat ez badidazu ematen...

Jamil-ek pastilla potea erakusten dio.

Xabier

Ah...!

Jamil

Eztakitx ondo eitxen dozun ala ez, eztakitx, baina lagunduko zaitxutela erabaki dot.

Xabier poteari begira.

Xabier

Aha...

Isilaldia.

Jamil

Eztozu ezer esan bihar?

Xabier

Ez ditut hartuko.

Jamil

Ez, klaro, eztizut esaten oin hartzeko, bakarrik esplikau nahi dizut laguntzeko prest nauala zuk eskatzen diazunian.

Xabier

Ez didazu ulertu. Ez ditut sekula hartuko.

Jamil

Sekula ere ez?

Xabier

Hori esan dut.

Jamil

Baina...

Xabier

Ulertzen duzu “sekula” hitza, ez?

Jamil

Baina zuk esan ziazun...

Xabier

Eritziz aldatu naiz.

Jamil

Horrela, bapatean?

Xabier

Edo pixkanaka!! Ze ajola dizu zuri ze belozitatean aldatu dudan eritzia? Depresio aldia pasatzen ari nintzen, baina gainditu egin dut.

Jamil

Eta ya eztozu nahi...?

Xabier

Joder, Jamil, batzuetan tontoa ematen duzu.

Jamil

Bale, bale, argi geratu da.

Xabier

Ea egia den.

Jamil

Hala ta guztiz ere, iritziz aldatzen bozu...

Xabier

Joder, Jamil! Zer da ulertzen ez duzuna?

Jamil

Ez, ez, argi dau. Eztozu nahi. Oin. Baina hemendik aurrera aldatzen bozu...

Xabier

Ea ba, zuk akatu nahi nauzu ala ze demontre?

Jamil

Zer esaten dozu?

Xabier

Katxondo jartzen zara jendea pozoitzeko ideiarekin? Herio Doktorea zara?

Jamil

Ez.

Xabier

Ba bota zazu ditxosozko pastilla potea komuneko zulotik behera eta utzi bakean, ostia!

Jamil

Nahi dozun mouan.

Jamil badoa.

Xabier

Edo irentsi itzazu zuk zeuk, alferrik galtzeak pena ematen badizu... Agoantatu behar dena!

Ohiko argia.

Jamil

Zer? Eztidazu ezer esan biar?

Xabier

Ez. Hahastuta nago. Orainm neu naiz ezer ulertzen ez duena.

Jamil

Argi dao. Nirekin jolasean ibili zinan. Frogan jarri ninduzun, nire fideltasuna noraino ailegetan zan ikusteko.

Xabier

Ez dut uste jolasten nenbilenik. Ez dut uste. Suposatzen dut beldurtu nintzela. Gauza bat da hil nahi izatea, eta beste bat, ausartzea….

Isilunea.

Xabier

Kontua da une hartatik aurrera gure harreman eder hura pikutara joan zela.

Jamil

Ta zer espero zendun?

Xabier

Lapurtu zenigun.

Jamil

Ta zuk kalera bota. Kupidarik be. Zugatik ein neuena einda gero. Ehun euro ziztrinengatik!

Xabier

Horregatik egin zenuen, beraz? Horregatik hil ninduzun?

Jamil

Ez zendun askorik galdu. Ez zendun zeure bizitza istimuan.

Xabier

Horrek ez dizu askotarako balio izango epaitegian!

Kalean suminduriko jendearen ohiuak entzuten dira berriro, hiltzailearentzako zigor gogorra eskatuz.

Xabier

Dezepzionaturik nagoela aitortu behar dizut. Esperantza izpiren bat banuen…

Xabier irteten hasten da.

Xabier

Agur. Ez itxaron epaileen errukirik. Ez duzu merezi. Egin duzunagatik ordainduko duzu. Pena dut, mendekuaz disfrutatu ezin izango dudalako.

Jamil

Ez kezkatu. Zure emazteak egingo du zure ordez.

Xabier gelditzen da.

Xabier

Nire emaztea!

Jamil

Ez zenuen joan behar?

Xabier

Nire emaztea…!

Jamil

Zer?

Xabier

Zergatik oroitu duzu hainbestetan?

Jamil

Eztakit. Nire zelatan egoten zalako, begirik kentzen etzidalako.

Xabier

Berari eskatu nion hiltzeko laguntza aurrena. Ez zuen onartu. Bere maitasuna zalantzan jartzea zela zioen. Azken unerarte ni zaintzeko prest zegoela esan zidan. Azken unerarte! Maitasuna erakusteko modu lazgarria. Nik erregutu egiten nion, baina ez nuen biguntzerik lortu. Orduan laguntza zuri eskatuko nizula esan nion. Esan egin nion! Nire emaztea da erantzuna! Ulertzen?

