booktegi.eus

Onddoak,

ondo?

EDU ZABALA

Azala eta marrazkiak: Maddi Zabala

Eskerrak Josu lagun onddozaleari, eta

besarkada handi bat Euskal Herriko ortzian

gu denok zaintzen eta hodeiak marrazki

bihurtzen ibiliko den Mikel apartari.

Adiorik ez, lagun.

AURKIBIDEA

CORDYCEPS MILITARIS

TRICHOLOMA PORTENTOSUM

PHALLUS IMPUDICUS

CLITOCYBE COSTATA

HONGO NAVARRENSIS

CORDYCEPS MILITARIS

Euskal Herri sakonean gaude, Oiartzungo lurretan, ni neu German, nire lagun basozaina Joxemiel eta bere “ranrover” mitikoa, Santana horietakoa, ia-ia Jurasikoaren garaietakoa baina Joxemielek dioen bezala, inoiz pulamentuzko ezusterik eman ez diona. Gizon gaztea da, ausarta, eskaladan ibilitakoa, baserritar jatorrikoa, tradizionala hainbat gauzatan, horra hor, “kuatroporkuatro” zaharkitu horrekiko mirespena eta erabat berritzailea beste hainbat arlotan: GPS-a ez dik ba erosi aurten onddoetara Soria aldera joateko? Halakorik!

Ni neu German nauzue, irakaslea onddoez eta perretxikoez pitorik ez dakiena. Beno, pitorik ez, supermerkatuetan badakit bereizten azpil barruan datozenak, garbi baino garbiago jartzen baitu bertan izena eta guzti, baina Joxemielen basozain lanak direla eta, aurten baietz, aurten hasi behar garela onddoetan, eta berak ezagutzen dituela pare bat aditu edo, eta baduela kako, “gantxo” bat, eta hura mugitzen hasten denean, guk ere gauza bera egin behar dugula Soriako lurretan. Hura izango da kolpearen unea, onddoen kolpea alegia, eta hasia da aurrera eta atzera dagoeneko, delako kako ezagunari mingainetik tiraka.

– Hi Joxemiel, jakin ezak nik putaidearik ez daukadala onddoez.

– Lasai egon hadi! Oraintxe bertan ezagutuko duk Oiartzungo onddo-txakurrik hoberena eta. Horrek dik usaina, horrek! Kiloka ekartzen dizkik onddo beltzak eta onddo-arrautzak, badakik, “Amanita cesarea” izenekoak.

– Nik zer kristo jakingo diat, Amanita edo Amazutaz horiek zein diren! Ez ezak izen arrarorik bota Joxemiel!

– Bai gizona, errazak dituk antzemateko. Hasieran arrautza bat bezala bilduta zeudek eta gero gorringo kolorea hartu ahala, txapela irekitzen joaten dituk. Eta ba al dakik zergatik daukaten cesarea izena?

– Arranopola! Hik nola egin dezakek hainbeste gauza batera? Trastu hau gidatu, bide bazterrera erori gabe, zigarroa erre, etenik gabe onddoez hitz egin eta tarteka hire emaztearen mezu galduak jaso segapotoan? Dedio! Hire totema olagarroa izango duk motel! Hainbat zeregin, hainbeste beso!

Kar, kar, kar! barre egin zuen Joxemielek, ranroverra Oiartzungo Ergoien auzoko malda eskerga igotzen hasi zenean triki-traka ozenaz.

– Aizak, motel! Noiz aldatu behar duk dinosauru hau eta itxurazko zerbait erosi? Bigarren milurtekoan gaudek eta hi oraindik trastu honekin!

– Bai, baina trastu honek ez zidak kale egin inoiz.

– Baina Soria ez duk Oiartzungo auzo bat gizona! Katxarro honekin noiz pentsatzen duk ailegatzea? Ostegun iluntzean atera eta igande eguerdirako? Ez al daukak beste zerbait azkarragoa eskuratzeko aukerarik? Ez daukak inor zorretan, alproja halakoa?

– Hik ze uste duk, hau onddoak bilatzea bezala dela ala? Hara! kuatroporkuatro bat! Zer ondo! Saskira. Baina lasai hadi! Banekien beste zerbait behar genuela bidaiarako eta orain jaso behar dugun Joxe Ferminek prest izango dik guretzat, edo hori espero dut.

– Prest? Zer baina?

Askotan Joxemielek esandakoak deskodetzen ibili beharra neukan, zeren berriketaren dispertsioak alde batetik edota motzean hitz egite horrek bestetik, ondorio erabat ezberdinetara eramaten baikintuen.

Han zihoan santana zaharra, Aiako Harrian amaitzekoa asmoa ez zuen pista mehar hartan, azken baserria zuela ordu laurden atzean utzi genuelarik. Kalekumeoi zaila egiten zaigu imajinatzea askotan hain gertu daukagun oihan aberatsean oraindik ere elebakarrak, indigenak alegia, izan baditugula guri eta gure zibilizazioari beha, Euskal Herri sakonaren, are gehiago esango nuke, Euskal Herriko erraietatik, han, sekulakopuntan zegoen Arranotxiki baserri apartatutik. Dedio! Iritsi ginen halako batean norabait eta han agertu zen nire begi-bistan Parnaso edo antzeko paraje idiliko hura –nor kristo biziko duk hemen! ez antenarik, ez parabolikorik... ez traktorerik, hau duk hau leku bitxia!–.

Eta halako leku bitxiak biztanle bitxiak behar hor nonbait eta hara non, Joxemielen santanaren klaxon errepikakorrari, derrepente, hiru tximaluze gazte, ustez, hurbiltzen zaizkion irribarretsu.

– Arratsaldeon, peña! Galdu egin zarete ala? –galdetu zuen porrutxo bat ahoan itsatsita zeraman mutil heavymetaleroak–. Haren tximak! Su Ta Garreko abeslariaren antza zuen, unerik hoberenetan, noski.

– Ezzzzz! Txurruta ren bila ari gaituk motel! Hor al dabil?

– Bai, siestan edo gelditu duk bazkalondoan, patxaranari bapo emanda! Kar, kar, kar! Ohi bezala. Badakik, mundu honetan bakoitzak bere ihesbideak aukeratzen dizkik, ezta hala?

– Hik esaten baduk hala izango. Esango al diok Joxemiel etorri dela?

– Bai, nola ez. Aizak, Txurrutaaa, Joxemiel etorri dela... Altxa hadi Mari Errauskin halakoa.

Hori esan eta beste biak ere koroan, barre egiteari ekin zioten porrua elkarri pasatuz, begiak ñir-ñir, eta hortzak dirdiratsu.

– Hi, Joxemiel! –esan nion ahopeka– zer dela eta deitzen diote Txurruta gizaseme honi?

– Itxoin ezak eta herorrek ikusiko duk bidaian, bi esanahi baitizkik goitizenak eta.

Halako batean hara non entzuten den Txurrutaren zartako bat goiko solairuan eta gero beste bat segidan eta beste bat. Azkenekoa zoritxarrez, Txurrutaren kopetak atearen markoaren kontra emandakoa izan zen. Txurruta! garbi zegoen goitizenaren jatorri bat bederen, ardo gehiegi zainetan!

Hura zen Joxemielen esanez onddo-txakurra, inguruetako elementurik baliagarriena eta usaina, jatekoa den edozein perretxikori antzemateko gai zen gizasemea. Usaina izan bazuen, eta gorputz erdia zuriz margotua, eskaileratan behera etortzerakoan haren balantza eta dantzari ezker, paretaren pinturari kendutakoa berea egin baitzuen, hor nonbait.

– Aizak Txurruta! Hi ondo al hago orain Soriarainoko bidea egiteko?

– Aizak hi! Joxemiel! Aurrena arrastion, eta bigarrena, zera: ni inoiz baino hobeto natxiok inora joateko, hik “Potros”a gidatzen baduk behintzat.

– “Potros”-a? Zer duk hori, Joxemiel? Zaldiren bat edo? Hau ekipoa gurea! Dedioooo!

– Ez gizona, Potrosa korta barruan zegok, etor hadi eta ikusiko duk. Ederra duk benetan! Eta hik Txurruta, Potros ateratzen dudan bitartean har ezak behar duana, ti-ta batean ateratzeko.

– Atzo prestatu mizkian nik prestatzekoak gizona! Badakik erdal esaera: Hombre prevenido... enbido! Ez al duk hola?

Hori esatean, apopiloak ziruditen beste hiru tximaluzeak jo eta tripak bota beharrean hasi ziren.

– Vale por dos, osaba, vale por dos! –esaten zuen handienak–. Hi haiz hi akademikoa! –eta segi barrezka–.

– Zuek astapitoak, hobe zenukete lan gehiago egin eta marizikin gutxiago erre, gero eta leloagoak gelditzen ari zarete eta. Bizirik iraungo al duzue ni etorri artean? Ez zekiat ba!

– Baiiii, joan hadi lasai, osaba, guk zainduko diagu baserria eta azienda ohi bezala eta hire ohea betetzeko neska lagun batzuk ekarriko ditiagu, ziur egon. Kar, kar, kar.

Hura zen panorama, hura! Hiru porrozale porrokatuak eta haietariko baten osaba oreka bilatu nahian santanaren laguntzaz.

Joan nintzaion ba segika Joxemieli ukuiluraino eta hango simaur usaina eta lokatza artean hara non bonbila bakartiari tiratu eta piztu ondoren Potros delakoa ikusten dudan.

– Baina zer Potros eta ze demonio! Hau Nissan patrol bat duk eta! Hemen Jaungoikoak bezala dena bataiatzeko ohitura duzue edo?

– Hire herrian ez al duk hola ala? Patrol baino, Potros hobea duk motel! Honek potroak izan, galantak ditik eta! Hau duk animalia hau, ikusiko duk.

Ikusi? Zer ikusi behar nuen nik ba 4x4 batekin? Ez nintzen ni ba abenturazale horietarikoa eta jakin banekien Joxemielek gustukoa zuela mendi puntako bazter eta zokoak azken zuloko pista ziztrin eta malapartaturaino ranroverrakin zeharkatzea. Behin baino gehiagotan koskabiloak ia bekainetaraino altxarazi zizkidan, bai horixe!

– Aizak, Joxemiel! Ez nazak eraman gero, oraingo honetan ere kasakristoraino pista ostia horietatik! Aditu al duk?

Kar, kar, kar... algaraka hasi zen Potros delakoa ukuilutik atera eta baserriaren atari erdian plantatu zuen arte.

