booktegi.eus

ipuinak

kontatzen

nituenean

JOSU LANDA

AURKIBIDEA

Hondarrezko amodioak

Tiro bat besterik ez

Jainkoa lagun

Bi ordu luzetako istorio iragarria

Etorkizunik ez da

Nerbioi ibaian galdu zen gorpua

Pinpilipauxa betiko

Hondarrezko amodioak

Hurrengo egunean berari tokatzen zitzaion. Farolaren argi baliotsuak iritsarazten zion argiaz nekez irakur zezakeen papertxoa. «Ez zaizkidak mutil zatarrak gustatzen. Abiso». Gaueko hamaikak eta laurden zituen eta handik pixkara etxera joan behar zuen, derrigorrez, bestela giltzen faltan ezingo zuen etxean sartu. Aulkitik jaiki eta barandila zurian apoiatuz hondartza begiratu zuen, apur bat harago zegoen itsasoari erreparatu gabe.

Bai, hurrengo egunean tokatzen zitzaiola ari zen pentsatzen. Horretaz eta horren inguruko roilo guztiez. Ea zer funtzio zeukan joko horrek guztiak. Berak behintzat ez zuen batere garbi ikusten. Hondartzako erlojuak atzeratuta zebiltzala konprobatu zuen bezain laster, pixkanaka ibiltzen hasi zen, hurrengo egunean bere mezua idazteko leku egokia finkatzearren. Aharrausi pare bat ere bota zituen bota, eta momentu batean kezka guztiak pilatu bazitzaizkion ere, leku bat erabaki zuen bere buruarekiko. Ez zen oso orijinala baina horretan orijinaltasunak ezer gutxi du inporta. Bai, diskotekaren parean ipiniko zuen ilargi betea tokatzen zuen hurrengo egunean.

Kapritxo bat besterik ez zirudien arren, zazpi hilabete zeramatzaten jolas gisako harekin. Zazpi hilabete eta hamalau mezu. Bera ilargi betean eta bestea ilargi berrian. Ezkerreko bizkarretik zintzilik eta danbadaka zeraman makutotik zigarro bat atera zuen, pixka bat geroago papertxo zimurtu hura sartu zuela. Nazka izpi bat ere nabaritu zitzaion keinuari. Nazka baino gehiago aspertasuna. Joneri askotan esan zion axolarik gabeko joko batetik ez zela pasatuko, baina Jonek beti nanai, «azkenean sarean eroriko haiz; ez zekiat zer nolako sarean baino eroriko haiz». Zigarroa biztu zuenerako, busaren geltokira iristekotan zegoen, eta haren barnean lasai-lasai eserita izango zuen astirik mezuaren hitz konkretuak asmatzeko. Dena dela, zerbait erradikal, erokadaren bat, egiteko gogoa sartu zitzaion. «Bat Aietera faborez».

Hurrengo goiza aurreko mezu guztiak berrikusten pasatu zuen. Hasiera ez zuen gogoratu ere egin nahi, hain artifiziala suertatu baitzen! «Maite haut baina bihar akaso ez haut maiteko», «hire errealitatea hire fantasia bezain polita izango balitz...», «hoa popatik hartzera baina ez oso urruti, badaezpada ere» eta beste hiruzpalau gehiago zituen paper banan transkribaturik. Bazkalostetik aurrera ideia bat gelditu zitzaion pentsamenduan fijo, eta normala zen legez, bazter ilunen batera makurtu eta bultzatu nahi izan zuen. «Ez hago burutik sano» behin eta berriro, baina bere buruak ere ez zuen sinetsi. Eta gau hartan tamarindoen itzaletik begiratu zuen Kontxa, perla galduren bat arkitu nahian edo. Egun hartakoa oso desberdina zen, arras desberdina, bezperakoarekin konparatuta. Duda mugimendu batzuk egin zituen boligrafoarekin, ez bailekien boligrafoa larruan barne sartu ala behingoz paper hartan gero hondartzan idatziko zuena idazten hasi. Azkenean presaka hasi eta erdi-itzalean eutsi zion tintari, eta bukatu bezain laster deabruak hartuko bailuen korrika hasi zen eskaileretan behera, azken saltoaz hondarrera erori, jaiki eta aurrean arkitu zuen botilan paper tolestatua sartu ondoren, hondarraren sabelean abandonatu zuen, muturra airean, kristo guztiaren bistan, eta mareak harrapatuko ez zuen toki batean. Inoiz baino letra handiagoez idatzi zuen idatzi beharrekoa. Presaka eta pentsatu gabe, euliek larrua jotzen duten bezala. Korrika eta korrika berriro ere autobusaren terreno neutralera iritsi arte. Hala ere, hondartzan gelditu zen «hemen dago» eta ondoko gezia inoiz baino gertuago zituen. Aietetik ere ikus zitezkeen.

«Juan Mari, Josemi nauk, hire eskalatzeko soka behar diat... bai, gero hortik pasatuko nauk... orduan Bulebarrean geldi gaitezke..., bale, hamabitan... esker mila, gero arte» telefonoak permititzen zuen neurrian burututzat eman nahi izan zuen ekintza; ekintza eta erabakia. Bestalde imajinatzen zuen esku anonimoren batek botila hartu ondoren irakurriko zuela: «gaur gauean, hementxe zintzilikatuko naiz, etorri eta ikusi. Gratis da». Pentsatu zuen hori zela autobusa hartuko zuen azken aldia, eta inoiz baino gusturago pagatu zituen hogei pezeta haiek. Bulebarreko komunetan egin zuen piza, eta pixka bat kostatu bazitzaion ere, askoz gehiago kostatu zitzaion, askoz luzeago egin zitzaion egun hartan Kontxako Perlaraino egin zuen paseotxoa beste egunetakoak baino. Erlojuak, zuela egun pare bat bezain atzeratuta zeuden, baina itsasoa begiratu zuen segituan, denboraren grina ez probokatzeko edo.

Ia ez zion ezerki esan bere buruari. Bere izate guztia zapaltzen zuen iluntasun itxi haren pisu leun eta liberadorea, hori zen guztia, bai, ez zegoen besterik. «Surik ba al duzu?» Nola izango zuen bada, baina, noski, emakume hark zer jakin behar zuen. Ez surik, eta ez ezer ehun metro lehenago paper ontzi batean bota baitzuen poltsikoetan zuen guztia. Beno, guztia ez, «dokumentazioa gorde egingo dut, inork ez daki eta zer gerta daitekeen», eta tipi-tapa aurrera argi distirant eta intermitente haiek zituen letrero hartarantz. Baina ez zuen ezertan ere pentsatu nahi korapiloa egiten ari zen bitartean. Handik aurrera paperaren botila hartu zuen esku anonimo beraren akzioa bakarrik zen inportantea. Bestea soberan zen. Pultsuka jaitsi zen sokatik eta bukatu zenean han gelditu zen zintzilik, korapilo lasaiak permititzen zizkion minutu pare hori estutu nahian. Eta zorabiatzen, larritzen, mareatzen hasi zen ordurako, «pena da» pentsatu zuen, urrutitik garrasi bat hurbiltzen zitzaiola antzeman zuen eta.

1982ko azaroa

Tiro bat besterik ez

Tiroen hotsak eta balek eginiko ziztuak gutxiagotuz gero eta begirada momentu batez lurretik altxatu bezain laster, kale bateko espaloitik bestaldekora pasatzen dira soldaduak. Zentzu guztiak joko horretan jarri nahian edo, ia inork ez du galoidunaren agindurik entzuten. Aurretik jakindakoa egitea da egiteko bakarra, edozein medioz eta inola ere atzerantz jo egiteke.

Airean azken jirabira eman, eta bestaldera iritsi haiz azkenik. Lehena izan haiz, eta beste guztiak oraindik abiapuntuan daude, beste espaloian alegia. Ez duzue etsairik ikusten baina halere burua babestu nahian zabiltzate. Herriaren erdian hagoela kalkulatu duk, eta morteroen jaurtigai eta eztandengatik ez balitz, denbora gutxi barru herri osoa zuen esku zenuketen.

Mekaguendios!! hiru metrotara lehertutako azken eztandarekin, eta burua kasko azpitik altxatu baino lehen beste bi eztanda handiago aditu dituk, bata kalearen bestaldean, eta bestea hire atzean dagoen eliza hondatuan. Hi tartean, lurrean etzanik eta eskuak garondoan, ia-ia kasko azpian. metrailadorearen zenbait koska sabelean iltzatu zaizkik, eta oinazeari ihes egitearren ahal izan ahala gorputza lurretik bakandu duk. Esku batez kaskoa begi aurretik altxa eta hire lagunak zeuden tokira zuzendu duk begirada. Hasieran ikusi duk ez direla oraindik lurretik jaiki, baina baten batzuk tripaz gora zeutzala antzeman duanean konprenitu duk ezetz, ez zirela gehiago inoiz altxatuko. Haien erdian, eztandak lurrean egindako zulo handia, geratu zen lekuko bakar gisa.

Hik badakik ez duala negarrik egingo, horretarako hezi hinduten eta, baina dena den jaitsi egin duk burua, ama hotz eta hondartsu baten kontsolamendua aurkitu nahian edo.

Haur ttipi baten negarra aski urrun baina garbi entzuterakoan, berriro ere ernai gelditu haiz, atzealderantz adi-adi. Morteroen jo-puntua badirudi apur bat eskuinerago alderatua dela, eta etengabeko negar algara haiek azkar mugitzera eragin diate gogoa.

Jaiki, ezkerreko sorbaldatik zintzilik ipini metrailadorea, eta mugimendu arin pare batez eliz atariraino gerturatu haiz, eta bertatik ateratzen den ke adarraren azpitik narrastuz, sartu haiz azkenik eliz barnera. Ez duk ezer ikusten, baina halere hor segitu duk lurretik irristatuz, nolanahi ere gero eta gertuago entzuten dituan negar horietarantz.

Eztula pare bat ere bota duk, eta begiak lausotzen hasi zaizkian heinean gero eta gehiago kostatzen zaik metalezko trastu hori bizkarrean aurrera jarraitzea.

