AURKIBIDEA

Itzultzailearen hitzaurrea

(amatxo)

(aitatxo)

Idaztea koldarkeria ariketa da

Ongi etorrizko akuamarina poema: 2014

Historiari hasiera ematen dion sepiazko poema: 1578

BITXIKERIA 0

Alkimia sekretu batekin

poema gris zeharrargia: 1985

Hauxe da maitasunari buruzko nire poema-bilduma

Poema gorria: 1945

[Zer esan nahi duzu poema gorri batekin

BITXIKERIA 1

Koldarkeriagatik lotsa

beti egon dira mugak

BITXIKERIA 2

2009

Hotza eta oxigeno falta

Dena da hauts-kolorekoa.

Gogoratzen al duzu denborak erritmo aldakorrak zituela?

beste aste bat vis a vis barik

isolamendua

poema beltza:

Jende guztiak daki kartzelan emandako egunek

Nahi nuen idatzi poema polit bat

2014

Poema malba:

[Zer esan nahi duzu poema malba batekin

Nire izate osoa hainbat ezkatatan

BITXIKERIA 3

Musika taupadaka

Ni ez naiz inoren musa

Eskailerak garbitzen atleta naiz

2003

BITXIKERIA 4

Hau bakarrik ulertzen da audioan

Grabitazioa da unibertsoan

Arrosa txikle poema

Zer iritzi du zentzu komunak egarriari buruz

BITXIKERIA 5

Ez dago egutegirik, eta hau ez da baratze bat

Beharrezkoa da denboraren abiadurari buruzko gezurra

BITXIKERIA 6

1963

Etxean tiraderak beteak

BITXIKERIA 7

2013

Zergatik ez dago santu beltzik

Zer pentsatuko dute xerpek

arabiarrek utzi zituzten hitzik gozoenak

afro-amerikar batek badu hogeita bat aukera gehiago

Eta zuk diozu ez zarela besteen modukoa?

[Korden teoriarik ohikoenean

distopiak (toposaren bitxikeriak)

Bora-Bora-Bueu-Bueu

Lima-Madril-Bagdag

NYC-Shangai-Mexiko D.F.

Salvador de Bahia-Pena Moa-Kibera

Triquinimale-Vigo

BITXIKERIA 8

Eta zeraren zera bat nuen

Gehitzen zuen proportzio berean

Plutonioko partikularik txikienen abiadura ugaztunen gorputzetan sartzen.

Non daude jatorrizko herrietako emakumeak?

BITXIKERIA 9

2310

Orrazten dut

Poema magenta:

BITXIKERIA 10

2078

Ez dago hizkuntza hilik

AZKEN BITXIKERIA

Errezeta-liburu modernoek

Poema urdin argia, egunsentiaren antzekoa:

(minaren ostean daude esan ezin diren gauza horiek

Zikloak errepikatzen dira

Itzultzailearen hitzaurrea

2020ko abuztua, Galizian, euripean, euri jasa itzela. Aurreko egunean Charo Lopes-ek oparitu zidan liburu hau, dedikatoria eta guzti. Itsasertzean euria zelan jausten den begira nagoela, liburua hartu nuen. Poema bat irakurri nuen. Gustatu zitzaidan. Hurrengo irakurri nuen. Hau ere gustatu zitzaidan. Liburu osoa irentsi nuen eta berriro hasi nintzen. Handik laupabost egunera Charorekin berriro batu eta esan nion: itzuliko dut zure poemategia.

Bulkada izan nuen, euskal irakurleak liburu hau gozatzeko aukera izatea nahi nuen. Aukera gutxi dugu euskaldunok poeta garaikideen itzulpenak irakurtzeko eta iruditzen zitzaidan nik ale apal bat egin ahal nuela. Esan eta egin. Liburua hartu eta itzuli nuen. Eta gero plazaratzeko bideak topatu. Eta booktegik eman digu aukera hau, irakurtzeko ez ezik, entzuteko ere.

Otzanak eta asimilatuak izatearen aurkako amorrua. Esaldi horrek laburtu dezake Charo Lopes-en poemategi hau. Zaurian ozpina botatzen du, baina, era berean, aurre egiteko dohaia ere ikusten zaio egileari. Eta, jakina, laburpen guztiak bezala, gezurra da edo, hobeto esanda, beste hainbat gauza ostentzen ditu. Minetik abiatzen dira poemak, zapalkuntzatik, pobre eta emakumeen aurkako gerra pairatzetik. Hor kokatzen da egilea, hor kokatzen gaitu egileak. Baina hori guztia panfletotik urrun (edo gertu), egitura narratiboan txertatua. Eta erreferente matxinoak ekarrita: sorginak, esklaboak, emakumeak, emakumeak, emakumeak, presoak, … Oraingo eta lehengo erreferenteak, hangoak eta urrunekoak. Dena pasadizo txikien bidez, han eta hor egindako argazkien bidez, nahaspilatuz, irab iatuz eta txirikordatuz. Hori bai, guztiak hari ikusezin sendo batek josiak: menpeko izateak dakarren ezaugarria.

Galiziatik abiatzen da Charo. Galiziatik. Eta identitatetik, eta “indigena” izatetik ere abiatzen da poemategi hau, eta horrekin ere brikolajea egiten du. Eta horrekin ere bat egiten du Charo Lopes-ek aukeratu duen hizkera bera. Galizieraz idatzi du bai, baina nazioarteko araudiari jarraitzen dion hizkeraz. Hau da, lusofoniaren beste herrialdeekin lerrokatutako mugimendu sozialaren barruan kokatzen du bere burua Charok hizkera hori erabiliz. Mugimendu horrek uste du galiziera eta portugesa hizkuntza beraren bi aldaki direla, eta, horrela, galizieratik abiatuta, portugesaren arau ortografikoen arabera idazten dute. Eta hori, gaur eta Galizian, bazterrean kokatzeak esan gura du. Menpeko kokatzeak, hain zuzen ere.

Charo Lopes-ena ahots berria da Galiziako panorama poetikoan. Charo Lopes-ek nire ustez freskotasuna eta amorrua dakar zaku berean. Argazkilaritza du lanbide, komunikazioa du lanbide, eta aktibismoa du lagun, aktibismo politikoa eta soziala, eraldaketari emana. Eta horrek guztiak modu batera edo bestera du isla liburuan. Izan ere, batzuk sinestu genuen behinola berben bidez ere mundua eraldatu zitekeela. Berbek sortzen dute, sorrarazten dute eta errealitate bilakatzeko aukekra ematen dute. Berbek esan ez ezin, egin ere egiten dute. Gozatu, pentsatu eta ez sinistu poemategi honekin, irakurle!

Gustatzen zait Ikaro, bazekielako argizaria urtuko zela eta, hala ere, eguzkirantza egin zuelako hegan.

Gustatzen zait neska hura, antzeman zuena Bizar Urdinaren bizarra urdina zela hori zen, hain zuzen ere, arrazoia. Gustatzen zait Loti Ederra, azkenean lo egiteko plantak egiten zituelako.

Gustatzen zait Edurnezuri, berarentzat nanoak zirelako neurotiko kuadrilla bat.

`Nor eseri da neure aulkian? Nork jan du neure plateretik?´

Eta Edurnezurirekin laguntasun harreman handia ez zuen nanoa ere gustatzen zait:

`Bera hemen bizi ez zenean, bakarrik ginen zazpi. Eta orain? Ikusi orain.´

Erraldoia ere gustatzen zait, ernegatzen zelako jende guztiak bere botei zapata deitzen zielako.

Ez zait gustatzen bere ipuinean patxadaz egokitzen dena. Baina, batez ere, gustatzen zait Ikaro, bazekielako argizaria urtuko zela eta, hala ere, eguzkirantza egin zuelako hegan.

TJISKE JANSEN

Frontea dagoela esatea lerroa gainditzeko beharrezkoa da, baina ez du bere horretan lerroa gainditzen. Borrokak bakarrik egin dezake hori. Ez horrenbeste handitasunari dei egiten diolako, baina bai komunitatearen esperientziarik sakonena delako, erabateko suntsidura ia-ia ukitzen duena eta arriskuaren muturreko gertutasunean bakarrik neurtzen duena. Elkarrekin bizitzea basamortuaren bihotzean, berarekin bakerik ez egiteko asmo irmoarekin, hori da proba, hori da argia.

TIQUUN

Arriskuak bakarrik salbatzen du

Das Kapital

Muga da espazioaren benetako protagonista. Oraina, beste muga bat, da denboraren benetako protagonista.

MARIA DO CEBREIRO

(amatxo)

Gure ama txerokia. Arousako kontserbetan lan egiten duten 3.000 andreren artean, gozoena. Galtzeko zorian dagoen hizkuntza baten xuxurlatzailea. Zortzi urte zuenetik esne banatzailea. Aitaren partetik umezurtza. Nekazaria bederatzi urte zituenetik gaur arte. Ile apaintzailea nerabezaroan. Ama hogeita hiru urterekin. Ama hogeita bost urterekin eta hogeita bederatzirekin eta hortik aurrera. Amabitxia hiru bider. Sukaldaria. Jardunaldi osoz garbitzailea.

Izarak eguzki aldera hegaldatzeko zelako trebetasuna duzun, ama.

Zelako zentzumen arraroarekin sumatzen dituzun larruan ume garenetik jaso ditugun kolpe guzti-guztiak.

Zelako isiltasun arretatsu eta sekretuarekin betetzen duzun gela berotasunarekin, jartzen dituzun burukoak ohea eta gau-mahaiaren artean, amets egiten dugun bitartean ertzarekin ez jotzeko. Argiarekin eta opilekin itzartzen gaituzun arte.

(aitatxo)

Gure aita apatxea. Lurraren kolorea duten esku nekazarien jabe. Botere magikoduna, gailu mekaniko eta elektrikoak berpizten dituen proletarioa. Egurra mozten atleta eta gorbelaren prentsatzaile gorena gure traktore gorriaren atoiaren goiko partean. Labore eta ortuarien emagina. Behiak erditzen laguntzeko eta txakurrak ehorzteko kapaza. Oiloak exekutatzeko eta arrautzak argiarekin inkubatzeko kapaza. Aita zeharo gozoa, behar zenean bero transfusioen emailea. Egia zuzenen hizkuntzan hiztuna erreka sigi-sagatsuan barrena. Bere alaben etorkizunaren defendatzaile sutsua, grebalari zuhurra eta ezinbestekoa. Patata zuritzailea. Eskualdeko igerilaririk onena, naufragoen salbatzaile hondartza eta ibaietan. Haur ipuinen irakurlerik dotore eta saiatuena.

Idaztea koldarkeria ariketa da

Egolatria, non norberaren hitzak oihartzun modura entzuten diren elefante guztien tronpetan. Oreka galtzeraino. Arrisku biziz oinak lurretik altxatzeko eta puztuta eta ezdeusa amaitzeko, helio puxika bat bezala. Ekintzatik urrun. Pertsonetatik urrun. Gugandik kanpora. Hitzekin autista bizitzen. Egoagatik ez bada, zergatik sinatzen dut nire izenarekin?

Baina jende guztiak daki sirenok ez dakigula idazten eta argi dago hau ez dela Sole Handiaren uretako musika.

Ongi etorrizko akuamarina poema: 2014

eguzkia hondartza palmondoak

surfa Baliko hondartzetan

mendebaldeko bainularientzat

prostitutarik exotikoenak eta delikatuenak

izateko prestatzen ari diren

umeen aurrean

good waves.