– Beno, Txurruta, emaiok muxu hire ilobari eta goazemak Soriarantz lehenbailehen.

– Muxu esan al duk? Jar ezak hire ipurdia bistan eta emango zioat, pepelerdo halakoa. Tira, goazen!

Eta han gelditu ziren hiru “rastak” sekulako irribarrearekin, batek sakelako telefonoarekin hitz batzuk botatzen zituen bitartean:

– Ainhoa? Bai, Txema naun, gaur esandako orduan, hemen, Arrano Txikin? Ados, agur panpoxa eta ez ahaztu lagunak!

Jendeak ez duela denbora alferrik galtzen, ez alajaina!

Abiatu ginen, beraz, hiruko xelebrea auskalo nondik, aurrena Oiartzunera eta segidan autopista hartu ondoren, Leitzarango autobiatik Iruñerako bidean, Soria helburu.

Bi trastu ezberdin ziren erabat Santana eta Potros. Bata jurasikoa eta bestea puntta-punttakoa, bai jauna! Denetik zeukan 4x4 hark simaur usaina barne. Azken indigena elebakarra gauza batzuetarako, itxuraz, primario xamarra baina beste batzuetarako sekulako mutur finekoa omen. Nola liteke han, Aiako harrietan galdutako baserri hartan bizi zen gizaseme hark halako ranrober puska izatea? Eta Txurruta zurrungan ari zenez galdera jaurtitzeko parada probestu nuen.

– Aizak, Joxemiel, badakik ez naizela kuxkuxeroa baina nola demontre izan dezake gizaseme honek halako aparatua?

– Diskrezioz esango diat, German, gizon honek bizitza osoan ez dik lana besterik egin, beno lana eta bizioak ordaindu eta apustuak, eta...

– Hori duk alukeria, hori! Nik ere lana egiten diat baina ez zidak bost kiloko Potros bat erosteko adina ematen, gizona! Hara zer azalpena!

– Ongi duk German, ongi duk. Ondoan zurrungan daukaan Txurruta delako hori kontrabandista izan duk eta ez edozein, onenetarikoa baizik, urtetan mugan ibilitakoa, droga ez ezik edozein generorekin tratutan ibilia, angulak, tabakoa, alkohola, e.a.

– Drogarik ez? Eta ze kristo duk ba alkohola? Bi fidusdun edari bat?

– Benoooo, badakik zer esan nahi dudan, heroina eta halakoak, motel. Hau gerraosteko gizaseme saildua duk, golfo xamarra baina jateko edateko edota... edozer gauzari etekina ateratzeko sortua. Bizioak? Ba emakumeak, alkohola eta ikusten duan potros hau, handiena.

– Ba, halako bati arrimatzeko umorea behar dik emakume batek, dedio!

– Umorea ez duk kontua German, sosak baizik. Kar, kar, kar!

Barre egiten zuen Joxemielek, Tafallarako bidean iraileko ostegun arratsaldean erlojua baino finagoa, 120an zihoan Potrosen bolantea poz-pozik gidatuz eta “Los tres sudamericanos” eta bestelako musika hegoamerikarra, gehi trikitixa sorta entzunez. Zortziak aldera Nafarroako azken herria atzean utzi ondoren kamioizalez jositako gasolindegi-jatetxe-dendashop-putiklub batera iristen ari omen, eta han afaltzeko asmoa genuen, tripako orroak baretzeko. Hori zela eta, Txurruta edo Joxe Fermin loti zurrungaria, lozorro etilikotik esnatu beharra zegoen.

– Hi, Joxemiel, afaltzeko onddo-txakurra esnatu beharko diagu. Ez duk uste? Edo lotan utziko dugu besterik gabe?

– Bai zera! Honek, total egon edo ez, jan beharra zeukak, bestela a ze zalaparta muntatuko duen, egoskor honek! Aizak, Joxe Fermin! Esna hadi! Afaltzeko tenorea iritsi duk. Entzuten al duk, gizona?

Mugitu zuen loti ederra eta hasperenak eta nagiak handik eta hemendik atera nahian, bizpahiru aldiz ingurura aurrena eta gero niri begiratu ostean, txapela hala nola, zegokion lekuan paratu nahian, zera bota zuen.

– Baina zein da tipo kankailu hau? Non gaude? Ze kristo egiten diat nik hemen atzean eserita? Enee, hau duk ajea hau! Ez nian hustu ba patxaran osoa? Jesusss, afaria esan al duk? Goazemak ba! Baina zein da kankailu hau, Joxemiel?

– Ger-man, gizona, Ger-man. Esan nian, ba, lagun bat ekarriko nuela onddoetan aritzeko.

– German? Ze izen arraioa duk hori? German. Tira, ba! Goazemak afaltzera Joxemiel.

Izen arraioa? Berak bai zuela arraio, alproja eta baldar itxura balantzaka Potrosetik jaisterakoan. Neronengatik izan ez balitz, lurrari musu emango zion. – Ondo Kerman, ondo. Hi bai azkarra. Kar, kar, kar– esan zuen eskerrak eman nahian edo.

Nahiko itxura xelebrea generaman hirurok jatetxeko barrara iritsi ginenean. “El bueno, el feo y el malo” ematen genuen. Ni neu, beste bien ondoan nahiko kankailu; ia bi metro luze, txandala eta mendiko botekin hornitua. Joxemiel, ohi bezala paparra bistan, tiradun kamiseta, jertsea eskuan eta betiko Nike bisera, eta Txurruta... tira, Txurrutarenak ikuskizun baten elementu guztiak zeuzkan: oraindik erdi balantzaka, txapela, jertse pikoduna, alkandora koadroduna eta mahonezko frakak, eta oraindik baserriko eskaileran paretari kendutako margo zuria alde batean, nabarmen.

– Aizak, Txurruta. Hator hona une batez, Arrano txikiko margo guztia daramak aldian eta. Astinduko diat. Hago geldi mesedez.

Tabernan zeudenek zur eta lur begiratzen ziguten, hiru elementu haien hizkuntza ulertu ez eta generaman piura hura nonbaiteko mapan kokatu nahian, baina ez zen batere erraza, ez jauna. Jantokian sartu ginen, eta leku askotako kamioizaleak egonik, inpresio galanta eman genuen hor nonbait, platerak utzi eta guri begira gelditu zirenean. Txurrutaren hitz egiteko tonuak ere lagunduko zuen?

– Joxemiel, eta gure mahaia? Kamarero ostiarikez zegok hemen ala? Leku handia bai, baina zerbitzu exkaxa, motelaaa. Ez duk uste Kerman? Kar, kar, kar.

– Hobe motela eta ez simaur usainarekin hik bezala Zurrupa!

– Hara! Bertsolaria duk hire lagun hau ere. Ondo pasatuko diagu, onddoetan, bai jauna! Beno, kamarerooo, “una de mero” Non sartu dira hemengo morroiak?

Hau guztia bozgorailuarekin esanda diskretuagoa zatekeen. Hura basurde zalapartatsua hura! Oharkabean pasatzeko moduan geunden ba. Dediooo!

Afaldu genuen eta baita bapo edan ere, Txurrutak ez baitzuen gidatu behar-eta, baina alkoholak neuronaren bat nahastu zion antza eta zerbitzariarekin lehian, ika-mikan hasi zen kafea hartu orduko. Kafea hotza zegoela, ogia ez zela egunekoa, zerbitzua kaxkarra zela, eta ardoarekin ziria sartu zigutela, horra hor kafe zurruta bakoitzarekin botatako kexa sorta.

– Aizak, Joxe Fermin, isil hadi edo gaizki hasiko dugu bidaia hau! Ez gaituk bidean jarri iskanbilaren bila, onddoen bila baizik. Ordaindu eta goazemak hemendik!

Eserita zalapartatsua bazen, zutitzerakoan are gehiago. Berriro ere dantza-balantzari ekin zion eta zerbitzaria kobratzera hurbildu zenean hatz erakuslearekin hasi zitzaion paparrean ukitzen eta burlaxka antzean.

– Bai, esandako guztia egia da eta hik badakik alproja halakoa!

Zerbitzariak guri begiratu eta irriño batez erakutsitako konplizitatearekin erdi sosegatuta bira eman behar zuenean hara non Txurrutak irrist egin eta lepotik heltzen dion, biak hankaz gora eroriz, mahai guztien artean gure oinetara. Erretiluan zeramatzan txanponak hegan atera ziren eta kamara geldoan bezala ikusi nuen egoera, bakoitzak alboko mahaietan eserita zeudenei heldu nahian sekulako bizkarrekoa hartzen zutela. Hura izan zen lapikoa borborka jarri zuen azken garra. Nagusia atera eta mesedez lehenbailehen alde egiteko esan zigun, mozkorti hura eraman ezean guardia zibilari derrepente deituko ziola mehatxatuz.

Nola edo hala eraman genuen lagun zalapartatsua, onddo-zakurra, jatetxetik kanpo eta berriro ere Potrosean sartu genuen, jatetxeko nagusia, atarian guri begira zegoen bitartean.

– Aski diagu Txurruta! Ezin diagu horrela jarraitu, bestela alferrik etorri haiz! Onddoak ikusi beharrean hondoa jo egingo duk eta!

– Hara gure plaza-gizona! Ederra atera zaik parabola, baina hik ez daukak trebetasunik horrela segitzeko, ezta Joxemiel?

– Egin ezak lo, Txurruta, egin ezak lo, eta eman ezak bakea.

Halaxe izan zen berriro ere eta nire bizkar gainean lo hartu zuen, zurrungari ekiteko prest.

– Seguru al hago hau dela herriko onddo biltzaile hoberena? Nire zalantzak ditiat.

– Lasai egon hadi. Bihar oso fin ibiliko duk. Nire kontu!

Errepideari ekin genion gaua gainean genuela eta trafiko eskasiari esker berehala plantatu ginen Matalebreras herrian, “del Madero” borturantz jarraituz. Eta hitzak berak dioen bezala “del Madero”n, maderoak aurkitu genituen; geldiarazi gintuzten. Guardia Zibilaren kontrola, gaueko 10etan, Soriako bazter galdu batean. Nola demontre?

Sorian, beste hainbat ekonomia-arlotan bezala, oraindik iristear zegoen Benemeritaren suspertze ekonomikoa eta errepide-kontrola kontrolatzen zuen “cuatrolatas” baten inguruan zegoen sardinzahar batek halako gailu luminiko batez, errepidetik ateratzeko agindua egiten zigun, “Todo por la Patria”ren auto jurasikoaren argi urdinxkaren laguntzarekin. Surrealista benetan!