Argi aski antzematen duk elizaren goialdea erabat suntsiturik dagoela, eta horri esker apika gero eta ke edo laino gutxiago geratzen da inguruan, hire inguruan. Gero eta garbiago ikusten duk dena, eta negarrak hor, haur negar amaigabe horiek hor obsesio gisa begitartean itsatsiak.

Metro batzuetara bulto gris pare bat igarri bezain laster, zutitu eta pauso motz batzuk emanaz inguratu haiz, baita zer ziren ikusi ere. Haur jaioberri bat lurrean bizkarrez erorita negar bizian, eta ondoan bere ama izandakoa seguruena, burua harri kolpe batez erditik irekita, lurrean botata hilik, eta bularra soinekotik at irtenda zeukala. Bular puntan, esne zipriztin ttipi baten aztarna ere ikus zitekeen, ikus hezakeen. Hartu duk haurra, eta hire besoetan ezin kontsolaturik, ama hilaren titira hurbildu dituk paren ezpainak, xurgaketa ero bati ekinaz berehala.

—Kapitain jauna, gure komandoko hamarretatik bizirik gelditutako bakarra nauzu. Sarjentua ere bertan behera gelditua duzu seko —koadratuta esan zion soldaduak, besoetan zeraman bultoa zela eta, ezin firme jarri.

—Gau erdirako herri osoa gure eskuetan izango dela kalkulatzen dugunez, bihar goizaldera arte deskantsu har dezakek —bota zion bueltan kapitainak begiak mahaitik altxatu gabe. Begiak soldaduarengana zuzendu ahala hizketan jarraitu zitzaion—. Zenbatgarren komandoa zinetela esan duk?

—Lehen konpainiako zazpigarrena...

—Soldadu horrek! —moztu zion derrepentean kapitainak— zer demontre daramak beso artean? Hori al duk firme egoteko forma?

—Bai —saiatu zen erantzuten aurpegiaren keinua aldatu gabe—, horretaz ere hitz egitera etorri natzaizu. Ama ondoan hilda zuela, kalean aurkitutako umea duzu honakoa —esku batez tapakia pixka bat alderatuz haurraren aurpegia utzi zuen begi-bistan—, eta nirekin ekarria duzu laguntza ematerik posible izango dudalakoan.

—Ezta pentsatu ere!! Gure zaurituentzat laguntza emateko urri gabiltzak, eta umeengan pentsatzen hasiko al gaituk orain...?

Soldaduak kolkoaren kontra estutu zuen haurra, kapitaina isildu eta leiho ondora hurbiltzen zen bitartean. Kristaletik kanpo aldea begiratzen pasatu zituen zenbait segundo, eta ondoren jirabiratu eta tonu samur eta konprentsibo batez hasi zitzaion mintzatzen.

—Begira ezak, nik ere seme-alabak zeuzkaat, eta bazekiat zer den haurrenganako sentimendu horiek izatea; beraz ez pentsa bihozgogor bat naizenik, baina gure probisioak dauden egoeran egonik, ezin diagu horrelako kasuekin deus ere egin...

—Zein litzateke beraz zure kontseilua; barka, zure agindua...? —tonu kontrariatu batez jaurti zituen hitzak.

—Ez zekiat, hori hire eskuetan uzten diat. Herria hutsik zegok, eta orduan ez diat uste inongo familiatan utzi ahal izango duanik. Nahi duana egin ezak, baina haur horretaz libra hadi! Bihar goizeko bederatzietan martxan jartzeko agindua zeukaagu eta ez diat ordurako ume itzalik ere ikusi nahi!

—Besterik, nire kapitain hori? —begietan distira txiki batzuk agertzen hasi berriak zitzaizkion.

—Bai... —tonua izugarri leunduz—, ahalik eta sufrimendu gutxieneko metodoa erabil ezak... besterik ez, erretira haiteke.

Hire bizitzan lehenbiziko aldiz sentitu duk malkoek masailetik isurtzerakoan ematen duten freskotasuna, eta momentu batez sentitu duk hire zentzu guztiak itxiko balitzaizkik bezala, txistu zorrotz bat buruan joka etengabe. Azkenik kalean aurkitu haiz berriro, haurra beso artean, eta eguna iluntzen dagoeneko.

Erlojua begiratu duk, eta kalkulua ateraz badakik gutxi gorabehera ordu eta erdi daukaala umea berriz esna dadin arte, etxean noizbait entzun baihuen hiru ordutakoak zirela tarteak, eta elizan bularretik hartu zuenetik hiru orduak osatu arte geratzen zena, ba hori, ordu eta piko.

Eritegiko enfermera bat ezagutu huen nonbait handik pasatutako azken aldian, eta harengana joatea erabaki duk ea zer edo zer egiterik duen. Gero eta ezkutuanago daramak haurra, estalki modura erabilitako berokiaz gain ia besapean sartuta daramaala. Subertsioaren aurpegia daramak begietatik zintzilik.

Pasilloan sasi-ohe batean etzanda dagoen zauritu bati tentsioa hartzen ari zaio hire enfermera lagun hori, eta momentu horretan sartu haiz hi, bizkarra bultoaren inguruan makurturik. Konplizitateko jestu bat egin diok oso disimulu txarraz, eta berak esku batez adierazitako gela batean sartu haiz hi aurretik, bera atzetik; komun funtzioa egiten zuen nonbait gela hark, halako itxura zeukan behintzat.

Eta hik haurraren aurpegia erakusten diok, eta hura aurpegia ere bestearena haurrarena ikusterakoan, eta hik lasai egoteko esan, eta berak harridurazko lehen momentuak igaro ondoren ferekatzen hasi, eta hik detaile guztiak kontatzen dizkiok, eta berak ea zer egin zezakeen, eta hik ba beno handik pixka batera janariarena tokatuko zitzaiola, eta berak ez zeukala ezer egiterik, eta esne apur batekin aski izango litzatekeela, eta berak isilune labur baten ondotik ikusiko zuela ea zer egin zitekeen.

Irten duk neska azkenik, eta bertan utzi hau bakarrik, pareten miseria ez begiratzeagatik haurraren aurpegia begiratuz. Minutuak jasangaitz eta gogaikarriak bilakatzen hasi zaizkik, eta zerbait egitekotan besoen jarrera hasi duk aldatzen batetik bestera, urduri eta ezinegon. Azkenik atea berriro zabaltzen sentitu duk.

—Beno, uste dut honekin aski izango duela —hik zerbait esan nahi izan duk baina berak ahoa tapatu dik isilarazteko keinua eginaz—, ixo, ez esan ezer, badakizu, nik ez dut zurekin hitz egin eta ez dakit ezer honetaz. Begira —esku artean daraman esne botila txikia erakutsiaz—, hau mangatu dut, baina ezingo dut inoiz gehiago honelakorik egin. Azkeneko biberoiak apurtu zitzaizkigun aspaldi, baina ardo botila hau moldatu dizut... uste dut egoki izango zaiola.

Denbora guztian isilik mantendu hau ezer esateko betarik eman gabe, eta konturatu orduko berriro ere bakarrik utzi hau gela horretan bakarrik, haurra beso batean eta bestean botila. Erizain hura besarkatzeko grina sentitu duk muinean, baina ezin izan duk besoak okupaturik.

***

Herri erditik pasatzen den ibai ertzean dago eserita soldadu bat, eta badirudi zerbaiten zain dagoela ura nola pasatzen den ikusten eta noizean behin listukada bat boteaz. Ezkerraldean, lurrean, esnez erdi betetako botila ttipitxo bat dauka, eta beso artean ume bat izan daitekeen zerbait. Nerbioso beso artekoari botatzen dizkio begiradak, eta posturaz aldatzen da ia-ia momentu oro.

Bat batean magalean daukana negar batean hasten zaio, eta bere barne osoa sastatzen duen zirrara bat sentitzen du soldaduak. Prestu botila hartu, eta buruan daukan plastikozko estalki oihalean tartetik sartu egiten du, negarrak pixkanaka isilarazten direla. Tanta batzuk soilik gelditzen direnean, botila altxatu eta bazter batera darama esku batez, besteaz balantzako mugimendu arin bat eraginez. Sehaska kanta baten antza hartzen duten nota batzuk ere entzuten ari dira gero eta indartsuago, gero eta garbiago.

***

Konturatu ere ez haiz egin, eta haurrarengana erorita burua gelditu haiz seko lotan. Kolpe batez esnatu haiz, eta ohiturari jarraituz erlojua begiratu duk ea zer ordu zen, non ote hengoen eta zertan. Berehala jabetu haiz hanka gainean daukaan haurra ikusterakoan. Orduan kalkuluak atera dituk, eta erlojuaren arabera goizeko ordu biak; beraz, eta haurraren lohartzetik bi ordu eta erdi inguru lotan. Hotzak jota, berokia irmoago hertsi egin duk, geroago hatsaren bidez esku puntak berotu nahian.

Badakik jakin, gauez hiru ordu baino gehiago pasatzen dituztela haurrek berriro esnatu arte, baina justu-justu zenbat diren ez dakik egia esan, eta horren ziurtasun ezak nolabaiteko sentimendu arraro baten xixta zorrotzak sentitzen dituk sakonean.

Oskarbia dago, eta alde batean erotzeko zorian edo, dagoen ilargiak guardiako gauak gogoratu dizkik, fusilarekin hizketan pasatutako gau horiek. Oraingoan, berriz, fusilik gabe baina hats lurrundua darion gorpuzño hori daukak hizketaldian lagun.

Halere, badakik ongi aski, eta ezin dituk pentsamenduak hortik urrundu, begi horiek berriro irekiko direla, eta hil ala biziko negar horien bidez janari eske hasiko zaiala esku artean. Eta hi, bestalde, esku hutsik bere ahoratzeko ezer izan gaberik. Inguruko harri bat hartu duk eta bere kontaktu hotzarekin batera estutu egin duk, bigundu nahiez edo, ogi bilakatu hadi, madarikatu zikin hori!, eta ibaiaren erdira jaurti duk korrontearen erdian osin txiki bat sortuz.