-txaloak-

ederra da hegan egitea olatuen gainean

hain esmeraldak

hain gardenak

bombay sapphire bezala

koralaren gainetik

poztasuna

udako barbakoak auzo txinatarretan

hemen ez da beharrezkoa hamahiru bisoiko berokia izatea

bizar urdin barbaroa ekintzaile izpirituarekin

Costa Rican abentura-turismoa.

Pura vida.

Hildakoak El Salvadorren.

Baina inork ez dio uko egingo

bere beltzaran koloreari?

Denok maite dugu odola edatea.

Historiari hasiera ematen dion sepiazko poema: 1578

Gaiztakeria eta gaueko hegaldiak.

Inkisiziosantua.

Ezpataz edo suarekin hildako milatik gora heretikoen

odolak punpa egiten du nire erraietan.

Gu izango gara dontzeila beginak, aizkoradun adelitak,

kobrak edoskitzen dituzten sirenak, kartzelariak

pozoitzen dituztenak, mediku abortistak, emakumeen

maitale eztiak.

Leku orotan gara gu.

Ez errubi harriak ezta zafiro urdinak ere

atxabitxi eta sustraiak gara.

Jainkosa taupakarien hilekoaren odola

sarraskia dakarten karabelen kontrako Andeetako mago indiarrak.

Honek ez du ereserkia izan nahi

pozik ez zeudelako

Saharaz azpiko hirurogeita hamar miloi beltz-beltzak

beldurra jariatuz begietatik transatlantikoen kaioletan.

Ederra litzateke

hori bai, heresia herrikoi bat antolatzea

denok dantza dezagun

harearen gainean hirurogei zentimetrotan

orduen aurkako zentzuan.

Mertzenarioak akabatzeko gizonen modura jantzitako 26.000 ehuleak

ez daitezen gutaz lotsatu.

BITXIKERIA 0

Margarita erre zuten isiltasun itogarri batez, Falconettiren isiltasunaren tankerakoa, uko egin ziolako uko egiteari. Ehortzi zuten lur heretikoan norbaitek idatzi zuen “sorgina”, letra guztiekin. Lola, bere maitalea, laurdenkatua izan zen eta bere atalak bideetan jaurtiki zituzten. Horra Inozentzio VIII.aren aitasantutza.

Alkimia sekretu batekin

Alkimia sekretu batekin ametista

lila eta distiratsu

bihurtu zituzten errautsak

errezetak zeraman

ur termala

hezurren hondarrak ereinotz egurrarekin eta anis ukitu bat

lurraren nerbio-bukaerak eta oihuak

alaben begiradapeko

isiltasun beldurgarria

Lurraren oinak

bularraren arrazoia

besarkaden besoak ebakita

madarikatzen dut nik ere zuen jainko antropomorfoa

hizkuntza minorizatuetan.

Eta txarragoak izan gaitezke.

Edango dut odola

eta jango dut okela

-ora pro nobis-

eta mila bider marichiweu mila bider

poema gris zeharrargia: 1985

Nire tribuan hitz egiten dute ezkilek eta hodeiek. Heriotzari buruz, suari buruz edo ekaitza dakarren jakiteko.

Espoliazioa isiltasun hutsa da. Zarata gauza serioena da, garbigailuak bezala, elikagaien propietateak edo jabetza bezala.

Inon ez da hitz egiten nire nekazaritza aldiriari buruz. Pobreziaren feminizatzeaz edo belar printza bakoitzaren, lur zati bakoitzaren, eskuetan emandako musu bakoitzaren, zure gorputzeko ile bakoitzaren politizazioaz. Isiltasuna eta lotsa sartzen ari dira.

Bortxaketek beti dute horretatik zerbait.

Hauxe da maitasunari buruzko nire poema-bilduma

Hauxe da maitasunari buruzko nire poema-bilduma: asmo-deklarazioa ezeren aurretik, eta ondo kokatuta eta zigilatuta naukazunean zeure aurreiritzien laukian, eman su nire polizia-fitxari eta ikusi sutan nire delituen deskripzioa eta nire eskortzoaren argazkia.

Sirenok, unikornioek bezala, matxinadarako joera dugu. Ezin dut saihestu sua piztea itsasbazterreko harrietan, aparra eta kusku biko maskorren artean.

Gero helduko da bakea.

Poema gorria: 1945

Zelan beilatu

erritu pagano eta lorezko batean

berrogeita bostean eraildako

25 miloi errusiar

zelan musukatu

grina nekrofilarekin

fusilatu berri dituzten

hamahiru partisanoen ahoak

odola miazkatu eta

gorputzetik aterako dira loreak

koroa

freskoak hezurren inguruan

nahaspilatuz

harri eta krisoberilokoa

8,5eko gogortasuna

Mohs eskalan

mea emankorra

arrosaz inguraturik.

[Zer esan nahi duzu poema gorri batekin

[Zer esan nahi duzu poema gorri batekin gaur eta hemen?

Grabitatea da naturaren lau indar funtsezkoenetako bat, indar nuklear bortitzarekin, elektromagnetismoarekin eta indar nuklear ahularekin batera.

Grabitatea da objektu bizigabeen mugimendua arautzen duen espazioaren eta denbora kubarduraren ondorioa.

Grabitatea da elkarrekintzan dauden gorputzen masekiko proportzionala eta alderantzizko proportzionala ber bi euren arteko distantziarekiko.]

BITXIKERIA 1

Rafalek simaurtuko ditu Krimeako lurrak sputnik guztiak herdoildu ostean. Hor, zeruan, ikusi ditzakezu sorginak hegan erratza gainean edo Polikarpov PO-2 batean. Bere arekan euria egingo du eta haziko dira txikoria-belarra, santiago belarra, basailenak, igitaiak, koplak, harriak, metala, tximeletak, dinamita, eta berriro jaioko da, ostera ere, lurraren sabeletik.

Koldarkeriagatik lotsa

Heldutasunik gabeko baldintza

eta teknologiarekiko menpekotasun berrien gainean

lotsa koldarkeriagatik lotsagatik aitzakiengatik

Baina amaiera heldu baino lehen

espirituei galdetuko diet

ea non ezkutatu zituzten lehergailuak

egokia izango litzatekeelako

behingoz amaitzea gure kontrako gerra honekin.

beti egon dira mugak

beti egon dira mugak

baina lehen artzainek ez zuten ematen

deskarga elektrikorik.

BITXIKERIA 2

Kartzeletara joan ginen eta kanpo aldetik egin genuen oihu. Preso batzuek euren ziegetatik agurtzen gintuzten. Isiluneetan txistuekin erantzuten zuten eta besoak ateratzen zituzten leihoetatik. Haietako batek oihukatu zuen: “Diego dut izena”. Eta nik bere izenarekin agurtu nuen.

2009

Ahaleginak egin zutunik mantentzeko eta esfinterrak kontrolatzeko. Izua. Horixe da, hain zuzen ere, atxiloketaren esangura:

ehizatua izatea.

Hotza eta oxigeno falta

Hotza eta oxigeno falta

nire ahizpen aurpegia garraiatzen albiste

mingarriak eta astunak

tortura

biziarteko kartzela zigorra Langraiz bidea eta FIES 3 bezalakoak.

Dena da hauts-kolorekoa.

Dena da hauts-kolorekoa.

Kartzela hau arrainez betea dago.

Altxatzerik izan al da inoiz hemen?

Gogoratzen al duzu denborak erritmo aldakorrak zituela?

Gogoratzen al duzu denborak erritmo aldakorrak zituela?

barruan erritmoa bihurritzen da

eta luzatzen da

amaigabeko fado bat bezala

ebakitako musika errepikatzen

Behin hormigoia miazkatu nuen

ea zer zapore zuen jakiteko

- zer zapore zuen?

- hormigoi armatu zaporea.

beste miaketa bat hormetako pinturak birrintzen

beste kunda bat burua birrintzen

bazkaria bekainak birrintzen

errekuentoa leihoak birrintzen

ez dugu marradun uniformerik

txandal propioa baizik

eta Indonesiako hondartzak

eta imajinatutako beste paisaia batzuk

margotzen ditut akuarelan

beste aste bat vis a vis barik

isolamendua

poema beltza:

munduko erdiguneak panoptikoa duela

eta txarrantxa batekin amaitzen duela onartu arte

hemen ikasi nuen idazten, kanpoan gose nintzen

baina nire ziegakideen suizidioen datak

tatuatzea baino ez dut lortzen

Jende guztiak daki kartzelan emandako egunek

Jende guztiak daki kartzelan emandako egunek hiru bizitza gordetzen dutela.

Eta ez dago balio duen habeas corpusik.

Askatu nauten honetan dagoeneko ez dakit ibiltzen.

Nahi nuen idatzi poema polit bat

Nahi nuen idatzi poema polit bat

eta mingarria, venus bat abortatzen bezalakoa

Nahi nuen Mandelaren lasaitasunean pentsa zenezan

kartzela esaten dudanean

esmeraldak bezala dir-dir egin zitzaten

presoen eta kartzeleroen imitaziozko bitxiek

eta bertso bakoitzaren ostean irribarre egin zenezan

iodoarekin batera

Hau gertatu daiteke ulertzen badugu

bizitza horrela

heriotza bezain ederra den

zerbait bezala.

Trantsito bat non konparazioak

ezpata fin-finak diren eta justizia den

kanpoko zerbait, arrotza.

Eta Jainkoan sinesten baduzu, gozatuko duzu ikusten

puten eta mojen arteko

maitasun puru hau kartzelan,

lehiarik eta justiziarik gabe, bakarrik bi

emakume elkar maitatzen gerlariak balira bezala

Baina itzul gaitezen poemara pentsatu ezazu

bertako zuhaitzetan koralean itsasoko olatuetan

diseinu orientaletan

laranjondoaren lorearen usain delikatuan horrekin ere

amets egiten dute presoek

musuekin artozko ogiekin

laztanekin helduko ez diren visekin

citalopramekin aizundu gabeko

heroinaren ziztada behin betikoekin.

Batzuek -bizien daudenek- ere amets egiten dute

mendekuarekin

baina ez dut nahi horrekin luzatu

itzul gaitezen maitasunera.

Ez dezaten esan testu hau atera zenik

COPELeko bulego zentraletik.

2014

A zer gezurra

denboraren erritmoa iraunkorra dela

denborarekin mina gutxitzen dela

denbora ez da existitzen

bakarrik mina eta bere historia

Mina bihurtzen ari da gor eta leun

burmuinaren txoko horretan

non ume hilen kaxak

eta holokausto edo bakegintza bezalako berba zabalegiak

pilatzen diren

Sionen kantuak abesten diren bitartean

Erreken ondoan, Babilonian,

han esertzen ginen,

eta negar egiten genuen Abu Ali Mustafa gogoan hartzean

(137. salmoa)

Poema malba:

A ze gezurra genozidioaz hitz egitea

eta ez gogoratzea Sierra Leona Kurdistan Txetxenia

eta ez aipatzea nire aitona

izenik gabe hilarririk gabe kantatutako mezarik gabe

eta ehunka esklaboz betetako barkuak

eta barku gehiago eta ehunka esklabo gehiago

eta bere arima naufrago guztiak

atlantiko osoan zehar

bakarrik berreskuratu zituzten urrea eta turkesak

gorpuak koralean daude

eta mila sirenek

kantatzen dute hileta-martxa

perkusioekin eta haizeekin

aspaldi-aspalditik

[Zer esan nahi duzu poema malba batekin

[Zer esan nahi duzu poema malba batekin gaur eta hemen?

