AURKIBIDEA

TOM MUTIKOAREN BIHURRIKERIAK

PINTAKETAN

ZENBAIT EGINKIZUN DESBERDIN: BORROKALDIAK ETA MAITASUN BOLARAK

IGANDE ESKOLAKO AZALDU NAHIAK

KAKALARDOA ETA BERE HARRAPAKINA

BECKY ETA TOMEK ELKAR IKUSI

MANDOEULIAREKIN DENBORA PASA. MAITEMINDUAREN HITZAK

ITSASLAPUR POSIBLE BAT

TOM MUTIKOAREN BIHURRIKERIAK

—Tom!

Isiltasuna.

—Tom!

Inor ez.

—Non demontre sartu ote da mutil hori? Tooom!

Arrastorik ez.

Etxe barru guztia begiratu zuen betaurreko azpitik. Batere makurtu gabe. Alferrik, ordea. Ez baitzegon han, bistan, behintzat. Non ote da arraio hori? dio bere golkorako, eta berriro miatzen ditu bazterrak. Ezetz ba, ez dagoela han. Zerbaiten azpian izkutatuta, beharbada? Beharbada. Altxatzen ditu gauzak; hau lehenengo, gero bestea. Alferrik izan zen. Eta horrela dio ahots altuan, etxeko mueble guztiak entzuteko moduan.

—Ikusiko duk, arranopola, harrapatzen ba haut...

Esaldia bukatu gabe sartu zuen erratza ohe azpian... Eta hara nondik zalaparta batetan esnatzen duen lo seko zegoen etxeko katu beltzaz.

—Alferrik izango da. Ez da posible.

Hurrena etxeko atarira abiatu zen, lorategiko lore, landare..., zer ez..., banan-banan pasaz. Ez zuen inon ere Tomen aztarrenik aurkitu. Urduri, deiadar jotzen du:

—Tooooom!

Orduan bertantxe, entzun zuen bere atzean, ez urruti, mutil erdi zarpail baten zarata. Eta... zas! heltzen dio zamarratik. Eta honela dio:

—Gaizto, gaizto hori: zer egiten zenuen zuk, hor, despentsan? Esan.

—Ezer ez!—Ezer ez! Ez, e? Eta esku horiek? Eta aho hori? Zer dira bada zikinkeria horiek?

—Ez dakit, izeba. zaitudala. Eman iezadazu makila hori!

Eta makilak ulu egin zuen airean. Zer egin?

—O! izeba, begira ezazu atzera, azkar, zure bizkarrera!

Eta izebak, xaloki, atzera begiratu zuen, bere gonak zerbaitetan erretzera balioaz bezala. Baina... arraioa! Han doa mutil hura tximista baino ere bizkorrago. Bota orain atzetik txakurra! zioen bere golkorako. Tximista bezala, galdu zen baratzeko makila tartetik, hormen atzetik.

Polly izeba, tuntuna bera, irribarrez geratu zen:

—Mutiko deabrua! Eta tuntuna galanta ni. Noiz ikasiko dut nik mutiko horren berri! Beti zerbait egin eta engainatzen nau. Zaharra izaki. Urte gehiegi gaizto horren pasara guztiak ikasteko. Gainera, egunero, zerbait berria bururatzen zaio. Erotuko naiz. Baina, ez da posible, gero harrapatzen badut, bigundu egiten naiz eta barkatu egiten diot. Eskutan dudanean, nahiko dut bere txantxa bat, edozein gauza, irribarrea sortzeko! Honela ezin dezaket nire iloba hezi. Ez dut nire eginkizuna behar bezala konplitzen. Gaur ematen ez dudan egurra, bihar bere kaltetarako izango du. Baina beste aldetik. Ai, zein biguna naizen. Izan ere, nire iloba da, nire ahizpa zenaren semea. Ez naiz gauza zigortzeko. Jotzen badut, penaz betetzen naiz, eta jotzen ez badut, berriz, barruan arrak ez nau bakean uzten. Badakit, gaur arratsaldean ez dela eskolara joango. Beraz, bihar lan egiten egon beharko du. Pena baita, ordea, larunbatetan eta beste mutil guztiak jai duten egunean, bera lanean egon beharra. Baina, beste aldetik, ez baitu lanik egin nahi!

Egun hartan, noski, Tom ez zen eskolara joan. Ondo pasa zuen eta berandura arte ezin etxera itzuli. Han ari zen lanean Jim, mutil beltza, egurra moztu eta egurra moztu. Tom hasi zitzaion ba, egun hartako azio guztiak kontatzen, besteak ia lan guztia egiten zuen bitartean. Tomek bazuen anaia txiki bat, Sid izenekoa, anaia edo anai ordekoa. Berak berari zegozkion ezpalak bildu zituen. Lasaia zen mutil hau, ezta batere abenturazale horietakoa.

Eta hara non ari zaigun Tom bedeinkatua afaltzen. Eta bere izeba Polly, galderak egin eta egin. Maliziazko aurpegia jarriaz, eztenez betetako galderak egiten zizkion. Berak, behintzat, bere inozokerian hala uste zuen. Ez zegoen inon bera bezainbatekorik, galdera diplomatiko eta erdi maltzurrak egiten.

—Tom, ikus dezagun, ikus dezagun: E..., bero asko egiten zuen eskolan, ez da?

—Bai, andrea, bai.

—Bero, asko, ez da?

—Bai, bai, bero asko.

—Noski baietz. Eta... ez al zitzaizun dutxa on bat hartzeko gogorik sortu? Dutxatzeko gogorik, e...?

Tom, susmotan jarri zen. Eta izeba Pollyri aurpegira begiratu zion. Ez zuen ezer nabaritu:

—Ez, andrea, ez, bueno asko ez.

Andre zaharrak, eskua luzatu zuen eta Tomen alkandora ukitu:

—Orain, ordea, ez duzu bero askorik.

Pozik zegoen, ze bere diplomazia (barregarria) hari esker, alkandora lehor lehorra nabaritu baitzuen. Horixe nahi zuen. Tomek ere igarri zion tranpari. Eta hurrengo jokoari aurrea hartu ere bai.

—Gure arteko zenbait iturri pean ibili gara eta burua busti dugu. Nerea oraindik ere halaxe dago. Ez duzu ikusten, ala?

Izeba Polly lotsatu ere egin zen. Halako gauza garrantzitsu batez ez baitzen ohartu. Eta berriro jarraitu zuen:

–Tom, Tom... burua bustitzeko aitzakia horrekin, ez zenuen, noski, nik hain gogoz jositako alkandoraren lepoa aska- tuko, ez? Ia, ireki zamarra!

Begiratu zion. Han ez zegoen berririk. Dena bere lekuan zegoen. Ondo josita.

—Ai, bihurri-bihurri hori. Uste nuen, ba, nik, alkandora lepoarekin ere txirikorda bat egiteko gauza zinela. Baina, bai zera, ez da horrelakorik. Ez dakit, ez dakit, beharbada ez zara itxuraz azaltzen zaren bezain gaiztoa. Oraingoan behintzat, ez.

Bazen han ordea beste mutiko bat, Sid izenekoa. Hala dio:

—Baina, ea, ea, ez al zenuen, bada, zuk lepo hori hari txuriarekin josi. Izan ere, badirudi orain hari txuria beltz bihurtu dela.

—Noski, hari txuriarekin josi nuela! Zergatik esaten duzu hori? Ene bada, ene bada, Tom...! Hori ere bai.

Tom laster altxa zen eta ate ondora joan ere bai. Hala esan zion Sidneyri:

—Sidney, hau ez diat ahaztuko. Alua!

Handik ihes egin zuenean, Tom bere solapan zeuzkan bi orratzei begira egon zen. Bata ari txuriarekin, bestea, berriz, hari beltzarekin:

—Arraioa, —dio bere buruarekiko—. Sidney isildu izan balitz, ez zen konturatu ere egingo. Nork daki nola asmatu, batzuetan izebak hari txuriarekin josten du eta bestetan, beltzarekin. Ezin dut beti asmatu. Baina, Sidney alua, hartuko dituk bizkarreko ederrak.

Irakurleak pentsa dezakeenez, herri hartan Tomek nolabaiteko fama zuen. Ez oso ona, noski. Bazen herriko mutil onenaren fama zuen bat. Tomek ikaragarrizko gorrotoa zion.

Gertatuak gerta, Tomek laster ahaztu zituen bere pena guztiak. Bi minututan. Berehala etorri zitzaion burura beste zerbait. Hain zuzen, duela gutxi gizon beltz batek txistu jotzen erakutsi zion. Ez nolanahi, ordea. Txoriek egiten duten modukoa. Mingaina ahosabaian ipiniaz txorrotxio isuri zoragarria egin zezakeen. Zerbait ikasi zion. Baina oraindik erdizka. Eta hasi zen bertan praktikatzen, hanka pauso lasaiak emanaz. Honelako zenbat ez dugu guk ere mutikotan egin? Saiatuaz, saiatuaz, gero eta hobekiago sortzen zitzaion. Hura poza, zerbait deskubritu zuela iruditzen zitzaion. Zerbait zela iruditzen zitzaion.

Uda zen eta eguna luzea. Oraindik ilundu gabe. Ari zela, ari zela, halako batetan, norbait nabaritu zuen bere ondoan. Ezezagun bat. Ezezagun harrigarri bat. Kanpotarra izan behar zuen, ez baitzuen Tomek ezagutzen. Eta nola jantzita! Asteguna izanik, jantzi berri berriekin. Herri hartarako, San Peterburgorako, gauzarik harrigarriena. Asteguna eta arropa berriak! Baina, zein arropa berriak! Mirari bat. Jantzi elegantea, txaketa aire bikaineko, aurrean ondo lotua: lehenengo botoia ez, bigarrena bai, hirugarrena ez eta... Txaketa urdina, moda modakoa. Galtzak berdinak. Zapatak ere bazeramatzan. Eta ostirala zen. Zapata puntaluze horietakoak. Dantzari fin baten moduan. Eta gorbata ere bai. Buru gainean kapelu ireki bat, buruaren horni garri. Nor ote zen hura bada?

Tom begira jarri zitzaion. Bera gero eta lotsatuago sentitzen zen. Bera trapu zahar haiekin eta ondoan halakoxe tipo bat. Ez zuen ez batak, ez besteak hitz erdirik esan. Batak pauso bat ematen bazuen, besteak beste bat emango zuen, baina zeharka, borobilean; bata besteari begira, begitara. Tomek esaten dio:

—Nahi badut, zigor zaitzaket.

—Bai ote?

—Noski baietz.

—Ezin dezakezu.

—Horixe bai, baietz.

—Ezetz.

—Baietz.

—Ezetz.

—Baietz.

Une larri bat igaro zen. Eta Tomek dio:

—Nola duzu izena?

—Eta zuri zer axola zaizu?

—Asko.

—Ez.

—Isildu edo bizkarreko bat emango dizut.

—Ia, hasi jotzen.

—Isildu edo segituan hasiko naiz.

—Ez naiz isilduko. Ikus dezagun.

—Zein bizkorra zaren! Nahiko nuke esku bakarra zuri kristorenak emateko, nahiz eta beste eskua bizkarrean lotuta eduki. Nahikoa nuke gogoa izatea.

—Bueno, eta zergatik ez dizu gogorik ematen? Nik bai egin dezakedala hori.

—Ba, isiltzen ez bazara, segituan hasiko naiz.

—Zenbat aldiz esan behar duzu? Hasi ba!

—Zein bizkorra zaren! Zer uste duzu zarala zuk? Zein kapelu xelebrea ekarri diguzun! Ene!

—Ukitu ezazu kapelu hori eta gogorrak hartuko duzu.

—Faltsu bat zara.

—Eta zu beste bat.

—Zuk asko hitz egiten duzu baina ez duzu ezer egiten.

—Alde hemendik, ospa hemendik!

—Ez banauzu bakean uzten, harri batez burua irekiko dizut.

—Horixe egingo duzula! Nola ez ba! Ai, zer beldurra ematen didazu!

—Noski egingo dudala.

—Horixe bai.

—Laster gainera.

—Zergatik esan eta ez duzu egiten? Ez zaralako ausartzen. Beldurti bat zaralako. Oilo bat!

—Nik ez dut beldurrik.

—Bai, baduzu beldurra, bai.

—Ez.

—Bai.

Beste geldiune bat, zeharkako begiratu haserreak. Eta laster berriro Tomek esaten dio:

—Alde hemendik, ospa hemendik.

—Alde zuk!, txoroa.

—Ez dut nahi.

—Nik ere ez.

Han jarraitu zuten, batak besteari bizkarrez bultzaka, ahal zuten haina bultzaka, inork ezer lortzen ez zuela. Biak nekatu ziren, eta amorrarazi eta berotu ere bai.

—Oilo bat zara, koldar bat, titikume bat! Nere anai haundiari esango diot, berak behatz txikiarekin bakarrik birrinduko zaitu. Ikusiko duzu!

—Ze inporta zait neri zure anaia haundi hori. Badut nik oraindik ere anaia haundiagoa. Hark zurea harrapatzen badu, horma horren gainetik lainotara botako du. (Irakurleak dakienez, bi anaia horiek irudipenezkoak ziren).

—Hori gezurra da.

Tomek eskuineko hankeko behatz lodiarekin marra bat egin zuen lurrean. Eta esaten dio besteari:

—Ezetz marra hori ukitu! Ukitzen baduzu, ikaragarrizko bizkarrekoak emango dizkizut. Ea ausartzen zaren!

Eta kanpotarrak erantzuten dio:

—Nola ez ba? Ikus dezagun.

—Ez nazazu amorrarazi, eta kontuz ibili zaitez!

—Ez didazu esan, bada, astinduko nauzuela marra ukitzen badut? Zergatik ez nauzu, bada, jotzen?

—Bi pezeta apustu astintzen zaitudala! Bota bi pezeta!

Kanpotarrak irribarre maltzurrez:

“Tok”, esanda bi pezetak mutur aurrera bota zizkion. Une bat geroago hasi zen borroka. Biek lurrean itzulipurdika bi katu balira bezala. Minutu batetan, egin zituzten, eginbehar guztiak: muturrekoak eman, ileetatik tira, harramazkak egin, zikindu, arropak desegin. Azkenean, norbaitek altxatzea lortu zuen, Tomek, eta garaile bezala, etsaiaren lepo gainean eseri zen.

—Esazu, amore ematen duzula!

