Aurkibidea

SENTIMENDU FESTA

EZINA LORTU DUTE

TOSTAKO ARRAUNAREN JATORRIA

EMAKUME ARRAUNLARIEN AURREKARIAK:

PASAIAKO BATELARIAK

TRAINERUAN ERE BAI

EMAKUMEAK ETA ITSASOA

«ERAKUSKETA INTERESGARRIA, ERAKARGARRIA ETA ARINA IZATEA NAHI GENUEN»

«GUK IREKITAKO BIDEARI ESKER, BADABILTZALA IKUSTEA OSO POLITA DA»

«PENA DUT ARRAUNLARI GISA EZ BIZITZEAGATIK GARAI HAUEK »

«ARRAUNLARIAK ZAINDU EGIN BEHAR DIRA, EZ ERRETZEKO»

«BETI BIGARREN MAILAN DAGO EMAKUMEEN ARRAUNA»

«DATORREN DENBORALDIAN JAUZI HANDIA EMAN DEZAKEGU»

DONOSTIAN, PROIEKTU BERRIA

booktegi.eus

irutxulo.hitza.eus

SENTIMENDU FESTA

Anaia izan genuen etxeko lehen arraunlaria. Ez genuen aurretik arraunean aritutako inor ere familian, baina Xabiri horixe probatzea bururatu zitzaion. Kirol bat gehiago zirudiena, urteekin anaiaren bizimoduaren erdigunea izatera igaro zen. Arraunlari, entrenatzaile, zuzendaritzako kide... zer ez ote du egin! Halako batean, ordura arte distantzian mantendu zen bere arreba gazteenari deia egin zion: «Estitxu, orain dezu momentu ona, hasi zaitez arraunean, neskak behar ditugu». Ez dakit zehazki zergatik, baina azkenean kasu egin nion, eta ni ere saltsan sartuta nabil azken urteetan; estropaden berri emateaz gain, estropaden parte izaten.

Ziur nago, nire kasuan bezala, emakume arraunlari askoren atzean egongo direla halakoak, arraunean egitera eraman dituzten anaiak, ahizpak, lagunak edo ezagunak, mutilak zein neskak. Urteen poderioz, geroz eta gehiago garela da albistea, eta egungo egoerara nola iritsi garen jakin nahi izan dut. Nolatan hasiko ziren emakumeak arraunean? Zeintzuk izango ziren lehenak? Nola sortu ziren emakumeen traineruak?...

Ezagutu dudan guztia arraunzaleekin partekatzeko unea iritsi da. Harro, urduri, gogoz, lotsatuta... sentimendu festa ikaragarria dut orain nire barruan; edonola, nire aletxoa jarri dudalakoan nago, eta onerako izatea espero dut.

Eskerrik asko nire bisitak pozik jaso dituzuenei, eta hau posible izatea lortu duzuen guztiei.

Estitxu Zabala

Kazetaria eta arraunlaria

EZINA LORTU DUTE

Arrantzaleen arteko indar-neurtze moduan jaio zen arrauna kirol gisa, euskal kostaldean; eta, jakina, garai hartako marinel haiek gizonak ziren. Emakume arraunlariei dagokienean, aitzindaritzat jotzen dituzte adituek Pasaiako batelariak, kaiko langile finak, eta mendeetan zehar lan egin zutenak. Haiek ere euren arteko lehiak jokatzen zituzten; maiz, bisitarien aisialdirako.

Estropada ofizialetan, ordea, 1970etik aurrera hasi ziren emakumeak aulki mugikorrean; hau da, modalitate olinpikoan. Azken urteetan, tostako arraunean ere paladak ematen joan dira gutxika, batel eta eta trainerilletan; eta, azkenean, traineruan lehiatzera iritsi dira. Traineru estropaden goia, noski, Kontxako Bandera da, eta historia luzea duen arren, 2008an jokatu zuten, emakumeen lehen bandera.

Kontua da, urte batzuen bueltan, ezinezkoa zirudiena posible bihurtu dela: emakumeek traineruan egiten dute arraunean, ofizialki. Lorpen hori, pausoz pauso egindako lanaren ondorioa izan da, eta ibilbide hori jaso nahi izan du IRUTXULOKO HITZAk. Hala, erreportaje zabalak eta elkarrizketak biltzen ditu gehigarri honek, emakumea eta arraunaren arteko harremanean sakontzeko asmoz.

Oriorentrainerua, 2010ean. JOXEMARIOLASAGASTI

TOSTAKO ARRAUNAREN JATORRIA

Garai bateko eguneroko lanbideetan dute jatorria Euskal Herriko herri-kirolek; eta horien artean dago arrauna. Izan ere, gainontzeko lanbideen moduan, bilakaera baten ondorioz bihurtu da kirol, hainbat egokitzapen tarteko.

Hiru arrazoi topa ditzakegu arrauna kirol bihurtzera iristeko: arrantzaleen arteko desafioak; balearen ehizara ahalik eta azkarren iristeko lehiak; eta atoi-lana. Hain zuzen ere, azken lanbide horren bidez hasi ziren emakumeak arraunean, guztiz gizonena zen mundu batean sartuz. Edonola, turismoa erakartzeko tresna egokia zela konturatu zirenean jo zuen goia arraunak.

Batetik, baxurako arrantzaleak zeuden; bereziki, sardinaren eta antxoaren arrantzan ibiltzen ziren, eta horientzat ezinbesteko tresna zen trainerua. Arrantzaren eta arrantzaleen beren arrakasta, neurri handi batean, bizkortasunaren menpe zegoen. Zehazki, behin arrainak harrapatu eta gero, portura ahalik eta azkarren iristea zen gakoa; zenbat eta lehenago iritsi lehorrera, orduan eta salneurri hobea eskuratzen baitzuten. Beraz, arrain asko harrapatzeak bezainbesteko garrantzia zuen kaira lehenbailehen sartzeak. Hala, dirudienez, kostaldeko herrietan zurrumurruak zabaltzen ziren: halako kuadrilla bestelako hura baino hobea zela... eta ohikoak bihurtu ziren arrantzaleen arteko desafioak eta erronkak.

Bestetik, baleazaleak zeuden: XVI. eta XVII. mendeen artean, balea-ehizan jardun zuten arrantzaleak. Animaliari lehen arpoikada nork sartzen zion berebiziko garrantzia zuen. Hartara, balea ikusi eta zegoen lekura lehenengoa iristea beharrezkoa zuten, arpoia sartu eta lehenbailehen lehorreratzeko. Bizkor aritu behar izaten zuten hor ere arraunean, eta maiz sortzen ziren liskarrak, baleen jabetzen kontura. Bizkaiko Golkoan hasi zuten baleazaleek euren bale-ehiza, baina teknikak hobetzen joan ziren heinean, urruntzen hasi ziren, Kanadara eta Islandiara iritsi arte.

Emakumeak arraunean hasteko arrazoia, ordea, ez zen arrantza izan. Herrian gizonek utzitako hutsunea betetzearren hasi ziren arraunean. XVII. mendetik XX. mendera, boladetan, belaontzi handien atoia emakumeen esku egon zen. Gizonak, askotan, Groenlandiara eta Ternuara joaten ziren balea bila, edota Espainiako armadako kide egin behar izaten zuten; hortaz, euren herrietatik urrun egoten ziren hilabeteetan. Portuetara iristen ziren belaontzi handiek laguntza behar izaten zuten lehorreratzeko, belak batu eta gero; eta hortik datoz Pasaiako batelariak. Ontzia ikusi eta hara lehendabizi iristen zen kuadrillak lortzen zuen lan hori, eta lehiak sortzen ziren interesatuen artean. Lan hori, ordea, ez zen euren eginkizunik handiena. Bai, ordea, badiaren alde batetik bestera mugitzea zamak, herritarrak eta animaliak. Batelariak 200 bat urte baino gehiagoz aritu ziren lanean; eta lehen bi mendeetan izan zuten mugimendurik gehien, XIX. mendean eta XX.aren hasieran, berriz, euren lana asko jaitsi zen, desagertu ziren arte.

Garai hartan oso ohiko bihurtu ziren emakume txaluparien arteko estropadak, festetako ospakizun moduan, esaterako. Ohitura horren lekuko gisa, 1962tik, Pasaiako festetan, San Inazio Egunean, emakumeen arteko estropadak jokatzen dituzte oraindik ere, bateliko deitzen dieten ontzietan. Hiru lagunek osatzen dute arraunlari kuadrilla –bi istribor eta ababor bat–, eta patroia alde baterantz okertuta joaten da, arraunean ere laguntzen duelarik. Argi geratzen da, tradizioan zein kirolaren hastapenetan, pasaitarrak aitzindariak izan direla.

Arrantzaleak arraunez baliatzen ziren garaian, nahi adina kuadrilla elkartzen ziren estropadak antolatzeko, baina arrantzaleen indarra alde batera utzi eta motorrak erabiltzen hasi zirenean, lehiaketarako hutsune handiak izaten zituzten. Dirudienez, 1940ko eta 1950eko hamarkadetan, galtzeko zorian egon zen arrauna. Hala ere, irautea lortu zuen; zenbaiten ustez, arraunketa olinpikoari esker.

Balea-ehiza irudikatzen duen Charles Milsanen 1782ko akuafortea.

Estropada antolatuak

Herrien arteko desafioak ere sortu zituzten arrantzan eta badian lanean aritzen zirenek eragindako erronka haiek, eta, ondorioz, lehen estropaden antolaketa iritsi zen. Traineruen artean izandako aurreneko lehia, Bermeo eta Mundaka herrien artekoa izan zela diote; eta lehena izan ez bazen, bai ezagunenetakoa behintzat. Hain justu ere, 1719an, Izaro irlaren jabetza izan zen norgehiagokaren arrazoia, eta bermeotarrak izan ziren azkarrenak. Geroztik, urtero, Bermeoko herriko jaietan (uztailaren 22an), prozesioan joan eta itsasora teila bat botatzen dute, mugarri gisa: uhartea udalarena dela aldarrikatzeko. Pasaian, berriz, XIX. mendearen erdi aldera, hiru traineru ibiltzen ziren atoi-lanetan: Donibaneko bi, eta San Pedroko bat; eta 1954an, Donibaneko festetan, estropada bat egin zuten hiru traineruek.

