AURKIBIDEA

Rockero zaharrak

Joe Cocker

Summer in the city

Ene adiskideen laguntza pixka batez

Nire aitaren kanta niretzat

Gau deiak

N'Oubliez Jamais

Goian gaude igotzen

Nire maitea izan zintezke

Ez nazazu maite

Gau hotza etorri da

Sorry

Barkatu hitzik zailena baita

Orain magia joan da

Gauean Grazia Galdutako Gizakia

Kateak askatu nire bihotzari

Gauza sinpleak

Rockero zaharrak

Zein zen Fitorekin zegoen tipo txiki ilezuria? Galdera egin du Egiako Kata tabernan, ustekabean, topatu zituenak. Inork ez daki oso ongi azaltzen, batzuek aipatu dute, adibidez, keinu bitxiak egiten zituela hitz egiterakoan, gorputza okertzen zuela, bizkarrak altxatu, gora begiratu... kantatzen arituko balitz bezala. Beste batzuek zehaztu dute, ez zuela oso itxura ona, bizarra egin gabea, begi handien tamaina bereko zuloak, aurpegia zimurrek ondo goldatua... Baten batek, gaineratu du, ez dakiela zer edaten ari ziren, baina barre arraroak egiten zituztela, bai batak zein besteak, susmoari ateak zabaltzeko adina. Hari horretatik tiraka, gehienei ez zien harritu Fito horrelako konpainia “xelebreekin” (horretan ados zeuden denok) nahastuta ikusteak, eta beraz, ez zitzaiela deigarria gertatu biak ingelesez kantari hasi zirenean; You are so beautiful... edo antzeko zerbait. Horrela aritu ziren tarte batean, ikerketarako datuak bildu eta gertatutakoaren bertsio sinesgarria eraikitzen. Hipotesiak egitearen ezinbesteko atarikoa; nola bukatuko ote zuten? Non, norekin? Zertan? Azken datuak zioen Ametzagana kaletik behera ikusi zituztela bizkarretik helduta ozen kantari. Gehiegi desafinatu gabe oraindik, gaineratu du kalez-kale kantarin aritzen denak. Ez dago gaizki uda gau baterako, ohikotasunetik kanpoko edozeren egarri gaudelako. Egia auzoa da, eta badakizu auzoetan zer gertatzen den. Orduan iritsi da musikazaleena, aztoratua bezala, informazio garrantzitsuren bat konpartitzeko premiaz: “Aizue, ba al dakizue atzo Joe Cocker ibili zela auzoan?”

Akabaramos! Horixe zen dena, bi rockero zahar, aspaldiko adiskidetasuna ospatzen, birgogoratzen, gozatzen. Zeren eta, inork ezin badu jarri zalantzan Joe Cocker rockero zaharra zenik, are gutxiago Fito (Rodriguez Bornaetxea). Horregatik ez zidan gehiegi harritu tfnoz deitu eta, bere ohiko abiaduran, azkar, esan zidanean Joe Cockerren kantuekin zerbait egin zuela. Ez nion oso ongi ulertu kantuen itzulpena zen ala ez, baina egindakoa irakurritakoan laster batean ohartu nintzen, askoz ere gehiago zegoela testu-bilduma horretan. Kantu horien berrirakurketa eguneratua, dela Hain zara eder hau. Idazlearentzat esanguratsuak gertatzen diren “ereserki” horiek bereganatu eta besteontzat, bere ikuspuntuaren arabera berrerabilgarri jartzeko modua. Ingurua zalantzan jarri eta galde egiteko premia. Desobeditzeko beharra.

Generoa zein den? Kantua, argi eta garbi, ez litzateke erabat justua poesiak direla esatea, iruditzen baitzait idazleak interes berezia eduki duela kantu-izaera hori mantentzen, tentazio “literarioagoei” muzin eginez. Adibidez, gaua, hiria, maitasuna (molde rockeroan, jakina, gehiegi ala gutxiegi), adiskidetasuna, askatasuna... dira gai nagusiak. Oso molde zuzenean idatzitako testuak dira, oso eguneroko hizkuntzan eta, gehienetan, lelo kantagarria dutenak, rock kantu baterako osagai ohikoak. Alde horretatik, estimatzekoa da Fitoren ekarpena, liburu formatuan, gurean, gutxitan landu den lurraldean dabilelako, rocka eta hitzen arteko harremana ezagutzak ematen duen konfiantzarekin irakurriz, gainera. Eduki beza gogoan irakurleak, beraz, bazegoela kantu hauek gehiago elaboratzerik, hizkuntza zainduagora ekartzerik, amarru literario gehiago erabiltzerik, baina idazleak horretarako gaitasuna izanda ere, generoaren urgentzia, ustezko soiltasun eta parametro kaletarren alde egin duela. Estimatzeko moduko erabakia, inondik inora.

Rockero zaharrak odolean daramalako rocka, eta rockeroak ez direlako sekula jubilatzen.

Andoni Tolosa

Joe Cocker

You are so beautiful

Niretzako

Hain ederra izan zara

You are so beautiful

Hain zara eder

Zu Joe Cocker

Ezin zinela horretaz ohartu

Baina espero nuen guztia izan zara

Behar nuen guztia izan zara

Agur oroher

Joe Cocker

Niretzat hain ederra

You are so beautiful

Niretzat hain ederra

Ezin zinela horretaz ohartu

Espero nuen guztia izan zara

Pertsona bakoitza izan zara

Behar nuen guztia

Niretzat ederra izan zara

Zantarra izanda ere

Maketsa izan arren

Eman didazunagatik

Hain zara ederra

Summer in the city

Hiriko uda hiri beroan

Berriro lepoa zikin eta izerditsu

Goitik behera blai

Eta hori ez da penagarriena

Ez dirudi itzal bat denik hirian

Ezta inguruan ere,

Jendeak erdi hila dirudi

Espaloian jokoa gero eta beroago dabil

Baina gauez mundua desberdina da

Atera zaitez eta aurki ezazu lagun bat

Etorri hona eta gau guztia dantzatu

Bero egonda ere ondo egongo da

Eta pena zer den ez duzu jakingo

Egunak gauak balira bezala ezin direlako bizi

Hirian udan

Uda hirian

Hiria iluntzean hoztu

Primeran jantzi eta itxura polita hartu

Hozterakoan lagun bat bilatu

Hiriaren ertz bakoitzean begiratu

Ni geraleku bat bezala har

Arnasa nekez hartu arte

Zu topatu

Eta Joe kantuz

Eta korrika egin gora

Gauez mundua desberdina baita

Atera zaitez eta aurki ezazu lagun bat

Etorri hona eta gau guztia dantzatu

Bero egonda ere ondo egongo da

Eta pena zer den ez duzu jakingo

Egunak gauak balira bezala ezin direlako bizi

Hirian udan

Udan hirian

Hiriko uda hiri beroa

Berriro lepoa zikin eta izerditsu

Goitik behera blai

Eta hori ez da penagarria

Ez dirudi itzal bat denik hirian

Inguruko jendeak erdi hila dirudi

Espaloian jokoa gero eta beroago dabil

Eta Joe kantuz

Gauez mundua desberdina baita

Atera zaitez eta aurki ezazu lagun bat

Etorri hona eta gau guztia kantatu

Beroa egonda ere ondo egongo da

Eta pena zer den ez duzu jakingo

Egunak gauak balira bezala ezin direlako bizi

Hirian udan

Udan hirian

Hain zara eder

Ene adiskideen laguntza pixka batez

Zer uste duzu emango zukeenik afinatu gabeko kanta kantatzeak?

zutituko zinateke eta utziko nindukezu?

With a Little Help from My Friends

Utzi niri zure belarriak eta kanta bat kantatuko dizut zuri

Beltzen kanta bat

Blues edo soul

Ni zuria izan arren

Eta notez kanpo ez kantatzen saiatuko naiz

Beatlesak nire adiskideak badira ere ez baitut haiek bezala desafinatzen

Bai ene adiskideen laguntza pixka batez konponduko naiz

Altu abesten dut ene adiskideen laguntza pixka batez

Bai ene adiskideen laguntza pixka batez konponduko naiz

probatuz eta probatuz

Joe Cockerek egiten zuena egin nahian

Hain zara eder

Zer egingo dut nire maitea kanpoan dagoenean

Ni bakarrik egoteaz kezkatuko al da?

Nola egongo naiz egunaren amaieran

Gau beroan

Tristatuko naiz

Goibelduko zara iluntzean?

Ez ene adiskideen laguntza izanda

Bai ene adiskideen laguntza pixka batez konponduko naiz

Altu abesten dut ene adiskideen laguntza pixka batez

Bai ene adiskideen laguntza pixka batez konponduko naiz

Probatuz eta probatuz

Norbaitek maitatzea behar dut

Halere edonor izan liteke

Norbaitek maitatzea nahi dudalako

Maitasun batean sinetsiko zenuke ezagutuz gero

Bai toki guztietan gertatzen dela seguru naiz

Ezer ez baita ikusten argia joaterakoan

Ilunabarrean

Eta ezin dut esan zuk baina nik hirietako gau beroak maite ditut

Ez ene adiskideen laguntzarik gabe

Bai ene adiskideen laguntza pixka batez konponduko naiz

Altu abesten dut ene lagunengandiko laguntza pixka batez

Bai ene adiskideen laguntza pixka batez konponduko naiz

Edonor behar baduzu

Norbaitek maitatzea behar dut soilik

Edonor izan liteke

Norbaitek maitatzea nahi dut

Eta ez da zurikeria

Joe Cocker zuria zen

Baina beltz batek bezala kantatzen zuen

Eta ezin dut esan zuk baina nik hirietako gau beroak maite ditut

Ez ene adiskideen laguntzarik gabe

Bai ene adiskideen laguntza pixka batez konponduko naiz

Nire aitaren kanta niretzat

Nire aitarentzako dut kanta txiki hau

Berak egiten zuen dena

Egin zezakeelako egiten zuen

Nik kantatzen nuen bitartean

Ez doinuz ezta errimaz ere aritzen zen

Horrelakoak dira bere oroitzapenak

Orain garaiaz pasata egonda ere

Beraren funtsa argi ikusteko gauza ez izan arren

Badakit

Nire iritzia asmatzeko sena bazuela

Nire bihotzak zioena igarri egiten zuela

Eta leku berezia daukat harentzat

Egiarik gabeko mundu honetan

Non buruak makurtzen ditugun amen eginez

Zeinean egun bakoitza Aitaren Eguna den

Aitaren batean

Aita gurea gogoan

Berrikus ditzagun aitaren esanahi guztiak

Guretzat balio ez dutenak bereziki

Aita gurea eta Aitaren eguna ere

Baina sakrifikatutako aita zerbait bada niretzat

Dena ematen erakutsi zidalako bere zurruntasunak

Eta bera gogoan bere biografiaz

Harro egon ez arren

Kanta hau kantatu nahi diot

My father song for my

Gau deiak

Gau taldea lan egiten hasi zen

Hegoaldeko bidetik

Eta ikusten nuenen

Pentsatzen jarri nintzen

Eta ezerezetik begiratu nuen

Inor ez zegoen

Laguntza emateko prest

Egoera gainditzeko

Gau deiak horretarako dira

Gau deiak

Egin gau deiak

Gau deiak

Egin gau deiak

Ez ohi dira iritzi gogorregiak elkartrukatzeko

Azkar mugitzeko baizik

Ez dira izaten lehenaldian bizitzeko

Errazak ez direla badakigu

Eta ilutasuna ahultzen hasten denean

Eserita non-nahi

Goizaren freskotasunaren zain

Egin ez nituen planei buruz pentsatuz

Gau deiak daude

Egin beharreko gau deiak

Edota Joe Cocker entzun

N'Oubliez Jamais

Maitea zergatik entzun behar dituzu

Kanta zahar guztiak?

Zergatik kantatzen dituzu betiko doinuez?

Eta halaber kalearen amaieran

Zerbait pasatzen ote den

Ohartu ez

Doinu berriak daude

Eta kanta berriak

Hark esaten zuen:

Nire bizitzan, hainbeste amorru egon da

Ezen ez naizela ezertaz damutzen

Non rien de rien non je ne regrette rien

Ni hain bihurria nintzena

Ene berezko barruko kanta

Ez dezadan inoiz ahantz

Ez dezadan inoiz ahantz

Nire aitari entzun nion esaten

Belaunaldi bakoitzak bere bidea duela

Desobeditzeko beharra

Ez dezadan inoiz ahantz

Norberaren norabidea ez dela patuan dagoena

Desadostasunean egoteko beharrak

Bizi gaitu

Hain da eder

Arauak bide erdian sartzen direnean

Desobeditzeko beharra

Ez dezazuen inoiz ahantz

Maitea, zergatik kantatzen duzu

kanta zahar bera?

Zergatik kantatzen duzu

doinua soilik

Kalean zerbait pasatzen ote den

Ohartu ez

Doinu berriak daude

Eta kanta berriak

Hark esan zuen:

Nire bihotzean gaztetxo baten pasioa dago

Betiko duoa egiteko pronto

Egunen batean, laster

Norbaiten irribarreak jarraituko zaitu

Gaueko ordu txikitan

Zure berezko barruko kanta

Ez dezazun inoiz ahantz

Ez dezazun inoiz ahantz

Nire aitari entzun nion esaten

Belaunaldi bakoitzak bere bidea duela

Desobeditzeko beharra

Ez dezazun inoiz ahatz

Zure norabidea ez dagoela patuan

Desadostasunean egoteko beharra

Arauak bide erdian sartzen direnean

Ez dezazun inoiz ahantz

Zer den joko hau

Maitasuna edo ulermena bilatuz?

Dena bat eta bera al da?

Egun hauetako batean maitasuna sendaketa dela diozu

Ez nago seguru

Baina hain litzateke eder

Ez dezazun inoiz ahantz

Nire aitari entzun nion esaten

Belaunaldi bakoitzak bere bidea duela

Desobeditzeko beharra

N'Oubliez Jamais

Goian gaude igotzen

Nork daki zer etorriko den bihar

Mundu honetan bihotz gutxik bizirik dirau

Ezagutzen dudan guztia sentitzen dudana da

Benetakoa denean mantentzen naiz bizirik

Bidea luzea izaten da

Mendi malkartsuak gure bidean daude

Baina maila bat igotzen dugu egunero

Maitasunera igoz

Non arranoek negar egiten duten

Maitasunaren mendia oso altu baitago

Up where we belong

Mundutik urrun

Mendiko tontorretik gertu

Goian, non haizeek putz egiten duten

Eta argiak gogor jotzen duen

Batzuek usten dute bideari jarraitu behar zaiola

Mendian ere arauak daudela

Maitasunean adostasunak agintzen duela

Ez dezazun inoiz ahantz

Bidezidor bakoitzak hautu bat duela

Eta desobeditzeko beharra

Hain da ederra

Bizi gaitezen norbera bere bizitza

Atzera begiratu gabe

Dugun guztia hemen eta oraina da

Gure bizitza guztiak berdinak iruditu arren

Bidea luzea da

Mendi malkartsuak gure bidean daude

Baina maila bat igotzen dugu egunero

Maitasunera igoz

Non arranoek negar egiten duten

Maitasunaren mendia oso altu baitago

Up where we belong

Mundutik urrun

Denbora pasatzen da

Eta negar egiteko une bat ere ez dago

Biok

Bizirik gaur

Goian

Eta maila bat igotzen dugu egunero

Maitasunera igoz

Non arranoek negar egiten duten

Maitasunaren mendia oso altu baitago

Up where we belong

Mundutik urrun

Nire maitea izan zintezke

Maite ahal izango zenuke?

Edo behintzat probatu?

Ez dakit

Nitaz iritzi bat duzu jada

Beraz infernura joan zaitez eta pentsatzen ari zarena ahantz

Ez duzu arrazoirik

Maitasunak ez baititu aurreiritzirik

Maitasunak ez gintuzke inoiz utziko bakarrik

Iluntasuna etorrita argia pizten da

Maite ahal izango zenuke?

Edo maitatua izan bederen?

Utziko nauzu zure loa zaintzen?

