AURKIBIDEA

Hitzaurrea

Tsunamietatik interesatzen zaiguna [2004/12/30]

Beteranoa eta hasiberria [2005/03/17]

Dortoken oroimena [2005/04/14]

Apalategiak [2005/07/28]

Lo-suyo [2005/11/24]

Politikoki zuzenak (I) [2005/12/29]

Politikoki zuzenak (eta II) [2006/01/05]

Ozeanoan [2006/04/06]

Marlaska eta ezjakintasuna [2006/06/29]

Trukea [2006/09/29]

Ze egun da gaur [2006/11/09]

Kakati [2007/02/01]

Parke tematikoa [2007/03/29]

Life is a dream [2007/04/05]

Bidea aukeratzea [2007/04/19]

Hotzikara [2007/04/19]

Xanpaina [2008/01/17]

Galduta [2008/01/24]

Koltxoia [2008/01/31]

Ziber-atxiloketak [2008/06/07]

Sistema berria [2008/10/23]

Izarrak eta arroz aleak [2008/12/18]

Ito(r)kinak [2009/01/29]

Co-rrien-do [2009/04/02]

Trauma [2009/06/11]

Urtebetetze festa [2009/10/01]

Meloiak [2009/11/02]

Piratak [2009/11/26]

Argiak [2009/12/10]

Orgia [2009/12/17]

Antinaturala [2010/01/21]

Informalak [2010/02/11]

Zalantzak [2010/04/08]

Egile eskubideez [2010/04/29]

Laguntza [2010/05/27]

Apokalipsia [2010/06/17]

Egia [2010/09/23]

Argia eta oroimena [2010/10/21]

Julian eta biok [2010/12/02]

Felixen deia [2010/12/09]

PP Euskaltzaindian (I) [2010/12/23]

50.000 [2011/04/28]

Spanish Culinary Center [2011/10/06]

Becquer Iñakirentzat [2011/10/13]

Egiaztapen bat [2011/12/01]

Diru-laguntzak [2011/12/22]

Metamorfosia [2012/01/26]

Omenaldia [2012/03/22]

Ospakizunak [2012/05/10]

Argi urdinak [2012/10/04]

Banaketa [2012/11/15]

Ahalera [2012/12/27]

Hamar urte eta egun bat [2013/02/21]

Ai ene! [2013/02/28]

Korrika egitea eta korritzea [2013/03/14]

Inbentariorako [2013/03/28]

Ekonomia klaseak [2013/04/04]

Silogismoak [2013/04/11]

Amets hezeak [2013/06/13]

Abisua [2013/09/19]

Justua [2013/10/24]

Arima [2014/05/22]

Dimisioa [2014/05/29]

Hitzaurrea

Har al dezakegu zutabegintza genero literariotzat? Ez dakit zein izango den zure iritzia irakurle, baina ez nuke gutxietsiko, inola ere ez zutabegilearen lana. Are gehiago, idaztearekin lotutako lanbideen artean, zailtasun gradurik handienetakoa, aitortuko nioke sormena hain baldintza estu eta maiztasun itogarrira egokitzeko trebeziari. Saiatu kontatzen nobela bat 1500 karakteretan, egunero, astero, bi astetik behin... Aukeratu gai, gertaera, esanguratsua. Barneratu, aztertu, egin zure. Esan nahi duzuna, zukutu, iragazi, destilatu eta azkenik, idatzi. Atzean, etengabe korritzen duen erlojuaren kondenak ipurdian kosk egiten dizula. Erraz esaten da, sormena jantzi kazetaritzaren trajearekin, bai eta zer gehiago?

Badaezpada ere, berriro galdetuko dut, har al dezakegu zutabegintza genero literariotzat? Baina ez erantzun orain, itxaron liburu honetan bildutako Xabier Etxanizen zutabe bilduma irakurri arte. Eta ez baduzue idazleak egunerokotasuna xehatzeko erabiltzen duen samurtasun kritikoa dastatzen, ezin baduzue haren iruditeria hurbilaren indarra atzeman, edo umoreak zutabe bakoitzean uzten duen leherkari intimoen gaiztakeria gozoarekin disfrutatzen, aldatu irakurtzeko betaurrekoak.

Eta kito, bukatu zaizkit hitzaurre hau idazteko nituen 1300 karaktereak.

Andoni Tolosa

Tsunamietatik interesatzen zaiguna [2004/12/30]

Astelehenean bi mila ziren hildakoak. Asteartean hogei mila. Atzo hirurogei mila. Bihar, auskalo. Sekula ez dugu jakingo tsunamiak eragindako hildakoen kopuru zehatza. Izan ere, hirugarren munduan kopuruek ez dute garrantzia handirik. Pobrezia gaizki moldatu izan da beti errolda eta estatistikekin.

Duela hilabete bat, Japoniak lurrikara-segida bat jasan zuen. Lurrikara mordoa izan ziren, bata bestearen atzetik. Oker ez banago, hamar lagun hil ziren eta, oker banengo ere, ziur hildako kopurua ez zela ehunera iritsi. Duela urtebete, berriz, lurrak Irango Bam hiria astindu zuenean, hogeita sei mila lagun hil eta ehun milatik gora geratu ziren etxerik gabe. Horra paradoxa! Richter eskalak berdintzen duena kanpo zor betierekoak desberdintzen du. Makroekonomia heriotzari aplikatua.

Datozen egunotan tsunami honen ondorioak bertatik bertara nozitu dituzten lagunen bertsioak irakurriko ditugu. Eztei bidaia bertan behera utzi duten bikoteak izango dira. Turista etsiak, ziurrenik. Zorionez, bizitakoa kontatzerik izango dute eta gu berrogei metroko olatu bat gainera baletorkigu zer egingo ote genukeen imajinatzen saiatuko gara. Etxerik gabe geratu direnen istorioak ez zaizkigu iritsiko eta, iristekotan, berehala ahaztuko ditugu. Benetan interesatzen zaiguna bestea baita.

Azken batean, badakigu gu geu egon gintezkeela han… hotel eta turismo-paketeak hain dira merkeak…

Beteranoa eta hasiberria [2005/03/17]

AEK-ko beteranoa eta AEK-ko hasiberria lekukoaren zain daude, ilargiari begira. “Badator Korrika” entzun dute urrutira eta urduritasunak logalearen tokia harrapatu du. Zirrara harrotasunaren eskutik dator. Lekukoa bion artean hartu dute.

AEK-ko hasiberriak onartu du, azkenik, oker zegoela. Euskararen mundura jaio berria da eta lasterketa ez zela inoiz gelditzen esan ziotenean ez zuen sinistu. Baina orain badaki oker zegoela: gauren erdian daude, errepidearen eta ezerezaren erdian, eta Korrika ez da gelditzen. Bihar bertan mintzalekutik kontatuko die familiakoei eta lanak izango ditu sinistarazten.

AEK-ko beteranoak atzera begiratu du, pankartatik haratago. Hamahiru Korrika eta hamaika bilera utzi ditu atzean. Korrika kanpotik politagoa da barrutik baino. Zaila da eskolak behar bezala prestatzea ahalik eta diru gehien bildu behar duzunean. Didaktika ez da ondo moldatzen abiadurarekin. Pankartak idatzi ditu, Korrika txikiak antolatu ditu, sukaldari ibili da, kamisetak saldu ditu. Aspaldi ikasi zuen erraldoiak irakasleak jaten dituela.

Gero aurrera begiratu du, furgonetatik haratago. Korrika egiteari utzi nahiko lioke. Hizkuntza normal bat ikusi nahiko luke. Hizkuntza normalizatu bat.

Lekukoa pasa dutenean aurrera jarraitu dute.

“Noiz gelditu?” galdetu du AEK-ko hasiberriak, aditz laguntzailerik gabe.

Horixe bera pentsatu du AEK-ko beteranoak. Noiz arte jarraituko dugu korrika. Inoiz geldituko al da?

Dortoken oroimena [2005/04/14]

Lagun batek kontatzen du bere aitak urtean behin baino ez duela ganbara txukuntzen, otsailaren hogeita bostean, hain zuzen. Urtean zehar, familiaren espazio berbera konpartitzeko ohorea galtzen duten objektu guztiak ganbaran pilatzen dira, hautsak noiz estaliko zain. Baina otsailaren hogeita bostean aitak pilatutakoa txukuntzen du. Antza, Tejeroren estatu kolpeak eginkizun horretan harrapatu zuen eta, ospa egin beharko zuelakoan, bertan behera utzi zituen txukuntze lanak. Harez geroztik, egutegiak gogoratzen dio ganbarako traste zaharrak dituela zain.

Bitxiak dira oroimenaren loturak. Bitxiak eta garrantzitsuak. Mugarriak baitira bizitzaren bidean. Historia istorio txikiz beteta dago eta nork berea gogoratu behar du denona ahaztuko ez badugu.

Niri, esaterako, ez zait ahaztuko dorre bikiak bota zituzteneko eguna.Autobusean nengoen eta Pentagonoa ere eraso zutela esan zidatenean txantxa behar zuela pentsatu eta, pertsona zintzo ororengan dagoen anti-amerikarrak bultzatuta, barre egin nuen. Gerora, triskantza ikustean, damutu nintzen barre egin izanaz…

Apirilaren lehenean pelikula irandar bat ikusi nuen, Dortokek ere hegan egiten dute. Orain badakit ez zaidala inoiz ahaztuko. Komunikabideek Wojtylaren heriotza aipatu orduko, pelikula irandar hau etorriko zait gogora, hitzik gabe utzi ninduena eta, esan dezadan bidez batez, DBH-ko ikasle guztiek eskolan derrigorrez ikusiko beharko luketena.

Apalategiak [2005/07/28]

Bizitzak gurasoen etxera itzularazi nau denboraldi baterako eta ordenagailua behinola arreba eta biok logela izan genuen txokoan daukat jarrita. Bitxia da logela honek izan duen eraldaketa. Haur txikia nintzenean egunez armairu bakarra zeukan eta gauez armairutik bi ohe ateratzen genituen lo egin ahal izateko. Etxean zazpi lagun bizitzea ohikoena zeneko garaiak ziren. Haatik, familia ereduak aldatu dira eta beraiekin batera etxeak eta altzariak.

Gaur egun, logela izan nuena liburuz josita dago. Apalategietan eskura daukat Cervantes eta Kafka, Pio Baroja eta Vargas Llosa, Conrad eta Conan Doyle. Denak nahastuta daude, denak pilatuta. Bi ohe gordetzen zituen armairua desagertu zen eta bere lekua liburutegi kaotiko samar batek hartu du. Milaka liburu daude eta nik bizitza oso bat beharko nuke logela honetan bildutakoak irakurri ahal izateko. Gurasoen etxean zehar barreiaturik dauden liburu guztiak irakurtzeko, berriz, bi bizitza oso beharko nituzke.

Azken egunotan dekorazio dendetara ere eraman nau bizitzak. Egongelarako altzari berriak aukeratu beharrean gaude eta ez da batere erraza. Izan ere, ohartu naiz egongela moderno guztietan ez baitago libururentzako lekurik. Telebista, DVD aparatua, musika ekipoa… dena jartzeko tokirik dago. Liburuentzako, ordea, ez dago apalategirik.

Antza denez, altzari-fabriketan jada ohartu dira familia berriek ez dutela irakurtzen.

Lo-suyo [2005/11/24]

Obra bateko gremio guztiek erabiltzen duten komodina dugu lo-suyo hitz-elkarketa. Hala igeltserorik trebeenak, nola argiketaririk alferrenak, hala pintorerik zikinenak, nola iturginik txukunenak, den-denek lo-suyo ibiltzen dute hitzetik hortzera, eta hau etxeko komuna eraiki behar izan duen orok badaki. “Komun honetan –serio esango dizu igeltseroak- lo-suyo apaingarri polit bat jartzea da”. “Hemen, logela honetan –jakinaraziko dizu pintore arduratsuak- lo-suyo kolore bizi bat jartzea da”. Bai, lo-suyo obra guztietako hitz magikoa da, edozertarako balio duena eta askotan esanahi bikoitza duena. Batzuetan, lo-suyo “errazena” hitzaren sinonimoa da, delako langileari lanik gutxiena ekarriko diona, alegia. Bestetan, ordea, lo-suyok “garestiena” esan nahi du, delako langileari etekinik handiena emango diona. Okerrena da lo-suyo esan ostean, beti bigarren esaldi bat datorrela: “…baina tira, zeuk nahi duzuna egingo dugu, erabakia zeurea da…”.

Nire igeltseroarekin oroitu nintzen herenegun, 18/98 sumarioaren epaiketa hasia zela irakurri nuenean. Garzonek eta justizia espainolak ere lo-suyo erabiltzen baitute barra-barra. “Gazte honen kasuan, lo-suyo kolaborazioa da”, “Emakume honen kasuan, berriz, lo-suyo ETAren dirua kudatzea da”. Beraiek badakite -azkarrak baitira oso- zer den egokiena kasu bakoitzean.

Lo-suyo, beraientzat errazena, euskaldunontzat garestiena.

Zoritxarrez, guri ez digute erabakitzen uzten.

Politikoki zuzenak (I) [2005/12/29]

Argi utzi nahi dut hasieratik: haserre antzean ari naiz lerro hauek idazten. Ez nuke egin behar, badakit, baina lehertu beharrean nago eta idatzi ezean, usteldu egingo zait barrua. Barka iezadazue, beraz, purrustada.

Popeyerena izan zen lehenengo abisua, baina ez nion bestelako garrantzirik eman. Bigarrenaz Durangoko azokan ohartu nintzen, “Sherlock Holmes eta kirol arriskutsuetako elkartea” izeneko komikiaren azala ikustean. Bertan Holmes pipa erretzen egon beharrean tea hartzen ari da. “Kontxo, kontxo! Harritzekoa Holmes piparik gabe! Non ote bere calabash ospetsua?” galde egin nion nire buruari. Pena sentitu nuen Sherlock-ek jada ez zuela erretzen ikustean. Izan ere, munduko pipa erretzaileok miresteko moduko ikono gutxi daukagu eta, Einsteinekin batera, Londreseko detektibea garrantzitsuenetakoa da.

Pipa erretzaile euskaldunok, ordea, Olentzero dugu ezinbestean ikono nagusitzat eta, egia esatera, harrotasun puntu batez onartzen ditugu haurren begirada harrituak. “Kontuz, Olentzeroren koadrilakoa nauk eta txintxo portatu ezean, oparirik gabe geratuko haiz” entzutean aho zabalik geratu ohi dira gizajoak.

Olentzero, gure ikazkin zahar eta bakartia. Tripa handia, pipa hortzetan eta ardo botila ondoan. Ez da perfektua baino gurea da, eta den bezalakoa maite dugu.

Eta den bezalakoa maite badugu… zergatik lapurtu diote pipa “Olentzero eta Subilaren lapurreta” pelikularen egileek?

Zergatik ezin du pipatu Olentzerok?

Politikoki zuzenak (eta II) [2006/01/05]

Ados. Ez da politikoki zuzena haurrek Olentzero erretzen ikustea. Oso ondo. Haurrek ezin badute Olentzero pipa hortzetan duela ikusi, primeran, ken diezaiotela pipa madarikatua, “Subilaren lapurreta” pelikulan egin duten bezalaxe, eta alda dezatela kanta.