Ikuspuntu kosmologiko batetik, grabitateak eragiten omen du dispertsoa den materia pilatzea, eta pilatutako materia hori bere horretan mantentzea, eta, horrela, planetek, izarrek, galaxiek eta unibertsoko objektu makroskopiko gehienek irautea.

Grabitatea, hortaz, Lurra eta gainerako planetak eta sateliteak euren orbitetan mantentzearen arduraduna da, itsasoak sortzearen arduraduna, izarren eta eratzen ari diren planeten barrunbea berotzearen arduraduna, baita Lurraren eta unibertsoaren beste fenomeno batzuen arduraduna ere.]

Nire izate osoa hainbat ezkatatan

Nire izate osoa hainbat ezkatatan. Uretatik atera eta hondarretik arrastaka joan, zakatzetatik eztulka. Basamortuari uko egin nahi diot. Edozein iturritara bota.

BITXIKERIA 3

Haragi beltzagatik ez da ezer ordaintzen. Horrexegatik, nigeriar emakumeek ez dute lortzen bidaiak balio dituen 30.000 euroak batzea. Putazale zuriek mespretxatzen dute belztasunaren edertasuna.

Berak irribarre egiten zuen, begiekin agerian uzten engainua eta zauriak. Eta galdetu zidan ea nik zer klubetan egiten nuen lan.

Orduan, lelokeria bat esan nuen: Ez, ni kazetaria naiz.

-ah! Ni matematiketan lizentziatua. Baina, zer klubetan egiten duzu lan?

Musika taupadaka

Musika taupadaka

Potosí-ko meatzeetako

geruzarik sakonenak

oraindik ureztatzen dituen

odolaren indarrez.

Eta 30 gradutako neguko begiak

mararen aieruarekin posatzen

Guatemala salduta Curtis pareko putetxe batean

Ni ez naiz inoren musa

Eskailerak garbitzen atleta naiz

Eskailerak garbitzen atleta naiz

mugimendurik zabalenak

lanbasaren kolperik eraginkorrenak

ertzak zilarra baino distiratsuago.

Dena ozpinari esker eta nire larruaren zaintiratuei esker.

Sukaldeko erlojuan orratzak urtu egiten dira ezelako lirismo barik.

Eta zurekin emandako denborak ihes egin zuen elkar ezagutzera heldu barik.

2003

Ezkontza, ondarea eta sakarina

inoiz maitasuna izan zen lekuren batean?

Egun batzuetan neure buruari idazten dizkiot

ziklopeen bihotzak fakturen ertzetan

eta ni ez naizela izan itxurak egiten ditut

- Moralak txarto ikusten du errealitatean zu ez existitzea-

bakarrik da beldurra eta menpekotasuna eta elkarrekin egotea

ea beste inork ez gaituen maitatu behar

gure gorputzeko zuloetan

plastilina bezala gu erabiltzeko

zurekin baltsamatu

eta bakarrik ez hiltzearren.

Julieta ez zen bakarrik hil.

Julieta ez zen bakarrik hil.

Julieta ez zen bakarrik hil.

Romeo ez zen existitzen.

Maitasuna jaiotzen da MDMAren dosi zehatzarekin.

Eta oihanean bizirauten du zibilizaziotik urrun.

BITXIKERIA 4

Manuela ortozik ibiltzen zen. Egun batean arratoi batek haginka egin zion oinean (hain zen handia ezen erbinudea edo lepahoria izan zitekeen). Koskada sentitutakoan ostikada bat eman zion. Eta arratoia hil zen. Berak ez zuen sukarrik hartu urte asko pasatu ziren arte, mendian izan zen sute batek eragin zion atsekabearen ondorioz.

Hau bakarrik ulertzen da audioan

Hau bakarrik ulertzen da audioan edo braillean min hau

ukitu beharra dago.

Grabitazioa da unibertsoan

Grabitazioa da unibertsoan masa duten partikula guztien artean

/dagoen erakarpen indarra.

Izango al da gure maitasuna grabitatearen emaitza?

Arrosa txikle poema

Arrosa txikle poema:

ahots monokromoak errezitatzen

belarrira

istorio xarmant bat

heriotza bezain misteriotsua

maitasun erromantikoari buruz

lehendabiziko aldiz txistu egin zenidan arte.

Zer iritzi du zentzu komunak egarriari buruz

Zer iritzi du zentzu komunak egarriari buruz naufragio baten erdian kulunkatzen ari zaren bitartean?

Poemategi hau anabasaren eta gosearen semea da, gerra bat kontatzen ari da.

Zer beste ezer erditu ahalko zenuke zuk?

BITXIKERIA 5

11 urte eman zituen Teixeiron. Eta gomendatu zidan, harrapatuz gero, eskolan izena emateko. Izan ere, horrela, graduatua atera nezake, mutilen bat ezagutu eta atsedenaldietan zigarro bat erre.

Orduan kontatu nion preso nuen lagun bati idazten niola. Berak adierazi zuen: zoragarri! kartzelan eman nituen hamaika urteetako momenturik zoriontsuena izan zen institutuan nirekin ibilitako batek bidalitako postala jaso nuen egun hura.

Ez dago egutegirik, eta hau ez da baratze bat

Ez dago egutegirik, eta hau ez da baratze bat

baina berpiztuko dira landareak

ez dago itzulerarik

baina berpiztuko dira

Beharrezkoa da denboraren abiadurari buruzko gezurra

Beharrezkoa da denboraren abiadurari buruzko gezurra argitzea.

Iraunkorra da ilargia eta gerra

eta beraz itsasoak hilerokoak

heriotzak eta ilargiari lotutako beste kontu batzuk

Iraunkorra da Yahveh lukurrari baten inposizioa

ene herri panteista eta migrantean

eguzkia jartzen ez den inperio bati esker

non egun ona pluralean ematen zaien

indiarrei eta itsasoaz honanzkoei

(miserere pro nobis)

BITXIKERIA 6

Elvirak, ezagutzen dudan zaharrenik zaharrenak, hiltzera joan nahi du Valparaisora. Izan ere, hori zerutik gertuago dago beste ezein leku baino. Beka eman zidatenean, nirekin etorri zen hitz egitera. Nahi zuen nik Txilen galdetzea ea inork ezagutzen zuen Luís -Elviraren semea- Bicodemar inguruetako zarbo beltzetakoa.

1963

Emigratzea

alde egiteko tradizioa

egarridun herria

nire herriak berrehun mila pauso ditu bere esperantzarik onenean

berrehun urte bere sasoirik zurrunbilotsuenean

Eta nekez garraiatzen du duintasuna

traktorekada

geratzen denak

Etxean tiraderak beteak

Etxean tiraderak beteak

hildako lanaz eta fakturez

putzua

buxatuta jatorrizko metaketagatik

proletargoa prozesioan kaletik

ospitaleko txabusinarekin

Emakume langile guztiak bloom jantzitxoekin

BITXIKERIA 7

Danielek lan egiten du eskaiolista Coruñan. Kolonbian jaio zen. Eta Roberto, Sadako galiziarra, kontratatua dauka, itxurak egiteko. Roberto omen da bere nagusia, lanak ematea lor zezan. Hark hitzematen du langile ona dela eta ez duela lapurtzen. Robertok, amaieran, kobratzen du eta badoa. Eta Danielek bere lana egiten du, bere menpekoaren menpekoa dela itxurak eginez.

2013

Ba al dakizu zer den

plastikozko loreak saltzea

ikasle mozkortiei

larunbat gauetan?

hori ere beltza izatea da.

Zergatik ez dago santu beltzik

Zergatik ez dago santu beltzik edo kitxua zantzurik

Jesusen aurpegian?

Aitasantuak ez duenez indiarrik santutu

maputxeen izenak galtzen ari dira.

Pribilegioa da etniarik ez izatea

doinu neutroa izatea

gizonaren neurria izatea.

Eta nik nire esklabo abizena itzali nahi dut.

Musulman berbataiatu.

Bala eta errugabeen artean hil.

Zer pentsatuko dute xerpek

Zer pentsatuko dute xerpek

euren herriaren zeruetaraino

turista-alpinistak eskutik daramatzatenean?

aurpegi zurbil-begi borobilak

argazki batean ager daitezen

non jatorrizko herritarrak

bakarrik diren atrezzoaren parte.

Arrazakeria kanibala.

arabiarrek utzi zituzten hitzik gozoenak

arabiarrek utzi zituzten hitzik gozoenak

adibidez azukrea eta kurkuma

adibidez azula eta lilak

nik ikasi nuen sanskritoa Madonnaren diskoetan

baina erromaniz egiten dut amets: ene herriko

hizkuntza ijito lumpenproletarioa

hurrengo intifadan

elkarrekin berpiztuko gara

festaren egunean

patio mudejar batean

Ribadaviako erdigunean.

afro-amerikar batek badu hogeita bat aukera gehiago

afro-amerikar batek badu hogeita bat aukera gehiago

21

hiltzeko

poliziak

esku hartzen duenean.

Somaliarrei buruz ez dago estatistikarik

ez eta txetxeniar disidenteei buruz ere

emakume

beltz

eta lesbiko

eta budu praktikatzaileei buruz

egur hondarrei oratuta ito zirenak

patera berde eta haragitu batean

ez dago jakiterik existitu diren

edo ez

beti egon da mito asko

euren edertasun hain exotikoari buruz.

Eta zuk diozu ez zarela besteen modukoa?

HIRIA

Pertsonak bakartuta daude. Gero eta bakartuago,

orduan eta antzekoago. Gero eta antzekoago,

orduan eta euren buruak gehiago gorrotatu. Gero eta euren buruak gehiago gorrotatu,

orduan eta bakartuago.

(TIQQUN)

Eta zuk diozu ez zarela besteen modukoa?

Ez dago modurik

kutsatzea saihesteko

maitatu nahi eta ezin honetaz libratzeko

maitasun ez-nahikoa eta likidoaz libratzeko

Garaipena saihetsezina al da?

[Korden teoriarik ohikoenean

[Korden teoriarik ohikoenean badira 1 denborazko dimentsio, 3 dimentsio espazial arrunt eta 7 dimentsio trinkotuak eta praktikan ikusezinak.

- Zer ez-mugei buruz hitz egiten dute munduko hiritarrek?

- Mugak dira bosgarrenetik aurrerako dimentsioak, balore-moneta duten objektuek arazorik gabe zeharkatzen dituztenak. Eta turistek -balore-moneta-.

- Niri gustatzen zaizkit giro urtsuaren lau dimentsioak. Ba al dago urik ez-lekuan?

- Denbora ba al da hor?

- Hau ez da Atlantis, baina baditugu koordenatuak.

- Gaixoa ez-lekuan bizi dena.

- Bedeinkatua bere herriko zuhaitzek zer hizkuntzatan egiten duten berba dakien hura.

- Zer esan nahi du zuretzat norbait bedeinkatzea?

- Kutsadurari buruz baino ez nuen berba egin nahi. Eta hau, benetan, plano bat baino ez da; dimentsio bakarrekoa.

- Magiak batzuetan baino ez du funtzionatzen.]

distopiak (toposaren bitxikeriak)

Namibia-Txad-Tanzania

ez dira existitzen, Espainia bezala

Bora-Bora-Bueu-Bueu

exotismoa-kolonialismoa-turismoa

eta etxea ez da existitzen

Lima-Madril-Bagdag

Herrixkatik alde egin genuen, inkisiziosantuari ihes egiten.