Bizitzaren bidea malkartsua eta harritsua da

Eta estropezu egin dezakezu

Baina zure hatzak seinalatzen duenean beste norbait epaitzen ari zara

Maite ezazu zurea bezalakoa

Ez iezaiezu utz zu aldatzen

Jarrerak berez higatzen baitira

Bizitzeko bizi bat dugu

Diotenez bat bakarrik

Bakarrik den horretan egokienak soilik ezin du bizirik iraun

Egon zaitez bizirik

Maite ahal izango zenuke?

Ez galdu ura zure putzua lehortu arteraino

Berriro ez baita inoiz beteko

Esan ezazu zerbait!

Maite ahal izango zenuke?

Edo maitatua izan bederen?

Utziko nauzu zure loa zaintzen?

Esan ezazu zerbait

Hain zara eder

Ez nazazu maite

Irribarre egiten ikusiko zintudala uste nuen

Atean sartu nintzenean

Zure besoak zabalik izango nituzkeela zain

Lehen ziren moduan

Zergatik begiratzen nauzu orain

Ezezaguna banintz bezala

Zergatik urruntzen zara

Hain estutzat hartzen ohi ninduzuena

Ez nazazu maite gehiago

Ikasia duzu zure bizitza ni gabe bizitzen

Ez nazazu maite gehiago

Noiz iraungi zen sua?

Nora joan zen sentimendua?

Kanpoan nengoenean amildu zen dena

Laztana etxera etorri naiz

Betiko maiteko ninduzula uste nuen

Zain egongo zinela seguru nengoen

Nire beharra izango zenukeela uste nuen

Horrela ez zenuela ebatziko

Ez nazazu maite gehiago

Zure bizitza ni gabe bizitzen ikasi ezazu

Ez nazazu maite gehiago

Maitea

Noiz iraungi zen sua?

Nora joan zen sentimendua?

Zergatik urrundu zara?

Hain hurbileko zinena laztantzat hartzen ninduzunean

Azkarregi joan zara

Gaueko deiei erantzun gabe

Iluntasunean zuria zara

Ez nazazu maite gehiago

Baduzu zure bizitza ni gabe bizitzerik

Ikasi ezazu

Eta ez nazazu maite gehiago

Gau hotza etorri da

Euts ezazu

Zuregana itzuliko naiz

Ez da luzea izango

Beste zerbait badago ere

Eta nik ezetz esan arren

Har nazazu zure bide berean

Seinala nazazu ekialderantz eta utz iezadazu joaten

Maleta hau kargatuta dago

Oroitzapenez

Egiten duzuna egin nahi dut bakarrik

Zarena izan nahi dut soilik

Zuretzat egon nahi dut doi-doi

Gau hotza datorrenean

Kezka guztiak jar ditzagun atzean

Eta joango gara inoiz aurkituko ez gaituzten tokira

Hor zure ondoan egon nahi dut bakarrik

Gau hotza datorrenean

Gau hotsa datorrenean

Gaueko bi espirituok elkarturik

Goiz argiari begira esnatzeko prest

Uzten ez dena ez dago inoiz galtzerik

Beldurrik ez izateko baztertzen dena

Beldurragatik galtzen da

Eta ezer ez da utzi beldurrik ez izateko

Hori ikasi dut hiriaren ertzean

Ez dut eduki inor itxaroten inguruan

Eta biok entzungo dugu

Bryan Adamsen When the Night Come

Joek abestuta

Hemendik kanpo gau hotsa baita

Gau hotzean

Egiten duzuna egin nahi dut bakarrik

Zarena izan nahi dut soilik

Zuretzat egon nahi dut doi-doitik

Gau hotza datorrenean

Kezka guztiak jar ditzagun atzean

Eta joango gara inoiz aurkituko ez gaituzten tokira

Hor zure ondoan egon nahi dut bakarrik

Gau hotza datorrenean

Gau hotsa datorrenean

Guretzako denbora egongo dela badakit

Har ezazu nire eskua ihes egin dezagun

Pentsa ezazu hondatutako amets guztiei buruz

Egunen batean uler ditzagun elkarrekin

Itzultzen ari gara

Elkarrekin egoteko itzuli

Gau hotza datorrenean

Eta biok entzungo dugu

Bryan Adamsen When the Night Come

Joek abestuta

Hemendik kanpo gau hotsa aditzen da

Gau hotzean

Gau hotza datorrenean

Gaua irristatzen denean

Gau hotsa datorrenean

Zurekin egon nahi dut

Zure ondoan

Gau hotza datorrenean

Gau hotsa datorrenean

Ez egin hori adiskide

Inoiz gaualdia hona heldu denean

Gaua datorrenean

Gaua datorrenean

Bryan Adamsen When the Night Come

Joek abestuta entzun

Eta maite nazazu

Nik kontrakoa esan arren

Sorry

Zu joanda nire zintzotasuna kolokan jartzea lortu duzu

Probatu arren ez naiz ondo moldatzen apologia egiten

Garaiz kanpo ez naizela geratuko espero dut

Norbaitek epaile bati hots egingo al dio?

Barkamenari tiro eginda hobeto nengoke

Kutxen hotsak zabaldu nituela badakit eta agian behin baino gehiago

Behin baino gehiago esatean hamaika aldiz esan nahi dut

Hau ez da Justin Bieber abestia

White Hinterlanden ‘Ring The Bell’ baizik

Nire burua gaur gauean berrerosi beharrean

Askatasuna erosten den modu berean

Bigarren aukera emanda tiro egingo dut

Beranduegi al da orain barkatu esateko?

Nigatik zure gorputza baino gehiago galdu dut

Ez naizelako sinesgarria

Nire maitasuna plagioa da

Beraz beranduegi al da orain barkatu esateko?

Bai iruzur zaitudala badakit

Baina beranduegi al da orain barkatu esateko?

Barkatu

Bai iruzur egin zaitudala badakit

Beranduegi al da orain barkatu esateko?

Erruaren puska guztiak hartuko ditut maite banauzu

Errugabekorik bitarako joko honetan ez dagoela badakizu

Joango naiz ondoren zoaz zu eta egia esango dizut

Agian

Gure hitzak iruzur zirela ahazteko

Beranduegi al da orain barkatu esateko?

Nigatik zure gorputza baino gehiago galdu dut

Beranduegi al da orain barkatu esateko?

Bai iruzur zaitudala badakit

Beranduegi al da orain barkatu esateko?

Kanpaiak jo du eta erantzun du jada

Barkatu hitzik zailena baita

Elton Johnek Sorry Seems to Be the Hardest Word

abestia idatzi arren Joe Cockeren bertsioa da nirea

Zeinena da kantua inork kantatzen ez badu?

Zer egitera helduko naiz zuk ni maitatzeko?

Zer egitera helduko naiz zuk ni maitatzeko?

Zeinena da kantua inork kantatzen ez badu?

Zer egingo dut tximistak jo ezkero?

Eta galdu zaitudala amesten dudanean?

Zer egitera helduko naiz zuk ni maitatzeko?

Zer egitera helduko naiz zure kanta entzuteko?

Zer esango dut dena bukatzen denean?

Barkatu hitzik zailena delakoan

Triste hain da triste

Eta hain zara eder

Egoera hitsa eta hitzik ez

Barkatu esaten ikasi ez dudalako

Eta gero eta zentzugabeago da dena

Zeinena da kantua inork kantatzen ez badu?

Ezin dugu hitz egin zergatik?

Nire irudiz

Barkatu hitzik zailena delako

Barkatu

Kantatzen den kanta aditzen duenaren da

Izatekotan

Orain magia joan da

Nire bizitzan nahigabea eta samina ikusita dauzkat

Eta horretaz abestu dut

Eguzkiak erre nau

Itota geratu naiz euripean

Agian maitale gehiegi eduki dut baina maitasun nahiko ez

Epaitu naute eta kondenatu naute

Errudun naizen gauzetan bederen

Kartzela batean itxita nengoen zu etorri arte

Askatu ninduten baina ez dohainik

Nik horretaz abesteko

Nola esan dezakezu laztana ez zarela ona niretzat?

Orain magia joan da

Hain ederra zena urtu egin da

Alde egin nahi duzu

Ezer esan gabe

Orain magia joan da,

Sentimenduari eutsita ere ez dago ezer

Laztana orain magia joan da

Baina abesten segi dezaket

Maitasuna samurra izan daitekeela banekien

Orain maitasuna krudela izan daitekeela badakit

Aingeru bat bezala irribarre egin dezake

Ergel bat bezala tratatzen zaituen bitartean

Eta horretaz abesten dut

Maitasunak harrapatzen zaitu eta burutik ezin kentzen ibiltzen zara

Ondoren zure kontrako dadoak metatzen ditu

Inoiz irabazi ezin duzun joko batean

Bizitzaren jokoa

Maitasun jokua

Orain arte nirekin zeundela uste nuenean

Esan didazu: 'Maitea gainezka nago'

Esan didazu: 'Denbora libre nahi dut'.

Orain magia joan da

Hain ederra zena urtu egin da

Ezer esan gabe

Ezin dut kantatu

Oroitzapena besterik ez dena

Pena oroitza baino gehiago da

Eta orain magia joan da,

Hain ederra zena desagertu egin da

Sentimenduari eutsita ere ez dago ezer

Laztana orain magia joan da

Ez naiz zurea gogoan mantentzen saiatuko

Nire buruak joaten uzteko esaten dit

Baina nire bihotzak behar zaitu oraindik

Eta ez dago saririk galtzailearentzat

Bakarrik irabazleak hartzen du diru-zorroa

Batzuek diote maitasuna bedeinkazioa dela

Baina niregana madarikazio bihurtu da.

Orain magia joan dela

Orain magia joan da

Sentimenduari eutsita ere ez dago ezer

Laztana orain magia joan da

Ez naiz zurea mantentzen saiatuko

Nire buruak joaten uzteko esaten dit

Baina nire bihotzak behar zaitu oraindik

Abesti bat kantatuko dut

Now that the magic has gone

Orain magia joan denean

Gauean Grazia Galdutako Gizakia

Gaua etorri zenean hazia zen hasieran

Eta hazia gizaki bihurtu zen

Eta izena hartu

Lurra iluna zenean

Ilargia zen ikusiko genuen argi bakarra

Senak eman zion izena deitura edota grazia

Eta hauek errealaren eta fikzioaren arteko etena

When the night has come

Egun, lausotua dagoen muga

Zeren eta, dagoeneko, natura bera itxura besterik ez da

Baita giza natura ere

Gizakia ez baita naturala

Eta

Ez da inoiz naturala izan

Egun, gizadira itzultzearen aldarria alferrikakoa baita

Gizakia ez delako inoiz naturarekiko harreman orekatuetan bizi

Ez delako inoiz bere naturarekiko orekan bizi

Ekonomiaren haziak sortu baitzuen gizakia,

Eta bere grazia.

Eta ekonomiak ez du oreka bilatzen baizik eta irabazia

Merkatua ez baita zuzena eta ez du zuzentasunik bilatzen

Gizakia merkantzia bilakatu baizik

Eta, oreka beharrean, desberdintasunak areagotu

Ustezko gizaki gizatiarragoa ez dagoelako

Eta aldarri hori da elbarri

Magiaz eta erlijioaz gain berreskuratu zuen gizakiak bere natura

Eta galdu bere sena

Baina Merkatua ikusezina da eta harengan sinestun asko dago gizartean

Non galdu den gizakia zena

Ilargia zen ikusiko genuen argi bakarra

Senak eman zion izena deitura edota grazia

Eta hauek errealaren eta fikzioaren arteko etena

When the night has come

Gizaki berri horrek zientziaren neutraltasunarengan dauka sineskeria

eta politikaren neutraltasunarengan fedea

Eta teknologiaren

Eta legeen

Eta medikuntzaren

Eta hezkuntzaren

Neutraltasunarengan sinesten du

Gizaki honek ez ditu jadanik zirri eta zirrararik sumatzen

Zenaren zirriborroa baita

Senaren arroa delako

Bera harroa izanik

Horretan datza bere ondoeza

Dagoeneko gizakiak galdu baitu bere grazia.

Kateak askatu nire bihotzari

Nire bihotzari kateak askatzen dizkiozunean

Maiteko zaitut laztana

Alferrik kezkatzen zara

Utz nazazu libre

Nire ez da maitasun erromantikoa

Rokeroa baizik

Katea ken iezaiozu nire bihotzari

Nirea ez da maitasun platonikoa

Biografikoa baizik

Katea ken iezaiozu nire bihotzari laztana

Unchain My Heart

Maite ez duzuna ahaztu

Aldiro hots egiten dizut telefonoz

Gau beroetan

Morroiren batek esaten di zu ez zaudela etxean

Katea ken iezaiozu nire bihotzari laztana

Katea ken iezaiozu nire bihotzari

Ez zara nitaz kezkatu behar

Adabatuta eduki nauzu zure arropa zaharra moduan

Baina uzten diozu nire maitasunari zure gerrira iristen

Nire bihotzari kateak askatzen dizkiozunean

Sorginduta naukazu

Trantze batean banengo bezala

Badakizu ongi aukera pasatzen uzten

Nire bihotzari kateak askatzen dizkiozunean

Nire bihotzari kateak askatzen ez dizkiozunean

Maila bat igotzen duzu egunero

Izenik gabeko maitasunera igoz

Kexu naiz gau eta egunez

Miserian bizitzen

Nitaz kezkatzen ez zarelako

Nire bihotzari kateak askatzen dizkiozunean

Libreagoa egiten nauen kondena pairatzen dut

Trantze batean banengo bezala geratzen naiz

Badakizu ongi asko aukera pasatzen uzten

Nire bihotzari kateak askatzen dizkiozunean

Gauza sinpleak

Nonbaiteko lasterketan berreskuratu ninduten

Korrika jarraitu nuen

Neure burua galduta

Nire esperantza

Nire fedea

Beti gehiago nahi dudalako

Baino ez dut ezer ikasi

Daukadana benetan behar dudan guztia da

Gauza sinpleak

Preziorik ez daukatenak

Gauza sinpleak

Poza

Bozkarioa

Eta maitasuna

Hori guztia hainbeste aldetatik begiratu dut

Eta bat etorriko zinatekeela espero nuen

Bizitzako gauzarik onenak

Gauza sinpleak dira

Jende guztiak dastatzen ez duena

Ni gaizki ulertzera heldu zinen

Anbizioa eta jakintza nahi nituela ustean

Lagun bakoitzaren

Edota norberaren baitan dauden usteak dira

Lan on bat akaso

Aurrera egitea sikiera

Denbora hartzen da irudikatutakoa eskuratzeko

Gauza sinpleak

Preziorik ez daukatenak

Zure ondoan esnatzea

Mendira igotzeko bideak asmatzea

Gau beroetako deiak

Aitaren oroitzapenak

Adiskideen berotasuna

Desobeditzea

Zure ondoan zahartzea

Joe Cocker gaztea eta agurea

Hori guztia hainbeste aldetatik begiratu dut

Eta bat etorriko zarela espero dut

Bizitzako gauzarik onenak

Gauza sinpleak dira

Bizitzako gauzarik onenak

Gauza sinpleak hain dira ederrak

Mundu hau azkar mugitzen denean

Batzuetan behera

Astiroago ibiltzen heldu daiteke gora

Eta maila bat igotzen dugu egunero

Maitasunera igoz

Non arranoek negar egiten duten

Bizitzaren mendia oso altu baitago

Maitasunean

Hain ederra zara


booktegi.eus

XABIER LÓPEZ ASKAZIBAR

piztu gabeko zigarroak

hitzaurrea

piztu gabeko zigarroak

hitzaurrea

Dramaturgia estilo-ariketa moduan sortu zen Piztu gabeko zigarroak, hurrengo premisa hauek jarraituz: bi bakarrizketen bitartez istorio bakarra zeharkatzea, autore garaikide ezagun baten estiloa neureganatzea eta Ediporen tragedia famatua beste modu batean kontatzea. Beti izan baita aberatsa trabak jartzea idazketari, sorkuntzan bide berriak bilatzeko.

Testu arrotza eta nortasun handikoa sortu zen nahasketa horretatik, hizkuntza poetikoz jantzia, baina beti eszenara bideratua; azken finean, hori da idazten dakidan gauza bakarra eta hori da beti nire testuen azkeneko helburua. Arroztasun eta poetikotasun horregatik, agian, lortu zuen obrak Kafe Bar Bilbao teatro laburreko saria 2010. urtean.