Hori bai! Politikoki zuzenak izan behar badugu, urrunago joan beharko genuke. Olentzeroren ardo botila, esaterako, kanpora, alkoholismoak jende mordoa jartzen baitu galbidean. Hemendik aurrera, seven-up. Eta zer demontre da tripatzar hori? Fuera kupelak, loditasunaren bideak hilerrira baikaramatza. Datorren urtean, Olentzero txandala jantzita jaitsiko da menditik, eta opari banaketa hasi aurretik gimnasiotik pasako da.

Kontxo, egia esan, gustua hartu diot politikoki zuzena izateari! Jarrai dezagun. Olentzero gizonezkoa da… noiz arte genero diskriminazio begi-bistako hau? Emakumea alardetan bai, baina ezin Olentzero izan ala? Non dago Emakunde? Eta diskriminazioa aipatu dugularik, zer gertatzen da beltzekin? Noizko Fez-en jaiotako Olentzero bat? Ba al dago etorkinen integraziorako modu egokiagorik? Eta noizko Olentzero gay bat?

Nik txandaka egitea proposatuko nuke. Hartara haurrek ondo ulertuko lukete gure artean zilegiak direla izaera guztiak, eta hemen mundu guztia onartzen dugula den bezalakoa.

Ados. Ziurrenik Olentzero jada ez litzateke Olentzero izango, baina politikoki zuzenen artean politikoki zuzenenak ginateke. Politikoki zuzentasunaren txapeldunak, hain zuzen! Biba gu!

Ozeanoan [2006/04/06]

Badabil hortik patera erraldoi bat noraezean, itsaso zabalean galduta, olatuetan kulunkari. Patera erraldoi bat, txiki-txikia ozeanoaren handitasunean. Beltzez beteriko patera. Etorkizun beltzeko beltzak. Afrikar hauek temosoak dira gero! pentsatzen du Europa andereak. Horrela ez dago bizitzerik! Mugak zaindu behar ditugu, altxa ditzagun hesiak lau metro gorago, jar ditzagun hesi inteligenteak bertan harrapaturik gera daitezen euliak armiarma sarean bezala. Europa andereak urteak daramatza kosta zaintzen baina ez du ezer ikasi. Honez gero jakin beharko luke gaurko arrainak gaurko gosea asetzeko balio duela baina askoz eraginkorragoa dela arrantzarako kanabera oparitu eta arrantza egiten irakastea. Honez gero jakin beharko luke gaurko gosea biharko amorrua dela. Europa anderea, baina, temosoa da. Zaindu itzazue zuen mugak. Tori, horra gure oparia Mauritaniako gobernuarentzat, itsasontzi berri eta eder bat, dotore askoa. Arrantza egin ahal izango dugu? Ez, jauna, gerraontzi bat da, patruilari bat hain justu, gure –barkatu- zuen mugak zaindu ditzazuen.

Afrikar hauek temosoak dira gero! Itsasoan itota hil beharrean hobe lukete etxeko gozotasunean gosez hilko balira. Zuen mugak zaintzen ez badituzue arazoak izango ditugu –barkatu- dituzue. Tori, beste patruilari bat utziko dizuet, ahal duzuenean bueltako didazue.

Temosoak eta esker txarrekoak. Zer esan behar da? Eskerrik asko!

Badabil hortik patera erraldoi bat noraezean, hondoa noiz joko zain.

Marlaska eta ezjakintasuna [2006/06/29]

Ezjakintasuna ausarta dela diote. Nik ez dakit hala den ala ez, baina gauza bat argi daukat: ezjakintasuna zoriontasuna da. Neu behinik behin zoriontsu bizi nintzen nire ezjakintasunean, patxada ederrean. Ezjakintasuna Karibeko igerileku baten ertzean bertan dagoen taberna bat da. Urak freskatzen dizu soinaren beheko aldea, eguzkiak berotuko dizu, hala nahi izatera, lepoa. Ez bero eta ez hotz. Bero eta hotz.

Ezjakintasuna mojito bat da.

Eta hala nengoen ni, ezjakin baina zoriontsu, harik eta El Pais Semanalen Grande-Marlaska epaileari egindako elkarrizketa irakurri nuen arte.

Duela gutxi nire buruari zin egin nion zutabe honetan ez nuela Grande-Marlaska berriro aipatuko. Erabaki latza izan zen ezen argi baitago bere erabakiek jokoa ematen dutela, eta zer besterik behar dugu zutabegileok idazten hasteko? Simaurrak zelai berdeak nola, hala fosfatatzen ditu epaileak gure paperezko baratzak, txukun eta ganoraz.

Baina errazegia litzateke. Eta errepikakorra. Ez dut, beraz, nire zina hautsiko. Hemendik aurrera ez dut Grande-Marlaska epaileaz hitz bat bera ere idatziko.

Jakina, lehen, epaileari egindako elkarrizketa irakurri aurretik, ez nekien Bilbokoa zela eta euskara ulertzen zuela. Eta ez nekien bere senar euskaldunak irakur zezakeela nik idatzitakoa. Hau jakin dudanetik, gaizki egiten dut lo eta kereila beldurgarriekin egiten dut amets.

Ezjakintasuna ausarta izango da, baina ni naizen ezjakin hau kakati hutsa da.

Trukea [2006/09/29]

Gutunak mezu bat dakar nire izenaren ondoan: “Agian ez zara ohartu, baina egunkarian atera zara”. Zabaldutakoan honako berri hau aurkitu dut ekonomia egunkarietako orri laranja horietako batean: “Europako Banku Zentrala Xabier Etxanizekin bilduko da irailean bere hipoteka errebisatzeko asmoz”. Azpitituluak ere atentzioa eman dit: “Analista guztiak bat datoz, EBZ-k interesak berriro igoko balitu, Xabier Etxanizek produktu berri bat erosiko luke igoerak kalterik sor ez diezaion”.

“Izan ere –dio berriak-, inork ezin du interes tipoen igoera ekidin. Haatik, X banketxearen bezeroek zerbait egin dezakete aipatu igoerak eragozpenik sor ez diezaien, truke bat alegia. Produktu berri honek denboraldi batez interes aldakor batetik interes finko batera pasatzea ahalbidetzen du. Hartara, bezeroak interesen igoeraren arriskua uxatuko luke. Aseguru baten igual-iguala da.”

Dirudienez, nik uste baino garrantzitsuagoa naiz, berriak argazki eta guzti baitakar. Argazkian berrogeita hamar urte inguruko gizonezko dotore bat agertzen da neska ilehori eder baten ondoan. Nago gizonezkoa Banku Zentraleko arduradunen bat dela eta ilehoria bere idazkaria. Ez galdetu zergatik.

Kontuak egin ditut eta produktu berri horrek %25a garestitzen du gure hipoteka zorionekoa. Analistek kale egin dute oraingoan, ez baitut eskaintza onartuko.

Hala ere, bilera noiz egingo dugun jakiteko irrikan nago. Gustura asko esango diet gauza pare bat interes tipoen igoeraz.

Ze egun da gaur [2006/11/09]

Baten batek pentsatu zuen hura guztia gure kultura eta ohituren adierazpide bat baino ez zela. Gure gonbidatuek onena merezi zuten. Eta egun haietan tabuez hitz egiten ari ginelarik, zer hobe gure lagunak Zugarramurdira eramatea baino? Eta gure sorginez eta beldurrez ari ginelarik, zer hobe muga ondoan guardia zibilaren kontrol bat antolatzea baino? Akaso ba al dago Benemeritaren kontrolak baino gauza euskaldunagorik? Ez al dira zorioneko hartu-eman hauek euskaldunon idiosinkrasiaren ezaugarri garrantzitsu bat? Eta hala izanik, hain zentzugabea al zen kontrol hura guk geuk gure gonbidatuen gorazarrez prestatutakoa zela pentsatzea? Bazuen logikarik, bai…

Baina oker zegoen, eta polizia autobusera igo zen.

– Ze egun da gaur? –galdetu zuen.

Isiltasuna. Inork ez zion ezer erantzun. Ez hanka eta ez buru ez zuen galdera hark, eta euskaldunok aspaldi ikasi genuen kontroletan galdera guztiek saria dutela. Zer gerta ere, hobe isilik.

Galderak bazuen logikarik, ordea, baldin eta etorkin errumaniarrez beteriko autobus bat harrapatu nahian bazabiltza.

Zein unetan gertatu zen kortozirkuitua poliziaren buruan? Ezin jakin. Nago gure piura mendebaldarrak xuxurlatu ziola belarrira gu ez ginela etorkinak.

– Espainolak al zarete denak?

Isilik geratu ginen berriro. Idazle katalan, galego eta euskaldunak ginen. Zer nahi zuen, bada, guk erantzutea?

Zentzugabeko galderek isiltasuna baino ez dute merezi.

Kakati [2007/02/01]

Kakati hutsa naizela, horixe esan zidan igandean nire lagun Felixek. “Zein erraza den zure pulpitu horretatik sermoiak ematea. Orain egurra banketxe honi, gero hango politikoari, sikario merke baten pare. Hori bai, aurrez aurre dituzunean kikildu egiten zara, oilobusti halakoa!”. Jakin nahi nuke zer egingo ote zukeen Felixek nire lekuan egon balitz.

Kontua da iaz Gipuzkoan antolatzen den ipuin lehiaketa potolo bat irabazi nuela. Dirua berehala sartu zidaten kontu korrontean –eta nik jaso ahala xahutu- baina lehiaketa honetan garaikurra urtebete beranduago emateko ohitura bitxia dute eta banaketa larunbatean izan zen. Eta jakina, literatur lehiaketetan ere gauzak ondo egin behar direnez, zenbat eta diru gehiago saritan, orduan eta ponpoxoagoa da sari-banaketa.

Argazkilariren bat edo beste topatuko nuelakoan, ahalik eta dotoreen jantzi nintzen, informala baina gustu handiz eta etxetik atera nintzen. Iristean, baina, nor topatuko eta Gipuzkoan gehien agintzen duen politikoa eta aurrezki kutxa handi bateko lehendakaria topatu nituen, biak mahai berean sariak banatzeko prest.

Eta orduan mikrofonoa pasa zidaten…

Aukera ederra izan nuen kristorenak esateko baina koldartu nintzen. Kakati hutsa naiz.

Baina zer nahi duzue. Haiek badakite non bizi naizen, nire datu guztiak dituzte, nire familiarenak, eta sariaren dirutik geratzen zaidan apurra haiek dute gordeta. Gainera, bukatutakoan Berasategiren jatetxera eraman nahi ninduten…

Parke tematikoa [2007/03/29]

Parke tematiko batean bizi naiz. Pintxolandia du izena eta Donostiako alde zaharrean dago. Ez dakit nori bururatu zitzaion parkea eraikitzeko ideia, baina bertako agureek esaten dutenez beti izan da horrela eta horrela jarraituko du betiko.

Parke tematiko on guztiek bezalaxe, gureak ere aldaketa franko izan ditu, garaian garaiko bezeriaren gustu zein beharrei egokitzeko gai izan den seinale. Diotenez, parke tematikoa parrandari begira jaio zen –ez alferrik esaten zioten “La Jarana”- baina badakizue, haizea nora, zapiak hara, eta Euskal Herriko gastronomiak gailurra jo zuenean parkeak bere helburu estrategikoak aldatu zituen.

Pintxolandia garapen natural baten emaitza dugu eta horrela, natural-natural bizi dugu gure bizitza parke tematikoan. Hain natural non bertakook atrezzoren parte bagina bezala sentitzen baikara.

Pintxolandian turismoak utzitako sosei esker bizi gara, gauza jakina baita gizakia tenteldu egiten dela turistaz janzten den bakoitzean. Baina gauza bat da turista berez tentela izatea eta beste gauza bat, zeharo ezberdina, guk tenteltzat hartzea. Eta horixe da batzuk egiten ari direna.

Atrezzoren parte izateak ematen digun zilegitasunaz baliaturik, turistentzat errespetua eskatu beharrean gaude. Eta esan dezagun, beraz, ozen eta irmo: “Surtido de aceitunas con un chorrito de Martini” ezin dugu inolaz ere pintxotzat onartu.

Eta bai, turista jaun-andreok, 3 euro kobratu dizuen zerbitzaria lapur hutsa da.

Life is a dream [2007/04/05]

Interneten irakurritako berri batek eman dit atentzioa aste honetan. New Yorkeko bizilagunek Calderon de la Barcaren “Bizitza amets bat da” antzezlana ikusteko aukera izan dute eta dena Garzon epaile txit langileari esker. Antza, epailea New Yorkera joan zen giza eskubideei buruzko hitzaldi batzuk ematera eta entzuleen artean zeuden bi laguni inspirazioa agertu zitzaien, bat-batean, Aingeru Guardakoa bailitzan. Ikuskizuna hiru aldiz taularatu dute Sohoko antzoki txiki batean eta hiruetan aretoa bete da. Garzonek berak joateko asmoa omen zeukan baina lanez lepo omen dabil…

Berria “Bitxikeriak” atalean agertzeak eman zidan atentzioa, ezen, denok dakigunez, ez baita lehenengo aldia Garzon epaile txit eternala literatur sormenerako akuilu eta inspirazio duguna. Are gehiago, nago literatura unibertsalaren ale interesgarri asko Garzonek han eta hemen ereindako haziei esker jaiotakoa direla. Kasurik ezagunena, ausaz, Kafkaren “Prozesua” izeneko maisulana izango da, baina ez da, inondik inora, bakarra. Nor zerabilen gogoan, bestela, Absurdoaren Teatroaren ikurra den Eugène Ionescok “Abeslari burusoila” idaztean Garzon ez bazen? Zergatik dio bolo-bolo dabilen zurrumurru batek “Garzonen esperoan” izan zela Samuel Becketten maisulanaren lehenengo izenburua?

Asko lirateke aipatu beharreko lanak eta gutxi geratzen zaizkidan karaktereak. Beraz, beste Maratila batean aztertu beharko ditugu Garzonek zinemagintzari egindako ekarpenak.

Bidea aukeratzea [2007/04/19]

Gogoan dut behin ikastetxe katoliko baten ordezkaritza etorri zela gure eskolara.

Sotanarik gabe etorri ziren hitzaldi sorta bat ematera, bokazio galduen bila. Gu tentatzera etorri ziren, gu abduzitzera. Eta, aitor dut, ni tentaldian erortzekotan egon nintzen. Zorionez, gure amak konbentzitu ninduen estralurtar haiekin ez joateko, eta eskerrak horri, bestela auskalo zertan ibiliko nintzatekeen egun.

Urte batzuk geroago bizitzak berriro jarri ninduen bidegurutze batean. Ezkerrean institutua. Eskuinean, lanbide heziketa. Eta, auskalo zergatik, garai hartan marrazketa teknikoak ematen zidan atentzioa. Delineatzailea izan, ez izan, zalantzatan ibili nintzen bolada batez. “Oso narrasa zara delineatzailea izateko” esan zidan amak. Eta arrazoi zuen. Institutura joatea erabaki nuen, eta eskerrak horri, bestela orain arkitekto estresatu bat izango nintzateke.