Makila argitsua zeramanak piura ederra zuen alajaina! Sabel ederrari traje ofizialak ia ezin zion eutsi galtzetan. Erretirotik gertuago zirudien lehen jaunartzetik baino.

– Kaixo! Arratsalde on. Nortasun-agiriak eta gida-baimena mesedez... Auto ederra jaunak.

– Bai, zinez ederra. Zuena ere ez dago gaizki. Aldaketa batzuekin asko irabaziko luke ez da hala “agente”?

Eskatutakoak eman, eta Joxemielek eta biok, hasperen bat eginez, elkarri begiratu genion irribarretsu.

– Eta zuen lagunarena?

– Lotan dago, beharrezkoa al da esnatzea?

– Bai, beharrezkoa da, guztiz beharrezkoa.

– Euskaldunak zarete hirurak ezta?

– Bai, halaxe da “agente” jauna, euskaldunak gara, goiti beheiti eta oso ondo konpontzen gara Soriako jendearekin. Lagunak ditugu Sorian, lagun handiak... Tira, tori lagunaren agiria.

– A bai? Bai interesgarria! –esan zuen jaramonik egin gabe, kideari agiriak luzatuz–.

Segidan, txakurra, San Bernardo potolo batek ardi taldeari bezala, bueltaka hasi zitzaigun Potrosen inguruan, Txurrutari behin eta berriro begiratuz.

Agiriak jaso zituen berriro eta zera bota zigun:

– Hori al da jatetxean zalaparta sortu duen mozkortia? –ño, harrapatu gaitiztek.

– Bai, halaxe da, baina ikusten duzu ezin duela ezta bere buruarekin ere.

Ez zen oso gustura gelditu sardinzaharra gure Txurruta esnarazi gabe eta Joxemielen atera hurbildu, zabaldu eta ukitu egin zuen esnatzeko asmoz.

– Nik ez nioke hori egingo “agente jauna”, esnatzerakoan ez baitu ezta bularra eman zion ama ere ezagutzen, gaiztoa izaten da, benetan!

– Hara! Begira zein fin tratatu behar dugun orain zalapartaka gure Soria lasaia asaldatzera etorri den euskaldun mozkorti hau –eta berriro mugitu zuen Txurruta. Halako batean lotiak, lotan oraindik, jiratu eta ezker besoarekin sekulako danbatekoa eman zion “agente jaunari” muturrean, hankaz gora bidaliz haraxeago zeuden sastraketarantz.

– Me cauen tostus muertossssss! –bota zuen ipurdia altxatzeko gai ez zen kupeltzar benemeritoak, gure Txurruta, buelta eman eta gorputza eta loaldia, zirkinik egin gabe aulkian berregokitzen saiatzen zen bitartean.

– Tomassss, etor hadi hona eta lagundu nazak, azkar!

– Bai “mi kabo”, nola erori zara ba? Eraso egin al dizute euskaldunek? –altxatu, trikornioa bilatu sastraka artean, ondo jarri eta duintasuna berreskuratu nahian guregana hurbildu ziren bi benemeritoak. Guri eta Txurruta loti zurrungariari begiratu ostean, bere onetik aterata zera bota zuen:

– Zuen berri gehiago ez izatea espero dut, zuen onerako! Tira, jarrai dezakezue. A, azken gauza... Jakin ezazue gainean izango gaituzuela edozein xelebrekeriatan sartzen bazarete. Oso sare estua dugu Sorian. Alde hemendik!

– Bai, agente jauna eta barkatu lagunarena. Halakoetan ez du gauza onik, ikusten duzu.

Deus erran gabe, linterna magikoarekin egindako keinu batez errepiderantz bidali gintuen, kidea, guri begira, irratiz berbetan ari zen bitartean.

– Ez al duk arraroa, German?

– Zer?

– Ba ez didala alkoholemiarena egin. Ziur naiz positibo emango nuela, eta berak ere hori bazekien, jatetxekoarena zekien bezala. Arraroa German, eta hire agiriarekin denbora luze egon duk. Zer daukak hire curriculumean? Gorotzen bat edo?

– Gorotza ez, baina bekorotz bat edo beste bai, baina nahiko lehorrak dagoeneko, kiratsa aspaldi galdu duten horietakoak, ulertzen?

– Bai, ulertzen diat ardi beltz halakoa, ulertzen diat, kar, kar, kar.

Gaua dena estaltzen ari zen ohiko jantzi beltzarekin eta pentsatu beharra zegoen non pasa gaua, ez baikenuen aldez aurretiko inongo erreserbarik egin asteburu luzerako. Soria hiriburua gertu zegoen. Antzematen hasiak ginen hiri txiki eta hotzaren argi distirak eta logurak asteko lanaren ajearen poderioz, ohea eskatzen zigun. Txurrutak zurrungan jarraitzen zuen. Gauean komeriak izango al genituen, hainbeste lo egin ondoren? Tipo bitxia eta bitxoa benetan!

– Eta? German? Non geldi gaitezke? Kontrolatzen al duk hemengo bazterren bat, gaua pasatu ahal izateko?

– Bai, bazegok Soria hirian sartu aurrena halako gasolindegi bat eta baita ere ostatua, uste. Han galde dezakegu, ondo iruditzen bazaik!

– Nola ez! Badakik ni auto barruan lo egiteko ere prest nagoela. Ataka zailagoak pasa ditiat Alpe inguruetan.

Eta hasi zen kontatzen mendietan emandako hainbat pasadizo gasolindegira iritsi bitartean. Txurrutaren zurrungak ez zuen etenik. Potrosen egitura eta nire belarri minberatuak zartatzeko zorian zeuden, hori guztia ardo usain mikaztuarekin hornitua.

Gasolindegia eta ostatuaren argiak ikusi ondoren aparkalekuan sartu ginen. Potrosen barnean utzi genuen loti ederra gu logela bila gindoazen bitartean.

Halako batean atera eta hara non ikusten dugun Txurruta txahala botatzen gurpil baten gainean. Ederra ikuskizuna! Eskerrak jende asko ez zegoela! Tripak bota beharrean zegoen hurbildu ginenean.

– Joxemiel, edo hik ez dakik gidatzen, edo errebuelta asko zeudek herri honetan edo jandakoa ez zegoen ona.

– Edota gehiegi edan huen bai etxean eta bai afarian eta sekulako atxurrarekin hago.

– Hik badakik bidaia luzeak ez ditudala gogoko baina hainbeste onddo badago hemen, hik esan bezala, merezi izango duk, ezta? –Braaaaagh–.

– Tira, Txurruta, goazemak lo egitera eta debekatua daukak berriro zintzurra bustitzea, biharko hamaiketakoa iritsi arte behintzat.

Altxatu eta fardelak hartu ondoren geletara abiatu ginen, bai, geletara, nik behintzat ez bainuen Txurrutarekin batera lo egiteko asmorik, ez horixe!

– Aizak, potxolo!–botazion Txurrutak Joxemieli– Telebistarekin hartuko huen gela ezta? Horretan gelditu ginen etorri aurretik!

– Telebistarekin? –erantzun nuen nik harrituta–. Zertarako telebista? Pilota partiduren bat al dago Sorian ala?

– Pilota bai, bi pilota alboetan eta zakila dantzan, Kerman. Hik ez al dituk ikusten XXX pelikulak, poxpolin halakoa? –Joxemiel tripak bota beharrean hasi zen.

– Baina ze XXX? Hori asteburuetan izaten omen duk eta gaur osteguna duk. Edo ez al dakik ezta zer egunetan hagoen ere?

– Osteguna? Hara! Ba nik ohiko asteburuetako ohiturarekin ekin zioat honi ere eta... osteguna al duk? Tira biharko utzi beharko diagu ba, ez da hala Joxemiel?

– Halabeharko,horregatikgaurkogelanezzegok telebista beharrik Txurruta, bihar ikusiko duk, ikustekotan.

ATALA TRICHOLOMA PORTENTOSUM

Gaua igaro zen inongo ikaraldirik gabe eta goizeko seietako han geunden bi onddozaleak eta onddo-txakurra prest “Pinares” deituriko zonalderantz abiatzeko. Txurrutak goizean aurpegi hobea zeukan, eta urduritasunez behin eta berriro txapela buruan berregokitzen saiatzen zen. Soslaiko begirada bat bota eta ahopeka zera esan zidan.

– Egunon, German, ondo lo egin al duk?

– Baita hiri ere, Joxe Fermin. Bai hala egin diat, lo seko eta heuk?

– Beno, gau hobeak pasatu ditiat, baina Joxemiel ez duk tokatu zaidan bikote txarrena, okerragoak izan dituk. Beno, eta non daude ba pinudi, erraldoi, miresgarri, ikaragarri, amaiezin horiek, e! Joxemiel? Aste osoa egon haiz oihan horietaz berbetan isildu gabe. Ez zekiat zein etortzen dela urtero hona, ez zekiat zenbat kilo ekartzen dituela, ez zekiat zer...

– Sar hadi autora eta goazemak! Ordu erdiko bidaia zegok eta.

– Gosaldu, gosaldu beharko diagu ez, jaunak?

– Bai, baina gaur nik kontrolatuko haut hi zurrutan, esponja halakoa!

Autoan sartu bezain pronto umore onean hor nonbait eta ajerik gabe –harrigarria benetan– hara hor non hasten zaigun Txurruta bertsotan, kantari.

Txakurrarentzat jarri

biaitut bertsuak;

etzeuzkiyen nagiyak

anka ta besuak;

gaxua etzuten egiñ

bere gurasuak

munduan pasatzeko

egun erosuak.

– Ba al dakik norenak diren, German?

– Ez, gustatzen zaizkidak bertsoak baina ez ditiat asko ezagutzen, eta are gutxiago buruz.

– Txirritarenak dituk, txakur gizajo baten bizimodua kontatzen ditek. Batzutan gurea ere, txakurren parekoa izaten baita, ez al duk uste German?

– Bai, batzutan hala izaten duk.

Eta errematea eman zion jardunari eta bertsoari beste batekin, ahotsa gozatuz. Lakar xamarra zuen, baina ez bezperak eskatzen zuen bezalakoa, ez alajaina!

Kalte ederra degu

zakur ura illa,

laxter bagijuazke

beste baten billa;

eztu preziso biar

eizian abilla,

ura bezelakua

atera dedilla.

– Horra hor, zergatik ere herrian, Txurruta deitzen dioten elementu honi. Txirritaren parekoa izan nahi baina erdi bidean gelditzeagatik, hor nonbait.

– Bai? Hala al duk Joxe Fermin? Zer dela eta?