Booktegi webgunerako prestatutako bigarren edizio honetan, aldaketa gutxi batzuk egin dira: originalaren testu gehiena errespetatzen den arren, bi bakarrizketak nahasi egiten dira eszenaratzea errazteko asmoz. Dena den, bi edizioetan testua mapa bat besterik ez da, zuzendari eta aktore bakoitzak bere sorkuntza bide propioa egin dezan.

piztu gabeko zigarroak

PERTSONAIAK:

EDIPO

YOCASTA

Beltzez Ediporen testua

Gorriz Yocastaren testua

Urdinez bien testua

EDIPO: Kaleko farola dardartien itzalpean ikusi zaitut eta neure buruari esan diot, azkenean aurkitu dut, bila nenbilen emakumea. Hainbestetan amets egin dudana. Behar nuena. Zugana hurbildu egin naiz, txakur zaragartsua bezala jabearen arrastoan. Baina ez didazu begiratu. Gona beltzaren urratuarekin jolasten ari zara zeure gogoetetan galduta. Arratoiak ezkutatzen diren bazter ilun horretan ikusi zaitut, eta neure buruari esan diot, bera da, irtenbide bakarra; baina ez didazu begiratu, ez duzu nire arnas urduria zure garondoan sumatu. Kaixo, esan dizut eta, ba al duzu dirurik, galdetu didazu egunerokotasunaren boz aspertuaz. Honaino etorri naiz gauaren azkenean, eskale zarpailtsuak nahiz heroinomano zimelduak ozta-ozta saihestuz. Basatia da kalea. Kotxeak ez dira semaforo gorrietan gelditzen, tiro hotsak entzuten dira urrutian... korrika egin behar izan dut, hiltzaileez ihesi, izerdi-patsetan eta arnasestuka bukatu arte... hori guztia egin dut, eta ez dakizu nor naizen. Ez dakizu nor naizen... denbora honetan guztian zure bila ibili den gizonezkoa naiz, oihukatu nahi nizuke, baina ez dakizu ezer horretaz. Ez zenuke sekula ulertuko.

YOCASTA: Urrutian ikusi zaitut, kutsaduraren lanbro zikina gainditu nahian, eta neure buruari esan diot, hor dago. Azkenean. Aurkitu dut. Bilatzen ari nintzen gizona. Ezezagun batzuek seinalerik gabeko bidegurutzean senarra erail zutenetik, bakardadean itxaroten ari nintzen gizona. Behar nuena. Zaharra naizen arren. Hotz handia egiten duen arren. Otsaila den arren eta hotz egin arren. Zaharra eta irrigarria izan arren kale gris hauetatik bueltaka gizon baten bila. Txakur abandonatua bezala jabearen arrastoan. Hori guztia sentitu izanagatik ere. Aurkitu zaitut.

EDIPO: Gonarekin jolasteari utzi gabe burua altxatu duzunean, ba al duzu dirurik, errepikatu duzu, lipar batez ezpain gordinetan arnasa hartzeko zirrikitu bat agerian utziz. Ba al duzu dirurik, galdetu didazu bat-batean eta ez dakit zer erantzun. Gaztea zara. Edo ematen duzu. Ni baino zaharragoa izan arren. Ba al duzu dirurik, galdetu didazu eta, ze gaztea, esaldiak ihes egin dizu hasperen batean. Bai, dirua daukat, bota dut indarrez, gizon zailduaren ahotsa imitatu nahian. Norbaiten oroitzapena dakarkizu burura nire adats ilehoriak, orduan askatu duzu artilezko gona; bihozkada baten hozkirriak gorputz osoa zeharkatutakoan utzi diozu arroparekin jolasteari, une horretan askatu duzu gona eta ez lehenago.

YOCASTA: Arimaren adabakiz josia daukat doluzko jantzia. Urratuak galtzerdietan. Eta pixagura naiz. Mamutzarra ematen dut andrearen soinekoan. Baina otsaila izan arren eta hotzak akabatzen egon arren, kaixo, esan didazu. Ikusi zaitut, arrotzen aurpegien artean, eta neure buruari esan diot, bera da, amets egin dudan gizona. Gazteegia agian. Zaramaren erdian aingeru bat zara, esateko gogo dut, artilezko jantzi beltza apurtu zaidan honetan, galtzerdiak urratu zaizkidan egunean bertan, bizitzan aurrera egiteko zalantzek bihotzean kabi egonkorra egin duten egunean. Material noblea zara plastifikatutako munduan. Caravaggioren mutil ederra. Baina, ba al duzu dirurik, galdetu dizut. Aldatu zaizu masailen kolorea, lotsagorrituta. Une horretan, ekiditen saiatu naizen arren, gazteegia, pentsamenduak ihes egin dit, hortzen kontra supituki eztanda eginez. Egoera hutsaletan sortzen dira hitz hutsalak. Hau, ordea, ez da edozein egoera. Behin bakarrik gertatzen da hau bizitzan.

EDIPO: Urrutian ikusi zaitut polizien sirenen oihartzunen artean eta badakit nor zaren, begiratu didazu eta norbait gogorarazten dizut. Norbait gogorarazten didazu. Besterik ez. Horregatik, nora goaz, galdetu dizut. Nora goaz, esan dizut; hemen egon nahi dut zuri begira, mugitu gabe, aitortu beharrean. Nora goaz, galdetu dizut emozioaren urduritasunaz, zeu zara itxaroten ari nintzen gizona, erantzungo didazulako esperoan. Baina, nora goaz, esan dizut eta, hor gela bat dut, laburra eman didazu aditzera.

Ikusi zaitut eta neure buruari esan diot, bera da; une horretan bertan, kafe batera gonbida zaitzakedala bururatu zait. Beroa. Kalean zain egoteko hotza egiten baitu otsailean. Kafe bat ondoko taberna zaharrean. Neguan zigarroen ke artean adiskideekin edaten diren horietakoak. Inoiz ospetsu izan ziren idazle ahaztuak absentaz mozkortzen ziren zulo dekadente horietako batean. Arima abandonatuen azken gotorlekua. Zu eta biok. Bakarrik. Inor gehiago ez inguruan.

YOCASTA: Begietara begiratu didazu eta ezaguna zaitut. Ez dut aingerurik inoiz ikusi, aingeruak ez dira hona jaisten zaborrarekin bat egitera. Ametsak inoiz betetzen ez diren legez. Hala ere, itxaroten ari nintzen gizonezkoa zara, gazteegia agian. Badakit aireratu nahi duzula, zurekin eraman leku argitsuago batera, norabait urrunera, zoriontasuna eta azukrea nahasten diren herrialde arrotzera; baina alkandora zaharrak eta gorbata berriak ez dizute uzten. Alkandora zaharra eta gorbata berria daramazulako. Auzo zikin honetan. Trafikanteek ez ezik, inork ez du horrelakorik janzten hemen.

Gazteegia zara horren heldua izateko, horregatik ez zara ausartzen ni handik eramaten. Ba al duzu dirurik, galdetu dizut gorputzean hozkirri batez astindua, baina ez dakizu zer erantzun. Galdera ez delako hori. Nire aurpegia ezaguna egiten zaizu. Urrutian ikusi eta badakit nor zaren, itxaroten ari nintzen gizona; zuk, ordea, ikusi nauzu eta bakarrik ezaguna duzu aurpegia. Ez naiz espero zenuen emakumea. Zaharregia, agian. Zaharregia.

EDIPO: Baina itxita dago taberna. Eta ez dugu elkarrekin zigarrorik erreko. Inoiz piztu ez diren zigarro ahaztuak. Inoiz piztuko ez diren zigarroak.

BIAK.- Hor geldirik, bizitzak eskainiko ez dien aukera berri baten zain. Norbaiten poltsikoan galdutako zigarro koitadu horiek bezalakoak izango gara gu.

Nora goaz, galdetu dizut, horrelako erantzun amultsu baten zain: zeu zara itxaroten ari nintzen gizona, goazen kafe bat hartzera ondoko tabernara, orain otsailean, hemen, kalean, hotza egiten baitu. Baina, gela bat daukat hor, adierazi didazu xaloki. Bihotza idortu zait ametsen ilusio faltsuaz. Ez dago esperantzarik. Ez dago inolako esperantzarik.

Horregatik, gela bat daukat hor, esan dut. Gela bat daukat hor, azkar batean jakinarazi dizut, neu naiz, zure bila etorri naiz, aitortuko duzula sinisten. Baina ez da hori gertatuko. Ipuinetako printze urdinak ez direlako existitzen, gezurra delako txikitan esaten ziguten guztia. Gezurra bizitzan kontatu diguten guztia, hitz emandako guztia. Kolpea latzagoa izan zedin asmatu zuten dena. Baietz esan diozu logelaren eskaintzari, ados, goibel batez.

Ados, esan dut eta igo gara. Logelara. Logelara. Abesti bat kantatu dut, eskailerak igo bitartean bat-batean gogoratu dudan sehaska kanta. Nota berri bakoitza astiro miazkatuz bete dut ahoa. Eskaileren erdian gelditu zara istant batez, urduri edo. Begirada galduaz begietara so eginez, ea benetan dirurik dudan berriz galdetu didazu.

Eskaileretan kantatu duzu. Nire aingeruak abesti bat kantatu du, aleluiaren ahots gozoaz. Giharrak izoztu dizkit susmo txar batek. Eskaileren erdian isilik geratu naiz abestiaren eztitasunean mugitu ezinik. Ea benetan dirurik duzun galdetu dizut. Baina galdera ez da hori, non ikasi duzu abestia, da galdera. Ea benetan dirurik duzun galdetu dizut. Billete mordoa atera duzu jeans gastatuetatik.

Gora jarraitu dut solairua zein den ezagutu gabe; horrek ez du axola, ezinbestean urkamendira garamatzatelako pisu guztiek. Erortzear dagoen eraikin honen muga garaieneraino igo nahi nuke, eskailerak, ordea, ez dira bukatzen, amaiezinak dira. Ez, ba, ez da egia! Une bateko burutazio txoroa izan da, ez naiz lekutik mugitu, ez dut urrats bat bera ere eman. Eta ez diot galderari erantzun. Galdera ez baita hori. Non ikasi duzu abestia, da galdera. Baina ea benetan dirurik dudan esan didazu. Ez dut erantzun, baina kaka zaharra pentsatu dut, eta gastatutako jeans-aren atzeko patrikatik, billete batzuk erakutsi dizkizut bola batean zimurtuta. Zimurtutako billeteak erakutsi dizkizut eta, ez dakit zergatik, burua makurtu eta aurrera jarraitu duzu. Etsita, ekidin ezin duzun egoera onartu izan bazenu bezala.

Etorri nirekin tabernara, esatekotan egon naiz, badakidala nor zaren, ibiltzean aireratzeko duten moduarengatik ezagutzen direla aingeruak, denbora pausatzeko duten dohainarengatik, egunsenti berriak sortzeko duten gaitasunarengatik. Ikusi zaitut eta kafe batera gonbidatu ahal zaitudala pentsatu dut. Beroa. Otsailean kalean hotza egiten baitu. Kafe bat ondoko tabernan. Beste garai bateko zinema izarrak zerbitzariarekin adiskidetzen saiatzen diren zulo horietako batean. Bihotzetan sabaietan bezainbeste zabaltzen direnean amaraunak. Eta nire poltsako zigarro eskasak konpartituko ditugu. Zoriontsu izateko, azkenean. Baina ez dizut sikiera hori esan, kafe bat hartzera gonbidatzen zaitut jantzia hautsi zaidalako, galtzerdietan urratu bat dudalako, pixagura naizelako eta norbaiten sorbaldan negar egiteko gogoak ditudalako. Baina taberna itxita dago. Goazen gora, esan dizut etsita. Logelara. Logelara. Eta ez didazu erantzun pelikula erromantikoen amaieran gertatzen den bezala, zeu zara, itxaroten ari nintzen emakumea; THE END erraldoi bat gure aurpegietara hurbilduz doalarik, musukatzen ari garen bitartean.

Logelara ailegatu gara. Logelara. Eta giltza madarikatuak ez du atea ireki. Ez du lehenengora ireki, baina bai bigarrenera. Loditzen da atea hezetasunarekin, esan duzu irribarre tristeaz. Bizirik jarraitzen du egurrak, nik ez bezala. Bai, horrela izan ohi da, onartu dut herabeti.

Eta gelako atea ez da ireki. Zerbaitek esaten dit ate hori ez dudala irekitzerik nahi. Ate batzuk ez liratekeela ireki behar sekula. Baina bigarrenean ireki da. Loditzen da atea hezetasunarekin, neure burua zuritu dut nahigabe, irribarre tristeaz. Arrazoia eman eta begiratu dizut, ez dut sartu nahi, esaten dute zeure begiek. Baina gorputzak ez du sekula begiek erregutzen dutena egiten. Independenteak dira gorputza eta arima.

Gela huts bat, ohe bat, paretetan kanfor usaineko paper loreduna. Bitxilore laranja eta marroi erraldoiak. Gurutzea zelatan ohe gainean. Urtetan ikasitako mugimendu lirainak erabiliz etzan zara eta, zer egitea nahi duzu, galdetu didazu, zeure begiradak galduta jarraitu badu ere. Beste garai bateko dama dirudizu: larruazal gardena, lepoan kameua arnasa estutzen, eta gizonek jaso ditzaten eskularruak erortzen utziz. Kalean ikusi zaitut eta neure buruari esan diot, azkenean bera da, baina orain, zer egitea nahi duzu, jakin nahi zenuke. Ezer ez, ahoskatu dut zalantzati. Begiratu didazu eta, gazteegia, hitza astiro murtxikatu duzu. Kostata edo. Zeure burua zigortuz.

Gorbatari tinko heldu zatzaizkio. Gorbata baitaramat. Neure buruari esan diodalako, berak ez zaitu inoiz ikusi, dagokizun emakumea topatzen duzunean, gizon bat zarela antzeman behar du berehala: ez du zure musugorriak engainatu behar, ez dute lanari lotu gabeko zure esku leunek izutu behar, ezin da tolesdurarik gabeko zure begirada gardenean galdu. Gizon heldua zarela ulertu behar du. Horregatik jantzi dut gorbata. Armairuan estreinatu gabe zegoen setazko gorbata marraduna. Baina, gazteegia, hitza ebaki duzu ahapeka. Aspaldi sikatutako ezpain umelekin musukatu nauzu. Helduagoa emateko jantzi dut gorbata, baina, gazteegia, esan duzu eta musukatu nauzu. Urteen trebetasunez arropa erantzi eta titi perfektuak dituzu. Ez handiegiak ez txikiegiak. Berak, itxaroten ari nintzen emakumeak, titi perfektuak ditu. Perfektua da. Gizon bat naizela ikus zenezan jantzi dut gorbata. Antzeman duzu? Gizon bat naiz. Ulertzen al duzu? Aspaldian utzi nion lau hankatan ibiltzeari. Eskuekin gizasemeak akabatu ditut bidegurutzeetan. Izurriteei aurre egiteko ahalmena daukat. Enigma guztien esanahia ulertzeko sortu ninduten. Miretsia izateko. Ulertzen duzu? Ulertzen duzu? Gizona naiz... Alferrik, dena alferrik da. Beranduegi jaio nintzen.

Badakit aingeruekin ezin dela larrutan egin, bekatu nazkagarria izango litzatekeela, aingeruek ez dutela sexurik. Behintzat, hala irakatsi ziguten eskolan. Baina gizonezkoa zara. Gizon bat bere alkandora zaharra eta bere gorbata berriarekin.

Txikia sentitzen naiz biluzik, supituki lotsak irentsita. Horregatik utzi dut gorbata jantzita, biluztutako nerabearen larruazal bigunean kulunkatzen. Eta larrutan egin dugu. Kalean ikusi zaitudanean kafe batera gonbidatuko zintudala pentsatu dut, otsailean hotza egiten duelako, eta zu zarelako. Azkenean. Bilatzen ari nintzen emakumea. Tabernetako kristalak lausotzen dituen kafe beroa, azukrerik gabea, bizitza bezain mingotsa. Zigarro beltz bat partekatzen dugun heinean. Zaratarik gabeko barre algarak eginez.