Bidea ondo aukeratzeak sekulako garrantzia dauka. Nik amaren laguntza izan nuen. Bideratu ninduten, nolabait esateko. Virginiako unibertsitateko sarraskia egin zuen gaztea, ordea, ez zuen inork bideratu. Antza, inork ez zion esan tiroak botatzeko unibertsitatea ez dela tokirik egokiena, jendea hiltzeko AEB-etako armadan izena ematea zeukala. Gauza bera egin zezakeela Kabulen edota Bassoran, horrenbeste iskanbila sortu gabe.

Baina, ez dakit zergatik, inork ez zion ezer esan, eta orain, AEBetan, presidente harro bat egon beharrean, presidente triste bat dago.

Hotzikara [2007/04/19]

Atzo, familia etxetik noiz jaitsiko zain nengoela, atariko atearen kontra hartu nuen babes, kale haizetsu batean bizi baikara. Berandutzen ari ziren eta pipa tabakoz betetzeko aprobetxatu nuen. Halako batean bi bikote gazte ikusi nituen kalean behera. Lehenengo bikoteko mutilak besoa neskaren sorbaldan jarrita zeukan, gogo handirik gabe, besoak toki hura kasualitate hutsez topatu izan balu bezala. Neska ogitarteko bat ari zen gogoz jaten. Bigarren bikoteko mutilek beisbol txano bana zeramaten buruan.

Nire parera iristean laurak gelditu ziren nigandik oso gertu.

Zergatik gelditu ziren? Ez dakit. Deskuiduan pipa tabakoz betetzen ari nintzela ikusteak atentzioa eman zien. Urte mordoa daramat pipa erretzen eta dagoeneko ohitu naiz nire pipek sortzen duten ikusmirara. Neska begira-begira geratu zitzaidan eta zerbait esan zidan, ulertu ez nuen zerbait. Atzeko mutilek ere hitz batzuk esan zituzten eta orduan neskak bere ogitartekoa eskaini zidan. Buruaz ezetz esan nuen, zer nahi zuten ulertu gabe.

Kalean behera joan ziren azkenik eta pentsamendu batek asaldatu ninduen: gertuegi gelditu dira.

Instintiboki, nire eskuek patrika guztiak haztatu zituzten. Esku telefonoa, diru-zorroa, txartelak… den-dena bere tokian zegoen.

Gauza bera egingo ote nukeen lau gazte haiek ijito errumaniarrak izan ez balira?

Haize bolada batek putz egin zidan lepoan eta hotzikara bat sentitu nuen gorputzean.

Arrazakeria zen.

Xanpaina [2008/01/17]

Notarioak sakon hartu zuen arnasa banketxean sartzerakoan. Hipoteka-mailegu baten izenpetze ekitaldia zuen baina horrek ez zuen kezkatzen. Xanpainak kezkatzen zuen gehien. Izan ere, goiz hartan bertan kolegioak “2007ko Ohorezko Notario” izendatu baitzuen eta notaritzan festa handia egon zen. Xanpainak bulego eta pasillo guztiak korritu zituen. Gora urteko ohorezko notarioa! Gora! Eta hala, beste trago bat! Gora notariorik omentsuena! Gora! Azkenean, notarioak serio jarri behar izan zuen –ederki kostata egia esan, xanpainak sekulako barregura eragiten baitzion betidanik- lankide guztiak lanean jartzeko.

Bulegoko atea zabaldu eta denak bere zain zeudela ohartu zen. “Barkatu” esan zuen ahopean. Urduri zegoen, mingainak irrits egingo ote zion beldurrez, baina nortasun-agiriak eskatu eta eskritura irakurtzen hasi bezain pronto dena kontrolpean zegoela pentsatu zuen.

Usteak erdia ustel.

“Hasierako interesa % 4 izango da” esan zuenean irribarre batek egin zion ihes. “Hilero bederatziehun eta hogei euroko kuota ordaindu beharko duzue”. Kar, kar, kar. Eta, azkenik, “Mailegua ordaintzeko epea 2058eko urtarrilaren 17ra arte luzatuko da” esaldia bukatutakoan notarioak ezin izan zuen gehiago jasan eta barrez lehertu zen. “Auskalo non egongo ote garen 2058. urtean!”. Kar, kar, kar!

“Errua xanpainarena izan da” desenkusatu zen notarioa irribarre batez, baina bikote gazteari aferak ez zion batere graziarik egin.

Galduta [2008/01/24]

Hamar egun daramatzat nora ezean. Aznar eta bere tximek bisita egin zigutenetik, hain zuzen. Harez geroztik, ez dut lo egiten, hamar Red Bull segidan hartu izan banitu bezala. Harez geroztik, ezin naiz kontzentratu eta buruak linborantz egiten dit ihes, behin eta berriz egin ere, amari jaramonik egin gabe gozo-dendaren erakusleihora hurbiltzen den haurrak nola. Harez geroztik, indarge sentitzen naiz, ahul, nire harria tontorrera eraman ezinik, Sisifo berri bat banintz bezala. Bai, Aznar eta bere txima luzeak Iruñean egon zirenetik galduta nabil. Eta ez da harritzekoa.

Nola sentituko zinatekete zuek faxisten tropa berrien gidariarekin ados bazeundete?

Kontua da Aznarrek arrazoi duela. Gezurra esaten omen diegu gure seme-alabei ikastoletan. Euskal Herria ez omen da sekula existitu. Gure aldeko historialariek mila bider errepikatutako istoriotxoak omen dira, denboraren poderioz sinetsi ditugunak, sinestarazi dizkigutenak. Eta Aznarrek arrazoi du. Historialariek entzun nahi dugun historia kontatzen digute eta faxistak badaki horrenbeste. Jakingo ez du, ba! Ehunka ditu-eta soldatapean!

Horregatik, hala gureak nola bereak fidagarriak ez direlako, has gaitezen zerotik. Eta aldarrika dezagun ezen ez garela ez espainolak ezta frantsesak ere, baina ez historiak hala esaten duelako, guk hala nahi dugulako baizik.

Etorkizunean datza gakoa, ez iraganean.

Ezin gusturago geratu naiz, aizue! Orain atsedena hartu ahal izango dut.

Koltxoia [2008/01/31]

Ez, ez da egia. Hamar urte direla entzun duzu maiz eta zuk, jakina, sinetsi egiten diozu saltzaile musugorriari, mundua jende zintzoz mukuru baitago, jende on askoa, negozio bat duena eta kontsumitzailea ez ezik honen oniritzia ere behar duena saltzen jarraituko badu. Eta saltzaile musugorriak zure koltxoiaren biziraupena hamar urtekoa dela esaten badizu, zuk baietz erantzuten duzu buruaz, arrazoia izango du, noski. Bai, hamar urteren bueltan hasten dira komeriak. Malgukiak omen dira errudunak. Indarge geratzen dira, antza, bat-bateko gripe batek jo izan balitu bezala. Malguki gizajoak gaixotu egiten dira, horrelakoxea da bizitza. Eta zuk baietz, saltzaileak arrazoi, ez alferrik ematen du bizitza koltxoiz inguraturik. Koltxoiek ere hil behar dute berriak jaioko badira. Bizilegea da.

Ia ohartu gabe, agurraren une iristen da. Nola edo hala, kalera atera duzu eta hantxe utzi duzu, atariaren ondoko paretaren kontra, zabor biltzaileak bila noiz pasako. Etxera itzultzean, azken begiradatxoa. Keinu hutsal bat baizik ez, garrantzia duena bere txikian. Hamar urtez zure loaren zaintzaile eta zure amodioen lekuko isila izan denak merezi du hainbeste.

Baina ez, ez da egia. Zure koltxoiaren biziraupenak ez du zerikusirik malgukiekin. Horretaz beheko bizilagun ekuadortarrak koltxoia atzera ataritik sartzen ikustean jabetu zara.

Izan ere, koltxoi baten biziraupena bere jabearen azalaren kolorearen baitakoa baita.

Ziber-atxiloketak [2008/06/07]

Volgako batelariek ETAk bere ekintzak Second Life-n burutu beharko lituzkeela esan zutenean, ideia egokia iruditu zitzaidan. Ziurrenik proposamen hura ez zen ez ausartena –euskal pornografiaren aldeko apustuak bat baino gehiago lotsatu zuen hala batzokietan nola herrikoetan-, ezta eraginkorrena ere –balizko jaki nazional baten ekarpenari interesgarriagoa deritzot-, baina denetan originalena zen, dudarik gabe. Bai, badakit jendeak proposamenok txantxatzat hartu zituela eta bitan pentsatu gabe bidali zituela ordenagailuko zakarrontzira. Azken batean, Volgako batelariak idazleak eta poetak dira, ez zaie jaramon handirik egin behar.

Haatik, badago proposamena serioski hartu zuenik. Izan ere, Espainiako polizia hasia baita ziber-txoko guztiak miatzen eta arakatzen, nork zer esango, nork zer egingo, jakina baita –polizia ez da leloa- euskaldunok jende arriskutsua garela eta ez dugula alferrikako proposamenik egiten. Beraiek badakite hemen dena dagoela lotuta, denok gaudela, modu batera edo bestera, barruan. Eta apologiaren lurraldea hain zabala denez, hasi dira atxiloketak. Kontuz, beraz, zer idazten duzuen!

Ni seko beldurtuta nago, oraindik ez baitakit nola azalduko diodan epaileari ezen blog hartan “suziriak gora eta gora eta gora eta gora egin zuen harik eta leher egin zuen arte” esaldia idatzi nuenean Donostiako su artifizialen deskribapen xume bat baino ez nintzela egiten ari.

Sistema berria [2008/10/23]

Ene lagunok, une historikoa da bizitzen ari garena. Mundua aldatzen ari da gure begien aurrean eta oporretan jarraitzeko asmoa banuen ere, ezin nion hutsik egin hitzordu garrantzitsu honi. Horrelakoxeak gara Maratilagileok, beti zuen ondoan egoteko prest, beti adi.

Baina natorren harira. Une historikoa da hau, bai horixe! Izan ere, gure seme-alabek eta gure seme-alaben seme-alabek, denek gordeko baitute oroimenaren kutxan amaitu berri den uda. Etorkizunean, historia liburu guztiek kontatuko dute 2008ko udan kapitalismoa hil zela, estatuek banketxeak erosi zituztela, eta herri xehearen txaloen artean, gizateriak komunismoaren antzeko sistema bat besarkatu zuela.

Bai, ene lagunok, azkenik munduak ulertu du Carlos-ek arrazoia zuela, ez zuela hutsik egin, analisiaren muinari dagokionez, behinik behin. Majo kostata izan bada ere, azkenik munduak ulertu du aberastasuna birbanatu behar dela, ez dela bidezkoa batzuk izugarri aberastea ondokoa miseria gorrian dagoen bitartean, onartezina dela kolpe zorrik jo gabe ondokoaren lepotik bizitzea. Sistema berriaren filosofia sendoa da bere xaloan: estatuak emango dizu behar duzun guztia. Hiri zenbat? 10.000 miloi? Tori! Eta hiri, zenbat? 15.000 miloi? Gehiago? Tori, ba! Aizak! Hi atzera, lehengoan eman nian eta!

Komunismoa “banketxeen erara” deritzote sistema berriari.

Sentitzen dut. Idazten jarraitu nahi nuke baina negar malkoek ez didate uzten. Izan ere, hain baita ederra…

Izarrak eta arroz aleak [2008/12/18]

Autobuseko telebistak jakinarazi dit ez dakit zenbat milioi argi-urtera dauden bi galaxiak elkarren kontra talka egin dutela eta zulo beltz bat sortu dutela. Edo alderantziz. Berdin du, ez baitauka bestelako garrantzirik zerk zeren kontra egin duen talka eta zer sortu duten. Miloi bat argi-urte izan beharrean hamar milioi balira, berdin-berdin geratuko ginateke. Ehun balira ere, ez genioke informazio horri traba handirik jarriko. Badakigu, zerura begiratzea besterik ez baitago, izarrak urrun daudela, baina, hortik aurrerako kontzeptuak deserosoak zaizkigu eta galdu egiten gara.

Interneteko pantailak, berriz, zera xuxurlatu dit, nanoteknologia zentro handi bat zabalduko dutela Donostian. Alderantziz ere izan liteke, superteknologia zentro nano bat zabalduko dutela Donostian. Berdin du, horrek ere ez baitauka bestelako garrantzirik. Ez dakit zenbat milioi euro inbertituko dituztela. Antza, gauza nanoek aurrekontu handiak behar dituzte. Hala izango da hala badiote, baina guk ezin jakin. Badakigu, ordea, arroz-alea txikia dela. Eta hortik aurrerako kontzeptuak handiegiak zaizkigu, baita nanoetan handiena ere.

Eta, gauzak horrela, plasmako pantaila lauak munduan ez dakit zenbat milioi lagun gosez hiltzen direla esaten didanean, nire burmuinak badaki zein den eman behar duen erantzuna. Ikasi du bidea. Alferrik da kontzeptu handi eta deserosoei jaramonik egitea.

Eta, gainera, berdin du.

Ito(r)kinak [2009/01/29]

Beheko etxebizitzan etorkin hegoamerikarrak bizi dira. Ez dakigu zenbat diren, baina susmoa dugu asko direla. Ez dakigu zenbatean ordaintzen duten alokairua, baina susmoa dugu asko dela. Eta susmoa dugu, halaber, gelako ordaintzen dutela.

Agian horrexegatik dira asko.

Lehengoan garbigailua matxuratu egin zitzaigun. Gu ez ginen matxuraz ohartu harik eta etxebizitzaren jabeak telefonoz deitu zigun arte, baina ordurako beheko bizilagunen sabaia itogin eder batez zegoen apainduta. Gertatutakoa ikustera jaitsi nintzenean Oscarrek serio zabaldu zidan atea eta itogina ikustera eraman ninduen. Eta itoginaz hitz egiten zidan bitartean zera iruditu zitzaidan, bere begiek halako sentimendu berezi bat gordetzen zutela, urduri balego bezala, beldurrez balego bezala. Eta irudipen horrekin itzuli nintzen etxera.

Asegurukoek matxura konpondu ostean pintoreekin hitz egin genuen. Itogina lehortu arte, ezin ezer pintatu, eta atzera jaitsi nintzen Oscarrengana. Lehenengo bisitan ez bezala, irribarretsu zabaldu zidan atea. Hirugarrenean, pintoreek dena txukun utzi ote zuten galdetzera jaitsi nintzenean, irribarrea ez ezik eskua ere eskaini zidan, esker onez.

Orduantxe ulertu nuen zergatik ikusi nuen beldurra bere begietan.

Guk egin beharrekoa baino ez genuen egin. Gizalegez jokatu besterik ez.

Baina, antza denez, ez dute horrelakorik espero guregandik eta horregatik eskertzen digute guri aseguruari eskertu behar diotena.

Co-rrien-do [2009/04/02]

(Berriako ikerketa sailak Nafarroako Gobernuko bi funtzionariori grabatutako telefono elkarrizketa.)

– Bai, Fermin, neu nauk.

– Aupa, hi, zer moduz?

– Gaizki. Goikoak sutan zeudek eta, badakik, hori ez duk ona.

– Bai, bazekiat.