Estropada gehiago ere jokatu zituzten. Esaterako, Hondarribia eta Pasaia herrietako traineruek 1871n jokatutakoak ikusmin handia eragin zuen; gerora, estropadarik ospetsuena eta preziatuena izango zenaren jaiotza: Kontxako Bandera. Hondarribiarren eta pasaitarren arteko desafio haren oihartzunak urte askoan iraun zuen, eta 1879an, Donostian aurreneko Kontxako Estropada antolatu zuten. Ordukoan ere pasaitarrak gailendu ziren, turismo-hiri nagusian. Aurrerantzean, ia urtero jokatzen hasi ziren Donostiako Bandera, eta erreferente nagusia bilakatu zen arraunaren munduan. Turismoa erakartzeko tresna ezin hobea zelarik, aldi berean.

Balea-ehiza irudikatzen duen Orioko udaletxeko beiratea.

Donostiako estropadak etenak eta aldaketak bizi izan ditu 1879. urtetik. Edonola, arraunaren aldaketekin batera joan da; eta hainbat garai nagusi bereizi daitezke, bere osotasunean, euskal kostaldeko arraunean:

Arrantzaleak, itsasgizonak eta batelariak. Ia ez zuten prestakuntza berezirik behar estropadetan jarduteko; eguneroko ariketa huraxe baitzuten.

1920ko hamarkadatik aurrera, baporeko itsasontzien erabilera zabaldu zen, eta horrek ekarri zuen, derrigor, estropadetarako prestakuntza berezia egin beharra.

Aro modernoa, 1970. urtetik aurrera. Arraunketa olinpikoaren prestaketa fisikoa eta teknika trainerurako egokitzen hasi ziren. 1970etik, tostako arraunketa eta olinpikoa elkarrekin batera ibili izan dira. Lehen emakumeak ere urte horietan hasi ziren arraunean, aulki mugikorrean.

1985ean Euskadiko Arraun Federazioa sortu zuten.

1990eko hamarkada. Zuntzezko traineruak zabaltzen hasi ziren.

2003an Gipuzkoako Arraun Federazioak emakumeen 86 fitxa egin zituen.

2003tik aurrera, liga egonkorrak sortu zituzten: TKE, KAE eta KAE 2. TKE Liga sortu zuten Galiziako, Kantabriako eta EAEko gobernuek diruz lagundurik, eta goi-mailako traineruen liga eratu zuten.

2005eko denboraldian, Urdaibaiko egurrezko traineruak garaipen ugari lortu zituen. Hura izan zen goi-mailan egurrezko ontzia erabili zuen azken taldea. Ondoren, zuntza izan bai ta jaun eta jabe.

2008an, emakumeen arteko lehen traineru-lehia ofizialak jokatzen hasi ziren.

2009an TKE Ligak emakumeen traineru-liga eratu zuten: EuskoTren. 2010ean, Gipuzkoako Traineru Liga jokatu zuten lehen aldiz; eta ordutik, urtero jokatu dute. Orain, euskal talde guztiek modalitate olinpikoa praktikatzen ez duten arren, bien arteko harremanaz baliatu izan dira, nagusiki, prestaketa fisikoari dagokionean. Tostako arraunean, traineruak du ospe eta indarrik handiena, eta ekonomikoki ezinbesteko laguntza ematen die modalitate olinpikoa praktikatzen duten elkarteei, baita egiten ez dutenei ere.

Aquariumen zintzilik dagoen balearen hezurdura ikusgarria.

AQUARIUM

EMAKUME ARRAUNLARIEN AURREKARIAK:

PASAIAKO BATELARIAK

Ez da batere kontu erraza lehen emakume arraunlarien inguruko informazioa topatzea. Jakina da, bai, batelariak izeneko andrazko batzuk lanean aritu zirela 200 urte luzez Pasaian; baina sakon arakatuta ere, ezin da informazioa biribildu. Beste kai batzuetan, gizonek egiten zuten Pasaian batelarien esku geratzen zena; eta oraindik ere, ez dago demostratzerik zergatik bereganatu zuten ardura hori Pasaiako emakumeek. Teoria zabalduena da gizon falta zegoela; batetik, komunitate txikia zelako eta, bestetik, gizonezkoek Ternuara egiten zituzten arrantza-kanpainek bi urte irauten zutelako.

Rosa Maria Cantinek Bateleras de Pasajes liburua idatzi zuen, 1995ean. Cantinek ikertu zuenez, XVII. mendetik XX. mendera existitu ziren batelariak Pasaian, eta izugarrizko garrantzia izan zuten garaiko ekonomian. Hala, Pasaia bisitatu zuten idazle askoren arreta bereganatu zuten langile haiek. Maiz deskribatu zituzten batelariak, bai idatziz eta bai marrazki bidez ere. Hala ere, inoiz gutxitan islatu zuten errealitatea; izan ere, fantasiazko emakume dotoreen moduan deskribatzen zituzten. Zehazki, XVII. mendearen hasieran agertu ziren batelarien lehen erreferentziak literaturan. Jose Antonio Azpiazu antropologoak ikertu zuenez, behargin haietaz estreinakoz idatzi zutenak izan ziren Pedro Mantuano eta Felix Lope de Vega, Felipe III.aren ezkon-bidaiaren berri ematearekin batera. Donostian eta Pasaian egon zen Felipe III.a, eta Mantuano eta Lope de Vegak honela idatzi zuten: «La naturaleza angelical y la hermosura de las bateleras».

Melle Helene Feillet ilustratzaileak irudikatutako batelariak, 1850ean.

Batelariak, puntuz puntu

Batelarien inguruan informazio gutxi eta nahastua dago, baina jakin daiteke zerbait haietaz.

EHUko irakasle Olga Macias historialari gisa aritua da. Gizarte Zientzien Didaktika Departamentuko kide da Macias; bilbotarra izatez, Gorlizeko bizilaguna. Atsegin handiz eman ditu lan hau osatzeko beharrezko xehetasunak, batelarien irudi bat egiteko moduan: «Batelariak hor egon ziren, baina ikusezina da euren lana, emakumeen gainontzeko lanbideekin pasa en moduan».

ZEINTZUK ZIREN

«Komunitate itxiak ziren, eta, gehienak arrantzaleen emazteak ziren», dio Maciasek. Gaizki ikusitako jarduerak ziren kaikoak; Donostian, esaterako, hiriguneko bizilagunak ez ziren haiekin nahasten. Saregileen kasuan, jakin izan da amatik alabara igarotzen zela lanbidea; batelarienean, berriz, ez dago jakiterik.

EUREN LANA

Pasaiako batelarien lanik ohikoena zen merkantziak, herritarrak eta animaliak eramatea, badiaren alde batetik bestera; horretaz gain, merkantziak mugitzen zituzten, portura iristen ziren itsasontzi handietatik lehorrera. Gabarrak ere gobernatzen zituzten –barku handiak ziren, lauak, eta, bereziki, sakonera gutxiko lekuetarako ziren; pisu gehiago onartzen zuten–. Gainera, atoi-lana egiten zuten, armadako edo arrantza-kanpainetatik iristen ziren itsasontzientzat, unamekin lotuz ontzi handiak euren txalupetara [Unama espartzuzko soka lodia da; gazteleraz, maroma]. Salmentan ere aritzen ziren, belaontziek karga behar izaten baitzuten, haizearen erruz ez erortzeko; hala, lasta moduan harriak erabiltzen zituzten normalean, eta batelariek saltzen zizkieten. Azkenik, arotzek itsasontziak bukatzean, uretara atera behar izaten zituzten ea flotatzen zuten ikusteko, eta uretaratzeaz ere batelariak arduratzen ziren.

1962. urtean, batelarien omenezko estropada antolatu zuten, lehenaldiz.

OARSOBIDASOKOHITZA

Leonardo del Castillok argitalpen bat egin zuen 1668an. Felipe IV.ak Donostia eta Pasaia bisitatu zituen, arreba Maria Teresa eta Frantziako Luis XIV.aren arteko ezkontza zela-eta. Idatzi horretan dio batelariak borrokan aritzen zirela, itsasontzietara lehenengo zein iritsiko, horien deskarga egiteko, eta atoi-lana ere aipatzen du.

Lope Martinez de Isastik XVIII. mendean idatzi zuen batelariak gizon-itxurako emakumeak zirela, egiten zuten lan gogorra zela medio.

Victor Hugo idazle frantziarra harrituta mintzatu zen batelariez, 1843an argitaratu zuen En voyage. Alpes et Pyrinees liburuan: «Adin eta itxura askotakoak ziren, gazteak, zaharrak, ede rrak, itsusiak... denak batera oihuka hasten zirenez, ez nien ulertzen. Azkenean, amarratuta zituzten txalupek argitu zidaten kontua; beraiekin batetik bestera joateko eskaintza egiten ari ziren txalupariak ziren».

Zumaian ere izan zen gabarrari bat, senarrak emandako ontzia zerabilena jendea batetik bestera mugitzeko.

IZAERA

Aipamen anitz daude batelarien izaera oldarkorraren inguruan. «Haien artean ika-mika asko izaten zituztela diote, eta oso lotsagabeak zirela jendearekin. Kaiko emakumeei maiz leporatu izan diete lotsagabetasun eta hizkera txar hori», dio Maciasek. Askok nabarmendu zuten txalupak gidatzeko zuten abilezia, eta su-armak erabiltzeko zuten trebetasuna. Izan ere, frantsesen aurkako gudetan, antza, dinbi-danba aritzen ziren portuan.

LEHIAKORTASUNA

Maciasek ikertu duenaren arabera, oso ohikoak ziren batelarien arteko norgehiagokak. Agian, itsasontzietara ahalik eta azkarren ailegatzeko zuten lehia harengatik, edo euren artean egindako apustuak medio sortutako estropadengatik. «Kontua da estropada horiek batzuetan herriko San Inazio jaietan jokatzen zituztela. Gerora, ohitura hura galdu egin zuten, eta 1962an berreskuratu zuten».