Zoriontsu azkenean... zoriontsu. Larrutan ari gara orain, gorbata jantzita. Eta neure buruari, zu zara, esan diot. Eta biluztu zara, eta larrutan egin dugu. Zure barruan hustu naiz, ia nahigabe. Nire txikia, esan didazu, baina ez dut gustuko hori, gizon bat naizelako, nagusia, kaleko alprojen artean erregea. Lokartzen ari naiz, eta ezin dut protestarik egin, logura saihestu ezinik nabilelako. Biluzik nago zure altzoan, lokartzen ari naizen bitartean. Ezin dut saihestu. Begiak irekitzen saiatzen ari naiz, indarrez, ezinean; bilaketa alferrikakoa izan dela pentsatuz. Eta inutila izango da zure bila berriz bueltatzea. Negar malkotan ikusi zaitut begirada galduaz, masailak zikindu zaizkizu rimelaren beltzaz. Neure buruari, kontsola ezazu, esan diot, baina sakonegia da logura. Eta inutila izango da, dagoeneko kale kantoi horretan egongo ez zarelako. Baina berean jarraituko dut. Kafera gonbidatzeko. Inoiz piztutako zigarroak elkarbanatzeko. Otsailean edo beste edozein hilabetetan. Horregatik gogor besarkatu nahi zaitut, alde egin ez dezazun. Baina ihesi doaz indarrak. Sehaska- kanta abestu didazu. Ikaragarria. Non ikasi duzu abesti hori? Eskaileretan kantatu dudana. Ikaragarria. Begirada galdua. Ikaragarria. Ni itsu. Emakume perfektua. Logurak ez dit alde egiten uzten. Okerrena, eta badakit zuk dakizula, edo ez dakizula baina sumatzen duzula, edo biok dakigula baina ez genukeela horrela izatea nahi. Ezin zen beste modu batean izan, ordea. Idatzita omen dago dena mundu honetan. Ikaragarria. Odol eta bilisaren tintaz aurretik izkiriatutako zorigaiztoko bizitzak. Horregatik lokartu naiz eta badakit bihar ez zarela, hemen, nire ondoan egongo.

Hortik atera nahi zaitut kafe batera gonbidatzeko ondoko tabernan, zure sorbaldan negar egiteko. Betiko lagun onekin egiten den bezalaxe. Zure bizitza barruan sentitu dut, boteretsu, patu guztien indarraren jabe. Larrutan egin dugu, berehala lokar zaitezen. Ene altzoan. Lehenengo aldiz bailitzan begiratu dizut. Amets ilun batetik esnatuz. Ordura arte ikusi ez bazintudan bezala. Ene altzoan lokartzen ari zara, ikaragarria, diot. Masailak malkoz beterik, pailazo erretiratuaren aurpegiaz. Ez. Ikaragarria. Zer egin dut. Ezin da izan. Aingeru hau... arnasarik ezin dudala egin nabari dut, itotzen ari naizela lorategi marroi eta laranjan. Begi bertsuak, aurpegi bertsua. Kaskezurrean iltzatu zait paretako gurutzea. Zer egin dut, zer egin dut. Nire txikia, esan dizut. Nire txikia, esan dizut, baina benetan esan nahi dudana, ikaragarria, da, zer egin dut.

Lo egiten duzun bitartean jantzi ditut: galtzerdi urratuak, soineko hautsia, lurrean sakabanatutako bihotz puskak. Gau mahaitik grinaz tolestutako billeteak hartuz... banoa. Ezin dudalako utzi dirua, hor, hartu gabe, ezer gertatu izan ez balitz bezala egin behar dudalako, beste edozein lana izango balitz bezala. Ez dut gehiago sufritzerik nahi, nahikoa sufrituko zenuen jada; gauean, kale arriskutsu hauetan zehar noraezean ibiltzeko, polizia ustelak eta hiesdun txaperoak zailtasunez baztertuz. Beste bat besterik ez dela pentsatu behar du. Kalean firin-faran zebilen bezero bat besterik ez. Itotzen ari naiz paperezko lore pozoitsuen artean. Ene aingerua. Ikaragarria. Ez dago esperantzarik. Galdutako semea da. Ikaragarria. Abandonatu nuen semea. Atea lehenengora itxi dut. Errauts bihurtu dira poltsan sakabanatuta zeuden inoiz piztutako zigarroak. Urkatzeko ez dakit nahikoak izango diren nire hesteak, horretan saiatuko naiz, hala ere. Ez nazazu bila, arren, kale kantoian ez nauzu berriz topatuko eta. Bi zupada soilik eman ondoren, amorruz zapaldutako zigarrokin bat bezala hartu nau bizitzak.

BIAK.- Eta ez dugu elkarrekin zigarrorik erreko. Inoiz piztu ez diren zigarro ahaztuak. Inoiz piztu ez diren zigarroak. Hor geldirik, bizitzak eskainiko ez dien aukera berri baten zain. Norbaiten poltsikoan galdutako zigarro koitadu horiek bezala izango gara gu.


PERTSONAIAK:

MALEN

MANUEL

MIELTXO

MERRIMAN

ANDREA(MIKAELA)

MIRTA

MICHAEL

MILÚ

AITA

Beste pertsonaia baten testuak bailiran har daitezke KONTALARIAREN hitzak, baita akotazio gisa ere; dena den, nahieran erabil daitezke taularatzeko garaian.

I

KONTALARIA.- Bazen behin munduko bazter urruti batean, herrialde ederra baino ederragoa. Mitxoletak loratzen ziren udaberriro, ezti gozoa egiten zuten erleek, jendeak alai txistu egiten zuen kalean eta, eta... eta bertan gaude orain.

Espazioaren iluntasunean musika harmoniatsua entzun daiteke: lo egiterako garaian amaren magalean kulunkatzen zaituzten horietakoa; abestean zoriontsu sentiarazten zaituzten horietakoa; hanketan kilimak eginez dantzara bultzatzen zaituzten horietakoa. Bazterrak girotzen dituen musika honen gainetik, neskato baten ahots gozoa entzungo dugu, bera da, gure ipuineko protagonista.

MALENEN AHOTSA.- Aitak etxetik alde egin zuen egunean, herrian etengabe egin zuen euria, hogeita hamar egun eta hogeita hamar gauetan zehar.

KONTALARIA.- Bortitza bihurtuko zaigu musika bat-batean, eta horren artean ekaitz izugarri baten soinuak eta argiak ikus ditzakegu. Bai beldurra! Pixkanakapixkanaka desegiten joango da ekaitza.

MALEN.- Gero hodeiei sikatu omen zitzaien bihotza, eta urtebete egon ginen izugarrizko lehortea jasaten.

KONTALARIA.- Inguruak argi laranjaz tindatzen hasi dira; azken finean, erraz antzeman daitekeen bezala, udako arratsalde kiskalgarri horietako batean gaude. Hau beroa! Sumatzen duzue, ezta? Izerditan blai bukatzeko modukoa! Uf! Eguzkiaren distiren artean, egurrezko etxe zahar baten ataria ikus dezakegu; aspaldi altxatu zen etxeko paretetako margoa, eta inor ez da berriz margotzeaz arduratu. “Zertarako, ba?” Esango dizu herriko edonork. Hiruzpalau eskailera maila karrankari daude sarrerako ate zaharkituraino; kirrinki-karranka egiten dute eskailerek zapaltzean, operako abeslari baten garrasi zorrotzek egiten duten bezala. Entzun, entzun. Hamar bat urteko neskatoa da eskailera indarrez zapaltzen duena, gora eta behera, gora eta behera saiatzen da dibertitzen, eskaileran bertan eseri baino lehen.

Neskatoak Malen du izena, bi eskuekin heltzen du burua asper-asper eginda baitago. Normalean alaia eta jatorra da, alde batetik bestera bueltaka eta saltoka dabil beti, baina gaur ez. Gaur ez daki zer egin. Eta jantzita daraman soineko hori? Behin dotorea izan zen; gaur egun, ordea, nahiko zikina eta urratua dago, ia trapuetarako ere ez du balio. Oinutsik joatea gustatzen zaio eta garai batean itxura hobea izan zuten bere ileko xingolek. Aspertuta dago gure Malentxo, bai. Bidea zeharkatzen duten autoak zenbatzera atera da, baina bere herritik ez da apenas kotxerik pasatzen eta ez da nahikoa izango bere gogogabetasunetik ihes egiteko. Hasperenak etengabeak dira. Malen koitadua. Palmondo baten hostoaz haizea ematen du aurpegian, ea ideiak freskatzen zaizkion. Beharko bai!

Demontre! Ondoko kalexka meharretik Manuel agertuko da, herriko eskalea eta neskatoaren lagun mina. Manuel tipo altua baino altuagoa da, garai batean herrian saskibaloi taldea egon izan balitz bera zatekeen kapitaina, baina sekula ez zaio gehiegi saskibaloia gustatu eta aspaldi inork ez duela kirolik egiten herrian. Uda izan arren, gabardina darama soinean; izan ere, eskaleak urte osoan zehar janzten du gabardina, eta herriko etxekoandreren batek garbi diezaion baino ez du kentzen. Etxekoandreak beti tematzen dira gabardina hura garbitzeko, eskaleari garbitzearen ideia gehiegi gustatzen ez zaion arren. Herriko jende guztiak maite du Manuel eta gustura eskainiko liokete beren etxea bizitzeko, baina Manuelek nahiago du kalean bizi, espiritu librea omen da-eta. Hori esaten du berak behintzat: “Espiritu librea naiz ni”

MANUEL.- Urtzen ari dun kale nagusiko brea.

MALEN.- Horrek harritzen al hau? Gu geu urtzen ez garen bitartean, gaitz erdi. (Tontoarena egiten.) Ai, urtzen ari nauk, urtzen ari nauk!

MANUEL.- Ez dinat nire bizitza osoan horrelako lehorterik ezagutu.

MALEN.- (Utziko dio tontoarena egiteari bestearen barreak lortu ez dituenean.) Ai, Manuel! Urtero gauza bera esaten duk, urtero gertatzen duk hire bizitzako lehorterik kezkagarriena. Nola da posible hori?

MANUEL.- Benetan? Hori esaten al dut? Agian memoria kaxkarreko tipoa naizelako, baina ezin didan ukatu oraingo hontan egoera kezkagarria dela.

MALEN.- Ez zaik arrazoirik falta. Urtebete zaramaagu ur tanta bat bera ere ikusi gabe... ur bila gerturatu gintuan atzo putzura... eta erdiraino soilik bete ahal izan genian pertza... Entzutekoak zituan Mikaelaren hasperenak eta aieneak.

MANUEL.- Herriko zaharrek diotenez, madarikazioren batek hartu din herria eta hori konpondu arte... ez din berriz euririk egingo eskualde osoan.

MALEN.- Baina, zer diok Manuel? Nork kontatu dik horrelako lelokeria?

MANUEL.- Ez dun lelokeria. Ahoz aho zabilen.

MALEN.- Jendea aspertzen duk... neu bezala. Uda amaigabe hontan zerbait asmatu behar duk orduak azkarrago igarotzeko.

MANUEL.- Zaharren esanetan gezurrik ez.

MALEN.- Hala uste baduk...

MANUEL.- Gizonak joan zirenetik denbora gelditu dun herrian.

MALEN.- Egia.

KONTALARIA: Hasperen egiten dute biek. Bitan hasperen egiten dute biek. Hirutan hasperen egiten dute biek.

MALEN.- (Lotsati.) Manuel, galdera bat...

MANUEL.- Esan...

MALEN.- Zergatik ez hintzen beste gizonekin joan?

MANUEL.- Espiritu librea naun.

MALEN.- A... horregatik.

MANUEL.- Horregatik? Ze esan nahi du “horregatik”? Haiekin joatea nahiko huke? Hori nahiko huke? Koldarra naizela uste al dun?

MALEN.- Ez, ez diat hori esan, baina arraroa duk. Herriko gizon guztiek alde egin zitean... haurrek, zaharrek eta heuk izan ezik.

MANUEL.- Egia esango dinat... ez ninditenan borrokarako onartu.

MALEN.- Ez duk izango. Nola da posible hori?

MANUEL.- Gizon indartsuak behar ditun izurriarekin bukatzeko... aspaldi utzi nionan indartsu izateari. Arnas egiteko arazoak ditinat biriketan, eta berehala geratzen naun airerik gabe. Borrokara ez joateak tristatzen al hau?

MALEN.- (Alai.) Ez, kontrakoa, pozten nauk; horrela badiat norekin hitz egin eta jolastu.

KONTALARIA: Bat-batean zarata entzuten da etxe barruan; antzeman daiteke norbait haserre mugitzen ari dela. Bi lagunek adi begiratzen diote etxeari, ezaguna baino ezagunagoa baitute zarata hori.

MANUEL.- Oi, oi, oi.

MALEN.- Ai, ai, ai.

BIEK.- Ui, ui, ui.

KONTALARIA: Norbaiten arnasestuak entzun ditzakegu etxean. Mikaela da, Malenen haurtzaina, neskaren bila dabil eta bidean dituen tramankulu guztiekin egiten du estropezu. Hain da baldarra.

MIKAELAREN AHOTSA.- Ai, ene! Ai, ene!

MALEN.- Hobe huke alde egitea, Manuel.

MIKAELAREN AHOTSA.- Madeleine! Ai, ene! Ai, ene! Non demontre sartu da neskato hau? Madeleine!

MANUEL.- Zergatik, ba?

MALEN.- Badakik nolakoa den, ez dik batere atsegin kaleko jendearekin ematea orduak; zuen eragina ez omen duk ona niretzat.

MANUEL.- Ze? Geure eragina?

MALEN.- Horixe bera. Tira, tira, ez diagu berriketan ibiltzeko astirik.

MANUEL.- Baina ez dinat inora joateko paradarik, ihesean harrapatuko nain.

MALEN.- Orduan, ezkuta hadi, azkar.

MANUEL.-

Non baina?

MALEN.- Teilatuaren gainean. Ez, hor ez. Eskailerapean. Hor ezta ere. Hor lorategiko zuhaixkaren atzean. Hor bai.

MANUEL.- Iharra baino iharrago zagon.

MIKAELAREN AHOTSA.- Ai, ene! Madeleine! Etor zaitez hona lehenbailehen!

MALEN.- Ez dik inporta, oso despitatua duk eta ez hau ikusiko bertan.

MANUEL.- Ongi dun.

KONTALARIA.- Manuelek zuhaixkaren atzean ezkutatzeko imintzioa egitearekin batera, Malentxoren aurpegi zikina ikusiko du. Begi-bistakoa da, bai! Manuel eskalea izan arren, ezin du onartu Malenen kuxidadea.

MANUEL.- Etor hadi hona, Merriman andreak horrela ikusten bahau, zuzenean sartu beharko haiz bainuontzian.

KONTALARIA.- Gabardinatik aterako du mukizapia, eta listu pixka batekin hasiko zaio aurpegia garbitzen, xingolak tentuz atontzen dizkion heinean.

MANUEL.- Ez nain harritzen hirekin haserretzea. Neskato batek bere itxura zaindu behar din, soineko honek urratuak ditin leku guztietatik.

MALEN.- Ai, utz nazak bakean. Mikaela Merriman andreak bezala hitz egiten duk. Nahi dudan moduan jantziko diat. Gorroto ditiat soinekoak, eta hau janzteko arrazoi bakarra...

MANUEL.- Nahi dunana, heuk jantzi nahi dunana... baina ez dinat nahi berriz errieta egitea.

MIKAELAREN AHOTSA.- Madeleine! Ma-de-leine!

MALEN.- Bai haserretuko dela nirekin ikusten bahau. Ezkuta hadi berehala zuhaixkaren atzean.

MANUEL.- Ados.

KONTALARIA.- Ezkutatzearekin batera irekiko da etxeko atea, bertan agertuko da Mikaela Merriman andrea bere soineko garbi-garbia eta beltz-beltza daramala. Motots estuak eta aurpegi serioak beldurra sortuko liokete edonori, emakumea nahiko baldarra izango ez balitz, behintzat; izan ere, dibertigarria suertatzen da bere baldarkerian, eta esfortzuak egin behar ditu Malenek barre ez egiteko. Egongelako gauza guztiekin estropezu egiten duenez, eskuetan lanpara bat darama, buruan kulero batzuk eta oinean itsatsirik uneoro kentzen saiatzen den azpila: itxura dibertigarria emango dio horrek emakumeari.

