OHARTXO BAT HASI AURRETIK

Hemen kontatuko ditugun gertaerak eta deskribatuko ditugun pertsonaiak, haietariko askok sinestezinak badirudite ere, guztiz errealak dira.

Estatu Batuetako hainbat polizia agentziek eta fiskaltzak prentsaurreko ezberdinetan ezagutzera emandako datuak erabili ditugu informazio iturri bezala, eta, hortaz, behar bezala frogaturiko gertaerak dira deskribatuko ditugunak, ustezko eta balizkoekin desbideratu gabe. Era berean, gai honen inguruan hainbat hedabideetan argitaratutako artikulu anitzetako batzuk ere izan ditugu iturri, hain zuzen ere, kazetariaren ikerketaren baliozko ekarpen pertsonalen bat zeukatenak, eta bereziki gertaerekin harremana izan zuten pertsonekin aurrez aurre elkarrizketatu zirenen erreportajeak. Zentzu honetan, gure esker ona aitortu behar diegu Shelley Murphyri, Boston Globe egunkarirako idatzitako erreportajeengatik, Holly Rameri, Associated Press agentziarako idatzitakoengatik, eta Seth Augesteini, forensicmag.com webgunean argitaratutakoengatik.

Guztia egia bada ere, istorioaren ardatz eta akuilu den protagonistaren izena, Lisa, ez da protagonistaren benetako izena, honek bere pribatutasunarentzat errespetua eskatu baitu adierazpen publiko batean, bere egungo familia gertaera guzti hauetatik aldenduta mantendu nahi duelako.

torio hau esplorazio baten istorioa da, bere benetako nortasuna ezagutzeko, bere jatorria eta bere lekua munduan ezagutzeko esplorazio batean ontziratzen den emakume baten istorioa, esplorazio horretarako mapa eta iparrorratz bezala bere zeluletako DNA baino besterik ez daukana; eta behin DNA molekulen bihurgunetan gora eginda, bide luze eta neketsuaren helmugan, argi distiratsu eta garden bat aurkitu ordez –edo honekin batera-, Ilunpeen Bihotzarekin topo egiten duena.

Lisa adoptatutako neskatila bat izan zen, bere heldu aroan bere jatorriaren bila ikerketa batean murgiltzen dena, beste adoptatutako hainbat pertsona bezala. Lisaren istorioa, eta berarekin lotuta agertuko diren pertsonaienak, bi mende ezberdinen hamarkada luzeetan zehar zabaltzen dira eta aurrerako eta atzerako jauzi ugari egingo dituzte, hots, une anitzetan koka dezakegu Lisaren istoriaren hasiera, abiapuntua. Lisaren jaiotzan koka genezake abiapuntua, edo bere adopzioaren unean, edo bere jatorriaren bilaketa abian jartzen duenean, edo ikerketaren emaitzekin…

Narrazio batek denboraren beharra du, narrazio batek hasiera eta amaiera bat behar ditu. Non hasten da, hortaz, Lisaren istorioaren denbora? Aukeratu beharra daukagu.

Denbora subjektiboa da, pertzepzioarekin lotuta dago. Denbora, norberaren denbora da, jaiotzatik hasi eta heriotzara arte doana. Zehatzago izanez, norberaren pertzepzio eta oroimenaren denbora da denbora. Jaio eta berehalako oroitzapenik ez dauka inork, eta hil aurretik ere, sarritan, oroitzapenez hustu egiten da burmuina. Bizitzaren lehen urteetako epe ilun horren inguruko informazioa lekukoen testigantzaz bete ohi dugu. Denbora, bakoitzaren denbora, lekukoekin hasten da, norberaren existentziaren inguruko testigantzek ematen diote hasiera bakoitzaren denborari, erditu zintuen amarenak, hari lagundu zion medikuak, emaginak, hasierako hilabete eta urteetan zaindu zintuzten senideek, neba-arreba nagusiek, bizilagunek, irakasleek.

Bada, Lisaren kasuan ere berdin jokatu behar dugu eta haren istorioa haren gaineko lekukotza fidagarriekin hasi beharko dugu: 1986ko udan, orduan hasten delako Lisaren polizi espedientea, Lisaren abandonatzeari buruzko salaketarekin.

1986ko ekainean Lisa abandonatua izan zen Kaliforniako Scotts Valley herrian. Bost urte inguru izan behar zituen orduan Lisak eta bere aurreko bizitzaz, inolako lekukotzarik ez izanik, oroitzapen eskas eta lanbrotsuak gelditu zitzaizkion.

Has gaitezen beraz Lisaren abandonatzeari buruzko salaketarekin, hain zuzen ere, salaketa poliziaren aurrean jarri zuen familiarekin, Decker familiarekin.

I.- KATHERINE

Familia honen amak, Katherine Deckerrek, telefono dei bat jaso zuen 2017ko urtarrilean. Peter Headley zen, Kaliforniako San Bernardino konderriko sheriffaren bulegoko sarjentu bat, haurrei eragindako krimenak ikertzen zituena. Hogeita hamar urte lehenago, 1986an, Kaliforniako Scotts Valley herriko karabana kanpaleku batean ezagutu zuen neskatila batez gogoratzen ote zen galdetu zion Headleyk Katherineri. Lisa zuen izena.

Laurogeita bost urte izanik bere oroimena ez zela nahiko zuen bezain hobea erantzun zion Katherinek, baina Lisaz urte guzti haietako egun guztietan oroitu zela, ez soilik oroitu, kezkatu ere, non egongo ote zen, nolako izango ote zen bere bizitza.

-Haren bizitza salbatu zenuen –esan zion Headleyk.

San Frantziskoko badiaren hegoaldetik berrogeita hamar kilometrora dago Scotts Valley, Santa Cruz konderrian, hondartzetatik hamar kilometro eskasetara eta mendirako bidean. Urte osoan zehar bidaiarien igarobidea bada ere, uda sasoian bisitariez gora egoten den herria da Scotts Valley.

Decker jaunak, ingeniari bezala lan egiten zuen Kaliforniako Estatuarentzat, eta 1986ko udan Santa Cruz konderrira destinatu zuten. Ohituak zeuden Deckertarrak horrelako behin-behineko lekualdatzeetara eta, autokarabana hartuta, Scotts Valley herriko Holiday Host kanpalekuan aparkatu zuten udaldirako.

Uda igarotzeko leku aproposa izanik, Deckertarrek euren biloba txikia eraman zuten beraiekin egun batzuk pasatzera eta Decker jauna lanean ari zen bitartean, Katherinek, haren emazteak, mutikoarekin kanpalekuan jolasean ematen zuen eguna. Egun horietako batean, amona-biloba kanpalekuko alorrean jolasean ari zirela, neskatilatxo bat urreratu zitzaien. Lisa zuen izena, bost urte inguru izan behar zituen, Deckertarren bilobak bezala, oinutsik zihoan, arropa zirtzil eta bere adinerako txikiak zeramatzan aldean. Ume txikiaren jostailuek erakarri zuten, Lisak ez baitzeukan jostailurik.

Katherinek laster jakingo zuenez, Lisaren aitak mantentze lanak egiten zituen Holiday Host kanpalekuan eta, bera aita lanean zebilen bitartean, Lisa bakarrik egon ohi zen, biak bakarrik bizi baitziren. Lisaren ama, hura txikia zenean hil omen zen. Halaxe kontatu zion Gordon Jensonek -halaxe aurkeztu baitzuen bere burua Lisaren aitak- Katherine Deckerri, hura ere Deckerren karabanako ohiko bisitari batean bihurtu zen eta. Negarrez, zotinka kontatzen zion Jensonek zein gogorra zen, Lisaren ama hil zenetik eta beraiek biak bakarrik gelditu zirenetik, lan egitea eta Lisa zaintzea. Zintz eta guzti egiten zuela kontatuko zuen Katherinek, Jensonen negarra eta malkoak zeinen zintzoak ziruditen adierazteko. Pick-up baten atzealdean lo egiten zuten Jenson aita-alabek, oihal batez erdizka soilik estalita zegoen kanpai denda baten egituraren aterpe eskasaren azpian.