Baina azpikoa ez zen errenditzen. Saiatu bai askatzeko handik. Amorrazioz negar egiten nuen.

—Esazu: errenditzen zarala!

Azkenik kanpotarrak:

—Bai, amor ematen dut —erantzun zion—.

Jarri zen zutik Tom harro-harro:

—Orain ikasiko duzu hurrengorako. Orain ikasiko duzu zeinekin ari zinen, txoro aleena.

Kanpotarrak negar zotinka aldegin zuen. Noizbehinka burua itzultzen zuen eta Tomi esaten zion:

Ikusiko duzu hurrengoan, ikusiko duzu hurrengoan!

Bai Tomek erantzun ere.

—O... izeba, alde hortik apo ergel, txoro zirin!

Kanpotarrak, une batetan, hartu harri bat eta Tomi bizkarreko galanta eman zion. Egin zueneko ekin zion korrikari. Tom atzetik joan zitzaion, etxera iritsi zen arte. Honela ikasi zuen Tomek non bizi zen bestea. Atean zain egon zitzaion. Ateratzen bazen ere astintzeko. Baina ez zen atera, bere ama baizik.

Denetik deitu zion: gaizto, zikin, umegaldu, urde eta beste... Alde egiteko agindu zion.

Beraz, irakurleak pentsa dezake Tom etxera itzuli zenerako oso berandu zela. Sartu zen bada etxera, isilik, baina han zegoen izeba zain. Mutilaren arropak. Eeene! Larunbatean etxean egon beharko zuen, bai, lanean!

PINTAKETAN

Egunsenti alai eta argitsua azaldu zen. Dena alaitasunez betea. Bihotzak pozik daudenean, ahoak ere pozik abesten du. Denak abesti bat zirudien goiz hartan. Hain ederra baitzen. Algarrobondoak loretan, eta bere usain gozoa nonahitik isuri misteriotsu bat bezala zabaltzen zelarik. Urrutiko belazeak belar berdez jantziak ikus zitezkeen. Maitasun, amets leku, eraginkorra zen guztia.

Han azaldu zitzaigun Tom besotan kubo bat igeltsuz betea zuelarik. Batean kuboa eta bestean brotxa. Begiak eme. Bazuen nonbaitetik ordena gogorra. Han zeuden hesi guztiak pintatu behar zituen. Denak. Ez zen giro. Hogeita hamar metro luze bazituen hark. Luzean hainbeste eta metro bete garaieran. Arranopola! Hasi baino lehen desesperatu zen. Hartu zuen brotxa eta goiko oholean pasa zuen poliki; berriro ere gauza bera egin zuen. Margotu zuen pirrinta falta zitzaion guztiarekin konparatu zuen. Zeharo bihotzgabetua gelditurik. Infinitoa zirudien falta zitzaionak. Eseri zen egurrezko kajoian. Halako batetan latorrizko ontzi batekin azaltzen da. Herriko iturrira joan behar zuen ur bila. Ez zegoen hain urruti ere. Tomentzat beti lan hura gorrotagarri izan zen. Iturrira joan, han aurkitzen zuen jendearen zain egon, nahiz neska, nahiz mutil, txuri, beltz, erdi beltz. Egon kolan zain. Han biltzen baitziren herriko jende klase guztiak. Zarata galanta armatu ere bai. Iturria ez zegoen urruti, baina Jim joaten bazen ez zen, dudarik gabe, ordu betean ere itzuliko. Kontu esan beharra, farre egin beharra, denbora pasa. Bera ez zen horrelakoa. Ez zitzaion lan hura atsegin. Baina gaur...

—Aizu Jim, zuk hesi hau zuritzen baduzu, nik neuk ekarriko dut iturritik ura, adierazi zion Tomek.

Jimek ordea:

—Ezin da hori, Tom. Etxekoandreak neu bidali nau ur bila. Eta ez gelditzeko inon eta inorekin agindu dit. Baita ere zera esan zidan: Tomek zuritzen gelditzeko eskatuko zidala baina ez kasurik egiteko. Ura ekartzeko bakarrik.

—Arren, Jim, ez iezaiozu egin kasurik. Beti gauza berdinak esaten ditu horrek. Eman iezadazu ontzi hori, neu joango naiz ur bila eta. Bera ez da konturako. Minutu batean itzuliko naiz.

—Ez naiz ausartzen, lagun. Etxekoandreak lepoa moztuko dit. Bai laster.

—Berak! Ez du behin ere jotzen eta; titarearekin buruan jo besterik ez du egiten eta. Asko hitz egiten du, baina hortik aurrera, kaka. Jim, zerbait polita ere emango dizut nik. Kanika txuri bat emango dizut.

Jim zalantzan jarri zen.

—Kanika txuri bat Jim! Beti irabazten duen kanika txuri bat!

—Bai, Tom, kanika txuri bat, kanika txuri bat. Oso polita da. Asko gustatzen zait. Baina beldurra dut, izugarrizko beldurra.

—Zer beldurra gero, Jim. Horretaz gainera nire hankako zauria ere erakutsiko dizut.

Jimek ezin izan zuen gehiago; tentazio gehiegia zen hura beretzat. Utzi zuen lurrean urontzia eta makurtu zen, Tomen zauria ikusteko. Ikaragarrizko interesarekin gainera, honek bendajea kentzen zuen bitartean. Handik piska batera, han zihoan Jim korrika batetan kalean behera, urontzia eskutan zuelarik. Buruan kaskarreko bikaina, belarrietan egundoko burrunda. Tom brotxarekin hesia margotzen. Eta bere ondoan izeba Polly, oraindik ere zapatilla eskutan zuelarik. Bere begiak irabazle bezala amenazoak irekiaz.

Baina alferrik. Tomen indarrak haizeak eraman zituen laster asko. Segituan azalduko ziren bere lagunak hantxe. Eta farre egingo zioten lanean ikusten zutenean. Irakitan jarri zen. Atera zituen bere poltsikotik munduan zituen aberastasun guztiak: jostailu puskak, balak, edozer gauzaren hondarrak. Ezertarako ez. Haiekin ez zuen ordu erdi bateko askatasuna lortzeko haina. Beraz, berriro ere triste eta poliki sartu zituen poltsikora bere lardaskeria guztiak. Une ilun hartan bertan, halakoxe ideia haundi bat izan zuen. Berebiziko idea bat. Gero ikusiko dugu.

Hartu zuen brotxa eta lanean hasi zen. Berehala azaldu zen Ben Rogers laguna. Lagun guztien artean haren isekaren eta burlaren beldur zen batik bat. Ba zetorren, bada, mutil hau, kaskarina, saltoka, antxintxika, pauso jauzika. Sagar bat zekarren eskutan. Koxkatxoak eginaz, noizean behin ulertzen ez zen moduko zerbait esanaz eta hurrena “ding-dong-dong”, “ding-dong-dong” egiten zuen, ahotsa beheratuaz. Itsasontzi bat zen irudimenez. Inguratu zenean ibilera mantsotu zuen, jo zuen eskuinaldera, poliki eta harro itsasontziaren itxura eginaz. Bera zen “Big Missouri” itsasontzia, hango kapitana, itsasontziko kanpaia eta abar... Berak ematen zituen barruan aginduak:

—Alto! alto! Gelditu! Ding-ding-ding.

Branka aurreratu zuen eta espaloira inguratu zen.

—Atzera, orain! atzera! Ding-ding- ding.

Bi besoak luzatu zituen.

—Orain ezkerrera! Benga, ezkerrera! Ding-ding-ding! Txuuuu! Txu-txu- txuuuu! Txuuuu!

Bitartean eskuineko besoarekin borobilean ekiten zion, elizea balitz bezala

—Atzera! ezkerrera! Ding-ding-ding! Txu-txu-txuuu!

Gero ezkerrarekin hasi zen borobilak egiten.

—Geldi, eskuinera! Ding-ding-ding. Geldi, ezkerrera! Aurrera eskuinera! Jiratu kontuz Ding-ding-ding! Txu- txuuuuu! Azkar mutilak. Ia lotzeko soka hori. Zer egiten duzue? Heldu habeari. Geldi makinak! Ding-ding-ding! Txu- txu-txu!

Hesiaren ondoan gelditu zen.

Baina Tomek ez zion ezta kasurik ere egin. Eta Ben begira:

—Ji, ji. Zu al zara itsasontzia lotzeko habea?

Erantzunik ez. Tom bere lanari begira zegoen, bertan murgilduta bezala. Gero gain ingurutik ukitu finak emango balitu bezala, artista on bat bezala. Ben inguratu zitzaion. Sagarra ikustean Tomen ahoko txistuak ito zuen ia. Baina segi zuen aurrera.

—Kaixo, lagun. Lanean ee?

Eta halako batetan Tomek begiratu zion eta esan:

—Aa! zu al zara? Ez zaitut ikusi ere egin.—Bueno, Tom!, ni igeri egitera noa. Etorri nahi al duzu? Ala lanean ari beharrean aurkitzen al zara? Beharbada bai, ez da?

Tomek begiratu zion:

—Lana? Lana? Zeri esaten diozu zuk lan egitea?

—Zer ba? Ez al zara zu lanean ari?

Tomek aurrera jarraitu zuen eta hala erantzuten dio arduragabe bezala:

—Beharbada, beharbada. Beharbada ez! Ez dakit. Ni behintzat pozik ari naiz. Hori da guztia!

—Ez didazu esango lan egitea atsegin zaizunik, ez da?

Brotxak han ihardun zuen.

—Atsegin? Eta zergatik ez? Egunero ez dugu gero izaten hesi bat pintatzeko aukerarik!

Hitz hauen bidez, aldaketa latz bat gertatu zen. Benek atera zuen ezpainetatik sagarra. Ikustekoa zen Tom hantxe,

brotxa eskutan, alde batetik bestera mugituaz, atzera itzuliaz bere lanaren itxura ikusteko, han-hemenka brotxaldi axalekoak emanaz, bere artista lana errematatu nahi balu bezala. Zer airea hartzen zuen behin eta berriro begiratuaz. Ben laguna begira zegoen. Harrituta.

—Aizu, Tom, utz iezadazu piska bat margotzen.

Tomek pentsatuta gero ia utzi zion, baina honela erantzuten dio:

—Ez, ez, ez da posible, Ben. Izeba Pollyk ez du nahi inork kaleko hesi hau margotzerik. Orain, atzera begira dagoen hesi puska balitz, ez dut esaten baina, zati hau...? Ezta pentsatu ere. Kontuz egin beharreko lana baita. Ez dut uste, ez mila artean, beharbada, ezta bi mila pertsonen artean ere, haren gustura pinta dezakeen bat ere egongo denik.

—Egiatan? Utz iezadazu frogatzen! Nik utziko nizuke zuri!

—Pozik utziko nizuke, Ben! Baina izeba Polly... begira. —Benek lanean hasi nahi izan zuen, baina ez zion besteak utzi—. Arren, Ben. Ezin dizut utzi. Hasten zara pintaketan, eta gero zerbait gertatzen baldin bada? Orduan, zer?

—Zaude lasai, mutil, zaude lasai. Ez da ezer gertatuko. Zuk hainbat arreta jarriko dut. Uzten ba didazu, sagarraren erdia emango dizut.

—Bai, baina,... ez, ez. Orain ez. Beldur naiz.

—Sagar osoa emango dizut, ba...

Tomek, azkenean, brotxa eskura eman zion. Aurpegi kezkatiarekin, baina barrutik, pozez beteta. Hasi zen itsasontzi mutila pintatzen, Tomek atseden ederra hartzen zuen bitartean. Bere haginak sagar urtsu hartan inkatzen ziren bitartean, beste bihurrikeria nola egin pentsa hasi zen. Ez zuen denborarik alferrik galdu. Benek leher egin zuenean, Billy Fisher izeneko mutilari saldu zion lana, kometa baten truke. Hark ere amaitu zuen. Hurrena Johnny Miller izan zen lanaren erostuna arratoi hil baten truke...

Eta abar, eta abar... Pentsa daiteke, Tomek egun hartan egin zuen negozio biribila. Patrikak leporaino beteta zeuzkan hondakinez; non azaltzen baitzitzaion hamabi kanika, musika tresna baten zatia, botila urdin baten muturra, kainaberaz egindako pistola bat, ezer irekitzen ez zuen giltza herdoildu bat, igeltsu puska, berunezko gudari bat, bi goxoki, ate baten kirtena, zakur goilarea, laban baten puska, laranja azal batzuk eta beste...

Zer poza zeraman barruan! Ia uste gabe deskubrimendu ikaragarria egin zuen egun hartan. Hain zuzen, gizonaren aktibitatea eragiteko, gauza zail bezala azaltzea baino hobeagorik ez zegoela, alegia.

Mutila, lan guztia eginda begiztatu zuenean, eta bere gauza eta ideiak ordenatuta gero, etxerantz abiatu zen. Bai pozik, irabazle bat bezala harro, ia kolperik jo gabe, lan guztia burututa.

ZENBAIT EGINKIZUN DESBERDIN: BORROKALDIAK ETA MAITASUN BOLARAK

Han joan zen ba, gure Tom, Izeba Pollyrengana, egunaren berri ematera. Izeba, gela atsegin batetan, leiho ondoan zegoen galtzerdi erdi orraztatua behatz puntetan zuela, orratza belaun gainean itsatsita, gona ilun eta gonapea ere azpitik zeriola, erdi lotan, buruarekin isipuka, loari eutsi ezinik. Udako eguraldi gozo hark, kanpoko belar lehorraren usain gozoak erdi lotaratua zuten. Katu beltza, han zegoen, lo sakon magalean. Betaurrekoak kopeta baino gorago, bada ezpada ere.

Bazekien ziur, Tom gizagajoak ez zuela lanaren erdia ere egin. Baina, hara nondik nora lehen begiratu zionean, eta lanean ikusi, mirari bat zela hura iruditu zitzaion.

—Izeba, —esaten dio Tomek—, joan al naiteke jolastera?

—Ilobatxo, baina nola hain azkar? Lan asko egin al duzu, bada?

—Guztia egin dut, izeba, guztia!

—Baina, Tom, lan guztia egin duzula. Gezurtitxo! Zergatik esaten didazu gezurra. Badakizu haserretu egingo naizela zurekin.

—Baietz, ba, izeba, baietz; dena egin dudala.