Erregeen aurrean ere estropadak jokatzen zituzten, haien entretenigarri. Hala, Felipe IV.a Espainiako erregearen idazkariak eskatu zien Hondarribia eta Donostiako alkateei, honakoa eskatzeko: hamabi batelera nahi zituela, erakustaldi bat egiteko Madrilgo Buen Retiroko urmaelean, erreginaren gozamenerako. Eskaerak ez zuen aurrera egin, batelarien ezezkoa jaso baitzuten.

1966. urteko argazkia, emakumeak, batelariz jantzita. OARSOBIDASOKOHITZA

LAN BALDINTZAK

Batelari asko ontzien jabe zirela dio Maciasek: «Gabarretan, bereziki, gizonezkoei laguntzen zieten andreek. Txalupa txikiagoetan, berriz, badirudi emakumeak zirela jabeak». Ondorioz, egunean lortutako bidaia-kopuruaren arabera, momentuan jasoko zuten dirua; hala ere, idatziren batean ageri da enpresari baten menpe ere aritu zirela lanean. «Sumatzen dut batelari bakoitzak bere bezeroak izango zituela, baina ez dut horretaz ezer ere topatu. Soldata zuten bakarrak arrain-saltzaileak ziren, kofradien parte zirelako, baina batelariek ez zuten kofradiekin loturarik, eta ez dakigu ezer ere horri buruz», dio Maciasek.

ARROPA

D'Aueaulony kondesak ere ideia idealizatu horietako bat sortu zuen batelariez, 1691. urtean, jantzi ederrak soinean ibiltzen zirela esanez. Zetazko arropaz irudikatzen zituzten, eta kapelu handiak buruan. Antza, lastozko txapelak bai erabiltzen zituzten, eguzkitik babesteko, garai hartan ohikoak baitziren. Kortsea, ordea, goi mailako andreen kontua zen, herritarren artean ez zen existitu ere egiten.

GAITZESPENA

Mitologia tarteko, batelariengana ere iritsi zen Elizaren gaitzespena. De Lancre izeneko inkisidoreak, 1622an, Zugarramurdiko sorginen aurka aritu zen gizon berak ekarri zuen zentsura. De Lancrek zioenez, batelariek akordio bat zuten deabruarekin, mareak aldatu eta ekaitzak erakartzeko.

Aldi berean, mitologiak zioen emakumezko biluziek ekaitzak aldendu zitzaketela. Arrazoi horrengatik, gerritik gora biluztutako emakumeen irudiak egoten dira, askotan, itsasontzien branketan.

NOIZ ARTE LAN EGIN ZUTEN?

1920 arte topa daiteke batelarien aipamenen bat. Zehazki, 1917an, baporezko motorrak sortu zituzten, eta erraztasun handiagoa lortu zuten itsasontziek kaietan sartzeko. Hori dela eta, ordutik gutxika desagertu zen batelarien lanbidea.

1967. urteko estropada bat. OARSOBIDASOKO HITZA

Gaur egun, ehun lagun baino gehiagok parte hartzen dute batelarien desfilean. OARSOBIDASOKO HITZA

TRAINERUAN ERE BAI

Txingudiko Bandera da emakumeen traineru lehien aurrekari nagusia; eta benetako bultzada 2008an iritsi zen.

Bateletan eta trainerilletan ibilbidea egin ostean, emakumeak ere traineruan arraunean egitera iritsi dira, baita lehia ofizialak jokatzera ere. Topatutako datuen arabera, Txingudiko Bandera izan zen emakumeen traineruek jokatutako lehen estropada, 2005eko irailean. Hondarribian jokatu zuten, eta Kantauri itsasoan aitzindaria izan da. Cabok irabazi zuen lehen bandera hura; hemen, sailkapena: Cabo da Cruz (8:07), Txingudi -Hondarribia, Irun, Hendaia (8:10), Isuntza (8:42), eta Urola Kosta -Orio, Getaria, Zumaia- (9:07).

Estropada hura ziaboga bakarrekoa izan zen, eta bi zatitan jokatu zuten; lehenengo, bi txanda egin zituzten, finala nork jokatuko zuen erabakitzeko; ondoren, beste bi txanda jokatu zituzten, bandera eta azken sailkapena erabakitzeko.

«Ikusle asko bildu ziren, gizonezkoen estropada askotan baino gehiago. Espero dezagun esperientzia honek balio izan dezala beste klub batzuek emakumeen traineruak osatu ditzaten, eta datorren urtean estropada gehiago egon daitezen», dio Hondarribiako klubak egun hartan osatutako kronikak.

Tolosa-Getariaren trainerua, 2010eko Debako Banderan. JOXEMARI OLASAGASTI ARRUTI

Hain zuzen ere, Hondarribiak antolatu zuen estropada hura, Hondarribia, Irun eta Hendaiako udalen babesarekin, eta denborak hartzeaz arduratu zen Gipuzkoako Arraun Federazioa. Bitxia da ikustea nola lehen estropada hartan arraunlari bakoitza bere klubeko arroparekin atera zen, traineru beraren barruan.

2006an Txingudi Eguna ospatu zuten, eta bi traineruren arteko estropada egin zen. Hondarribiak irabazi zuen (14:02) eta Isuntza 44 segundora geratu zen. Ondorengo zazpi urteetan jokatu zuen berriro ere Txingudiko Bandera. 2007an eta 2008an Hondarribiak irabazi zuen; 2009, 2010 eta 2011 urteetan, Getaria-Tolosak; 2012an, Zumaiak; eta 2013an, Hibaikak. Gipuzkoako Traineru Liga sortu zutenetik, 2010ean, ligako jardunaldi bilakatu zuten.

Distantziak

Euskadiko Arraun Federazioaren araudia jarraituz, gizonen distantzia berak egin zituzten emakumeek hasierako lehia ofizialetan; hau da, 3 itsas milia, hiru ziaboga eta lau luzerekin. Hala ikus daiteke 2009ko Euskadiko Traineru Txapelketako eta 2010eko Gipuzkoako Traineru Txapelketako emaitzetan. Ondoren, klubek hala erabakita, gizonen ibilbidearen erdia egiteari ekin zioten, gaur egun arte.

2009ko Euskadiko Txapelketa hura Hondarribian izan zen, eta hau izan zen sailkapena: Getaria-Tolosa (23:06'47); Zumaia (23:56'51); Arkote (24:03'24); Hondarribia (24:26'94).

2010eko Gipuzkoako Txapelketa Donostian izan zen, Kontxako badian, eta hauek izan ziren denborak: Zumaia (24:22'32); Getaria-Tolosa (24:53'16); San Juan (25:44'12); Orio (27:35'18); Hondarribia (27:40'16).

Estropada ofizialen ibilbidea

Emakumeen traineruko lehiak 2008an hasi zituzten, esan bezala. Garai hartan, arraunlari eskasia zela eta, selekzioen moduan funtzionatu zuten: Galizia, Gipuzkoa eta Bizkaia. Hala, selekzio bakoitzak inguruko klubetako arraunlari onenak batzen zituen. 2008an Zaragozako Expo-ra joan ziren erakustaldi bat egitera. Izan ere, gizonekoen TKE San Miguel Ligak 5 urte bete zituen, eta lehen estropada han jokatu zuten. Emakumeen trainerua elkarte hauetako arraunlariekin osatu zuten: Hibaika, Getaria, Zumaia, Tolosaldea eta San Juan. Maite Zunzunegi izan zen Gipuzkoako selekzio hartako entrenatzailea.

San Juango arraunlariak, 2014an, Kontxan irabazitako garaikurrekin garaipena ospatzen. LIDE FERREIRA

Urte hartan bertan, Emakumeen Kontxako lehen bandera jokatu zuten. Kontxako Lehen Banderan hauek izan ziren finalistak: Galizia, Astillero, Getaria-Zumaia eta Hondarribia. Irailaren 14an izan zen, 11:00etan. Galizia izan zen txapelduna eta 11:35:80ko denbora egin zuen. 2010ean, kataluniarrek eta valentziarrek ere parte hartu zuten Kontxako Estropadan; bigarren eta hirugarren urte horietan izan zuen indarrik handiena lehia hark. Lehenengo bost urteetan galiziarrek irabazi zuten, Rias Baixas. 2013tik aurrera gipuzkoarren gorakada hasi zen; Zumaiak irabazi zuen urte hartan bandera, eta hurrengo bi urteetan, San Juanek.

2015ean, hamaika talde aurkeztu ziren sailkatze estropadara: Zumaia, Hibaika, Orio, San Juan, Cabo, Zarautz-Getaria, Donostia, Chapela, Hernani, Oiartzungo Itsaslapurrak eta Colindres.

2008, 2009 eta 2010ean sailkatze estropada egin zuten, eta ondoren, jardunaldi bakarra. Ondorengo urteetan, gizonezkoen formatu bera hartu zuen, eta egun beretan jokatzen dira lehiak. Iraileko lehen igandearen aurreko ostegunean izaten da sailkatze estropada, eta ondorengo bi igandeetan, dagozkien bi jardunaldiak. Hori bai, lau traineruk izan dute bertan parte hartzeko aukera, orain arte. Aurten, ordea, lehen aldiz, gizonezkoenarekin parekatuko dute, eta zortzi traineruk parte hartuko dute.

Euskotren Liga 2009an sortu zuten. Lau trainerurentzako lekua izaten du, eta gizonezkoen TKE ligako estropadekin batera jokatzen da. Selekzioak osatuta jokatu zuten lehen urte hartan, eta hau izan zen sailkapena: Galizia (30 puntu), Gipuzkoa (21), Bizkaia (19) eta Katalunia (7). 2010ean, Gipuzkoako selekzioak irabazi zuen, eta bere atzetik geratu ziren Galizia, Bizkaia eta Kantabria. 2011n, selekzioak alde batera utzi, eta klubetako traineruak osatu zituzten lehen aldiz, ligarako. Getaria-Tolosa izan zen txapelduna lehen urtean, eta hurrengo sailkatuak, hauek: Galizia, Zumaia eta San Juan. 2012an Zumaiak irabazi zuen, eta bere atzetik geratu ziten Rianxeira-Mecalia, Getaria-Tolosa eta San Juan. 2013an: Zumaia, San Juan, Hibaika eta Orio. 2014an, San Juan, Hibaika, Zumaia eta Samertolameu. 2015ean, San Juan, Zumaia, Hibaika eta Orio.