– Txurruta, deitu egidak gizona! Lau egunen bueltari ez diogu itxoin beharko ba konfiantza apur bat hartzeko, ez al duk uste, German?

Eta hor hasi zen hitz jarioarekin barruak hustu nahian baina orain, bere bizitzari so eginez. Hirurogei urteko gizon hau, dirudienez, gaztetan lanak eta kontrabandoak utzitako aisialdi urrian, bertsotan ibiltzen zen tabernetan, lagunartean, baina haren buruaren eta mingainaren abileziak ezin izan zuen gainditu bakardadea, eta haren ibilaldiak motzean lotzeko behar bezalako emakume bat garaiz topatu ez izanagatik, parrandaren eta zurrutaren besoetan erori zen xamur-xamur. Baina bertsoen grina lagunartekoak biribiltzeko eta gozatzeko akuilu bezala zerabilen eta bereziki, baratze propiotik erdipurdi ateratakoak baino, Txirritarenak buruz ikasiak zeuzkan, une egokietan Biblia bera baino baliotsuagoak bilakatzen zitzaizkiolarik.

Nagusiya ta etxeko andria

asarre diran tokiyan,

bizi-modua ezta ikusten

oso planta egokiyan;

gizona zurrut lasai eginda

kantari dago alkiyan,

andriak lanak egiñik dabil

negarrez eta plakiyan.

– Hau, Joxe Fermin, hiri dedikatua, etxeko gizon prestu eta ausarta, edozeinek ez baitu balio eta andre baten ondoan gauak eta egunak emateko, ez nik behintzat!

– Beno, bota al dituk gaurkoak, Txurruta? Edo gehiago ditugu esperoan?

– Gehiago ditiat, hauek goizaldekoak hituen Joxemiel! Etorriko dituk berriak! Erne izan belarriak! Kar, kar, kar.

Trikitixa jartzeko eskatu zuen Txurrutak eta pandero eta soinu txikiaren lagunartean Cidonesera, Herrerosera, eta halako batean Abejarrera iritsi ginen justu errepide ondoko taberna bat irekitzen zutenean. Argiak ikusi bezain pronto bertan gelditu ginen gosaltzeko asmoz.

– Kaixo, egunon deigula guztioi! Isiltasuna izan zen erantzuna, egia esan bi lagun besterik ez zegoen bertan, nahiko betozkoak.

Kafe bana hartu eta halakoetan ohi den bezala, leloa bota genuen.

– Zer? Ba al dago onddorik bazterretan?

– Zuek jakingo duzue, horretarako etorriak zarete ezta? –arrapostu egin zuen tabernariak edalontzi batzuk xukatu, zotza ezpainetan eta gure 4x4ari begiratuz.

– Ederra katxarroa ekarri duzuena, pena halako trastua basoan barrena sartzea, ezta?

– Eta zuri nork esan dizu basoan sartzeko asmoa dugula?

– Tira! Ez zarete ba hemen gelditzen diren onddozale guztiak bezalakoak izango? Beti ezjakinaren itxura egiten. Izango duzue kakoren bat hemen nonbait, eta ez baduzue ba agian neronek bete dezaket zeregin hori aurrerantzean, zerbait adosteko prest bazaudete. Gantxo benetan ona daukat, batik bat, ezkerrekoa, Titinek bezala. Kar, kar, kar.

Eta txotxa ezpain ertz batetik bestera aldatuz, keinu bat egin zigun.

Alboko mahaian zeuden beste bi tipoek ez zuten deus esaten, kanpora begiratzea besterik ez. Egia esan gure Potrosa oso deigarria bilakatzen ari zen nonahi, gehiegi agian gauza onerako.

– Ez, eskerrik asko, ez dugu behar zure laguntza, baina beste baterako kontuan hartuko dugu, beste lagun batentzat edo. Eskaintza estimatzen da, solasaldia besterik ez genuen nahi kafearekin batera. Tira, zenbat zor dizugu?

– 2,80! badakizue Sorian dena merke eta on! Onddoak bezala.

– Hala espero dugu izatea. Tira, agur, jaunak!

Bazterrean eserita zeuden bi gizasemeek, ez zuten egia esan, piura onik, are gutxiago goizaldeko ordu haietan betaurreko beltz haiekin, eta guri begira gelditu ostean berriro ere kalaka arraroan jaramonik egin gabe jarraitu zuten. Kanpoan zegoen auto bakarra, BMW galanta, beraiena izan beharko, derrigorrez. Bitxia.

Tabernatik atera eta, errepide nagusia ezkerrera utzi ondoren, La Cuerda del Pozo urtegirantz jo genuen, Joxemielen jostailu berria eskuetan.

Joxemiel oso tresnazale zen (erlojuak, mobil ederrak, onddoetarako laban bereziak...) eta oraingo honetan GPSari egokitu zitzaion txanda. Segapoto baten antzeko tamaina zuen eta zioenez, edozein lekutan egonik ere, ez zegoen galtzerik ondo erabiliz gero, noski, eta aurten onddoen kokalekua markatzeko asmoarekin erosi zuen propio.

– Baina hi erotu egin al haiz, motel? Nola kristo daiteke halako trastu batekin onddoak markatzea? Ez al duk errazago markak uztea, nolabait?

– Bai, Txurruta, eta gero besteak ere marka horiei erreparatuz onddo lekuaren berri izatea, ezta?

– Baina hik zer uste duk? Hemengo jendeak ez dakiela non diren eta non ez? Hori benetako onddo biltzaile batentzat, senari burla egitea duk, ez duk uste hala German?

– Zer esango diat ba! Nik ez horrekin eta are gutxiago nire berezko senarekin ez niake antzemango ez zer eta ez non.

– Bai, hi eskola zaharreko azeria haiz, Txurruta! Baina denborak aurrera egiten du eta badaezpada, autoen artean, hik ere aukera polita egin duk. Badaezpada ez haiz gelditu Santana zaharrarekin, ez jauna.Kar, kar, kar. Begiratu egiok GPSaren pantailari eta ikusiko duk herorrek, nola markatzen duen bidea. Ba gauza bera egiten dik basoan ere eta irtendako puntu berera eramaten hau zintzo-zintzo.

Eta han ibili zen aho zabalik onddo-txakurra, Joxemielek esandakoa baieztatzen ongi baino hobeto zebilen aparatua behatuz. Baina “benetako onddozale”ak ezin dio halako trastu bati jaramon egin. Sekulako astakeria litzateke Oiartzungo lagunek jakingo balute. Ezta pentsatu ere! Joxemiel basozainak erabil zezala halako sorginkeria, eta ez bera bezalako profesional batek.

***

Urtegira iritsi aurretik bidexka bati heldu genion, “El Frontal” deituriko marka zeukana. Hala esan omen zion Joxemieli “gantxo” ezagunak. Handik jo behar genuen hura baitzen lekurik emankorrena garai hartan, zirudienez. Halaxe egin genuen, basozainen borda bat topatu arte. Hura zen basoa, hura pinudia, hura ura! Sekulako pinu galantek estaltzen zuten ia osorik, belarrera iristeko zirrikitu bila zenbiltzaten izpi ahulen edozein aukera.

– Dedio! Ez dik ba “ElFrontal” izena ematen GPS alu honek! Amerikar sateliteek dena kontrolatzen ditek! Kontrolatuta gaude noiznahi, nonahi. Irakiar gizajoak! Bazkariaren errezeta argazki batean ateratzeko gai dira yankiak. Aizak Joxemiel, ziur gringo hauek onddo puntuak erabat kontrolatuta dauzkatela, eta aurki Nafarroan liburu bat ateratzeko prest izango direla Sanzen hitzaurre batek lagunduta. Ea, zein izan daiteke yankien balizko liburu horren izenburua? Navarra, onddo? Edo (H)ondonada navarra? Edo Onddoak made in USA?

– Hi, German... gauza bat esan behar diat: eskola emateak ez al dik ganbara erabat zulatu? Hori duk lerdokeri meta botatzen ari haizena! Kar, kar, kar

Algaren artean jaitsi eta hamaiketakoa burutu genuen, bapo-bapo, plan estrategikoaren diseinuari ekin aurretik, hots: nondik, nora, nor, noiz arte, segapotoak bai, ez?

– Hemen estaldura gutxi zegok! Hire GPSak ez dik ezertarako balio gizona eta gure segapotoek are gutxiago, ederra egin duk Joxemiel! Labanarekin markatu beharko dituk onddo-puntuak.

– Bai, edo bestela txakurrak bezala, pixa eginez –gaineratu zuen Txurrutak tripak bota beharrean.

– Beno, badaezpada aldean eramango ditugu–esan zuen Joxemielek, hanka sartzea, konpondu nahian. Ordu erdiko bueltaxka bat emango dugu eta berriro elkartuko gara hemen edo basoan, hala suertatzen bada.

Makilak, saskiak eta xirak hartu eta abiatu ginen, bakoitza izkina batetik basorantz. Lainoak estaltzen zituen gune gehienak nahiz eta eguzkiak poliki-poliki bidea egiten saiatu. Errekatxo bat erreferentzia bezala hartu eta jarraitu egin nion, noizean behin metro batzuk aldenduz, niretzat ezezaguna zen paraje hartan. Naturaren indarra bete-betean sumatzen nuen eta irrikak eta onddo-nahiak zirikatzen ninduten gero eta gehiago. Ezagutu, ez nuen ondo ezagutzen onddo-beltza baina topatzen nuen gehiena sartuko nuen saskian, gero adituak sententzia bota zezan.

Ez zen perretxikorik ikusten inon, eta hori bidean emandako ikastaro trinkoaren arabera seinale txarra omen zen, baina ibili beharra zegoen eta zoko-moko guztiak arakatu, badaezpada ere. “–Inoiz ez da jakiten noiz–” hori zen gustuko zuen sententzia. Denbora halako zereginetan ohartzeke pasatzen da eta konturatzerako bilkura ordua iritsia zen. Saskia erdi betea, perretxiko bat bera errepikatu gabe, abiatu nintzen arin-arin Potrosen aldera eta baita iritsi ere. “–Ez nabil oso gaizki orientazio lanetan–” etorri zitzaidan burura. Egia esan ez zen zaila zeregin hori batik bat errekari jarraitzea besterik ez nuenean.

4x4aren bozina ere lagungarri egin zitzaidan, goizaldeko azken lainoxkak altxatzen ziren unean. Han zegoen Joxemiel Potrosen kontra zigarrotxo bat erretzen, lasai-lasai.