Eta hiri honetan amaitu genuen, non arratoiek jendea jaten duten.

NYC-Shangai-Mexiko D.F.

Ez sentitu enpatia petrolioaren eratorriekin, ezta bakar batekin ere.

Inork ez du gogoratuko Kate Moss

hurrengo zibilizazioan.

Klase kontzientzia da terrorista izatea.

Azen artean umeei bularra ematen buru-berokiekin.

Salvador de Bahia-Pena Moa-Kibera

Ba al daki inork zenbat jeniok egiten du lo nire favelean?

Zenbat edertasun fokuetatik urrun.

Sekula ez du photoshopak lortuko manikiak argaltzea

ez eta eskaintzazko janariak

eragiten duen zelulitisa kentzea ere;

iraungitzear dagoen haragia.

Zenbat ingenio kakoak eta isolatzaile termikoak diseinatzen

eta munduaren aurkako krimena antolatzen.

Triquinimale-Vigo

Internazionalismoak sentiarazten gaitu

hazi ernatzen ari direnak

lurretik

neskatilen

azkazaletatik

eskuetatik

ehuntzen ari direlarik

jeansak

Inditexerako

BITXIKERIA 8

Manuela lehendabiziko aldiz igo zen auto batera, 78 urterekin, 1990. urtean. Escarabotetik Compostelako eskualde-ospitalera joan behar zuen. Inoiz ez zuen behar izan auto batera igo, ez eta ospitale batera joan ere. Distantzia, guztira, 53 kilometrozkoa da. Bide erdian, Padrom herriaren inguruetan, oihu egin zuen: zer handia den mundua!

Eta zeraren zera bat nuen

Eta zeraren zera bat nuen

zinginarri bat

nahiz eta Seineko ur gozoetan bizi

zirudiena

Sar edo Sileko uretan

zegoela.

Gehitzen zuen proportzio berean

Gehitzen zuen proportzio berean

apaltasun urrezkoa

eta intsumisio urdin urrekara

atmosferen azpian murgiltzen zen

hegazti harraparien dotoreziarekin.

Inork ez zuen susmatu

desagertzeko zorian

zen leinu bateko

partaidea zela.

Plutonioko partikularik txikienen abiadura ugaztunen gorputzetan sartzen.

Non daude jatorrizko herrietako emakumeak?

Non daude jatorrizko herrietako emakumeak?

Premiaz beste mundu bati dei egin behar diogu.

BITXIKERIA 9

Zarata kalea pertsonak kaputxa jarrita

euritik haizetik belarrietatik babesteko

bideo-zaintzako kameretatik babesteko. Sentitu al duzu

beroa eta erretako kautxuaren kirats gozoa?

Gasolinaz blaitzea oraindik bizirik gaudela jakitea da.

2310

Nork esan dezake oihuka jendaurrean gezurrak

gezurrak direla?

Bakarrik gu bakarrik: Intsektuak.

Armiarmak. Arkakusoak. Zimitzak. Kaparrak. Euliak.

Eurak aspaldi hil ziren,

eurak, zaldi duinak, txakur nobleak, hartzak.

Ugaztunak.

Zer oihu itzelak egin zitzakeen gaur oilo batek.

Ahuntzek. Mikek. Hontz zuriek.

Noeren ontziko emeak batuta espezismo

eta jatorrien gainetik.

Orrazten dut

Orrazten dut prekarietate handiarekin nire buztan urdina. Eta arrastaka egiten dut aurreko mendeetan zehar. Bedeinkatuak izan daitezen herri bakoitzeko sorginik itsusienak.

Poema magenta:

oiloak antibiotikoak hartzen

behi giltzaperatuak atoietan garraiatuak

begiak burdin hesien artean

atzean geratzen.

BITXIKERIA 10

Bere burua bota zuen burdinbideetara. Berehala elektrokutatu zen. Gorputzak eztanda egin zuen dozenaka mila urte barru eguzkiak eztanda egiten duenean imajinatzen dudan bezala. Jendea zipriztindu zuen. Odolaz gain, hezur baten ezpal txiki-txiki batek jo ninduen aurpegian. Begiaren azpian ozta-ozta, zorionez. Zauri bat eragin zidan. Egun horretakoa da masailaren orbaina eta hepatitisa. Hounslow West-en (zone 5) izan zen, baina Cesuresen izan zitekeen.

2078

Orain heriotzari itxaroten ari gara

onena da ezer ez nabaritzea.

Etzatea eta hilda itzartzea.

Inork gomendatzen ez duena da

burdinbideetara botatzea.

Ez dago hizkuntza hilik

[Etorkizuna orokorrean ez zait asko interesatzen.

Etorkizuna itxaropenen hurrenkera baino ez da. Baina

iragana, eransten du, iragana hor dago.

Iragana denon artean asmatzen dugu.]

M. DO CEBEIRO

Ez dago hizkuntza hilik.

Ezta etorkizuna ere.

Dena atzean dago.

AZKEN BITXIKERIA

Hildako emakumeak zenbakiak dira. Maria José ez da agertzen zenbakietan, bere suhiak hil zuelako.

Errezeta-liburu modernoek

Errezeta-liburu modernoek

garaikideek

azken belaunaldikoek

Avalon sakoneko

gastronomiakoek

gomendatzen dute eranstea

amanita muscaria

otordu batzuetan

eta ordezkatzea

eguneko plateretatik

lorazepama.

Poema urdin argia, egunsentiaren antzekoa:

Egunen batean

Hildakoak itzartu

eta apurka-apurka

berpizten joan

negu nahikoa izan da dagoeneko

orain haritzak jaioko dira

inork

inoiz

moztuko ez dituenak

(minaren ostean daude esan ezin diren gauza horiek

(minaren ostean daude esan ezin diren gauza horiek

zuriz dagoen poema zuri bat

bezala

zeharrargia eta mugimenduan

gift bat bezala

edo bibrazio egoera bat bezala

xumeak eta nerbiosoak diren

korda pila bat baino gehiago garelako,

izan gaitezen,

gutxienez,

antolatutako superkordak

gerra ez den zerbait dakarren egunerako)

Zikloak errepikatzen dira

Zikloak errepikatzen dira, baina inoiz ez dira berdinak izaten.

Itsasoa bezalakoak dira.


I. ATALA

Kanpoan gaua hotza eta bustia zen, baina Laburnam Villako egongelan pertsianak behean zeuden eta beheko sua txinpartaka zegoen. Aita-semeak xakean zebiltzan. Lehenak, muturreko aldaketez betetako ideiak zeuzkanez jokoaz, halako arrisku bizi eta premiagabean jartzen zuen bere erregea, non sutondoan lasai-lasai puntua egiten zegoen ile zuriko dama zaharraren iruzkinak ere sortzen zituen.

—Entzuten duzu haizea? —esan zuen White jaunak, akats fatal batez beranduegi ohartuta, semeari hura ikustea galarazteko asmo xamurraz.

—Entzuten nago —esan zuen semeak, tableroa ilun aztertuz eskua luzatzen zuen bitartean— Xakea.

—Ez dut uste gaur etorriko denik —esan zuen aitak, eskua tableroaren gainetik jarrita.

—Matea —erantzun zuen semeak.

—Hori dauka okerrena honen urrun bizitzeak —lehertu zen White jauna, bat-bateko eta arrazoi gabeko oldarkeriaz—; bizitzeko leku basati, umel, baztertu guztien artetik, hauxe da txarrena. Bidea dena da basatza, eta, errepidea, uholde hutsa. Ez dakit jendeak zer daukan buruan. Errepideko bi etxetan baino ez denez jendea bizi, uste dute ez duela ardura.

—Ez kezkatu, maitea —esan zuen emazteak, gizona goxatu guran—; beharbada hurrengoa irabaziko duzu.

White jaunak begiak jaso zituen zorrotz, amaren eta semearen arteko begirada konplizea harrapatzeko punttuan. Hitzak hil zitzaizkion ezpainetan, eta irribarre erruduna ezkutatu zuen bizar urdindu mehean.

—Hortxe dago! —esan zuen Herbert Whitek, burdin ateak danbateko ozena jo eta urrats sendoak etxera hurbiltzen zirela.

Agurea, abegitsu, presaka jaiki zen eta, atea zabaldurik, etorri berriarekin errukitzen entzun zioten etxekoek. Etorri berria ere bere buruarekin errukitu zen, eta, White andreak esan zuen «Ai, ai, ai...», eta eztultxo bat egin zuen senarra gelara sartu zenean, atzetik gizon garai, mardul bat zetorrela, harritxo distiratsuak bezalako begiak eta bisaia gorria zituena.

—Morris sarjentu maiorra —esan zuen, gizona aurkeztuz.

Sarjentu maiorrak bostekoa eman zien denei, eta sutondoan eskaini zioten aulkia hartuta, pozik geratu zen begira nola bere anfitrioiak whiskya eta edalontziak ateratzen zituen eta kobrezko ontzi txiki bat jartzen zuen suan.

Hirugarren basokadarekin begiak distiratsuago jarri zitzaizkion sarjentuari eta berbetan hasi zen, senitarte txikia urrungo lekuetatik etorritako bisitariari interesez begira zegoela, hark sorbalda zabalak tentetu eta eszena harrigarriez eta ekintza ausartez berba egiten ziela; gerrez eta izurriteez eta jende arrotzez.

—Hogeita bat urte hortik zehar! —esan zuen White jaunak, emazteari eta semeari baiezko keinuak eginez—. Joan zenean biltegiko mutiko koskorra zen. Eta begiratu orain.

—Txartu denik behintzat ez du ematen —esan zuen White andreak gizalegetsu.

—Ni ere gustura joango nintzateke Indiara —esan zuen agureak—, begiratutxo bat emateko baino ez, badakizu.

—Hobeto zaude zauden lekuan —esan zion sarjentu maiorrak, ezezkoak eginez buruarekin. Hustutako edalontzia mahaian jarri eta, zizpuru txiki batez, berriz astindu zuen burua.

—Tenplu zahar horiek, eta fakirrak eta malabaristak ikusi gura nituzke —esan zuen agureak—. Zer hasi zinen lehengo egunean kontatzen tximino atzapar batez edo, Morris?

—Ezer ez —esan zuen soldaduak, presaka—. Entzutea merezi duen ezer ez, behintzat.

—Tximino atzapar bat?— esan zuen White andreak jakinguraz.

—Zera, beharbada magia-edo esango geniokeen kontu bat baino ez —esan zuen sarjentu maiorrak, motz.

Hiru entzuleak aurrerantz makurtu ziren irrikaz. Bisitariak edalontzi hustua ezpainetara eraman zuen pentsamenduetan galduta, eta jaitsi egin zuen berriro. Anfitrioiak bete egin zion.

—Kanpotik begiratuta —esan zuen sarjentu maiorrak, eskuaz patrikan bilatuz—, atzapartxo normal bat baino ez da, momifikatua.

Patrikatik zerbait atera eta erakutsi egin zien. White andreak atzera egin zuen muzin batez, baina semeak, hura hartu eta jakin minez aztertu zuen.

—Eta zer dauka ba berezia?—, galdetu zuen White jaunak semearen eskutik atzaparra hartuz. Aztertu zuenean, mahaian utzi zuen.