Gipuzkoako Traineru Liga 2010ean antolatu zuten, lehen aldiz. Hala, 2016an ligaren zazpigarren urtea izaten ari da. Gipuzkoan zeuden emakumezkoen traineruei estropadak jokatzeko aukera emateko sortu zuten liga. Getaria-Tolosak eta Zumaiak bina Liga eskuratu dituzte, eta 2014an txapelduna San Juan izan zen, eta, 2015ean, Zumaia. Euskotren Ligarako sailkatzen direnek ere aukera dute Gipuzkoako Ligan parte hartzeko, baina, batzuetan, bat egiten dute bi ligetako jardunaldiek. Aurten, bitan gertatu da, eta estropada horiek ez puntuagarriak egin dituzte, bandera jokoan egon arren.

Urteek aurrera egin ahala, emakume geroz eta gehiagok egin dute bat arraunarekin. Kasu batzuetan bi klub elkartu behar izan diren arren, klub bat baino gehiago dira euren traineruak osatzera iritsi direnak, pixkanaka-pixkanaka.

EMAKUMEAK ETA ITSASOA

Batelariez gain, asko izan dira itsasertzean emakumeek betetako lanbideak: zirgariak, arrain-saltzaileak... bereziki historian ezkutuan geratutako lan gogor horien aitortza egin du Donostiako Ontzi Museoaren erakusketak: ‘Emakumeak eta itsasoa’.

Emakumeen eta itsasoaren inguruko erakusketa bat zabaltzeko gogoa aspalditik zuten Ontzi Museoko arduradunek. Hain zuzen, museoak helburutzat du laguntzea itsas ondarea berreskuratzen, kontserbatzen eta aztertzen; eta, aldi berean, horri guztiari behar duen zabalkundea ematea. Hala, hutsune nabaria zegoen itsasoari lotutako historian emakumeek bete izan duten funtzioan; hori osatze aldera zabaldu dute Emakumeak eta itsasoa erakusketa. Azken batean, lehorreratu egin dute itsas azpian hor nonbait galdurik zegoen altxorra, esker eta aitortza gisa. Gainera, arreta berezia jarri diote euskal kostaldeari.

Eraikinaren bi solairuetan banatu dute erakusketa; beheko zatian mitologia eta fantasia arloa agertu dute, batez ere; goiko pisuan, berriz, lanbideen inguruko alderdi serioagoari egin diote tartea. Beraz, honako ataletan banatu dute erakusketa: Itsaslamiak, birjinak eta sorginak; Emakumeak eta itsasontziak; Piratak eta kortsarioak; Portuko lanak: batelariak, kargaketariak eta zirgariak; Arrantzaren inguruan; Itsasoko bainuak eta Uretako kirolak. Agerian uzten dute atal guztiek andrazkoen eta itsasoaren arteko harremana, lan-munduan zein aisialdian eta kirolean.

Material asko topa daiteke museoan: grabatuak, margolanak, argazkiak, jantziak, kartelak, liburuak, aldizkariak... dena, panel eta guzti osatuta. Ontzi Museoarenak eta beste erakunde batzuek edo norbanakoek maileguan utzitako piezak dira. EHUko irakasle Olga Maciasen aholkularitza historikoa izan dute, eta Elena Odriozola ilustratzaile donostiarra arduratu da erakusketaren diseinu grafikoaz.

Dora Salazar artistak, zirgarien omenez, 2011n egindako eskulturaren proiektua. ESTITXU ZABALA

Debekuei aurre eginez

Alor garrantzitsuetan egon dira emakumezkoak itsas eta arrantza-komunitatean. Euren figura funtsezkoa izan zen kaietan eta arrantzan: batelari, zirgari eta zamaketari lanetan. Horretaz gain, etxe eta familiaren zaintza eta etxeko ekonomia batuz, bestelakoak ere egiten zituzten: arrainaren deskarga, enkantea eta salmenta, eta kontserba-fabriketako eskulana. Aipatutako lanbide batzuk berez ez ziren emakumeek egin beharrekoak, oso gogorrak zirelako; esaterako, zirgariena. Soka luze batetik tiraka, zirgariek ontziak mugitzen zituzten kaian barrena, eta oso ohiko eginkizuna izan zen XIX. mendeko Bilboko itsasadarrean. Karlistaldietan, gizonek utzitako hutsunea estaltzeko, emakumeek hartu zuten ardura astun hori.

Mito eta sineskeria ugarik nahasten dituzte emakumeak itsasoarekin. Sineskeria zabalduenetakoa da emakumeek ontzi barruan ekar zezaketen zorigaiztoarena. Hala ere, XVI. mendean Ameriketara bidean abiatzen ziren itsasontzietan baziren andrazkoak. Laguntzaile bezala, edo gizonezkoen arropaz jantzita. Pirata legez ere ibili ziren, eta partaide izan ziren ontzigintzako negozioetan, kortsario-jardunetan eta arrantzaldietan ere bai. Ezagunenetako bat izan zen Katalina Erauso, 1585ean Donostian jaiotako moja. Hamabost urterekin abituak kendu eta, gizon mozorrotuta, hainbat abentura bizi izan zituen, tartean, itsasontzietan marinel gisa.

Gizarteak aurrera egin ahala, erronka berriekin topatu dira andrazkoak, eta debekatuak zituzten lan eta kirolen parte bihurtu dira. Enpresa eta kofradien kudeaketan daude; eta bela, surf edo arraun lehiaketetan dira protagonistak.

Batelariak, Ontzi Museoaren atarian. ONTZI MUSEOA

«ERAKUSKETA INTERESGARRIA, ERAKARGARRIA ETA ARINA IZATEA NAHI GENUEN»

JOSE MARIA UNSAIN

MUSEOKO ZUZENDARKIDEA

Nolatan erabaki duzue emakumeei eskainitako erakusketa bat egitea?

Aurretik landu gabeko gaia zen, Euskal Herrian behintzat. Betidanik genuen buruan, eta hutsunea genuen hor. Gainera, orain, nazioartean, badago emakumeen inguruko memoria historikoa berreskuratzeko mugimendu moduko bat. Emakumeak arlo guztietan egin duen lana ikusarazteko beharra zegoen, aitortza moduan. Helburua finkatuta.

Islatu nahi zenutena agerian utzi duzue?

Erakusketa interesgarria, erakargarria eta arina izatea nahi genuen. Leku falta dugu, askoz erakusketa zabalagoa egin genezakeen. Edonola, benetan bilatzen genituen piezak topatu ditugula uste dut, zegoen gutxia lortu dugu. Zirgarien lana edo marisko-lanarena islatzeko kontu kuriosoak ekarri ditugu. Esfortzu fisikoaz ezer gutxi dago; emakumeak ikus daitezke sareak eramaten, txaluparen bat deskargatzen... argazkietara jo dugu.

Zuen jakinduria zabaltzeko balio izan dizue?

Niri, behintzat, bai. Ikerketa bazuen laguntza izan dugu. EHUko irakasle Olga Maciasek egindakoa, adibidez; Jose Antonio Azpiazu, Jose Maria Merino...

Aurten, gainera, Ontzi Museoak 25 urte betetzen ditu.

Erakusketa hau ez dugu bereziki 25. urteurrenagatik sortu, egiteko genuen erakusketa garrantzitsu horietako bat zen. Urteurrenaren harira hainbat jarduera egin ditugu: Elena Odriozolak zuzendutako ilustrazio tailer bat egin genuen: Atzegiko margolariek museoan abestu zuten; Pasaiako batelariek zortzikoa dantzatu zuten, lehen aldiz, Donostian, museoaren aurrean. Kontu horiekin batera, museoak eta genero ikuspegiari buruzko hausnarketa tailer bat ere antolatu genuen. Mokadu bat ere egin genuen hainbat lagunekin: laguntzaileak, ikertzaileak, piezak dohaintzan eman dizkigutenak... Gonbidatu nahi dugu museoarekin kolaboratu duen jende guztia: materiala utzi dutenak, erakusketetan laguntza eman dutenak, ikerketetan elkarlanean aritu direnak... zerbait argitaratzea ere interesgarria izango litzateke, baina oraindik ez dugu ezer erabaki.

Zein izan da museoaren ibilbidea?

Betidanik esaten dugu inauguratu genuenean bitrina batzuk hutsik zeudela, denbora faltagatik. Museoak ez zuen ia jabetzarik, hutsetik hasi ginen, eta lan asko egin dugu, erakusketez gain, ondarea berreskuratzeko: liburutegia, grabatuak, margolanak, material etnografikoa, material arkeologikoa, postalak, kontserbaontzi zaharrak... Ikerketa-arloan ere asko murgildu gara, Itsas Memorian, Euskal Herriko itsas gaiei buruzko aldizkaria; 600 orrialde inguru ditu, eta jende ugarik kolaboratzen du. Ondasunen berreskurapenean ere aritu gara; museoak 30 itsasontzi ditu, Pasaian, zaharberritze-prozesuan. Nahiko pozik gaude egin dugun lanarekin, gehiago egin genezakeen, baina baliabide ekonomiko gutxi izan ditugu hasieratik.

Etorkizunera begira zer lortu nahiko zenukete?

Euskal Herriaren historian itsasoak izan duen garrantzia islatzeko, ez da nahikoa orain dugun lekua. Euskal Ontzi Museo batean pentsatu izan dugu. Proiektu bat egin genuen museoa Pasaian egiteko, zoragarria, baina krisi ekonomikoa iritsi zen, eta ez genuen lortu. Proiektu hori errealitate bihurtzea nahi dugu.

«GUK IREKITAKO BIDEARI ESKER, BADABILTZALA IKUSTEA OSO POLITA DA»

MAITE ZUNZUNEGI

ARRAUNLARI ETA ENTRENATZAILE OHIA

Pasioz beteta hitz egiten du arraunaz Maite Zunzunegik (Pasai Donibane, 1959), eta ez da gutxiagorako ere, badu zer kontatu eta, arraunari urteak eskaini ostean.