MIKAELA.- Madeleine! (Kuleroekin ez duela ongi ikusten.) Ai, ene! Ai, ene! Jakin daiteke non sartu zaren?

MALEN.- (Barreari ezin eutsirik.) Hementxe, Merriman andrea.

KONTALARIA: Merriman andrea bere egoeraz konturatu da, kuleroak aurpegitik kentzen ditu baina hemendik aurrera eskuan itsatsirik geratuko zaizkio lanpararekin batera, zein barregarria! Azpila eta kuleroak kentzen saiatuko da etengabe eta arrazoi horregatik nahiko komikoak dira bere sermoi guztiak.

MIKAELA.-Trasteak leku guztietatik uzten dituzu eta noski, gero neuk jaso behar dena. Ez naiz zure neskamea. Entzun duzu?

MALEN.- A, uste nuen estropezu egiten zenuelako zeneramatzala tramankulu horiek gainean.

MIKAELA.- Estropezu neuk? Nola ausartzen zara hori esatera? Jakina ezetz. Jaso behar ditut sakabanatuak uzten dituzun gauzak eta horregatik... e... u... e... entzun duzu... ez naiz zure neskamea. Ai, ene! Ume demonioa!

MALEN.- (Azpila seinalatuz.) Eta oinarekin ere jasotzen al dituzu gauzak?

MIKAELA.- (Disimulatzen saiatuko da, azpilaz libratu nahian, baina ez du lortuko.) Jakina! Gorputz atal guztiekin jaso behar ditut gauzak dena txukun uzteko. Hau kalamidadea!

KONTALARIA.- Neskari bere abilidadea erakutsi nahi dio eta, bere asmoa ez den arren, gorputzeko atal ezberdinak erabiliz keinu komikoak egingo ditu inguruan dauden gauzak jasotzeko. Ia zirkuko artista dirudi.

MIKAELA.- Begira, begira... Begira zein abilidadea dudan.

KONTALARIA.- Bat-batean Maleni begiratuz, ai, ez! Lurrera eroriko zaizkio jaso dituen gauza guztiak, pin, pan, pun, azkenean kargatzen zuen guztiaz libratuz. Baita azpilaz ere.

MIKAELA.- Baina, baina, baina, zer itxura da hori?

MALEN.- Berriz hasiko al gara?

MIKAELA.- Jakina.

KONTALARIA.- Diskurtsoa ematen hasiko da Merriman andrea, beti berbera denez, Malenek buruz daki eta, ai ene! andrearekin batera esango du hau antzeratuz.

MIKAELA.- Badakizu ongi hezitako neskatoek beti esaten zaien guztia bete behar dutela, ezingo dute ezer esan baimena eman arte eta, iritziak izatekotan, beretzat gordeko dituzte. Garrantzitsua da oso, beti soineko garbiak eta politak eramatea... (Malen imitatzen ari dela ikusita.) Nahikoa da! Imitatu nahian zabiltza?

MALEN.- Nor, neu?

MIKAELA.- Jakina.

MALEN.- Ziur al zaude neu izan naizela, Merriman andrea?

MIKAELA.- Ziur? Ba... beno... ez dakit...

MALEN.- Orduan, ziur ez bazaude...

MIKAELA.- Ez ni endredatu gero. Ai, ene! Zu izan ez bazara, zuhaixka ihartuaren atzean ezkutatuta dagoen zure lagun zarpaila izan da eta errespetu falta izugarria deritzot horri; azken finean, ez dugu apenas elkar ezagutzen eta...

MANUEL.- (Asaldatuta bere ezkutalekutik.) E, ni ez naizela izan! (Bere golkorako ezkutalekua agerian utzi duelako edo.) Kakazaharra, harrapatu egin naik.

MALEN.- (Arduratuta Manuelek jaso dezakeen errietarengatik.) Ez, Manuel ez da izan. Barkatu, neu izan naiz, nirea da errua. Baina badakizu soinekoak gorroto ditudala, are gehiago udan, eta arrazoi bakar batengatik janzten dut soineko hau...

MIKAELA.- Zure apetak bost axola neuri, baina nire kargu utzi zaitu amak, eta nirekin zauden bitartean, behintzat, txukun joango zara.

MALEN.- Gaixorik jarraitzen al du amak?

MIKAELA.- Badakizu ez dela apenas ohetik jaiki zuen aita joan zenetik. (Biak isilduko dira. Mikaela gaiaz aldatzen saiatuko da.) Esaiozu zure bi metroko lagunari atera dadila zuhaixka horretatik, ez baitizkio hankak ere estaltzen.

MALEN.- Atera, Manuel, mesedez!

KONTALARIA.- Manuel, lotsati, “basotik” aterako da, adaxkak gabardinan endredatzen zaizkion arren, ai, ai, ai, azkenean lortuko du Malen eta andrearen ondora gerturatzea.

MANUEL.- (Burumakur eta eskua eskainiz.) Egunon, Merriman andrea.

MIKAELA.- Zer egunon eta zer eguntxar... Baina zer zikina daramazun gabardina. Manuel zara, ezta? Zein izan zen garbitu zenuen azken aldia?

MALEN.- Utziozu bakean, oso garbia da Manuel.

MIKAELA.- Zurekin alderatuta, jakina. Manuel, erantzun nire galderari, noiz izan zen gabardina hori garbitu zenuen azken aldia?

MANUEL.- (Burumakur oraindik.) Ba, ez dut ongi gogoratzen. Uste dut Mclean andreak garbitu zidala aurreko hilean.

MIKAELA.- Mclean andreak? Puf! Horrek ez du sekula Marsellako xaboia erabiltzen. Ulertu behar duzue izurritea gertu dagoela eta horri aurre egiteko garrantzitsua dela garbitasuna. Dena garbi-garbi edukitzea.

MALEN.- (Mikaela eta Manueli galdetuko die.) Egunero ari zarete izurriteari buruz hizketan, baina... zer da? Nolakoa da? Zergatik eraman behar dugu den-dena garbia?

MANUEL.- Ez ni begiratu. Espiritu librea naiz, bai, baina gutxi dakit izurriteei buruz.

MIKAELA.- Egia esan... ez dakit seguru... baina izurritea dena delakoa izanda ere, hobe dugu garbi egotea, gaixotasunik ez harrapatzeko. Badaezpada ere. (Manueli gabardina kenarazten saiatzen da.) Horregatik, Manuel, ekarri, ekarri hona...

MANUEL.- (Erresistentzia apur bat jarriz.) Ezetz andrea, ez dela behar...

MIKAELA.- Nola ez dela behar?

KONTALARIA.- Tira-bira gertatuko da gabardinaren inguruan, ene, zirudiena baino indar handiagoa dauka Merriman andreak. Malen bere lagunaren alde egiten saiatuko da sokatira inprobisatu horretan, ai, ez! azkenean alde batetik bestera urratu egin da gabardina.

MALEN.- Begira ze egin duzun!

MIKAELA.- Ziur Mclean andreak lixiba erabili zuela eta gabardina horrela geratu zaizu... Berria erosi beharko zenuke.

MALEN.- (Merriman andrea seinalatuz.) Baina, zure errua izan da.

MIKAELA.- Ongi hezitako neskato batek sekula ez du seinalatzen, garbitzera joan beharko zenuke.

MALEN.- Ez dut ongi hezitako emakumea izan nahi.

MANUEL.- (Miretsita Merriman andrearen indarra dela eta.) Arrazoia du.

MALEN.- Baina Manuel, zer diok? Hire gabardina urratu dik eta.

MANUEL.- (Liluratuta.) Nahigabe izan da. Oso emakume ederra eta azkarra da Merriman andrea. Arretaz entzun beharko zenuke berak esandako guztia, berak badaki zer den ona zuretzat.

MIKAELA.- (Manuelen esaldiekin harrituta.) Benetan pentsatzen al duzu hori? (Manuelek baietz esaten dio buruaz. Bat-batean irribarre tontoaz.) Ai, ene! Ekarri gabardina, mesedez. (Gabardinaren bi zatiak hartuz. Segundo batez usaindu eta gero.) Ai, ene! Ez dago uste nuen bezain zikina, usain freskoa du. Neuk josiko dizut eta berria izango balitz legez geratuko zaizu.

MALEN.- Baina, zer diozue? Tontotuak al zaudete? Manuel, haserretu hadi, gabardina bi zatitan utzi dik.

MANUEL.- (Irribarre tontoaz Merriman andreari egiten dio hitz eta ez Maleni.) Nola haserretuko naiz, ba? Nire gabardina berria izango balitz bezala utziko duela esan du. Gainera gabardina bat besterik ez da, gabardina asko daude munduan...

MALEN.- Gabardina asko munduan? Zer? Merriman andrea ez josi, gabardina asko daudela munduan. Zergatik josiko diozu gabardina? Berak jos dezala ez bazaio inporta, ez du beti esaten: “Ni espiritu librea naiz”. Ba, ikas dezatela espiritu libreek garbitzen eta josten.

MIKAELA.- (Irribarre tontoaz.) Malentxo, maitea, ez zaitez lotsagabea izan. Manuel jauna...

MALEN.- Manuel jauna?

MIKAELA.- Bai, Manuel jauna ezagutu dudan gizonik galai eta lerdenena da. Gabardina konponduko diot, ez dago eztabaidatzerik. Ados, Manuel jauna?

MANUEL.- Manueltxo, mesedez.

MIKAELA.- (Lotsati.) Ados, Manueltxo?

MANUEL.- Ez da beharrezkoa. Baina, zuk nahi duzuna, Merriman andrea.

MIKAELA.- Ez nazazu Merriman andrea dei. Mikaela deitu, mesedez.

MANUEL.- Zuk nahi duzuna... Mikaela.

MALEN.- (Bere golkorako.) Manueltxo? Mikaela? Tontotuak zauden heldu hauek.

MIKAELA.- (Eskuarekin agur eginez.) Agur!

MANUEL.- (Eskuarekin agur eginez.) Agur!

KONTALARIA.- Urrutitik eskuekin agur egingo dute jolasean egongo balira bezala, a ze parea! Baina sartu aurretik, nola da posible? Berriro? Merriman andreak azpilarekin berriz estropezu egin du.

MIKAELA.- (Amets gaizto batetik esnatu izan balitz bezala.) Ai, ene! Zertarako etorri nintzen ni hona? A! Madeleine, ez ahaztu eskolako lanak egin behar dituzula!

MALEN.- Udan gaude.

MIKAELA.- Hori al da arrazoia ez egiteko? Urtebete daramagu udan eta ezin zara urtebete eskolako lanik egin gabe egon.

MALEN.- Hori ere egia da.

MIKAELA.- Badakizu! Eta aldatu arropa hori, mesedez! (Berriz irribarre tontoaz.) Agur, Manueltxo! (Agur esango dio eskuaz etxera sartu arte, hori bai, azpila hankan daramala.)

MANUEL.- Agur, bai! Ze emakumea...

MALEN.- (Manueli hitz egiteko ostikoa joko dio.) E, esnatu! Esnatu!

MANUEL.- Ai, Malen! Hemen al hintzen? Ze gertatzen zain?

MALEN.- Arazo bat diagu, Manuel.

MANUEL.- Arazoa? Zein arazo? Gabardinarengatik esaten badun...

MALEN.- Ez, ez duk hori. Arazo larriago bat. Urtebete zaramak euririk egin gabe.

MANUEL.- Bai, lehen ere esan dun.

MALEN.- Bai, baina Mikaelak esan duen bezala, ezin gaituk uda etengabe batean bizi. Horregatik zerbait egin beharko genikek.

MANUEL.- Zerbait?

MALEN.- Bai, zerbait.

MANUEL.- Baina, ze zerbait.

MALEN.- Ez zakiat, utzidak pentsatzen.

MANUEL.- A, ongi dun, biok pentsatuko dinagu.

KONTALARIA.- Biek zerbait pentsatzeari ekingo diote segundo batzuetan, buruak zarata egingo die pentsatzean. Entzuten duzue? Ratata, kruitz-kruitz, ratata.

MANUEL.- Zerbait?

MALEN.- Ez, oraindik ez.

KONTALARIA.- Biek berriro zerbait pentsatzeari ekingo diote, ratata, kruitz-kruitz, ratata, oraingoan ke moduko bat aterako zaie burutik.

MANUEL.- Zerbait?

MALEN.- Ez, ba, oraindik ez.

KONTALARIA.- Berriro pentsatzeari ekingo diote eta buruko ilea tente jarriko zaie: ratata, kruitz-kruitz, ratata. Azkenean Maleni zerbait bururatuko zaio, argi bat piztuko zaio buruan.

MALEN.- (Pozik.) Bai!

MANUEL.- (Pozik ere Malen pozik ikusita.) Bai! Zerbait bururatu al zain?

MALEN.- (Pozik) Bai!

MANUEL.- (Pozik ere bai.) Bai! Eta ze bururatu zain?

MALEN.- (Pozik.) Ideia bikaina!

MANUEL.- (Pozik.) Ideia bikaina!

MALEN.- Ideia paregabea!

MANUEL.- (Gero eta alaiago.) Ideia paregabea! Baina, zein da ideia? Esan, esan...

MALEN.- Euriaren bila joango gaituk.

KONTALARIA.- Isilik geratu dira biak.

MANUEL.- (Serio.) Euriaren bila joango garela?

MALEN.- Bai, Manuel, berehala gainera.

MANUEL.- Hori al da hire ideia bikaina? Hire ideia paregabea?

MALEN.- Bai! Bai!

MANUEL.- Ai, Malen...

MALEN.- Zer duk Manuel?

MANUEL.- Hori ezinezkoa dun. Inor ezin dun euriaren bila joan.

MALEN.- Ezinezkoa, hori ez duk egia. Ez zagok ezer ezinezkoa. (Isilunea.)

MALEN.- (Manuelen gaitzespen aurpegia ikusita.) Manuel, ez duk ezinezkoa. Euria urtebete zaramak agertu gabe, nonbaitera joango zuan... Ez da hala? Agian galdu egin duk eta ez zakik honaino etortzen.

MANUEL.- (Pentsamenduak buruari bueltaka dabilzkio.) Baliteken.

MALEN.- Gu geu izango gaituk bere bila joango garenok. Ez zaik zoragarria iruditzen? Abentura zoragarria izango duk guretzat.

MANUEL.- Ez zakinat nik ba... eta euria topatu baino lehen...

MALEN.- Zer?

MANUEL.- Eta euria topatu baino lehen... izurriteak gu aurkitzen bagaitu?

MALEN.- (Serio.) Posible duk, hor arriskua zagok. Baina gu ausartak gaituk, ezta?

MANUEL.- Ez zakinat...

MALEN.- Baietz ba! Geure abentura bizitzera goaz!

BIAK.- Geure abentura!

MIELTXO.- Kaizo!

KONTALARIA.- Zortzi bat urteko mutikoa agertu da kaleko bidexkatik. Nahiko potoloa da, belaunak zauriz beteak ditu eta poltsikoetan ia beti bokataren bat eraman ohi du. Uf! Hitz egiten duenean akats bat du ahoskatzeko eta batzuetan ez zaio esaten duena erabat ulertzen, konturatuko zarete, bai.

MIELTXO.- (Poltsikotik ateratako bokata jaten hasten dela.) Kaizo! Zertan zabilzate?

MANUEL.- Hementxe, geure abentura... (Malenen ukondokoa jasotzen du.) Ai! Ze?

MALEN.- (Disimulatzeko keinuak eginez.) Hementxe, aspertzen. Badakik, uda luze hontan...

MANUEL.- Baina, Malen, gu...

KONTALARIA.- Malenek besotik helduko du Manuel, eta bazter batera eramango du. Mieltxo ez da gehiegi arduratuko gertatzen denarekin eta bere bokata jaten jarraituko du. Zanpa-zanpa.

MALEN.- Zoratuta al hago?

MANUEL.- Zergatik? Euriaren bila joan behar dugula kontatu behar nionan, besterik ez.

MALEN.- Horregatik, ezin zioagu inori kontatu. (Hatza ahora hurbilduko du isiltasuna eskatuz.) Gure sekretua duk...

MANUEL.- A! Gure sekretua... Baina, laguna dinagu Mieltxo, nora jo behar dugun kontatu beharko genioken.

MALEN.- Ez, bestela gurekin joan nahiko dik eta onartezina duk hori.