—Fakir zahar batek, oso gizon santuak, sorgindu egin zuen —esan zuen sarjentuak—. Erakutsi nahi zuen patuak gidatzen duela jendearen bizitza, eta patuari traba egiten diotenek beren zoritxarrerako egiten dutela. Sorgindu egin zuen atzaparra, hiru gizonek hiruna gurari eskatu ahal izateko.

Hain modu izugarrian mintzo zen gizona, non entzuleak ohartu ziren barre arinak nolabait moteldu egin zitzaizkiela.

—Ba, zergatik ez dizkiozu zuk hiru eskatzen, jauna? — esan zuen Herbert Whitek, zirika.

Soldaduak begiratu zion pertsona helduak gazte harroxkoari begiratzen dion bezala.

—Eskatu dizkiot —esan zuen apal, eta aurpegi gorria zurbildu egin zitzaion.

—Eta bete egin ziren?.

—Bai —esan zuen sarjentuak, eta edalontziak talka egin zuen haren hortz sendoen kontra.

—Eta beste inork eskatu dio guraririk?

—Lehen gizonari bete egin zitzaizkion hiru gurariak —erantzun zuen—. Ez dakit zeintzuk ziren lehenengo biak, baina hirugarrena hiltzea izan zen. Horrela eskuratu nuen nik atzaparra.

Hain ahots ilunaz mintzatu zen, isiltasuna zabaldu zen taldean.

—Ba zure hiru gurariak bete egin baziren, zuri orain ez dizu ezertarako balio, Morris — esan zuen agureak azkenean—. Zertarako gordetzen duzu?

Soldaduak ezezkoa egin zuen buruaz. —Gustatzen zaidalako, diot nik ba —esan zuen astiro. —Burutik pasatu zitzaidan saltzea, baina ez dut uste egingo dudanik. Nahikoa kaltea egin du dagoeneko. Gainera, ez du inork erosiko. Uste dute ipuin hutsa dela; hori batzuek... Eta zeozer izan daitekeela uste dutenek probatu egin nahi dute ordaindu aurretik.

—Beste hiru gurari eskatzerik bazenu —esan zuen agureak, tinko begiratuz—, eskatuko zenituzke?

—Ez dakit —esan zuen besteak.

Atzaparra hartu zuen eta atzamar erakuslearen eta erpuruaren artean eutsi zion, eta bat-batean sutara bota zuen. White, oihu txiki batez, makurtu eta harrapatu egin zuen.

—Hobe erretzen uztea —esan zuen soldaduak, solemne.

—Ez baduzu nahi, Morris —esan zuen besteak— eman niri.

—Ez —esan zuen lagunak, burugogor—. Sutara bota dut. Gorde gura baduzu, ez bota niri gertatzen denaren errurik. Izan zentzuzkoa eta bota berriro sutara.

Besteak buruaz ezezkoa egin eta bere jabetza berria aztertu zuen gertutik.

—Zelan egiten da? —galdetu zuen.

—Eduki altu eskuan eta esan guraria ozen —esan zuen sarjentu maiorrak—, baina kontuz ondorioekin, abisatuta zaude.

—Mila gau eta bat gehiago ematen du —esan zuen White andreak, aulkitik altxatu eta afaria prestatzen hastearekin batera—. Nik lau esku izatea eskatzea duzu, ez zaizu iruditzen?.

Senarrak talismana patrikatik atera eta hirurek batera barreari eman zioten, sarjentu maiorrak, alarma aurpegian, besotik heltzen ziola.

—Ezer eskatu behar baduzu —esan zion muturtuta—, eskatu zentzuzko gauza bat.

White jaunak patrikan gorde zuen berriro, eta aulkiak mahaiaren inguruan jarrita, laguna eraman zuen bertara. Afari kontuarekin talismana erdi ahaztuta geratu zen, eta gero hirurak egon ziren soldaduaren Indiako abenturen bigarren entrega entzuten, liluraturik.

—Tximinoaren atzaparraren istorioa ez bada egiazkoagoa kontatu dizkigun beste istorio horiek baino —esan zuen Herbertek, atea gonbidatuaren atzean itxi zenean, hark trena harrapatzeko denboraz ozta-ozta—, arreglata gaoz.

—Eman diozu zeozer, aita? — andreak, senarrari gertutik begira.

—Huskeria bat —erantzun zion gizonak, zertxobait gorrituz—. Ez zidan ezer hartu gura, baina behartu egin dut. Eta berriro esan dit atzaparra botatzeko.

—Bai, oraintxe! —esan zuen Herbertek, izutu itxurak eginez—. Ene! Aberats, famatu eta zoriontsuak izango gara! Hasteko, aita, eskatu enperadore izatea; horrela etxeko oilandak ezin izango zaitu gobernatu.

Salto batez mahaiaren jiran hasi zen korrika, White andre iraindua atzetik zuela, trapu batez armatuta.

White jaunak atzaparra atera zuen poltsikotik eta zalantzaz begiratu zion.

—Ez dakit zer eskatu, benetan diotsuet —esan zuen astiro—: munduan nahi dudan guztia daukadala iruditzen zait.

—Etxea ordainduta izatearekin pozik egongo zinateke, ezta? —esan zuen Herbertek, eskua aitaren sorbaldan—. Ba eskatu berrehun libra, horrekin eginda daukazu.

Aitak, irribarre lotsatia eginez hain sinesbera izateagatik, gora jaso zuen talismana. Semea piano aurrean jesarri eta nota larri batzuk jo zituen aurpegiera solemneaz, amari egindako begi keinuak solemnitate itxura hondatu bazuen ere.

—Berrehun libra nahi ditut —esan zuen gizonak garbiro.

Piano burrunba handi batek agurtu zituen hitzok, baina agurearen oihu larri batek eten zuen. Emaztea eta semea arineketan joan zitzaizkion.

—Arg!!! Mugitu egin da! —egin zuen gizonak aldarri, lurrean zetzan objektuari nazkaz begiratuz—. Guraria esan dudanean bihurtu egin zait eskuetan, suge baten moduan!

—Bo, nik ez dut dirurik ikusten —esan zuen semeak, atzaparra lurretik jaso eta mahaian jartzen zuen bitartean—, eta postura, ez dudala sekula ikusiko.

—Iruditu egingo zitzaizun, aita —esan zuen emazteak, gizonari antsiaz begiratuz.

Gizonak ezezkoa egin zuen buruaz.

—Berdin da; ez da kalterik gertatu, baina susto galanta hartu dut.

Sutondoan jesarri ziren berriro, gizon biek pipa erretzen amaitu artean. Kanpoan haizeak inoizko gogorren jotzen zuen, eta agureak jauzi egin zuen, urduri, goiko solairuan ate batek danbatekoa jotzean. Isiltasun bihotz beheragarri eta ezohiko bat jauzi zen hiruren gainean, bikote zaharra oherako jaiki arte iraun zuena.

—Orain dirua ohearen erdian aurkituko duzu, poltsa handi batean —esan zuen Herbertek, gau on esan eta gero—, eta gauza ikaragarriren bat egongo da makurtuta armairuaren gainean, zuri begira, amarruz lortutako irabaziok poltsikoratzen dituzun bitarteaaaan.

Bakarrik geratu zen jesarrita ilunpean, su erdi amatatuari begira, aurpegiak ikusten sugarretan. Azken aurpegia hain horriblea eta tximinotarra izan zen, begira geratu zitzaion zur eta lur. Hain benetakoa egin zen, non, barrexka deseroso batez, Herbert haztamuka hasi baitzen eskuaz bilatzen baso bat ur mahaiaren gainean, sutara botatzeko. Bere eskuak tximino atzaparra hartu zuen, eta, Herbertek, dardara batez, eskua jakan igurtzi eta ohera joan zen.

II. ATALA

Hurrengo goizean, neguko eguzkiaren distira gosariaren gainean isurtzen zela, Herbertek barre egin zien bere beldurrei. Gelak bazuen halako osasun prosaiko bat, aurreko gauean ez zuena, eta atzapartxo zikin eta lehortua arasako apalean botata zegoen, haren bertuteei buruzko sineste handirik erakusten ez zuen arduragabeziaz.

—Pentsatzen dut soldadu guztiak berdinak direla —esan zuen White andreak—. Eta guk halako ganorabakokeriei kasu egitea ere! Zelan beteko dira ba gurariak gaur egun? Eta beteko balira, berrehun librak ez lizukete kalte egingo, e, aita?.

—Zerutik buru gainean jausiz gero...—esan zuen Herbert kaskarinak.

—Morrisek esan zuen gauzak hain modu naturalean gertatzen direla —esan zuen aitak— non, gura izanez gero, kasualitatetzat jo daitezkeen.

—Tira, ez ukitu dirua ni itzuli arte —esan zuen Herbertek mahaitik altxatuz—. Beldur naiz ez ote zaituen gaizto eta zeken bihurtuko, eta arbuiatu egin beharko zaitugun.

Amak barre egin zuen, eta semeari ateraino lagundurik, bidean urruntzen ikusi zuen. Gero, mahaira itzulita, ederto pasatu zuen tarte batez aitaren sinesberatasunaren lepotik. Horrek ez zion galarazi antxintxika joatea atea zabaltzera postariak jo zuenean, edo sarjentu maior zurrutero erretiratuen aipamen labur bat egitea ikusi zuenean postariak jostunaren faktura bat zekarrela.

—Herbertek adarra jotzen jarraitzeko motiboa izango du etxera datorrenean —esan zuen bazkaltzen ari zirenean.

—Eta hala ere —esan zuen White jaunak, garagardoa isuriz bere basoan—, gauza hori mugitu egin zitzaidan eskuan. Zin egiten dut.

—Zeuk pentsatu —esan zuen andre zaharrak goxo.

—Mugitu egin zela diotsut —erantzun zuen besteak—. Nik ez nuen ezer pentsatu; hasi nintzenean... Zer...? Zer gertatzen da?

Emazteak ez zion erantzun. Kanpoan zebilen gizon baten mugimendu misteriotsuei begira zegoen. Gizona etxeari kirika zebilen zalantzaz, barrura sartzeko adorea biltzen bezala. Berrehun librekin lotura mentala eginez, emakumea ohartu zen ezezaguna ondo jantzita zegoela eta berritasun distiranteko zetazko kapela zeramala. Gizona hiru aldiz joan zen jardineko atera eta atzera egin berriro. Laugarrenean eskua jarri zuen burdin atean, eta bat-bateko deliberamenduaz zabaldurik, bidetxoari ekin zion. Une horretan White andreak eskuak gerri atzera eraman eta, amantaleko kordelak azkar askaturik, janzki erabilgarri hori jarri zuen aulkiaren kuxinaren azpian.

Ezezaguna, zeina deseroso ematen baitzuen, gelan sarrarazi zuen. Gizona andreari kukuka eta kezkatu itxuraz entzuten geratu zen, dama zaharrak barkamena eskatzen zion bitartean gelaren egoeragatik eta senarraren soingainekoagatik, normalean lorategian lan egiteko janzten zuen eta. Orduan andrea zain geratu zen, bere sexuak uzten zion adineko pazientziaz, ea gizonak ekiten zion bere errekaduari, baina isiltasun arraroari eutsi zion gizonak hasieran.

—Zera... etortzeko esan didate —esan zuen azkenean, eta praketatik kotoi tindi bat kentzeko makurtu zen—. Maw eta Meggins-en bulegotik nator. Fabrikatik.

Dama zaharrak jausi egin zuen.