– Zer? Aurkitu al duk zerbait? Nik pare bat bai behintzat.

Erakutsi zizkidan eta bai ederrak ere! Bata txikia eta potoloa, leher nahian kapelapean eta bestea handiagoa, nahiko ondo kontserbatua, haragi trinkoarekin.

– Ba, neronek topatutako ia guztia sartu diat! Hauek pinutelak edo niskaloak direla bazekiat, baina besteak auskalo!

Han egon ginen biok, saskitik onak ateratzen, hots: bat bera ere ez, baina lehen kolpean saskia betetzea zaila izaten omen, bai hemen eta bai Sorian baldin eta eguraldiak, ilargiak, euriaren bustialdiaren ondorengo ezinbesteko eguzkiaren beroalditxoarekin batera ez badatoz bat eta hori guztia, planeten konjuntzioaren baimenaz. Bai zaila onddo-biltzailearen patua. Dedio!

Denbora aurrera joan ahala, gure aditua faltan eta bozinari emateaz asper-asper eginda, Txurrutak hartutako bideari ekiteko imintzioa egiterakoan, hara non, agertzen zaigun beste punta batetik.

– Bahuen garaia, gizona! Hi beti bezala ordua jarri eta ordua jan. Ordu bete pasa duk esandakotik. Zer gertatu zaik gizona? Tira erakutsi egiguk saskia, alproja halakoa! Lepo zegok?

Txurrutak ez zuen deus esaten eta bioi begiratzen zigun halako aurpegi arraroarekin. Mutu!

Saskia lurrean jarri eta Potrosen kapotaren gainean jarri zuen eskua, arnasa berreskuratu nahian edo. Zurbil zegoen.

– Zer daukak? –bota zion Joxemielek zerbait arraroa antzemanda. Esan ezak zerbait gizona. Mingaina galdu al duk, onddoak bilatu beharrean?

Ez duk broma, ez duk broma! Halakorik ezta mugaz gaindi ibilitako urtetan ere ez zaidak gertatu. –Eta hori esatearekin batera saskia estaltzen zuen xira kendu egin zuen.

– Zer duk hau? Ze ostia duk hau? Non ibili haiz baina?

Zezenak plaza barruan bezala bueltaka ari zen Txurruta Potrosen inguruan, etengabe.

– Tira! Zer duk hau, Joxe Fermin?

Gelditu egin zen halako batean eta txapelari behin eta berriro jirabira eginez zera bota zuen:

– Lanbro artean nenbilen eta, halako batean, kobazulo antzeko baten aurrera iritsi naiz. Pixka bat sartu eta zigarro usaina sumatu dut. Oihukatu ondoren eta inor ez zela agertzen ikusiz, aurrerago jo eta zerbait ukitu dut hankarekin, poltsa bat edo; ireki dut eta begira. Sekulan halakorik!

Hori zen hitza bai. Sekulan halakorik! Saskian zegoen poltsaren barruan 500 euroko billeteak hainbat multzotan lotuta, dirua, dirua eta dirua. Eta bukatzeko, beste bi poltsa hauts txuri batekin. Hura droga zen, ez zegoen dudarik.

– Aizak, Txurruta, hi seko erotuta al hago? Zer dela eta ekarri duk hau hona? Badakik zer gerta daitekeen harrapatzen bagaituzte fardel honekin?

– Itsutu egin nauk, Joxemiel, itsutu! Ez nekian zer egin eta...

– Eta, otia, eta eztia! Oraintxe bertan joango gaituk hau dagokion lekuan jartzera, jabeak etorri aurretik. Tira, goazen agudo! Nondik jo behar dugu, koka-txakur halakoa?

Kostata, baina azkenean koba topatu genuen, 4x4a pista batean utzi eta handik ordu betera, mendian goiti, mendian beheiti, ezker-eskuin, azkenean, kasualitatez antzeman genuen ahoa, hormatzarrean. Fardela zegokion lekuan laga eta atera ondoren, bat-batean elkarri begira gelditu ginen hirurok eta...

– Tira! Eta 500 euro hartzen badugu? Ez da inor konturatuko. Ez duzue uste? Asteburuko gastuak ordaintzeko ondo etorriko zaigu!

Sartu zen berriro Txurruta eta 500eko billete batekin atera zen irribarretsu.

– Goazemak hemendik, goazemak!! !

Ziztu bizian atera zen ranroberra hautsa altxatuz, bide nagusirantz, eta inguru haietatik lehenbailehen ateratzea zuhurrena zela deliberatu genuen. Pinudi gehiago izango ziren handik gertu eta inoren arreta ez piztea hobe.

Bide nagusiarekin topo egin ondoren, Molinos de Duerorantz jo, eta ezusteak eta abentura puntuak sortutako urduritasuna pausatu edota dastatzeko, plaza nagusiko taberna bakartian sartu ginen. Bazterrean zegoen mahaian eseri ondoren, telebistan ematen ari ziren berri bat, ozenago jarri zuen barmanak teleagintea astinduz.

– Madriletik duela egun bi ihes egindako “narko” batzuen lorratzak jarraitzen ari da polizia, eta datu guztien arabera Soria inguruan egon daitezkeela uste du. Honekin batera, esan beharra dago polizia-segadatik ihes egindakoak bizpahiru direla eta gainera atzerritarrak, mafia errusiarra, seguruenez. Poliziak, pantaila azpialdean agertzen ari den telefonoa indarrean dauka biztanleriaren laguntza jaso ahal izateko. Zure segurtasunerako ari gara lanean, gogoratu. Barkatu, esan zuen teleberri emaileak: zure segurtasunerako ari dira lanean. Hau da segurtasun nazionalaren institutuak emandako mezua, entzule agurgarri hori. Beraz, norbait ezezaguna, arraroa, arraro hitz egiten duena, arraro janzten dena, arraro begiratzen dizuna, oraintxe bertan zure inguruan badago, ez izan zalantza izpirik: salatu! Barkatu, deitu, zeren narkoa izan baitaiteke, edo arabiar fundamentalista, edo fundamenturik gabeko arabiarra, edota terrorista edota terzermundista horietakoa. Salatu! Barkatu berriro ere: Deitu! Denon mesederako izango da eta... eta gomendio demokratiko hauen ondoren... goazen kiroletara. –Real Madrileko galaktikoak gose-greban...

Tak! Berriro teleagintea erabiliz, barmanak, erabat jaitsi egin zuen bolumena eta instintiboki berari begiratzean, lepoan begiak iltzatuta neuzkala sumatu nuen. –ez dik ba alproja honek gu garela pentsatuko? Dedio! –edalontzia hustu eta ukalondoarekin, tak, Joxemieli emanez, altxatu eta alde egin genuen.

– Beno, lasai gaitezen, herri hau txikia da eta seguruenez berriak ziztu bizian doaz, batetik bestera, are gehiago narkoen historia honekin, baina gure berri izan, badaukate bertako sardinzaharrek egin ziguten kontrolaren ostean, beraz, alde horretatik lasai ibili beharko diagu. Ezta?

– Tira, lasai ez nikek esango. Txitaktxitxa lapurraren itzalpean baino erneago bai. Orain egin behar duguna zera da: Leku berri baten bila joan eta onddoak aurkitu. Horretara etorri baikaituk nahiz eta mementoz kontrakoa eman. Goazemak onddoetara, arren!

Berriro ere jauretxez beteriko herri dotore hura atzean utzi eta Duero ibaia, oraindik nerabea, zeharkatzen duen zubian sartu behar ginenean: to! Guardia zibilen kontrola, “cuatrolatas”eko bi trikorniodunak berriro ere hantxe zeuden, planto. Orduan, bigarren aldiz baina ez azkena seguru asko, burura “El Madero” portuan, benemerito kupeldunak botatako sententzia etorri zitzaidan burura: oso sare estua dugu Sorian. –Bai, benetan estua eta astuna, zer nahiko zuten oraingo honetan?

– Eguerdi on, jaunak. Nola doa zuenonddo-bilketa?

– Ez nahi bezain “onddo”, “agente” –bota zuen Txurrutak. Onddo aluzinogenoak besterik ez ditugu topatzen.

– Aluzinogenoak esan al duzu? Nik dakidanez halakorik ez dago hemen. A!, badakit, euskaldunen umore garratza izango da hori ezta?

– Horixe bera agente, horixe bera. A! eta beste gauza bat agente. Nire lagunek kontatu didate lehengo egunean kontrolean gertatutakoa, zartakoarena alegia, eta barkamena eskatu nahi nizun, bihotz-bihotzetik. Zerbait egin al dezaket nahigabeko ekintza penagarri hori konpontzeko? Ardo pare bat plazako tabernan edo?

– Tira, tira, estimatua dago baina baita ahaztuta ere. Lanean ari gara eta gainera, ez dakit dakizuen, baina –eta konplizitatea edo isileko zerbait adierazi nahiaren eraginez, “kabo”ak Txurrutaren aldeko leihatilara hurbildu eta zera bota zuen– narko errusiar batzuen atzetik gabiltza. Hau izan daiteke gure erretirorako dominarik preziatuena.

– Tira, tira, kabo, akabo “cuatrolatas”-a segada on bat burutzen baduzue, ezta?

– Kar, kar, kar. Hori umorea zuena. Tira, tira. Eta? Zuen ibilbidean zerbait arrarorik antzeman al duzue?

– Arraro-arraro, egia esan ez. Arraroena onddo bat bera ere ez topatzea izan da. Ez al du ba kolpeak jo asteburu honetan, agente?

– Bai, ba! Nik entzun dudanez mukuru daude basoak. Arraroa da zuek bezalako onddozaleek ez antzematea bat bera ere.

– Bai, “mikabo”, baina egoera hau derrepente konpontzeko asmoa dugu. Bagoaz eta hurrengo batean tupust egiten badugu, erantzuna zera izatea espero dugu: Zer moduz onddoak? Ondo!

– Tira, ea halaxe suertatzen den. Onddoak ondo. Hori da umore fina hori.

Elkar agurtu eta han gelditu zen benemeritoen “kontrol zorrotza” zubi estrategikoa sabel lodiarekin oztopatuz.

– Izan ere, Txurruta, hi haiz hi adarjotzailea! Halako batean berotuko zaizkiguk eta “kuartelillo”an azalpenak ematera eramango gaitiztek. Zaindu ezak hire aho beltz hori, gizona! –bota zuen Joxemielek hirugarren martxa sartuz Vinuesa herrirantz.