– KORRIKAkoei esaiek ez diegula kilometroa ordainduko. Goikoak engainaturik sentitzen dituk, pasa egin direla esan zidatek…

– Ez naik harritzen…

– Mila aldiz esan zieagu, baina ez ditek ikasi nahi. Nahi dutena egin zezaketek, baina hori bai, legea eta demokrazia errespetatu beharra zagok.

– Bai horixe!

– AEK-ko alproja horiek ziria sartu nahi izan zigutek eta larrutik ordainduko ditek. “Mesedez, erosi kilometro bat”… Eskean etorri zituan, eta guk besoak zabalik hartu genitian. “Mesedez, gu euskararen alde gaude, zuek ez ala…?” Hamaika ikusteko jaioak gaituk, Fermin! Horixe besterik ez genian falta, gure konpromisoa zalantzan jartzea. Lingua Navarrorum! Gu beti egon gaituk alde. Zer uste dute horiek?

– Eta azkenean erosi genian zorioneko kilometroa…

– Gaztigatu geniean: aizue, Tutera zonalde ez-euskaldunean zagok, adi ibili legearekin. Eta hasi bezain pronto, ostia ederra eman zigutek muturrean. Erraza zuan: CO-RRIEN-DO, CO-RRIEN-DO… nahikoa zuan hiruzpalau aldiz esatea…

– Eta orain zer?

– Aitzakiaren bat jar iezaiek, ez zekiat, hik nahi duana… presoen argazkiak atera dituztela edo horrelako zerbait… Bai, terrorismoaren apologiarenak beti funtzionatzen dik…

(Erredakzioan itzulia)

Trauma [2009/06/11]

Donostiako itsas komandantziatik gertu bizi naizenez, ia egunero ikusi behar izaten dut Espainiako bandera ikaragarri handi bat. Eta handik pasatzen naizenean zera galdetzen diot nire buruari, ea han barruan dauden militarrek ez ote duten halako trauma psiko-sexualen bat, ez ote dagoen bandera horren tamaina eta euren zeren tamainaren arteko lotura ezkuturik. Sigmund handiak izango luke zer esanik auzi honetan.

Balirudike oso harro daudela beraien banderaz. Balirudike auzoko bizilagunei aurpegiratu nahi digutela Espainia gure auzoan dagoela eta euren bunkerreko leihoetatik “ez dizuegu beldurrik eta, gainera, gurea zuena baino handiagoa da. Eta potoloagoa! !” esan nahi digutela.

Ez dakit zuek, baina, nik trauma baten zantzuak sumatzen ditut harrotasun horren atzean. Izan ere, harrotasun hori osasuntsua balitz, militarrak ez lirateke haize bolada txatxu baten beldur. Bai, ene lagunok, haize apur bat altxatzen den bakoitzean, bandera erraldoia gordetzen dute eta bere ordez bandera ziztrin bat –tamainaz ari naiz, fiskal jauna- eskegitzen dute. Haizeak gogor jotzen duen bakoitzean komandantziakoak kikildu egiten dira, eta horrekin batera Espainia txikiago egiten dute, sinbolikoki bada ere, hain harro ez dauden seinale.

Konturatu nintzenetik, egunero erreparatzen diot haizearen indarrari. Poz txikitxo bat baino ez da, bai, baina ahal den bitartean aprobetxatu beharrekoa.

Behintzat Eolo ez-legalizatu arte.

Urtebetetze festa [2009/10/01]

Uda honetan urtebetetze festa batean izan naiz. Ikastolarik ez zegoenez, uda partean urteak betetzen zituzten haurren gurasoak ados jarri ziren eta urtebetetze festa erraldoi bat antolatu zuten Urgull mendian. Imajina ezazue panorama: hogeita hamar bat haur, hogeita hamar bat ama, hamabost bat aita –sentitzen dut, berdintasun erabatekoa ez da egun batetik bestera lortzeko moduko helburua-, bi litro Kas laranja, beste hainbeste Kas limoi, hiru litro Koka-kola, ehunka sandwich, ehunka puzgarri txiki uraz beteak, eta hiru pastel.

Bai, ez kezkatu. Niri ere ileak laztu zitzaizkidan.

Ez dakit zehazki zeinek aginduta, baina halako batean hasi zen festa. Edo gerra, nondik begiratzen den. Haurrek jateari ekin zioten, gero oihukatzeari, gero gaizki portatzeari –edo ondo, hau ere nondik begiratzen den-, eta azkenik jolasteari, talde txikitan, denak gertu baina elkarri jaramonik egin gabe.

Espektakulu hura ez zitzaidala gustatzen esan banuen, esan nuen ba! Neurekoia nintzela esan zidaten. Hura zela haurrek nahi zuten festa, primeran pasatzen ari zirela.

Ez dakit. Nire ustez, festa hark helduon festa ereduaren antza handiegia zuen, festa eredu bat non arrakasta kuantitatiboki neurtzen den, non bildu duzun lagun kopuruak adierazten duen ondo pasa duzun ala ez.

Guraso batzuk antisozial bat nintzela esaten hasi zitzaizkidan.

Sandwich bat jatea erabaki nuen. Integratze aldera, gehien bat.

Meloiak [2009/11/02]

Hasieran ez nuen sinetsi nahi. Fake bat izango zela pentsatu nuen, egunero interneten zabaltzen diren gezur horietako bat, alegia. Haatik, Google guztiahaldunari esker jakin nuen hainbat egunkari txit seriotan argitaratu zutela berria, eta horrek ikaragarri lasaitu ninduen. Hartara, kontatuko dudana gezurra izanez gero, ez naiz ni barregarri geratuko den bakarra.

Tira, kontua zera da, Espainiako zientzialari talde batek, zeinak dirutza lortu duen meloia ikertu ahal izateko, aurkikuntza harrigarri bezain kezkagarri baten berri eman duela orain dela gutxi. Antza, meloiaren genoma ikertzen aritu dira eta zera ondorioztatu dute, gizakiok eta meloiak –edo gizakiak eta meloiok, hala nahiago baduzue- antzeko-parezido gabiltzala gene kopuruari dagokionez.

Aitor dut ez dudala piperrik ulertzen ez genez ezta genomaz ere. Eta aitor dut, halaber, txalogarria iruditzen zaidala meloi bat hartu eta berau pasioz begiratzeko gai den jendearen lana. Horregatik aholku bat eman nahi diet: Espainiako zientzialaria bazara, meloia ikertzeko lau miloi euro lortu badituzu, eta zure gustuko fruta hobetzeko lanean ari zarenean gizakia eta meloia ez direla hain ezberdinak deskubritzen baduzu, mesedez eta faborez, gorde aurkikuntza tiradera batean, eta segi lanean ezer gertatu ez balitz bezala.

Gogoratu espainiarra zarela eta politikariek ematen dizkizutela ikertzen jarraitzeko sosak. Gai honetan, txantxak errazegi du bidea ezer onerako.

Piratak [2009/11/26]

Hasteko, esan dezadan izugarri poztu nauela Alakranako arrantzaleak etxera onik iritsi direla ikusteak. Uste dut nahita ere ezingo genukeela inoiz euren sufrikarioa imajinatu. Latza behar du zure bizitza ez dagoela zure eskuetan ikusteak, latza panpina bat zarela sumatzeak, latza politikariek jaurtigai gisa erabili zaituztela jakiteak. Eta latza behar du senarraren zain egoteak. Bihoakie, beraz, nire elkartasuna Alakranako arrantzaleei eta euren senitartekoei.

Eta hau guztia esan eta gero, politikoki zuzena izateari utziko diot.

Izan ere, nago hemendik aurrerakoa ez dela askoren gustukoa izango.

Nortzuk dira Somaliako piratak? Haiek ala gu? Zergatik joaten gara Somaliara arrantza egitera? Zergatik egiten digute eraso? Zer pentsatzen dute bertako arrantzaleek piratez? Eta gutaz?

Nire ustez, zurikeria galanta dago gai honetan. Kontatu digute zein gaiztoak diren piratak, zein krudelak, eta nolako tratu txarrak jasan dituzten marinelek. Egia izango da, ez dut dudarik. Ez digute kontatu, ordea, Somaliako uretan ez dagoela aginterik, ez dagoela arrantza-kuotarik, barra libre dagoela sekulakoak eta bi egiteko. Eta ez digute kontatu bertako arrain-bankuak akabatzen ari garela, atzera ere Europarrok Afrikara joan garela, zertara eta lapurtzera, beti egin dugun bezala.

Sustatu.com orrialdean ikusgai dagoen bideo batean pozik ikusi ditut hango arrantzaleak. Eta ez nau harritzen.

Haientzat geu baikara Somaliako piratak.

Argiak [2009/12/10]

Txokokeria bat dakarkizuet gaurkoan. Ñoñostiarkeria bat. Egia esan, uste dut gaiak oso motza duela katea, baina gaurkotasunari men egiten dion kronista naizen aldetik ezin nire hirian hautsak harrotu dituen afera albo batera utzi. Ez da nire errua donostiarrak horrelakoak bagara: hogei urte daramatzagu alkate berberarekin eta jada ez dakigu zertaz eztabaidatu.

Kontua zera da, Donostiako alkate jaun txit betierekoak Gabonetako argiztapena ezabatu duela erdiguneko kaleetatik. Antza, kaleak gorosti-hostoz eta izarrez betetzea ez da batere merkea eta gastuak ahal den aurrekontutik murriztu behar dira krisiari aurre egingo badiote. Edo udal-funtzionarioen nominak ordainduko badituzte, udala txakur txikirik gabe dagoelako zurrumurrua bolo-bolo baitabil azken egunotan.

Niri, egia esan, bost axola Gabonetako argiztapena jartzen duten ala ez, baina Kafkari diodan miresmenak bultzaturik edo, adi-adi entzun ditut alde bateko zein besteko argudioak. Zer gerta ere. Eta aurkitu dut, bai, perlarik. Perla ikaragarri bat, nolakoak garen argi asko erakusten duena, maila noraino jaitsi dugun azaleratzen duen perla bat. Nola definitu, bestela, “nire seme-alabek Gabon argidunak izateko eskubidea dute” argudioa?

Nago gizarte honek ez daukala oso argi non dauden mugak. Eta hobe genuke hori lehenbailehen argitzea. Gure seme-alabei dena eskubidea dela pentsarazten badiegu, egunen batean larrutik ordainaraziko digute.

Orgia [2009/12/17]

(Berriako ikerketa sailak PPko eta PSOEko bi koadro ertaini grabatutako telefono elkarrizketa)

– …ia zazpi ordu, Paco, zazpi! Gure telebistan! Nik, behintzat, argi zaukaat: Albertorekin hitz egin behar duk.

– Ziur?

– Jakina! Hura akelarre bat izan zuan, orgia hutsa!

– Harritzen naik gure telebistak orgia bati zazpi ordu eskaini izanak… Tradizioz oso telebista jainkojalea izan duk, Antonio, eta gauzak ez dituk egun batetik bestera normalizatzen… Gainera pornoa ez zatorrek bat euskal izaerarekin…

– Utzi pornoa, Paco, eta entzun: Albertorekin hitz egin behar duk, lehengo igandekoa onartezina duk. Bertsoak? Zakurraren biolinak! Zazpi orduz Euskal Herria gora eta Euskal Herria behera, presoak gora eta presoak behera...

– Segi, segi…

– Ez, ez, Segi-koak bakarrik ez, preso guztiak aipatu zitiztean. Imajina ezak, ariketetako bat kartzelakoa zuan.

– Horretan esperientzia zaukatek…

– Bai, Paco. Eta sari banaketan –harrapa ezak!- oholtzan nor agertuko eta Otamendi agertu zuan, Del Olmok itxitako egunkariaren zuzendari alproja hori, aste honetan bertan epaitu dutena. Eta mundu guztia bibaka eta txaloka! Hori terrorismoa goraipatzea ez bada, ez zakiat zer den.

– Eta zer proposatzen duk?

– Horrela, bote-lasterrean, nik gazteleraz kantaraziko niekek, ziegetan bezala, baina tira, ideia bat baino ez duk. Zorionez garaiz gabiltzak. Euskaldunak dituk, eta orgiak lau urtean behin egiten ditiztek…

(Erredakzioan itzulia)

Antinaturala [2010/01/21]

Lurrikara batek suntsitu du Haiti, Amerikako lurralderik behartsuena. Hondamendi natural bat izan dela diote adituek. Sekulakoa. Eta barkatuko didazue baina, nire iritziz, Haitin gertatutakoari nahi adina abizen jar dakizkioke, baina horien artean ez dago natural hitza.

Izan ere, Haitin gertatutakoa, ezer izatekotan, antinaturala baita.

Ez, ez naiz ni horretaz jabetu den bakarra. Zorionez, gure mundu globalizatu honetako agintari txit eskuzabalak ere ohartu dira, eta behingoagatik azkar mugitu dira. Eta hemendik bertatik maiz egurra eman badiet ere, gaurkoan zoriondu beharrean nago. Bihoakie, beraz, nire txalorik beroena.

Obama izan zen lehenengoa. Puerto Principera 69 miloi euro bidaliko zituela iragarri zuen eta handik gutxira zerrenda ikaragarri luzea zen. Zapaterok 4 miloi. Japoniak 5 milioi. Australiak 9 milioi. Nazioarteko Diru Funtsak –antzina hain zekena- 69 miloi. Guztira 270 miloi inguru jaso omen ditu NBEk, baina ziurrenik gehiago izango dira.

Bai, ene lagunok, munduak ulertu du Haitiko hondamendia antinaturala izan dela eta horrexegatik iritsi dira oraingoan euroak eta dolarrak, laguntzak eta zorra barkatzeak, mailegu malguak eta banketxeen elkartasun kanpainak.

Haitik altxatu behar du lurretik. Soilik horrela jarraitu ahal izango dute jaungoikoak agintzen duen legez hiltzen. Gosez, alegia.

Mundu guztiak jakin baitaki Haitin naturala dena -zinez naturala- gosez hiltzea dela.

Informalak [2010/02/11]

“Reunion informal de ministros de competitividad”. Halaxe esan zidan nire mesanotxeko tabernariak, gaztelania txukunean. Non eta Donostian! Demontre! Txantxa behar zuela pentsatu nuen, ezinezkoa zela, baina hain ziur zegoen non azkenean sinetsi egin nion. Ez dizuet gezurrik esango: hasieran ilusioa eta guzti egin zidan. Eta ez da harritzekoa, gero!

Halako batean, nola jakin gabe, “bilera”, “informal”, “ministro” eta “lehiakortasun” hitzak tai gabe hasi zitzaizkidan bueltaka buruan, halako moldez non, hitzak geldirik geratzen ziren une laburretan, esaldi zinez interesgarriak topatzen nituen. Nola zen kontua? Ministro informalek lehiatu behar zuten bilera batean? Bileretako informalek ministroekin lehiatu behar zuten? Lehiakortasun bilerek ministro informalak egin behar zituzten? Ala bilerek lehiatu behar zuten ministroekin era informalean? Ez dakit, ez dut ondo gogoratzen…

Modu batera zein bestera, ilusioa egin zidan berriak, bai horixe! Are gehiago: kontuan hartuta asteburuan Kaldereroen konpartsak zein Inude eta Artzainenak atera behar zutela kalera, Europa osoko ministroak irudikatu nituen zartagina eta mailua eskutan zituztela, herri xehearekin bat eginik, kantu kantari…

Baina gauzak zer diren, egun hauetan ez dut ministro bakar bat ere ikusi Donostiako kaleetatik. Hori bai, kolore guztietako poliziak, barra-barra.