Aulki mugikorrean arraunean hasi ziren lehen emakumeen artean dago Maite Zunzunegi, Koxtapeko emakumeen traineruko lehen entrenatzailea izan zen, eta urte mordoa darama batelarien omenezko estropadan parte hartzen.

Batelariak arraunlariak ziren ofizioz, baina ez kirolariak. Haien lekukoa hartuz, ordea, asko dira gaur egun arraunean dabiltzan neskak. Emakumeen arraunaren hastapenez, ibilbideaz eta etorkizunaz aritu da Zunzunegi, gustura asko.

Nolatan hasi zinen arraunean?

1970eko hamarkadan hasi ginen, orduan hasi ziren klubean aulki mugikorrarekin. Herrian kirola egiteko aukera gutxi genuen orduan, eta batzuek ikusita animatu ginen. Hasitako gehienek segituan utzi zuten, eta hiru geratu ginen. Garai hartan ez zegoen emakumeentzat estropadarik, eta gogoratzen dut, 1973an, Bordelera joan ginela. Beste biak seniorrak ziren, eta scull bikoitz batean atera ziren; ni kadetea nintzen, hamaau urte nituen, eta skiff batekin ibiltzen nintzen. Bezperan, Urkira joan ginen entrenatzera, eta entrenatzailea lehorretik ibili zen zuzenketak egiten. Entrenatzen ari ginela, Burnizko Zubitik harri bat bota zidaten, eta besoa handituta izan nuen. Ez nuen estropadarik egin behar hurrengo egunean, nire mailan ez zegoelako, baina eskua handitua izan nuen egun batzuetan. Pentsatzen dut betiko bihurriak izango zirela, ez zidatela egin emakumea izateagatik.

Zein harrera izan zenuten klubeko arraunlarien aldetik? Nola moldatzen zineten entrenatzeko?

Ondo hartu gintuzten. Atletismo klub bezala hasi zen Koxtape. Lehen Iberdrola zegoen lekuan, egin baino lehen, pista bat egin zuten, eta klubaren izena hortik dator, marea igotzean, pista desagertu egiten zelako. Urkikoek ere asko entrenatzen zuten hor, eta baten batek ontziren bat utzi, eta atletismo egiten zuten batzuk arraunean hasi ziren. Lehenengo, aulki mugikorrean, eta, gero, traineruan. Orain zinema dagoen tokian, katekesia zegoen; gimnasio tankerako zerbait jarri zuten, eta hor aldatzen ginen. Lehenengo iristen zena aldatzen zen aurretik, eta denentzako txalupak ez zeudenez, zain egoten ginen, besteek entrenatzen zuten bitartean.

Herrikoek zer zioten?

Aulki mugikorra berria zen, eta orduko gizonek –gehienak traineruan ibilitakoak– esaten zuten «deporte de señoritas» zela.

Aurretik zer ezagutzen zenuen arraunaz?

Gogoratzen naiz, batez ere, Kontxako estropadez. Urteren batean herriko bapore-ontzi batean joan ginen estropadak ikustera. Banituen arraunean ibilitako osabak ere, batez ere bat. Ur ondoan bizi gara eta beti ikusi dugu jendea arraunean, beraz, asko bizi dugun kirola da arrauna.

Estropadarik izan gabe, nola lortzen zenuten arraunean jarraitzeko indarra?

Nirekin hasitako beste biek segituan utzi zuten, eta horietako bat eskubaloian jokatzen hasi zen. Nik entrenatzen jarraitzen nuen arraunean, baina eskubaloia ere egiten nuen, bereziki neguan izaten baitzen. 1977an, arraunean, Espainiako Federazioaren Trofeoa jokatu nuen, eta apirilean, beste zerbait; baina estropada gutxi izaten genituen. Gogoratzen dut, 1974an, Madrilera ere joan ginela, San Juan lakuan haur eta kadete mailakoen bilkura egiten zutelako. Han, badakit mutilen aurka aritu nintzela arraunean.

Pixkanaka gehiago elkartu zineten, eta 1982an zortzikoa ere osatu zenuten, ezta?

Bai, 1981ean Euskadiko Txapelketa antolatu zuten Soustonen, eta hara joan ginen zortzikoarekin. Txapelketa izateko lau txalupa behar zirela zioten; eta hori, beraz, ez zen txapelketa, baina guk Baionakoen aurka jokatu genuen, eta irabazleak izan ginen. Baionakoek ezin zuten sinetsi, arazoak izan zituztela esan zuten, eta berriro jokatzeko. Federazioak esan zigun nahi bagenuen berriro jokatzeko, baina estropada guk irabazi genuela, eta trofeoa gurea zela. Eztabaidak izan genituen, eta, azkenean, berriz egitea erabaki genuen. Berriro ere azkarragoan izan ginen, eta estropada bukatzean txalotu egin gintuzten. Beraiek askoz esperientzia gehiago zuten, eta gu baino askoz hobeak izango zirela pentsatuko zuten.

Urte askoan aritu zinen arraunean?

1980ko hamarkadan neska dezente ginen, eta nik 1986an utzi nuen. Oraindik ez zegoen batel ligarik, gerora hasi zen. Zuzendaritzan eta entrenatzaile moduan ere aritu nintzen; senarra ere hor zegoen, eta ia beti ibili gara tartean.

Emakumeen traineruko lehen estropadak 2008an iritsi ziren, ezta?

Bai, Zaragozara joan ginen Gipuzkoako arraunlariak Bizkaiaren aurka erakustaldi estropada jokatzera, Expoa zela-eta. Ni izan nintzen Gipuzkoako entrenatzailea. Han ginela, hilda dagoen Gipuzkoako federazioko presidente Josetxo Etxeberriak esan zidan: «Elkartzen bazarete, gutxienez, klub bateko eta besteko arraunlariak elkarrekin, antolatuko dut txapelketaren bat». Hortik aurrera, lehenengo Kontxa ere antolatu zuten, urte hartan bertan. Aurretik jokatu zuten Txingudiko bandera, eta hemengo arraunlariak ere egon ziren.

2010ean egin zuen San Juanek apustu sendoa, emakumeen trainerua uretaratzeko. Nolakoa izan zen hasiera hura?

Bai, bitarte horretan, 2008an eta 2009an, nirekin bateletan zebiltzan neskak Hondarribira joan ziren traineruan ibiltzera. 2010ean, dena aldatu zen, zuzendaritzan ere jende gaztea sartu zen, eta aldaketa asko egon ziren klubean. Kosta zitzaigun trainerua osatzea, arraunlariekin eskas genbiltzalako, baina atera genuen.

Gogoratzen dut Deban egin genuela lehen estropada, eta ondo. Kontxako sailkatzea ere jokatu genuen, nahiz eta ez sailkatu. Ordutik jarraitzen du traineruak, baina nik urte hori bakarrik egin nuen.

Traineruaren izena Batelerak izan da hasieratik. Oso argi zuen hori klubak?

Bai. Betidanik entzun dugu beraietaz, eta aspalditik jokatzen dugu estropada euren omenez. Badakigu, motorrak ez zeuden garaian, hemengo gizon gehienak itsasora joaten zirela lanera, eta emakumeek eramaten zituztela hemendik San Pedrora edo Antxora bisitariak. Baporeak ere beraiek hurbiltzen zituzten, atoi-lana eginez. Beraientzako lana zen, gerora kirol bihurtu dena.

Orain klubeko neskak noraino iritsi diren ikusita, zer pasatzen zaizu burutik?

Poza. Ikusten duzulako guk hasitako hura, erdi ezjakinean, bihurtu dela garrantzizko zerbait. Orain neska pila bat dabiltza, maila guztietan, irabazteak animatzen baitu.

Egun, jendeak normalagotzat jotzen du neskak arraunean aritzea, lehen beti entzuten genuen «marimutil» edo halakoren bat.

JOXERRA MIKEO

Egun herriko arraun elkartearekin zein lotura duzu?

Semea aurrekalari [brankari, aurreko; traineruaren brankan arraunean egiten duen kidea, tosta-kiderik gabe aritzen da] dabil San Juango traineruan; eta beste semea, iaz, Oiartzunen ibili zen. Klubean orain ez dut ia loturarik, baina senarra ere beti dabil gauza bat edo bestea egiten.

Badira urte batzuk herriko jaietan batelariak omentzen dituzuela, San Inazio egunean. Zu noiz hasi zinen egun horretako estropadan parte hartzen?

1974an hasi nintzen parte hartzen batelarien estropadan, arraunean ari nintzenean, nirekin arraunean zebiltzan beste bi lagunekin. 1973tik 1987ra urtero atera nintzen. Gero, 1988an, lehen semea izan nuenez, utzi egin nuen; eta 1998an itzuli nintzen. Harrezkero, urte pare batean egingo nuen huts.

Bereziak dira batelarien txalupa horiek, ezta?

Pentsatzen dut bere garaian batelariek erabiltzen zituzten ontziak handiagoak izango zirela. Orain, bi istriborretik joaten dira, eta bat ababorrean, erdian. Patroia ez da patroi arrunta, erdi arraunean joaten baita, bi aldeetako indarra orekatzeko. Hasi zirenean, batelikoak egurrezkoak ziren, arrantzaleenak ziren, eta bakoitzak lortu behar zuen bere batelikoa eta arraunak.

Utzi ziguten lehen batelikoak, adibidez, aurrean ez zuen toleterarik, eta senarrak egin zidan bat. Urteetan poltsa batean ibili nuen, atzera eta aurrera. Zuntzezko batelikoak egitea lortu zutenean, lokaletan gordetzen zituzten, eta gaur egun, klubean gordetzen dituzte. Yola elkartea da estropada antolatzen duena, eta bereak dira txalupak.

Nola bizi duzue herrian San Inazio eguna?

Oso polita izaten da. Herriko sarreran elkartzen gara, Meipin. Desfile bat egiten dugu, herriko bandarekin; emakume batzuk batelari jantzita, eta bere koloreko jantziekin, arraunean egin behar dugunak. Azken urteetan, arrosa kolorez jantzita joaten da aurreko urteko txapelduna. Gero, batelarien zortzikoa egiten dute, sari-banaketa eta bazkaria egiten ditugu, plazan bertan. Iaz, hamazazpi ontzi inguruk parte hartu genuen, eta 1.000 metro inguruko estropada egiten dugu.