– Ezin dizkiat une hauek bazterrera utzi, Joxemiel, bikote hori ikusi eta segituan etortzen zaidak bertsotarako grina mingain puntara. Hona hemen bat:

Behin ta berriro Sorian

zebilek zibila

kontrolak antolatzen

diagu abila

Mafia gertu omen da

hemendik dabila.

Lasai ibil gaitezen

“kabo” haren bila.

Txurrutaren ateraldiarekin lehertu ginen algaratan, baina halere mafiaren kaparrak oraindik haragian kosk egiten zigun, noizean behin. Hala beharko!

Bazkaltzeko ordua iristear zegoen tripa orroen erlojuak adierazten zigun bezala eta etxetik ekarritako hainbat txerriki, gazta eta ardori astindu bat eman beharra zegoen.

***

Handik ez oso urrun, betoskodun bi gizaseme kobazulo batean barna ari ziren bazterrak miatzen linternaz, poltsa baten inguruan.

– “Tobaritx” hemen norbait egona duk, hiru gizon, hain zuzen. Bi ertainak eta hirugarrena handi xamarra, lorratzen arabera. Tira har dezagun poltsa eta goazemak argitara, kanpora!

– Ikusten al dituk, ibilgailuaren gurpil-arrastoak? Sekulakoa duk! Ze ibilgailu mota izan behar duk halakoa? 4x4a baina erabat berezia! Guardia zibilarena?

– Ez, tobaritx, hemengo 4x4ak mementoz cuatro-latasak dira, ez besterik! Eta txakurrak gure atzetik Madriletik bidali badituzte beste turismo mota batean izango duk, ez Patrol batean, eta gurpil hauek Patrol batenak dituk, Patrol handi batenak. Gogoratzen al duk non ikusi dugun halako bat? Kar, kar, kar.

– Baiii, oraintxe etorri zaidak burura. Hiru astapito haiek, erraldoia eta beste bi xelebreak, Abejarreko tabernan. Horiek dituk. Lorratzak jarraitzea besterik ez zeukeagu. Hemen inguruan ibiliko dituk eta berehalaxe harrapatuko ditiagu zozoak. Kar, kar, kar.

BMWa, ziztu bizian atera zen lorratzen bila, poltsa kapotean gorde eta besapean zeramaten pistola, kontr laezineko ohiturari jarraikiz, laztandu ostean.

– Vodka, tobaritx, vodka! Emaiok hurrupada bat, azkarkiago gidatzeko. Zozoek lakioa lepoan, eta jakin ez! Zozoa beti zozo! Kar, kar, kar.

Erabat harrotuta egindako ihesaldian ia oztoporik ez aurkitzeagatik, eta Soriak beraiek bezalako hartz errusiarrak geldiarazteko ez kemenik ez eta mailarik ez zuelakoan, bide bihurrietan barrena Paris-Dakar antzeko lasterketa baten parekoa burutzen ari ziren, Molinos de Dueroko kontrolak ezustean, halabeharrezko galgatze bortitzaren zalaparta eta gurpil ketsuen artean, benemeritoaren kupelatik zentimetro batera gelditzera behartu zituenean.

– Egun on, jaunak. Jakin daiteke zertan ari zareten abiadura horretan Sorian barrena? –galdetu zuen ia maskuriaren kontrola galtzear zegoen kaboak.

Errusiar hartzek elkarri begira eta vodka aulkipean gorde ostean irribarre eginez parodiari ekin zioten.

– Barka, jauna! Arrazoia duzu baina justu modelo berri honek turbo-sistema oso aurreratua dauka, eta oraindik ez diogu punttua hartu gidatzeari. Sekulako sustoak hartzen ari gara bidaia honetan eta zin dagizut jauna, hurrengo BMW tailerrean, salaketa jarriko diegula. Ba al dago hemen gertu tailer espezializaturik?

– BMW tailerra? Ezetz esango nuke. Soria hiriburura jo beharko zenukete, seguruenez.

– Tira ba, mila esker agente. Bueltaxka bat kontu handiz eman eta mantso-mantso Soriarantz joko dugu. Zerbait gehiago?

– Bai, galdera pare bat –esan zuen kaboak, zereginari nolabaiteko ofizialtasuna eta garrantzia eman nahian–. Nongoak zarete eta zertan zabiltzate hemen?

– Errusiarrak gara, jauna. Negozio bidaietan gabiltza, eta esan digutenez Soria oso leku egokia omen da industria berriak garatzeko, eta erdi turismo erdi negozio bidaia honetan, zonalde honek izan ditzakeen irteera ekonomikoak aztertzen ari gara. Talde garrantzitsu baten behatzaileak gara, ezagutuko duzu ba “Tobaritx kontsortzioa”?

Bigarren errusiarra tripak botatzekotan zegoen, algarari ezin eutsiz. Hura zen hura adarra jotzea muturren aurrean inolako lotsarik gabe.

– Zure lagunari zerbait gertatzen al zaio, jauna? –erantzun zion benemeritoak.

– Ezzz, auto honen turbo madarikatuak zorabiatu egin du, hor nonbait, lasai. Baina esaidazu arren. Entzuna izango duzu ba “Tobaritx kontsortzioa”? Hotelak ditugu leku turistikoenetan, eta dakigunez, ingurune hau oso aproposa da gure inbertsioak egiteko.

– Bai, bai. Nola ez dut ezagutuko ba? –bota zuen disimuloz kabo ezjakinak. Famatuak zarete, nahiz eta hemengo komunikabideetan oihartzun gutxi izan –inuzente eta ezjakina bezala ez agertzeagatik, gezurra egia bihurtu eta amore eman zuen–. Ba besterik ez jaunak eta espero dut zuen behaketa eta horren ondorioz inbertsioak, lehenbailehen iristea guregana, denon mesederako. Jarraitu aurrera eta ongi etorri gure lurraldera. Bidaia ona izan dezazuela.

– Eskerrik asko agente jauna. A eta azken galdera bat. Pasatu al da hemendik Nissan Patrol eder bat, hiru lagunekin? Atzo taberna batean elkar ezagutu eta berriketaldi interesgarri baten ondoren hara non motxilatxo bat ahaztuta utzi zuten. Bueltatu nahi diegu, bestela arduratuta ibiliko dira, gizajoak.

– Bai, hemendik pasatu dira, aipatu hiru gizonak eta Vinuesarako errepidea hartu dute, perretxikoen bila baitabiltza. Detaile aparta zuena, jaunak. Azkar aurkituko dituzue bazter horietan, ziur nago.

– Mila esker agente. Egun ona pasa.

Sekulako abiadura emanez, gurpilak ke batean jarri, kaboa eztulka utzi eta zubi meharrean haratago zegoen laguntzailea ia-ia Duerora bota zuten ezustearen ondorioz.

– Kar, kar, kar, Tobaritx. Hi haiz putakumea, hi! Halako parodiarik aspaldi ez diat ikusi. Egunetik egunera hobetzen ari haiz. Jada ez nekian zer egin praketan pixa ez egiteko, hau barregura. “Tobaritx kontsortzioa” Halakorik! Kar, kar, kar.

– Aurki izango ditiagu hiru zozoak sare barruan, eta ikusten denez pinudiak sekulakoak dituk hemen. Hiru zozoen gorpuen ongarria ondo baino hobeto etorriko zaiek onddoak elikatzeko. Goazen Vinuesara!

***

Erreka zoko baten ondoan, Urbion mendi garaiaren aldetik zetorren haizetik babesa bilatu nahian, Potrosen alde batean gorde ginen, txorizo, urdaiazpiko eta gaztari kosk eginez eta Joxemielek ekarritako zahatoa dantzatuz, zintzurraren onerako. Egoera horretan, planak egiteari ekin genion.

– Dena den –esan zuen Joxemielek–, imajina ezazue une batez, kobazulo horretan pasatu ditugun komeriak izan eta gero, jabeak, narko horiek alegia, bertaratu direla, gaur bertan alegia. Zer ekartzen dizue horrek burura?

– Dedio, hori horrela baduk –erantzun nion– pepelerdoak bezala eror gaitizkek, baldin eta poliziak ez baditu aurretik atxilotzen. Ingurune hau txikia duk, oso, bai herriz zein errepidez, eta edonork zeukak edonoren berri amen batean. Ez duzue uste?

– Ba, hemengo benemeritoen zereginaren zain bagaude gureak egin dik –gaineratu zuen Txurrutak ardoa modu xelebre batean sudur azpian joaz, ezpainetaratzen zuen bitartean.

Bat-batean jakiak eta edaria utzi eta aho zabalik gelditu ginen elkarri begira, atera behar ez ziguten argazki baten esperoan bezala.

– Arazo bat zeukeagu, lagunok! Arazo larri bat. Zerbait pentsatu beharra zagok eta azkar!

– Zer esan nahi duk, Joxemiel? Agian gure atzetik daudela narkoak, orain, hemen?

– Espero dezagun hori horrela ez izatea baina zerbait pentsatu beharra zagok eta azkar, bestela badakizue, errusiar horiek ez dituk pitokerietan ibiltzen. Zirt edo zart garbitzen omen ditiztek auziak. Norbaiti zerbait bururatzen al zaio?

Eta hori esanez jakiak gorde eta azken hurrupa-bira eman genion zahatoari.

Hitz eta pitz hasi ginen, aukera guztiak xehatu nahian: gu etorri berriak ginen zubi luze honetan, ez ginen kanpotar bakarrak izango baina gure Potrosa, ene gure Potrosa! Oso aproposa zen hor nonbait arreta ez bereganatzeko, utikan! Zegoeneko hasi Abejarretik eta Vinuesaraino gure etorreraren berri izango zuten, ez gugatik, baizik eta gu eramaten gintuen trastu harengatik. “Ande o no ande caballo grande” dio espainiar esaerak eta honako honetan delako zaldia agian lorratz handiegiak uzten ari zen gure galbiderako.

Haiek bazekiten seguruenez gu nortzuk ginen eta non genbiltzan eta guk ordea haien berririk batere ez. Narkoek normalean auto indartsuak erabiltzen omen eta azkenean hiru markatara murriztu genituen balizko aukerak: BMW, Mercedes edo Audiren bat. Halakoak izaten baitira auto-trafikatzaileen gogokoenak eta. Tira Sherlock Holmesen eleberriak inoiz irakurri gabekoentzat ez zegoen gaizki lehen urrats deduktibo hura.