Pena da gero! Europako ministroek ez dute informal hitzaren esanahia ezagutzen…

Zalantzak [2010/04/08]

Batzuetan beraiek jokatzen duten moduan jokatu nahi nuke, beraien ziurtasunak eduki nahi nituzke. Batzuetan oreka popatik hartzera bidali nahi nuke. Batzuetan nire buruari ezarritako mugak suntsitu nahi nituzke. Haatik, zalantzak ditut.

Gure alaba Garazik zera esan zidan orain dela gutxi, berak bazekiela non zegoen Jon, kartzelan egona zela, handik ihes egitea lortu zuela, eta harez geroztik Intxaurrondon zegoela. Zertan ez zekien, ordea. Garazik zazpi urte ditu eta auskalo zer-nolako bertsioak entzun dituen ikastolan Jon Anzaren heriotzaren gainean. Gero “Jon erail dute” zioten afixak ikusi zituen eta galdetu egin zidan.

Zergatik hil dute? Nola hil dute?

Ez nintzen erantzuteko gai izan.

Nik nire bertsioa daukat Jon Anzaren heriotzaz. Ezin dut esan eta ezin dut idatzi, baina debekua arlo publikoari baino ez dagokio. Arlo pribatuan nire egia daukat, eta ez dago barne ministrorik kontrakoa sinestaraziko didanik. Zoritxarrez, hortxe bukatzen dira nire ziurtasunak han eta hemen ikusten ditugun kartelez Garazirekin hitz egiteko garaian.

Zoritxarrez, lurralde batean bizi gara non hitzak terroristak edo iraultzaileak izan daitezkeen, non semantika bera gatazkaren partea den. Eta zalantzak ditut, ez baitakit zein den semantikarik egokiena, ez baitakit zeintzuk diren erabili behar ditudan hitzak.

Maitasunaren kasuan ez dut dudarik, baina… zilegi al da nork bere gorrotoak eta ezinikusiak ondorengoengan ereitea?

Egile eskubideez [2010/04/29]

Ostiralean liburuaren eguna ospatu nuen nire lagun Felixekin. Ohi bezala, tabernaz taberna ibili ginen, jakina baita literatura eta taberna zuloak, gauza marjinalak eta gaizki ikusiak diren neurrian, primeran moldatzen direla elkarrekin. Halako batean, egile eskubideen aferaz eta saretik liburuak doan lortzeaz ari nintzela, Felixek zera esan zidan, berak bazekiela nola konpondu arazoa, eta erraza zela idazten diru apur bat lortzea.

Nik ere bazakiat nola. Zoritxarrez, baina, Harry Potterrena ez zitzaidaan niri bururatu.

Sekretua publizitatea duk, Xabi. Pelikuletan eta telebistako serietan askotan egiten ditek hori, Goenkalen bertan, urrunera jo gabe. Ez al haiz konturatu? Arralden denek irakurtzen ditek Gara egunkaria. Euskal Herriko herririk euskaldunenean inork ez dik Berria irakurtzen. Denek Gara. Baita -harrapa ezak!- Ertzaintzaren buruak ere. Ba, zuek, idazleok, halako zerbait egin beharko zenukete zuen liburuetan. Liburuak doan jarri eta egile eskubideak enpresek ordain ditzatela zuen testuetan han-hemenka zipriztindutako publizitatearen truke.

Ez nuen jakin zer erantzun. Boteprontoan ergelkeria iruditu zitzaidan.

Tabernariak ea besterik nahi ote genuen galdetu zidan.

Bi Keler 18, noski.

Eta urre zahar koloredun eta haritz berriko ukituak zituen garagardo apartsu hari begira, edari dotore eta tradizional hura dastatuz, pentsamendua berretsi nuen.

Bai, duda barik, ergelkeria galanta zen.

Laguntza [2010/05/27]

Azken egunotan, sarean irakurritako albiste batek atentzioa eman dit. Antza, NASAkoak kezkaturik daude, eta laguntza eske hasi dira. Erdi aroko eskuizkribu misteriotsu bat darabilte esku artean aspalditik eta denbora luzean berau ikertzen ibili ostean onartu dute ezin dutela kodizearen hizkuntza ulertu.

Voynich kodizeak –hala bataiatu dute, 1912an eskuizkribua erosi zuen liburuzale lituaniarraren omenez- hainbat arlo jorratzen ditu, hala nola, botanika, biologia, farmazia, sukaldaritza, kosmosa edota astronomia. Esan gabe doa azken biak direla NASAko ikerlariei gehien interesatzen zaizkienak, batik bat, bertan agertzen diren eguzkiaren, izarren eta galaxien marrazkiak. Zoritxarrez, egileak hizkuntza ulertezin bat erabili nahi izan zuen kodizea idazteko eta ez dago kristaurik testua ulertuko duenik.

Niri, egia esan, urrunegi geratzen zaizkit hala eguzkiak eta izarrak nola kodize misteriotsuak, baina ezin duenari laguntza ematea gizalegea denez, posta elektroniko bat bidali diet NASAkoei.

Jakinarazi diet Euskal Herrian baditugula guardia zibil batzuk ulertzen ez dituzten hizkuntzak itzultzen oso iaioak direnak eta beraiekin lehen baino lehen harremanetan jartzeko.

Ados, zaila dute hizkuntzalariek lortu ez dutena lortzea, baina ziur nago jakingo luketela zer egin… Hamaika Harkaich, Arich, Garikoich, Iraich eta Larraich tratatu ostean, ez dut uste Voynich baten beldur izango direnik…

Apokalipsia [2010/06/17]

Irakurle maiteok, gaurkoan zutabe klasiko bat dakarkizuet: udaberriko azken Maratila! Ondo dakizuenez, Maratilagileok ikasturteko azkenaz baliatzen gara zuei agur esateko eta uda oparoa opatzeko. Badakit ez dela oso originala baina balekoa da: azken batean, zuek oporrak noiz iritsiko zain zaudete eta guk jada idatzi ditugu idatzi behar genituen guztiak.

Beno, ia guztiak.

Izan ere, niri urteroko mezu apokaliptikoa falta zait. Badakizue, kapitalismoa bukatzear dagoela, mundua pikutara doala, eta uda hasiera guztietan otu ohi zaizkidan mozkortzeko aitzakia –barkatu, erokeria esan nahi nuen- guztiak.

Hori bai, aurtengoak oinarri zientifikoa dauka.

Gogoratuko duzuenez, duela gutxi NASAkoei nire laguntza eskaini nien Voynich kodizea deszifratzeko. Ba, erantzun egin didate. Eta oso haserre daude. Antza, nik gomendatutako guardia zibilak ez dira gai testua itzultzeko eta orain kodizearen osotasun fisikoarekin kezkatuta daude. Eta hori gutxi balitz, lanez lepo daude eguzki-ekaitzen kontua dela eta ez dela. Diotenez, Eguzkian gertatzen ari diren ekaitzak gero eta handiagoak eta kezkagarriagoak dira, eta ziurrenik 2012an iritsiko da gure zibilizazioa suntsituko duen apokalipsi elektromagnetikoa.

Bi urte falta dira, bai, baina izututa utzi naute NASAkoek. Eguzki-ekaitz perfektua! Hau ikara! Ez zait hori baino okerragorik bururatzen…

Beno, bai… Espainiak munduko futbol txapelketa irabaz lezake…

Egia [2010/09/23]

Sentitzen dut baina aurten udako txostenik gabe natorkizue. Badakit bi hilabete hauetan parrandan ibili zaretela, olgantza ederrean, alberdanian, eta horrexegatik, hain zuzen ere, irrikaz itxoiten duzuela ikasturte hasiera guztietan txoko honetan egin ohi dudan laburpentxoa. Haatik, aspaldi honetan tristurak harrapatuta nauka eta aukeran nahiago dut uda honetakoa ahaztu.

Izan ere, azkenean egia kontatu behar izan nion gure alaba Garaziri. Ez nuen nahi baina ez zidaten aukerarik eman.

Eta dena futbol txapelketa madarikatu horrengatik.

Inoiz edo behin aitortu dizuet zalantzak ditudala alabari gure zorioneko herri honetan gertatzen denaz hitz egiteko garaian. Orain arte gorrarena egin diet alabak han-hemen entzuten zituen berrien gaineko galderei. Beti ihesi, helduon semantika berezitik ihesi, gu kutsatu gintuzten hitzen zipriztinek bere lañotasuna pitza ez zezaten.

Banekien ezin izango nuela alaba betiko babestu, egunen batean ezinezkoa suertatuko zitzaidala. Baina uste nuen unea atzeratu ahal izango nuela… Ni bai ergela! Eta azkenean, partidaren egunean, Garaziri begietara so egin eta zera esan nion:

- Alaba maitea, egia jakiteko unea iritsi da. Bost axola telebistan zer dioten, bost axola lagunen iritziak… Saiatuko dira zu nahasten baina ez egin kasurik… Argi izan, alaba maitea…, zu… zu holandarra zara!

Bazekiela erantzun zidan. Holandarra eta Errealekoa

Malkoak xukatu ezinik ikusi nuen finala.

Argia eta oroimena [2010/10/21]

Pozez zoratzen, Txilek txalo egin zuen Florencio Avalos meatzariak argia ikusi zuenean. Pozez zoratzen, Txilek xanpainaz egin zuen topa Mario Sepulveda zulotik atera zutenean. Banan-banan meatzari guztiak azaleratu ziren, eta beraiekin batera harrotasun nazionala. Eta pozez zoratzen, presidenteak meategiaren zuloa itxi zuen, hurrengo hauteskundeak irabazteko adina boto emango dioten gertakariak berriro errepika ez daitezen.

Eta orain, Atacamako basamortuko haize lehorrak banderak harrotzen dituen honetan, txiletarrak txiletarragoak dira. Egindako balentria betiko geratuko da txiletarren oroimenean.

Atacaman bertan baina 500 kilometro gorago, Chacabucoko hondakinak hutsik daude. Behinola gesal-meategi bat izan zen. Gero Pinochetek kontzentrazio esparru bilakatu zituen langileen barrakoiak. Hara Roberto Zaldivar eraman zuten atxilo, eta han geratu zen baita diktadoreak infernua itxi zuenean ere. Roberto eta hildakoak izan ziren Chacabucon geratu ziren bakarrak. Han gertatutakoa kontatu beharra zegoen, eta Roberto oroimena pizturik mantentzeari lotu zitzaion harik eta orain dela gutxi hil zen arte.

Violeta Berriosek ere han jarraitzen du, basamortua oinez korritzen. 30 urte daramatza bilatzen baina oraindik ez ditu senarra zuenaren hezurrak topatu. Orain 70 urte ditu eta, hala ere, ez du itxaropena galdu. Egunen batean lurraren azpikoek argia ikusiko dutela dio.

Hogeita hamahiru atera dituzte.

Milaka falta dira.

Julian eta biok [2010/12/02]

Duela urte batzuk ezagutu nuen Julian Assange, egunotan bolo-bolo dabilen Wikileaks atariaren zuzendaria. Montmartre-ko terraza batean izan zen, eta egia esan, gure topaketa kasualitate hutsa izan zen. Lanak eraman zuen Julian maitasunaren hiriburura noiz eta, hain justu, ni han oporretan nengoenean. Gure lagun komunek eta hiruzpalau mezu elektronikok jarri zuten hitz ordua.

Julian eta biok adinkideak -71ko uzta bikaina izan zen- eta friki samarrak izanik berehala hasi ginen ondo moldatzen. Eta ez da harritzekoa, Julianek eta biok zaletasun ugari baitugu komunean. Bera kazetaria eta ni idazlea; bera hacker izandakoa eta ni ere bai –esan nahi baitut maisua naizela ordenagailuak izorratzen-; bera egiaren zalea eta ni –ondo dakizuenez- ere bai. Bai, Julian eta bion artekoak ondo funtzionatu zuen hasieratik eta agian horrexegatik egin zidan jaramonik.

Bai, halaxe da. Berriako ikerketa sailaz eta Maratila honetan argitaratzen ditudan elkarrizketa hiper-mega-sekretuez hitz egin nionean kopeta argitu zitzaion. Gizajoa sor eta lor zegoen.

– Eta argitaratzen dizkizute?

Antza, berak ere elkarrizketa sekretu mordoa zeukan gordeta, baina, beldurraren beldurrez, inork ez zion ezer argitaratu nahi. Ea gurean argitaratuko ote genizkion galderari ezetz erantzun behar izan nion: egunkaria behin itxi digute eta ez nuen denon lana arriskuan jarri nahi.

– Eta interneten? –proposatu nion.

Pentsatuko zuela erantzun zidan.

Felixen deia [2010/12/09]

Nire lagun Felixek oso kezkatuta hots egin zidan joan den ostegunean. “Irakurri diat gaurko hire Maratila, eta gauza bakarra zaukaat esateko: motel, hi ez hago batere sano, gero eta pitzatuagoa duk kaskoa!”. Zer gerta ere, egongelako sofan eseri nintzen. Felixek jipoitu behar baninduen, aukeran hobe eserita egotea ezen ez zutik.

“Baina nola bururatzen zaik Julian Assange ezagutzen duala lau haizetara esatea? Wikileaks oso gauza potoloa duk, potoloegia hiretzat eta niretzat. Ez al haiz konturatzen, Xabi? Morroi horrek heriotza-mehatxuak jaso ditik, denek garbitu nahi ditek, CIAk, FBIk, CESIDek baita Sursuncordak berak ere, eta hi kontua txantxetakoa balitz bezala, bere laguna haizela, berarekin egon hintzela Parisen… Burutik hago gero!

Ataka zailean nengoen, baiki. Nola azaldu Felixi, era labur, zehatz eta samurrean, kazeta batean idatziagatik ez naizela kazetaria, idazlea naizela eta istorioak asmatzen ditudala, errealitatea moldatu ohi dudala unean uneko apeten arabera, eta testuinguru horretan kokatu behar zuela joan den astekoa. Gezurra zela, hitz batean.

Ez zen erraza, ez, baina saiatu behar nuen.

Haatik, azaltzen hasi behar nuen unean, zarata susmagarri batzuk entzun nituen telefonoan. Jarraian, klik bat entzun nuen eta handik gutxira hitz batzuk ingelesez.

Durduzaturik, nire buruari galdetu nion ea noiztik zekien Felixek ingelesez.

-Azkar, Xabi, eskegi telefonoa! –egin zidan oihu.

PP Euskaltzaindian (I) [2010/12/23]

(Berriako ikerketa sailak PPko bi koadro ertaini grabatutako telefono elkarrizketa)

– …mundiala izan zuan, Paco. Mundiala! A zer-nolako barre algarak egin nituen!

– Baina zer diok? Han bertan hasi hintzen barrez, ala?

– Ez, motel, ez! Gu basko moderno eta normalizatuak gaituk, baina ez leloak: bazakiagu gizalegez jokatzen. Nola egin behar nuen barre, han, beraien aurrean?