Azkenean berriro loak hartu hau, eta denbora dezente igaro da berriro esnatu arte. Haurraren negarraldi berriak esnatu hau hain zuzen, eta oraingoan bonbaldien sirenak baino gehiago izutu hau soinu ozen eta agudo horrek. Zer egin jakin gabe geratu haiz, eta mugimendu instintibo batez botila ipini diok berriro ahoeran, baina aldez aurretik bahekien segundo batzuetarako engainua besterik ez zela izango. Eta berriro negarrak, eta inpotentziak eta nerbiosismoak batera ez diate eskuak geldirik edukitzen utzi, eskuak norabait mugitu behar, eta norabiderik gabe hara eta hona zuzenduz.

Pixkanaka eta lasaitzeko unerik gabe barneraino sartzen sentitu duk negar horien gezia, eta buruan nahaspilatu zaizkik gauzak oro, umearen aho krispatua, begi malkotsuak, esku dardaratiok, eta burua zerurantz igo duk ostean, inon ez dagoen zerbait bilatu beharrez. Haurraren lantuak zitzaizkian kemen, eta nolabait ez entzutearren zapi guztiak ipini dizkiok aho gainean, aurpegi gainean, eta negarmenak dena den, eta gero eta indartsuago kitatu janzkiok haurraren kontra, haurra indar handiagoz saiatu, baina eskuek indar guztiez momentu batzuk zanpatu eta gero, haurraren seinaleak oro desagertu zaizkik, desagertu dituk. Eta burua jaitsi gabe, eskua sartu duk estalkien artetik filmetan legez betazalak batzearren, eta ustekabean bere gorpuaren hotza sentitu duk behatzen puntan.

***

Goizaldeko lehen argi printzekin soldadu guztiak hor abiatu dira bakoitzaren fusila eta munizioak jasotzeko asmoz, bederatzietarako martxan hasi behar omen dute eta. Denek komentatzen dute bezperako erasoa zein gogorra izan zen, uste baino gogorragoa, eta zein suerte txarra zortzigarren komandoarena, bizirik ateratako bakarraren animoak ikusi besterik ez zegoen, erabat lur jota zirudien mutikoak, fusila arrastaka zeraman kasik, eta norbaitek esan ere esan egin zion ea nahi zuen laguntzaren bat, baina berak ezetz, berdin zuela, eta haiei bost axola noski. Han zebilen bera, bakarti, begirada galduta, eta martxaren hasieraren zain.

Azkenik martxan jarri da batailoi guztia, eta ibai gaineko zubitik pasatzerakoan denetatik bat urari begira geratu da uneren batez, geroago aurrerantz segituz mekanikoki. Herritik irten baino lehengo, oraindik zutik zirauen etxe bakarrenetako baten atzerantz desbideratu da soldadu bat formazioa atzean utziaz, zortzigarren komandoko superbibientea hain zuzen, eta inor ez da konturatu bere faltaz, tiro baten hotsa entzun den arte. Soldadu batzuk abiatu dira harengana, eta bere buru odolduaren ondoan fusila aurkitu diote.

—Gaitz erdi tiro batekin aski izan duela —esan du batek fusilaren kargadorea begiratuz—, munizioaz urri gabiltza...

Fusila bizkarrean ipini eta kargadorea poltsikoan sartu ondoren, hor abiatu dira berriro soldaduak, soldaduaren hilotza bertan utziz.

1983ko otsaila

Jainkoa lagun

—I—

Parrokiaren aurrean zegoen plaza zabala zeharkatu aurretik alde batera eta bestera begiratu zuen Anttonik, eta inor ez zegoela agerian ziurtatu bezain pronto, besotik zintzilik zeraman poltsa baten barrua begiztatzeko keinua egin zuen. Beso batekin euskarriak helduz, bestea poltsan barrena sartu zuen, barnean zegoen estatuatxo bat leunki eta samurtasunez laztanduz.

— Lasai, ene maite, dena ongi aterako zaigu eta...

Berriro poltsa itxi eta behingoz plaza gurutzatu zuen, aurrealdeko espaloiraino ailegatu, eta eliz atariko eskailerak igotzen hasi orduko, taupadak ere azkartzen hasi zitzaizkion. «Lasai, maite, lasai, ikusiko duzu nola dena aterako den ongi, lasai» errepikatzen zion behin eta berriz bere buruari.

Ate pisudun hura ez zegoen, alajaina, ongiegi lubrifikatua, hura zarata zabaltzerakoan, baita bere atzetik itxitakoan ere. Arratsaldeko erdiluna atzean utzi zuen jadanik.

—II—

— Ave María Purísima.

— Sin pecado concebida, Anttoni, ongi etorri. aspaldiko —ahotsean ezagutu zuen bera zela.

— Bai, arrazoi duzu, aspaldikoa, baina badakizu ongi aski ez dela borondatezko absentzia nirea...

— Beno, beno, ongi da, aitzakia gutxiago eta goazen harira, zertara etorri zara hona, bekatari hori?

— Begira, ez da propio bekatuak aitortzeko, badakizu nire bizitza guztian behin edo bitan besterik ez dudala horrelako aitorkuntzarik egin, baina egia esan behar badut, nire hogeita hamar urte hauetan lehenbiziko aldiz duda gogor batek eraman nau Jainkoaren beldur izatera.

— Esadazu bada, Anttoni, ikusiko dugu...

— Ikusiko duzu, Don Juan, zerorrek dakizun bezalaxe, txikitatik oso fededun izan naiz, nahiz eta elizara gutxitan etorri...

— Azken hori behintzat egia borobila, bai...

— Bai, baina gaur egun ez nago seguru ez ote naizen bekatu handiegi batean erori... Beno, esan dezadan behin betirako —esku batez poltsa barnekoari kariziak ematen zizkion bitartean.

— Beldurrik gabe esan ezazu, Anttoni... —bion artean zegoen zurezko saretik gero eta gertuago zegoen Don Juan.

— Ba hori, Jainkoaz maitemindurik nagoela, eta ez dakit nire harekiko amodioa ez ote den mingarria izango harentzat...

— Nola bada mingarria, Anttoni, hori besterik ez digu eskatzen Jainkoak...

— Baina ez da zuk pentsatzen duzuna, Don Juan, gertatzen da nire amodioa benetakoa dela, ez fraternala deituriko horietakoa, bestelakoa baino. Begira... etxean estatua batzuk ditut, tamaina eta forma desberdinetakoak, eta... beno, ez dakit esan ala ez... beno, bai, ba hori... haiekin lizunkeriarik kontaezinenak egiten ditut, senar eta emazteen artekoak, osea...

—III—

Anttonik ez zuen jarraitzeko ahalmenik izan estatuena esan ondotik. Sutan baino sutanago jarri zitzaion Don Juan, eta desdeluego, hori baldin bazen bere maite kuttunaren bidalia gizakiekin kontaktuan ipintzeko, berarekin bederen jai zuten, ez zegoen prest, roilo paternalista eta moralistak entzuteko. Mila aldiz madarikatu zuen hara joateko erabakia hartu zuen momentua, mila aldiz mila. «Hobe dun hireari jarraitzea, besteei kasurik egin gabe» eta ukabilak errabiaz hesten zituen horretaz pentsatzen zuen bakoitzean. «Gure ama zenak ongi aski erakutsi zigunan anai-arreboi hori dena, apaizak aldarean eta norberaren garbantzuak lapikoan». Etxera heltzerakoan, hozkailuaren gainean utzi zuen estatua, Bihotz Sakratuaren estatua, eta sukaldetik atera baino lehen musu bat bota zuen airean hari zuzenduta. «Oi, zer nolako buruhausteak ematen dizkidazun...», eta atea itxi zuen.

Guztiok nahi eta uste baino azkarrago pasatu ziren urteak, eta Anttoni eta Don Juanen arteko iskanbila horren oihartzuna denboran galdua gelditu zen; Don Juanek ez zuen aurrerantzean Anttoniren berririk izan, ezta azken honek bestearena ere. Galdera eta inbestigazio labur batzuen ondorioz, Don Juanek jakin zuen nonbait Anttoni hiriaren beste auzo batera mudatu zela, ez zela inguru hartan bizi dagoeneko, eta gehiago jakiteko grina asetu gabe gelditu bazitzaion ere, handik aurrerako historia guztia bere komenientziarako moldatu zuen eta akabo.

Makina bat urte pasatu ziren ia konturatu gabe, egutegiko orriak joan, orriak etorri, eta ohiturak aldatuz joan ziren heinean, baita Don Juanen ideiak eta ohiturak ere eraberrituak suertatu ziren bere feligres guztien begien aurrean.

Hilabete mugituen poderioz usadioek eta abarrekoek beste itxura bat hartu zuten beraz, apaiz langileen uhina, konpromiso sozialaren ordua, eta abar, eta abar. Don Juan ere, eta ordurako berrogei urte inguru izan arren, ez zen atzera gelditu eta apaiz eta fraide gazte eta progreen gurdira igo zen azken orduan, egia esan ezin jakin ingurugiroak bultzatuta edo komenientzia propioek eraginda. Zeren eta garai hartan bertan egin baitzuen Don Juanek —Juanito garai hartarako— bere hankarteko tresna tentekorraren deskubrimendua, eta bazegoela gaixotasunetako sukarrez aparte bestelako kalentura ere.

Apaiz progre, langile eta liberatua, enfin, gure Don Juan edo Juanito hau. Garai hartakoa ere izan zen Juanito apaizaren bizitzan izugarrizko pisua izango zuen jazoera bat. Herrialde hartako apezpikuak erabakita, inguruko erlikiarik baliotsuena Juanitok errejentatzen zuen parrokiara trasladatua izan zen: Santa Luziaren gorpu ustelgabea. Zeremonia berezia, palioa eta guzti, egin behar izan zuten hura ekarri zuten egunean, meza kontzelebratua, pazkoko zuzia, eta intsentsua jo eta ke. Aldare berezi bat ipini behar izan zuten hain ornamentu bikaina zuen hilkutxa parrokian kokatzeko.