Lisa neskatila irekia eta alaia zen. Egunero joaten zitzaien Deckertarrei bisitan eta Katherinekin ematen zuen eguna. Katherinen altzoan esertzen zen eta, haren bilobak egiten zuenari jarraika edo, “amona” deitzen hasi zitzaion ere.

Halabeharrez –izotzezkoa ez den edonor hunkitzekoa baitzen egoera-, Lisaren etorkizunaz kezkatzen hasi zen Katherine. Zer gertatuko zitzaion Lisari negua iristerakoan? Non egingo zuen lo? Hotzez hil beharra zuen pick-up hartan! Zer jango zuen? Udazken hartan haur eskolara joaten hasi beharko zuen. Jenson hura ez zirudien haur bat bakarrik hazi eta hezteko kapaza. Ikuspegi larria. Zerbait egin behar zuten Lisa laguntzeko.

Kezka guzti hauek buruan bueltaka zebilzkiola, ideia bat otu zitzaion Katherineri eta senarrari azaldu zion: euren alaba batek ez zuen lortzen haurdun gelditzea, nahiz eta seme-alabak izateko irrikan egon. Ez litzateke guztientzat konponbide perfektua izango euren alaba eta suhiak Lisa adoptatuko balute? Lisak “amona” deitzen jarraitu ahal izango zion betirako.

Jenson jaunari proposatu zioten eta honek pentsatu beharko zuela esan zien.

Ez zuen gehiegirik hausnartu behar izan antza, handik bi egunera proposamen batekin itzuli baitzitzaien: proba bat egingo zuten. Hiru astez Lisa Deckerren alabarekin eta honen senarrarekin biziko zen. Hiru aste horietan haien arteko harremana ona bazen, adopzioa legeztatuko zuten. Katherine pozez gainezka jarri zen. Biharamunean “guraso” berrien etxerako bidea egingo zuten eta, horretarako prestatzeko, Lisari arropa eta zapata berriak erosi zizkion. Lisa txikiak gau hartan zapatak erantzi gabe lo egin zuen.

Hiru asteko proba primeran joan zen. Lisa eta bere “guraso” berrien arteko harremana ezin hobea izan zen hasieratik. Beharrizan materialak ez ezik, afektiboak ere bazituela agerian geratzen zen, maitasun edo samurtasun keinu bakoitzari erantzuten zion eragatik. Baina hiru aste haietan, Lisak bestelako sekretuak ere eman zituen aditzera, ilunagoak eta lazgarriagoak. Bost urteko haur baten adierazgarritasun eskasarekin eta bere babesgabetasun eta xalotasunarekin, Jensonen gehiegikerien biktima zela aditzera eman zien Lisak bere “gurasoei”.

Lisaren hitzek iradokitzen zutena egia bazen, munstro haren atzaparretatik askatu behar zuten Lisa gaixoa. Adopzioa legeztatu eta ondoren Jenson salatu beharko zuten.

Asmo horrekin itzuli ziren Holiday Host kanpalekura, hitzartu bezala, hiru asteren buruan. Baina Holiday Hosten ez zegoen Gordon Jensonen arrastorik. Inori inolako azalpenik eman gabe alde egina zen.

Poliziarengana jo zuten Deckertarrek gertatutakoa salatzeko. Jensonek idatzitako eta sinatutako paperak erakutsi zituzten: Gordon Jenson zela zioen bertan, Lisaren aita, eta bere borondatez Lisa Deckertarren babespean uzten zuela. Jakina, paper haiek ez ziren nahikoak ezta baliozkoak adopzio bat legeztatzeko. Lisa gizarte zerbitzuen zaintzapean geratu beharko zen eta adopziorako legezko prozeduran sartu. Halaxe gertatu zen handik lasterrera, arraza zuriko neskatila osasuntsu bat adoptatzeko prest ehunka, milaka familia baitzegoen orduko Kalifornian.

Katherine eta gainerako Deckertarrek ez zuten sekula berriz Lisa ikusiko eta Lisak, bere aldetik, ez zuen Gordon Jenson inoiz berriz ikusiko ezta.

Gure egungo ikuspegitik Deckertarren jokaera nolabait epaitzeko gogoa sor dakiguke. Euren onurarako soilik, zailtasun ekonomikoak zeuzkan familia baten lepotik probetxua ateratzen saiatu zirela Deckertarrak pentsa dezakegu, haurren babesarentzat pentsatuta zeuden adopzio legeak saihesten saiatu zirela. Legez kanpoko eta klasistatzat jo dezakegu Deckertarren jarrera gaur egun. Baina, aldi berean, biktima babesgabe bat sexu gehiegikeriak noziarazi zizkion gaizkile baten atzaparretatik askatzen ahalegindu ziren ere.

Inor bidegabe epaitu baino lehen, eman dezagun hogeita hamar urteko jauzi bat, 2017ko hasierara arte. Orduan, Katherine Deckerrek telefono dei bat jaso zuen. San Bernardino konderriko sheriffaren bulegoko sarjentu bat zen, Peter Headley izenekoa. Hogeita hamar urte lehenago, Scotts Valleyko karabana kanpaleku batean abandonatu zuten neskatila batez oroitzen ote zen galdetu zion honek. Katherinek laurogeita bost urte zituela erantzun zion, bere oroimena ez zegoela bere sasoirik onenean eta gauzak gogoratzeko zailtasunak zeuzkala, baina urte guzti haietan, egunero, egun bakoitzean, Lisaz pentsatu ez soilik, kezkatu ere egin zela. Non egongo ote zen, nolako izango zen haren bizitza.

-Bizitza salbatu zenion –gaineratu zuen Headleyk.

Deckertarrek salatutakoak ikertzen hasteko, poliziak Lisa itaundu zuen: adituen galderei emandako erantzunengatik frogatutzat jo zuten Lisa bere aitak eragindako sexu gehiegikerien biktima izan zela. Ez hori bakarrik, neba-arreba gehiago bazituen galdetu zioten ere, eta Lisak baietz erantzun zien, izan zituela, baina hil egin zirela, “belar-zizak jan zituztelako kanpinean geundenean”. Hildako neba-arrebak! Zenbat? Non? Zer ote dira “belar-zizak”? Pozoi motaren bat? Haur txiki baten ameskeriak ote ziren hitz haiek? Adin horretako haur batek horrelakorik asma dezake?

Gordon Jensonen aurka salaketa bat zabaldu zen, haur bat abandonatzeagatik eta hari sexu gehiegikeriak eragiteagatik. Baina Gordon Jenson aurkitu behar zuten aurretik eta uste baino zailagoa izan zen, mamu bat bezala desagertu baitzen. Estatu Batuetako polizia erregistroetan ez zegoen izen horrekin inolako daturik. Holiday Hosten ezagutu zutenak itaundu zituen poliziak eta zalantza eta susmo gehiago pizteko besterik ez zuen balio izan. 1986ko urtarrilean agertu zen Holiday Hosten Gordon Jenson bere alaba Lisarekin. Nondik zetorren, nongoa zen, nola iritsi zen hartaraino, inork ez zekien, soilik argiketari lanak egiten trebea zela eta hizkuntzak ere bazekizkiela, frantsesa eta japoniera ere. Horrela izanik, mantentze lanetarako kontratatu zuten. Emaztea hil egin zitzaiola kontatu zion mundu guztiari, baina horrekin hasten ziren zalantzak, bakoitzari bertsio ezberdin bat eman ziolako: erditzerakoan hil zela bati, auto istripu batean izan zela beste bati; minbiziagatik, edo tiroketa baten erdian harrapatuta gertatu zela ezbeharra kontatzera ere iritsi zen.