Eta narkoei buruz zer? Errusiarrak omen, bizpahiru dirudienez. Errusiarren arketipoa zein ote zen? Handiak, txikiak? Auskalo! Euskaldunen arketipoari kasu eginez gero, gu hirurok ez genituen betetzen ohiko parametroak. Ni neu izan nintekeen, kankailuena nintzenez gero traje horretan sartzeko bakarra. Txurruta mozkote xamarra, txapela zuen salatari, baina Soriako nekazal inguru haietan antzeko adinekoen artean ez zen aparteko ezaugarria. Eta Joxemieli buruz zer esan? Gure basozaina, janzkera aldetik xelebre xamarra zen, eklektikoa? Bakeroak, tirantedun kamiseta baita egoera latzenetan ere eta bukatzeko amerikar bisera xelebrea.

Zein ote errusiarren arketipoa? Eta kabala horietan ari ginelarik, tak! Etorri zitzaigun gogora egun horretan bertan, goizaldean, Abejarren bide bazterreko taberna bakarti hartan zeuden bi tipo bekozkodunak eta... aparkalekuan gure Potrosen ondoan ikusitako... BMW ederra. Haiek izan behar zuten narkoak. To!

– Tira! Bazeukeat gurutzegrama honen erantzuna edo hori uste behintzat. Gaur goizeko bi giza-seme horiek, gogoratzen al duzue zer nolako autoa zuten aparkalekuan? Ez zegoen besterik!

– Arrazoia duk, German! Hara zertarako balio duten ikasketek. BMWa huen! BMW galanta, gutxitan ikusitakoa eta beraiek, beste norbait komunean ez bazegoen behintzat, bi hituen, nahiko uzkurrak egia esan. Ez agurrik ez jaramonik ez ziguten egin kafea hartzerakoan. Malapartatuak!

– Ba, horiek baziren, eta segur aski izango dituk, arazo larria zeukeagu esku artean, benetan arazo latza. Onddoen bazka bilakatzeko aukera guztiak gureak dituk lagunok –bota zuen Joxemielek biseraren hegala atzekoz aurrera jarriaz.

– Horrek gainera esan nahi dik, seguruenez orpoz-orpo dauzkagula eta berandu baino lehen zerbait pentsatu beharko dugula bestela...

– Bestela, pastela –bota zuen Txurrutak, momentu zailenetan ere errimarako ohiko zaletasuna martxan jarriz–. Ni kontrabandoan ibilia nauk eta halakoekin txorakeria gutxi. Armak izango ditiztek seguruenez, eta ez txoriak habiatik botatzeko alajaina! Beno lagunak, ez da izango lehen aldia halako ataketan barrena ibili naizena. Hara nire proposamena: Zuek biok segapotoak dituzue ezta?

– Bai, halaxe duk Txurruta, zer ba?

– Ba, orduan estaldura dagoen parajea bilatu behar diagu eta bide bazterrean, nabarmen Potrosen amua utzi, guk ezer susmatzen ez dugula sinistarazteko. Itxoiten egongo gaituk beraiek agertu arte: hi German ezkutuan errepidetik gertu eta beste biok, Joxemiel eta ni basoan barrena, ez oso urruti. Haiek iristean Potros ikusiko ditek eta orduan hik German “perdida” bat, horrela esaten da, ezta?

– Bai, Txurruta, horrela duk.

– Tira, ba! Esan bezala hik perdida bidali eta gu biok builaka hasiko gaituk basoan barrena, onddoak aurkitu ditugula eta batak besteari deitzearen planta eginez ozenki, errusiarrak guregana erakartzeko. Eta orain dator planaren zatirik arriskutsuena. Hi, Joxemiel, basozaina izan aurretik basomutila izan haiz eta badakik sua kontrolatzen ezta?

– Bai, halaxe duk. Zer daukak bueltaka kaskoan Txurruta?

– Gaur basoari sua emateko eguna proposa al duk, Joxemiel?

– Basoari sua eman? Hi seko pitzatuta al hago?

– Bai ala ez, Joxemiel? Egun aproposa duk?

– Haizea bazebilek. Jakin behar duguna zera duk: non piztu sua, garrak haiengana joan daitezen eta noiz eman herritarrak, suhiltzaileak eta ahal den jende gehiena etor dadin, baita polizia ere. Joxemiel, ez al didak hamaika aldiz kontatu Sorian basoa sakratua dela, eta herritarrak beti erne eta antolatuta daudela, edozein sute piztu bezain laster pronto egoteko?

– Bai, baina horrek zer konpontzen digu guri? Sua narkoengana bidaltzen badugu, haiek autora itzuli eta alde egingo ditek beste aukera hobe baten esperoan.

– Bai, baina telebistak esan zian bezala telefono bat zeukeagu poliziari deitzeko, salatzeko. Gogoratzen?

– Bai eta zeinek daki telefono hori, Txurruta?

– Nik neuk gogoratzen diat, edo uste al duzue bakarrik bertsotarako erabiltzen dudala burua?

– Halakorik! Benetan gelditu al zaik telefono hura kasko egoskor horretan? Ezin diat sinetsi!

– Ba, sinetsi egidak zeren horrek salbatuko gaitik, salbatzekotan. A eta azken kontua German! Hik ere arrisku txiki bat hartu beharko duk hartza guregana ekartzen dugun bitartean.

– Ze arrisku?

– BMWaren lau gurpilak zulatzearena haiek basoan sartu eta ordu laurden batera edo, itzultzean ihes egin ez dezaten. Ados al gaude? Edo beste zerbait gehiago gehitu behar diogu plan zoragarri honi?

Hasi ginen delako plan hura prestatzen: segapotoentzat estaldura egokia, Potros bide bazterrean, agerian, ni neu errepidearen alde batean eta Joxemiel eta Txurruta bestaldean, basoan barrena, ez oso urruti. Orain itxoitea besterik ez genuen eta aurreikusitako baldintza guztiak, edo gehienak, ondo betetzea, bestela narkoen eskuetan geunden eta ez bostekoa luzatzeko, alajaina!

Denbora aurrera zihoan eta bizpahiru auto pasatu ziren Potrosen ondotik, batzuk martxa ahuldu eta gero berriro bizkortuz, eta besteak besterik gabe bere hartan jarraituz. Ordu erdi generaman jadanik esperoan urduri eta aztoratuta, ni neu bai behintzat, ikusita zertan gelditzen ari zen gure onddo bilketa xelebrea, hain justu BMW beltz bat ziztu bizian azken bihurgunean oldarkor agertu zenean, eta Potrosen parera iristean, bortizki galgatuz, hauts zirimola baten erdian gelditu zenean. Bi gizon atera ziren, ez zegoen hirugarrenik, eta arretaz miatu zuten gure ranroberra. Betaurreko beltzak kendu eta inguruetara begiratzen ari ziren basapiztia haiek jaka barrenetik pipa atera eta zilindro bana muturrean lotzen zioten bitartean, isilgailua izango zen. Badakizue, zinemazalea nauzue eta halakoetan halakoak egiten omen, ezta? Kaka egina nengoen, baina arnasa sakon hartuz “perdida” bidali nien bi lagunei, narkoak noraezean haizea usnatuz edo, nora jo ez zekiten une berean.

– Nik emango dizuet pista, hartza maiteak, lasai egon.

Eta halako batean basoan barrena, Joxemiel eta Txurruta builaka hasi ziren: Onddoak, onddoak! Etorri hadi ona gizona! Onddoak! Hau duk hau pagotxa!

Ehiza txakurrak bezain fite joan ziren bi pistoladunak arrastoaren atzetik, onddozale kaikuen bila, otzan-otzan harrapatuko zituztelakoan. Orduan izan zen Txurrutak bere disko gogorrean gorde zuen polizia telefonoari deitzeko unea, eta bingo! Deia zuzena zen! Sute hasi berriaren berri eman nien, segapotoaren zenbakia agerian utzi gabe. Autoaren, narkoen eta tokiaren zehaztapenak eman eta gero, zegokidan bigarren zeregina betetzera joan nintzen arreta osoz eta BMWaren lau gurpilak zulo-zulo egin ondoren lubakira itzuli nintzen berriro.

Sutearen lehen aztarnak sumatu nituen: aurrena kea pinuditik kanpo azaltzen eta U baten forma hartuz zihoan sugar mingaina, haizeak lagun, maldan behera gero eta azkarrago, narkoen ipurdia miazkatu nahian. Arrazoia zuen Joxemielek: errepidearen norabide batetik eta bestetik bat-batean suhiltzaile kamioi pare bat agertu ziren eta hainbat herritar, autoetan. Beste aldetik gainera guardia zibilaren Patrol batzuk, cuatrolatasa gidari, BMWaren ingurumaria hartua zuten justu bi narkoek autoaren gurpil zulatuak ikusi eta berriro basoan sartzeko ahalegin ustela egin zutenean. Ezin zen gehiago eskatu! Atzeko kapota ireki eta hainbat poltsa atera zituen poliziak eta pistolak kendu ondoren bilurrak ipinita, Patrol batean sartu zituzten gure atzetik etorritako gaizkileak. “Perdida” berri bat bidali nion Joxemieli –dena “onddo”. Itxaron ordu bete. Onddorik bai?

Bitartean, herritar, suhiltzaile eta guardia zibilen dantza baretzen joan zen zalapartatsu bihurtutako leku hartan. Denbora aurrera joan ahala suhiltzaileen kamioia eta cuatrolatas benemeritoa gelditzen ziren soilik eta halako batean, aspertuta edo, kaboak alde egitea deliberatu zuen, gure Potrosen haizetakoan papertxo bat utzi ondoren. Misteriooo.

Suhiltzaileek ere, egoera kontrolatu ondoren, bide bera hartu zuten eta hantxe gelditu ginen ni eta Vinuesako pinudia, Vinuesako pinudia eta ni aurrez aurre, bakardade misteriotsu eta sarkor hartan murgilduta eta gertatutakoa lagunei kontatzeko irrikaz. Azkarregi suertatu zen guztia, baina onik atera ginen.

Bigarren “perdida, galdua edota izorra” bidali nuen: “Arranorik ez talaian. Itzuli” Dediooo! Gustukoa nuen ba halako txorakeria poliziakoak martxan jartzea aukera aproposetan, hau da, ia inoiz ez. Gaurkoak ordea, eleberri edo pelikula horietako baten osagai guztiak zeuzkan, bai horixe!

Nire talaiatik jaitsi eta Potrosera hurbildu nintzen. Han zegoen kaboak utzitako mezu misteriotsua. Sherlock Holmes dixit: “Koartelillotik pasa zaitezte”. Trinko bezain zehatz eta aberats idatzita. Sekulako testu kondentsatua, esne potetan saltzen dena baino likitsagoa. Paperak, benemeritaren zigilua zuen izkina batean, eta usaintzen hasi nintzen, ez dakit zergatik. Lizun kirastua zerion, ahhhhhhgggg! Beharbada paper horrek urteak zeramatzan kaboaren alkandora olibondo-berdexkaren patrikan, besapeko izerdi amoniakatuaren laguntasun hurbiletik atera, ihesi nahian, sekulan bete gabeko bere funtzioa burutu nahian.