Baina gorago esana dagoen bezala, gizaki sexuduna bilakatu zen Juanito, eta hasiera batean onanismoarekin konformatzeko lain ateratzen bazuen ere, momentu batera iritsita kanpaina jotzea ez omen zitzaion aski itxuraz, eta etapa berri baten atarian igarri zuen bere burua egun batean ideia batez erditu zenean.

Urtebetea burutua zegoen harrez gero Santa Luziarena bertan zetzala eta bere beatifikazio agirian esaten zenez, birjina omen zen. Juanitoren imajinazio berantiar baina aktiboak ideia hori tinkatu zuen buru erdian eta denbora dezente pasatu zuen burutik ezin kendu. Gau batean, eta tentaldiari ezin kontra egin, Santa Luziaren hilkutxaren estalkia altxatu zuen eta lehen aldiz haren gorputz lirain eta mantxagabea ikusi ahal izan zuen.

Egun hartan honela idatzi zuen bere egunkari intimoan: «Konklusio batera iritsi naiz. Garai hartako gizonek arrunt tontoak behar zuten izan horrelako emakume puska birjina uzteko. Tontoak edo inozenteegiak. Bigarren hau ere posible daiteke». Egun hartatik aurrera egunoro egiten zion bisita Juanitok Santa Luziaren aldareari.

—V—

Egun batean, eta ohizko erritoak eta gero, hor abiatu da Juanito —edo Don Juan, batzuek oraindik deitzen zuten bezala— Santa Luziari gauoroko bisitatxoa egitera, eta egunorokoak ematen duen abileziaz estalkia kentzera doanean, horra hor non ikusten duen kutxa gainean egunkarietako tipo moztuez eginiko nota anonimo bat. Guztiz ikaratuta geratu da notak dioena irakurri duenean: «Santa Luziaren gorpua sekuestratu egin dugu. Kieto kallao oraingoz berri zehatzagorik jaso arte». Dena zegoen zegoenean utziz hara hor hasten dela Juanito belauniko barkamenak eskatzen, ez duela hainbesteko zigorrik merezi, eta abar, eta abar.

Eskatzen —edo erregutzen hobe esanda— zuen gauza bakarra jende gehiago ez enteratzea zen, eta hori hala suerta ledin astebete pasatu zuen otoitz etengabean, barautan eta odolaren bidezko mortifikazioak erabiliaz, zilizioak eta guzti. Azken urteetako bekatu guztiak odoldu zituen bertan.

Bi aste pasatu ziren berri gehiagorik jaso gabe, eta inor ez zen konturatu, antza zenez, erlikia falta zela. Dena den, Juanito apaiza moskeatzen hasia zen dagoeneko eta horrek gaizki bukatu behar zuela susmatzen zuen nolabait.

—VI—

— Pentsatzen dut jakingo duzula, Don Juan, zergatik deitu zaitudan nire aurrera agertzeko —esan zuen apezpikuak poliki-poliki ahoskatuz.

— Egia esan, ez dut garbi ikusten... berorrek esango du —arrapostu zuen Juanitok ahal neurrian disimulatu nahian.

— Irakur ezazu iritsi zaidan nota hau... beno, neronek irakurriko dut bestela. Hala dio: «Don Juan apaizari beste baten bidez adierazi genion bezala Santa Luziaren erlikia sekuestratu genuen aldaretik bertatik, eta hauek dira gure kondizioak bueltan emateko: apaiz dozena bat erail eskarmentu gisa, eliza dozena bat hondatu etsenplu gisa, eta apezpiku jauna larrugorritan agertzea plaza erdian espektakulu barregarri gisa. Bestela, Santa Luzia ez da gehiago birjina izango —Don Juanek honez gero tramite hori bete ez badu behintzat—, eta bere gorpua ultraxatua izanen da. Hilabeteko epea duzue. Epea beteta sententzia eramango da aurrera, baita asuntoa komunikabideetara zabaldu ere. Adio». Eta hori da guztia.

— Nire lehen notiziak dira —erabat gorriturik zeukan aurpegia—, ez dakit zer esan...

— Dena dela, eta asunto honen detaile txikiena ere kaleratzen bada, errespontsabilitate guztiak zureak izango dituzu, era berean gaztigu guztiak zuregana zuzenduko direlarik...

— Ez zituen berorrek hor esaten diren gezurrak sinetsiko noski...

— Nik ez dut ezer sinesten Jainkoagan ez bada, hemen ebidentziek bakarrik dute hitza.

— Hori ebidentziatzat jotzen badu berorrek...

— Ixo! Ez dut hitz gehiagorik entzun nahi. Hau da nire azken hitza —eta kolpe batez zutituz behatzeko eraztuna eskaini zion musuka zezan.

—VII—

Sakristiako ate guztiak giltzapean ipini zituen goiz hartan, eta hurrengo egunean etorriko zen erretore berriarentzat mahai gainean utzi zituen giltza guztiak. Bere gauza guztiak barnean zituen poltsa hartu eta elizan zehar abiatu zen azken agurra emateko atzeneko pausoak agortzeko prest.

Bazter guztiak banan-banan xurgatu zituen begiez, detaile bakoitzean erreparatuz, oroimen bakoitzari jaramon eginez. Mundu eta bizitza oso bat bizkarretik lurrera eroriko balitzaio bezala sentitu zuen. Egunkarietan eta abarretan biztutako eskandaluak horretara bultzatu bazuen ere, halere pentsatzen zuen ezin izango zuela gehiegi iraun postu horretan. Lehenago edo beranduago erretore kargu hura utzi behar zuela. Are gehiago duela denbora dezente utzia behar zuela pentsatzen zuen, eta haraino agoantatu bazuen hainbeste urtetako ohizko lanarekin puskatzeko beldurragatik izan zitekeen. Beno, dena den ongi egina zegoela ikusi zuen, eta azkeneko begirada orokorra bota ondoren, poltsa eskuan estutu eta elizatik ateta zen kanta alai bat txistuaz joka.

—VIII—

Denborari denbora emanez, hor sartu da Juanito alokatutako pisu batean, eta une honetan lista zahar bat ari da begiratzen. Emakumeekiko grina oraindik ez zaio itzali nonbait, eta izenak, zuzenbideak eta telefono numeroak birbegiratzen ari da ohean etzanda, argi motel baten azpian.

Errepaso orokor bat ematen ari zaio zerrendari, eta banaka ikusiz batzuk aukeratu, besteak dudoso eta azkenik beste batzuk erabat bazterrean uzten ditu. Bukatu du dagoeneko zerrendatze lana, eta mesanotxe gainean dagoen telefonoaren aurikularra esku artean hartuta, hoska hasi da hautatutakoen artean ea inorekin zitaren bat lortzen duen. Zaharra izanik —hala ikusten du bere burua behintzat— gauza txiki batekin ere konformatu beharko duela garbi dauka bestalde.

Lehenbizikoa Pepita da. Neskazaharra eta behin lantokitik ateratzean ezagutu zuena. Oso roilo azalekoa izan zen, baina tira, deitu dio, eta itxuraz ez dago etxean. Bigarrena, Iñasi, alarguna baina izugarri bizia eta itxurosoa. Desliz txikiren bat ere izan zuen berarekin senarra oraindik bizirik zuela. Deitu dio eta deiaren bidez enteratu da duela urte erdi bat hil zela istripu batean. Aurikularra kolgatzerakoan, ulertu du Juanitok hori ez dela metodoa, eta zerrendan hurrengo guztiak kenduz, posibleen bezala jotzen zuenari deitu dio azkenik, Martari hain zuzen. Kafetxo bat hartzeko gelditu dira iluntzean, baina Martaren tonuari itxura hartu dio kasu handiegirik egin nahi ez ziola edo, baina beno, azkenean iritsi du baten batekin hitz egitera, eta ez da gauza makala hasteko bederen.

—IX—

— Ez Patxi, ez —poliki baina tonu biziaz hitz egiten zion Juanitok—, ez dut oraindik estabilitate bat aurkitu. Ez dakit zer dudan faltan, baina sotana zintzilikatu nuenetik zerbait falta zaidala sentitzen dut.

— Ba zer nahi duzu esatea, badakizu nire teoria zein den, gorputzean zer edo zer gaizki doala sentitzen duzunean ia-ia seguru emakume problema dela; kasu guztien erdia bai gutxienez.

— Ba, ba, beti esajeratzen, gauza guztietan ikusten duzu sexua, Freuden semea dirudizu...

— Eta dudarik ez izan; nik hasieran ez nuen horrelakoetan sinesten, baina azkenean emakume batekin erlazio estable bat lortu ahala, arazo guztiak konpondu zitzaizkidan. Nire ustez horrelakorik egingo bazenu, askoz hobe ibiliko zinateke.

— Ez, Patxi, ez, nire asuntoa bestelakoa duzu. Hainbeste urte apaizgoan sartuta egon ondoren, pentsa ia hogeita bost urte izan direla, orain kristoren hutsunea sentitzen dut...

— Zuk kasu egidazu, Juanito, emakume bat bilatu ezazu...

— Ez pentsa, bilatu, bilatu dut, baina aurkitzea zailago da; inork ez du zahar batekin harremanetan sartu nahi.

— Orduan, badakizu, Juanito, putetara edo bakarkako kontsolamendura...

— Ba, ba... tira, tira...

—X—

Langile auzoetako abantaila handi bat putetxeak bertan egotea da. Hautatzeko aukera ere ematen du batzuetan. Hala dela entzun du behintzat Juanitok, eta auzoan bertan non aurki daitezkeen jakin ondoren, hor abiatu da kaleetan zehar gorputzaren aginduez.

Oso puta berezi bat zegoela gremioan esanda entzun zuen inon, eta zehaztasun handiagoak bildu eta gero harengana joatea erabaki zuen. Alde batetik, eta berarekin ibilitako guztiek ziotenez oso joera mistikoak zituelako, eta beste alde batetik, hain arraroa baldin bazen, erridikuluaren arriskua apur bat txikiago zela iruditzen zitzaion. Lehen bider horrelako intentzio bat erabakitzen denean estutasun bat sentitzen da bihotzean, baina dirua poltsikoan sartuta, kalera irten da Juanito, paper batean apuntatutako zuzenbidea bilatuz. 8, 10, 12 eta 14, «hemen da» pentsatu, eta barrura sartu da besterik pentsatu gabe.