Zein zen egia? Nor zen Gordon Jenson hura? Haren hatz aztarnak bilatzeari ekin zioten, identifikatu ahal izateko, eta lan zaila izan zen, Holiday Host osoan ez baitzen inondik haren aztarnarik agertzen. Bat bakarra aurkitu zuten azkenean, Jensonek instalatu zuen bozgorailu batean. Aztarna hura poliziaren datu basean sartu eta izen ezberdin batekin bat egin zuen: aztarna hura Curtis Mayo Kimball izeneko tipo batena bezala erregistratuta zegoen, urte bat lehenago, 1985eko maiatzean, atxilotua izan zena Cypress herrian, Kaliforniako hegoaldean, mozkortuta gidatzeagatik eta talka egin ostean ihes egiteagatik. Salaketak zioenagatik, atxiloketaren unean bere alaba txikiarekin zihoan autoan. Gordon edo Curtis, Jenson edo Kimball? Nor zen gizon hura? Kimballen izenean, izen horrekin fitxatuta baitzegoen, bilaketa agindu bat zabaldu zen, haur abandonatzeagatik eta haurren aurkako sexu gehiegikeriengatik.

Are gehiago, aurreago ikerketek azaleratuko zuten Curtis Mayo Kimball bat bazegoela Texaseko La Porte herrian, baina hura ez zela 1985ean atxilotua eta 1986an Holiday Hostetik alde egin zuena.

Geroz eta argiago zegoen tipo hark bere benetako identitatea, bere jatorria, ezkutatu nahian zebilela. Nor zen mamu hura?

Bi urte geroago, 1988ko azaroan, Kaliforniako San Luis Obispo herrian errepide kontrol batean, Gerry Mockerman izeneko gizon bat atxilotuko zuten, Idahoko Preston hirian lapurtutako auto bat gidatzen zihoalako. Haren hatz aztarnak eta Kimballenak bat etorriko ziren. Eta hori gutxi ez balitz, autoaren jabeak lapurra Jerry Gorman bezala ezagutzen zuela adieraziko zuen. Lau ezizen ezberdin jada, lau identitate, faltsuak laurak?

Santa Cruz konderrira bidali zuten epaitua izan zedin, haren aurka zegoen bilaketa aginduari erantzunez. Lisa abandonatzeagatik soilik epaitu zuten, sexu gehiegikerien salaketa alde batera utziz, Lisa txikiak berriz oroitzapen lazgarri haiek epaimahai baten aurrean kontatu behar ez izateko. Erruduntzat aitortu zuen bere burua, eta hiru urteko kartzela zigorra ezarri zioten.

Hemeretzi hilabete geroago baldintzapeko askatasunean irten zen kartzelatik eta biharamunean desagertu egin zen.

Orduan hasi zen Curtis Mayo Kiball izenarekin ezagutuko dugun gaizkilearen bizitzaren epe ezezagun luzeenetako bat.

II.- ROXANE

Gure istorioaren hurrengo kapitulurako hamabi urte jo beharko ditugu aurrera, 2002ko azarora arte, baina Kaliforniatik eta San Frantziskoko Badiaren eskualdetik aldendu gabe.

Contra Costa konderria San Frantsiskoko Badiaren ekialdean dago. Bertako sheriffaren bulegoan, 2002ko azaroan, Eunsoon Jun izeneko emakume baten desagerpenari buruzko salaketa bat jarri zuten haren adiskideek. Hilabeteak zirela haren berririk ez zeukatela zioten salaketan eta susmo txarrak eragiten zizkiela. Aurretik denboraz hitzartutako bazkari batera agertu ez zela gehitzen zuten, Junek bere borondatez sekula egingo ez zukeen zerbait. Susmoak Eunsoonen senargaiaren inguruan zeuzkaten haren lagunek, Larry Vanner izeneko tipo ustez arraro eta ilun bat. Junek bere etxean arotz lan bat egiteko kontratatu omen zuen Vanner 2000. urtean eta horrela ezagutu zuten elkar. Handik gutxira Eunsoonekin bizitzera joan zen Vanner eta 2001eko abuztuan, etxeko lorategian antolatutako ospakizun batean, modu ez ofizialean ezkondu ziren.

Roxane Gruenheid detektibeak hartu zuen salaketa ikertzeko ardura eta, desagertutako pertsonen saileko beste agente batzuekin, Eunsoon Junen etxea bisitatzera joan ziren, East Richmond Heights auzoan. Atea zabaldu zien gizonak Larry Vanner bezala aurkeztu zuen bere burua, eta Eunsoon Junen nobioa zehaztu zuen. Eunsoonen nondik norakoak jakin nahi zituztela galdetu ziotenean, etxean ez zegoela erantzun zien, arazo psikologikoak zeuzkala eta garai hartan Oregonen zegoela klinika batean, terapia jasotzen. Begi urdin distiratsuak zeuzkala eta itxura onekoa zela esango zuen Gruenheid detektibeak Vanner deskribatzerakoan. Poliziarekin kolaboratzeko prest azaldu zen hasieratik eta polizia-etxera lagundu zien bertan galdera batzuk erantzuteko. Komisariarainoko bidea normaltasun eta lasaitasun osoz solasean eman zuten.

Polizia-etxean telefono bat eskaini zioten Eunsooni dei egin ziezaion, eta Vannerek buruz zekien zenbaki bat markatu eta dei egin zuen. Bai, Oregoneko terapeuta baten kontsulta zen. Zer ezkutatzerik ez zeukala frogatu nahi zien Vannerek poliziei eta hatz aztarnak hartzeko baimena eman zien ere.

Vanneren hatz aztarnak datu basean sartu eta emaitzak itxaroten zituzten bitartean, Gruenheidek Vanner lagundu zuen urreneko denda batera, edari bat eta tabako pakete bat erosten. Roxanek bitxia zeritzon Vanneren azentuari, batzuetan ekialdeko kostaldekoa baitzirudien, beste batzuetan Texasekoa, beste batzuetan ordea koka ezina, eta horri buruz galdetu zion.

-Azentu bitxia daukazu. Non hazi zinen?

Eta une hartan, berehala, heziketa oneko gizon haren ahotsa eta espresioa aldatu egin ziren. Gruenheidi begietara begira, honen aurpegitik zentimetro batera, modu zabarrean bota zion:

-Hori, zuri, bost axola zaizu.

Berehala, berriz, bere aurreko jarrera lasai eta adeitsura itzuli zen.

Gruenheiden ustez, segundo eskas haietan gertatutakoa Vanneren benetako izaeraren agerraldi bat izan zen. Hura zen Vannerren benetako aurpegia, benetako izaera, ez ezagutu ziren momentutik erakusten ahalegintzen ari zen gezurrezko bestea.

Bitartean hatz aztarnen kontsultaren emaitzak iritsi ziren. Hatz aztarna haren jabea Curtis Mayo Kimball bezala fitxatua zegoen, 1986an neskatila bat abandonatzeagatik kartzelara kondenatua eta 1990an zaintzapeko askatasunetik ihes egiteagatik poliziak bilatzen zuena.

Bilaketa agindua zela-eta berehala atxilotu zuten Vanner-Kimball, eta Eunsoon Junen etxea miatzera joan ziren Gruenheid eta bere taldea.

Eunsoonen argazkiak hozkailuaren atean itsatsita zeuden, baina emakumezko arroparik ez zuten aurkitu etxe guztiko geletan. Etxeko lursaila inguratzen zuen hesiaren parean katu baten hilotza topatu zuten eta alorreko zati batzuk zuela gutxi jorratuak izan zirela antzeman zuten. Etxeko sotoan sartzeko kandadu bat apurtu behar izan zuten. Bertan Junek buztingintzarako erabiltzen zituen tresnak zeuden, labe bat eta tornu bat ere. Sotoaren atzealdean ate bat zegoen. Ur berogailuaren gelatxoa zen. Sabaian zintzilikatutako obra argi batzuekin argiztatua zegoen. Zoruan katu simaur pilo bat zegoen eta haren ondoan kable batzuk, aizkora txiki bat eta zerra elektriko bat.