– Beraz, eutsi egin hion barregurari …

– Ez pentsa erraza izan zenik. Gorriak ikusi nituen! Andoni ikusi behar huen han, denen aurrean… “Inork ez dezala zalantzan jar PPren gure hizkuntzaren garapenarekiko zein hazkundearekiko konpromisoa...”

– Ez da izango!

– Eta jarraian serio-serio: “Euskara babestea eta bultzatzea denon egitekoa da…”, eta Euskaltzaindiko presidenteak burua gora eta behera mugitzen zian, baietz, gurea ere bazela… Eta nik nora begiratu ez nekiela, algaraz lehertzeko zorian…

– Ez nau harritzen!

– Okerrena bukaera aldean iritsi zuan. Nik nire buruari esaten nioan: ez dik egingo, ez… ez duk ausartuko… mesedez, ez dadila ausart… baina badakik nolakoa den Andoni… zerbait kaskezurrean sartzen zaionean…

– Zer egin zuen, ba?

– PPren eredua Carlos Iturgaitz eta Laura Garrido direla esan zian.

– Ikustekoak izango zituan euskaltzainen aurpegiak…

– Ez zakiat, motel, nik arrapaladan egin nian ihes komunera … beheko solairuan zegoan eta ez diat uste nire algarak entzungo zituztenik…

(Erredakzioan itzulia)

101230 PP Euskaltzaindian (eta II)

(Berriako ikerketa sailak bi euskaltzain urgazleri grabatutako telefono elkarrizketa)

– …mundiala izan zuan, Patxi. Mundiala! A ze nolako barre-algarak egin nituen!

– Baina zer diok? Han bertan hasi hintzen barrez, ala?

– Ez, motel, ez! Euskaltzainak gaituk baina ez gaituk leloak: bazakiagu gizalegez jokatzen. Nola egin behar nuen barre, han, beraien aurrean?

– Beraz, eutsi egin hion barregurari…

– Ez pentsa erraza izan zenik. Gorriak ikusi nituen! Basagoiti ikusi behar huen han, denon aurrean… “Inork ez dezala zalantzan jar PPren gure hizkuntzaren garapenarekiko zein hazkundearekiko konpromisoa...

– Hori azala, hori!

– Eta jarraian serio-serio: “Euskara babestea eta bultzatzea denon egitekoa da…” eta PPko guztiek burua gora eta behera mugitzen zitean, baietz, beraiena ere bazela, diskurtso hura benetan sinetsiko balute bezala… Eta ni algaraz lehertzeko zorian, nora begiratu ez nekiela…

– Ez nau harritzen!

– Okerrena bukaera aldean iritsi zuan. Halako batean “…eta PPren eredua egunerokotasunean euskaraz mintzatzen diren Carlos Iturgaitz eta Laura Garrido dira” esan zian Basagoitik. Ikusi behar huen bere aurpegia, Patxi… zeharo konbentziturik zegoan. Zeharo! !

– Eta zer egin huen?

– Ezin nian gehiago jasan eta kalera joan ninduan barre egitera. Ez ninduan bakarra izan, eskailerak jaisten ari nintzela sekulako barre algarak entzun nitian beheko solairuko komunean…

– Beste euskaltzain bat, seguru…

(Erredakzioan itzulia)

50.000 [2011/04/28]

(Berriako ikerketa sailak Espainiako barne-ministerioko bi koadro ertaini grabatutako telefono elkarrizketa)

– …ez etsi, Candido, bazakiat lan nekeza dela, 50.000 lagun kutsatzaile gehiegi dituk, baina konfiantza erabatekoa diat hiregan… Baten bat aurkituko diagu Bilduren zerrendetan… Ea, hurrengoa…

– Hau bai, Alfredo, ikusiko duk. Pertsona honek musean jokatzen zian egunero 1979ko hauteskundeetan Donostiarako zerrendan hamazazpigarren postuan zihoanaren bizilagunarekin. Eta okerrena zera duk, elkarri keinuak egiten zizkiotela hogeita hamaika zeukatenean.

– Baina hori ez duk legezkoa! Eta duplexak zituztenean?

– Sudurra alde batetik bestera mugitzen zitean.

– Ostia hi!... Badugu frogarik?

– Pertsona honek eta bere bikoteak herriko taberna batetik gertu dagoen elkarte batek antolatutako mus txapelketan txuleta pare bat irabazi zitean 1987an.

– Txuletetan klenbuterolik bai?

– Ikertzen ari gaituk baina oraingoz ezer ez.

– Berdin duk, Candido, lan bikaina egin duk. Besterik?

– Bilbon bazagok beste morroi bat zeinak Gernikako ANVko zinegotzi baten lehengusinarekin txortan egin zuen behin Bilboko aste nagusian… eta kondorik gabe!

– Hori elkarkeria duk, argi eta garbi!

– Horretan nagok ni ere… bi euskaldun txortan? Susmagarria gutxienez!

– Primeran, Candido… McCarthy bera ere harro egongo lukek hitaz!

– McCarthy? Zerrendetan ez diagu McCarthy-rik topatu. Hori nor da? Sinn Fein-eko bat ala?

(Erredakzioan itzulia)

Spanish Culinary Center [2011/10/06]

Joan den astean, Basque Culinary Center ospetsuaren izen ingelesaren harira, honako hau zioen Anjel Lertxundik: “Nago ez ote gaituzten Basque Tontoland Center izeneko hiritarrak egin nahi…”

Nire ustez, Tontoland-eko hiritartzat baino, tontotzat gauzkate jada.

Hirurehundik gora ziren 8000 euroko matrikula ordaintzeko prest zeudenak, baina kalitatea bermatze aldera, soilik berrogeita hamasei ikaslerentzako tokia zegoen. No problem. Aukeraketa bat egingo dugu hautagaien artean. Eta hautatzeko irizpideak? Erantzuna Alex Beitiak eman zigun, BCCko zuzendari akademikoak: lehenik hizkuntza nibela begiratu dugu, bai ingelesekoa bai espainolekoa (sic).

No problem. Ningún problema.

Beraz, atzerritik etorritako ikasleei espainola exijituko zaie. Eta bertakoei, ingelesa. Eta euskara? Ohorezko toki bat utziko diogu gatzontziaren ondoan.

Tontotzat gauzkate eta ez da harritzekoa. Hamaika aldiz esan digute eta, hala ere, ez dugu ikasten. Euskara ondo dago baina gure ikasleek benetan behar dutena ez da euskara, ezpada ingelesa. Eta Osakidetzarako balio duenak jatetxeetarako ere balio du. Ez du axolarik sukaldariak zein hizkuntzatan hitz egiten duen, kontua babarrunak puntu-puntuan egotea da.

Spanish Culinary Center izen egokiagoa zatekeen, baiki, baina Basque jarri diote, ezagun baita limoizko goxoki bat nahikoa dela haur txikiari ziria sartzeko.

Guri, euskal hiztun tontooi, bonboi bat prestatu digute.

Trufazkoa.

Becquer Iñakirentzat [2011/10/13]

Erraza zuan, Iñaki maitea. Nahikoa huen Google-n begiratzea.

– Eta Kontseiluko taliban horiek, nortzuk dira? –galdetu huen.

– Eta hi, Iñaki Oyarzabal… nor haiz hi?

– Ai, Iñaki, Iñaki…

Artez eta iBerba Euskara Zerbitzuak, Berria Egunkaria, Elhuyar Zientzia Fundazioa, Elkar eta Gaiak Argitaletxeak, Editoreen eta Idazleen Elkarteak, Emun, EHE eta Topagunea, Bertsozale Elkartea, Ikasleen Gurasoen Elkartea, Ikastolen Konfederazioa, Itzultzaileen, Zuzentzaileen eta Interpreteen Elkartea, Euskal Konfederazioa, Gerediaga Elkartea, Goierriko Euskal Eskola, Hau Pittu Hau Konpartsa, AEK, IKA, Hitzez, Maizpide, Urrats eta Ilazki euskaltegiak, Hik Hasi, Jakin eta Karmel aldizkariak, Mendebalde Kultura Alkartea, Osasungoa Euskalduntzeko Erakundea, Sortzen-Ikasbatuaz Elkartea, Udako Euskal Unibertsitatea, Udal Euskaltegietako Langileak eta Unibertsitateko Euskal Irakasleen Elkartea.

Ikusten duanez, asko eta askotarikoak. Eta arriskutsuak. Ez naik harritzen beldurrak airean egoteak.

Erraza zuan, bai, baina hik biderik motzena aukeratu huen, aspaldian ikasi baihuen parlamentuan egiten diren galderak pikutara doazela zuzenean, antzuak direla basektomia egin dutenen hazia nola. Eta horregatik, inork ez ziala erantzungo jakinik, ausartu hintzen galdera hura parlamentuan egiten:

- Eta Kontseiluko taliban horiek, nortzuk dira?

– Y tú me lo preguntas clavando en mi pupila tu pupila azul…

– Talibán… eres tú!

Egiaztapen bat [2011/12/01]

Urtero, abendua iristean, galdera bera egiten diet euskaltegiko ikasleei. Inork ba al daki zer demontre ospatuko dugun datorren asteko zubi luzean? Gehienak konstituzioaz hitz egiten hasten zaizkit, Sortzez Garbiaren egunaz. Eta nik, besoak zerurantz eta imintzioka, ezetz eta ezetz, euskaldunok San Durango ospatuko dugula jaizubian, Durangon baitago gure Meka saindua eta urtero-urtero hara joaten garela denok erromes.

Ikasleek barre egiten dute –didate?- zertaz ari naizen oso ondo ulertu gabe.

Egia esan behar badizuet, ez nau harritzen.

Izan ere, euskaraz bizi garenok, euskaraz idazten dugunok –edo abesten, twiteatzen, pentsatzen, amesten, dantzatzen… jar beza hemen irakurleak egokien deritzon aditza- ikusezinak baikara gure gizartearen zati ikaragarri handi batentzat. Bost axola zer egiten dugun. Bost axola sortzen dugun hori kalitatezkoa den ala ez. Euskal sortzaileok ikusezinak gara non eta gure etxean bertan. Ez galdetu nire ikasleei nor den Harkaitz Cano, nor den Maialen Lujanbio, nor den Xabier Montoia. Atxaga ezagutuko dute baina ez dute gure Lertxundi maitea ezagutuko. Alex de la Iglesia ezagutuko dute baina ez Kandido Uranga. Amaia Montero ezagutuko dute baina ez Kerobia.

Gure jainkoak –Iban Zaldua handia da eta Mahoma bere profeta!–, gure jainkosak ez dira ezer beraientzat. Ikusezinak dira. Ikusezinak gara.

Albaniako sortzaileak bezain.

Eta hau, ene lagunok, egiaztapen bat da, ezen ez kexa bat.

Diru-laguntzak [2011/12/22]

Aste batzuk igaro dira Fernando Aramburu idazle donostiarrak euskal literaturaren alfonbra altxatu eta hango hautsak harrotu zituenetik. Euskal idazleek 208 irakurle dituzte, 503 gehienez jota. Euskal idazleak ez dira askeak, diruz lagunduta daudelako. Esan bazuen, esan zuen ba! Berehala munduko euskal idazle guztiok goratu zuten –genuen- ahotsa: sakrilegio, sakrilegio! Denak sutan, aizue.

Zinez tamalgarria, nire ustez.

Bai, ene lagunok, suminduarena egin dezakegu, egunkarietara gutun ireki bana bidal dezakegu, baina egiten duguna egiten dugula, gure erantzuna beti izango da tamalgarria.

Izan ere, bikoteak beste batekin txortan harrapatzen zaituenean, ez dago ukatzea baino tamalgarriagorik.

Eta Fernandok harrapatu gaitu! Zer egingo diogu ba! Harrapatu gaitu eta kitto!

Zain egon naiz ea baten bat ausartzen ote zen baina koldarrak garenez –horretan ere Fernandok arrazoi-, denok isilik. Nik, ordea, ez dut arazorik aitortzeko diruz lagunduta nagoela. Eusko Jaurlaritza, Donostiako Udala, Pasaiakoa, Bilboko uren partzuergoa, Gormutuen elkarteak, Gehitu, Adegi, Reala, Arantza Quiroga, BBVA… uff, diruz laguntzen didatenen zerrenda hain da luzea…

Eta ni bakarra banintz, tira, baina gaitza orokorra da eta frogak ditut. Galdetu, bestela, Harkaitz Canori ea nondik atera duen Donostiako kaleetatik gidatzen duen auto gorri dotorea…

Euskal Herrian rock&rollak sekula dirurik eman ez badu, twistak are eta gutxiago…

Metamorfosia [2012/01/26]

Gregor Samsa berri bat bailitzan, nire lagun Felix eraldatzen hasi zen orain dela hiru aste. Kezkaturik deitu zidan telefonoz, ahalik eta azkarren elkartu behar genuela.

– Betiko tabernan?

Ezetz erantzun zidan, ez zuela tabernan elkartu nahi, ezin ginela betiko tabernan elkartu. Bere hitzek bainoago bere ahots tonuak izutu ninduen. Izan ere, Felixen ahotsa ezberdina baitzen, agure batena balitz bezala. Bere etxera hurbilduko nintzela esan nion.

– Jada ez nauk Parte Zaharrean bizi, Xabi.

Aieteko duplex-era iritsi, lorategi txiki baina apain bat zeharkatu eta han ikusi nuen, Audi 6 gorri baten ondoan, golf makila batzuk aztertzen. Galtza koadrodun batzuk zeramatzan eta jertse hori bat, lepo puntaduna. Zinez ikaratzekoa eszena, Kafkak berak ere nekez irudikatuko zukeena.

Beldurrak airean zegoela esan zidan, ez zuela ezer ulertzen, golf makil haiek ikusi eta zulo batzuk jokatzeko gogo itzela sentitzen zuela.

– Ez zakiat zer gertatzen ari zaidan, Xabi…

Nik ere ez nekien. Eta, kezkatuta, erantzun baten bila hasi nintzen etxera iritsi bezain pronto. Alferrik, baina. Harik eta Joseba Egibarri irratian entzun nion arte. “Euskal Burgesia Berria Amaiurren eta Bildun sartzen ari da”. Orduan dena argi ikusi nuen.

– Felix, sentitzen diat baina uste diat burges bihurtzen ari haizela.

Eskerrak eman zizkidan baina ez kezkatzeko, hobeto zegoela eta jarraitu behar zuela jokatzen.

Birdie bat lortzear omen zegoen.

Omenaldia [2012/03/22]

Koadrilako afaria bukatzen ari ginela, nire lagun Felix altxatu eta sardexka edalontzi baten kontra hasi zen astintzen. Balantzaka ez, baina argi zegoen apur bat mozkorturik zegoela.

“Ene lagunok, koadrila maitea, inoiz ez da beranduegi. Gure ondoan, Xabier Etxaniz Rojo dugu, idazle ona eta pertsona hobea. Xabier eta bere pipa betierekoa. Eta nire ustez bada garaia Xabierri eta bere pipari inoiz egin ez diegun eta merezi duten omenaldia egiteko.