—Zeozer gertatu da? —esan zuen arnasa estuturik—. Zeozer gertatu zaio Herberti? Zer da? Zer da?

Senarra tartean sartu zen.

—Lasaitu, ama, lasaitu —esan zuen bizkor—. Jesarri, eta ez hasi gauzak asmatzen. Ziur naiz ez dakarzula albiste txarrik, ezta, jauna? —eta besteari begiratu zion antsiaturik.

—Sentitzen dut —esan zuen bisitariak.

—Zaurituta dago? —galdetu zuen amak.

Bisitariak baiezkoa egin zuen buruaz.

—Larri zaurituta —esan zuen apalki—, baina ez dauka minik.

—Jainkoari eskerrak! —esan zuen andre zaharrak, eskuak bildurik—. Eskerrik asko, Jainko Jauna, eskerrik as...

Bat-batean isildu egin zen, ziurtapenaren esangura siniestroa buruan argitu zitzaionean, eta bere beldurraren baieztapen izugarria ikusi zuenean bestearen aurpegi aldenduan. Arnasari eutsi zion, eta senar buru motelagoarengana jiratuta, esku zahar dardaratia jarri zuen haren eskuaren gainean. Isilune luze bat egon zen.

—Makinak harrapatu du —esan zuen bisitariak azkenean, ahots apalean.

—Makinak harrapatu —errepikatu zuen White jaunak, burua lausoturik—. A.

Agurea jesarri zen eta leihotik ezerezari begira geratu zen, eta emaztearen eskua bere eskuetan harturik, estutu egin zuen, aspaldiko gorteiatze egunetan, ia berrogei urte lehenago, egin ohi zuen legez.

—Munduan geratzen zitzaigun bakarra zen —esan zuen, bisitariarengana leun jiratuz—. Latza da.

Besteak eztula egin, jaiki eta leihora joan zen astiro.

—Enpresakoek eskatu didate doluminik zintzoenak emateko galera handi honengatik — esan zuen, ingurura begiratu barik—. Arren eskatzen dizuet ulertzeko ni mandatari bat baino ez naizela, eta aginduak betetzen baino ez nabilela.

Ez zen erantzunik egon; andre zaharrak zuri zuen aurpegia, begiak zabal-zabalik, arnasa entzunezina; gizonaren aurpegia bere lagun sarjentuak aurreneko gerra ekintzan eduki zezakeenaren antzekoa zen.

—Esan behar dizuet Maw eta Megginsek ez duela inongo erantzukizunik bere gain hartzen —jarraitu zuen besteak—. Ez dute inongo betebeharrik aitortzen, baina zuen semearen zerbitzuen kontsiderazioan, zenbateko bat eman gura dizuete kalte ordain gisa.

Gizonak andrearen eskua jausten utzi zuen eta, zutundurik, horrorez begiratu zion bisitariari. Ezpain lehorrek hitzak moldatu zituzten:

—Zenbat?

—Berrehun libra —izan zen erantzuna.

Emaztearen garrasiaz ohartu barik, gizon zaharrak irribarre nimiño bat egin zuen, eta, itsuen gisara besoak luzaturik, zerraldo jausi zen, konorte bako moltxo bat lurrean.

III. ATALA

Zaharrek kanposantu berri erraldoian, etxetik hiru bat kilometrora, lurperatu zuten beren hildakoa, eta gero itzaletan eta isiltasunean murgildutako etxera itzuli ziren. Hain azkar amaitu zen dena, non hasieran ia ez ziren jabetu, eta itxaroten bezala geratu ziren, beste zerbait gertatu beharko balitz bezala, karga hau, pisutsuegia bihotz zaharrentzat, arinduko zuen beste zerbait.

Baina egunak joan ziren, eta itxaropenak etsipenari utzi zion lekua, zaharren etsipen itxaropen gabe horri, zeinari batzuetan, oker, apatia deitzen zaion. Batzuetan ez zuten apenas hitzik trukatzen, orain ez zeukatelako zertaz berba egin, eta egunak unatzerainoko luzeak ziren.

Astebete inguru joana zen gizon zaharrak, gauerdi batez bat-batean esnaturik, eskua luzatu eta ohean bakarrik zegoela ohartu zenean. Gela ilunpean zegoen, eta leihotik negar isilaren soinua zetorkion. Ohean jesarri eta entzuten geratu zen.

—Erdu ohera —esan zion goxo andreari—. Hoztu egingo zara.

—Hotzago izango da nire semea —esan zuen andre zaharrak, eta negarrari eman zion berriz.

Negar zotinak aienatu egin ziren gizonaren belarrietan. Ohea epel zegoen eta gizonaren begiak astun loguraz. Hasieran lo kuku batzuk egin zituen tarteka, baina gero lo seko geratu zen, harik eta emaztearen alauri zoro batek jausi batez itzartu zuen arte.

—Atzaparra! —egin zuen alauri andreak, zoro baten moduan—. Tximinoaren atzaparra!

Gizonak jausi egin zuen ikaraz.

—Non? Non dago? Zer gertatzen da?

Emakumeak estropezuka zeharkatu zuen gela gizonarengana.

—Nahi dut —esan zuen apal—. Ez duzu txikitu, ezta?

—Egongelan dago, hormako euskarrian —erantzun zion, harriturik—. Zergatik?

Emakumeak, aldi berean negarrez eta barrez, gizonaren gainean makurtu eta musu eman zion masailean.

—Oraintxe bururatu zait —esan zion histeriko—. Zelan ez zait lehenago bururatu? Zelan ez zaizu zuri bururatu?

—Bururatu zer? —galdetu zion gizonak.

—Beste bi gurariak —erantzun zuen andreak azkar—. Bat baino ez dugu eskatu.

—Ez da nahikoa izan? —galde egin zion bortizki.

—Ez! —oihu egin zuen emakumeak garaipenez—; beste bat eskatuko dugu. Jaitsi eta hartu azkar, eta eskatu gure mutila berriz ere bizirik egotea.

Gizona ohean jesarri eta mihisarropak baztertu zituen hanka dardartietatik.

—Jainko maitea, burutik zaude! —egin zuen aldarri izu-ikaraz.

—Hartu —esan zuen emakumeak arnas estuka—; hartu arin, eta eskatu... Ai, nire mutila, nire mutila!

Senarrak pospoloa piztu eta kandela izeki zuen.

—Itzuli ohera —esan zuen, kordokan—. Ez dakizu zer zauden esaten.

—Lehen guraria bete egin zitzaigun —esan zuen andre zaharrak, sukartsu—; zergatik ez bigarrena?

—Kasualitatea —esan zuen totelka gizonak.

—Joan, hartu eta eskatu —oihu egin zuen andre zaharrak, pozez dardaraka.

Gizon zaharrak buelta eman eta begiratu egin zion, eta haren ahotsak dar-dar egin zuen.

—Hamar egun daramatza hilda, eta gainera... ez nizun esan gura, baina... arropagatik baino ezin izan nuen ezagutu. Orduan ikaragarriegia bazen zuk ikusteko, zer izango da orain?

—Ekarri bueltan —oihu egin zuen andre zaharrak, eta dandarrez eraman zuen gizona aterantz—. Uste duzu beldurra izango diodala bularra eman nion umeari?

Gizona behera jaitsi zen ilunpean, egongelarako bidea egin zuen haztamuka, eta han sutondo gaineko apalerakoa. Talismana bere tokian zegoen, eta gizonari beldur izugarria sartu zitzaion, esan gabeko gurariak ez ote zuen seme mutilatua ekarriko bere aurrera gelatik ihes egiteko astia izan baino lehen, eta arnasari eutsi zion konturatu zenean ez zekiela atea non zegoen. Bekokia izerdi hotzaz estalita, mahaiaren jira egin zuen eskuaz lagundurik, eta hormaren kontra haztamuka jarraitu zuen, harik eta bere burua karraju txikian aurkitu arte, gauza osasungaitz hura eskuan.

Gelan sartu zenean emaztearen aurpegiak ere ematen zuen aldatua. Zuri eta erne zegoen, eta, bere beldurrean, gizonari iruditu zitzaion aurpegiera ez-natural bat zeukala. Beldurra eman zion.

—Eskatu! —oihu egin zion andreak, ahots sendoaz.

—Tontakeria eta gaiztakeria bat da —gizonak dudati.

—Eskatu! —errepikatu emazteak.

Gizonak eskua jaso zuen. —Semea berriz bizirik egotea gura dut.

Talismana lurrera jausi zen eta gizonak beldurrez begiratu zion. Orduan aulki batean hondoratu zen dardarka, emakume zaharrak, begiak sutan, leihora joan eta pertsiana igotzen zuela.

Gizona jesarrita geratu zen hotzez izoztuta geratu arte, noiz edo behin so eginez leihotik kukuka zegoen andre zaharraren figurari. Kandelak, euskarriaren portzelanazko ertzetik behera urtuta, itzal keinukariak bidaltzen zituen sabaira eta hormetara, eta, azkenik, distira luzeago batez, iraungi egin zen. Gizonak, adierazi ezinezko arindua harturik talismanak huts egin zuelako, ohera itzuli zen arrastaka, eta handik minutu batera edo bira emakumea, isilik eta apatiko, ondora etorri zitzaion.

Inork ez zuen berbarik egin, baina biak geratu ziren etzanda erlojuaren tiki-taka entzuten. Eskailera batek kra egin zuen eta sagu txilioti bat antxintxika pasatu zen horma barrutik. Iluntasuna itogarria zen, eta, denbora batez adorea biltzen egon ondoren, senarrak pospolo kutxa hartu eta, bat piztuta, behera jaitsi zen kandela baten bila.

Eskaileren amaierara heltzean pospoloa amatatu egin zen, eta gizona beste bat pizteko geratu zen. Orduantxe kox-kox bat jo zuten kaleko atean, hain isila eta gordea, apenas entzun baitzen.

Pospoloak jausi egin zitzaizkion eskutik. Geldi geratu zen, arnasari eusten, berriz ere jo zuten arte. Orduan buelta eman eta ihes egin zuen ziztuan logelara, eta atea itxi zuen. Hirugarrenez jo zutenean etxe osoan entzun zen.

—Zer izan da hori? —hots egin zuen andre zaharrak, jauzi eginez.

—Arratoia —esan zuen gizon zaharrak, doinu dardaratiaz—... Arratoia. Nire aurretik pasatu da eskaileretan.

Andrea ohean jesarri zen, adi. Atean jo zuten ozenki eta kolpearen oihartzunak etxea bete zuen.

—Herbert da! —egin zuen aldarri— Herbert da!

Atera joan zen korrika, baina senarra aurrean jarri zitzaion, eta, besotik hartuta, tinko heldu zion.

—Zer egingo duzu? —esan zion hasperen erlaitz batez.

—Nire mutila da; Herbert da! —oihu egin zuen, mekanikoki borrokan—. Ahaztu zait hemendik hiru kilometrora zegoela. Zertarako heltzen didazu? Utzi joaten. Atea zabaldu behar dut.

—Jainkoarren, ez utzi gauza horri sartzen —egin zuen oihu gizonak dardara batean.

—Zeure semearen beldur zara —egin zuen aldarri emakumeak, borrokan—. Utzidazu. Banator, Herbert; banator.

Beste kolpe bat entzun zen, eta beste bat. Emakumeak besoa zafatu zuen astindu batez eta arineketan irten zen gelatik. Gizonak karrajura jarraitu zion eta erreguz deitu zion, andrea eskaileretan behera ziztuan zihoala. Gizonak entzun zuen ateko katea askatzen, eta gero beheko burdina bere zulotik astiro eta zurrun ateratzen. Gero andre zaharraren ahotsa, arnaska esfortzuaz.