Baina, nola sinistu zezakeen ba, izebak hura. Sekulan ez eta orduan bai? Laurdena egina baldin bazegoen ere, aski zitekeen. Joan zen, bada ikustera ze ez baizen sinestekoa Tomek zioena. Joan zen bada, eta ikusi ere bai. Haren harridura hesi guztia pintatua ikusi zuenean. Margotua eta... nola gero? Bi hiru aldiz, margotua, eta horrez gainera, lurrean halakoxe marra zuritxo bat, hesitik zentimetro batzuetara, kuadro batean lan guztia sartu izan nahi balu bezala. Zeharo harritua zegoen.—Ez nuen sinistuko ikusi ez banu. Argi dago, Tom: O, zuk nahi duzuenean, lana bikain egiten duzu. Baina, hau ere egia da. Zera: oso gutxitan proposatzen zarela lan bat ongi egitea. Ale, zoaz jolastera, baina badakizu, ez etorri gero astebete beranduago!

Izebak begiratu zuen despentsan, eta ezker ona azaltze arren, han zegoen sagarrik ederren, urtsuen eta masail gorriena erregalatu zion.

—Zoaz, bedeinkatu hori.

Tom, saltoka, barruan kabitu ezinik irten zen. Etxean bazuen atzealdean eskailera bat, bigarren etxebizitzarako. Han zetorren Jim, patxada ederrean, etxerantz. Ikusi zuen hura Tomek, eta inguruan zeuden lokatz puska batzuk bota zizkion: di... da... Jim makurtu zen, amona ere inguratu zitzaion laguntzera. Baina, alferrik. Tomek botatako lokatz puskak Jimen matrail, matrail hezur, bizkarrak, denak harrapatu zituen, kupirarik gabe. Alferrik izan ziren bere negarrak. Tomek ez zion barkatu. Hurrengoan izan zezala kontu gehiago, ari beltza eta ari txuriaren historiarekin. Amonak deiadar egin zionerako, Tom, kalean zihoan ihesi, pozik eta bakean. Mendekatzeak bakea ematen baitzion.

Behin ere atzera begiratu gabe, plaza aldera jo zuen. Han bi mutil talde zeuden, aurpegiz aurpegi, borroka egiteko prest, nonbait. Tom bera zen, talde baten buruzagi, eta Joe Harper (bere lagunik onena) bestekoa. Bi buruzagiek ez zuten borrokarik egiten. Hori gudarientzat uzten zuten. Maila baten gainean jarrita, handik zuzentzen zuten gudua oihu eginaz edo morroien bitartez. Benetan, borroka hartan eman eta hartutako, muturkara, bizkarreko, atzaparkada eta abarrak, ez ziren nolanahikoak izan. Bi jeneralak, lasai eserita, tontor gainean. Azkenean, borroka latz eta ikaragarria egin eta gero, Tomen mutilak irabazle geratu ziren. Kontatu zituzten hildakoak, zauritutakoak, presoak eta abar... Eta hurrengo batetarako berriro, bere borrokaren eguna, lekua eta zehaztasun guztiak ipini zituzten. Hori egin eta gero, Tom bere etxera itzuli zen.

Etxerantz zihoala jauregi eder baten aurretik pasa zen. Hantxe ate aurrean, neska polit, lirain, begi urdin bat begiztatu zuen. Ule horia eta atzetik bi motots txirikordatuak zintzilika zituela. Une batetan, borrokaren harrokeria guztiak urtu zitzaizkion, neska hari begira asma zer esan ezinik jarri zitzaionean. Fletxazoa zerbaiti esatekotan, hari esan ziezaiokeen. Azukrea uretan baino arinago, ahitu zitzaion bihotzetik Amyren maitasuna. Hilabeteak kosta zitzaion neska baten interesa beragan ipintzeko, egin zituen bihurrikeria guztiak bereganatzeko eginda gero, ilegorri hark, kolpean barrutik ahaztu erazi zion aurreko neska.

Zeharka-zeharka begiratzen zion. Neska ere, nola ez, konturatu zen mutil hura begira zeukala. Gero Tom hasi zen egundoko salto brinko, gauza arraro egiten, neska haren aurrean Kixote galanta bat bezala azaltzeko; baina salto eta eginkizun arriskutsuenetan zegoenean, neska etxera itzultzen zela konturatu zen. Tom lorategiko hesian kokatu zen. Ez ote zen, bada, neska ilegorria apurtxo bat gehiago geratuko berari begira? Neskak eskailerak igo zituen eta sarreran unetxo batetan geratu zen. Sartzen hasi zen. Mutila urduri eta era berean triste. Sartzerakoan, ordea, krabelin bat bota zion neskatxak urrutitik. Nahikoa izan zuen Tomek bere barrua sugarretan pizteko.

Korrikatxo bat egin zuen, izkina zeharkatu arte. Loreari inguratu zitzaion. Hartu zuen lasto bat eta burua makurturik sudur gainean ipini zuen. Oreka gordetzen saiatzen zen bitartean, lorera hurbiltzen-hurbiltzen zihoan. Azkenik, hanketako behatzez hartu zuen lorea. Baina kontuz, txortena behatz lodi eta hurrengoaren artean sarturik. Gero, aurrera ekin zion, etxera, herrenka. Baina, ez asko, ze krabelina kutunki hartu eta txaketa sakelean sartu baitzuen. Bihotzaren ondoan, esan daiteke. Bihotzaren ondoan edo urdailaren ondoan. Hor nonbait. Ez zitzaion axolarik.

Atzera hesi ondora itzuli zen. Ilegorria noiz azal zitekeen zain. Ez alferrik. Non ote zen? Ez ote zuen ikusten. Beharbada, ez zen ausartuko eta leiho pean, kortina atzetik berari begira egongo zen.

Afaltzerakoan, pozik zegoen oso. Izeba ere harrituta:

—Zer gertatu zaik gaur, mutil? —galdetzen zion izebak—.

Erretolika ederra ere entzun zuen, Jimi botatako sokor haiek zirela eta azukrea harrapatzen ere saiatu zen. Izebak, ordea, behatz koxkatan zartakoa eman zion:

—Izeba, ez duzu, bada, Jim jotzen, berak lapurtzen duenean.

—Sid ez da zu bezain deabrua. Erne egongo ez banintz, ez zenuke azukre ontzitik hatzaparra kenduko.

Orduan, Polly izeba, sukaldera itzuli zen. Jimek, harro-harro hartu zuen azukre ontzia, eta txuleatuaz, hatzaparrak sartu zituen. Bazirudien hori egiteko baimen guztiak zituela. Eta berak hartu berria zuen behatz koxketan galanta. Ezin zuen eraman. Eta isildu egin behar. Baina, arraioa! Jimen behatz tartetik irrist egin zuen azukreak eta lurra jo zuen dena txiki mila puska egiten zelarik! Hara! Hura zen miraria! Hura poza Tomek barruan sentitzen zuena. Ez zuen hitzik esan, ez aurpegiko espresioa aldatu ere. Laster etorriko zen izeba, galdetuko zuen nor izan zen, eta orduan jakingo zuen, “santu” hura, “santutxo” hura, ez zela ez hain zuzen, ez hain santu. Zerk sor ziezaiokeen atsegin haundiagorik? Eta hara... ba dator Polly zaharra. Beti bezala begiak betaurreko gainetik zituela.

Han ikusten du azukre ontzia lurrean, dena puska-puska eginda. Botatzen ditu tximistak eta txingarrak bi begi sutuetatik. Inori ezer galdetu gabe jasotzen du eskua eta... danba ematen dio bizkarreko galanta Tomi. Lurrera botatzerainokoa. Baina, orduan Tomek.—Izeba zergatik jotzen nauzu, nor izan den jakin gabe? Zergatik?

—Nor izan da, bada, zu ez bada?

—Ni ez naiz izan, ni ez naiz izan, Sid izan da!

Polly harrituta gelditu zen. Jimek hautsi ote zuen, bada? Baina ez zion zartakorik eman besteari bezala. Eta erantzuten dio:

—Bai? bueno berdin da. Ziur baitakit, ni hemen ez nengoen momentutan beste okerkeriaren bat egingo zenuela.

Baina izeba Polly ez zegoen pozik. Hanka sartu zuen. Ongi zekien. Askotan begiratu gabe astintzen zuen iloba. Orain bezala. Kontzientziak gaizki egin zuela esaten zion. Zer egin? Barkatzeko esan? Ezta pentsatu ere! Hori bigunkeria izango zen. Ez, eta ez. Tom txokoan zegoen, min eme gatuaren alakak boteaz. Bazekien izeba damutua zegoela. Baina berak ez zion begiratuko. Bazekien izebaren begi malkotuak sarritan harengana itzultzen zirela, ustekabean barkatzeko adierazi nahiaz bezala. Berak, ordea, ezta begiratu ere. Ez, eta ez.

Ohe triste batean zegoela iruditzen zitzaion. Hilzorian. Eta bere ondoan izeba Polly, barkatzeko eta barkatzeko eskatuaz. Baina berak ez zion hitz hori esaten eta honela hiltzen zen. Ai! orduan, zer barru mina izango zuen bere izebak! Arrazoirik gabe jo zuen izebak! Orain ibaitik zekarten hilda, hilda bai. Izeba inguratzen zitzaion, eta berriro ere bizitzara itzultzeko eskatzen zion Jaungoikoari malko tartean. Baina ez zuen lortzen. Gehiago ez ziola ezer egingo esan arren, alferrik zen. Honela pentsatzen eta pentsatzen zegoela, azkenik ia egiak zirela ere amestu zuen. Begi biak ibai bihurtu zitzaizkion. Txistua tragatu behar zuen, ito nahi ez bazuen. Malkoak begi bietatik sudur puntaraino eta hemendik lurreraino zerizkion. Ez zuen poztasunik nahi. Tristura nahi zuen. Nahigabea desiratzen zuen. Horregatik, bere lehengusu Mary saltoka etxera sartu zenean, ezin izan zuen sufritu. Astebete pasa berria zuen kanpoan eta pozik zetorren bere etxera. Baina Tomek une hartan ez zuen horrelakorik onartu. Atera zen etxetik, eta ibai ertzeraino joan zen. Han ikus zitezkeen zenbait enbor, moztuak eta metatuak, noizbait norbaitek saltzeko. Hantxe etzan zen geldi-geldi. Hantxe ito nahi zuen. Ito! Izadia gorrotagarri iruditzen zitzaion. Zoritxarreko bat besterik ez zen.

Baina instantean loreaz oroitu zen. Han zegoen poltsikoan, dena zimur eginda. Atera eta usaindu zuen. Neska ilegorria bururatu zitzaion. Hark beharbada, errukituko zuen! Beharbada bai! Beharbada, bi besoak lepotik estutuko zizkion malko lodi haiek lehortu arte. Ala ez ote zuen errukituko honela ikusita? Munduko beste guztiak bezain hotz sentituko ote zen bere minaren aurrean. Pentsamendu honek agonia bateko arnas estuak sorrarazten zizkion. Azkenik, intzirika altxa zen eta ilunpetan galdu zen.

Bederatzi eta erdi hamarrak inguruan, bere Ezezagun Maitagarriaren etxe aldera inguratu zen. Han gelditu zen, nonbaitetik soinutxorik ere entzungo erne. Ezertxo ere ez. Bigarren etxabizitzako leiho parean kandelatxo bat zegoen piztuta. Han ote zegoen bere ilegorria? Saltatu zuen hesia eta leiho haren parean jarri zen; han egon zen begira bihotz ikaraz; gero lurrean etzan zen, ahoz gora, leihora begira, eta bi eskuak bularretan tolestatu zituen. Ukitu zuen lore ximurra. Horrelaxe hil nahi zukeen, bakarrik, hotzez, inoren errukirik gabe, mundu hotz batetan, lagunik gabe, mundu etsai batetan, inoren esku gozorik beregana hurbiltzen ikusi gabe, inoren eskutatik zapitxo bat ere lortu gabe bere heriotza izerdia lehortzeko. Honela ikusiko zuen egunsentian berak, hilda, hotza. Eta orduan... isuriko ote zuen malkorik? Malko bat bederen...? bizitza gazte hura, ederrenik ederrenean moztua, etena, hautsia, desegina, txikitua, zapaldua, oinperatua...? Ideia guzti haiek pasatzen ziren haren buru berotik.

Baina, hara, leihoa ireki zen. Mantal zurizko norbaitek, komentario bat egin zion, eta loreak erregadiatu zituen. Gero, leihoa berriro itxi zen. Eta bera, han lurrean, etzanda, oraindik hil gabe. Ureztatzeko ur guztia gainera erori zitzaion. Otso zakurrak baino salto haundiagoa eman zuen. Hainbeste denbora han egon, eta gero... ura eta... ura. Eman zuen saltoa, pasa zuen hesia, hartu zuen harri bat eta bereziko ziztuan bidali zuen leihorantz. Gero entzun zitezkeen kristal hotsak, lorontzi gainetatik, bera etzanda egon zen lekuraino erortzen zirela.

Sartu etxera eta oheratzeko prestatu zen. Begiratu zituen bere jantzi bustiak. Ez zen giro. Sid esnatu zen, begiratu zion Tomi, baina ez zion hitz erdi bat ere esan. Basati baten begirapen gaizkoa zerion Tomi.

IGANDE ESKOLAKO AZALDU NAHIAK

Eguzkia atera zen. Zein eguraldi ederra egun hartakoa. Herri baketsu hartan bazter guztiak pozten zihoazen. Gosaldu zuten eta gero gure izeba Polly, otoitzak zuzentzen hasi zitzaigun. Bibliako zita pila bat aitatzen zituen. Guzti hura, bere nortasunari zegokion katramilan orekatua. Zenbait kasutan ulertzen ere ez zen erraz. Gero Moisesen zita nagusi bat aitatu zuen.

Tomek ez zuen beste erremediorik. Jokoan sartu beharra zegoen. Bakoitzak bere zatitxoa ikasi eta esan behar zuen. Jimek zuela egun batzuk ikasiak zituen. Berak ezertxo ere ez. Zer aukeratu ikasteko? Errazena eta motzena. Eta hara

bada, aukeratu zuen. “Mendiko hitzaldia”. Haren zati bat. Alde batetik saiatu zen hura ikasten, baina bestetik, bere burua beste gauzetan jarrita bai zegoen, ez zuen behar bezain ondo ikasi. Maryk lagundu nahi izan zion:

—Bai zoriontsuak, ee, ee,

—Behartsuak...