MANUEL.- A! Onartezina... Baina hobe hiru bi baino, laguntza beharko dinagu euria topatzeko, auskalo ze arrisku izango ditugun bidean.

MALEN.- Eta hik uste duk Mieltxo laguntza izango dela?

KONTALARIA.- Biek burua jiratuko dute Mieltxo begiratzeko. Miel ez da ezertaz ohartzen eta une horretan buf, hau nazka, une horretan hortzetatik txorizo zati bat kentzen ahalegintzen arituko da. Begira ikusten dituenean eskuaz agurtuko ditu. Biek ere agurtuko dute.

MALEN.- Ikusten?

MANUEL.- Agian, ez dun laguntzarik egokiena... baina... gure laguna dun eta janari hornidurak eraman zitzaken.

MALEN.- Hori ere egia duk. (Mieltxok bi lagunen hausnarketak etengo ditu.)

MIELTXO.- Ordua, ze, zuekin joando naiz, bai ala ez?

BIEK.- Gurekin? Nora gurekin?

MIELTXO.- Eudiaden bila, noda izango da, ba?

BIEK.- Dena hekien?

MIELTXO.- Bai, nozki. Azpaldi dadamat zuen elkadizketa enzuten. Zuekin joando naiz, bai ala ez?

MALEN.- (Manuelek ukondoarekin eman diola.) Ados. Baina esandako guztia egin behar duk.

MIELTXO.- Adoz.

MALEN.- Eta arriskuekin ez haiz negarrez hasiko, ezta?

MIELTXO.- Ez, Maden, nik ez dinat zekula negadik egiten. Beno, bazuetan bakadik... Eda janadi guztia edaman zezakenat.

MALEN.- Hortan ez genian inolako zalantzarik. (Manuelen beste ukondoko bat jaso duela.) Ongi da... Prest al zaudete?

MIELTXO eta MANUEL.- Bai!

MALEN.- Euriaren bila joango gara!

MANUEL.- Malen, ez dun hire ama agurtuko aurretik?

MALEN.- Ez, ohean egongo duk. Gaixorik zagok, ez diat larritu nahi. (Isiltasuna)

MALEN.- (Berriz denak animatu nahian.) Euriaren bila joango gaituk, ados?

MIELTXO eta MANUEL.- Bai, euriaren bila!

HIRUEK.- Euriaren bila!

II

KONTALARIA: Musika misteriotsua entzungo da, oilo ipurdia jartzeko moduko musika. Erabat kiskalitako baso batean gaude, soilik zuhaitzen hezurdurak geratzen dira eta errautsez betea dago lurzorua. Errautsez egindako basamortu bat dirudi. Hara!, han eta hemen arroka handi batzuk topa ditzakegu.

Malen eta Manuel agertuko dira, motxila banarekin. Manuelek nekatu aurpegia du, ai, horrenbeste ordu oinez eta oinez, arnas egitea ere kostatzen zaio; Maleni, ordea, aurrera egiteko gogo tinkoa nabari zaio; izan ere, zerbait buruan sartzen zaionean...

MANUEL.- (Zailtasunez arnas eginez) Orduak zaramanagu errautsa ikusten, besterik ez.

MALEN.- Eutsi, Manuel. Bide egokian goazak eta.

MANUEL.- Hik esaten badun.

MALEN.- Bai, horrela duk. (Atzera begiratuz.) Hara! Jakin daiteke non sartu den Mieltxo?

MANUEL.- Ez zakinat, duela gutxira arte gure atzetik zetorrenan.

BIAK.- Miel! Miel!

KONTALARIA.- Zer dira zarata horiek? A, jakina, Mielen arnasestuak entzun ditzakegu. Begira, hor dago, azkenean bidetik dator izerdi patsetan eta ia lurretik arrastaka.

MIELTXO.- Banoa, banoa... Motelzeago joan ahal zineden, ez dago zuen abiadura jarraizerik.

BESTEAK.- E?

MIELTXO.- Polikiago joadeko, konzo.

MALEN.- Zer diok? Ez goazak azkar, oso geldoa haiz. Kilo batzuk soberan dituk, hori duk asuntoa.

MIELTXO.- (Minduta.) Hori izango dun azundoa, Malen. Baina ni nekadurik nagon eda (Esfortzu handia eginez bazter batean dagoen harri koxkor baten gainean esertzen da.) ez naun hemendik mugiduko dezkanzadu arde.

MALEN.- Hik jakingo duk ze egiten duan. Manuelek eta biok aurrera jarraituko diagu. Ezta, Manuel?

MANUEL.- Malen, agian atsedenalditxo bat...

MALEN.- Manuel, hik ere? (Bakarrik abiatzeko helburuaz.) Bakarrik joango nauk.

MANUEL.- Malen, ez izan kaskagogor eta entzun. Orduak zaramanagu ibiltzen eta ibiltzen. Ongi zagon pixka bat deskantsatzea eta zeozer jatea. Ez dun uste? (Malen pentsakor.) Gero indarberrituak bideari ekingo zionagu.

MALEN.- Ongi, baina denbora laburra izango duk.

MANUEL.- Ongi!

MIELTXO.- (Oraindik minduta dagoela, marmarti Maleni.) Gude kapidaina gedaduko dun azkenean.

MALEN.- E?

MIELTXO.- Azkenean geraduko haizela, konzo.

MANUEL.- (Mieltxoren ondoan eseriz.) Malen, uste dinat barkamena eskatu behar dionala norbaiti.

MALEN.- (Oso tematia dela.) Barkamena? Nori? Zergatik?

MANUEL.- Malen, mesedez, ez hadi egoskorra izan.

KONTALARIA.- Manuel harritik jaikiko da, eta Maleni keinuka esango dio Mieltxoren ondoan esertzeko. Purrustaka onartzen du esertzea; azkeneko honek, beste alde batera begiratuko du harrotuta eta minduta.

MALEN.- Mieltxo, ez nian oso motela haizela esan nahi.

MIELTXO.- Eda?

MALEN.- Eta ez dituk kilo batzuk soberan, bakoitzak bere gorputza dik. Gorputz guztiak ezberdinak dituk baina guztiak ederrak. Hi potxoloa haiz eta ni, espageti bat bezalakoa. Eta ze, ze inporta du horrek?

MIELTXO.- Benetan esaten dun hori ala barkatzeko esaten dun?

MALEN.- (Segundo batez zalantzati.) E... ai, Mieltxo, ez izan tontoa. Zera esan nahi diat... Haizen bezala gustatzen hatzait, akatsekin eta gauza onekin. Horregatik gaituk lagunak.

MIELTXO.- Eda?

MALEN.- Baina ze gehiago nahi duk esatea?

MIELTXO.- Ezagudu dunan mutikodik jatodena eta ongien danzazen dena naizela.

MALEN.- Zer? Hori ez diat esango...

MANUEL.- Malen...

MALEN.- (Hasperen eginez.) Mieltxo, ezagutu dudan mutiko jatorrena eta ongien dantzatzen dena haiz. Konforme?

MIELTXO.- (Malen besarkatuz.) Bai! Hi ezagudu dudan nezka jatodena eta ongien abezten duena haiz.

MALEN.- (Benetan irribarre egiten duela bere lagunarekin.) Ai, Mieltxo! Zein txotxolo haizen... zera, esan nahi diat, zein dibertigarria haizen.

MANUEL.- (Beste harri koxkor baten gainean eseriz.) Dena bere onera etorri denez, askaritxoren bat egitea komeni zaigu.

MALEN.- Bai, Manuel, orain arte ez nauk konturatu... baina lehoi oso bat jango nikek. Mieltxo, atera ekarri dugun janaria. (Mieltxok zerura begiratzen du txistuka.) Miel? Ez al duk entzun? Atera bokatak eta bestea. (Kasurik egiten ez diola, jaikiko da) Mieltxo, ez huen guztia jango, ezta?

MIELTXO.- Jo, gose nindunan...

MALEN.- (Haserre.) Emango diat ba... (Baina Manuelek heltzen du ezer egin aurretik eta lasaitzen saiatuko da.)

MANUEL.- Miel, Mieltxo... gordeko higun zerbait, ezta?

MIELTXO.- (Irribarrez.) Bai, nozki.

MANUEL.- Ikusten, Malen? Ez dun zertan horren azkar urduritu behar. Ea, Mieltxo, atera gordeta duana.

MIELTXO.- (Bere motxilatik gauzak ateratzen hasiko da eta lurrean uzten. Bere buruarekin bezala.) Gozoki bazuk, mendazkoak... inzaudak... ah, ez, inzaudak lehenengo bideguruzean bukatu nitian... patata polza bat... bi azenario... non zartu ditiat azenarioak?... ah, eta zagar bat, hara ez nekian zagar bat genuenik (Mielek hozkada emango dio.) Apud bat berdea, baina gozoa zagok, (besteei) nahi?

MANUEL.- (Ukabilkada aurpegian eman nahi diola.) Emango diat ba...

MALEN.- (Manuel lasaitzen saiatuko da.) Lasai, bestela asma atakea izango duk. (Mieltxori.) Behintzat ura utziko higun.

MIELTXO.- Uda? Ze uda?

MALEN.- Kantinploran sartu dugun likido garden hori.

MIELTXO.- A, hodi!

MANUEL.- Orduan?

MIELTXO.- Bidean topadu geduen hezudetan zegoen zakur argal hodi eman nion. Egadi zela zirudien.

BESTE BIAK.- (Lepotik heltzeko asmoz.) Zer?

MIELTXO.- E! Zanza zela! Jenio bizia duzue! Uda hazi gabe dagoela!

KONTALARIA.- Beno, jateko garaia da. Mielek kantinplora aterako du eta geratzen diren jakiak jatera eseriko dira denak.

MANUEL.- (Maleni) Gozoa zagon azenarioa...

MALEN.- Baina ur gutxi geratzen zaiguk, Manuel, ez badiagu berehala putzu edo ibairen bat topatzen... (Bere ingurura begiratuko du esperantza galduta.) ...buelta eman beharko diagu.

MIELTXO.- Eudia aurkitu gabe?

MANUEL.- Malen, baina ez badinagu euria topatzen, laster herrian lehorte jasanezina izango dun.

MALEN.- Bai, hala duk. Baina inguru hauetan...

MIELTXO.- (Mieltxo oso azkar hitz egiten hasiko da, sagar zatiak ahotik botako ditu eta ez zaio apenas ulertuko.) Hodi bai dela ezidezkoa, gorpuzak hidu egun baino gehiago idaun dezake ezed edan gabe eta gaineda odaindik...

BESTE BIAK.- (Erdi barrezka.) Zer?

MIELTXO.- Audeda jadaitu behad dugula, konzo.

KONTALARIA.- Kar. Kar, kar! Manuel eta Malen barrezka hasiko dira, eta Malenek, oi, oi, oi... Mieli musua emango dio masailean. Mieltxo gorri-gorri jarri da eta denok barrezka hasiko dira. Kar, kar, kar! Bat-batean... adi, adi! zarata leuna baina arraroa entzungo da, zer edo zer arrastaka etorriko balitz legez. Hau beldurra!

MALEN.- (Isilduz, belarria zorroztu nahian.) Entzun al duzue hori?

MANUEL.- (Barrezka.) Bai, Mieltxoren tripak ditun, ogro baten orroak ziruditen.

MIELTXO.- E!

MALEN.- Ez, ixo! (Hirurak adi geratuko dira zer edo zer entzuteko asmoz. Zerbait arrastaka datorrela entzun daiteke.) Entzun al duzue?

MANUEL.- (Maleni.) Zerbait arrastaka zatorren, ezta?

MIELTXO.- (Larrituta.) Ai, animalia bazatiren bat izango al da?

MALEN.- (Mieltxo lasaitu nahian.) Ez zakiagu. Azkar batean dena sartuko diagu motxiletan eta ezkutatuko gaituk. Begira arroka handi horren atzean...

KONTALARIA.- Azkar, azkar, azkar... berehala dena jasotzen hasiko dira eta bukatutakoan arrokaren atzean ezkutatuko dira; baina, noizean behin, haien buruak ikus ditzakegu gertatzen denari so. Ezkutatu eta berehala ikusiko dute fardel beltz handi bat arrastaka. Baina, zer da hori? Bere kabuz mugitzen al dira fardelak?

MIELTXO.- (Dardaraz.) Ezaten nizuena, animalia bazatia da.

MALEN.- Bai, zera! Ixo, bestela entzun egingo gaitu!

KONTALARIA.- Fardel beltza... ai, geldirik dago fardela, zerbait entzun izan balu bezala; ingurura begiratuko du baina ez du ezer ikusiko. Aurrera jarraituko du orduan eta askaria hartzen ari ziren lekuraino iritsiko da. Zerbait ikusi du lurrean eta hartuko du. Bitxia benetan...

MANUEL.- (Bere buruarekin.) Zerbait ikusi duela uste diat. Ze, ordea? Nire motxilako linterna eta beste gauzak jaso ditiat. (Besteei.) Dena jaso duzue, ezta?

MALEN.- Bai, nire motxilako mapa, ipar-orratza... Mieltxo?

MIELTXO.- Bai...

MANUEL.- Ziur?

MIELTXO.- Bai... beno igual...

MALEN.- Igual zer?

MIELTXO.- Igual eta bakadik igual... gozokiak...

MALEN.- (Haserre ez, baina bai arduratuta.) Ai, Miel!

MIELTXO.- (Ia negarrez.) Nahigabe izan dun, Malen, jo.

MALEN.- Ez hasi negarrez orain, mesedez.

KONTALARIA.- Hain zuzen ere, fardel beltzak gozokiak altxatu ditu eta usaindu. Orduan bai hasi dela leku guztietara urduri mugitzen. Ongi ezkutatu!

MANUEL.- Zerbait egin behar dinagu, Malen...

MALEN.- Zer?

MIELTXO.- (Negar malkoak garbitu dituela, azkar hitz egiten.) Hobedena, bedehala edazo egidea.

BESTE BIAK.- Zer?

MIELTXO.- Goazen denok bere konda!

MANUEL.- Erotu egin al haiz? Zer egin dezakegu animalia basati baten kontra?

MIELTXO.- (Kikilduz.) Beno...

MALEN.- Mielek, arrazoia dik. Usaindu gaituk eta berehala aurkituko dik gure ezkutalekua. Izutzen saiatuko gaituk, azken finean, hiru gaituk eta bera bakarra.

MIELTXO.- Hodi beda ezan nahi nian nik, Manuel.

MANUEL.- Eta nola egingo dugu?

MALEN.- Begira...

KONTALARIA.- Eta orain zer pasatzen da? Hirurak elkartuko dira eta xuxurlatuz ematen du zerbait adosten ari direla. Bitartean fardel beltza alde batetik bestera joango da zerbait topatu nahian. Supituki hiru lagunak ezkutalekutik aterako dira oihuka, arropaz estalita dutela aurpegia eta bakoitzak motxiletatik ateratako tramankulu bitxiren batekin eskuetan, fardel beltzari eraso egin nahian. Linterna? Mapa? Zapatila? Zer lortuko dute, bada, horrekin? Hara, fardela beltza lurrera erori da izututa.

FARDEL BELTZA.- Ez mesedez, ez egin ezer, ez mesedez.

MANUEL.- Entzun duzue? Animalia basatiak hitz egin du?

MIELTXO.- Animalia bazatiek hitz egiten al dute?

MALEN.- Ziur tranpa bat dela guri ziria sartzeko, uste diat sorgin maltzurra dela eta saiatzen ari dela gu engainatzen.

BULTO BELTZA.- Ez mesedez, gupida zaitezte, ez dut ezer egin.

MALEN.- Ikusten, arrazoia nian. Hitz gozoekin gu limurtu nahian zabilek.

MANUEL.- Uste dinat oker habilela, Malen.

MALEN.- Ala, hi ere sorgindu al hau?

MANUEL.- Ez, ba. Burugogorra haiz gero!

MALEN.- Burugogorra ni?

KONTALARIA.- Hauek eztabaidatzen ari diren bitartean, fardelari hurbildu zaio Mieltxo. Zein ausarta!

FARDELA BELTZA.- Ez, ez, ez, mesedez.

MIELTXO.- Hada, begida, hada.

MALEN.- Ze egiten duk Miel? Ze hada, ez duk maitagarria... Alde egin hortik!