—Krisketa —egin zuen oihu ozen—. Etorri hona. Ez naiz heltzen.

Baina gizona lau hankatan zegoen lurrean zoroaren pare haztamuka, atzaparraren bila. Aurkitu behar zuen kanpoko gauza hori sartu baino lehen. Ate kolpeen zaparrada perfektu baten oihartzuna entzun zen etxe osoan, eta gero aulki bat erreskan, emazteak atearen kontra zeramala. Gizonak entzun zuen atearen beheko burdinaren kirrinka, astiro ateratzen zela zulotik, eta une horretantxe tximino atzaparra aurkitu zuen, eta, senetik irtenda, hirugarren eta azken guraria eskatu zuen arnaskada batez.

Kolpeak isildu egin ziren bat-batean, oihartzunak artean ere entzuten ziren arren. Entzun zuen aulkia erretiratzen eta atea zabaltzen. Haize bolada hotza igo zen eskaileran gora, eta emaztearen etsipenezko eta atsekabezko alauri luze eta ozenak adorea eman zion haren ondora abiatzeko, eta gero kanpoko burdin atera. Kalearen bestaldeko farola keinukariak bide isil eta mortua argitzen zuen.


booktegi.eus

zirrikituetan

ane labaka

Hitzaurrea

Aztoragarria da déjavù sentsazioa bakarka bizi denean. Eromen une labur bat igaro izanaren sentipenak hartzen zaitu, zure memoriarekiko eta sen onarekiko deskonfiantza piztearekin batera.

Déjavù honek ez du nigan aztoramendurik sortu baina. Ikusiak ditut parajeok lehenago: bertso hauen idazlea dabilen bideotan ibili izan naiz neu ere, kantu bat hortzartean kamio ertzeko loreak biltzen, harri kozkorrak zapata-puntaz apartatzen nituen bitartean. Hala gabiltza oraindik, oin-zolak egosi arren, nekatutakoan bide bazterrean geldialditxoak eginez, behin eta berriz bidera itzuliz. Labakarenak ez baitira behin zeharkatuta atzean utzi daitezkeen paisaiak. Zidor errekurrenteak dira basoan gabiltzan otsemeontzat. Artaldeari hozka ari da Labaka letagin odoleztatuekin, baina ez dago bakarrik, berarekin du taldearen, aldraren, samaldaren indarra.

Zirrikituetan jarri dio Ane Labakak izenburu bertso-sorten bilduma honi. Arrakaletan, zoko-mokoetan, ertzetan, zirriztuetan, zokondoetan, pitzaduretan, hutsarteetan usnaka ari da Ane Labaka: entzun ezin izan dituen ahotsen bila dabil gauean, iragana eta etorkizuna batzen diren ilargi betearen pean.

Otsemea ez dabil sekula beretzat egindako bideetan barrena. Piztiari ez zaio kamiorik irekitzen: basoa du territorio, sasitzan barrena dabil, bideak irekitzea du patua. Ernea du begiratua, iluntasunean ikusteko. Zoliak ditu belarriak, isiltasunari aditzeko. Zorrotzak, erpeak, lurrari tinko eusteko.

Badaki ez dela lehenbiziko otsemea, eta ez dela azkena. Baso honetan izan ziren lehenago ere ulu egin zuten piztiak. Bizenta, Joxepa, Sabina, Mikaela, Plazida, Iñaxi. Ilargi beraren argitan. Ulu betiereko horretara batzen du bere ahotsa Labakak: esateko premiatik abiatzen da eta zuzen doa, itzulingurik gabe, jugularrera.

Badator iluna, pausoak aditzen dira hostotzan: hamarnaka gara, ehunka, milaka... Eta ez diogu egunsentiari beldurrik.

Uxue Alberdi

BIZITZAN

Doinua: Bizkorra ez naiz baina badaukat

Abuztuaren 8 hartako

ama baten erdimina

geroa bitan erdibitzen da,

ez da denontzat berdina;

zer izango da mutil indartsu

edota neskatxa fina,

zer dagokio piraten edo

Loti ederraren ipuina,

baloia edo panpina?

“Ongi etorri mundura, ttiki”

ausartu da emagina…

Mundu berean bi mundu daude:

arrosa edo urdina.

Noski, arrosa izan zen nire

eskolaratze bidaia.

Batzuentzako erdigunea

fokua, hizketagaia,

besteentzako periferia,

erdirantz heltzeko nahia;

urdinentzako ziurtasuna,

arrosentzako ezbaia…

Futbol- ez, gudu-zelaia

Eneko erdi-erdian, bazter

batetik begira Nahia;

gizartearen maketatxo bat

delako jolas-garaia.

Jolas-garaitik berriro ere

gelaraino nindoala

mutilek barrez aipatzen zuten

gogortutako azala

zakila gora, zakila behera

guztia zen hain normala…

Niri, ordea, erdi ezkutuan

poliki laztandu ahala

hankarteko arrakala

“Zikinkeriarik ez zazu egin”

esaten zidaten hala,

lurrean zeuden txikle arrosak

desitsastean bezala.

Beraz, izena eta izana

debekatu eta gero,

hamabi urte bete berritan

nahiz ta ez nuen espero,

ziklo batean elkartu ziren

obario ta utero:

“Usain txarra du”, “mingarria da”

“bihurtuko zaitu ero”…

Odoldutako kulero

zuri buruzko gezur zerrenda

sinestuta honezkero

orain zurekin adiskidetzen

ahalegintzen naiz hilero.

Hamaseirekin musu goxo bat

lapurtu nion Haritzi

pelikuletan ikusi gisa

betiko zela iritzi.

Bertso kantari sortu nituen

horrenbeste harribitxi

eskolarteko txapela lortuz

geratu nintzen lehenbizi

agurrean bizi-bizi

bizitza zer zen deskubritzera

ez nintzenean iritsi;

mikrofonotik kantatu nion

“ezin dut zu gabe bizi”.

Orduz geroztik egunean bi

alditan naiz maitemintzen

betiko diren konpromezuek

ez naute biziberritzen.

Besteak nola zaindu neroni

zaintzeko gai ez banintzen?

Oraindik bizi ez den puntu bat

ez duenez inork hiltzen

politiko nahiz apaizen

errosarioek ez dute nire

obarioetan agintzen

behin abortatu egin nuen ta

ez naiz errudun sentitzen.

Ikusi nahi ez duenarentzat

alferrik delako lupa

oholtza gainean ere sentitu

izan naiz abortatuta

Itziar Ziga izan nahi nuen

ez Teresa de Kalkuta.

Gizonentzako mundu batean

neska bati lausenguka,

beste behin ere deituta

antolatzaile maiteak ez du

bere asmoa ezkuta;

“saio hontarako deitu nahi nizun

neska bat behar dugu ta”.

Mila adibide daude kalean

edota bertsolaritzan…

gure amonaren amonari su

eman zioten elizan

urdina eta arrosa berdin

bilakatzen dira gris han

gaur egun beste modu batera

jarraitzen da sorgin ehizan.

Borrokatzen dut bizitzan

agian noizbait hautatuz gero

ama nahi dudala izan,

alabak mila mundu ezberdin

aukeran eduki ditzan.

ZEINENTZAT EGINAK?

Doinua: Gaueko Entziklopedia Koxkorra

Propagandak egiten

gaitu ezberdinak

gabonetan markatzen

dira bi erpinak;

jostailu arros eta

jostailu urdinak…

Argi dago zein diren

zeinentzat eginak.

Baloi bat desio du

Ane pinpirinak,

kotxe telegidatu,

barku, hegazkinak,

ezpata luze eta

piraten ipuinak…

Baina hauek ez dira

beretzat eginak.

Anerrek nahi lituzke

laguntzat panpinak,

edabeak egiten

dituzten sorginak,

soinekodun printsesa

edo erreginak…

Baina hauek ez dira

beretzat eginak.

Joneren obsesio

pieza arinak

legoekin osatu

nahian eraikinak,

grua altuak eta

hondeamakinak…

Baina hauek ez dira

beretzat eginak.

Jonen gustoko dira

sukalde izkinak,

trapu batez garbitzen

ditu zipriztinak

plastikozko lapiko

eta zartaginak…

Baina hauek ez dira

beretzat eginak.

Julek belaunburuak

nahi ditu zikinak,

Supermanen marrazki

bat duten patinak

jantzita jaitsi ditzan

aldapa haundinak…

Baina hauek ez dira

beretzat eginak.

Julenek pintatu nahi

ditu ezpain finak,

probatu makillaje

hautsak ta lurrinak,

pultsera forma hartu

ohi duten buztinak…

Baina hauek ez dira

beretzat eginak.

Funtsean ez garenez

horren ezberdinak

morez zirriborratu

ditzagun erpinak

baloi arrosak eta

panpina urdinak…

Behingoz izan daitezen

denontzat eginak.

PLASTIKO BELTZEN ATZEAN

Doinua: Haizea dator ifarraldetik

1.Ez du betitik nahiko onarpen

homosexualitateak,

emakumeak lanera edo

bozkatzera joateak,

“nik zuk adina eskubide dut”

sentitu eta esateak…

Gorroto ditut zentzu minimo

bat ez duten debateak,

fikzioaren muga gainditzen

duten errealitateak;

dena zilegi bihurtzen al du

“betikoa” izateak?

2. “Betikoa”-ren zaindari dena

ez da inoiz desagertu,

irailak 8 honetan ez da

irainen jasa atertu,

egoeraren larritasuna

behar genuke aztertu:

kalea zulo beltz bihurtzen da,

berdintasuna desertu,

badakit ez naiz herritarra ez dut

dena bizi horren gertu,

baina mesedez niri ez esan

ezin dudala ulertu.

3.Nahi duen orok uler lezake

bertakoa izan gabe

arakatuaz egunkariko

zenbait argazki, zutabe

pankarta batek zioen “gure

eskubideak non daude?”

zuen eskutan birrindu dira

bilakatu arte hare

neskei txistuka jardun zareten

adineko nahiz nerabe

beste urte batez izan zarete

matxismoaren alarde.

4.Zakilen mundu publikoetan

aluak oholtzaratzean,

gizonen dantzak omen zirenak

irrifarrez dantzatzean,

“ez zegozkigun” gauak edota

kaleak okupatzean,

debekatuak izan zaizkigun

jolasekin gozatzean,

tradizioa deitzen dutena

kontzientziz traizionatzean…

guk ez daukagu gorde beharrik

plastiko beltzen atzean.

BERANDUEGI

Doinua: Bizkorra ez naiz baina badaukat

Izengoitia: Amona

1. Belaunburuak bihurtu zaizkit

familia honen parte

zenbat sehaska kanta, bizipen

nahiz fikziozko pasarte…

Atzo esker hitz izandakoak

bihurtzen dira bihar ke,

sarri askotan zail da hartzea

betebeharrak bitarte

norberarentzat bi tarte…

hautu izan ez diren ardurek

zama handia dakarte;

beti besteak zaintzen jardun naiz

nitaz ahaztu naizen arte.

2. Amona batek ingurukoei

zor die mila maitasun

doako lana denak ordea

ez du nahiko duintasun.