—Hori da, behartsuak. Bai zoriontsuak behartsuak...

—Espirituz behartsuak...

—Hori da: Bai zoriontsuak espirituz behartsuak...

—Haiek, haiek...

—Lortuko...

—Haiek lortuko baitute...

—Segi, lortuko baitute, zer?

—Haiek lortuko baitute...

—Haiek lortuko baitute zeruko erreinua.

—Bai zoriontsuak espirituz behartsuak, haiek lortuko baitute zeruko erreinua. Bai zoriontsu, bai zoriontsu behar..., negar...

—Goazen, Tom, ez duzu ezer ikasten. Bai zoriontsu behartsuak, segi, segi...

—Ezin naiz oroitu Mary, ez zait buruan sartzen.

—Saiatu zaitez, saiatu zaitez, ikasi eta nik..., oparitxo polit bat emango dizut —esan zion Maryk—. Mutil onak ikasi egin behar baitute.

—Ikasiko dut, ba. Ikasiko dut. Baina, Mary, esaidazu zer erregalatuko didazu ikasten badut.

—Gauza polit bat!

—Baina, zer gauza?

—Egon lasai Tom, badakizu nik esaten dudana bete egiten dudala.

Eta hara non ikusten dugun Tom, dena buru belarri, ikasi eta ikasi. Jo ta ke... Eta saiatu bazen, ikasi ere egin zuen. Maryk galdetu zionean dena buruz erantzun zion. Honek orduan, mendiko laban haundi bat erregalatu zion: Barlow bat. Ez zuen ezer mozten, baina itxuraz oso bikaina zen, gerrian mendirako eramaten diren horietakoa. Mutilaren poza. Gorputz guztiak pozez dardara zegion.

Tomek hartu zuen eskuetan eta berehala hasi zen zerbitzua ematen. Hain zuzen, ate bati koska bat egiten ari zen. Baina elizarako garaia zen laster eta Maryk xaboia eta bal dekada bat ur eman zion eskuak eta musua garbi zitzan. Ez zuen uretan bustitzeko gogorik, eta ur guztia pixkana-pixkana, ezer garbitu gabe lurrera isuri zuen. Itzuli zen barrura eta bete betean toallarekin lehortzen hasi zen. Mary ordea, ez baitzen hain tuntuna, esaten dio:

—Bueno, Tom, e, adarra jotzen ez hasi hemen... e? Urak ez dizu kalterik egingo.

Bete zion berriro balde kara. Tom berari begira gelditu zen. Gogoa behar zuen uretan bustitzeko. Azkenean begiak itxi eta han hasi zen jo ta ke, aurpegira baino ur gehiago lurrera isurtzen zuela. Baina, nolabait garbitu zen behintzat. Hori zen garrantzitsua. Pozik zegoen Mary, eta bere ile kizkurra orraztu zion. Gozo-gozo eta pozik. Atera zizkion jantzi berriak. Tomek gogo txarrez, baina jantzi zituen haiek. Baina jantzi berriekin

erdi marikoitzat hartzen zuen bere burua. Emakeriak iruditzen zitzaizkion. Baina denak estutu eta denak nekarazi egiten zuen. Honek han estutzen ziolako, hark han beroa ematen ziolako. Haiek jantzita ere... Jantzi zituen behintzat. Mary zapatetaz ahaztuko ote zen esperantza zuen. Baina Maryri ez zitzaion ezer ahaztu. Kexatu zen Tom:

—Beti nik nahi ez dudana egitera behartzen nauzue, beti nire gogoaren kontra ari zarete.

—Bueno Tom —esaten dio Maryk— ez zaitez ergela izan. Izan zintzoa.

Eta besterik gabe abiatu ziren elizarantz. Irakurleak pentsa dezakeenez, Tomi elizara joatea ez zitzaion batere atsegin. Aspertu eta nazkatu egiten zen.

Hasieran eskola izan ohi zen, ordu eta erdikoa gutxi gora behera. Elizako gauzak ikasi behar ziren. Normalki Bibliaren zatiren bat. Gero elizkizuna izaten zen. Eliza txikia zen, baina nahiko egokia. Hirurehunen bat pertsonentzat prestatua.

Elizara sartu baino lehen Tomek lagun bat begiztatu zuen:

—Egun on, Billy, ba al duzu txartel horirik?

—Zer emango didazu trukean?

—Goxokia eta garranga bat.

—Ea erakutsi.

Tomek erakutsi zizkion. Bestea ados geratu zen. Gero bi kanika aldatu zituen beste bi txartel urdinengatik. Edozein zetorrelarik ere, denekin txartelak gauzengatik trukatzen egon zen ordu laurden bat gutxienez. Azkenean kuadrilla batekin sartu zen eliz barrura. Denak zarata batean. Eseri baino lehen ondoan zegoenarekin borroka egin zuen. Irakaslea haserretu zitzaien. Irakasleak atzera begira bezain pronto beste bati iletik tiratu zion. Hura atzera begira jarri zen. Irakasleari beste erretolika botatzeko denborarik eman gabe, eskuinean zegoenari orratz bat sartu zion besotik “ai” mingarria egin eraziaz. Tomen lagun guztiak berdinak ziren: lotsagabe samarrak, zaratatsuak, aztora zaleak, erreminta galantak. Bibliako bertso batzuk ikasi behar zituzten. Baina haiei tokatu zitzaienean, batek ere ez zekizkien bertso haiek ondo. Baina, ordua ere iritsi zen, eta guztiek, bere ahaleginaren sari bezala txartel urdin bana hartu zuten. Bi bertso buruz ikasi zituztela adierazten zuen txartelak. Hamar txartel urdin, gorri bat bezala ziren, eta trukatu zitezkeen. Hamar gorri hori bat bezala, eta hamar hori osatzen zituenak, Biblia berri-berri bat hartzen zuen sari bezala. Pentsa dezakegunez, Biblia bat irabaztea, sari haunditzat jotzen zen. Bi mila bertso buruz ikasi zituela esan nahi zuen. Beraz, asko. Maryk, dagoeneko bi Biblia irabaziak zituen. Pentsa hortik zein saiatua zen. Bazegoen beste mutil alemaniar bat, hiruzpalau aldiz Biblia eskuratu zuena. Beraz, hura zen hango ikaslerik bizkorrena eta burutsuena. Behin, gelditu gabe bota omen zituen 3 mila bertso segidan. Gero ordea, beharbada, gehiegikeria haiengatik, burutik egin zen. Hura galera haundia zen eskola harentzat, ze egun nagusietan haren jakitatea oso beharrezkoa izaten

baitzen. Halakoxe sari haundi bat eskuratzeko gogoa etorri zitzaion Tomi. Baina, nola ordea? Ez baitzuen bi lerroko ezer segidan ikasten. Eta gainera, Bibliako bertso eta gauza haiek, txorakeriak iruditzen zitzaizkion. Ikasi ez zuen egingo, baina, hala eta guztiz ere eskuratu behar zuela saria erabaki zuen.

Igo zen, ba da, apaiza pulpitura eskutan liburu bat zuela. Gizon argala zen, hogeita hamabosten bat urtekoa gutxi gora behera. Lepoan lepoko zuri eta trinko bat zeraman ia kokotzeraino igotzen zitzaiolarik. Aurrera begira egon beharrean aurkitzen zen tresna haren bitartez. Aldetara begiratu nahi bazuen, gorputz guztia mugitu behar zuen. Erdi erdian korbata txukun eta zabal bat. Itxura atsegineko gizona zen. Ahotsa elizkizunetan uste gabe aldatu egiten zitzaion, halako inportante airea hartzen zuelarik. Eta hasi zen:

—Orain, haurrak, geldi geldirik egotea nahi nuke. Ahal duzuela mugitu gabe. Horrelaxe, horrelaxe! Minutu pare bat besterik ez. Ia hor txokoko neska txiki horri. Kanpora begira dago, kanpora begira...Ez baitnago ni kanpoan zuhaitz baten gainean, hemen baitnago, hemen barruan. Zera esan nahi dizuet: bai poz haundia gurea, halako aurpegi garbi eta bekaturik gabekoa aurrean ikusita. Poz ikaragarria da guretzat. Txintxoak izaten ikasi behar baita.

Zergatik sermoi guztia hemen ipini? Alferrikako lana izango litzateke. Gainera, beti gauza berdinak entzuten ohituak zeuden, eta hura ere errepika huts bat besterik ez zen. Baina, haur haiek, horrelako matrakaldi aspergarri batean, laster hasten ziren mugitzen. Ipurdi osinak azkar hazten zituen apaiz haren sermoiak. Baita Sid eta Maryren azpian ere. Baina Walters izeneko apaizak bere sermoia bukatu zuenean, dena isil isilik geratu zen. Umeen aurpegian halakoxe poz eta deskantsua nabari zitekeen. Isildu zen zintzarri hura. Azkenean!

Egun hartako gauzarik garrantzitsuena bisita bat izan zen. Iritsi berria zengizon bat, batzuek ziotenez “kategoria” haundiko gizon erdi zahar bat. Ondoan andre bat zeraman, ziur asko bere emaztea. Eta emakumearen eskutik haurtxo bat. Tom ez zegoen pozik. Haserretua sentitzen zen. Hamaika aldiz begiratu zion maitekor bere neska txikiak, Amy Lawrencek. Bera berriz, garraztua. Zer pasa zitzaion, bada? Ahaztua baitzuen hura, beste neska ilegorri hura ikusi zuenetik. Non ote zen hura? Anda, joño, hantxe zegoen eta. Orduantxe ikusi berria zuen. Baita neskak mutila ere. Tom, instantean poztu zen. Eta bere betiko harroxko ohiturari jarraituaz, hasi zen xelebrekeria guztiak batera egiten. Salto, antxintxika, lagunak zirikatzen, irri faltsu arretatsuak egiten. Han zegoen bera, han... dena zezakeena. Itsas olatuak baino burrundara haundiagoan pasa zitzaizkion poz olatuak bere bihotz barrutik.

Bisitariak aulki nagusietan ipini zituzten. Zer eta, gero konterriko jaun garrantzitsuena zela sona zabaldu zen. Aurpegi argal eta kartoizko azala zuela zirudien. Haurrak noiz hark hitz egingo zain zeuden. Alde batetik zain, bestetik beldurrez. Asko zekien gizona zen hura, Konterriko Juez jauna. Zenbat eta zenbat gauza ikusitakoa ote zen. Thatcher izena zuen herri hartako legegizonaren anaia. Anaia inguratu zitzaion. Denak urduri. Haien mugimendu guztiak interpretatzen. Une larriak, eskua luzatu zion batek eta besteak estutu. Gauza horiek oso garrantzizkoak baitziren. Kaka zaharra baina... Sona beti da gauza haundia. Eta... denak zain zer egingo haiek. Belarrira zerbait esan zioten elkarri. Zer esan ote zuten. Munduko gauza garrantzitsuena, dudarik gabe.

—Begira, Jim, begira. Eskua ematera doaz... begira ongi. Eman diote elkarri eskua. Zer eta eskua... Hitz egiten egon dira... Hitz egiten!

Apaiz jauna ere hasi zen, ager nahia azaltzen. Hona begiratu, aginduak eman, komentario irribarretsuak egin. Liburu zaindaria ere berdin. Hartu zeuden liburu potzoloenak, eta beharrik gabeko pausotxoak eta nabarmenkeriak egiten hasi zitzaigun. Andereño irakasleak ere, nola ez, kolpean dena irribarre eta sentibera bihurtu ziren. Bere lepo mehe eta txuriak umeengan “aitakeria” edo “amakeria” hutsez, makurtzen zituzten. Belarrondoko bigun eta maitekorrak emanaz. Alua. Guztia itxura besterik ez, baina... Gizon irakasleek ere antzeko zerbait egiten zuten. Han zeudela azaltzen zuten, makurtu bezain laster, zutituaz, oilar gandorra nondik azalduko erakutsiaz. Dena umeekiko atentzio eta interes latz... Neska txikiek ere bere numerotxoak egiten zituzten. Eta mutilek, nola ez, eseri bezain azkar zutituaz eta abar, behin eta berriro irakasleen errita atseginak algara tartean onartzen zituzten. Eta guztien gainetik, aulki nagusian eserita, gizon hura, gizon garrantzitsua, nola edo hala, argi oilarkeriatan, garrantzizko begirada pausatu eta sosegatuetan, bere dirdira ikaragarriz harrituta. Eta hura ere “handinahi” eta agernahi berdinean.

Gauza bat falta zen, festa hura paregabe bihurtzeko. Norbait balego Biblia irabazi zuena. Baina, bai zera, Walters apaiza saiatu zen ezker eskuin bere ikasleekin. Alferrik. Inork ez zituen eskutan Biblia eskuratzeko hainbat txartel. Hura izango zen gaur beretzat pozaren txapel ederrena.

Gaurkoz etsi beharra zegoen. Baina, halako batetan, hara nondik inguratzen den Tom Sawyer apaizarengana, egundoko txartel pila eskutan zuelarik: bederatzi txartel hori, bederatzi gorri eta hamar urdin. Apaiz jaunak ezin zuen hura sinistu ere. Nor eta Tom izan ote zitekeen hainbeste ikasitako mutila. Ez zuen uste. Baina, hara, ez zegoen zer eztabaidatzeik. Agiriak agiri ziren. Eta, nola ez, merezi zuen hark ere Biblia bat. Jendea harritua zegoen. Tom, Tom, zioten bere lagun guztiek. Baina, haiek ere enbidia sentitzen zuten bere barruan, enbidia latza. Guztiek nahi baitzuten horrelako goratzarrea. Baina, alferrik, ia berandu zen. Zerri hura bizkorra izaki! Eta berek lagundu ziotela hura lortzen pentsatzea ere. Berak bai, margoketan irabazitako txutxeria haien truke! Orain alferrik zen damutzea! Tom berak ere sinistu egin zuen pertsonaia inportante bihurtu zela. Han, orain, bi ziren inportanteak, eta zein baino zein gehiago: bata, Juez jauna, eta bestea bera! Bera, bai, bera!

Eman zioten saria Tomi. Biblia eder bat. Baina, apaizaren barrua ez zegoen ez lasai, ezta konbentzitua ere. Mutil hark bi mila bertso buruz ikasi zituela pentsatzea ere! Utikan, ezin zitekeen! Dozena batekin ere haren buruko gelak ondo, ondoegi bete zitezkeen eta...