Izan ere, Xabierren pipa tabakoa ez da, soilik, herentzia beneragarri bat, ezpada bizirik dagoen ohitura bat eta, horregatik, bere duintasun kulturala denoi dagokigun eginkizuna da.

Euskadin, bortizkeria amaitu den honetan, denok erre nahi dugu, baina denon artean, askatasunean, izan dadila Xabierren pipa tabakoa elkar hartzeko eta elkarbizitzarako bidea eta aitzakia. Beti ere, tabernatik at, jakina.

Lagunok, Xabierren pipa ez da horma bat, ezpada zubi bat. Eta etorkizuna du zain.”

Non sartu ez nekiela, txalotu egin nuen.

Hurrengo egunean, hots egin nion nire lagun Felixi.

– Felix, hiri ez zaik tabakoa gustatzen, ez dakik pipatzen, ez duk inoiz pipatuko eta bost axola zaik pipa erretzaileon mundua. Zertara zetorren atzokoa?

– Arrazoi duk, Xabi. Ez zakiat zer gertatu zitzaidan. Lasai nengoan afaltzen eta, halako batean, RAEk euskarari egindako omenaldian Espainiako Hezkuntza Ministroaren hitzak etorri zitzaizkidaan gogora. Eta derrepentean zutitu ninduan…

Ospakizunak [2012/05/10]

Larunbata. Goizeko hamaikak. Gure alaba Garazik hockey partida dauka Eskola Kirola programaren barruan. Aurreko astean 21-1 galdu zuten eta, animatzeko, gaurkoan emaitza hobea lotuko dutela esan diot.

– Hobeto egingo duzue, ziur!

Haatik, zelaira iritsitakoan zalantzak agertu zaizkit. Izan ere, arerioek ikastetxe pribatu eta elitista baten kamiseta baitaramate. Hiriko gaina eta lorea, the crème de la crème, kalitatearen urrezko Q-a…

Alak begira gaitzala… txandala eta guzti daukate!

Partida hasi bezain pronto iritsi dira golak. Garaziren taldeak hobetu du jokoa, baiki, baina, hala ere, ez da nahikoa izan eta emaitza 6-1 da atsedenaldian.

Partida erabakita, golen ospakizunetan jarri dut arreta. 4 zenbakidun txikitxoa eta 9 zenbakiduna zein baino zein ari dira gol ospakizun originalena egin nahian. Dantza bitxiak, korrikaldi eroak, keinu absurduak, baita agur militar gustu txarrekoren bat ere… Haatik, 9 urte baino ez dituzte: gazteegiak dira keinuok naturalak izateko.

Baten batek azaldu beharko lieke jatortasunaren eta errespetu faltaren arteko muga mehea dela oso.

12-6 galdu dugu. Eta ni pozarren. Alde batetik, jipoia ez da aurrekoa bezain latza izan eta, bestetik, Garazik sartu du taldearen azken gola. Ia-ia nahi gabe, baina gola. Garazik buelta eman du, zer egin ez dakiela, ia lotsaturik, gola sartzeagatik barkamena eskatu beharko balu bezala.

Golak berak baino, ospatzen jakin ez izanak poztu nau.

Argi urdinak [2012/10/04]

Ene lagunok, gaurkoan argi eta garbi esango dut hasieratik: Mayor Orejak arrazoia dauka. Eta kitto. “Astakeria galanta da manifestazioetako istiluak telebistan ematea” esan zuen eta bete-betean asmatu zuen. “Poliziak eta manifestariak elkar joka ikusteak parte hartzera bultzatzen du”. Egia berdaderoa, baiki! Nik neuk ondo frogatuta daukat. Enpirikoki, gainera.

Eta ederki damututa nago.

Dena larunbat gauean gertatu zen. Nire lagun Felix eta biok betiko tabernan geunden. Bezero gutxi –krisiari esker- eta haiek denak kalean -tabakoaren kontrako legeari esker-. Gu, ordea, taberna barruan, auskalo zenbatgarren garagardoa hartzen, telebistako futbolari so. Partida bukatuta, tabernariak telebistako kanala aldatu zuen, eta han agertu ziren Neptuno plazako manifestariak eta poliziak, borrak eta hesiak, anbulantziak eta kazetarien kaskoak. Eta argi urdin hipnotiko haiek…

Mayor Orejak arrazoi, bai, ikuskizun hari begira sartu baitzitzaidan parte hartzeko gogoa. Gogo itzela. Bost axola nola, bost axola zertan. Pankarta bat hartu eta edozer oihukatzeko gogoa nuen. Lurrean esertzekoa. Edozer.

Telebistan, polizia manifestariei oldartu zitzaien. Eta nik zerbait egin behar nuela sentitu nuen. Baita egin ere.

Sekulako ostia eman nion nire lagun Felixi.

Gero, lurrean zegoela, atxilotzekotan egon nintzen, baina alde egiten utzi nion… Errukia, akaso? Ez dakit… Oraindik ez dut ulertzen…

Argi urdin madarikatu haiek…

Enplan [2012/11/08]

Berriki jakin dut Wert ministroak debekatu nahi diela ikastetxeetako ikasleei greba egiteko eskubidea. Antza, ikasleek protesta egitea bainoago piper egitea dute buruan.

Eta nik, ikasle asanblada askotan ibilia bainaiz, badakit Wert ministroak arrazoia duela, helburua piper egitea dela beti.

Alabaina, Wert ministroarekin bat etortzeak ez du zerikusirik gazteek piper egiteari dioten zaletasunarekin ezpada heziketarako askoz ere arriskutsuagoa den gaitz batekin:

Enplan gaitzarekin, hain zuzen.

Enplan gaitza ikastetxeetan sortzen den gaitz neurologiko-linguistiko latz bat da. Gaixotasun honek hitz egiteko gaitasunari eragiten dio, halako moldez non kutsatuta dagoen gazteak enplan lelo gogaikarria erabiliko baitu esaldi guztietan. Berdin du zein hizkuntzatan –euskaraz, gazteleraz edota euskañolez- ari den: gaixoak beti eta nonahi erabiliko du enplan hitza.

Adibide batzuk jartze aldera: “Bihar koadrilako afaria egingo dugu enplan bokata”. “Evari deitu diot enplan guay”. “Kriston pedoa harrapatuko dugu enplan guarro”.

Enplan gaitza airez, sexu-harremanez, begiradaz eta espiritu santuaz kutsatzen baita, zerbait egin beharra zegoen, eta nire ustez Wert ministroaren debekua oso baliagarria izan daiteke izurrite honen kontra.

Are gehiago: ikasleen asanbladak ez ezik, hiru lagun baino gehiagoko bilkura oro ere debekatuko nizkieke 16 eta 99 urte bitarteko gazte guztiei.

Beti ere, PPren erara, enplan demokratikoa…

Banaketa [2012/11/15]

Bizitza zer den! Joan den astean Wert ministroaren proposamen ausart eta demokratikoak txalotzea egokitu zitzaidan, eta gaur ere Espainiako Gobernuko beste ministro baten bertuteak eta dohainak goraipatu beharrean nago. Baten batek koipekeriatan ibiltzea leporatuko dit, baina Maratilagileok egiari zor gatzaizkio eta ez da nire errua bi ministrok gauzak ondo egiten badituzte bi aste segidan.

Kasualitate hutsa da.

Natorren harira, baina. “Aurrekontu hauek historiako sozialenak izango dira” esan zuen Montoro ministroak orain dela hiru bat aste Espainiako parlamentuan. Segundo bat geroago oposizioa sutan zegoen. Arrazoirik gabe, noski, Montorok ez baitzuen gezurrik esaten.

Gehiegi arakatu gabe, adibide argi bat topatuko dugu istiluen kontrako materialaren atalari dagokion aurrekontuan, zeina %1780 igoko baita agintaldi honetan. Guztira 10 milioi euro inbertituko ditu Espainiak kaskotan, peloterotan, gomazko pilotatan eta borratan.

Eta, ene lagunok, ez al da dagoen guztia denon artean eta inolako diskriminaziorik gabe banatzea aurrekontu sozial baten ezagugarririk behinena? Ba horixe bera egingo dute, dagoena denon artean banatu.

Banaketa sistema zehaztuta ez badago ere, hiritarrok ez dugu zertan kezkatu: denontzat egongo da. Beraz, lasai: nork bere borra-zartakoa jasoko du. Nork bere gomazko pilotakada. Deskuiduan, adeitasunez eta maitasunez eskainia.

Ni irrikan nago, nirea noiz jasoko.

Ahalera [2012/12/27]

Gobernu espainolaren EAEko ordezkari Carlos Urquijok Donostiako Udala salatu du Txillardegiri hiriko domina ematea terrorismoaren gorazarrea izan litekeelako.

Eta arrazoi du.

Izan ere, Txillardegi saritzea terrorismoari gorazarre egitea izan liteke.

Eta, era berean, Txillardegiri domina bat ematea euskal azentuaz gehien zekienari gorazarre egitea ere izan liteke. Edo, auskalo!, euskaraz idatzitako eleberrigintza modernoaren aitzindarietako bati gorazarre egitea ere izan liteke. Eta, Txillardegi euskara batuaren sortzaileetako bat izan baitzen, euskara batuari gorazarre egitea ere izan liteke, jakina.

Alabaina, denok dakigu Txillardegi ETAko sortzaileetako bat izan zela. Beraz, Txillardegiri domina bat ematea ETAri domina bat ematea ere izan liteke.

Eta Carlos Urquijok, zeinak bere lana ondo baino hobeto egiten duen, zera pentsatu zuen: “argumentu guztiak dira susmagarriak, bai, baina salatzekotan, jo dezagun ziurrenera. Eta ETAren kontu hori salatzea erabaki zuen. Badaezpada.

Ondo pentsatua. Izan ere, izan, izan liteke.

Ez da. Baina izan, izan liteke.

Hori du txarra ahalerak, bi aukera eskaintzen dituela eta ez dela erraza beti asmatzea. Batzuetan bale eta bestetan kale.

Niri neuri horixe pasa zitzaidan Urquijoren izendapenaren berri izan nuenean. “Tipo burusoil hau –pentsatu nuen-, aurpegi lelo horrekin eta begi horiekin, burmuinik gabeko bisigu bat ere izan liteke”.

Bistan da oker nengoela…

Hamar urte eta egun bat [2013/02/21]

Hamar urte eta egun bat. Pelikula amerikarretako zigor bat dirudi. Hamar urte eta egun bat Alcatrazen. Edota Cincinnatiko presondegi federalean. Hamar urte eta egun bat. Milioi bat dolar faltsutu eta epaileak, ttak!, hamar urte eta egun bat. Buru-berokia jantzita eta pistolaz josita sartu Bank of Americako sukurtsal batean eta -tartean hildakorik ez badago, behintzat-, ttak!, hamar urte eta egun bat.

Hamar urte eta egun bat. Jakin nahiko nuke zer egiten ote duten presoek egun bakar horretan.

Hamar urte eta egun bat. Pelikula amerikarretako zigor bat dirudi baina ez da. Pelikula espainiarretan ez dituzte horren erraz harrapatzen gaizkileak. Itzal berde bat izan zaitezke Andoainen. Borrero beltz bat izan zaitezke Madrilgo estolderietan. Toga beltz baten jabea izan zaitezke estolden gaineko justizia jauregietan. Berdin du. Hamar urte eta egun bat. Ez duzu sekula entzungo zigor hori. Ez ttak! eta ez danba!

Mailu-kolperik ez zinema espainiarrean.

Hamar urte eta egun bat. Edo alderantziz. Egun bat eta hamar urte. Egun bakarrean suntsitu baitzuten Acebesen lagunek Euskaldunon Egunkaria. Bahitu ziguten egunkaria. Bahitu gintuzten eta izan gaituzte preso.

Hamar urte eta egun bat. Jakin nahi nuke zer egin ote dugun presook… Ez, ez… Zoritxarrez, badugu horren berri.

Berria eraiki.

Berria eraiki.

Pozgarria behar luke baina negargura ematen du.

Hamar urte eta egun bat.

Gaizkileak kalean daude oraindik.

Ai ene! [2013/02/28]

Bagoaz ala bagatoz? Joan den astean bertan aritu zen Santi Leone honi buruz, eta badakit sare sozialetan ere -ez nik nahi bezain sutsu- aritu direla. Baina motz geratu gara eta horregatik ekarriko dut eztabaida atzera ere plazara.

Euskaldunok orgasmora iristean… bagoaz ala bagatoz?

Horra erabaki beharrekoa! Hil ala bizikoa da, gainera!

Baten batek esango dit badagoela premia larriagorik, krisia, bakea, hura eta bestea. Alabaina, ziur nago ezen, oinarrizkoetan ados jarri ezean, ez dugula sekula aurrera egingo eta, zer nahi duzue nik esatea, biztanle gutxiegi gara ohe kontuetan gaizki moldatzeko…

Beraz, jar gaitezen ados: edo bagoaz, edo bagatoz, baina –eta hau ez bedi literalki har- denok batera. Eta denok esatean, horixe esan nahi dut: denok busti gaitezen. Esan gabe doa azken esaldia ere ez dela hitzez hitz hartu beharrekoa.

Ni, lagun askoren amets hezeen sorburua naizen aldetik, prest nago eredu izan eta eztabaida bero honen aurrean nire jarrera lau haizetara zabaltzeko.

Jaun-andreok: ni banoa. Eta zuek?

Duda barik, egokiena –eta kitzikagarriena- eztabaida Gasteizko eta Iruñeko parlamentuetan jarraitzea litzateke. Nik zer dakit, Pello Urizar Arantza Quirogari –bi aipatzearren- “ni banoa, nirekin etorri nahi?” galdezka ikustea berradiskidetzen ari garelako seinalerik argiena litzateke.

Ene! Irudikatzen hasi eta… hau beroa!

Ai ene…!

Irudikatzen hasi eta… Ai ene… uffff! !

Ai ene…!! Joango naizela uste dut…

Korrika egitea eta korritzea [2013/03/14]

Nire lagun Felixek dio motz geratu nintzela euskaldunon orgasmoei buruzko zutabean. Benetako eztabaidaren muinetik urrun geratu omen nintzen.

Eta, antza, nire ekarpena antzua izan zen.

Argi dago nire lagun Felixek badakiela min egiten…

“Oso ondo, Xabi, hi orgasmoan bahoa, eta ni banatorrek. Eta zer? Eztabaida beste bat duk. Eta nire iritzia jakin nahi baduk, AEK-ko hire lankideak ere ez dituk fin ibili KORRIKAko leloa aukeratzeko unean.”

Bai, ni ere zuek geratu zareten bezala geratu nintzen, zur eta lur, AEK eta euskaldunon orgasmoak lotzen zuen lotura hura ikusi ezinik.

“Eman euskara elkarri baino askoz erakargarriagoa eta egokiagoa lukek Eman plazerra elkarri! Euskara beti lotzen diagu lanarekin, militantziarekin… Euskara nekearen sinonimoa duk, korrika egin beharra zagok bere alde. Alabaina, korrika egitea eta korritzea ez duk gauza bera… eta baduk garaia euskara plazerrarekin lotzeko, bai horixe!