Simaur piloa oinarekin astindu zuten apur bat eta giza oin momifikatu bat azaldu zen, txankleta baten barruan.

Simaur piloak ezkutatzen zuena hobeto aztertzerakoan Eunsoon Junen gorpua agertu zen, partzialki zatitua. Hilabeteak ziren hilda zeramala. Buruan kolpe gogor bat hartuta hil egin zela ebatziko zuten forentseek.

Kimballek hilketa akusazio bati aurre egin beharko zion.

Hain hotza izan zen krimen hura, hain “garbia”, hain “profesionala”, Gruenheidek ezin zuela sinetsi Kimballen lehenbizikoa zenik. Polizia-etxean, Kimball atxilotua zegoen gelaren atetik hurbil eta hark entzuteko moduan, Gruenheidek zera oihukatu zion lankide bati: “Tipo hau benetan nor den aurkitu arte, eta bere iraganeko krimen guztiak argitara atera arte, ez dut etsiko!” Biharamunean Kimballek Junen hilketa aitortuko zuen.

Aitorpena beste froga bat zen Gruenheiden susmoentzat: inork ez du hilketa bat aitortzen. Kimballek zerbait ezkutatzen zuen, Junen hilketa ikaragarri hura baino gogorrago eta beldurgarriago izan behar zuen zerbait, kartzelara joatea nahiago baitzuen zerbait ezezagun hori argitara irtetea baino.

Hamabost urtetik bizitza osorainoko kartzela zigorra ezarri zioten Kimballi 2003ko ekainean, baina Gruenheidek, agindu bezala, ez zuen etsi eta bere hitza mantenduz ikerketarekin jarraitu zuen.

Kimball, Lawrence William Vanner izenarekin, 1990ean iritsi zela Richmond Heights herrira jakin zuen, hots, zaintzapeko askatasunetik ihes egin eta gutxira. Argiketari lanak egitetik bizi zen. Herriko denda batean lanak egiterakoan, dendak gela huts bat zeukala ikusita, jabeei baimena eskatu zien bertan bizi ahal izateko. Hura izan zen bere bizilekua hamar urtez. 2000. urtean Eunsoon Junen etxean lan bat egin ondoren harekin bizitzera joan zen, eta ondorengoak ondo zekizkien Gruenheidek. 1998an isun bat jarri zioten Lawrence William Vannerri gida baimenik gabe eta asegururik gabe gidatzeagatik. Hura zen Vanneren izenean poliziak zeukan erregistro bakarra. Denboran atzerago jo beharko zuen Gruenheidek, Kimballek ustez ezkutatzen zuena azaleratu nahi bazuen.

Lisaren abandonatzeari buruzko espediente osoa eskatu zion Gruenheidek Santa Cruzeko poliziari eta orduak eman zituen hura goitik behera aztertzen. Bertan zeuden Lisa txikiaren eskutxo eta ointxoaren tinta aztarnak, eta baita sexu gehiegikeriak frogatzen zituzten haren adierazpen lazgarriak. Lisaren jaiotza agiririk, ordea, ez zen inondik agertzen, ezta honen amaren heriotza agiririk ere. Bertan zegoen, hori bai, Gordon Jensonen eskuizkribua, Lisaren aita zela eta bere borondatez Deckertarren eskuetan usten zuela adieraziz.

Gruenheidek ez zuen ordurako Kimball-Jenson-Vanner haren ahotik edo eskutik zetorren ezer sinesten. Ziur zegoen tipo hura, dena delako izenarekin ere, ez zela inondik inora neskatilaren aita.

Espedientean Lisari odol lagin bat atera ziotela agertzen zen eta Kimballi ere gauza bera egingo ziotela, edo asmo hori zeukatela bederen, baina Kimballen odol laginik ez zegoen. Aitatasun froga ez zen sekula egin.

Kimball kartzelan zegoela Gruenheidek DNA froga bat egitea agindu zuen Lisaren aitatasuna frogatzeko. Horrela, 2003ko abuztuan, Lisa abandonatu zutenetik 16 urtera, DNAk frogatu zuen Kimball ez zela Lisaren aita.

Gruenheidek berri hauek jakinarazi zizkion Santa Cruz konderriko poliziari, Lisa abandonatu zuten tokikoa, eta San Bernandino konderriko poliziari ere, Lisa orduan bertan bizi baitzen. Lisaren kasua berriz ireki zen, baina oraingoan ez abandonatze kasu bat bezala, bahiketa kasu bat bezala baizik.

Kimball kartzelan itaundu zuten, jakina, baina honek ez zuen inolako informaziorik eman Lisa non eta norengandik bahitu zuen argitzeko. Are gehiago, Lisaz ez zela oroitzen esatera heldu zen. Eta haren borondatez edo bat-bateko oroitzapenez ez zen inolako argibide berririk lortuko, 2010ean kartzelan hil baitzen.

Nor zen benetan Kimball? Zergatik ahalegindu zen hainbeste bere benetako identitatea izen faltsuen zerrenda luze baten atzean ezkutatzen? Zer ezkutatzen zuen, Eunsoon Junen hilketaz eta Lisaren bahiketa eta hari eragindako gehiegikeriez gain, behin kartzelan egonik ere amore ez emateko? Non eta noiz gurutzatu ziren Lisa eta Kimball? Non eta norengandik bahitu zuen? Non zeuden Lisaren guraso biologikoak? Bizirik al zeuden?

San Bernardino eta Santa Cruzeko poliziek kasuaren ikerketari ekin zioten berriz haur baten bahiketa bezala, baina nondik abiatu behar? Non bahitu zuen Kimballek Lisa? Noiz? Ez zegoen abiapunturik, ez datarik ezta lekurik ere. Ez zegoen aztarnarik, zantzurik.

Hurrengo urtean NCMEC (Desagertutako eta Esplotatutako Haurrentzako Nazio Zentroa) agentzia ikerketara gehitu zen. Agentzia honek Estatu Batuetan zehar desagertutako haur guztien gaineko salaketak biltzen ditu eta ikertzen, baina, nahiz eta euren datu basea sakonki miatu bazuten ere, ez zuten Lisaren datuekin, haren adin eta deskribapenarekin bat zetorren desagerpen salaketarik aurkitu.

Polizia talde guztion ikerketek ez zuen urte luzetan inolako aurrerapen esanguratsurik lortu. Lisa jaio eta Holiday Host kanpalekuan agertu zen arteko bost urteetan, Kimball-Jenson-Mockerman-Vanner hura Estatu Batuetako lurralde guztian zehar ibili zelako zantzuak bildu zituzten, baita Kanadan ere, hortaz, edonon bahitu ahal izan zuen neskatila txikia, eta jakina, orduan bertan jarriko zion Lisa izentzat, bere gurasoek jarritakoa ezkutatuz eta ahantzaraziz. Baina zantzu erabakigarririk ez zen agertzen, bere bidaietan jasotako trafiko isunen bat edo beste gehienez. Itzal hutsak ziren, irudi bete bat osatzeko nahikoak ez zirenak, mamu batek utziko lituzkeen itzalak. Kimball-Jenson-Mockerman-Vanner hura mamu bat zirudien, aztarna finkorik utzi gabe herrialdeko punta batetik bestera ibilitako mamu bat.

Eta, esan bezala, 2010ean Kimball kartzelan hil zen. Ordura arte atera ez zizkioten aitormen eta argibideak ezingo zizkion inork aurrerantzean atera.

Kimballen heriotzaren garaian, Peter Headley izeneko sarjentu baten eskuetan jarriko zuten Lisaren kasua San Bernardinoko sheriffaren bulegoko haurren aurkako delituen sailean. Headley eta bere saileko lankideak, urte luzetako eskarmentudunak guztiak, haurren aurka eragindako ankerkeria latzenen lekuko izanak ziren, zela indarkeria fisikoa, zirela pornografia edo sexu gehiegikeriak ere. Erraz edo ezer gutxirekin harritzen direnetarikoak ez baziren ere, Lisaren kasuaren atzean zerbait berezia, deigarria ezkutatzen zela susmatzen zuten.