Amy Lawrence neskatxa ere han zegoen. Pozik eta harro. Tomi begira. Honi begiratu erazi egin zion. Honek ez zion jaramonik egin. Amy susmotan jarri ere bai. Nolaz gero halako mespretxua. Gero Tom beste norabait begira ikusi zuen. Ilegorriari begira, irribarrez. Amyren begiak malko lodiz bete ziren. Amorru ikaragarria sentitzen zuen, haserre galanta ere bai, mundu guztia gorrotarazi arterainokoa! Eta batik bat, Tom.

Tom Juez jaunaren aurrera eraman zuten. Juezak eskua eman zion. Tomen bihotzak taupada biziak, ia entzute modukoak ematen zituen. Alde batetik gizon haren garrantzia gogoan zuelako, baina bestetik, bere “ilegorri ezezagunaren” aita zelako. Tomek pozik emango zizkion mila musu oinetan, gurtuko zuen Jainkoa bezala. Juez jaunak Tomen buru gainean ipini zuen eskua eta: “Mutil ederra” deitu zion. Eta gero:

—Nola da zure izena?

—Tom.

—Tom? Bueno, Tom! Tomas izango da.

—Bueno, hori da, Tomas.

—Baina esango nuke oraindik ere baduzula beste izenen bat. Esango al zenidake?

—Tom Sawyer, jauna.

—Hori da, hori da. Horri esaten diot nik mutil jator izatea. Eder, mutil ederra. Ez zara damutuko, ez, ikasten pasa dituzun orduengatik. Ez horixe! Munduko gauzarik onena jakitea da. Horrek egiten ditu gizonak haundi. Zu ere haundia izango zara, bai, gizon haundia. Orduan gogoan izango duzu eskola hau eta esango diozu zeure buruari: gaur zerbait baldin banaiz, igandetako nire eskolari esker da. Apaizari esker. Biblia eder hau erregalatu zidalako, ikasten animatu ninduelako. Hori esango duzu. Eta orain, ez zaizu noski axola izango, esango al dizkiguzu hainbeste aldiz ikasitako gauza batzuk? Nere emaztea eta ni entzuteko gogoz beteta gaude (Tomen kopetan izerdi hotz bat atera zen). Ez dut uste axolako zaizunik, alderantziz, pentsatzen dut esateko desiratzen egongo zarela. Bueno, pentsatzen dut, jakingo dituzula hamabi apostoluen izenak, ez da? Nola ez! Esango al dizkiguzu haien artean aukeratuak izan ziren bi lehenengoen izenak?

Zer erantzun behar zuen Tomek? Txaketako botoi bati jira eta buelta ematen zion bere urduritasunean. Gorritu eta begiak jaitsi zituen. Walters apaizaren bihotzak ere lur jo zuen hori ikusita. Erraza zen, bada, galdera hura! Errazegia. Hari erantzuteko ez zegoen bi mila bertso buruz ikasi beharrik! Baina, hala esan zion Tomi:

—Ale, Tom, erantzun iezaiozu jaun honi. Zain dago eta. Ez izan beldurrik.

Tom, ordea, isilik.

—Ia zein izan ziren bi lehenengo apostoluen izenak: Ziren, ziren...

—DABID ETA GOLIAT!

Hara mutil azkar baten jakitatearen bukaera!

KAKALARDOA ETA BERE HARRAPAKINA

Hamar eta erdiak ziren, gutxi gora behera eliz dorreko kanpai pitzatua dilin dalanka hasi zenean. Eliz eskolako haurrak banatu ziren elizako aulkietan. Izeba Polly, eta haren inguruan, Tom, Sid eta Mary. Pasillo ondoan ipini zuen izebak Tom, ze bestela leihotik begira egoteko tentazio gehiegi izan baitzezakeen. Herriko jende guztia han zetorren: Posta banatzailea, herriko alkatea bere emaztearekin; herriko juez jauna; Douglas anderea, ilegorria, berrogei urteko andre ederra, alarguna bera. Eskuzabal fama zuen, eta edozer mesede eskatuaz gero, prest zegoen asetzeko. Alkate izandako gizon zaharra, urteen mendean konkortua; herriko neska politenak ere bai, beraien artean guztien Erregina zutelarik; atzetik, gazteak, haizez eta familiako gauzetaz burua beteta zeukaten herriko señoritoak. Eliz sarreran han egon ziren, irribarre eta faltsukeria, azkeneko andereñoa elizaratu arte; eta azkenik, han zetorren herriko mutilik zintzoena, guztien modelo zen Willie Muñerson, bere amaren zain. Beti amaren zain ibiltzen omen zen. Hain baitzen ona. Emakume guztiak hala esaten zuten:

—Hori, bai, mutila, ez gurea, hori da urrezko mutila. Han zetorren bada, hura ere, Tomentzat izan zitekeen pertsonaia gorrotagarri eta afektatuena. Poltsikotik zintzilika, itxuraz lardaskan sudur zapia zekarrela, baina ondo begiratuta jarri zuena.

Herritar gehienak elkartu ziren. Berriro kanpai pitzatuak azkeneko danbada eman zuen, nor edo nor atzera bazetorren ere abisatzeko. Kantoreak koruan zeuden, beti bezala, berriketa bizian. Ez dakit zergatik, baino gure herrietako koruetan, sekula ez dut ez isiltasunik, ez otoi girorik ikusi. Herri hartakoan are eta gutxiago.

Apaiz jaunak haserako otoitza errezatu zuen, eztarria lerdenduaz, lepa papoa puztuaz, guztiak entzuten ziotela ongi bazekiela. Hala zion:

Zerurantz naramate lorezko ohe gozoan, odol isurtzen daudelarik, besteak itsasoan...

Guztiek esaten zuten oso irakurle ona zela. Hark bertsoren bat irakurtzen zuenean, emakume, neskazahar eta abarrek, hura bezalakorik ez zegoela esaten zuten. Hari entzutea, salmoen estasia lortzea bezala zen.

Bukatu zenean, apaiz jauna, oharrak irakurri eta irakurri aritu zen denbora luze batetan. Harrigarria. Edozeinek esango luke, Amerika batetan, hainbeste eta hainbeste egunkari dagoen leku batetan, ohar haien beharrik bazegoenik. Baina bazirudien bukatzeak pena ematen ziola, eta... ezin bukatu...

Hura nahiko izan ez bazen bezala, gero otoitz andana bota zuen: elizaren alde, elizan zeuden haurren alde, beste elizen alde, herriaren alde, konterriaren alde, Estatua, Estatuko funtzionarioen alde, Lehendakariaren alde, itsasgizon, Europako monarkia zapaltzaileen mendean dauden miloiken alde, ekialdeko errukarri guztien alde, eliz dotrina eta Kristoren argitasuna hartu arren, onartzen ez dutenen alde, fedegabeen alde, itsasoan galduta dauden uharteko indioen alde. Ez dakit eta badakit zeren alde, eta... azkenean amen.

Han zegoen Tom, apaizak norbaiten alde otoitz egin behar zela esaten zuen bakoitzean, buruarekin eskuin, ezker, berriro eskuin, gero ezker, barrutik iseka eginaz, luze irudituaz...

Otoitzaren erdian, euli bat geratu zen aulkiaren besalekuan. Begiratu zion Tomek. Ezin zuen sufritu nola hegalak igurtzen zituen, hankekin burua besarkatzen zuenean, eta bazirudien astindu batetan lepa mehe hartatik eten behar zuela; gero hegalak hanken kontra igurtzi zituen, orain gorputzaren kontra. Hark ez zuen inoren beldurrik ingurune guztia menderatuko balu bezala. Bitartean apaiz jauna bere erretolikarekin. Tom ez zen eskua mugitzera ere ausartzen. Alferrik. Mugitzen bazen, infernuko deabruak anima zatibituko ziola iruditzen zitzaion. Eta euli alu hura bere mutur aurrean nahi zuena egiten. Baina otoitzaren bukaera ingurua iritsi zenean, eta “Amen” esateko unea iristen ari zela, “zas” bota zion kolpea eta eskupean hartu zuen. Izorra hadi, esan zion. Baina han zegoen izeba Polly eta aska erazi egin zuen.

Apaiza gero, sermoiarekin hasi zen. Hain konbentzi garri zen, ze jende guztia aho zabalka eta buruarekin “bai” esaka hasi baitzen. Loari ezin eutsi. Eta berak segi eta segi, ez dakit, zerua, badakit infernua, ze gutxi salbatuko ziren, esateko batik ere ez. Infernura, ordea, bueno... la letxe...!

Eta Tom...? Ba, hantxe, zer bihurrikeria egingo zuen asmatu ezinik asper une haiek alaitzeko. Gero, ordea, gogoratu zitzaion, meza aurretik kutxatxo batetan zeukan kakalardo bat. Hantxe zegoen. Ez zekien itota, ala bizirik. Behintzat, estu-estu eginda zegoen, eta bizi baldin bazen, bazeukan nahiko merezimendu. Atera zuen, eta zirikatzen hasi zen. Eta... zas! egin dio atzaparka behatz batetan. Mekau... en! esan zuen Tomek, alu zerria. Eman zion zartakoarekin, han joan zen hankaz gora pasillora. Han geratu zen, zalapartaka, jira eman ezinik. Tom begira zeukan. Hartu nahi zuen, baina, nola ba... Izebak itoko zuen. Baziren han beste zenbait pertsona ere sermoiarekin asper-asper eginda zeudenak. Haiek hantxe ikusi ahal izan zuten ikuskizun merkea. Geroxeago, nonbaitetik etorritako zakur triste bat azaldu zen. Ikusi zuen kakalardoa. Altxa zuen buztana. Eman zituen bi, hiru bira inguruan. Usaindu eta beste buelta bat ere eman zuen, baina urruti txotik, ze ez baitzuen nahi haren adarkada bat. Altxa zuen muturra eta ostikada bat eman zion zomorroari. Bestea, eta gero beste bat. Azkenean aspertu eta hantxe geratu zen. Mugitu zuen muturra, lurrean eseri zen eta muturra jaitsi. Baina, ordiga! kakalardoaren parean egokitu zitzaion eta honek eman zion bere erpeekin. Zaunka minberatu bat egin zuen eta eraginaren eraginez askatu zuen kakalardoa. Handik bi metrotara lurrera erori zen. Berriro ere hankaz gora. Begira zeudenak, hamaika farre disimulatu egin zuten. Zenbait aurpegi abanikoen atzean ere izkutatu ziren. Tomen pozik zegoen. Baina txakurra, tonto samarra izan arren, haserre zegoen kakalardoaren koskarengatik. Inguratu zitzaion, eta hasi ere bai, lehen bezala inguratzen. Ingurutxo bat, urrutitik, beste ingurutxo bat ondotik, zaunka isilak eginaz. Aspertu zen berriro ere, gero euli baten atzetik joan zen, atzeko hanka gainean jarririk, bestetan muturrarekin lurra jotzeraino. Berriro eseri zen bada, baina kakalardoaren gainean. Honek triparen erditik heldu zion oraingoan. Zakurrak berebiziko ulua egin zuen. Abiatu zen korrika pasillotik barna, saltoak emanaz, kakalardoa zintzilika zuela. Baina ezin, salto gora eta salto behera, eta kakalardoa zintzilika. Azkenik, ezinean, nagusiaren magaleraino joan nahi izan zuen. Honek, ordea kristoren ostikada eman eta leihotik barna bidali zuen.

Eliztar guztiak gorri-gorri zeuden, ahoan zapia jarriaz, lehertzeko zorian, ikuskizun merke hartatik begi belarriak kendu ezinik. Eta apaiza, matraka jo eta jo... Alferrik ziren han esandakoak. Denak distraituta zeuden zeharo. Apaizak zerbait esaten bazuen, zenbait ustekabe farrez hasten ziren txiste bat entzun balute bezala.

Azkenean apaizak bukatu zuen bere erretolika.

Tom Sawyer pozik itzuli zen etxera. Konbentzituta zegoen, elizkizunak ere askotzaz eramankorragoak egiten zirela, barruan halakoxe alaitasun piska bat jartzen asmatuaz gero. Egun hartan gertatu zen bezala.

BECKY ETA TOMEK ELKAR IKUSI

Astelehena zen. Egun txarra. Tom desesperatua esnatu zen. Jo..., berriro eskolara itzuli beharra zegoen, berriro liburu eta paper tartera. Gauza aspergarriagorik ezin zitekeen asma. Ez zuen gauza onik pentsatu nahi, dena txarra. Triste egon nahi zuen.

Pentsatzen ari zela, gaixo jartzeko gogo bizia sortu zitzaion. Era honetara, ez zen eskolara joango. Etxean geratuko zen. Begiratu zion gorputzari, baina inon ez zuen minik aurkitu. Tripako mina ote zuen ere iruditu zitzaion eta gogoz hasi zen minsorri posible hura gehiagotzen. Baina, ez alferrik. Ez baitzuen tripako minik. Berriro pentsatzen jarri zen.

Halako batetan, hortza bat zintzilika zeukala iruditu zitzaion, hortza bat kolokan. Orain bai ongi. Aurkitu zuen, azkenean, bere minaren arrazoia. Goiko hortzetako bat kolokan zeukan. Zer poza! Hasi zen aieneka. Baina, ondo pentsatuta, hura ez baitzen nahiko arrazoi. Izebak hura entzuten zuenean, emango zion belarrondokoarekin, hortza pikotara bidaliko zion. Ez, ez, beste zerbait pentsatu beharra zegoen. Halako batetan, bururakizun bat izan zuen. Duela egun batzuk sendagile bati entzuten egon zen. Hark zioenez, ba omen da gaixotasun bat, min handikoa. Gaixotasun onek bizpahiru astetan ohean egotera behartzen omen zaitu, bestela behatz bat galdu omen dezakezu. Huraxe egingo zuen. Konbentzitu zuen bere burua mina zuela eta hasi zen aieneka. Hasi bazen, hasi zen. Haiek ziren min garraisiak.

Sid, ordea, ez zen esnatzen. Tom saiatu zen oraindik ere buila gehiago egiten. Bina Jim, ezta esnatu ere. Bazirudien, hanka ere benetan minez jarri zitzaiola Tomi. Hainbestekoak baitziren bere negarrak.

Atseden piska bat hartu zuen, eta berriro hasi zen aieneka, lehen baino indar gehiagorekin. Bazirudien izugarriz- ko minak zituela.

Bitartean, Sid, berriz, zurrunka.