Euskara plazerra izango duk edo ez duk izango, Xabi. Euskara lan-munduan sartu behar diagu, bai… unibertsitatean, prentsan eta enpresetan… baina baita izara azpian ere. Euskaldun guztiok euskaraz mintzatuko bagina ohean, euskarak izugarri egingo likek aurrera. Berdin zaidak norekin eta nola, emaztearekin, maitalearekin, senarrarekin, zuka, hika eta berorika…

Ohe-hizkuntza, Xabi… ohe-hizkuntza behar dik euskarak…”

Felixekin hitz egin ostean, Korrika badator leloak beste esanahi bat du niretzat…

Inbentariorako [2013/03/28]

Badira zutabe batzuk inbentariorako egiten direnak. Aktan jasota gera daitezen, besterik gabe. Su artifizialik gabeko zutabeak. Lore-jokorik gabekoak. Esan beharrekoa esan, eta aurrera.

Gaurkoa horietakoa da.

Irakurle maitea, gaurko zutabe honetan ez duzu dagoeneko ez dakizunik aurkituko. Jakin badakizu ez gaituztela maite. Ez Espainiak ezta Frantziak ere. Ez zu ezta ni ere. Haientzat arraroak gara. Barbaroak. Hizkuntza arraro batean bizi gara eta ezin dute ulertu. Maite gaituztela diote baina ez da egia. Antigoaleko senarrak dira, australophitecus hutsak.

Kalean estatua eder, etxean otzan, eta ohean puta.

Horrela maite gaituzte.

Zorionez, liberatzen ari gara. Jada ez dugu behar beraien onespena behar, eta eskatu ere ez dugu eskatzen. Ez dugu behar, ez dugu nahi, ez dugu bilatzen eta, gainera, bost axola zaigu.

Alabaina, gauza batzuk esan egin behar dira, inbentariorako besterik ez bada ere.

Imajinatzen al duzue Korrika gazteleraren edo frantsesaren alde? Zenbat minutu eskainiko liokete Espainiako telebistek “Corriendo” bati? Zenbat portada egunkarietan? Zenbat denbora eskainiko liokete kazetariek munduan beste inon egiten ez den, milaka eta milaka lagun biltzen dituen, hamar egunez lo egiten ez duen, eta sekulako dirutza lortzen duen festa erraldoi bati?

Arestian esan bezala, guri bost. Beraien ez-axolak ez digu batere minik eragiten.

Ez kexa, ez lantu, ez negar.

Soilik inbentariorako.

Ekonomia klaseak [2013/04/04]

Nire lagun Felix triste antzean agertu zitzaidan joan den larunbatean. Antza, ilobak zaintzen pasa zituen arratsaldea eta zazpi urtekoari errieta egin behar izan zion.

– Ez nagok ohituta, Xabi. Gogorra izan duk baina Anderrek ekonomia klase bat behar zian eta neuk eman zioat.

Garagardo bana eskatu eta kontatu zidan gertatutakoa.

Dirudienez, ikastolako lagunekin futbolean ari zirela hasi zen eztabaida. Batzuek Bartzelona izan nahi zutela, besteek Erreala, Urlia Messi zela, Sandiak Xabi Prieto nahiago zuela, hura eta bestea.

– Eta hara non, gure Anderrek Espainia izan nahi zuela esan ez dik ba! Odola hormatu zaidak, Xabi, hormatu!

Ikustekoa zen, baiki, nire lagun Felixen aurpegia, baloikada bat potroetan eman izan baliote bezala…

– Hurbildu natzaiok eta saiatu nauk lasai hitz egiten. “Ez al duk Alemania nahiago?” galdetu zioat. “Onenak dituk futbolean, askotan irabazi ditek mundiala” esan zioat. Eta Anderrek ezetz. Gero “Marca España”-z hitz egin zioat, ez zitzaiola komeni Ander eta España esaldi berean agertzea, egunen batean damutuko zitzaiola. Eta Anderrek, temati, ezetz. Gero langabeziaz hitz egin zioat, PIGS-ez, Barcenas-ez eta etorkizunik gabeko lurralde bati lotuta egoteak etorkizunean ekarriko dizkion ajeez. Eta berak ezetz.

– Eta zer egin duk?

– Baloiari sekulako ostikada eman eta sasi artera bidali. Bazekiat, denei izorratu zieat arratsaldea baina batzuetan osaba batek osabaren papera jokatu behar dik…

Silogismoak [2013/04/11]

“Zuria baldin bada eta botila batean baldin badago, ez dago zalantzarik: esnea behar du izan.”

Horixe pentsatu zuen Antonio Basagoiti jaun txit zoliak “Kaleratzeak STOP” plataformako prentsaurrekoa ikusi zuenean. Kamiseta horiek, hitz egiteko modu hori, denak bozeramalearen atzean… Batasunoen agerpen tipikoa zen, agerpeña bat, hain argia non Kale Borrokalari Onaren eskuliburukoa ematen zuen.

“Batasunoek hitz egiten duten bezala hitz egiten badute, beraiek bezala janzten badira, eta gure kontra jotzeko garaian batasunoen teknikak erabiltzen badituzte, ez dago zalantzarik: Batasunoak dira.

Eta Tasio Erkiziaren txapela stop seinale baten gainean agertzea zuen frogarik behinena.

Ezin zuen esan, noski, kaleratzeen kontrako plataformakoak terroristak zirela, Antonio Basagoiti ez baita leloa, zolia bai, baina leloa ez, eta bere silogismoa azaltzeko modua aurkituko zuela deliberatu zuen jarraian.

“Batasunoek kutsatuta daude”

Basagoitik bezala, nik ere gustuko ditut silogismoak. Urrunera jo gabe, lehengoan, Galiziako presidente Nuñez Feijoo narkotrafikante ospetsu baten konpainian oporretan zegoeneko argazkiak ikusi nituenean zera bururatu zitzaidan:

“Narko baten itsasontzian pasatzen baditu oporrak, narko baten bainujantziak erabiltzen baditu, eta argazkietan narko baten posea baldin badauka, ez dago zalantzarik: Nuñez Feijoo PPkoa da.”

Bai, badakit ezin dudala esan, baina pentsatu, horixe pentsatu nuen…

Amets hezeak [2013/06/13]

Nire lagun Felixek dio aurtengo Maratilek kutsu erotiko-festibo handiegia izan dutela. “Ezta orgasmo betiereko batean biziko bahintz ere!”.

Ez, ez naiz orgasmo betiereko batean bizi, baina hemeroteka errepasatu ostean ohartu naiz Felixi ez zaiola arrazoirik falta.

Hori bai, ez da berariaz hartutako erabakia izan. Ohartu gabe, aurten erotismoak ihes egiten dit.

Eta ez dakit zergatik.

Nire lagun Felixi kasu egitera, erantzun guztiak ametsetan daude. Ez dakit hala den ala ez, baina egia da azken bolada honetan amets erotikoek sarri egiten didatela bisita. Aste honetan bertan, esaterako, Cristina Uriarte Hezkuntza Sailburua hasi zait agertzen ametsetan. Eta, ametsetan, belarrira xuxurlatzen dit ez duela Wert ministroaren legea inola ere ezarriko gure eskoletan. Edozer egiteko prest dagoela.

– Edozer?

– Bai, edozer

– Baina legeak ez al zeuden betetzeko?

– Neu naiz legea –erantzuten dit borra bat laztantzen duen bitartean-.

Bat-batean, ametsak salto egiten du. Eskola bateko patioan gaude, herri-harresi bat dago, Aske-Gune bat, eta denak daude lurrean etzanda: Uriarte, Urkullu, Egibar, Ortuzar, Mintegi, Urizar… denak Wert Ministroari aurre egiten eskolara sar ez dadin.

Eta beltzak haien gainean, altxatzen, atzetik heltzen, gorputz anabasa batean… Denak nahasturik, irrintzika, ferekatzen, borra-festa amaigabean, elkarri egurra ematen…

Arestian esan bezala, erotismoak ihes egiten dit.

Aste honetan hirutan…

Abisua [2013/09/19]

Lizarrustihistango mendi artean nengoela jakin nuen. Oporretan nengoen, patxada ederrean, eta bat-batean, bihozkada txiki bat sentitu nuen, aieru sotil bat. Orduantxe jakin nuen: “hurrengo abisua hiretzat izango duk”.

Egia esan, aurreikusteko modukoa zen. Lehenik Bilboko jaietako txupinaren afera. Handik gutxira, Laudioko jaietako pregoilariarena. Berriki Pirritx eta Porrotx ETBn ez agertzeko eskaera. Euskal Herrian jendilaje asko dago eta Carlos Urquijo jaunaren hatz txit erakusleak denak seinalatzen ditu.

Nire lagun Felix jomugan agertzea denbora kontua baino ez zen.

Bai, ene lagunok, Espainiako erregeordea den Carlos Urquijok abisu bat bidali dit non nire lagun Felixen abenturez ez hitz egiteko eskatzen didan. Antza, Felixen curriculuma delitua da. Per se eta goitik behera. Txosnetan koktelak hartzeko ohitura hura, mendira behin eta berriro jotzeko tema, Kontxako hondartza abordatzearen kontua, onanismorako bere joera independentista hori… Tipo arriskutsua, ezbairik gabe, edozein demokratari ileak lazteko modukoa. Felixek errealitate partziala, desitxuratua eta zitala erakusten du eta kalte konponezinak eragin diezazkioke bere hitzak entzuten dituenari.

Ni neu omen naiz horren froga.

Abisuaren berri eman diodanean ez kezkatzeko esan dit. Jaramonik ez egiteko. Existituko ez balitz bezala egiteko.

Kojon Prietokoek aldarrikatzen zutena aldarrikatzeko: “¡Que viva el amor!”

Kasu egingo diot.

Justua [2013/10/24]

(Berriako ikerketa sailak Espainiako Justizia Ministerioko bi funtzionario ertaini grabatutako telefono elkarrizketa)

– …ba, zer nahi duk nik esatea, Jorge, ez diat oso ondo ulertzen… Justua da ala ez da justua?

– Alberto, mesedez…

– Justua duk…

– Justuen artean justuena.

– Eta orduan zergatik askatu dugu terrorista nazkante hori?

– Estrasburgoko auzitegiko epaileek zuzengabea dela ebatzi dutelako.

– Beraz, zuzengabea duk…

– Ez, Alberto, Estrasburgoko epaileek legearen interpretazio okerra egin ditek. Gurea duk interpretazio zuzena.

– Beraz, interpretazio zuzena gurea duk, eta ez Estrasburgoko epaileena.

– Bai horixe! Eta interpretazio zuzena, hain zuzen ere, zuzena duk gurea delako. Eta gurea denez, justua duk. Ulertzen?

– Ez, egia esan behar badiat, ez diat ikusten zuzena eta justuaren arteko lotura.

– Joder, Alberto… hi ez haiz ETAkoa izango, ezta?

– Ez, noski!

– Ziur? Eta Estrasburgokoa?

– Ez.

– Ba argi ibili, ze hau ulertzen ez duena, bietako bat, edo ETAkoa edo Estrasburgokoa…

– Ezetz, ba, ni Zamorakoa nauk

– Gainera, ze demontre!, dena askoz errazago duk. Terroristek behin zigorra bete ostean, nola lortu, ze tresna erabili kartzelan usteltzen jarraitzeko, ein? Nola luzatu ad eternum gure zigor politika, ein?

– Parot doktrina?

– Horixe bera, hain justu. Horixe zuan, justu, guk behar genuena…

– Justu hori…

– Ikusten? Lehen ere esan diat justua zela…

– Horrela interpretatuta bai…

(Erredakzioan itzulita)

Arima [2014/05/22]

(BERRIAko ikerketa sailak zutabegile bati grabatutako telefono elkarrizketa)

– ...barka beza berorrek, Deabru jauna... Bere gorentasunari zin egiten diot erabat ahaztu dudala elkarrizketa hura... Adinak ez du barkatzen...

– Hi haiz, hi! Literato eskasa izateaz gain, memoria eskasekoa... Kalamidadea halakoa!

– Nik errespetuz hitz egin diot...

– Isil hadi, memeloa! Ez al duk gogoratzen hire ametsa betetzeko eskatu hidala? Ez al duk gogoratzen erreguka etorri hintzela niregana? "Zutabegile on bat izan nahi dut" esan hidan. "Bizitza osoa pasako nuke zutabeak idazten" esan huen. Edozer emateko prest omen hengoen. Eta nik esan nian beteko nuela hire desioa. Hire arima baino ez nian eskatu trukean... Gogoratzen?

– Bai, orain bai.

– Eta hik ezetz, arima bakarra huela... zekena haiz gero!

– Arimaren ordez nire piparik onena saldu nion, 1951ko Dunhill bikain bat...

– Benetan ez huen pentsatuko pipa bat nahikoa izango zenik, ezta? Kexatuko haiz, gainera! Dunhill horri esker 401 Maratila idatzi dituk.

-–Gutxi ene uste apalean...

-–Marka duk gero! Ate denentzat dauzkak hik maratilak, ezta? Ba sentitzen diat. BERRIA berritu behar ditek, eraldatu, modernizatu... Berritu ala hil, txikito! Hire garaia bukatu duk. Mesedez, jaso hire gauzak eta itzali argia ateratzean.

-–Lastima...

– Eta gogoratu: datorren ostegunean azkena...

– Galderatxo bat, Deabru jauna... Oraindik interesatzen al zaio berorri nire arima...?

– Hoa popatik...

Dimisioa [2014/05/29]

Nire lagun Felixek abisatu zidan eta nik kasurik ez. "Kontuz hire BERRIAko ikerketa sail ospetsu horrekin. Hik sortu huen, bai, baina ihes egin dik eskuetatik. Munstro bat duk eta, gutxien espero duanean, hi heu zelatatuko haute...".

Ohi bezala, Felixek arrazoi.

Bai, ene lagunok, joan den astean hemen argitaratutako guztia egia da. Duela hamar urte Deabruarekin berarekin hitzartu nuen ostegunero txoko honetan idazteko aukera. Nik bizitza osorako kontratua nahi nuen, baina, trukean arima eskatu zidanean, gehiegi iruditu zitzaidan eta pipa bat saldu nion. Hasieran tratu ona iruditu zitzaidan.

Bai, badakit: idazle gisa auskalo baina negozioetan ez daukat batere etorkizunik.

Ilunpeetako Jaunarekin negoziatu nuen, bai. Jakin banekien jukutria hura ez zegoela ondo, ez zela batere itxurosoa, baina aurrera egin nuen. Ez nago harro baina ez naiz damu. Izan ere, pribilegioa izan baita gure egunkarian 10 urtez idaztea. Pribilegio itzela.

Mila esker bihotz-bihotzez.

Ziur naiz aitorpen honek ondorio txarrak ekarriko dizkidala etorkizunean. Eta ziur naiz, halaber, gaiztoak aitorpen honetaz baliatuko direla ahalik eta minik handiena egiteko. Horrexegatik dimisioa ematea erabaki dut.

Dimisioa. Atzeraezina eta baldintzarik gabekoa.

Ondo bidean, Lizarrustihistango basoetan erbesteratuko naiz. Han aurkituko nauzue, pipa ahoan, garagardoa eskuan, patxada ederrean.

Ez kezkatu nitaz. Ez naiz espainiarra; dimisioa eman dezaket.