Jamil

Ez!

Xabier

Niri laguntzeko prest zeundela esatera etorri zinenean…

Jamil

…bera entzuten egoan?

Xabier

Zelatan zegoen, bai.

Jamil

Brti zelatan. Gabaz ta egunez, deskantzuripe.

Xabier

Ni hilez gero, poliziagana joan eta hiltzailea zeu zinela salatuko zuen. Ez zintudan ataka horretan jarri nahi. Horregatik asmatu genuen irtenbide hau.

Jamil

Zelan “asmatu genuen”? Zuk eta nik?

Xabier

Bai, Jamil, bai, zu eta biok! Moldatu behar ginen emazteak susmorik har ez zezan.

Jamil

Horreatik bota ninduzun etxetik.

Xabier

Berak bazekien ez zintudala bota nahi. Arrazoi sinesgarri bat aurkitu behar genuen.

Jamil

Dirua lapurtzia.

Xabier

Ehun euro.

Jamil

Pensio batera jun nitzan, hemendik ez oso urrutira.

Xabier

Arma bat lortu zenuen.

Jamil

Sauer automatiko bat.

Xabier

Zure koartada prestatu zenuen: postale bat zure letrarekin, Marokotik bidalita...

Jamil

...eta telefono deia. Konferentzia bat Atlas Mendietatik.

Xabier

Emazteak ez zuen susmatuko hemen zeundenik.

Jamil

Azkenian aukera egokixa heldu zan.

Xabier

Emaztearen ama ospitalera eraman zuten, eta hara joan zen bera, ama gauez zaintzera.

Jamil

Gelako argia piztuta laga zendun. Haura zan adostutako seinalia.

Xabier

Gauez etorriko zinen...

Jamil

Leihoa bortsaz ireki..

Xabier

Etxea ankazgora jarri...

Jamil

Kaxa fuertea irekita utzi...

Biok

Lapurreta baten itxura emateko...

Xabier

Eta azkenean... nire gelan sartu eta...

Tiro hotsa entzuten da.

Xabier

Mila esker.

Isiltasuna. Xabier abailduta.

Xabier

Hain erreza zen! Hain erreza! Ez zitzaidan burutik pasatu okertu zitekeenik. Andamio madarikatua...

Jamil hurbiltzen zaio konsolatu nahiean.

Jamil

Ia, Xabier...

Xabier

Ez nazazu kontsola! Ez ni kontsola! Ni orain ondo nago. Zu zara zuloan zaudena. Izorratu zaitut, Jamil, zure bizitza izorratu dut! Kabroi madarikatua naiz!

Jamil

Ezta zure errua izan.

Xabier

Bai, nire errua izan da!! Zure tokian jarri behar nintzen. Konturatu behar nintzen plana ez zela perkfektoa, okertu litekeela. Ez nuen horretan pentsatu. Ez nuen horretan pentsatu nahi izan. Erruduna naiz, nire bizitza zurea baino inportanteagoa zela pentsatu nuelako.

Xabier Jamil-engana doa.

Xabier

Entzun, entzuidazu: ondo prestatu behar duzu zure defentsa. Kanpoko laguntza beharko duzu. Etzazu ofizioko abokatu bat onartu. Zure alde egiteko prest dagoen norbait bilatu behar duzu.

Jamil

Ze dirukin?

Xabier

Hitz egin emaztearekin. Kostatuko zaio onartzea, baina zure alde jarri liteke dena ulertzen badu. Saiatu zaitez! Esaiozu beragatik ere egin dudala. Maite dudalako. Ez dudalako berak sufritzea nahi. Eta epaiketan esan ni orain ondo nagoela zuri esker.

Jamil

Zeatik ez zatoz epaiketara, testigantzia ematera?

Xabier

Kode penala aztertu beharko dugu, ea hildakoen lekukotza onartzen duten.

Jamil

Berriz eingo neuke.

Xabier

Hala balitz, ipini kasko bat.

Xabier badoa kanporuntz.

Xabier

Orain kalean, jende guzti horren aurrean pasatu ahal zara, begirada garbiarekin. Orain badakizu zergatik.

Jamil irtetera doa. Gelditu eta buelta ematen du.

Elkar besarkatzen dute.

Xabier

Betirarte, Jamil.

Jamil

Ila el abad, Xabier.

Xabier

Ila el abad.

Jamil badoa.

Kanpoko jendearen ohiuak entzuten ditugu ozen.

Jamil

Ez nao damututa!

Esertzen da.

Jamil

Ez nao damututa.