Desesperatua zegoen. Azkenik:

—Sid, Sid, arren, Sid —eta astindu zuen—.

Orduan, bai, Sid esnatu zen. Eta berriro, Tom intzirika hasi zen. Sidek aharrausika egin zuen, gero ohean etzan zen. Tomi begira-begira gelditu zitzaion:

—Tom, baina Tom, zer gertatzen zai- zu? — Erantzunik ez—. Tom! Arren, Tom! esan iezadazu zer gertatzen zaizun…!

Eta bultza eta heldu egiten zion. Eta Tomek esaten dio:

—Sid, arren, Sid, ez nazazu horrela bultza.

—Baina, Tom, esan ezazu Tom, zer gertatzen zaizun? Izeba Pollyri deituko diot.

—Ez, ez, ez deitu, ez du garrantzirik. Laster pasako zait. Ez deitu inori.

—Nola ez deitzeko? Deituko diot bai, ez itzazu honelako garraisiak bota. Arren, Tom, ez eta ez. Oilo ipurdia ateratzen zait eta... Tom, zer gertatzen zaizu? Zenbat denbora daramazu minez?

—Badira orduak. Baina, Sid, ez nazazu bultza. Bestela akabatu egingo nauzu eta.

—Eta zergatik ez nauzu lehenago esnatu? Ezin duzu honelako minekin jarraitu.

—Sid, orain arteko guztia barkatzen dizut, dena barkatzen dizut. Hemendik joaten naizenean...

—Baina, Tom, zer ari zara esaten? Hiltzera al zoaz ba...? Ez al duzu horrelakorik egingo!

—Guztiei barkatzen diet, Sid. Esan besteei ere. Sid, eman iezaiozu herrira etorri den neska berriari nire katu begi bakarra, leihoko sarraila eta esaiozu...

Baina Sid tximista bezala altxa zen handik eta joan zen. Tom, benetan minez zegoen. Irudimenak konbentzitu zuen mina zuela, eta hanka guztiak min egiten zion.

—Izeba Polly, izeba Polly, zatoz, arren eta arren. Tom hil zorian dago.

—Hil zorian?

—Hil zorian, bai, hil zorian, etorri azkar.

—Hil zorian dagoela, ez dut sinesten.

Hala ere izeba Polly larritu zen, eta bizi-bizi igo zituen eskalerak, Mary cta Sid atzetik zituela. Aurpegia zurbil, kopeta izerditan. Itota iritsi zen:

—Tom, Tom, zer gertatzen zaizu?

—Ai izebatxo, izebatxo... ez nago ondo...!

—Zer gertatzen zaizu, esazu azkar, esazu!

—Izebatxo, hankan min egiten dit, hankako behatzak!

Izeba zaharra aulkian eseri zen. Bi malkok aldegin zioten begitatik, irribarre ere egin zuen. Baina baita lasaitu ere:

—Ai, Tom, ez dakizu zer sustoa hartu dudan! Orain, utzi txorakeriak eta jaiki zaitez ohetik!

Oihu eta aieneka guztiak instantean bukatu ziren. Tom altxa zen eta minak ere kendu zitzaizkion. Mutila lotsa- lotsa eginda gelditu zen:

—Egiatan izeba, min haundia nuela, min haundia. Hortza kolokan dudala ere ahaztuta neukan eta...

—Hortza ere bai ee? Zein hortza? Ikus dezagun, ikus dezagun!

—Bat asko mugitzen zait eta ikaragarrizko mina egiten dit.

—Ikus dezagun, ikus dezagun, eta ez hasi berriro ere istilua armatzen! Aitu? Ea, ireki ezazu ahoa, gehiago. Horrela! Mugitzen da bai, baina horregatik ez zara hilko. Egon lasai. Ea, Mary, ekar iezadazu sedazko aria atera diezaiodan.

—Arren, izebatxo, arren, ez atera. Ia ez dit minik egiten. Ia sendatu zait. Ia ez dut hortzik gabe gelditu nahi. Ia ez dut etxean egon nahi eskolara ez joateagatik.

—Aiba, aiba! Beraz hori zenuen guztia, e? —esaten dio izebak—. Ez zenuen eskolara joan nahi eta hemen aritu zara iskanbila armatzen. Ongi, ongi. Zurekin ez dago gauza onik, horrela ez da posible bizitzea. Gaizto alen hori. Oraindik ere okerragoak asmatuko dituzu zuk. Oraindik ere bai!

Bitartean hortzetako aparailua prestu zegoen. Lotu zuen sedazko aria hortzetik, korapilo estu bat eginaz eta ariaren beste muturra, ohe ertzari lotu zion. Gutxien pentsatzen zuenean, tiraldi gogor bat eman eta hortza haritik zintzilika gelditu zen.

Baina alderdi txar guztiak ba omen dute bere alderdi ona ere. Tomek eskolara joan zenerako, ikasi zuen bidean, hortz zulotik listua botatzen. Modu berri eta berezi bat zen. Eskolara iritsi zenean, denak harriturik zeuden, eta guztiek nahi zuten Tomek bezala listua bota, hain egoki eta hain urrutiraino. Guztiak froga egiten zuten, baina alferrik. Txistua hala botatzeko, hortz zuloa behar zen. Geroxeago, herriko mozkor nagusienaren semearekin topo egin nuen: Huckleberry Finn zuen izena. Herriko emakumeek ezin zuten mutil hau ikusi ere bistaren aurrean. Hain baitzen gaiztoa eta zikina, utzia. Ze bere seme guztiek harekin egon nahi izaten baitzuten, eta ia hura bezalakoa izan nahi zuten. Tomek ere mirespen berdina sentitzen zuen Huckleberryrenganako. Askotan esan zion izebak harekin ez ibiltzeko, baina alferrik. Itxurarik gabe gaizki jantzia ibiltzen zen mutil hau. Aitaren galtza zaharrekin. Alde guztietatik sobratzen zitzaion, hain bait zeuzkan gaizki. Alde guztietatik adabakiak zituela. Tirante bat zeraman zeharka haiei eusteko. Behean tolestuak zituen hankapean ez harrapatzeko. Buru gainean kapelu bat zeraman bi zulo handiekin eta inguru guztia dena koipez josia.

Nonahi bizi ohi zen. Kalean lo egiten zuen. Edota eguraldi txarra egiten zuenean, balde batzuen azpian, edozein lekutan. Egun guztia kalean pasatzen zuen.

Ez zen eskolara joaten, beraz maisuak harentzat alferrik zeuden. Nahi zuen guztia egiten zuen. Edozer gauzagatik borroka. Udaberriaz gero, oinutsik ibili ohi zen eta ez zuen ezertxo ere jazten udazkena arte. Ez zuen arropa berririk jazten, beraz, ez zuen ezer ez puskatzen ez zikintzen. Beraz, mutil guztiek bera bezalakoxeak izan nahi zuten, bera bezain libreak izan, bera bezain axolagabeak, arropa zikintzeko, puskatzeko, ikasteko ardurarik gabe.

Tomek diosala egin zion:

—Kaixo, Huckleberry.

—Kaixo, mutiko. Zer iruditzen zaik hau?

—Zer daramazu hor?

—Katu bat hila.

—Katu bat hila arraioa. Utz iezadazu ikusten. Arraioa! zein gogortua dagoen! Non aurkitu duzu?

—Mutil bati erosi diot.

—Zeren truke?

—Ba honen truke, txartel urdin bat hiltegian aurkitu dudan maskuri bat eman diot.

—Eta nondik atera duzu txartel urdina?

—Duela bi aste trukatu nion Ben Rogersi piririka batengatik.

—Eta zuk Huck, ba al dakizu zertarako balio duten hildako katuek?

—Zertarako? Karatxoak sendatzeko, ez da?

—Bai ote? Ezagutzen dut nik, beste zerbait hobea.

—Ezetz hobea, ia esan!

—Ardagaiaren ura!

—Ardagaiaren ura. Ez ezak adarrik jo,

—Ezetz, sekula probatu al duzu bada?

—Ez, nik ez, baina lagun batek bai: Bob Tannerek.

—Nork esan dizu hori?

—Ba... begira, berak Johnyri esan zion. Honek Jim Hollisi, honek Ben Rogersi, Benek beltz bati eta beltzak neri. Bale?

—Ongi da. Bada, guztiek gezurra esan dute. Guztiek, beltzak ez beste. Ez dut beltz hau ezagutzen, baina gaur arte ez dut gezurra esaten ez duen beltzik ezagutu. Beraz...! Ez dut sinesten, baina esan iezadazu nola egin zuen.

—Ba..., eskua euriz betetako enbor ustel batetan sartu omen zuen.

—Egun guztian?

—Noski, ba, egun guztian.

—Enborrari bizkarra emanaz?

—Bai jauna.

—Eta zerbait esan al zuen?

—Ez dut uste, ez dakit.

—Ikusten, ikusten? Nola ez dakizula? Nola egin daiteke horrelako karatxo sendakuntzarik? Horrela ez da egin behar. Basura sartu behar da ardagaia duen enbor baten ondora inguratu arte. Gaueko hamabiak jotzen dutenean, sartzen duzu besoa enbor uretan eta hau esan behar da:

—Garagar ale, garagar ale,

indioak jan dezala zaia bederen.

Ardagai ura, ardagai ura, karatxoa, karatxoa sendatu da.

Gero hamaika pauso eman behar dira, begiak itxita. Hurrena hiru aldiz itzultzen zara eta etxera abiatzen zara. Baina inorekin hitz egin gabe. Bestela sorginkeriak indarra galtzen du.

—Ez zait hain era txarra iruditzen. Baina Bob Tannerek ez zuen honela egin.

—Noski ezetz. Baina herri honetan ez dago beste bat hark hainbat karatxo duenik. Ardagai ura erabiltzen baleki, ez luke batik ere edukiko. Nik ere zenbat karatxo kendu ote ditut honela eginaz. Badakizu, neri igelekin jolasteak asko gustatzen zait. Eta karatxoak ateratzen dira. Batzuetan babekin kentzen ditut.

—Baben erremedioa ona dela entzun dut nonbait. Ezagutzen duzu erremedio hori?

—Bai ote. Arren, esan iezadazu.

—Baba bat hartzen duzu, ez da? Mozten duzu erditik. Ebakitzen duzu karatxoa ere piska bat, odol ttantta bat atera dadin. Odol tanto hura jartzen duzu baba zati batean. Gau erdia denean, lurrazpian lurperatzen duzu, bidegurutze batetan. Baina ilargirik ez dagoenean. Bestela ez du balio. Babaren beste erdia surtan erre behar da. Ulertzen? Odola duen zatiak, beste zatia beregana elkartzen du. Era honetan odolari ere karatxoa txupatzen laguntzen zaio. Eta karatxoa berehala desegiten da.

—Hori da, Huck, hori da. Baina zera esanez gero askotzaz hobea omen da. Alegia: Baba, barrura; karatxo kanpora; ez etorri berriz ni izorratzera. Honela egiten du Joe Harperrek. Eta mutil hau leku askotan egon da eta asko daki. Baina, esan iezadazu: Nola egin behar da katu hildakoekin?

—Begira, hartzen duzu katu beltza eta hilerrira joaten zara, gauerdi batetan. Baina, egun hartan alprojaren bat lurperatu baldin badute. Gauez, bizpahiru deabru azalduko dira. Noski, deabruak ez dira ikusten baina sentitzen omen dira. Haize hotsa eta horrelakoak ateratzen omen dituzte. Hauek anima hartzen dute infernura eramateko. Eta hala daramatenean, botatzen duzu katu hila haien atzetik eta hau esaten duzu: “Deabru doa hildakoaren atzetik, hurrena katua, karatxoa gero, eta ni bera gabe gelditzen naiz”. Eta karatxo guztiak desagertzen dira.

—Interesgarria dirudi. Behin ere frogatu al duzu?

—Ez, nik ez, baina Hopkins amonak esan zidan berak baietz.

—Orduan egia izango da, ze Hopkins deabrua omen da eta.

—Hala diote bai! Nik ez dakit hori egia izango den baina... Berak sorgindu omen zuen behin nire aita... Baina gutxiena uste zuenean, hartu omen zuen harri bat eskutan, eta txikituko omen zion muturra ihes egin ez bazuen. Ba, begira, gau hartan bertan ukuilu batetan omen zegoen mozkortuta. Erori eta besoa hautsi omen zuen.

—Arraio zaharra! Aitak erraz esango zizun hori, bai. Begira-begira jartzen zaizkizunean, hipnotizatzen ari omen zaizkizu. Eta erne aho tartean zerbait esaten badute. Ze, Aita Gurea atzekoz aurrera esan ohi omen dute eta...

—Huck, noiz joango zara katuaren hori frogatzera?

—Gaur gauean bertan. Nik uste dut gaur gauean etorriko direla deabruak Hoss Willians aitona zitalaren arima bila.

—Baina larunbatean lurperatu zuten eta. Ez ote da berandu izango?

—Ezta pentsatu ere. Gauerdia baino lehen ezin zezaketen egin. Baina behin gauerdiaz gero, igandea baita eta deabruak ez omen dute igandetan lanik egiten. Beraz...

—Horrela izango da, horrela izango da! Pozik joango nintzateke bada, ni zurekin.

—A, nahi baduzu etorri... Ez al duzu beldurrik?

—Beldurra! Beldurra? Ez gizona, ez. Hasiko al zara miauka?

—Bai, hasiko naiz eta zuk, ahal baduzu, erantzun iezadazu. Badakizu azkenekoan ere, miauka denbora gehiegi eduki ninduzun, eta auzoko amona haserretu zen sasi katuaren aurka, eta adreilu batekin ia burua txikitu zidan..

—Gau hartan ezin izan nuen miauka erantzun. Ze gure izeba sorgin gaizto hori erne bait zegoen. Baina, zer daukazu eskuetan?

—Mandeuli bat! Zer ba...?

—Non harrapatu duzu?

—Basoan!

—Erosiko dizut!

—Ez, ez. Ez dut saldu nahi ordea!

—Ondo, ondo, baina txiki txikia da eta.

—Bueno, nahi duzuna, txikia da, baina neri hauxe gustatzen zait. Niretzako hauxe polita da.

—Baina, mandeuli pila dago eta. Milaka harrapatuko nituzke nik!

—Harrapatu itzazu ba, zergatik ez dituzu harrapatzen? Ezin duzulako. Aurten harrapatu dudan lehenengoa da.