Emakumeek bakarrik parte hartzen duzue estropadan edo gizonak ere egoten dira?

Hasieran, arraunlariak emakumeak izaten ziren, eta patroia gizonezkoa. Behin esan genien Yolakoei emakume batekin atera nahi genuela patroi, eta tradizioa ezin zela aldatu esan ziguten; ¡Hola! aldizkariko artikulu batean atera zuten, gainera: 'Tres señoritas y el patron'. 1982an edo izan zen hori, eta hurrengo urtean, lortu genuen emakume patroi batekin ateratzea.

Orain, taldekideek aukeratzen dute patroi emakume edo gizona izan; eta antolatzaileek nahiago dute emakumeak ateratzea. Hamasei urtetik gorakoek parte har dezakete, eta gazte asko hasi dira.

Nola ikusten duzu emakumeen arraunaren etorkizuna?

Ona. Bueno, ez hain ona, Zumaia aurten trainerurik gabe geratu delako. Hala ere, hor daude Hernani, Donostia... eta uste dut momentu honetan etorkizuna ona dela. Jendeak irabazten duten taldeetan sartu nahiko du, horrek asko erakartzen duelako. Baina herrietan giro ona biltzen bada, eta fundamentuz entrenatzen badute, traineruek segida ona izango dutela iruditzen zait.

Beti izaten dira boladak, gizonezkoetan ere bai, eta Kontxak jendeak jarraitzeko pisu handia duela uste dut. Beti ezagutu dugu estropada hori, eta hor arraunean egiteko aukera izatea oso polita da. Guk ezin izan genuen Kontxan atera, baina guk irekitako bideari esker, orain badabiltzala ikustea oso polita da.

«PENA DUT ARRAUNLARI GISA EZ BIZITZEAGATIK GARAI HAUEK »

MAIKA TAMERON

ARRAUNLARIA ETA HIBAIKAKO ZUZENDARITZAKO KIDEA

Begiak bustitzen zaizkio Maika Tameroni atzera begiratzen duenean; urteak daramatza arraunari lotuta, eta gogor borrokatu du emakumeek traineruan euren lekua izateko.

Errenterian jende guztiak ezagutzen du Maika Tameron (Paris, 1967); arraunagatik ez bada, beste mila konturengatik: «Beti ibili naiz saltsa askotan sartuta herrian». Hibaikako lehenengotako emakume arraunlaria izan zen, bere anaiak bultzatuta; orain, lehorretik bada ere, bere bihotzeko klubarengatik lanean jarraitzen du.

Nolatan hasi zinen arraunean?

Herrian osatu genuen areto futboleko emakumeen lehenengo taldea; eta bertan jokatu nuen, 23 urteak arte. Nire anaia Hibaikan arraunean hasi zen, eta nesken lehenengo batela osatzeko patroi bat behar zuten. Niri proposatu zidaten, gutxi pisatzen nuela-eta, eta horrela hasi nintzen, 26 urterekin, orain arte.

Hibaikak emakumeen traineruaren aldeko apustua egin zuen. Nola oroitzen duzu hasiera hura?

Lana, sekulako lana! Ni zuzendaritzan nengoen jada, eta ikusten genuen sekulako aukera genuela, arraunlariak bagenituelako. Arazoa zen ez genuela ez dirurik ezta trainerurik ere. Traineru bakarra genuen, mutilen taldeak erabiltzen zuen, eta partekatzea ezinezkoa zen, ez da futbol zelai bat. Dezente elkartu ginen lehen urtean, 2011n, trainerua ateratzen saiatu ginen, baina ez genuen lortu. Azkenean truke bat egin genuen Zumaiarekin, Hibaikako bost neska Zumaiara joan ginen, eta Zumaiako mutil batzuk gure trainerua osatzera etorri ziren. Gero, 2012an, bigarren eskuko traineru bat erosi genuen. Denen artean jarri genuen dirua, eta horrela hasi ginen.

Lehenengo estropada Kaikuk antolatutako jaitsiera izan zen, Bilbon, eta irabazi egin genuen. Niretzat, arraunlari gisa, izan zen... [hunkituta] Oso polita izan zen gure trainerua uretan ikustea, lorpen hori iristeko bidea gogorra izan baitzen. Klubean, adibidez, beti egon gara neskak, eta bebes handia izan dugu. Baina arrauna gizonen mundua da, eta bilerak federazioan eta ligetan... ez dira errazak. Badirudi emakumeek hor egoteko jenio txarra izan behar dugula, eta norbaitek entzuteko ozenago hitz egin behar duzula. Orain emakume gehiago etortzen dira bileretara, zuzendaritzetan jende gazteagoa sartu da, eta giroa aldatu da.

Traineruaren lehenengo urteak gogorrak izan ziren, orduan?

Oso politak. Lehengo Euskotren Ligan sartzen saiatu ginen, eta ez genuen lortu. Gero, Gipuzkoako Ligan sartu ginen, eta Lekeition bandera bat irabazi genuen, lehenengoa, Kaikukoan ez baitzen banderarik egon guretzat. Ilusioz bete ginen, eta erabaki genuen hurrengo urtean gorago joatea. Horretarako, hobeto prestatu behar genuen, eta material hobea lortu behar genuen.

Nik 2012an utzi nion Hibaikan arraun egiteari, traineruan denboraldi bat eginda. Pena badut, arraunlari gisa oraingo garaiak ez bizitzeagatik, baina horrela ere gustura nabil. Hasiera hartan egon nintzen! Zaragozako Expoan parte hartu nuen, Gipuzkoako patroi bezala; lehenengo Kontxan, 2008an, patroi lanetan ibili nintzen, kataluniarrekin.

Herrian, gainera, Errenterian, zaletasuna lortu duzue.

Bai, herrian izugarria da! Lehen hemen jende guztia zen San Juanen edo San Pedroren aldekoa. Bat-batean ohartu ziren arraun klub bat zegoela herrian, eta, gainera, emakumeen trainerua zuela. Lortu dugun zaletasuna ez dut uste arraunagatik izan denik, baizik eta herriko taldea delako, eta, gainera, neskena. Beraiek dira herriaren izena zabaltzen ari direnak, eta zaleek oso ongi erantzuten dute. Sare sozialak sutan izaten ditugu askotan, eta kaletik jende askok geratzen gaitu zoriontzeko.

Beste maila batean, baina arraunean jarraitzen duzu, gainera.

Bai. Iaz Zarauzko beteranoekin hasi nintzen arraunean, eta, orain, Fortunako beteranoekin ibiltzen naiz. Desberdina da, astean hiru aldiz entrenatzen dugu, eta erritmoa lasaiagoa da.

JOXERRA MIKEO

Zer moduz ikusten duzu gaur egungo emakumeen traineruen antolaketa?

Orain arte pausoak eman dira. Kontxan, adibidez, lehenengo urtean, sailkatzea larunbatean jokatu zuten, eta finala igandean. Oraingo ligak baliagarriak dira emakumeen arraunak presentzia izateko. Telebistan ez bazaude, adibidez, badirudi ez zarela existitzen.

Nire ustez, liga bat egin behar da, traineru guztiekin, denak batera eta baldintza berekin. Aurten, Kontxan gertatuko den bezala, zortzi traineru egongo dira, eta hori da logikoena orain. Moduren batera hasi behar genuen traineruan, baina urteak generamatzan arraunean; ni 1993an hasi nintzen, eta nire aurretik bazebilen jendea. Batzuetan badirudi duela bi egun hasi garela arraunean emakumeak, eta ez da horrela.

Etorkizun oparoa ikusten diozu orduan emakumeen arraunari?

Harrobia badago, eta etorkizuna ziurtatua du. Ez dakidana da konturatzen diren zenbat borroka egin behar izan dugun, eta ez bakarrik emakumeek, baita gizonek ere, iristeko gaur egun gauden tokira. Ez dela Eusko Jaurlaritzak edo Aldundiak esaten duelako parekidetasuna egon behar dela, baizik eta atzetik jende askok borrokatu duelako; feministak, feministak ez direnak, kirolariak eta kirolariak ez direnak.

Zumaiak aurten trainerurik ez ateratzea, adibidez, pena handia izan da. Nik Hibaikan hasieratik esan nien gauzak ongi egin behar genituela, ezin garelako geratu nesken trainerurik gabe. Mutilekin ere esfortzua egiten dugu, eta biak uretan ditugu.

«ARRAUNLARIAK ZAINDU EGIN BEHAR DIRA, EZ ERRETZEKO»

ATSEGIN ODRIOZOLA

ZUMAIAKO ARRAUNLARIA

Zumaiako arraunlaria da Atsegin Odriozola (Zestoa, 1991); emakumeen traineruen historian hasieratik egon den horietako bat; tostak bi urtez utzi, eta aurten itzuli egin da.

Atsegin Odriozolak 2013an utzi zuen arrauna, Zumaiarekin Kontxako Bandera irabazi ostean, «Asko kostatako erabakia hartuta»; denboraldi honetan, berriro itzuli da. Hain justu ere, Telmo Deun trainerua lehorrean geratu den garai berean. Klubari bultzada emateko asmoz heldu dio arraunari berriro ere. Bateletan lehiatu da, eta dominak lortu ditu bere taldekideekin, Gipuzkoako ligan eta txapelketan.

Nolatan hasi zinen arraunean?

Gaztetan hondartzara beti Zumaiara joaten ginen; bertako klubean lagun baten aita zebilen entrenatzaile. Lagun batekin batera hasi nintzen, 15 urterekin, kadeteak ginela. Batel denboraldi oso politak egin genituen; trainerilletan ere ibili ginen aurrerago. 2008an, Gipuzkoako selekzioa osatu eta traineruarekin Expo Zaragozara joan ginen, erakustaldi bat egitera, eta hor hasi zen traineruaren kontua. Zazpi urte egin nituen jarraian, baina 2013an Kontxa irabazi eta uztea erabaki nuen. Bi urtez geldirik egon, eta berriz hastea erabaki dut.