Headleyk buru belarri ekin zion ikerketari. Gertaeren kokalekuak berriz bisitatu zituen (Holiday Host kanpalekua, egun itxita dagoena, Eunsoon Junen etxea …), Kimball ezagutu zutenak berriz elkarrizketatu zituen, eta kasu haren inguruan ia mende laurdenean bildutako dokumentazio guztia behin eta berriz errepasatu zuen, aldez aurretik inork antzeman ez zuen aztarnaren baten bila. Holiday Hostera iritsi aurretik Kimball eta Lisa beste antzeko kanpalekuetan egonak zirela suposatuz, Kaliforniako eta inguruko estatuetako kanpalekuetako erregistroetan bilatu nahi izan zituen haien joan etorrien gaineko informazioa, baina urte asko ziren pasatutakoak eta garai haietako erregistro gehienak deuseztatuak izan ziren.

Bost urte inguru zeramaten Headleyk eta bere taldeak ikerketan murgilduta eta garrantzizko aurkikuntzarik gabe, Headleyk eta Lisak berak erabakigarria izango zen ideia bat izan zutenean: litekeena zen Lisaren beraren zelulen nukleoan gordeta egotea Lisaren jatorria aurkitzeko eta haren iragana berreraikitzeko beharrezkoak ziren aztarna eta froga guztiak edo nahikoak.

III.- BARBARA

Headleyk dnaadoption.com webgunera jo zuen aholku eta laguntza bila. Genetikan eta genealogian adituak edo alor horien zaleak diren boluntario talde batek osatzen du webgune honen bidez ezagutzera ematen den erakundea, eta, bertako partaide guztiak boluntario direnez, erakundeak ez du inolako etekin ekonomikorik bilatzen. Erakundearen xedea, DNA analisiak egin nahi dituenari, edo jada egin dituenari baina aurrera nola jarraitu ez dakienari, gidaritza eta aholkularitza ematea da. Eman beharreko urratsei buruzko gomendioak eskaintzen dizkiete eta baita ikerketan lagundu ere, adoptatutako umeak izan eta euren guraso biologikoen bila dabiltzanei batez ere, baina baita donazio bidezko ernalkuntzatik jaiotakoei edo DNA frogak egin eta emaitza “bitxiak” jaso dituztenei ere, hitz batean, bere arbasoak bilatzeko zailtasunak edo hormak topatzen dituen edonori. DNA analisi batekin hastea da euren aholkua, eta merkatuan eskura daitezkeen analisi mota ezberdinen artean zeintzuk diren egokienak ere gomendatzen dute. Behin DNA analisiak eskuan izanik, hurrengo urratsen inguruko gidaritza eta laguntza eskaintzen dute, doan. Hor sartzen dira genealogian adituak, genealogia lan tradizionala eta, behar izanez gero, adopzioen kasuan erabiltzen diren teknika berritzaileak eskainiz. Lan luzea eta nekeza da, jaiotza, ezkontza eta heriotza erregistroetan arakatu behar baita, dei ugari egin behar baitira… baina emaitzak lortzen dituzte. Dena musu-truk.

Barbara Rae-Venter izeneko genealogian aditu boluntario batekin topo egin zuen bertan Headleyk eta Lisaren kasua azaldu zion: Dnaadoptio.com webgunean erabiltzen zituzten teknikak, bahitutako eta bahitzaileak abandonatutako neskatila baten familia biologikoa bilatzeko baliagarriak izan zitezkeen? Rae-Venterek baietz erantzun zuen hasiera hasieratik, nahiz eta kasu honetan zailtasun bereziren bat gehiago izan, ikerketa abiatzeko kokagune geografikorik ez baitzegoen. Adopzioen kasuan, bederen, haurra non adoptatua izan zen bazekiten, bertako erregistro eta artxiboetan ikerketa abiarazteko. Gauza bera haur abandonatuen kasuan. Baina Lisaren kasuan… Estatu Batuetako edo Kanadako ia edozein lekutan jaioa izan zitekeen Lisa!

Erronkaren zailtasun bereziak kitzikatuta edo, Rae-Venterek boluntario talde bat osatu zuen Monterreyko Genealogia Zentroan eta “Lisa Proiektua” (“The Lisa Proyect”) deitu zuen.

Hasteko, DNA analisien inguruko ohiko gomendioak eman zizkioten Lisari. DNA analisien hiru mota ezberdin daude. Haietariko bat, “Y DNA” izenekoa, ez zen Lisaren kasuan erabilgarria, Lisak ez baitzeukan Y kromosomarik. Beste bat, “mitokondria DNA” miatzen duen analisia, printzipioz baliagarria zen Lisaren kasuan, emakumezkoen kasuan soilik erabiltzen baita, baina belaunaldi askoz urruneko arbaso partekatuak identifikatzeko balio du, hots, jatorri etnikoa argitzeko, eta ez zen hau Lisaren arazoa, Lisa bere gurasoen edo bizirauten zuten bestelako ahaideen bila baitzebilen. Dnaadoption.com webgunean hirugarren mota bateko analisiak gomendatzen dituzte beti, “DNA Autosomal” izenekoak, bai gizonentzat eta baita emakumeentzat ere baliozkoak direnak eta besteak baino informazio askoz zabalagoa ematen dutenak. Konpainia askok eskaintzen dute mota honetako analisiak, baina dnaadoptionen lau konpainienak soilik gomendatzen dituzte (Myheritage, Family Finder, 23andMe eta Ancestry), gainerakoak ez baitira, haien iritzi adituan, behar bezain osatu eta fidagarriak, sarritan garestiagoak badira ere. Dnaadoptionen ohiko gomendioa, eta Barbara Rae-Venterek Lisari eman ziona, ordaindu ahal izanez gero, lau konpainietan analisiak egitea izan zen. Konpainia bakoitzak beregana jo dutenen informazio genetikoa dauka, eta bakoitzak bere datu basea erabiltzen du erabiltzaile berriekin antzekotasun genetikoa izan dezaketen pertsonak bilatzeko. Horrela, lau konpainietan analisiak eginez gero, lauon datu baseetako informazioa izango zuen Lisak eta, hortaz, ahaidetasun genetikoren bat aurkitzeko aukerak lau bider handiagoak izango ziren. Gainera, antzekotasun genetikoa daukan norbait aurkitzeko aukerak gehiago biderkatzeko, analisien emaitzak Gedmatch.com webgunera igotzea zen gomendatzen zuten hurrengo urratsa. Web horretan borondatez igotako milaka eta milaka DNA analisiak biltzen baitira, eta antzekotasuna daukan baten bat aurkitzeko aukera handiagoa ematen du konpainia bakar baten datu baseak baino.

Lisak, aholkuari jarraiki, lau konpainia horietako analisiak egiteko kitak erosi zituen internet bidez, bere listua bota zuen haietako bakoitzean, postaz itzuli zien eta emaitzen zain gelditu zen.

Handik lasterrera, eta guztien harridurarako, emaitza garrantzitsu bat jaso zuen: Ancestry konpainiaren datu basean Lisarekin antzekotasun genetiko izugarria zeukan norbait aurkitu zuten, Lisaren bigarren edo hirugarren mailako lehengusu bat izan zitekeena. 81 urteko agure bat zen, Estatu Batuetako ekialdeko kostaldean bizi zena. Baina aurkikuntza hura aurrerapen itzela suposatzen bazuen ere, bien arteko lotura zehazteko, biek partekatzen zuten arbasoa identifikatzeko, hirugarren hanka bat behar zuen ikerketak.