—XI—

Txirrinaren soinua entzun zuenean, ohetik jaiki zen Anttoni, auzoko putarik famatuena, baita bitxiena ere iritzi guztien arabera behintzat. Ateko zulotik begiratu badaezpada polizia zen, eta nor zen ikusi bezain laster saltoka hasi zitzaion arima.

— Momentu bat itxoin, berehala irekiko dizut atea —esan zion pixka bat itxoinarazteko.

Juanitok minutu erdi bat itxoin zuen ate aurrean, eta etxe barnean soinu desberdin pila sentitu eta gero, atea ireki zen eta azaldu zen emakume nahiko gazte bat, bera baino askoz gazteagoa bederen, solapan gurutze bat bordaturik zeukan bata batez jantzirik, eta detaile xelebre bezala aurpegia mozorro batez estalita. Azken detaile hori ez zion inork kontatu baina berdin zitzaion. Benetan harrigarria iruditu zitzaion Juanitori putaren gela, Anttoniren gela, bere anitz gurutze eta estatuarekin, garizuma garaiko more haiek guztiak, eta abar. Juanitok dirua atera poltsikotik, eta zerbait esaten hasi zen.

— Ez, ez, —moztu zion hasierako momentutik— lehen aldiz datozen klienteei debalde egiten diet, eta zu halakoa zara, uste dudanez.

Horretaz ere ez zioten ezer esan baina erokada guztiak hura bezain errentableak baldin baziren berak nahiago zituen erotutakoak sanoak baino.

— Kondizio bakarra jarriko dizut, larrua joka aritzean, besoak hegalen modura mugitu behar dituzu. Hori izango da nire sari bakarra.

Azkeneko hura ez zitzaion batere atsegin gertatu, baina tira, debalde izateko, horretatik ere pasatu behar.

Azkenean, biluztu, garbitu eta oheratu ondoren, egitekoari ekin zioten biok, Anttoni azpian ipiniaz eta Juanito goian. Aurrekorik gabe, Juanitok zakila barneratu zion Anttoniri, eta momentu hartan hasi zen azken hau errezoka, goikoa besoak mugitzen zituen bitartean. Nahiko zaila suertatzen ari zitzaion hasiera batean, baina segituan hartu zion trukoa.

Halere, ez zuen ezer konprenitzen baina nahiago zuen ezer ez konprenitu.

Berak plazeraren bilaketari ekin eta akabo, bost axola gainerako dena.

Behekoa gero eta errezo ozenagoak, estasi mistiko batean sartzen hasiko balitz bezala, bazetorkiola sentitzen hasi zen bitartean goikoa. Bat-batean Anttoni hasi zen garrasika:

— Azkenean! Azkenean! Jainkoak nire erreguak entzun ditu eta Izpiritu Saindua bidali dit, gure arteko amodioaren lekuko gisa. Jainkoa dago nigan! Ni naiz historiako bigarren Amabirjina! !

Juanitok erretolika harekin hartu zuen sustoaren bitartez, koitoa eten zitzaion, bat-batean azpian zegoena nor zen konturatu zenean. Aurpegia estaltzen zion mozorroa kendu, eta ahoa ezin zabalago zuela, hitz motelka hasi zen.

— Anttoni... baina zer...

— Don Juan, Don Juan, zu ere toki hauetatik... Azkenean ardi guztiak itzultzen dira Aitaren artaldera.

Bat-batean lotsatu egin zen Don Juan, edo Juanito, edo dena den, eta hasierako kortea pasatu ondoren hitz egitera ausartu zen.

— Orduan, Izpiritu Sainduarena txantxetan izango zen jakina...

—XII—

Istorio honek bukaera desberdinak izan ditzake. Bata Juanito Anttoniren txulo bezala gelditu zela elkarrekin biziz. Bestea Juanitok irabazitako diruaz Anttoni hain ofizio makurretik libratu eta berarekin ezkondu zela.

Hirugarrena, eta hau fidagarriena, berriro separatu zirela eta ez zirela beste inoiz berriro elkartu.

1985

Bi ordu luzetako istorio iragarria

Ezin zuen ideia hura burutik kendu. Ibaiaren albotik paseatzeak normalean lasaitu ohi bazuen ere, orduko hark ez zion batere baretasunik ekarri. Kaioek elkarri begiratuak gurutzatzen zizkioten bata bestearen aldamenetik arrapaladan igarotakoan. Usoen maiteminezko urruek ere halako bete-itxura bat ematen zioten huts-hutsik zegoen karrikari. Bere burua engainatzen ari zela pentsatzen zuen Martak eta «zazpi eta erdiak» erantzun zion ordua galdegin zion agure bati. Engainatzea ez, esan dezagun ispilua gero eta gehiago ari zitzaiola lurruntzen.

Hamar bat minutu pasatu zituen barandilan apoiaturik ur menditxoei begira eta derrepentean esku artean zeukan nobelaren zati bat leitzeko premia sentitu zuen. Urrutitik norbaitek gezi bat disparatu balio bezala eta pixkanaka bereganantz hurbilduz zihoakiola sentituko balu bezalako antzeko inpresio batek gainerako zituen bere kopetako zimur apenas ikusgarriak. Gezia azkarregi zetorren baina ezin zuen haren nondik norakoa antzeman. Ihes egiteko beharra. Ihes egin edo zatitxo bat irakurri. Bezperan irakurritako zatitxo bat gogora ekartzen saiatu zen eta kasik hitz pare bat murmuratzera besterik ez zen ailegatu. «Tanta bat aski da..., tanta bat aski da...» eta deskuiduan poltsiko barruko eskua gogor estutu zuen zigarro paketea bitan tolestuz.

Salto bat eman zuen esaldi guztia gogoratzerakoan. «Tanta bat aski da bertan behera itota geratzeko... zeren, zeren...» tua irentsi zuen kolpe siku batez, «euri eta elur guztiek nekez lortu dezakete gaueko mozkorraldi batek hain erraz lortzen duena». Gezia lepo ondo ondotik pasatu izan balitzaio bezala sentitu zuen oraingoan, eta ondoren lasaitasun urduri batek larrutu zion bihotza. Kafe gehiegi edandako gauak ekarri zizkion oroimenera egoera hark, askotan zepelinduz bakarrik irtenbideratu zitekeen gakoa. Deskantsatu ezinezko nekea, gorputza hauts eginda eta burua ezin geldiaraziz.

Ia bitan puskaturik zegoen zigarro bat atera zuen poltsikotik eta piztu gabe uretara bota zuen errekan pausatu arte begiradarekin segitu zuelarik. Bat-batean buelta eman zuen eta berari fijo begira ari zitzaion atso bat topatu zuen aurrez aurre.

Lotsa ematen al dio bere zakurra hala ikustea?, burrunbatu zuen Martak, arbola baten atzean kaka egiten ari zen zakurñoari erreparatuz. «Edota ingurukoek ikus dezaten» bota zuen ia ahoskatu gabe eta pentsamenduen tonua ere jaitsiz. Edadearekin azala kolorez bajatzen omen doa, izan zen bere hurrengo pentsamendua, horrexegatik agian atsoen aurpegiak ez dute kolore mutaziorik sumatzen. Burua atzera eta aurrera higitzera mugatzen zen, koilarearen sokatik ia nabarmendu gabe tira egiten zuen bitartean.

Ez zuen atea gehiegi jirarazi tabernan sartzeko. Musikaren ozentasunak, bestalde, ia atzera bueltatzera behartu zuen. Ke grisa izkinetan pilatzen zen eta haragoko bazter batean itsu bat boletoak saldu nahian zebilen. Bizpahiru pauso ematea aski zekiokeen Martari barraraino heltzearren baina mahai pare bat eskibatzeak luzarazi zion errekorridoa.

Martari ez zion grazia handiegirik egin kamareroak kanela botatzeko zeukan jarrera. Narrasegia, egur bernizatuzko paretak dituen kafetegi dotore hartarako. Halere, dagoeneko kopa eskuartean eduki zuenean problema guztiak bukatu zitzaizkion. Kanelaren usain jolastiak bakea erakarri zion kareak paretak zuritzen dituen erraztasun berdinaz. Harez gero, mozkorraren lanbrotan sartzeko desioz zegoela pentsatu zuen; desioz baino, kondiziotan. Paperezko serbilleta bat hartu zuen eta soinu arrastari bat egiten zuen lapitza batez zirriborroak egiten hasi zen. «Marta Bitoria, unibertsitateko irakaslea» pentsatu zuen, arnasa zela kausa edalontziaren beira lurruntzen zuen bitartean. Esaldi labur batzuk eskribitu zituen serbilletatxoan: «Hona hemen, eta ez beste inon, Marta Bitoriaren benetako historia».

Etxerako bueltaz ohartu ere ez zen egin. Senarra esnatu zen, hori bai, eta tiroka esnatutakoaren aurpegiz begiratzen zuen emazte heldu berria. Arropak kentzen laguntzen zion une berean belarrira emeki-emeki esaten zion:

— Baina Marta, zuk ez duzu sekula negarrik egiten. Beno, esto... hobe esanda, ez zaitut sekula ikusi...

Zotin ebaki batek ezpainetan errabi keinu bat zintzilikatu zion baina indar gabeziak bizkarrak erortzen uztea besterik ez zion ametitzen. «Nonbaitetik irten behar edandako guztia» pentsatu zuen eta guztiz harritua gelditu zen zeukan argitasun mentalagatik.

— Kendu tapakiak gainetik; beroak nago.

Joxe Luisek agerian utzi zuen Martaren gorputz biluzia. Belauniko jarri zen ohe ondoko alfonbratxoan eta emaztea nahiko gertu zeukala profitatuz burua haren sabel gainean apoiatu zuen. Mesanotxean zegoen pospolo-kaxa hartu eta banan-banan pospoloak bizten eta itzaltzen hasi zen, Martaren ahotsak moztu zion arte:

— Joxe Luis...