MIELTXO.- (Barrezka.) Ez dun animalia bazatia, Malen.

MALEN.- Nik esaten nuena, sorgin maltzurra duk. Etor hadi hona!

MIELTXO.- Ezetz, ba! Ez dela sorgina ere!

MANUEL.- Zer duk orduan, ba?

MIELTXO.- (Barrezka.) Emakume zaharra!

FARDEL BELTZA.- (Lurretik altxatuz.) Aizu, ez naizela horren zaharra, e!

KONTALARIA.- Egia da! Mieltxok esan bezala edadeko emakumea da fardel beltza; kapa beltza du soinean eta entzuten zen soinua, kapak errautsaren kontra egiten zuen soinua zen. Emakumeak atsegina du itxura. Hiru lagunek aurpegietatik arropa kentzen dute eta tramankulu ezberdinak gordetzen.

MANUEL.- Barkatu, andrea uste genuen...

MALEN.- Beno, batez ere nik uste nuen...

MIELTXO.- Ozo budugogorra da...

MALEN.- E, aizak, denok beldur ginela!

MIRTA.- Ongi dago noizean behin burugogorra izatea, gauza asko lortzen dira horrela, baina horrek ezin dizu bizitzan dena baldintzatu.

MALEN.- (Burumakur.) Arrazoia duzu andrea.

MIRTA.- Ez da ezer gertatzen, gaztetan horrelakoa nintzen ni ere. Askotan pentsatu gabe egiten nituen gauzak. Ai, ia ahaztu zait aurkeztea (Eskua eskainiz.) Mirta naiz.

MALEN.- Urte askotarako, andrea. Ni Malen naiz eta barkatu gertatu berri dena.

MIRTA.- Ez da ezer. Eta zure lagunen izenak?

MANUEL.- Manuel naiz andrea, urte askotarako.

MIRTA.- Bai, berdin. Eta txokolatea jaten ari den gazte hura?

MANUEL eta MALEN.- Txokolatea?

MIELTXO.- (Txokolate zatitxoak ahotik botaz.) Jo, azeko polzikoan audkitu dut eta... (Lotsatuta.) Miel naiz, Mielzo lagunentzat.

MIRTA.- Eta zer egiten dute gazte jator hauek horren eskualde arriskutsuan?

MIELTXO.- Abentuda! (Malenek lasaitzeko keinua egingo dio.)

MIRTA.- (Irribarre tristeaz.) Abentuda, e? Eta zer nolako abentura bilatzen ari zarete?

MANUEL.- Euriaren bila goaz. Gure herritik duela urtebete ez dela agertu. Zeuk ikusi al duzu?

MIRTA.- Euria? Ba, hemen ez duzue aurkituko. Ez duzue ikusten nola dagoen guztia? Dena errauts bihurtuta, suak kiskalita, ez da ezer geratzen.

MALEN.- Oso leku itsusia, zera esan nahi dut... tristea eta iluna dela leku hau.

MIRTA.- Lasai, arrazoia duzu, oso leku itsusia da. Hau lehen baso eder bat zen, fruitu gozoak ematen zituzten zuhaitzek eta libre bizi ziren animaliak. Zoriontsu bizi zen eskualde honetako jendea. Orain ez da ezer geratzen.

MALEN.- Nola da posible? Izurritea hemendik pasa al zen?

MIRTA.- Izurritea? Berriz hitz hori? Aspaldi hona iritsi zen gizon talde bati entzun nien hori: izurritea zetorrela eta zuhaitzak moztu behar zituztela defendatzeko. Izurritea oso arriskutsua zela eta animaliak kanporatu behar zirela. Izurritetik babesteko basoko argigune batzuk erre behar zirela. Pixkanaka-pixkanaka dena

suntsitu zuten arte, gero alde egin zuten izurritearen bila. Auskalo nora. Beste

lekuren bat suntsitzera.

MANUEL.- Eta ez zen hemen inor bizi hori eragozteko?

MIRTA.- Zer egin behar genuen? Gizon horiek gehiago ziren, uniformeekin zetozen, arrazoia zutela ematen zuen. Hemen inguruan artzain eta nekazari ezjakinak besterik ez ginen bizi, ezin izan genuen ezer egin.

MANUEL.- Eta orain?

MIRTA.- Jende guztiak alde egin zuen, hemen jada ezin zen lurrik landatu, ezta animaliarik zaindu ere. Ni... ni hemen geratu nintzen, ez dut inora joaterik, nire semea gizon horiekin joan zen izurritea suntsitzera eta ez da bueltatu. Zaharra naiz, egia da, zuen lagunak esan duen bezala. Zaharra inora joateko.

MIELTXO.- Etorri gurekin eudiaden bila!

MALEN.- Miel...

MIELTXO.- Jo, ze?

MANUEL.- (Maleni.) Ez, Mieltxok arrazoia din. Andrea gurekin etor daiteken, edozein laguntza beti ongi etorria izango dun.

KONTALARIA.- Jo, berriro bilduko dira hiru lagunak, eta eztabaida sutsu baten marmarrak entzun ditzakegu. Zein jenio bizia duen Malenek, zein ideia bitxiak dituen Mieltxok, zein tipo xelebrea den Manuel! Baina hirukote bikaina osatzen dute, hala ere. Mirtak bitartean irribarre egingo du, zer gertatzen ari den argi edukiko ez balu bezala. Azkenean hiru lagunak akordio batera iritsi direla dirudi.

MALEN.- Erabaki dugu...

MANUEL.-...nahi dugula...

MIELTXO.- ...gurekin edortzea...

MIRTA.- Zer? Zuekin erortzea? Nora baina “erori”?

MIELTXO.- Ez, edortzea ez. Edortzea.

KONTALARIA.- Mirtak ez du ulertu, normala, horregatik jarri du aurpegi hori.

MALEN.- Mielek esan du... nahi dugula gurekin euriaren bila etortzea.

MIELTXO.- Ba, hodi ezan dut, ez?

KONTALARIA.- Kar, kar,kar. Hasi da barrezka Mirta, irribarre arin eta alaiaz!

MIELTXO.- Hoden dibertigadia al da ezan dudana?

MIRTA.- Oso jatorrak zarete gazteok, baina ez dut zuekin joan nahi.

MIELTXO.- A, ez? Baina lehen ezan duzu...

MIRTA.- Bai, baina hau da nire lekua. Errautsak eta guzti. (Errautsen artean bat-batean landare baten kimutxoa aterako da.) Begira, begira...

DENAK.- O!

MIRTA.- Oraindik esperantza dago, agian egunen batean hau berriz baso eder bat izango da. Zoazte orain eta euria aurkitzen baduzue bidali hona ere, beharrezkoa izango dugu eta.

MALEN.- Horrela egingo dugu, Mirta.

KONTALARIA.- Denek elkar agurtzen dute eta gure lagunak badoaz.

MIRTA.- (Bere buruari.) Eta nire semea ikusten baduzue, esaiozue bere ama zain duela hemen.

III

KONTALARIA.- Aintzira batean gaude orain, baina aintzira... aintzira beltza da, dena petrolioz zikindutako aintzira. Bai zikina, hau nazka. Begira, Mieltxo korrika dator, ez da oso ohikoa Mielek korrika egitea, baina beti egiten du zerbait lortu nahi duenean, eta azkar gainera.

MIELTXO.- (Oihuka.) Uda! Begida! Azkenean! (Motxilatik kantinplora aterako du eta aintzirako urarekin betetzera joango da.) Puf!

KONTALARIA.- Zer egiten ari da? Ura usainduko du eta probatzera doanean...

MANUEL.- (Mieltxo zertan ari den ikusita.) Ez!

MIELTXO.- Zed?

MANUEL.- Ur hori kutsatuta zagok. Ez duk ikusten? Ez duk usaintzen? Ezin duk edan.

MIELTXO.- Ez nauk tontoa, kontudatu nauk, nazkagadia duk. Puf!

KONTALARIA.- Manueli bat-batean haizea faltako zaio, bien artean helduko dute asma atakea baitu. Paperezko poltsa batean arnas egin ondoren hobeto sentituko da, baina kristoren sustoa eman die besteei.

MALEN.- Ongi al hago?

MANUEL.- (Maleni.) Baietz uste dinat, Malen. Usain nazkagarri honekin ezin ninan apenas arnasarik egin. (Biei.) Eskerrik asko.

MALEN.- Ez da ezer.

MIELTXO.- Hau sustoa eman diguana, Manuel.

KONTALARIA.- Miel eta Manuel txantxetan hasiko dira borrokan, badirudi hobe sentitzen dela Manuel. Malenek bitartean ingurua begiratuko du, harridura eta nazka aurpegiaz.

MALEN.- Baina, zer da hau? Ur gardeneko aintzira bat izango zuan garai batean eta orain dena petrolioz gainezka zagok.

MANUEL.- (Jolasteari utziz.) Ziur izurritea hemendik pasa dela.

MICHAEL.- Bai eta ez!

HIRURAK.- E? Nor zara zu?

KONTALARIA.- Hara! Aintziraren ertzetik Michael agertu da. Hau ezustekoa hartu dutena denek. Michael ikertzaile ingelesa da, bere bata zuri ingelesarekin eta bere mikroskopio ingelesarekin. Munduko ikertzaileen artean ospe handienetakoa duen ikertzaile ingelesa da. Baina berak aurkeztuko du bere burua. A, Arkansasen jaio zen. Edo hori ez dago Ingalaterran?

MICHAEL.- O, good heavens! Ez nauzue ezagutzen? (Harro.) I´m Michael Mcqueen, ikertzailea naiz. Munduko ikertzaileen artean garrantzitsuenetakoa.

MIELTXO.- (Kuriositatez.) Ez al zada gadanzizuena? Lastima.

MICHAEL.- (Marmarti bere buruari hitz egingo balio bezala.) Jende guztiak esaten du ez naizela garrantzitsuena. Honaino ere iritsi da Mcdonalds ikerlariaren fama. Shit.

MALEN.- (Egoeraz ohartuta.) Barkatu, jauna, ez egin kasurik gure lagunari. Nahiko tontoa da.

MIELTXO.- E!

MICHAEL.- Ez da ezer gertatzen. Agerian da ume moko ezjakina besterik ez dela.

MIELTXO.- E!

MALEN.- Ixo! Gero hitz egingo diagu! (Miel bazter batera joango da haserre.) Jauna, lehen esan dugu ur gardeneko aintzira bat izango zela garai batean.

MANUEL.- Eta ziur izurritea hemendik pasa dela.

MALEN.- Eta zuk bai eta ez esan duzu?

MICHAEL.- Egia da: “Bai eta ez” esan dut. Zientifiko bikaina naiz, ezta?

MALEN.- Ze esan nahi zenuen horrekin?

MICHAEL.- Oso erraza da. Bai, ur gardeneko aintzira bat izan zen hau garai batean. Eta, ez, hemendik ez da izurriterik pasa.

MANUEL.- Eta orduan?

MIELTXO.- (Bere bazterretik hizketan hasiko da.) Ziur gizon talde bat hemendik paza dela eta bede bidean ainzira zikindu dutela.

MALEN.- Mieltxo!

MICHAEL.- Oh, amazing! Zuen laguna ez da horren tontoa. Gizonezkoak ziren, bai, soldaduak, hain zuzen ere. Izurritearen bila joaten ziren suntsitzeko, baina bidean dena deuseztatzen ari dira.

BESTEAK.- O!

MICHAEL.- Ni hemen ari naiz, ea hau garbitzeko moduren bat dagoen. Zaila izango da, hala ere!

KONTALARIA.- O, malkotxo bat isuri du, bat bakarrik, tipoa ingelesa da eta! Baina guztiak hunkitzeko moduko malko ingelesa.

MICHAEL.- Baina aintzira maite dut... lana utzi dut hau salbatzeko... (Berriz serio jarriz.) ... Eta zuek? Nora zoazte zuek?

MALEN.- Euriaren bila goaz, duela urtebete alde egin zuela gure herritik. Ez zenuen ikusiko?

MICHAEL.- Oh, my God! Interesgarria benetan! Baina, hemen ere aspaldi ez duela euririk egin. Hori ikertzen hasiko naiz, aintzira garbitzeko beharrezkoa genuke euri pixka bat. Lan handia benetan!

MANUEL.- Joan beharra dugu lagunok.

MALEN.- Egia da.

KONTALARIA.- Aintziratik arraintxo bat salto egiten ikus daiteke. Salto bat! Bi salto! Michael oso modu ingelesean poztu egin da.

MICHAEL.- Wow, ikusi duzue hori? Badago esperantzarik. Egunen batean aintzira hau berriz garbi-garbia egongo da. (Bere buruari serio.) Lan handia egiteko oraindik! Come on, come on!

MALEN.- Ziur naiz zure laguntzari esker, berehala izango dela.

KONTALARIA.- Malenek musu ematen dio eta agurtu ondoren Manuelekin badoa. Ja, lotsagorritu da Michael.

MIELTXO.- (Michaeli.) Ez egin kazurik, jendeari. Igual Mcdonals hori zu baino ikerladi gadanzizuagoa izango da. Baina zu perzona hobea zara, ziur naiz.

MALENEN AHOTSA.- Mieltxo!

MIELTXO.- Joan beharra daukat. Zorte ona aintzirarekin.

MALENEN AHOTSA.- MIEL!

KONTALARIA.- Mieltxok ere musu emango dio masailean ikerlariari eta korrika alde egingo du. Hau oraindik gorriago jarriko da.

MICHAEL.- (Oihu ingelesa botaz.) Zorte ona euriarekin! (Berekiko.) Eta orain lanera.

IV

KONTALARIA.- Txatarra zabortegi batean gaude, mendi izugarriak sortzen dituzte herdoildutako txapek eta beste hainbat materialek. Txatarren mendiak. Harat eta honat garai batean izandako trasteak daude, jada ezer ez direnak. Gure hiru lagunak agertuko dira elkarrizketa bizian daudela, animatuagoak ikusten zaie. Zer dela eta?

MALEN.- (Botila batetik edanez.) Eskerrak janari denda bat aurkitu dugun bidean.

MIELTXO.- (Txorizo bokata janez.) Ezkedak, bai! (Janaria ahotik botatzen duela.) Aizu, Malen, ez digun ezan odaindik zedgadik dadaman zoineko izuzi hori.

MALEN.- (Ulertu ez duela.) Zer?

MIELTXO.- ZOINEKOA!

MALEN.- A, hau! Ez dik garrantzirik.

MANUEL.- Nola ez din izango, ba? Gorroto ditun soinekoak, hala ere, soineko hori aspaldi ez dunala kendu. Arrazoiren bat egongo din horretarako.

MALEN.- Ezetz ba! Gainera, kontatzen saiatzen naizen bakoitzean zeozer gertatzen duk eta ez didazue kasurik egiten.

MANUEL.- Oraingoan ez dun hori gertatuko.

MALEN.- Ezetz.

MANUEL.- Ez izan burugogorra, Malen.

MIELTXO.- Hodi, ez izan budugogoda.

MIELTXO eta MANUEL.- Mesedez...

MALEN.- Ados, konbentzitu nauzue. Egia duk, soinekoak gorroto ditiat nik eta ez ditiat inoiz janzten. Horregatik soineko hau janzteko arrazoi bakarra...

KONTALARIA.- Fiu! Une horretan, txatarra pila eskuetan duen haur bat ziztu bizian pasako da haien aurretik, berriz desagertzeko ondoren, guztiak harri eta zur utziz.

MALEN.- Ze izan da hori?

MANUEL.- (Maleni.) Nik esango niken haur bat zela.

MIELTXO.- Bai, haur bat.

KONTALARIA.- Hor doa berriz haurra ziztu bizian haien aurretik pasatuz, ondoren desagertzeko. Oraingoan eskuak hutsik zeramatzan eta hobe ikusi ahal izan dugu nolakoa den. Mutiko beltzarana da eta nahiko zikina dago, bere arropa zarpailek adabakiak dituzte leku guztietatik. Oinutsik doa, oso arriskutsua txatarra artean ibiltzeko, baina bera ohituta dagoela dirudi. A, bere izena Milú omen da.

MALEN.- Ze izan da hori?

MANUEL.- (Maleni.) Nik ziurtatuko niken haur bat zela.

MIELTXO.- Bai, hauda, bai.