Bada, zorionez, beharrezko hirugarren hanka hori ere laster agertu zen: 23andMeko datu basean, bere antzekotasun genetikoagatik Lisaren beste lehengusu hurbil bat izan behar zuena topatu zuten, San Frantziskon, mendebaldeko kostaldean, bizi zena kasu honetan, Adam Keim zuen izena eta 43 urte zeuzkan. DNAadoptionetik harekin harremanetan jartzen saiatu ziren bere genoma parteka zezala eskatzeko, baina Adamek ez zien jaramon handirik egin. Hori ikusita Barbarak email luzeago bat idatzi zion Adami, Lisaren kasuaren berezitasunak azalduz: Lisa, bere bigarren edo hirugarren mailako lehengusina izan zitekeena, haurtxo bat zenean bahitua izan zen eta bere bahitzaileak, atxilotua eta kartzelaratua izan bazen ere, ez zuen Lisaren jatorriari buruz inolako argibiderik eman kartzelan hil aurretik. Bera, Barbara Rae-Venter, San Bernardinoko poliziarekin elkarlanean ari zela azaldu zion, Lisari bere jatorria aurkitzen laguntzeko, eta berak, Adamek, ez al zion bere lehengusinari lagunduko ala?

Sinesgaitz baina zintzotasunez erantzun zion Adamek: istorio guzti hura telebistako saioetan ageri ohi diren horietako bat ematen zuen, ez zirudien bera bezalako pertsona arruntei gertatzen zaien zerbait, eta horregatik susmoa zuen hasiera batean ez ote zioten dirua eskatuko, istorio guzti hura ez ote zen izango iruzur baten estaldura. Hala ere, pozik lagunduko ziela erantzun zien, baina ez zeukala zer eskaini, bera ere bere jatorriaren bila baitzebilen, adoptatua baitzen. 23AndMeko analisiak ere, esperantza gutxirekin egin zituen, soilik bere mutil-lagunak kita Eguberritan oparitu ziolako. Analisiaren emaitzetatik, berarekin antzekotasun genetikoa zeukaten hainbat lagun topatu zituen, baina laster ohartu zen antzekotasun horren iturria zehaztea zaila izango zela, bere jatorriari buruz ezer gutxi baitzekien, ez historiarik ez abizenik, eta horrek ikerketa oztopatzen zuen.

Rae-Venterrek berehala erantzun zion, haren susmoak uxatze aldera eta haren laguntza lortzeko: “Gu geu adituak gara euren jatorriaren bila dabiltzan adoptatutako pertsonei laguntzen, eskarmentu handia dugu eta emaitza arrakastatsuak lortu ditugu. Hortaz, Lisaren kasuan laguntzen bagaituzu, zure familia biologikoa aurkitzen lagun zaitzakegu. Doan.”

Adamek zeukan gutxia eman zien, bere jaiotza data, San Diegon jaioa zela eta bere adopzio amaren ezkongabeko abizena (eta adoptatua izan aurretik, babes-etxean Mike deitzen ziotela). Egun bakar baten buruan, Kaliforniako erregistroetako mikrofitxetan murgilduz, Diana Iwanski izeneko “Lisa Proiektuko” boluntario batek Adamen jatorrizko jaiotza agiria aurkitu zuen, haren ama biologikoaren, haren anaia biologiko batena (Robert) eta Adami jaiotzerakoan jarri zioten izena ere: Michael Richard Kravan.

Adamen anaia autoz lau orduko bideko distantziara bizi zen eta laster jarri zen harekin harremanetan. Patti bere ama biologikoari ere aste gutxiren epean telefonoz deitu zion. Urduritasuna ezkutatzen ahaleginduz, inolako epaimenik ez zuela gordetzen azaldu zion, bizitza on bat izan zuela, zoriontsu zela eta zinez eskertzen ziola adopzioan eman izana. Ordutik ama eta anaiak maiz bildu dira eta Adamek, azkenik, bere historia, bere denbora osatzeko erantzunak lortzen ari da.

Adamentzat berri onak izan zirenak, Lisarentzat ere izan ziren, hirurak, Lisak, Adamek eta ekialdeko kostaldeko agureak elkarrekin lotura genetikoa zeukatela eta arbaso bat partekatzen zutela frogatu baitzuten DNA analisiek. Zehazki, hiru oinordeko identifikatuta izanik, arbaso komun hori identifikatu ahal izan zen: agurearen amona zen.

Enborra finkatuta izanik, Lisaraino eraman behar zuten abarrak jarraitzea erraza izan beharko zuela suposa zitekeen, baina norainokoa zen oraindik geratzen zitzaien lana inork gutxik susma zezakeen.

Emakume bakar harengandik jaiotzen zen zuhaitz genealogikoa berreraikitzea besterik ez zen egin behar zutena, eta horretan zehazki ziren aditu DNAadoptionen. Jaiotza, heriotza eta ezkontza erregistroetan murgiltzen dira, eskelak eta bestelako prentsa oharrak bilatzen eta behatzen dituzte. Zuhaitzaren abarrak osatzen lagun dezakeen edonolako informazioa bilatzen adituak dira. Baina enbor komun hark, andre hark, hamazortzi seme-alaba izan zituen eta sinestezina dirudi pertsona baten ondorengoen kopurua zenbat biderkatu daitekeen lauzpabost belaunalditan, are gehiago pertsona horrek hemezortzi seme-alaba izan dituenean. Hamazortzi abarrez hasten den zuhaitz baten abaraska esponentzialki ugaltzen da belaunaldi bakoitzean. Kasu honetan, bere abarretako bat Lisarengan bukatu behar zuen zuhaitz honek 19.000 izen biltzera iritsi zen.

Ez hori bakarrik, erregistro eta hedabideetan aurkitutako informazioa DNA analisiekin osatu beharra zegoen, ondorengotza biologikoa berreste aldera, hortaz, lan erraldoia zeukan Lisa Proiektuak. Horretarako, Peter Headleyk, genealogia ikerketaren bitartez aurkitutako Lisaren ustezko senideei dei egiten zien telefonoz, eta Lisaren istorioa kontatzen zien euren kolaborazioa eskatzeko, hots, DNA analisiak egiteko eskatuz. Jende gehienak susmo txarrez jasotzen zuen deia eta iruzurgiletzat jotzen zuten Headley, ikerketan aurrera egitea eragotziz. Euren informazio genetikoa eskatzen zien ezezagun batek telefonoz! Beste ezer baino pribatuagoa den zerbait eskatzen ari zen Headley, egia esan, eta ez zen harritzekoa hortaz jendearen erantzuna. Onespen gehiago lortze aldera Headleyk estrategiaz aldatu zuen: berak kontatzen zuena egia zela berresteko, San Bernardinoko sheriffaren bulegora dei zezatela eskatzen hasi zitzaien deia egiten zienei. Horrela geroz eta jende gehiago gehituz joan zen ikerketara borondatez, euren ustezko lehengusinari laguntzeko asmoarekin. Handik aurrera onespena ematen zutenek, gainera, euren senideei ere eskatzen zieten DNA analisiak egitea eta dirua eman zuten batzuek ere beste batzuen analisiak ordaintzeko.

Luzea eta nekeza izan zen lana, hasiera batean aurreikusi bezala, eta ustekabeko oztopoak ere aurkitu zituzten bidean. Hala, bai amaren aldetik bai aitaren aldetik ere Lisarekin lotura genetikoa zeukaten pertsonak aurkitu zituzten, elkarren artean anai-arrebak ez zirenak. Honek ikerlariak harritu eta desorientatu zituen hasiera batean, baina oztopo hori gainditzeko gakoa ere aurkitu zuten: belaunaldi batzuk lehenago, bi anaia bi ahizpekin ezkondu ziren, antzekotasun genetiko bikoitz hura eraginez bikote bien ondorengoen artean.