—Entzun, Huck, ematen ba didazu, nik nire hortza emango dizut trukean.

—Ikus dezagun bada!

Tomek poltsikotik papertxo bat atera zuen, zeharo tolestatua. Ireki zuen. Huckeleberryk arretaz begiratzen zion. Eta azkenik galdetzen dio:

—Benetan esaten al duzu? Egiazkoa al da hortz hau?

—Ikusi, ikusi zuloa.

Eta Tomek hortzaren zuloa azaldu zion.

—Bueno, Tom, egina dago. Zuretzat mandeulia eta niretzat hortza.

Tomek mandeulia kutxatxo batetan gorde zuen. Eta Huckek hortza, poltsikoan. Biak pozik agurtu zuten elkar.

Noski, Tom berandu ailegatu zen eskolara. Utzi zuen pertxan txapela eta bere lekurantz abiatu zen. Aurrean maisua azaltzen zen, bere aulkian, erdi lotan, nahiz haur guztiak aurrean eduki. Tomek atera zuen zaratarekin esnatu zen. Eta bota zuen:

—Tomas Sawyer! !

Tom konturatu zen ekaitza zetorrela. Bere izena osoa esatea seinale txarra izaten zen. Eta hala erantzun zion:

—Zer jauna?

—Zatoz hona. Zergatik zatoz berandu, beti bezala berandu?

Laster botako zion Tomek gezurra. Baina une hartan, eta zeharka, neska ilegorri ezezaguna begiztatu zuen. Gela guztia beteta zegoen. Baina neska haren ondoan zegoen aulki huts bakarra. Eta ausardia guztiarekin erantzuten dio:

—Bidean Huckbeberry Finn topatu dut eta berarekin kontuak esaten egon naiz.

Maisua geldi-geldi geratu zen, elbarritua bezala. Begiak anpolaiak bezala ireki zituen. Gelan normalean egon ohi zen zurrumurrua zeharo isildu zen. Ikasle guztiak Tom erotu zela zioten berekiko. Burua galdu zuela, alegia.

—Eee? —oihukatu zuen maisuak—.

—Bai, jauna, bai. Huckeberry Finnekin kontu kontari aritu naiz.

—Tomas Sawyer: sekula inork ezan ez didana esan didazu. Aitormen gogorra egin duzu. Belarrondoko bat ez da aski izango. Ken ezak zamarra hori!

Han entzun ziren zirti-zartakoak ez ziren txantxetakoak izan. Azkenik, maisuaren besoa ere nekatu zen. Eta agindu zion:

—Orain eseri hadi, eseri hadi neska tartean. Eta azkeneko aldia izan dadila!

Neska tartean esate hark, lotsarazteko intentzioa zeraman. Eta nolabait, Tom lotsa-lotsa eginda zegoen. Ez ordea, nesken artean jarri behar zuelako. Baizik eta, berak gehien nahi zuen neskaren ondoan jartzera zihoalako.

Tom aulkiaren puntan eseri zen. Neskak ihesi motz batean aldegin zion. Beste mutilak, ukondoka, irribarrezko iseka, murmurioak zeuden, ezinean. Tom, geldi-geldi ordea, gogoz ikasten hasi izan balitz bezala.

Baina geroxeago, denak lehengo eran jarraitu zuten. Ohizko zurrumurrua berriro indartu zen, eta gelako giro loarazlea zabaldu zen. Mutila hasi zitzaion neskari zeharka begira. Honek mingaina atera zion eta buru atzekoa eskaini zion. Berriro aurrera begira jarri zenean bere aurrean melokotoi eder bat ikusi zuen. Eskukada batez baztertu zuen. Tomek ordea, lehengo lekuan utzi zion. Neskak berriro lehen bezala eta mutilak ere bai. Baina gero neska ados geratu zen. Tomek, hala idatzi zion harbelean: “Zuretzat, badut beste bat ere”. Neskak irakurri zuen, baina ez zuen keinurik ere egin, irakurri ez balu bezala.

Baina mutilak bihurgune polita asmatu zuen. Egin zuen zerbait harbeltxoan eta eskuarekin estali. Neskak hasieran ez ikusia egiten zion. Baina ez luzaroan. Eta Tom bien bitartean han ari zen eskupean idazten eta marrazten. Auskalo! Neskak, ordea, ezin egon galanta. Hura ikusi nahia jarri zitzaion. Eta azkenik esaten dio:

—Utz iezadazu ikusten.

Tomek erdizka erakutsi zion. Bi hegaletako etxe bat, gainean tximinia bat. Handik gora, zerurantz motots antzeko ke hari bat igotzen zelarik.

—O, zein polita egin duzun —esaten dio neskak—. Zergatik ez duzu gizon bat marrazten?

Eta hor ikusten dugu Tom, pozaren pozez berriro marrazten. Neskak agindutako gizona. Hanka luzea atera zitzaion, egia esan. Ze bere hankak etxea bera baino luzeagoak baitziren. Baina ez zitzaion axola. Berdin zen.

—O ze gizon iaioa egin duzun! Marraz nazazu orain ni paseatzen!

Tomek ordulari bat egin zuen, inguruan alanbrezko beso eta hankak zituena.

—Hori bai gauza polita — esaten dio neskak—. Zenbat gustatuko litzaidake marrazten jakitea?

—Bai? Ba, oso erraza da. Erakutsiko dizut, nahi baduzu,

—Benetan? Noiz?

—Gaur bertan. Etxera al zoaz bazkaltzera?

—Zuk nahi izanez gero, geldituko naiz joan gabe.

—Egina dago? Nola duzu izena?

—Becky Thatcher. Eta zuk? Ai... badakit, bai: Tomas Sawyer.

—Bai, horrela deitzen naute astintzen nautenean. Baina nire lagunek Tom deitzen naute. Deituko al nauzu horrela?

—Noski, baietz.

Tomek harbeltxoan lanean jarraitu zuen. Ez, ordea, klaseko gauzak. Beste zerbait, dudarik gabe. Zer? Neskak ikusi nahi zuen. Orain beldurrik eta ingur-mingururik gabe. Tomek eskuaz estaltzen zion eta besteak ezin ikusi.

—Tom —esaten dio— erakutsi zer egiten ari zaren!

—Ez, ez, oraindik ez.

—Baietz, ba, erakusteko.

—Ez da ezer eta.

—Zerbait bada, bai.

—Baina ez duzu ikusi nahiko ordea.

—Horixe, ba, ikusi nahi dudala. Arren!

—Ez esan gero inori!

—Ez diot ba esango.

—Zin egin ezazu bizi zaren artean ez diozula inori esango!

—Egina dago. Ez diot bizi naizen artean inori esango!

Eskua kendu nahi zion Beckyk, eta Tomek utzi nahi ez zion itxura egin. Baina bien bitartean, esku goxo haren epela gozatu zuen. Eta pixkana-pixkana utzi zion ikusten. Zera jartzen zuen: “Maite zaitut”.

—Zein gaiztoa zaren! —esaten dio neskak—.

Baina bazirudien ez zuela ikaragarri haserretu.

Une hartan, atzetik hatzapar bat erantsi zitzaion belarrian. Atzetik zetorren erasoa. Maisua aspaldidanik bien arteko gorabeheratxoak jarraitzen egon zen. Hatzapar hark altxa zuen gorantz, pakete bat balitz bezala. Eta gela guztiaren algarak entzuten ziren bitartean, bere betiko lekura eraman zuen.

Saiatu zen gero Tom, ikasten. Baina alferrik. Bere buru eta bihotza beteegiak zeuzkan hango gorabeherak ikasteko. Harentzat berdin baitziren mendi eta zingirak. Ibai eta errekak. Buruko nahasketa, eta beste munduan, ilargian pentsatzen zuen. Inolaz ere ezin kontzentratu ikasten.

MANDOEULIAREKIN DENBORA PASA. MAITEMINDUAREN HITZAK

Ahaleginak egiten zituen, esan dugun bezala liburuan begi belarriak jartzeko. Baina bai zera... Azkenean, aharrausika eginaz, alferrik zela pentsatu zuen. Noiz etorriko ote zen eguerdia! Han ari ziren bere lagunak murmurio nazkagarri batetan ikasi eta ikasi. Irakaslea erdi lo, noizbehinka ahozabalka. Urrutian eguzki beroak mendi gailurrak argitzen zituen; txoriak hegaka kalean. Besterik ez. Han urrutian behi batzuk larrean. Nola arindu ordu haiek? Hasi zen bere poltsikoak aztarrika, nondik edo handik zerbait arintzeko aurkituko ote zuen. Eta hara nondik nora topatzen duen mandeuliaren kaja. A zer poza! Atera zuen kutxatxoa. Askatu zuen hegalik gabeko mandeulia, lehenagotik kendu baitzizkion. Bazirudien zomorroa ere poztu zela, eta mahaiaren alde batera abiatu zen. Tomek, ordea, orratz batez itzul erazi zuen bere norabide batera behartuaz. Honela behin eta berriro.

Ondoan Joe zegoen, Tomen lagunik onena. Hura ere zeharo aspertuta zegoen. Beraz, mandeuliaren paseoak mahai gainean hasi zirenean, hara begira jarri zen. Bai pozik. Orain bazekien denbora nola pasa. Beti elkarrekin ibiltzen ziren, baina larunbatetan etsai gogor bihurtzen ziren bere kuadrillak hala eskatzen zuelako. Joek ere atera zuen orratz bat eta hura ere mandeulia hezitzen hasi zen. Joko polita batek alde batera bidali, besteak bestera, eta horrela behin eta berriro. Gero eta joko interesgarriagoa zen hura. Baina elkarri eragozpen egiten zioten, itxuraz behintzat. Eta Tomek bien arteko lekua mugatzea erabaki zuen. Pizarraren erdian marra bat egin zuen. Geroztik hura izango zen muga.—Orain —esaten dio lagunari—, zure lurraldean dagoen artean, zuk nahi duzun bezala jokatu, baina nire lurraldera etortzen eta alde egiten badu, orduan nik nahi dudan bezala erabiliko dut.

Mandeuliak laster aldegin zion Tomi, eta Joeren lurraldera sartu zen. Joek zirikatu zuen behin eta berriro, baina hari ere aldegin zion marra igaroaz. Batek zirikatzen zuen bitartean, bestea erne zegoen. Beraz bi buruak han zeuden makur-makur eginda mahai gainean. Baina gero Joe trebatu zen, eta bere lurraldean zomorroa mantentzea lortzen zuen. Bestea zain noiz haren alderdira pasako. Ez alferrik. Batzuetan marraraino, mugaraino iristen zen, baina Joeren orratzak atzera itzularazten zuen. Horrela denbora luzetxo batetan. Tomek ordea, ezin zuen hainbeste denbora geldirik egon. Eta bere orratza Joeren alderdian sartu zuen. Joe, ordea, ikaragarri haserretu zen. Eta hala esaten dio:

—Tom, ez ezazu ukitu.

—Pixka-pixka bat bakarrik mugituko dut.

—Horrek ez du balio!

—Baina pixka bat bakarrik. Segituan bukatuko dut.

—Esan dizut ez ukitzeko! Entzuten al duzu?

—Ez dut nahi.

—Nere alderdian dago, ezin duzu ukitu.

—Bueno, Joe, baina zeinena da mandeulia?

—Zeinena da mandeulia. Hori ez zait batere axola. Hau nire tokia da eta hemen ezin duzu ukitu.

—Ba..., mandeulia nirea da eta nik berarekin nahi dudana egingo dut.

Baina, gutxiena uste zutenean, betiko hatzaparrak Tomen eta Joeren bizkarretan tinkatu ziren berriro. Bi bizkarrek hartu zituzten astindu zapartak. Hautsa gogotik atera zen bi zamarretatik. Gelako guztiek izan zuten non denbora pasa eta nori farre egin. Ez zekiten bi gizagajoek, aspalditik han zegoela maisua bere atzean mandeuliaren jokoa ikusten.

Klasea bukatu zenean, Tom Beckyrengana joan zen:

—Egin ezazu etxera zoazela itxura. Kale iskinera iristean utzi iezaiezu lagunei aurrea hartzen. Gero itzul zaitez. Ni beste bidetik joango naiz eta berriro ere atzera itzuliko naiz.

Beraz, bakoitza bere taldean abiatu zen. Baina, esan bezala berehala itzuli ziren atzera eta biak eskola barrura sartu ziren. Eseri ziren bata bestearen ondoan harbeltxoa aurrean zutelarik. Tomek gidatzen zuen Bechyren eskua pizarran, marrazkia polita atera zedin.

Baina horretan ere aspertu ziren. Tom zeruan zegoen. Hizketan hasi ziren. Galdetzen dio bere lagunari:

—Gustatzen al zaizkizu arratoiak?

—Tom, mesedez, nazka ematen didate.

—Bueno, neri ere bizirik baldin badaude, nazka ematen didate, baina hilda esan nahi dizut. Asko gustatzen zaizkit sokatik zintzilika, gero lagunen buru gainean jirabiraka ibiltzeko.

—Ez, Tom, niri ez zaizkit gustatzen arratoiak, ez bizirik, ez hilda. Neri txiklea hausnartzea gustatzen zait..

—Aaa! niri ere bai. Orain ere pozik koskatuko nuke txikle bat.

—Bai, nik badut. Utziko dizut piska bat baina gero atzera eman behar didazu.

Beraz, orain batek, gero besteak, txikle berdina kaskatu zuten pozaren pozez.

—Izan al zara behin ere zirko batetan? —galdetzen dio Tomek—.

—Bai, behin joan nintzen aitarekin. Eta zintzoa izaten banaiz, berriro ere eramango nauela agindu zidan.

—Ni hiruzpalau aldiz izandu naiz. Oso polita da. Ondo pasatzen da, elizan baino hobeki. Ni haundia egiten naizenean, zirko bateko pailaso izango naiz.

—Benetan? O, zein ederki. Zein politak diren pailasoak aurpegi guztia irinez beteta ateratzen direnean!

—Bai, eta gainera diru asko irabazten dute. Adizu Beckhy, eman al diozu inori noizbait ezkon hitzik?

—Ezkon hitza? Eta hori zer da?

—Ba... zer izango da ba. Inori esan al diozun berarekin ezkonduko zarenik?

—Ez.

—Eta gustatuko al litzaizuke ezkon hitza ematea.

—Beharbada, bai... Zer ba...? Nola egiten da hori?