Kontxa irabazi zuen lehen euskal taldea izan zineten. Horraino iristea, ordea, ez zen lan erraza izan.

Ez. Gogoratzen naiz Expo Zaragozako trainerua osatzeko elkartu ginela Gipuzkoako lau batel indartsuenetako arraunlariak. Hilabetez San Juanen entrenatu genuen, eta taldea osatu genuen. Komunikabideen aldetik indar handia eman zioten kontuari, eta Kontxan ere emakumeen txanda osatzea erabaki zuten. Hilabete lehenago prestatu genuen Kontxa; hortik aurrera, gora.

Askotan ez genekien denboraldia hastean trainerua aterako genuen edo ez. Nik beti diot, arrauna afizioa dela, ez ofizioa. Urtero zain egoten ginen, eta ez genekien seguru zertarako ari ginen entrenatzen. Denboraldiak oso luzeak egiten zitzaizkidan; udan gozatu egiten nuen, baina aurreko sei hilabeteak oso gogorrak egiten zitzaizkidan, psikologikoki, ez genekielako zertarako prestatzen ari ginen. Alde horretatik, 2012a eta 2013a goxoagoak izan ziren. Arraunlariak konbentzitzen aritzen ginen taldera etortzeko, Bizkaira deitu.... traineruan egotea lorpena zen, hori bai.

2013ko Kontxa irabaztea oso berezia izan zen. Garrantzitsua tituluari dagokionean, eta herri batentzat ere oso garrantzitsua delako. Ez nuen hainbeste nire Kontxa bezala sentitu, Gipuzkoako federazioak egindako lanaren eta emakumeen lorpen baten moduan baizik. Galiziarrak izan ziren txapeldunak ordura arte, baina haiek selekzioa ziren. Euskal Herrian erabaki ausarta hartu zuten, bultzada emateko, klub bakoitzak bere trainerua osatu zezala; eta egungo egoera orduko erabaki hark ekarri zuen. Ontziralekura joan eta dena gorriz ikustea izugarria izan zen, eta negar asko egin nuen.

Lehietan hainbat aldaketa egon dira. Nola bizi izan zenuen hori?

Nire ustez ez da baloratzen Gipuzkoako Liga, eta niretzat bereziena da, suposatu zuenagatik. Hori ez balitz sortuko, egungo traineru asko ez lirateke uretan egongo, Euskotrenek lau toki bakarrik izatea erabaki baitzuen. Oso berezia da Euskotren niretzako, dauzkan estropadengatik, eta dena emango nuke berriro hor egoteagatik; hala ere, ez da baloratu Gipuzkoako ligak emakumeengatik egindako apustua. Orain gero eta talde lehiakorragoak daude Gipuzkoan, eta hausnarketarako beharra dago; urte batzuk daramatzagu egitura berarekin, eta uste dut pentsatu behar dutela aurrera begira zer egin nahi duten.

Iaz Gipuzkoako liga Zumaiak irabazi zuen, baita Gipuzkoako Txapelketa ere. Aurten, zoritxarrez, ez duzue trainerurik uretaratuko. Zein sentipen duzu?

Nik esan nuen ezin nuela traineruan aritu, nire egoera pertsonalagatik. Bateletarako eta trainerilletarako laguntza eskatu zidan klubak, eta nik baiezkoa eman nuen. Erabakia hartzea oso gogorra izan da bertako trainerua nahi zutenentzat eta klubarentzat. Niretzako ere, bere garaian traineruan sartzeko ezezkoa eman banuen ere. Kanpora begira ea balio duen pilak jartzeko. Beti pertsona berberetatik tiraka aritzea arriskutsua da. Gertatutakoa ongi dago ikusteko zein hauskorra den emakumeen arrauna eta zaindu egin behar dela. Hiru lagunek uztea eragin handia du emakume traineru batean, eta mutiletan ez, behetik harrobi handia dagoelako; emakumeetan berriro hori ez gertatzeko, lanean jarraitu behar da.

Hutsunea nabarituko da klubean, ezta?

Bai. Erreferentzia izatea oso ongi dago, eta gertutik jarraitzea. Trainerurik gabe geratu direnei Zumaiatik bultzatu zaie beste talde batzuetara joateko. Batzuk Getariara joan dira, beste bat Hibaikara, beste bat Oriora... saiatu dira hemen batel eta trainerilla egin dezaten, edo hasieratik joan nahi bazuten, aukera eman diete. Klubak beti bultzatu die arraunean jarraitzeko. Txikiekin harreman estua dugu, asko daude klubean.

Zer moduzkoa izan da arraunera itzulera?

Hasieran beldurtuta nengoen, bi urte eta gero ea nola izango nituen abdominalak, eskuak, ipurdia... baina aldi berean, oso atsegina. Ilusioarekin ibili naiz, banekien lan asko egin beharko nuela berriro ere neurrian jartzeko, eta lehen batel estropadan hanketik sartu nindutenean, gaizki pasa nuen, baina gero asko eskertu dut. Nire buruarekin lasai geratzeko balio izan dit, denak hobeto egoteko. Estropadetan sufritzen eta disfrutatzen ibili naiz, aldi berean, eta lorpenak ere izan ditugu.

Datorren urtean Zumaia itzuliko da traineruarekin?

Bilera garrantzitsu bat egin beharko litzateke. Orain ez da unea horretaz hitz egiteko, baina laster egin beharko lukete, eta ea berriro ere traineru gorria ikusten dugun uretan.

Zuena desagertu, baina talde berriak sortu dira aurten. Nola ikusten duzu une honetan emakumeen arrauna? Etorkizunik badu?

Traineru gehiago egotea beti positiboa da, ez dira bost lagun bateletan bezala. Kantitate aldetik garrantzitsua da. Arraunlariak zaindu egin behar dira, ez erretzeko, emakumeak zein gizonak. Momentuan osasuntsu ikusten dut, baina zaintzen ez bada, ez da hain osasuntsu egongo. Oinarri sendoak jarri behar dira.

LIDE FERREIRA

«BETI BIGARREN MAILAN DAGO EMAKUMEEN ARRAUNA»

AINHITZE KALONJE

HERNANIKO ARRAUN ELKARTEKO ARRAUNLARIA

Hernaniko Arraun Elkartean bederatzigarren denboraldia du arraunean Ainhitze Kalonjek; horretaz gain, neskatoak entrenatzen ditu, eta zuzendaritzako kidea ere bada.

Lehorreko herria izanda ere, itsasoa gertu du Hernanik, eta 50 urte bete berri ditu bertako arraun elkarteak. Gizonezkoen trainerua hainbat urtez uretaratu zuten 1971tik, klubaren gailurra hori izanik. 2008an, ordea, filosofia aldaketa bat egin zuten arduradunek, eta harrobia lantzeari gogor ekin zioten, arraunlari gaztetxoekin. Klub txikia da Hernanikoa, baina iaztik badu berriz ere trainerua; oraingoan, emakumeena. Maialen izena jarri diote ontziari, Maialen Lujanbio herriko bertsolari aski ezagunaren omenez. Une honetan, gizonezkoen trainerurik izan gabe, emakumeena duen herri bakarra da Hernani.

Zerk erakarri zintuen arraunera?

Hamasei bat urterekin hasi nintzen arraunean, lagun batekin batera. Kalean kartel bat ikusi genuen ikastaroak emango zituztela esanez, eta pare bat egunez probatzera joan ginen. Gustatu eta segi eta segi, orain arte.

Iaz, azkenean, trainerua osatu zenuten. Zerk bultzatu zuen kluba erabaki hori hartzera?

Garai batean egon zen trainerua Hernanin, baina azken urteetan apustua egin zen harrobia lantzeko. Pixkanaka beheko mailetan hasitako neska horiek igotzen ari ziren, eta ikusi zen aukera egon zitekeela emakumeen traineru bat osatzeko, jubenil eta senior mailetan bazegoelako taldetxo bat. Erabakia hartu zen aurrera joateko, Tolosaldetik etorritako beste arraunlari batzuekin batera.

Zer moduzkoa izan zen iazko esperientzia?

Polita. Lehen denboraldia izan zen, eta ez genekien nola moldatuko ginen. Sekula ez ginen ibili uda guztian entrenatzen, denak traineruan hasiberriak ginen, eta ilusio hori genuen. Probatu genuen, eta aurrera.

Aurten, zein helburu duzue?

Koska bat gora egitea. Iaz traineru berrien artean nahiko aurrean ibili ginen. Beraz, aurten, maila gehiago duten traineruengana gehiago hurbildu nahi dugu, koska bat jan.

Badakigu erdi parean ibiliko garela, baina elitean dabiltzan horiengandik gertuago egon behar dugu denboretan. Euskotren Ligako sailkatze estropadetan itxura ona eman genuen, eta distantziak mozten jarraitu behar dugu. Jarraipena eman, batez ere.

Zer ematen dio traineruak elkarteari? Nabari duzue gora iristeko ilusioa beheko mailetan?

Ez dakit zenbaterainoko eragina duen traineruak. Edonola, neska dezente daude beheko mailetan, beste traineru bat osatzeko adina. Ez dakit horregatik hasi diren arraunean, baina gu ilusio hori pizten saiatzen gara. Ikusten dute egunero aritzen garela entrenatzen, eta traineruarekin atzera eta aurrera ibiltzen garela. Noizbehinka helduenak gure entrenamenduetara ekartzen ditugu, pixka bat zirikatzeko, eta hurrengo urteetan ere jarrai dezaten.

Egoera orokorrari dagokionez, Zumaia eta Oiartzungo Itsaslapurrak trainerua ezin osatu geratu dira, baina Deustu eta Hondarribia azaldu dira. Zer moduz ikusten duzu emakumeen arrauna?

Ikusten da goraka doala. Gero eta klub gehiagok egiten dute apustua emakumeen trainerua ateratzeko, eta zaila da. Goraka doa, hala ere, oso mantso. Garestia da traineru bat ateratzea, eta ikusten da emakumeen maila eta gizonena ez daudela parean.