Bada, ehunka edo milaka abar haietako batean ez zuten aurrera egitea lortzen. 2008an zendutako Georgette Beaudin izeneko emakume baten eskela aurkitu zuten. Bertan, hildakoari bere alaba Denisek bizirauten ziola esaten zen, baina Denisen abar harekin aurrera segi nahi zutenean ez zuten haren arrastorik inondik aurkitzen. Denise bere amaren heriotzaren unean bizirik bazegoen eta haren heriotza agiririk ez bazegoen, non zegoen Denise Beaudin hura?

Bi urteko lanaren ondoren, 2016ko abuztuan, Lisa Proiektua taldeak erantzun bat zeukan. Peter Headleyk Lisari deitu zion eta bere benetako izena jakin nahi ote zuen galdetu zion. Lisak ez zuen berehala erantzun, baina baiezkoa izan zen azkenean erantzuna, halabeharrez, hura baitzen bidaia luze eta korapilatsu guzti haren helmuga.

-Dawn.

Hori zen bere amak jarri zion izena, Dawn Beaudin zen Lisa bere jaiotza agirian.

1981. urtean jaio zen Lisa, New Hampshireko Manchester hirian, kanadar jatorriko familia batean ama ezkongabe gazte batengandik. Bost urte geroago abandonatua izango zen tokitik milaka kilometrora, Estatu Batuetako beste puntan. Izena aldatu behar zuen? Urtebetetze eguna?

Headley Manchestereko poliziarekin jarri zen harremanetan, bertan jaiotako eta hogeita hamar urte lehenago bahitua izandako neskatila bat, andre heldu bat ordurako, aurkitu zutela esateko, eta hauek Lisaren senideei, Beaudindarrei jakinarazi zizkieten berriak. Lisaren aitona behar zuenak, aurretik DNA analisiak egiteari uko egin zionak, oraingoan onespena eman zuen.

Lisa-Dawnen senide biologikoek orduan egin zituzten adierazpenengatik, 1981eko Esker Emate egunean ikusi zuten azkeneko aldiz Denise eta bere sei hilabeteko alabatxoa. Handik astebetera bere etxetik igaro ziren eta alde eginak zirela ohartu ziren. Ez zuten sekula desagertzearen inguruko salaketarik jarri, Denisek, inolako azalpenik eman gabe, bere borondatez alde egin zuela sinetsi baitzuten beti. Garai hartan Denise Robert Evans izeneko gizon batekin bizi zen, behin baino gehiagotan poliziarekin arazoak izan zituena, elektra indarra legez kanpo saretik desbideratzeagatik eta txeke baliogabeak igortzeagatik. Aurrekari horiek ezagututa, Evans eta Denise (Dawn txikia haiekin zeramatela) finantza arazoengandik ihesi desagertu zirela sinetsi izan zuten urte guzti haietan.

Beaudindarrei eta Robert Evans hura ezagutu zutenei, Lisaren bahitzaile eta Eunsoon Junen hiltzaile izan zen Curtis Kimballen argazkiak erakutsi zizkien poliziak eta, espero zuten bezala, guztiek berretsi zuten hura zela Denisen bikotekidea desagerpenaren garaian, Robert Evans izenarekin ezagutu zutena. Elektrizitatea lapurtzeagatik eta funts gabeko txekeak igortzeagatik atxilotu zutenean ere argazkiak egin zizkion poliziak Evansi eta, jakina, bat zetozen Kimball-Vanneren argazkiekin.

Poliziak darabilen hipotesia, Kimballek Denise hil egin zuela da, baina non eta noiz gertatu zen krimena, gorpua non ote dagoen, oraindik argitzeke dauden galderak dira.

IV.- ASHLEY ETA CAROL

Lisaren benetako izena eta jatorria jakin zirenean, 2016ko abuztuan, Peter Headleyk NCMEC agentziari ere jakinarazi zion, Lisaren kasuaren ikerketan 2004tik parte hartzen baitzuen.

Ashley Rodriguez izeneko agente batek jaso zuen informazioa eta mapa batean kokatu zuen Manchester, Lisaren jaioterria. Berehala bere arduradunari deitu zion mapako puntu hura begira zezan.

NCMECen milaka kasu ikertzen dituzte, zein baino zein ankerrago eta ikaragarriago, baina haietako gutxi batzuk beste milaka kasuen artean nabarmentzen dira euren krudelkeriagatik eta ikertzaileen buruan daude beti.

Ashley eta Carol, biak mapari begira, bat etorri ziren: antzekotasun gehiegi eta hurbiltasun gehiegi zegoen Lisaren kasuaren eta NCMECek ikertzen zuen kasu ikaragarrienetako batekin. Geografia aldetik hurbil zeuden biak, Manchesteretik hamabost miliatara besterik ez baitzegoen bestea; Eunsoon Jun buruan kolpe bat hartuta hil zen eta bere gorpua zatitu eta kablez lotu egin zuen, kasu honetan bezala; biktimen sexu eta adinak ere antzekoak ziren, emakume heldu gazteak eta euren alaba txikiak. Hainbesterainoko antzekotasuna ezin zitekeen kasualitatea izan. Konprobatu beharko zuten.

1985eko azaroan, New Hampshireko Allenstown herrian (Manchesteretik hamabost miliatara dagoena), Bear Brooks natura parkearekin muga zeukan baso batean, ehiztari batek 55 galoiko altzairuzko upel bat topatu zuen, zeinetatik plastikozko zaku bat ateratzen zen. Poltsaren edukia miatzerakoan aurkikuntza lazgarri bat egin zuen: bi gorpu erdi ustel zeuden barruan, 20-30 urteko emakume batena bata, zatitua eta kablez lotua upelean ondo egokitze aldera, eta 9 urte inguruko neskatila batena bestea.

Biktimak identifikatzen eta hilketaren egilea aurkitzen ahalegindu zen polizia urtetan. Desagertutako pertsonen gaineko salaketak ikertu zituzten, New Hampshire eta inguruko estatuetako ikastetxeetan bat-bateko eskola uzterik egon ote zen galdetu zuten, eta inguruko susmagarri guztiak itaundu zituzten. Baina alferrikakoak izan ziren ahalegin guztiak.

Hasiera batean upela aurkitu zuteneko orubearen jabea itaundu zuten, Gallagher izeneko gizon bat, ez soilik poliziak, baita hedabide ezberdinetako kazetariek ere, eta honek ia edonork jaurti ahal izan zuela kupela aditzera eman zuen. Bere orubearen parean aparkaleku eta kanpaleku bat zegoen eta bertatik itxura txarreneko jendilajea igarotzen zela adierazi zuen Gallagherek. Berak ondo zekien, orubean bertan ber amak denda bat zeukalako eta jendilaje hura denda hartatik igarotzen baitzen. Hilketen egilea ia edonor izan zitekeen eta edozein lekutan egon zitekeen Allenstowndik oso urrun.

Esan bezala urtetako ikerketek ez zuten fruiturik lortu, baina kasua ez zen itxi eta, hamabost urte geroago, 2000. urtean John Cody izeneko sarjentu bati esleitu zioten kasua. Honek upela aurkitu zen tokia miatu nahi izan zuen berriz ere, zantzu berriren bat aurkitzeko itxaropen urriarekin. Bada, hamabost urtez ikerketan parte hartu zuten guztien harridurarako, lehenengo upela aurkitu zen tokitik hamar jardatara beste upel berdin bat topatu zuen.

Barruan, beste bi neskatilen hezurdurak. Bizpahiru urtekoa zen bata eta lauzpabost urteko bestea, hil zituztenean.

Ikertzaileek bere garaian jakinarazi zuten lehenengo upelarekin, ehiztariak aurkitu baino egun batzuk lehenago, mutiko batzuk ibili zirela jolasean, upelari pinuen inguruan birak ematen. Upela zabaldu zenean eta plastikozko poltsa irten zenean, mutikoek alde egin zuten. Hortaz, hasiera batean upel biak batera jaurtiak izan zirela ondorioztatu zuten ikertzaileek, baina mutikoek bata bestearengandik urrundu zutenez, bigarren upelaren aurkikuntza hainbeste urtetan atzeratu zen.