—Oso erraza da. Zuk mutil bati hauxe esan behar diozu: beti, beti, beti, maiteko duzula. Eta gero musu bat eman. Horrekin aski da.

—Musu eman? Eta zergatik eman behar da musu?

—Zergatik...? Ba... zera... denek horrela egiten dute.

—Denek...

—Noski baietz, mundu guztiak maitemintzen denean musu ematen dio elkarri. Gogoratzen al zara zer idatzi nizuen harbelean?

—Bai...! Zer ba...?

—Ia esan, zer zen?

—Ez dizut esango!

—Nik esango al dizut?

—Bai... baina beste egun batean.

—Ez, oraintxe!

—Ez, ez, gaur ez, bihar...

—Ezetz, Becky, oraintxe izan behar du! Belarrira esango dizut, poliki-poliki eta isil-isilik. Ez du inork entzungo.

Becky zalantzan geratu zen. Beraz, Tomek onartu zuela uste izanik, ahoa belarrira inguratu zion. Eta xuxurla goxo bat bota zion. Eta segidan:

—Orain zuk neri esan behar didazu?

Neskak, ordea, nahi ez balu, edo ezin balu bezalako keinua egin zuen. Baina laster bere losintxak baztertuaz esaten dio:

—Itzul zaitez, eta ikusten ez nauzunean, orduan esango dizut. Baina, ez gero inori esan? Sekula? Agintzen al didazu?

—Agindua dago, Becky.

Itzuli zuen Tomek burua. Neska piska bat makurtu zen, eta hitz totelka... zera botatzen dio...:

—Maaaite zaitut!

Hori esan bezain azkar, ihes alai egin zuen gela barruan, Tom atzetik zuela, erdi harrapatu ezinik, jolasti biak. Azkenik, arnasestuka eta barrezka (bai pozik), bazter batean babestu zen neskatila. Bertan zegoen mantaltxo batekin estali zuen aurpegia. Tomek heldu zion lepotik eta otoi egiten dio:

—Becky, orain ia guztia egina dago... Guzti guztia ez. Musu ematea falta da. Ez beldurrik izan. Ez da hain garrantziz- ko gauza eta. Ez zaizu ezertxo ere gertatuko.

Hori esaten zion bitartean, mantaltxoa aurpegitik kendu nahi zion. Azkenik neskak jaitsi zuen mantal txuria eta bere aurpegi losintxatua bistan gelditu zen. Tomek musukatu zituen ezpain gorri eta guri haiek. Eta esaten dio:

—Orain guztia egina dago. Orain, badakizu. Hemendik aurrera, ezin dezakezu inor gehiago maita. Ni bakar bakarrik maite behar nauzu. Beste inor ez! Onartzen al duzu?

– Bai, Tom. Ez dut hemendik aurrera, zu besterik maiteko. Ez naiz zurekin baizik ezkonduko. Eta zuk ere gauza berbera egingo duzu, ez zara nerekin baizik ezkonduko. Bale?

—Ados. Hemendik aurrera, eskolara etortzen zarenean, eta inork ikusten ez gaituenean, beti nerekin egongo zara. Beti nerekin. Kalean elkarrekin jolasten garenean, beti ni aukeratuko nauzu. Bileretan ere berdin. Horrela egiten dute besteek ere. Ezkontzarako hitzak hori guztia egitera behartzen zaitu.

—Oi zein gauza polita den ezkontzarako hitza ematea. Behin ere ez nuen entzun. Zein pozik nagoen!

-Oso ongi igarotzen da. Jakingo bazenu ni eta Amy Lawrence...

Neskaren begiak zabal zabalik gelditu ziren. Mutila isildu zen. Baina hanka sartua zegoen... Zoro alaena!

—Tom, ai, Tom...! Zer hasi zara esaten?

—Ezer ez, ezer ez.

—Bai, Tom, bai, beraz zuk lehen ere ezkontzarako hitza eman zenuen, ez da?

Neskatoak negarrari eman zion.

—Ez negarrik egin Becky. Orain hura ez zait batere axola.

—Bai, bai eta bai, axola zaizu bai. Zuk zeuk ere badakizu hori ongi asko...

Tomek lepotik heldu nahi izan zion. Baina bera paretari begira jarri zen, eta negarrez jarraitu zuen. Tomek berriro ere esan zizkion hitz goxoak. Baina, dena alferrik. Neskak ukatu egin zuen. Tom mindu egin zen Beckyren ukoagatik. Haserre atera zen kanpora. Barrura begira zegoen, eta Becky damututa noiz irtengo zain. Baina Becky ez zen kanpora atera. Azkenean, bere harrokeria alde batera utziaz sartu zen. Becky, ordea, txokoan negarrez eta negarrez. Ez zekien Tomek zer egin. Eta azkenean:

—Becky, Becky, orain zu bakar bakarrik inporta zatzaizkit. Beste inor ez!

Negar intzirien erantzuna besterik ez zuen jaso.—Becky, arren, Becky —erregu ahotsarekin—, esan iezadazu zerbait!

Berriro ere negarrak.

Tomek, orduan, bere poltsikotik, gehien maite zuen pitxia atera zuen. Ordulari baten latoizko orratz bat zen eta neskaren aurrean jarri zuen:

—Arren, Becky, onar ezazu oparitxo hau! —esaten dio—.

Neskak atzaparkada batez lurrera bota zuen. Tom orduan, abere mindu bat bezala, mendira abiatu zen, urrutira, oso urrutira. Ez zen egun hartan berriro eskolara itzuli. Popatik hartzera.

Geroxeago, ordea, Becky kezkaz bete zen. Atera joan zen. Baina ez zegoen han Tom. Joan zen jolastokira. Alferrik. Eta deiadarka hasi zen:

—Tom..., zatoz Tom...

Inork ez zion erantzun. Dena isiltasun. Berriro eseri zen eta biraoka hasi ere bai. Laster hasi ziren eskola lagunak etortzen eta Beckyk bere begi gorrituak nolabait disimulatu zituen. Arratsalde hura oso luzea egin

zitzaion. Inguru guztia etsai zuela iruditzen zitzaion. Nori esan behar bere barruko mina?

ITSASLAPUR POSIBLE BAT

Han zihoan Tom mindua aurrera eta aurrera. Bide galduetan aurrera. Errekasto bat gurutzatu zuen hiruzpalau aldiz. Tom, haur gehienak bezala, sineskeria zalea zen, superstiziosoa. Sineskeria haiek ziotenez, erreka gurutzatuaz gero, jazarpena posibleetatik libra zintezkeen. Gero, berriro aurrera, herriko azkeneko etxea pasa eta mendira igo zen. Zein txikia zirudien handik eskolak. Han urrutian! Bere sufrimendu toki alua! Sartu zen Paso ilun eta adartsu batetan sartu zen. Goroldio eze baten gainean eseri zen, haritz baten babespean. Ez zegoen haize izpirik ere. Eguerdiko bero latz hark txorien kantuak ere lehortu zituen, zeharo isiltzeraino. Izadi guztia lozorroan zegoen. Ez zen inongo zaratarik entzuten. Noiz behinka okilaren mokokada hotsa. Besterik ez. Tomen anima tristeziaz betetzen ari zen.. Bere barneko sentimenduak eta inguruko izadiaren tristeziak batera zetozen. Aurpegia bi eskutan, bi ukalondoak belaun gainetan zituela egon zen luzaro. Pentsatzen. Bizitza hain baitzen astuna. Hilda balego, a zer poza. Herrian hilberria zen Jim aitona. Hura bezala balego, lurpean, isil isilik. Jadanik sufrimendurik gabe, betiko amets luzean, hilerriko belar umila milizkatuaz, kezkarik gabe. Eta Becky, zer? Berak zer egin zion bada, era hartan baztertzeko? Berak hain jator jokatu. Baina neskak zakur tzar bat baino okerrago tratatu zuen. Ezin okerrago. Damutuko zen bai, noizbait. Ai, hil ahal baledi.

Baina, Tomen barru dinamiko hura berriro esnatu zen kolpean. Berriro bizitza honetako gorabeherak bururatzen hasi zitzaizkion. Eta, aldegingo balu? Eta urruti urrutira joango balitz. Hain urrutira, ze inor iristen ez den lekutaraino?

Eta gehiago ez itzuli. Pailaso izan nahi zuela ere bururatu zitzaion. Baina orain ez zuen nahi. Une hartan, erromantiko sentitzen zen, pailaso izan behar zuela pentsatzea, txikikeria bat zen une haietan. Ez, orain, gudari izango zen, soldadu izango zen. Urrutira joango zen borroka egitera, zaurituko zuten, sendatuko zen, eta atzera zauri markaz beteta itzuliko zen. Goraipatua. Edota, indioekin elkartuko zen. Basotan bufaloak ehizatzen ibiliko zen... han urrutian. Gero indioen buru izango zen, bere buru gaina lumaz hornitua. Eta horrela jantzita igande eskolan azaldu, dena aintzaz betea.

Denak enbidiaz begiratuko zioten. Neska polit guztien begiak berarengan finkatuko ziren. Bai... bai... baina oraindik ere gehiago, itsaslapur izango zen... itsaslapur. Hori bera. Ideia hori izan zitekeen guztietan onena. Jende guztiak beldur izango zion. Bera izango zen guztien buru. Bere barku beltzean itsaso guztiak labainarekin bezala pasako zituen: Ekaitzaren Deabrua, deituko zioten. Halako batetan, bere herri zaharrean, Jaungoiko bat bezalaxe azalduko zen, haundia, goraipatua, azal beltz beltzarekin, itsaso guztiak pasata gero, tertziopelozko galtza ilunekin, lumaz josita, ikurrin bat eskuan, eta ikurrinean buruhezur bat bi hezur gurutzatuak zituela.

Eta denek, esango zuten: Tom Sawyer, itsaslapur sonatu eta beldurgarria etorri da herrira.

Egina zegoen, itsaslapur izango zen. Etxetik ihes egingo zuen. Segituan prestatzen hasiko zen. Ahal zituen gauza gehienak bilduko zituen. Aurreraxeago enbor erdi ustel baten gainean jarri eta bere labanarekin zulatzen hasi zen, konjuru hau botatzen zuen bitartean:

—Hemen ez dagoena, betor. Hemen dagoena, gera bedi!

Enbor ustelaren zati bat kendu zuen. Gero barrura hatzaparra sartu eta kanika bat topatu zuen. Haren harridura:

—Hau benetan harrigarria da.

Kanika hartu eta harrika bota zuen. Baina ez zegoen pozik. Ze, norbaitek kanika bat nonbait gorde eta beste edonork aurkitzen badu, bere bizitzan galdutako kanika guztiak topatzen ditu. Baina ez zen orduan hori gertatu, Eta Tomen fede guztia zalantzan gelditu zen. Superstizio nagusienetako bat ez zitzaion bete. Zein harrigarria. Gero sorginen batek oztopo egin ziolako izango zela pentsatu zuen. Baina ziur egon nahi zuen, eta jira bueltaka ibili zen. Gero ahoa zulo batetik sartuaz, zera bota zuen:

—Txingurri txitxare, txingurri txitxare, esan egia zer den!

Berehala hondarra mogitu eta zomorro bat atera zen.

Mutila ikusi zuenean, atzera izkutatu zen.

—Ikusten? —esaten du Tomek—, esaten nuen bai nik, sorginen bat ibili zaidala hemen!

Bazekien hark, sorginen kontra ezin zezakeela ezertxo ere egin. Baina, gutxienez, botatako kanika aurkituko zuen. Bila hasi zen, baina ez zuen topatzen. Gero, ordea, itzuli zen bota zuen lekuraino eta lehen bezalako postura berdinean eseri zen. Poltsikotik atera zuen kanika berria eta bota zuen lehen bezala, esanaz:

—Kanikatxo, kanikatxo, bila iezadan hire ahizpatxo.

Baina bizpahirutan egin zuen, ze kanika ondo indar gutxirekin botatzen baitzuen, eta inguruan geratzen zitzaion. Azkenekoan, ordea, urrutiago joan zen. Begiratu eta bi kanikak bata bestearen ondoan zeuden. Geroxeago adar hotsa entzun zuen urrutitik. Aztarrikatu zituen lahar batzuk, eta han arku eta geziak, egurrezkoak eta umeren batek utziak aurkitu zituen. Aurrera abiatu zen, adar hotsari erantzuteko asmoz. Aurretik esaten du, bere golkorako, inguruan bere gudariak balitu bezala:

—Gogor, nire gudariok, gogor! Egon ezkutuan nik kolpea eman arte. Handik pixka batera, han inguruan, eta Tomen adar hotsari erantzunaz, Joe Harper azaldu zen. Bera bezain gaizki jantzia, eta alkandora tarrantaz betea. Tomek egiten du deiadar:

—Geldi, nor dabil basoan? Baimenik gabe?

—Nik ez dut baimen beharrik basoan ibiltzeko! Eta zein zara zu? Ni Guy de Guisborne naiz. E la...

—Nola ausartzen zara honela erantzutera? —esaten dio Tomek bere geziak harantz zuzenduaz—. Ni Robin Hood naiz. Eta deskuidatzen bazara, zure hezurrek lur joko dute.

—Beraz, Robin Hood zara. Entzute haundiko gizona. Beraz, pozik onartuko zaitut baso honetan.

Bestea ere armatuta zegoen. Jarri ziren biak aurrez aurre, eta itxurazko borroka latz bat hasi zuten. Tomek esaten dio:

—Gogor, mutil, gogor, indar gehiagorekin.

Geroxeago, Tomek, ia nekatzen hasi zirenean:

—Erori zaitez lurrera.

—Zegatik ni? Erori zaitez zu! Zuk hartzen dituzu kolperik haundienak.

—Eta zer? Ni ezin naiteke erori. Liburuak esaten du honelako borroka batetan Guy de Guisbornek galtzen duela. Beraz, erori zaitez lurrera.

Beraz, Joek kolpe itxuroso bat hartu zuenean lurrera erori zen. Orain, esaten dio Joek, altxatuaz:

—Utz iezadazu zu hiltzen...?

—Nola utziko dizut ni hiltzen? Liburuan horrelakorik ez da ageri.

—Jolin, liburu hori nahiko eskasa dela iruditzen zait.

Horrelako jolasetan ibili ziren basoan, bata zein zela, bestea nor zela eta abar. Azkenik aspertu eta nekatu zirenean, bere arma guztiak sasitan izkutatu zituzten berriro.