— Zer?

— Sekula ez zaitut fregatzen ikusi.

— Nola?

— Ongi entzun duzu, sekula ez zaitudala fregatzen ikusi.

— Eta?

— Gustatuko litzaidake...

Isilune luzexka bat hedatu zen bazterrotan eta tarte horretan guztian Martak begiak zabalik zeuzkan, tetxuari begira tinko. Joxe Luisek bestearen aurpegira gerturatu zuen berea eta alkohol hatsa nabarmenago egin zitzaion momentu hartantxe. Martak bereganantz jiratu zuen burua:

— Faborez, Joxe Luis... —esan zion Martak senarrak inoiz entzun zuen tonu maitekorrenetako batez.

Joxe Luis jaiki eta albornoza jantzita logelatik irten zen, sukaldera bitartean batere argirik biztu gabe. Sukaldeko argia piztu zuenean konturatzen hasi zen bere egoeraren etereotasunaz. Erdibidearen tragediaz, filosofo greziarrak liokeen gisaz. Bere aurreko fregaderan astebeteko ontziteria zeukan fregatzeke eta aldi berean ere egia borobila zen Martarekin bizi zenetik ez zuela sekula santan fregatu. Baina, aitzitik, emaztea ez zegoen han, bere aldamenean, ohean baizik, eta horrek despistatzen zuen apurtxo bat Joxe Luis. Zer zen Martak nahi zuena? Fregatzen ikusi ala uraren txorrota entzutea besterik ez. Korapilo hari bueltaka ekin zion ontziteria garbitzeari.

Sukaldetik bueltan, Marta lotan seko kausitu zuen Joxe Luisek. Eskuak lotu balizkiote legez sentitu zen. Bularren inguruak musukatzen hasi zitzaion eta larruazala hotza zegoela antzeman zuen. Izaraz estali zuen haren gorputza eta besarkada estu batean intzirika hasi zen gizona, negar egin ezinean.

— Zergatik, zergatik? —zioen baxu-baxu, begiak abiada bizian itxi eta zabaltzen zituela.

Hura zen Joxe Luisek bere emaztea mozkortuta ikusten zuen lehen aldia, eta haren atzetik beste zer edo zer egongo zela susmo penatsutan igaro zituen loak hartu baino lehenagoko bi ordu luzeak.

1986ko azaroa

Etorkizunik ez da

Konturatu gabe, filosofo bihurtu naiz. Nire berrogeita lau urterekin, atso zaharregi bat bezala sentitzen dut neure burua. Bizitza osoa telefono dei baten zain pasatu duenaren modura, etorkizunak dagoeneko ez du axolarik niretzat. «Bizitzan edertasuna ez dun dena, neska», hainbestetan errepikatu zidaten gaztetan, eta ez hori bakarrik, hainbat eta hainbat oroitzapen. Presentea pasatuan bezala bizituz gero, apokaliptikoa baino ezin du izan pertsonak, eta halaxe gertatzen zait niri. Gaztaroa milienarismoan eta zahartzaroa apokalipsiaren esperoan. Seguru aski, hasieratik presentea futuroan bizitzen ikasi banu, ez nintzateke hain zaharra kausituko, atso gaztexeagoa izanen... Baina tira, orain behingoz zenbait gauza argi samar ikusten ditut, eta agian horregatik bihurtu naiz filosofo.

Nola pentsatuko nuen, bada, hogeita sei urte haietan sentitutakoak hainbeste urte zipriztin zitzakeenik? Mikel ez zen morroi erakargarria, defentsa guztiak kolpetik deuseztatzen dizkizuten horietakoa. Ustekabeak edo, harrapatu ninduen. Behin, «zure amodioa diruz erosiko dut» esan zidan, sustraitik atera zitzaidan ostiko ikaragarri bat jo nion, eta biharamunean berarekin oheratu nintzen, diruz pagatzen ez uzteagatik bere begizkotik libre geratuko nintzela ustean. Hortik aurrera, neure burua film baten gidoian partaide sentitu nuen, film bat bestearen ondotik, hurrengo eszenetan zer gertatuko zen ez-jakinean baina aurresentituz. Inoiz sentitu dudan amodiorik haragikoiena bilakatu zen.

— Badakizu zein den niretzat gure arteko misteriorik handiena? —galdetu zidan erlazio hura arriskutsua lekidakeela erabaki baino lehenagoko gau batez; erantzuna segituan bota zuen:— zure erreakzioez ez dudala inoiz dudarik egiten. Beti dakit zein momentutan abandonatuko zaren, eta zeinetan zoroen moduan konbultsionatuko zaren. Askotan, begiraden bidez eskatzen didazuna bete besterik ez dudala egiten iruditzen zait.

Handik urte batzuetara konprenitu nuen aurreko egun hartan zer adierazi nahi izan zidan. Neuk ere neure burua bere keinuetan islaturik ikustera heldu nintzen. Bulegoko atetik sartzen zen bakoitzean, berehala igartzen nion larrua jo nahi zuenetz, eta desiotan nahiz desio-faltatan beti ere bat etortzen ginen. Erregaliaren bat ekartzen zidanean, horixe baino ez nuela desio iruditzen zitzaidan ondoren. Sentsazio guztion bilgune izan zen momentu horretantxe konturatu nintzen arriskugarria izan lekidakeela Mikel, inola ere kontrola ez nezakeen munstro gero eta ikaragarriago hura. Aurresentimenez gidatzen ginen biok, gutako bakoitza bere aldetik nahiz biok batera. Aurresentimenekiko konfiantzak itsuturik bizi ginen, baina jabetu ezean.

Joxean, nire nobio eternala, ez zen inoiz guztiz ohitu tarteka nigan nabaritzen zituen samurtasun ez-logiko horietara, lekutik kanpoko lainezara gerturatzen ziren desio urrundu haietara, Mikelekiko amodio hartara hitz batez. Baina ezinbestez bere tripetako borondate on bortxatu guztiaz baliatu zen ustezko neure bitxikeria haiek jasan ahal izateko, bakarrik patuak bizitza osorako oparitutako nobio batek jasan dezakeen moduan (zein ironikoak eta maltzurrak diren denboraren distantziak asmarazten dizkidan metaforak! ).

Uda batez, gurasoen herrian familiaz inguraturik eta maitalerik gabe pasatu nituen oporraldi luze batzuetan, aspaldiko partez, neure barruak astintzeko eta neure burua arakatzeko parada eduki nuen: Baserrietako animaliekin asko ibili nintzen, filmik ez zen herri hartan eta liburu mordoa irakurri nuen. Erretiroaren azken aurreko gauean, haur bat edukitzeko irrika sentitu nuen, eta baita erabakia hartu ere.

Joxean oso pozik agertu zen nire asmoarekin, eta aitatasunaren aldetikako ahalegin guztiak eskaintzeko prest agertu zen. Mikelen erreakzioa apur bat estrainioagoa izan zen. Oporren ondoko lehen zitan azaldu nion umea egiteko asmoa, oniritzizko lez interpretatu nuen irribarrea zabaldu zuen eta ez zuen hartan komentariorik egin. Hala ere, bestaldetik, egun hartan lehendabiziko aldiz ez nuen neure burua berean islaturik ikusi, aurresentimenak huts egin zidan. Erregaliaren bat ekarriko zidala espero nuen, eta ez zidan ekarri. Amatasun desiratuaren zoramenak ez ninduen momentuaren tragediaz ohartzen utzi. Hortik aurrera gure erlazioa hoztuz joan zen, eta sabeleko biribila nabarmenki handituz hasi zitzaidanerako elkar ikusteari utzi egin genion. Handik aurrera ez nintzen inoiz nire aurresentimenez fidatu.

***

Gaur hamabost urte, haurtxo negarti bat ekarri zidaten besoetara, xehetasun guztiez gogoratzen dut, klinikako gela zabal-zabal baina jendez betetako hartan. «Neska bat da», esan zidan infirmierak neu nentzan ohera hurbilduz. Poza gainezka sentitzen nuen bularrean eta buruan. Sabelpeko oinazeak sentimenduetan urrun sentitzen nituen. Bost minutu pasatu ez zirela, lore sorta bat ekarri zidaten, nota batekin: «hamahiru arrosa gorri hauek zuretzat, eta musu fresko bat Anerentzat». Dudarik ez zegoen Mikelek bidaliak zirela, idaztankera berea zen. Baina nola demontre zekien neskato jaioberriaren izena Ane izango zela? Nola jakin zezakeen Joxeanek bezperan erabaki bazuen neska izatekotan Ane izango zela? Horrek ez zuen inporta. Oso sentimen arraroak jo ninduen, loreak alboan utzi eta atentzioa berriro haurrarengana zuzendu nuenean. Bere egoera berean egoteko desioa sentitu nuen, ama-alaben paperak trukatzeko gogoa... baina tira, inportanteena berriz ere Mikelen berri banuela zen, eta beso arteko neskatoak mugaraino eramaten zuen neure zoriontasuna.

Hilabeteak pasatu ziren, eta hasiera batean pentsatu nuenaren kontra, ez nuen Mikelen berri gehiagorik izan. Ane haziz joan zen eta bereganako sentimendu harrigarri haiek modu desberdinez identifikatuz joan nintzen. Jaioberrian ama-alaben paperak aldatzeko grina bezala ikusi nuena, inbidia bezala identifikatzera heldu nintzen garai batez, jatorririk eta arrazoirik gabeko inbidia zorionez ezkutagarria. Larritasunez sentitzen nuen bekaizkeria hori, bakardadea erraietan barreiatzen zitzaidan neurrian, areago erre egiten ninduen. Sarritan, neure burua jeloskor sentitu izan dut, fieroski jeloskor, nondik norakorik gabeko jelosiak jota. Alabaren aldamenean pasatu ditudan hamabost urte hauek ez dira gozoak izan neuretzat, eta ez dut uste Anek ere larregi maite nauenik, zenbaitetan nekez suportatzen dugu elkarren konpainia. Azkeneko uda hau urruti pasatu du, eguzkipeko udaleku urrun batean. Gaur arratsaldean itzuli da etxera, eta antezedenterik gabeko sintzeratze batean, enamoratu egin dela aitortu dit. Argazkiak erakutsi dizkit, eta ahotsari alaitasun zeharo gorrotagarri bat zeriola, honela esan dit:

— Begira, ama, horixe duzu nirekin enamoratu den mutila. Beno mutila, nahiko edadetua da, udalekuko etxean zaindari gisa egiten du lan.