Lau biktimak garai berean hil zituztela jakinarazi zuen poliziak, hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaiera eta laurogeikoaren hasiera inguruan, haietako bi buruan kolpe gogor batez, baina beste biak, gazteenak, ez zen ebatzi nola.

DNA analisiak egin zizkieten laueieta emakume heldua neskatila nagusi eta txikienarekin lotura genetikoa zeukala ebatzi zen, nahiz eta ez zen zehaztu haien ama, ahizpa edo izeko bazen. Erdiko neskatilak ez zeukan inolako lotura genetikorik beste hirurekin.

NCMECek nazio mailako bilaketa bat zabaldua zeukan ordutik lau biktimak identifikatze aldera, baina zirudienez inork ez zeuzkan faltan lau emakumezko haiek. Ikaragarria zen, familia oso bat, hiru pertsonakoa, hil egin zuten eta inork ez zuen salaketarik jarri.

Hain ikaragarria zen Bear Brookseko hileten kasua, hain ankerra, NCMECeko beste milaka kasuen gainetik nabarmentzea lortzen zuela bertako agenteen oroimenean.

Horregatik, Ashley Rodriguezek Denise Beaudinen desagerpenaren tokia mapan kokatu zuenean, berehala Bears Brookeko biktimak etorri zitzaizkion burura, eta gauza bera gertatu zitzaion Carol Schweitzer bere arduradunari. Antzekotasun gehiegi zeuden kasu bien artean kasualitate hutsaren ondorio izateko.

Manchester hiriko eta New Hamshireko estatuko poliziei euren susmoak jakinarazi zizkieten, kasu bien arteko balizko lotura iker zezaten.

Bada, poliziak itaunketak eginez jakin zuenagatik, Robert Evans Wambec Mills izeneko lantegian lan egin zuen 1977tik 1981era arte, eta bertan bere gainbegiralea Edward Gallagher izan zen, upelak aurkitu ziren orubeko jabea. Gallagheren amak lursailan zeukan dendan ere lanak egin zituen Evansek garai hartan. Evans-Kimballek zaborra jaurti omen zuen basoan beste batzuetan, eta hori gutxi ez balitz bezala, Evans bere argiketari lanetan erabili ohi zituen kableak, gorpuetako batzuk lotzeko erabili zirenak bezalakoak ziren.

Froga erabakigarria falta zen: DNA.

Kimball, Lisa eta biktimen DNA analisiak erkatzerakoan lortutako ondorioak, tamalez (edo ez), dagoeneko susma zitekeenak izan ziren: emakume heldua ez zen Denise Beaudin, biktimetako batek ere ez zeukan lotura genetikorik Beaudindarrekin, baina erdiko neskatila, beste hirurekin lotura genetikorik ez zeukana, Kimballen alaba zen.

Kimballek Bear Brookseko lau biktimak hil zituela uste du poliziak, baita Denise Beaudin ere, Manchesteretik desagertu eta gutxira ziur aski, eta baita bere alabaren ama ere, honen nortasuna eta gorpua ezezagunak badira ere.

Zazpi biktima guztira. Kimball hiltzaile anitz bat izan zen, estatu Batuetako historiako krudelenetariko bat. Hiru neskatila txiki hiltzeko kapaza izan zen munstro bat. Bere alaba ere hiltzeko kapaza izan zen basapizti bat.

1980an Evans atxilotu zutenean elektrizitatea lapurtzeagatik, Elizabeth izeneko emakume batekin bizi zela adierazi zion poliziari, baina emakume hura ez zen sekula identifikatua izan. Litekeena da hura izatea Bear Brookseko biktima heldua. Edo Kimballen alabaren ama desagertua.

Era berean, Kimball Bear Brookseko hilketen egile izan zela argitaratu ondoren, poliziak jakinarazi berri du emakume baten lekukotza jaso duela, 1984an Kimballentzat lan egin zuela Lisa eta honen ahizpa txikia zaintzen, Kaliforniako Anaheim hirian. Beste adingabeko biktima bat? “Belar-zizak” jateagatik hildako ahizpa zen hura?

Zenbat dira guztira Kimballen biktimak? Jakingo al dugu noizbait ziurtasun osoz? Nortzuk dira Bear Brookseko biktimak?

Eta Kimball bera nor zen? Zeintzuk ziren bere benetako izena eta nortasuna?

V.- AZKEN EGUNERATZEA

Kimball Bear Brookseko hilketen egiletzat jo zuenean poliziak, eta hortaz Estatu Batuetako historian izan den hiltzaile anitz nagusietako baten aurrean geundela antzeman zenean, bere argazkiak berriz zabaldu ziren nazio osoko hedabideetan, haren benetako nortasunaren inguruan zantzuak bilatze aldera.

Dozenaka zantzu jaso zituzten ikerketan bilduriko polizia agentzia ezberdinek, baina azkenean haietako batek Kimballen benetako jatorri eta iraganaren ateak zabaldu zituen: 2017ko abuztuan, New Hampshireko Fiskal Orokorraren bulegoak jakitera eman zuen Kimball-Evans-Jensonen semea izan behar zuena aurkitu zutela, halaxe frogatu baitzuen bien DNAren antzekotasunak, eta Curtis Kimball, berez, Terrance –Terry- Peder Rasmussen zela.

Terry Rasmussen 1943ko abenduan jaio zen Coloradon. Estatu honetan eta Arizonan bizi izan zen bere familiarekin bere haurtzaro eta nerabezaroan. 1961ean, hamazazpi urte besterik ez zeukala, Estatu Batuetako itsas armadan erroldatu zen. Garai horretan argiketari bezala lan egin zuen Estatu Batuetako mendebaldeko hainbat basetan eta baita Okinawan ere. Haren iraganaren inguruko ikerketetan beti susmatu zen ejertzitoan egona izan behar zuela, bertan ikasi behar izan zituela bere lan trebetasuna eta beste hizkuntza eta kulturak, eta zehazki japoniarra.

1967an utzi zuen armada eta Hawaiira joan zen bizitzera. Bertan ezkondu bazen ere, 1969an Arizonara joan ziren emaztea eta biek. Arizonako Phoenixen eta Kaliforniako Redwood Cityn bizi izan ziren eta lau seme-alaba izan zituzten: alaba bikiak 1969an, seme bat 1970ean eta alaba gazteena 1972an.

Bikotea 1972an banatu zen eta aldi batez elkarrekin itzuli baziren ere, 1973 eta 74 bitartean emazteak behin betiko utzi zuen eta seme-alabekin alde egin zuen.

Rasmussenen familia honek, guztiak bizirauten baitira, autoritateei adierazi dietenagatik, 1974ko Eguberriaren inguruan ikusi zuten azkeneko aldiz Rasmussen. Texaseko Ingleside hirian bizi zela esan zien orduan, eta emakume batekin joan zitzaien bisitatzera, baina haren izenaz ez da inor oroitzen.

Hiltzailea, munstroa, badaukagu. Haren benetako nortasuna, legezkoa, badaukagu. Hemendik aurrera errazagoa izan behar du bere iraganeko nondik norakoak jarraitzea eta zirkulua ixteko falta den informazioa lortzea, hots, haren biktima anonimoak identifikatzea.

2017ko urtarrilean, New Hampshireko poliziak eta fiskaltzak Kimball-Evansen lotura Bear Brookeko hilketekin jakitera eman zutenean, Lisaren adierazpen bat ere irakurri zuten:

“Bihotzez eskertzen dut nire aitona eta lehengusuak azkenik ezagutu ahal izana. […] Hiru seme-alaba eder eta senar maitagarri bat dauzkat, eta gure bizitza zoriontsu eta seguru hau osorik eta babesturik jarrai dezala nahiko nuke istorio sinesgaitz hau kaleratu ondoren. […] Mesedez, zuen ardura guztia identifikatu gabeko biktimengana zuzen ezazue.”

Hala bedi.