KONTALARIA.- Hirugarren aldiz haurra agertu da txatarraz beterik dituela eskuak, baina oraingoan Malenek geldiaraziko du.

MALEN.- GELDI!

MILÚ.- (Sustoaz txatarra guztia lurrera erortzen zaiola.) A! Zertan habil marizikin? Orain dena jaso beharko dinat eta oso berandu dun. Zer ordu da? (Guztiek sorbaldak jasoko dituzte, ez dakitela adierazteko.) Oso berandu, kendu nire bide paretik, hontza-aurpegi hori apurtzea ez badun nahi, behintzat!. (Lurrean geratzen zaizkion txatarra zatiak jasotzen jarraituko du.)

MALEN.- (Atsegina izan nahian, eskua luzatuz.) Malen nauk.

MIELTXO.- Eda ni Mieltxo!

MANUEL.- Manuel.

MILÚ.- (Txatarra lurrean utzi gabe gure lagunak begiratuko ditu mesfidati.) Eta? Ze nahi duzue, babo koadrila? (Maleni.) Txatarra hau nirea dun, aitu? (Besteei.) Nik neuk jaso diat, beraz, nirea duk. (Guztiei.) Zoazte zeuena bilatzera, aitu?

KONTALARIA.- Bere lanean jarraituko du Milúk. Gure lagunek ingurura begiratuko dute, txatarra mendiak eta mendiak bakarrik ikusiko dituzte.

MALEN.- (Milúri.) Dena txatarraz gainezka zagok, txatarra leku guztietatik.

MILÚ.- (Berriz ere begiratzen dituela.) Eta?

MANUEL.- Ba, txatarra nahi izango bagenu, edonondik har dezakegula.

MILÚ.- Ja! Hori uste duzue zuek! (Manueli.) Txatarra guztiak ez dik balio bera, ez duk gauza bera metraileta baten txatarra edo tanke batena. (Maleni.) Ez dun gauza bera kasko baten txatarra edota urpekari batena. Gainera, bakoitzak bere eremua din. (Manueli.) Ezin duk edozein lekutako txatarra hartu, aitu? (Bere buruari lanean jarraituz.) Ze gauzak entzun behar diren!

MIELTXO.- (Oraindik bokata zatiak ahoan dituela.) Ez gaituk txatada bila etodi, kontxo.

MILÚ.- (Mesfidati begiratzen du ezer ulertu ez duela.) Ze diok ipurdigizen?

MIELTXO.- E!

MANUEL.- Kasurik ez...

MILÚ.- (Txorizo bokata ikusten duela.) Aizak, potxolo, ez duk zatitxo bat izango?

MIELTXO.- Bokata? Bai, bezte bat diat poltsikoan. (Bokata poltsikotik atera behar duenean, Malenek geldiaraziko du.) Ai, lazai Malen, duen mingain horrekin ez zionat ezer oparituko.

MILÚ.- Eskulaburra.

MALEN.- Bakarrik emango dik... esandako hitz itsusiengatik barkamena eskatzen baduk eta...

MILÚ.- Bai, zera! (Gosea denez, gogoz kontra.) Ondo da, barkatu... eta ze gehio?

MALEN.- Gurekin tarte batean hitz egiten baduk.

MILÚ.- (Maleni.) Ez dinat astirik, oso berandu dun. Hau guztia eraman behar dinat.

MALEN.- Ba orduan ez duk bokatarik izango.

MILÚ.- (Mesfidati.) Ados. Baina txatarra hau nirea dun. (Txatarra lurrean poliki utziko du.)

MIELTXO.- Jo, Malen, paza egin haiz.

MANUEL.- Bai, Malen.

MALEN.- Ni pasa? Baina, entzun duzue bera? (Purrustaka.) Arrazoia duzue. (Mieli bokata hartuz eta Milúri eskainiz.) Mutiko tori bokata eta barkatu esandakoa. (Mutikoak bokata hartuko du eta inoiz jan izan ez balu bezala jaten hasiko da.) Gose hintzen, bai.

MIELTXO.- (Barrezka.) Ni baino gehiago!

KONTALARIA.- Mutikoak berehala bukatu du bokata eta berriz txatarra jasotzen hasiko da.

MALEN.- E, aizak, tratu bat egin diagu.

MILÚ.- Eta?

MALEN.- Nola, eta? Gure izenak esan dizkiagu. Zein da hirea? (Ez duela erantzuten ikusita.) Ez diagu hire txatarra nahi, ez gaituk txatarra bila etorri.

MILÚ.- Ez zarete txatarraren poliziak izango?

BESTEAK.- Txatarraren poliziak?

MALEN.- Polizia itxura al dugu?

KONTALARIA.- Milúk gure lagunak goitik behera begiratuko ditu eta algaraka hasiko da.

MANUEL.- Argi zagok ez dugula txatarraren poliziaren antzik, ezta?

MILÚ.- (Pixkanaka barre egiteari uzten diola. Manueli.) Ez. Milú nauk eta hemen lan egiten diat txatarra biltzen. Familia osoa mantentzen diagu nire anaia txikia eta biok.

MANUEL.- Eta txatarraren polizia zer da?

MILÚ.- Izurritea suntsitzera zihoazen gizon batzuek utzi zuten txatarra gure lurretan abandonatuak. Guk saldu nahi diagu, hemen botata zagok bestela. Baina txatarraren poliziak atxilotzen gaitik eta kartzelara eraman. Horregatik diat horrenbeste prisa, ez harrapatzeko. (Berriro mesfidati guztiei.) Eta zuek? Zer egiten duzue hemen?

MIELTXO.- Eudiaden bila goaz!

MILÚ.- Ez diot zuen lagunari ezer ulertzen.

MALEN.- Ez naik harritzen.

MANUEL.- Geure herrian duela urtebete ez duela euririk egin. Euriaren bila goazak.

MALEN.- Baina bakarrik miseria aurkitzen diagu leku guztietatik.

MILÚ.- Alferrik zabiltzate, hemen ez dago euririk! Hobe duzue etxera bueltatzea. (Txatarra guztia jasoz.) Orain banoa. Oso berandu da. Agur. (Atera aurretik begiratzen die.) Beste bokatarik al duzue? (Mieltxori.) Nire anaiak ez dik ezer jan.

MIELTXO.- (Janariz betetako bere motxila Milúren sorbaldan jarriz.) Todi.

MILÚ.- (Mieltxori.) Ez diat limosnarik onartzen. Ez diat nahi.

MIELTXO.- Ez duk limosna. Pentsa lagun batzuen oparia dela.

MILÚ.- (Segundo batez pentsakor.) Eskerrik asko. Inork ez ziguk sekula ezer oparitu. Eta barkatu, lehen esandako guztiak. Ezin haiz inortaz fio hemen.

KONTALARIA.- Fiu! Milúk sartu bezala alde egin du, azkar batean, guztiak pentsakor utziz.

MANUEL.- Malen, mutiko horrek arrazoia din. Denbora gehiegi zaramanagu etxetik kanpo, hire ama arduratzen hasiko zunan eta errua Merriman andreari botako zion. Ez dun hori nahi, ezta?

MALEN.- Ez, ez. Baina... etxera bueltatzea euririk gabe, porrot egin dugula onartzea izango lukek. Gainera euria behar diagu herrian.

MIELTXO.- Podot ez, Malen, saiatu gaitun, ez dinagu audkitu, baina saiatu gaitun. Hori dun gadanzizuena. Uzte dinat azkenean euria topatzea lorduko dugula, nola edo hala. Ikuzten dun leku askotan behar dutela euria, ez guk bakadik.

MANUEL.- (Maleni.) Ez niken oso ozen esan nahi, baina gure Mieltxo gero eta helduagoa bihurtzen ari dela uste dinat.

MALEN.- Egia duk.

MIELTXO.- E, polzikoan zokolatina bat gerazzen zait! Nork nahi du nirekin partekatu?

MANUEL.- Edo agian ez.

MALEN.- Manuel, Mieltxo... etxera bueltatuko gaituk eta jende guztiari ikusi dugun guztia kontatuko zieagu. Ziur guztion artean euriaren bila hasten bagaituk, azkenean topatuko dugula. Zerbaitetarako balio beharko dik bidaia honek guztiak.

MANUEL.- Ziur al hago, Malen?

MALEN.- Bai, ziur nauk.

MANUEL.- Goazen ba!

MIELTXO.- Goazen!

V

KONTALARIA.- Beno, hemen gaude berriro, heldu gara azkenean. Hasieran ikusi dugun etxe zahar bereko atarian gaude, lagunak neka-neka eginda daude. Etsipen apur bat ere ikus daiteke haien aurpegietan.

MALEN.- Heldu gaituk.

MANUEL.- Bai.

MIELTXO.- Bai.

MIKAELAREN AHOTSA.- Madeleine! Madeleine! Ai, oi, ai!

MALEN.- Ai, ai, ai.

MIELTXO.- Oi, oi, oi.

MANUEL.- Ui, ui, ui. Mikaela, hau ahots gozoa.

KONTALARIA.- Nola suertatzen diren gauzak! Etxeko atetik Merriman andrea agertuko da. Estropezu egingo du bidean eta eskuetan zeraman tarta buru gainean izango du tente.

MALEN.- (Barrezka.) Txano polita, Merriman andrea.

MIKAELA.- Madeleine! Zure amak kristoren disgustua du! Ohetik ezin jaiki dabil! Eta nik...

KONTALARIA.- Ai, ene, Maleni hurbiltzen zaio eta zaplaztekoa eman behar diola ematen du... baina ez, besarkada indartsua eman dio...

MIKAELA.- Eta neuk ere kristoren disgustua nuen! Ez berriz horrelakorik errepikatu, badakizu andereño batek... (Maialenen aurpegia ikusita.) Ez, ez dut berriz esango, Malentxo maitea! Jakin daiteke non sartu zareten?

MIELTXO.- Oso istorio luzea da.

MALEN.- Mieltxo!

MIELTXO.- Ze egin dut oraingoan?

MALEN.- Normal hitz egiten ari zarela.

MIELTXO.- Egia!

MIKAELA.- Beno, Malentxo. Zure ama abisatzera noa, ziur osatuko dela berriarekin.

MALEN.- Zurekin joango naiz.

MIKAELA.- Ez, sorpresa bat dut zuretzat.

MALEN.- Sorpresa?

MIKAELA.- Bai, gustatuko zaizun sorpresa. Hemen gera zaitez itxaroten, nik sorpresa hori ospatzeko tarta prestatu dut, baina... (Burua seinalatuz.)

MANUEL.- (Ahots gozoaz eta barre tontoaz.) Tarta gozo-gozoak egiten dakizkit, nahi baduzu... bion artean egingo dugu... Mikaelatxo.

MIKAELA.- (Ahots gozoaz eta barre tontoaz.) O, Manueltxo, jakina! Eta zure gabardina erakutsi behar dizut, polit polita geratu da...

MANUEL.- Ziur zu bezain polita ez dela geratu. O!

KONTALARIA.- Biak elkarri eskutik helduta etxera sartuko dira, zein polita!

MIELTXO.- TARTA, TARTA, TARTA! Ze, Malen ez hator?

MALEN.- Hemen geratu behar diat, sorpresa bat omen diat.

MIELTXO.- Ba, orain arte. TARTA, TARTA, TARTA!

MALEN.- Miel, primeran ulertzen zaik orain!

MIELTXO.- Egia dun. ONGI!

MALEN.- Hala ere, niri hire lehengo ahotsa gustatzen zitzaidaan.

MIELTXO.- Nahi badun berriz errepikatu egin zezakenat. Nahi badun bediz edepikadu egin zezakenad.

MALEN.- (Irribarretsu.) Ez duk beharrezkoa.

MIELTXO.- Orain arte, ba! TARTA, TARTA, TARTA!

KONTALARIA.- Mieltxo etxera sartuko da alai. Baina, Malen ez, hasierako eskaileratan eseriko da itxarotera, lehen utzitako palmondoaren hostoa hartuz eta astinduz haize pixka bat lortzeko asmoz. Sargori dago, bai! Hara! Atzeko atetik itzal bat ikusiko dugu, hasieran ez dago oso argi zer den, baina begiratu ongi, pixkanaka-pixkanaka soldadu baten itxura hartuko diogu. Soldadu hori makuluekin dabil, izan ere... ai ene, hanka bat falta zaio! Malen makuluen hotsa egurraren kontra entzungo du eta burua jiratu, soldadua ikusi duenean, salto batez hurbilduko zaio.

MALEN.- (Oihuka.) Aita! (Besarkatuko du.) Baina zer duzu? Zer dira makulu horiek?

AITA.- Malentxo, hemendik aurrera makiltxo hauekin ibiliko naiz.

MALEN.- (Harrituta.) Hanka bat falta zaizu!

AITA.- (Umorez.) Benetan? (Barrezka.) Konturatu naizela uste dut.

MALEN.- Izurritea izan zen, ezta?

AITA.- (Hasperen eginez.) Ez, maitea. Ez zegoen izurriterik, denok engainatu gintuzten. Gerra zen eta kito. Gizon batzuk beste batzuen kontra, baina denak galtzaile atera ginen. Horrelakoak dira gerrak.

MALEN.- Hanka galdu duzu...

AITA.- Beste batzuk ez dira etxera bueltatuko, maitea.

KONTALARIA.- Biak isilik geratzen dira.

AITA.- Beno, eta zuek, nora joan zarete zu eta zure lagunok? Ama arduratuta zegoen.

MALEN.- Oso istorio luzea da, euriaren bila joan gara... baina ez dugu topatu.

AITA.- Euriaren bila! Ze gauzak dituzu Malentxo. (Musu ematen dio.) Eta soineko hori? Zergatik daramazu soineko hori? Beti gorrotatu dituzu soinekoak eta...

MALEN.- Bai, baina... ez zara gogoratzen? Zuk oparitu zenidan joan aurretik, duela urtebete...

AITA.- Egia da maitea, a ze burutazioak nireak, baina nahiko zaharra eta urratua dago...

MALEN.- Ez dut apenas erantzi alde egin zenuenetik, garbitzeko bakarrik... direnak eta ez direnak entzun behar izan dizkiot Merriman andreari. (Negar malkoa agertzen da bere begietan.) Baina zure azken oparia zenez...

AITA.- (Besarkatzen du.) Ai, maitea. Bueno, bueno, bueno. Oraintxe bertan dutxa hartu, zure praka eta kamiseta polit horietako bat jantziko dituzu, eta soineko itsusi hau zakarrontzira botako dugu. Ados? (Malenek buruaz baietz esango du.) Eta amarekin hitz egitera joango gara, disgustuak besterik ez dizkiogu ematen eta. Eta gero...

MALEN.- Eta gero, zer?

AITA.- TARTA, TARTA, TARTA!

MALEN.- Bai. TARTA, TARTA, TARTA!

KONTALARIA.- O, zein polita. Elkarri besarkatu diote eta etxera sartzera doaz, une horretan zerua pixkanaka-pixkanaka beltz jartzen hasi da. Ilun benetan!

MALEN.- Aita!

AITA.- Ze maitea?

MALEN.- Euria da aita! Euria! (Malen euripean jolasten hasiko da, bere ile guztia eta soinekoa bustiz.) Euria, aita, euria aurkitu dugu! Esperantza dago, aita!

AITA.- Esperantza, maitea?

MALEN.- Mundu hobea lortuko dugun esperantza.

AITA.- Bai, maitea, badago. Goazen barrura, besteok zain ditugu-eta. (Malenek aita laguntzen du etxera sartzen.) Eskerrik asko, maitea.

MALEN.- Aita...

AITA.- Zerr maitea?

MALEN.- Makuluentzat euritakoa fabrikatuko dizut.

AITA.- Ai, Malentxo, zein gauzak dituzun.

KONTALARIA.- Begira, ate barruan desagertu dira. Eta ahots hori? Ekaitzarekin batera Malenen ahotsa entzungo dugu hasieran bezala.

MALEN.- Ekaitzarekin batera aita etxera bueltatu zen. Ekaitzarekin batera ama sendatu eta ohetik jaiki zen. Ekaitzarekin batera esperantza existitzen dela ikasi nuen, mundu berri eta eder baten esperantza.

KONTALARIA.- Eta hala bazan, ez bazan, sar dadila kalabazan eta irten dadila, herri guztietako plazetan.