Aneren behatzak Mikelen irribarre goxo eta nahastezina erakusten zidan. Segundo laurden batez, gauza asko argitu zaizkit zorigaiztoko amildegi batean jausten nintzen bitartean. Noski jeloskor nintzela, Ane besotan lehen aldiz edukita arrosa gorri haiek jaso nituenetik. Mikelekiko aurresentimenei kasurik ez egitea erabaki nuen une hartantxe galbidea sinatu nuen neure bururako.

Aneren eskutik argazkia ikusi dudanetik oraintxe arte pasatu diren ordu supersoniko hauetan, eromenaren ertzean sentitu dut neure burua. Ene jainkoa, gizon hori ez da nire alabarentzat modukoa, pentsatu dut, gaur eguneko neskatilak diren bezalakoak izanda, seguru Anek Mikelen zakilaren tamainari baino ez diola erreparatuko. Zuzenbiderik ez zela ere pentsatu izan dut, eta tarteka Mikelen zakila nire aluaren presiopean imajinatu dut, bustidura kolpekatuan, plazerak itota. Eromenetik salbatua topatu uste naizenean, izugarri zahartua sentitzearekin batera, eta konturatu gabe, filosofatzen aurkitu dut neure burua, film baten protagonista izatera berriz inoiz iritsiko ez den atso filosofo hutsal bat bezala. Aurresentimenik gabe, ez dago presentea futuroz bizitzerik, apokaliptikoa izaterik baino ez dago. Argi eta garbi ikusten dut: Mikelekiko aurresentimenetan ez sinestera eraman ninduen hutsegite hura (opor luze haien ondoko lehen zitan) ez zen halako hutsegiterik izan, seguru nago erregalia ekarri egin zidala eta poltsikoan zeukala, baina ez zidan eman.

1987ko apirila

Nerbioi ibaian galdu zen gorpua

1936ko azaroa

Amak behin esana zion abioi horiek ez zirela aldeko, «begira, ama, ze abioi politak!», «Horiek ez ditun gutarrak, Euzkadik ez din abioirik», Jexuxak alabaren ezpainak estali zituen poltsikoetatik azkar ateratako eskuez. Biharamunean goizetik, zeru argitsua puztuz zihoala, amaren hitzak hedatu zitzaizkion bekokiaren barruko mintzean Iñaxiri. «Hamahiru urteko neskatoa ardo bila bidaltzea ere» pentsatu zuen Ledesma kaleko dendari makuludun hark, baina Iñaxik lehentxeago pozik asko luzatua zion besoa amari eta ardo-garrafoiarekin batera duroa hartu ere. Auzokoen lagunari egin zion dei, eta Ana Mari eta biak elkarrekin abiatu ziren Ercilla kalean barrena, garrafoiaren euskarri banatik helduta.

Iñaxiren familia pasaiatarra zen jatorriz, baina bi arrazoi nagusi izan zituzten Pasaia utzi eta Bergaran barrena Bilbora helbideratzeko: batetik; aita Campsa-ko txoferra zen eta beti erretagoardiatik frentera ibili ohi zen pausa gabe; baina bestela ere —eta hau liteke arrazoi indartsuena— Irungoa bertan behera joan eta biharamunean lehergailu batek su bihurtu zuen pasaiatar etxe ondoko ukuilua, familiaren sostengu ziren zerramak istantean kiskaliz. Aitaren Campsa-ko soldata behar bezala baliatzeko Bilbora joan behar.

Arrazionamendu-txartelak ez zituzten sekula faltan eduki baina. Ohizkoaz gain, Campsa-koa eta Solidarioena ere jasotzeak berebiziko altxorra bilakatu zituen etxeko armairuak. Baita almohadak ere. Sei senidetako familia hartan dozena bat almohada eta kuxin irinaz eta babarrunez beteak ziren, eta etxekoandreari ere kasik inoiz ez zitzaion gaueko ohantzean senarra falta. Haatik, guztiak kezkatsu eta zorion gabe, bezperan lehenengoz entzun ziren hegazkin haien burrunbak aztoratuta. Ledesmako bodegatik bueltan zetozen neskato biak, garrafoia balantza arinez, eta ia arineketan. Ama harrikoa egiten utzia zuen etxean, eta hark bukatu baino lehen zuen ardoa itzultzeko agindua. Berriz ere motorren zaratots urruna etorri zitzaien airetik, eta jendea inoiz ez bezala teilatu aldera erreparaka hasi zen. Etxea urrun zuten oraindik eta alboko etxe batetik emakume bat hasi zitzaien leihotik orroka, sartzeko ezkaratzean, eztanda dezente gertu batzuk entzun zituztenean. Ikarak inmobilizaturik espaloiaren alboan, kalean bertan lehergailu andana jausi zen. Iñaxik uste zuen hiri handi horretan horietatik salbu zela baina bistan zegoen ezetz. Ondoko etxe bateko paretak lurrera abaildu ziren, eta hauts keztatua trinkotzen ari zen supituki. Ana Marik bizkarretik heldu zion eta ezkaratz barrura bultzatu, gotorlekurik ez zuen hiri ikasi gabeko hartan. Kaletik barrualdera egindako saltoan, espartinetako bat kalean geratu zitzaion, soka luzea askatua. Iñaxi ziztu batean irten zen berriro eskuinetik hankutsik, une horretan bertan aurrez aurreko etxea leherketa erraldoi batek jo zuela. Ez zeukan ezer ere ikusterik eta ahal bezala itzuli zen laguna zegoen babesleku eskasera. Haiekin batera babestua zegoen gizona maldizioka hasi zen, sotoetan ere babesa aurkitzerik ez zegoelako ahopeka marmarka. Abioiak urrundu zirenean, galdutako alpargata ez zegoen kalean, eta erdi hankutsik bueltatu behar izan zuen etxera. Kanpaiak beranduegi hasi ziren joka egun hartan, Bilboko lehen bonbaketako egun hartan, eta hurrenetik aurrera hasiko ziren sirenotsak abisu ematen jendeari.

1937ko apirila

Hantxe aurrean ikusten nituen berriz ere arerioen hegazkinak. Ez nuen ulertzen nondik deabru atera zuen Iñaxitak guk hegazkinik ez genuela esamesa katramila hori. Ez genuen ba izango! Mundakatik behera nentorren arratsalde hartan Gernikarantz, goiza Bermeo inguruetan egin nuela, baina lehenagoko mendixka batean gelditu nintzen, hegazkinek Gernika inguruan botatzen hasi ziren lehergailuek kamioiaren hotsa ere mututu baitzuten. Ahal bezala errepidetik atera nuen nire zisterna-kamioi zaharra, baserri baten ondoan utzi, eta bailaran zehar luzatu nituen begiak, gerra labur baina hondoratzaile hartan behin ere ikusi ez nuen bezalako bonbaketa haren aurrean. Kea beltzegi zen Gernika gainean, eta suteen dirdira beroek eduki geldiarazlea zemaioten hiri gaineko masa beltzari. Bertan galdu nuen nire kamioia, etsaien ekintzak uste baino gehiago iraun baitzuten. Gure inguruetara ere iritsi ziren kaza batzuk, eta haietako batek gogor heldu zion neureari, gasoilaren leherketak ondoko baserria ere pikutara eraman zuelarik. Bonbaketa bukatu ondoren orduak oro, eguna ilundu arte, jendeei kontsolamendua emanez pasatu nuen, hain zen handia errepideetan gora eta behera noraezean zebiltzanen kopurua. Gernikara hurreratu nintzen azkenik, eta sua oraindik itzali gabe zegoen. Han ez zegoen zer eginik, eta ni kamioirik gabe geratu. Nola demontre bururatu zaio nire alaba buruarin horri hegazkinena? Noski guk ere baditugula, nabaritu ez arren. Sobietikoak ziren, gainera, baina gutxi nonbait. Gutxitxo aukeran. Errusia handiago balitz...

1937ko ekaina

Iñaxi ferian dabil, eta amaren enkarguz abiatu da oraingoan ere Atxuri aldameneko azokara. Artxandako aldatsetan gudariak gogor ari dira eta egun gutxi barru dena hutsa izango dela komentatzen da, Bilboko defentsak ez duela luze iraungo. Aita preso hartu zutenetik, Iñaxi eta bere familia La Rochelle-ra eramango dituen baporearen zain daude, Artazako ikatz-ontzietako bat izango ei da, hauetako egunen batean. Hirian honez gero guztiak eztandetara ohituta daude, eta zer esanik ez hegazkinen zaratetara. Guztiak faxistei buruz mintzo dira, arrain-postuetakoak zein barazkitakoak gerrari buruzko zurrumurru biltokiak bilakatu dira, moroen basakeriaz, faxisten ongi-etorriaz eta abar, baina jendetza bazkaritara joateko ordu erdi eskas falta denean Ibaizabaletik behera hegazkin batzuen oihartzuna gorpuztuz doa apurka-apurka. Elkarrizketak eten egin dira. Ikusi ere egin daitezke jada, sirenek gogor jotzen dute, eta emakume guztiak aterpe bila ari diren bitartean haietako bat vivaka hasi zaie pilotu ustez gertuei, Españaren goratzarrez besoa tinko zerurantz. Keinu ausarta lirudike, plazaren erdi-erdian irribarre zabalez mehatxu hegalariari ongi-etorria eginez. Ematen du paraxutistak jausi daitezen desiotan dagoela. Hegazkinak pasatu egin dira alabaina, eta propaganda baino ez dute jaurti, gerora ere itzuliko direla gogoraraziz. Egun gutxi falta omen dira derrota osorako.