Gizonen aldeko apustua egiten dute askok, eta emakumeena atera badaiteke, ba ondo. Oraindik asko falta da sinisteko emakumeen arraunak ere izan dezakeela maila ona. Oso kolokan daude emakumeen taldeak, Zumaian gertatutakoan argi ikusten da hori. Egoera horretan edozein klub egon daiteke, jende gutxi, oso justu... klub pare bat egongo dira ziur daudenak, San Juan eta Orio; gainontzekoak segituan hautsi daitezkeela uste dut. Beti bigarren mailan dago emakumeen arrauna, eta denok egin behar dugun lana da.

«DATORREN DENBORALDIAN JAUZI HANDIA EMAN DEZAKEGU»

ESTIBALIZ GEZALA ETA EDURNE URZELAIETA

PATROIA ETA ARRAUNLARIA, HONDARRIBIAN

Lehenengo urteetan, Hondarribia egon zen emakumeen traineruak bultzatu zituen elkarteen artean; 2014an, ordea, talderik gabe geratu zen, eta aurten itzuli da, gogotsu.

Emakumeen Ama Guadalupekoa berriro ere uretan da, Joxerra Oiarzabalen agindupean. Gipuzkoako Traineru Ligan pozik dabiltza Estibaliz Gezala patroia (Hondarribia, 1989) eta Edurne Urzelaieta arraunlaria (Lezo, 1975), eta euren esperientziaren berri eman dute.

Noiz hasi zineten arraunean?

Estibaliz Gezala (E. G.): Hasi nintzen 2002an, lagunekin batera Hondarribian, aulki mugikorra egiten. Ahizpa jada arraunean zebilen aurretik, eta ni haur mailan hasi nintzen. Traineruan 2005ean hasi nintzen, eta Txingudiko Banderan parte hartu genuen. Endaikako eta Santiagotarrakeko arraunlariekin osatu genuen trainerua. Cabo, Urola-Kosta eta Isuntzarekin atera ginen, eta Cabok irabazi zuen. Hondarribian trainerua atera genuen urteetan, neguan aulki mugikorra egin genuen eta udan hasten ginen traineruarekin; talde bat borrokan aritu ginen traineruaren aldeko apustua egiteko, borrokan ibili ginen, baina ez genuen lortu, eta azkenean taldea desegin egin zen; 2013an egin zuten azken urtea.

Ni azkenean Hibaikara joan nintzen, eta bertan arraunean ibili naiz, 2013, 2014 eta 2015eko udetan; baina aurtengo otsailean, Hondarribiara itzuli nintzen, eta patroi gisa nabil.

Edurne Urzelaieta (E. U. ): Nik duela urte dezente probatu nuen arrauna, batel eta trainerilletan, Trintxerpeko klubetan, 2000 eta 2002 urteen bueltan. Momentu hartan ez zegoen emakumeen trainerurik, eta batzuetan mutilekin entrenatzen genuen. Geroztik arrauna utzita eduki dut, eta korrika egiten ibili naiz. Iaz esan zidaten nola sortu behar zuten Oiartzunen arraun talde bat; hasiera batean entrenatzaile lanetan hasi behar zena nik ezagutzen nuen Trintxerpetik, eta joateko esan zidan. Entrenatzeagatik hasi nintzen, baina ez nuen uste arraunean jarraituko nuenik. Egia esan talde kirola da, eta korrika egiten bakarrik ohituta nengoen aspalditik. Talde lana gogorra da, baina indarra ematen dizu aurrera egiteko ere. Talde berria zen eta nahiko lan izan genuen jendearen aldetik uda guztian trainerua betetzeko eta nahiko larri ibili ginen. Aurten ez zegoen Oiartzunen nesken trainerua ateratzeko asmorik; Hondarribiako aukera azaldu zen, eta Oiartzungo lau lagun eta ni joan ginen. Azkenean, iazko traineruko esperientzia oso polita izan zen, eta harra sartu zitzaidan.

Talde bat berriz abiatzea ez da lan erraza izango. Zer moduzkoa izan duzue negua?

E. G.: Ni iritsi naiz jada etxeko lanak eginak zituztenean. Taldea egina zegoean eta ez dut jende falta somatu.

E. U.: Egia esan taldea ongi osatu da. Hasieratik hasi garenak hor gaude, jarraitu egin dugu.

Zein helburu duzue?

E. G.: Helburua hasieran zen ateratzea, eta behin aterata, lehiatzea eta uda egitea. Orain, non gauden ikusita, Hernaniri irabazi nahi diogu edo bidean erortzen denari. Lortu behar dugu denboraldia ilusioarekin bukatzea; taldea mantentzen badugu datorren denboraldirako, helburua guztiz betea egongo da, nahiz eta kirol emaitzak ez izan onenak. Azkenean, denboraldia bukatzeko, Kontxan sartzea da helburua. Datorren denboraldian jauzi handia eman dezakegu.

Hondarribiako gizonen trainerua TKE ligan sekulako denboraldia egiten ari da. Klubaren eta herriaren aldetik horrek presioa sortzen dizue?

E. U.: Ez, aurkakoa, asko animatzen gaituzte. Jendeak animatu egiten gaitu, nahiz eta guk pentsatu ez gabiltzala hain ongi.

Nola ikusten duzue orokorrean emakumeen arrauna?

E. G.: Nik Hibaikan eta Hondarribian ikusi dudanagatik, neska pila bat dabiltza arraunean. Gauza da gero iritsi behar dutela jubenil eta senior mailatara, eta mantendu behar dutela gogoa arraunean jarraitzeko.

Aurrerapauso asko eman dira 2005ean traineruak atera zirenetik, antolakuntza aldetik. Agian egia da azken hiruzpalau urteetan antolakuntzan ez dela ezer berririk sortu, aurten Kontxarako zortzi lekuak kenduta. Zaila da pauso bat ematea, telebistatik desagertzeko beldurra ere badagoelako, baina agian Euskotren eta Gipuzkoako ligak bereiziak egitetik beste zerbaitetan pentsatu behar da.

E. U.: Nik, iaz, esaterako, ikusten nuen San Juanen gaztetxo pila bat zebiltzala. Baina, noski, banderak irabazi dituen talde bat da, eta horrek asko erakartzen du.

Ongi ikusten duzue orduan Kontxako Banderan zortzi trainerurentzako lekua egotea lehen aldiz?

E. G.: Behetik ikusita bai! Azkenean goxoki bat da kirolariarentzako uda guztian ilusioa mantentzeko. Bestalde, pentsatzen dut gal daitekeela lehikortasuna, eta horrek eman dezakeen ikuskizuna

E. U.: Neskek badugu abantaila alde horretatik, badaudelako mutilak urte asko daramatzatenak eta ez dutelako Kontxan sartzeko aukerarik izan. Beste gauza batzuetan emakumeek aukerarik ez dugun bezala, horretan badugu ilusio berezia.

DONOSTIAN, PROIEKTU BERRIA

Bat baino gehiago izan dira azken urteetan sortu diren emakumeen traineruak; berea izango du Donostiarrak, 2017an.

Donostiarrako presidente Alberto Lopezek albistea zabaldu zuen uztaila hasieran, bazirudiena baieztatuz; 2017an emakumezkoen trainerua izango duela Donostiarrak: «Ur-Kirolarekin akordioa itxi dugu datozen bost urteetarako; Arraun Lagunak eta nahi duen guztia batzea nahiko genuke. Gizonezkoen bi traineruen lanerako baldintza berak izango dituzte». Izan ere, Donostiarrak, gizonezkoen bi traineru ditu, bere garaian Ur-Kirolakek eta Arraunek itxitako akordioaren ondorioz, urteetan egindako lanari esker. Lehen trainerua KAE-1 ligan dabil, eta, bigarrena, KAE-2 ligan. Laster, hirugarren bat batuko zaie, emakumeena.

Momentuz, badakite, traineru zuri horretan arituko direla egungo Ur-Kirolakeko arraunlari jubenilak. Hain zuzen, Urkiko arraunlariak dira Intxaurrondoko Maialen Alkorta, Antiguako Ainara Goikoetxea, eta Parte Zaharreko Itxaso Uzkudun; «Arraunak asko batu gaitu», diote. Hiruzpalau urte daramatzate arraunean, aulki mugikorrean, eta ilusioz hartu dute datorren denboraldirako duten erronka.

Laukoan osatu dute denboraldia, eta oraindik tostako arraunarekin harremanik apenas izan dute: «Batelean, Loiolako festetan atera nintzen behin, astebete entrenatuta, ezer ere serioa», aipatu du Alkortak. «Oso gustura gabiltza. Nire familia guztia arraunlaria izan da, justu nire anaia hasi zen, eta ni Ainararekin animatu nintzen; gurasoak entrenatzaile gisa hasi ziren, eta azkenean denak sartu ginen», gehitu du.

Orain, udaraz gozatzeko momentua dute, arraunak kanpotik jarraituz, eta ikusiko dute datorren denboraldian zer datorkien. «Denboraldia ongi joan zaigu; noizbehinka uretara irtengo gara udan gure kabuz, eta kanpotik jarraituko ditugu estropadak. Aipatu ziguten aulki mugikorra bateratu zitekeela traineruarekin, eta gauza berri bat bezala hartuko dugu».

‘Lugañene’k, lehen bandera

Momentuz uretan traineru bat du Arraun Lagunakek, iaztik. Gipuzkoako Traineru Ligan dabil, eta bere lehen bandera lortu du aurten. Ligako zazpigarren jardunaldian izan zen, Orion. Estropadako azkarrena izan zen; eta Donostiako ontziaren atzetik geratu ziren Getaria-Zarautz eta Hernani, bederatzi segundora.

Sei taldek soilik parte hartu zuten estropadan hartan, izan ere, baditu bere berezitasunak Gipuzkoako ligak. Euskotren Ligako jardunaldia jokoan zegoen Bilbon egun hartan, sailkatutako lau ontziekin: San Juan, Hibaika, Orio eta Cabo. Beraz, Orioko jardunaldi huraez zen Gipuzkoako ligarako puntuagarria izan.

Aurten, beste jardunaldi batean ere gauza bere gertatuko da, bi ligetako jardunaldiak egun berean izango baitira.