Sukalde baten kabitzen bada

horrenbeste goxotasun,

pazientzi eta ume txikien

negar sarkorren oihartzun…

“Besteok lagun gaitzazun,

jakin nahi nuke astirik eta

indarrik ba al daukazun…”

galdera egin ez diotenak

ezin du ezetz erantzun.

3. Nahiz maitasuna uler lezaken

bakoitzak mila eratan

ezkondu eta mende erdia

gero elkarri zelatan

haserraldiak ugari eta

besarkadak horren bakan

behin estimatzen jakin gabea

sumatzen dut orain faltan,

gu bion arteko talkan

mila zatitxo erditu dira

bizitzen azken etapan;

lehen elkarrekin lokartzen ginen

gaur egun ohe banatan.

4. Mesanotxeko argazki zaharrak

ditu izkina horiak,

gu ere berdin horitu gaitu

denboraren memoriak

gure oheek gau ilunean

dirudite hilobiak,

non galdu dira garai bateko

izarapeko gloriak?

Errutinan eroriak

nire desio ezkutuenak

lapurtu dizkit Ongiak

mihiak kontatu ezin zuena

gordetzen du klitoriak.

5. Bizitzan zehar irentsia dut

jakinmin adina listu

neukana eta zegokidana

onena zela sinistu.

Nintzena eta nahi nukeena

ezin nituen bereiztu

ametsen forma hartu ohi zuten

horma arteko zirriztu

guztiak ziren murriztu

nahiz ta tarteka berriz zerotik

hasteko gogoa piztu

nire beldurrek bihurtu dute

tentazioa arrisku.

6. Arrisku gisa ikusi ditut

hanka sartzeko aukerak

nahigabe hartuz besteek nitaz

esperotako jarrerak.

Hirurogeita hamar urteko

emakume hain onberak

ondokoei so ahaztu baitu

berez zer nahi zuen berak…

Urteen bilakaerak

nire barruan zabaldu ditu

borrokarako trintxerak

orain artean inoiz egiten

ausartu ez naizen galderak.

7. Amuen forma sarri gordetzen

da galdera ikurrean;

aldatu nahia orekan eta

esperantza beldurrean.

Etorkizuna ez, iragana

daukat esku ahurrean

zartatu dena baserriko lan

nahiz baratzako lurrean

guztia ez da urre han…

Nekea daukat tatuatuta

orain azal zimurrean

nire burua ezezagun zait

ispiluaren aurrean.

8. Ezezaguna ezagutzea

niretzako da zilegi,

lehenik eta behin guztia argi

esango diot Joxeri

ondoren, berriz, mahai inguruan

seme-alabekin eseri:

“Lehertu egin naiz eta banoa,

ezin dut horrela segi,

sufritu baitut gehiegi…”

Maiz aldaketa batek ez dauka

zertan izan amildegi

berandu izan daiteke baina

ea ez den beranduegi.

GABON, POLITTA

Lasarte-Orian, 2016ko abenduaren 10ean

Doinua: Norbere mundu intimo

1. Gabon, politta! Hemen dun

nire testimonioa

loarekin sinatzeke

zeukanat konbenioa

autodestruktiboa dun

sortzaileon gremioa,

aldiro baieztatzen din

gau-egun binomioa;

begizulo markatuak,

goizetako jenioa…

gauerdian beti ditun

sormena, injenioa…

manta azpira heltzean

ametsen eldarnioa

bi ohekide zeuzkanat:

hi eta insomnioa.

2. Mesanotxeko ilargi

iheskorraren argitan

desio ezkutuenak

behingoz haragi bizitan

azalean inurriak

eta tximeletak tripan

gorputza biltzen dinaten

maindireen inbiditan…

Grabitaterik ez zegon

hire gelako orbitan.

Metafora egokirik

ez dun idatzi lirikan,

hi edertzeko margorik

ez dun sortu kosmetikan…

polittena hagolako

beti esnatu berritan.

3. Laztan batekin esango

dinat “Egun on, laztana”

behatzekin esnatzeko

hire azal beltzarana.

Oso nahastuta zebilen

hireganako imana;

batzutan higandik ihes

besteetan hiregana.

Hi gosaldu nahi haunat ez

tea eta kroasana,

ahaztu despertadorea,

eguzkiaren orbana,

jantzi irri bihurri bat

eta erantzi pijama,

eguna hasi arren ez

dinat igo nahi pertsiana.

4. Pertsiana altxatu gabe

dardarka zeuden kortinak,

elkar maitatzeko arau,

norma eta paradigmak.

Nahiz abestian bostehun gau

aipatzen dizkin Sabinak

bilakatuko al gaitun

gau bateko heroinak,

gudu-zelai honetako

eromenaren biktimak?

Izarak lubaki ditun

ta hire musuak minak…

mihi puntaz tatuatu

nahian galderen errimak;

egin dizkinate inoiz

betileekin kilimak?

5. Aldiro ezberdin diren

gorputzeko usainetan,

kartografiatu ezin

ditudan hire zainetan,

barrurantza naramaten

paradisu labainetan,

plazerraren suak higan

utzitako orbainetan…

Galdu nahi dinat aurkituz

hire izter lirainetan

askatasuna, sentituz

boterea mingainetan,

ustekabean emanez

hozkada bat ordainetan

nire goiko ezpainekin

hire beheko ezpainetan.

6. Normarena nahiko niken

pentsamenduan atxiki

ez gaitun eta gizarte

honen menpeko maniki

libre hautatu nahi dinat

noiz etzan eta noiz jeiki,

noiz atximurkadaz josi,

noiz besarkatu poliki…

Sexua iraultza badun

bi alu eta lau titi

borrokabideak ditun

-konturatu naun berriki-.

Batera egin dezagun

barne inpultsuei jarraiki

ikasia deseraiki

eta hutsetik eraiki.

7. Eraikitzea zaila dun

dena deseraikitzean

baina ahaldundu ohi naun

hirekin konpartitzean

koloretsu agertu haiz

nire logela grisean

hiru metro karratutan

jardun gaitun tetrisean.

Azken musu bat emanda

hire irri konplizean

“Agur, politta, ondoloin!”,

logurea sentitzean

begiak itxi dizkinat

hauen karga handitzean

ea hor jarraitzen dunan

berriro irekitzean.

8. (Gutuna bukatu dinat,

baina barka zan) post data:

azken bertso bat buruan

zeukanat-eta bueltaka

badakin hire barruan

urtu nahi dinat tantaka

sekretu ezkutuenak

deskubritzeko banaka.

Betidanik izan dinat

irudimena zabal ta

idealizatu ostean

hire gorputza atalka

berriro sentitu dinat

insomnioaren talka

gaua luzea dun, hemen

hi besterik ez haiz falta.

ZIRRIKITUETAN

Doinua: Norbere mundu intimo

1. Nork egin du historia?

Nor dago liburuetan?

Nor esparru publikoan:

tabernan edo plazetan?

Nor kantari sukaldean,

josten, artazuriketan,

sehaskaren inguruan

edota konbentuetan?

Bertsolaritzaz idatzi

izan dute hainbatetan;

batzuk fokopean daude

beste batzuk ilunpetan…

Lau begi eta bihotz bat

jarri ditut testuetan,

ea altxorrik topatzen

dudan zirrikituetan.

2. Bertsoaren jatorria

hasi ezkero biluzten

aitzindarien kontuak

ez du zalantzarik uzten:

Eresigileak kantuz

hildako gorpuei eusten

ta profazadorak kopla

satirikoak gorpuzten,

“desvergonzada” horien

mihia zail zen kamusten…

Nahiz nik izkina batetik

pozik entzungo nituzkeen,

Bizkaiko Foru Zaharrak

argiki du erakusten;

emakume zirelako

isilarazi zituzten.

3. Isiltzea xede duen

gizarte patriarkalak

hautatu ohi du nor diren

baztertuak, marjinalak…

Egitura horri sortu

nahi dizkiot arrakalak

gogoan hartuz Bizenta

Mogel zenaren ahalak.

Umezurtz bihurtu zuen

guraso hilen magalak,

nahiz alegiekin bete

orri txurien azalak,

irudimenari bertsoz

jarriagatik hegalak…

aldiro irentsi ohi du

bere osabaren itzalak.

4. Beste emakume batek

sorrarazten dit lilura,

“Hondarribiko Joxepa”

omen zuenak deitura.

Bere berri izatea

izanagatik jomuga

Bilintxek esandakora

mugatzen da ahanztura,

baina bera ahazteak

ez ote dio ardura?

Nahiz dirudien sarritan

irteten zela kantura,

beste guztien antzera

ikusezin bihurtu da

inon parerik ez zuen

“dama bertsolari” hura.

5. “Xenpelar” esanez gero

-ez baldin bada mirariz-

gizonezko ospetsu bat

agertzen da letra handiz

arrebaz eta ilobaz

oso gutxi egin da hitz

nahiz azken honek sorta bat

josi hain erantzun argiz.

Enrike Elizegi ez

zen nahastu aldizkariz

neskazaharren topikoak

Ibaizabal-en idatziz

bertsio osagabe bat

genuke ehungarren aldiz

Joxepa aurka egiten

ausartu izan ez balitz.

6. Joxepatik Joxepara

luzatu nahi nuke soka

Hernaniko Zubeldia

daukadanez begiz jota

“Baztangaren bertsoekin”

sendotu zuen borroka

Lasarteko izurridun

gaixoen gurdien kontra.

Gizonak negozioan,

burokrazian itota,

ta emakumeak irmo

bide erdian orroka…

Tilosetan ospatzeko

bertsoz egin zuen topa

herri bazkari batean

mahai gainera igota.

7. Asteasun “Pello Errota”-k

honi ta hari jarriak,

arreba Sabinarenak

ez ziren txalogarriak,

bi alabek ere ezin

ase bertso egarriak;

hotsa atera ohi zuen

Mikaelaren “zintzarri”-ak.

Entzun nahi ez dutenean

gortzen dira belarriak,

arto aleak xehetuz

hain kriki-kraka sarriak…

ez dugu inoiz jakingo

urratu arren eztarriak

zenbat ahots estaliko

zituen errotarriak.

8. Zizurkil ere izan zen

bertsolarien arkupe

ta Pedro Mari Otañok

badu nahikoa entzute

onbuari jarritako

bertso ezagunen truke,

“Amerikako panpetan”

igaroz hainbeste urte.

Batzuengan hutsa dena

besteengan da bertute;

bere lehengusina ere

gogoan behar genuke,

ez Amerikako onbu,

ez atariko intxaurpe…

Plazidak zerri kantatzen

zion jakin nahiko nuke.

9. Ezinbestean aipatu

behar Iñaxi Etxabe,

oikiarrak “Basarri”-ri

ez zion erantzun bare.

Emakumeari buruz

horrenbeste aipu grabe.

Betidanik izan dira

transmisioaren zutabe

hark euskararen galera

egotzi zien halare…

“Basarri”-k bertso munduan

zenbat tronu ta aldare

egoki erantzuteko

gaitasun onenen jabe…

ta inork ez daki zeinek

utzi zuen hitzik gabe.

10. Historia aldatzen da

zirrikituz zirrikitu;

bilatzen jardun ezean

ezin da inor aurkitu.

Mardarasek eta Loidik

nahiz izan nahiko meritu

aurrekoen ahaleginak

nahi nituen deskribitu,

jakinmina ase asmoz

arakatu, deskubritu…

Bertso sorta luze honek

-nahiz ez guztiak kabitu-

ikusezinak zirenak

ikusarazi nahi ditu;

inork ez dezala esan

ez zirenik existitu.