Ondotik Iñaxik ikusi duena patuaren ezinbestea baino gehiago izan da. Bera, hamalau urteetako lotsa eta beldurrak harrapaturik, ez da bere gotorlekutik irteten eta handik ari da besteen portaera segitzen. Minutu bi pasatu baino lehen, abiadoreei aupaka aritu zaien emakumea preso da sututako beste feriakideen artean, «traidorea» eta «Gora Euzkadi» ojuka batzuk, gogorkeria eskuetan gehienak. Dozenaka inguratu eta xixatuz ari zaizkio pausa gabe. Ez da beste minutu pare bat ere gehiago behar izan. Ukabilaz, balantza-burdinaz, arrain-kaxaz, lehertu egin dute azkenerako emakume faxistazalea. Iñaxi ez da iritsi zerraldoa lehen momentuan ikustera, saiatu arren, herio keinu haren itzala gustagarria izango zitzaiola pentsatu duen arren. Emakume batzuk baztertu, eta arrastaka nola zeramaten ikusi du azkenik, apenas odol putzurik gabe baina akiturik. Hamar bat metroz garraiatu dute fardelen antzera eta bultzada batez Nerbioi ibaira bota. Inork ez dio begiratzen ondra gabeko gorpu hark ibaiko korrontearekin bat ari duen nabigazio geldo eta pisuari. Desagertu da azkenik. Iñaxik, etxerako bueltan, Artxandako aldatsetara begiratzen du, preso den aitarengan eta laster bera urrunera eramango duen barku ilun hartan pentsatzen.

1987ko uztaila

Pinpilipauxa betiko

Emakume biak sukalde leihoko burdinetatik begira zeuden; ondoko patioan obratan ari ziren langileei begira. Porlana bota eta bota ari zireneko patio hura gizonezkoena zen, baina hobetze lanengatik hilabeteaz itxita gorde beharra aldarrikatua zuten presondegiko juntakoek. Zuzendaritzakoek ate pisu eta erdi herdoilduan ipinitako oharrari («Patio honek giltzapeturik iraungo du aste batzuetan»), baten batek boligrafoz beste zerbait gehitua zion: «txapatua dagoena ez da patioa, neure burua baizik». Karmeni eta Maiteri, hantxe, labean pizza zurtz eta soil batzuk barneratzen zituzten bitartean, ezinezkoa zitzaien jakitea ea paperean idatzitako hari buruzkoa benetakoa zen ala ez, kondaira hutsa izatea zitekeena baitzen, baina mojetako batek halaxe zela kontatu zien bezperan. «Tira, Karmen, ez egon leihotik hainbeste denboraz begira, pioiak ez ditun Robert Redford eta!». Eguzkiak gogor jotzen zuen patioan, eta langile batzuen kamisetak bera-bera zeuden bezala, besteotakoen larruazal beztuan izerdia argi-erreflexu urrunak bilakatzen zen. Pioi bat hormigoigailu txiki batetik ur mangera kendu eta palakada harea botatzen hasia zen. Kapataza, elastikoaren tiranteek tripari ezin eutsiz, gerizpean zegoen, erdipurdiko freskotasunean egunkari atzeratua irakurtzen... kapelaren hegalak aurpegi erdia estaltzen zion. Ez ziren Karmenen begiak, baina, guzti hori ikusten ari zirenak.

— Galdera bat egin nahi nizun aspalditik, Maite, baina ausartzea ere... —joanda bezala, Karmenek leihoko bost burdina lodietan tinkatzen zituen begiak harez gero ere—. Begira neska, gizonezkoen artean norma da, baina uler ezazu, orain arte ez genuen hemen tatuajedun emakumerik ikusi...

— Zer?

— Tatuajea... pinpilipauxa tiki hori mazela gibelean —begiak beti ere leihotik, Karmenek.

— Badakin, Karmen, garai batean lotsa hartuko niken istorio hau kontatuz —Maitek poza hartu zuen Karmen berari begira zegoela konturatu zenean—, hik ba al dakin, Karmen, zer den gizon bat egiazki maitatzea? —eta nola Karmenek ezetz esan zion, ez zekiela hori zer zen, luze jotzeko asmoz ekin Maitek kontakizunari.

***

Eta nola bost urte lehenago bere anaiak lagun bat presentatu zion. «Intelektual bat... argazkiak ateratzen zitinan, musika ikasketak ere eginak omen zeuzkanan». Eta nola berari ere —Maite gaxteari— erretratu asko eginak zizkion aste gutxitan. Gehien maite izan zuena, ispiluan biok zeuden hura. Baina amodioaren eta bizitzaren aldean, erretratuak erliebe eskasekoak izaki, krudeltasuna faltan. Eta nola ere Maitek ez zuen sekula pentsatu hogei urterekin mutil bat beretzat soilik nahi zukeenik, beste inorenganako keinu edo imintziorik ez permititzera heldu zatekeenik. Eta nola horretara heldu zen denborarekin, eta nola azkenik erretratuak aski ez izaten ere hasi ziren.

«Une gozoak ere izan zitunan, ez pentsa. Hik ba al dakin zer den gizon batekin gogotik ongi pasatzea? Inork ez liken sufritzeagatik ezer iraunaraziko...». Denbora luzez segitu zuen zoramen hark... hilabeteak, baliteke bi urte, agian bost, nork daki. Asteak mantso eta azkar pasatzen ziren. Amak erakutsia zion txikitatik horrela neurtu behar zela bestearenganako amodioa. Asteak, soilik mantso edo soilik azkar pasatzen hasten direnean, heldu gogor edo aldentzen utzi, amodiorik behintzat ez baita tartean. Halaxe esaten zion Maiteri ama zenak. Eta Maitek, denbora zenbatzen hasi zeneko garai hartan, ez zuen laguna aldentzen utzi.

Burges familiako alaba izateko —edo agian horrexegatik— erreparo gutxi eduki ohi zuen Maitek larru kontuetan. Seme-alabarik egiteko gogorik, bestalde, inoiz ez zuen sentitu; inoiz ez, egun hartara arte. «Hik ba al dakin zer den umea egin nahi izatea baina ez edonorena, hirea den gizonarena baizik, harena edo ezer ez?». Abenduaren 2a izan zen, beste ezer ez zuen gogoan Maitek egun hartaz, kalendrera orria gordea zuen inon. Orduan deliberatu zuen pilularik ez hartzea aurrerantzean, bestearekin fitsik kontsultatu gabe.

Hurrengo zortzi hilabeteetan asko eta asko zenbatu zuen Maitek, bizitza osoan zenbatu ez zuena zortzi hilabete eta bost egun luze eta amaiezin haietan egin zuen. Esperoan egotea eta desesperoan jaustearen muga zorrotzean, hamabost aldiz egin zuen ernaltze froga botiketan, hamahiru kilo eta erdi galdu zituen, hogeita bat bider lantokian huts egin zuen aitzakia merkez, eta inoiz baino gehiagotan joan zen mutilarekin zinemara, zehazki hirutan. Zortzi hilabete eta bost egun haiek pasatu zirenean, abuztuaren 7an, Maitek aurre egin zion bere mutil jada tenteldu eta gutxituari, berak bazekiela haurdun ez geratzea ez zela bere kausaz, eta ea zer mila deabru. Bestearen aurpegia ikustearekin, ez zuen aurrera jo nahi izan neskak. «Hik ba al dakin zer den hanka sartu dunala konturatzea eta atzera jo ezin izatea?». Gaizki hartu zuen mutikoak Maitek asmoak ez kontatua, xedea denbora luzez isilpean gordetzea. «Hara, neska —esan zion lasaitu ondoren—, nik ongi aski nekien nigandik halakorik ez zegoela lortzerik. Berdin dit zergatia ez ulertzea... nahi baduzu umea bezala bizitza osorako zenukeen oparia proposatzen dizut, biona —pausa luzexka bat eta serio keinua mutilaren begietan—, neure hazia zugan ernaldua». Horrela sortu zen tatuajea egiteko ideia.

Poema bat egin zion mutil-lagun intelektualak, Maitek belarri aurrealdean tatuatuko zuen tximeleta nanoa loriatuz, «elkarrenganako amodioaren ikurra, betirako sinboloa betiereko elkartze baterako, inongo komentuko atetan abandona ezin litekeen alabatxoa...». Tatuajea egin eta hurrengo egunean utzi zuen mutilak Maite, betiko, tatuajea berri hura bezalaxe, betiko. Poema ere libururen batetik kopiatua zuela esan zion, despedidaz. «Hik ba al dakin zer den umiliatua sentitzea, iraindua, bizitzen segitzeak ez duela piperrik merezi pentsatzea?».

Baina istorioa ez zuen Maitek hor amaitu nahi izan. Eta kontatu zuen nola momentuko egunak zenbatzetik iragandakoak zenbatzera pasatu zen. «Tatuajea estaliko zuen orrazkera baten bila ibili nindunan denbora luzaz, badakin, ez mantso ez azkar pasatzen ez den denboraldi horietako batean, kartzela honetara sartu ninduten arte». Eta nola kartzelara sarrarazi baino apur bat lehenago ere tatuajeaz harro sentitzen hasi zen, nola harrotasun hori kartzela zikin harengatik ez zen. «Ba dakin zergatik? Pinpilipauxa hau, betirakoa den odol-izpi hau, egun batez desiratu nuen ume madarikatu haren gaitz erdi delako».

***

Maitek berriz ere leihoan zehar behatzen zuen, patioan gertatzen zenari erreparatu gabe. Pioiak bazkaltzera joanak ziren, eta galeria batzuetako leiho-burdinetan jesarririk zeuden presoek patio desertuari begiratzen zioten, bereziki bertan utzitako pala, piko eta kristalezko botila litrokoei, urrea baino gehiago balio zuten beira abandonatu haiei. Karmenek bazuen beste galdera bat Maiteri aspalditik egin nahi ziona, ea zeren kausaz zegoen kartzelan alegia, baina ez galdetzea hobe zela juzkatu zuen. Grazia hartu zion gainera Maitek zer erantzungo zion imajinatzeari: «Hik ba al dakin zer den maite dunan gizona hil behar izatea?».