Kaixo! batek kabala sasi polizialetatik nire onera ekarri ninduen, esku artean neukan papiroa ezustearen poderioz, airera jaurtiaraziz. Nire lagunak ziren, onddozaleak.

– Zer daukak esku artean German? Potrosi norbaitek jarritako isuna edo? Kar, kar, kar. Marra horian utzi al dugu akaso?

– Ez, gizona! Koartelillotik pasatzeko jartzen dik! Gure kabo guztiz ahaltsuak utzitako mezua duk.

– Koartelillotik? Horrek dik umorea horrek! Ez duk uste, Txurruta?

– Taberna baten izena ez bada, nik behintzat ez zeukeat handik pasatzeko asmo zipitzik. Beno ikusi nahi al duk egin dugun ehiza? Sekulakoa motel!

Saskiari zapia kendu ostean ikusi nuen bai, ikusi beharrekoa: Bien artean lau onddo, besterik ez!

– Hau al dugu arratsalde bateko kolpe famatua? Ederra egin dugu ba! Horrela jarraituz gero, hortxe-hortxe ibiliko gaituk Potrosen atzealdea betetzeko.

– Ondo erabiltzen duk ironia, German! Eta arrazoia daukak, pinudi hauetan dirudienez ez zegok onddo alerik! Aurkitu ditugun apur hauek gainera harizti batekoak dituk, beraz beste paraje batzuk arakatu beharko ditiagu bihar, ezta, Joxemiel? Hik ezagutuko duk bazter itxurosoagorik, ezta?

Keinu zalantzakorra egin ondoren, hitzik esan gabe Potrosen sartu eta Vinuesarako bidea hartu genuen. Gaua pasatzeko ostatua edo zerbait bilatu beharra geneukan eta asmo horrekin inguruetako etxeei errepasoa emateari ekin genion. Halako batean, herrira iritsi aurretik baserri antzeko bat ikusi genuen, neonezko argi batzuek “Setanas” izena nabarmen uzten zutela. Ez genion kasu gehiegi egin izenari, bertakoa izango zelakoan, eta aparkaleku bakartian utzi ondoren, sartu egin ginen.

ATALA PHALLUS IMPUDICUS

Sarrera dotorea zuen, egurra zen nagusi eta harriarekin nahiko egitura orekatua eta zahar estilokoa irudikatzen zuen. Sarrerako mahai baten atzealdean, apalategi txiki batzuetan, perretxiko eta ibilbideen informazioa, eta poster handi bat. Bertan “Phallus impudicus” izen zientifikoaren gainean delako perretxikoaren irudi ezberdinak, garapen atalak, agertzen ziren, hots: hastapenetako arrautza zuri baten itxuratik, oskolaren leherketaren ondoren, bertatik sortutako zakil zuri okertuak koroatzen zuen kusku arrosa ikusten zen ezkerraldean, eta eskuinean, azken urratsa non zakila guztiz zutitu eta zuzentzen zen kusku beltz, distiratsu eta lirdingatsuarekin bukatzeko. Kuskuak isurtzen zuen likido hartan euliak itzuli mitzulika zebiltzan, haren hats erakargarrian zorabiatuta edo.

– Arrastion, jaunak, zertan lagun ahal zaituztet? Gaua pasatzeko asmoa? Afaltzeko soilik?

Emakume heldu bat, 35 urte ingurukoa edo agertu zen gure aurrean tupustean, phallus impudicus hura begiztatzen ari ginenean. Emakumea benetan erakargarria zen eta are erakargarriago zegoen Erdi Aroko soineko batekin, non wonderbra historiko batek lehertzear eta ia-ia agerian uzten zizkion titi-marmitak. Phallusetik paparrera zuzenean pasatu ziren gure begiradak haren begi urdinekin topo egin aurretik. Irribarretsu egin zigun galdera eta era berean erantzun genion baita ere.

– Ba, lekurik balego biak.

– Egon badago, eta sobera gainera. Ez dago beste inor mementoz. Biharko bai espero dut jendea baina gaur aukera guztiak zuentzat dituzue, dena eskura, esaten den bezala –dena eskura pentsatu nuen nire artean. Hori egia balitz eskuak marmitan sartuko nituzke bete-betean.

– Zenbat gau, jakin badaiteke?

– Onddoen arabera –erantzun zion Txurrutak adurra zeriola–. Onddo asko badaude ondo egongo gara hemen, ezta lagunok? Irribarre maliziatsuak ihes egin zion hortz bakanak agerian utziz.

– Ederki ba. Dirudienez eta nik dakidanez, Vinuesa inguruko pinudietan ez du kolpea eman –eta hori esatean, kolpe bat eman zuen harrerako mahaian, hiruroi begira, gure erreakzioa ikusteko hor nonbait, eta bularrek dar-dar egin zuten zartakoarekin batera, gure begiradekin batera.

– A, kolpe famatua noski. Horren atzetik gabiltza gu ere, hain zuzen, kolpearen atzetik –eta Txurrutak ere bromari bidea egin nahian edo kolpea jo zuen, baina hautsontziaren gainean, sekulako jauzi mortala eman eta gero lurrean txiki arraio bukatzeko.

Zur eta lur geratu ginen bai bera eta bai gu biok ere, baina emakumearen praktikotasunak gure onera ekarri gintuen berehala.

– Lasai, jaunak, zuen gastuetan sartuko dut dena! –eta bereziki azpimarratu zuen DENA hitza beste, esanahi biribil, ilun, misteriotsuagoa eman nahian edo.

– Nola ez, ba? Zuk DENA sar dezakezu gure kontuan... anderea? Edo andrea esan behar dugu?– zirikatu zuen Joxemielek.

– Emakumea esatearekin aski duzue. Ez da nabarmena hala? –arrapostu egin zuen gerrikoa bere lekuan jarri nahian edo–. Afaria ordu bete barru egongo da, eta bitartean, nahi izanez gero herria bertan duzue edota are gertuago oraindik, hemendik hamar metrotara dagoen lokal gozagarria. Erreparatu al diozue ona etortzean?

Egia esan erdi zorabiatuta geunden emakume puskaren inguruan txoriak sugearekin bezala eta ez, ez genuen ikusi delako lokal gozagarri hura oraindik, nahikoa genuen dohain haiek, mugimenduak eta xarma erakargarriari so egitearekin. Seguruenez gu herrirantz hurbildu ondoren, gure lerdeak utzitako arrastoa garbitu behar izango zuen.

Ikusi genuen bai, delako lokala, putetxeek izan ohi duten izen xelebre horietako batekin, argi distiratsuen pean: Rosaura Pub. Amuari jaramonik egin gabe nahiago izan genuen, hirurok, herrira hurbiltzea basoerdi batzuk dastatzera.

Interesatzen zitzaigun argirantz, hots, ardo usaina zuenerantz jo eta berehalaxe atzeman genuen kontuan hartu gabeko istorio baten partaide bilakatzeko zorian geundela. Setanas ostatuko emakume desiragarriarekin, erabat ahaztuta geneukan herri lasai hark, izan zuen iraulia mafia errusiarraren atxiloketarekin, baina teleberriari berriro ere, Molinos de Dueroko tabernan gertatu bezala, berriro ere gu sartzean, zerbitzariak, ttak! bolumena igo zion, hiru ardo eskatzen genituen une berean:

– Vinuesako lurretan, Sorian, atxiloketa garrantzitsu bat burutu du bertako guardia zibilak, diotenez herritar arduratsu eta ezezagun baten laguntzari esker. Telefonoz jasotako informazio hori dela eta bi narkotrafikante errusiar atzeman ahal izan dituzte, eta autoan, bai diru zein droga kopuru garrantzitsua aurkitu diete. Ekialde hurbilean, ordea... Real Madrileko galaktikoek gose-greba bukatu eta prentsaurrekoa...

Ttak, bolumena behera eta berriro sumatu nuen kolkoan, tamalez ohikoa bilakatzen ari zen begirada baten hoztasuna. Berriro ere zerbitzaria geneukan itsatsita lepoan, basoak xukatzen zituen bitartean, zotza ezpainetan, ezker-eskuin, dantzan. Tradizioa izango ote Sorian kanpotarrekiko jarrera hori? Jakin ezak!

Lehen zurrutarekin batera, atea ireki eta nor agertu eta kaboa! Txakurraren bibolina! Temoso samarra bilakatzen ari zen “oso sare estua dugu” delakoa zegoeneko eta azkenean kupeltzar haren detektibe tankerako berezko dohainetan sinistu beharko genuke edo bestela herrialdearen tamaina txikian, non berandu baino lehen zozoak belearekin topo egiten duen nahitaez.

– Uxuala atera ezak, “Txolo”. Arratsalde on, jaunak. Ez al duzue irakurri neronek utzitako papera?

Prestatu gabeko erantzuna bat-batekoa izan zen tximistak jota bageunde bezala: zer papera, kabo?

– Autoaren haizetakoan arratsaldean itsatsitakoa.

– Ez, ba! Zer gertatu da, jakin badaiteke?

– Ah, ez zarete enteratu?

– Zertaz? Aaaa, telebistan esan dutenaz? Errusiarrak, atxiloketak?... Ba, ez!

– Baina telebistaz jakin al duzue? Zuen 4x4aren ondoan izan da zalaparta guztia eta!

– Eta guk zer jakingo genuen, ba, bueltatu garenean inor ez bazegoen? Bakarrik, hori bai, konturatu gara, sute bat izan dela inguruetan, ezta?

– Bai, bai, beno, tira, horrek ez du ajola –herritarrek betozkoa jarri zioten– bi errusiarren autoa, BMW beltz bat hain zuzen, zuen land-roberraren ondoan zegoen atxiloketa burutu dugunean, zergatik izango ote zen? Kasualitate gehiegi ez duzue uste?– uxualari bigarren zurrupada eman zion.

– Ba, halaxe izango da, kabo, sutearena izan den bezala eta narkoek herri hau aukeratzearena bezala ezta? Dena den, pozik egongo zara egindako atxiloketagatik. Suposa dezakegu zerorrek hartu duzula horren ardura nagusia?

– Beno, bai, egia esateko halaxe izanda. Nik neuk gidatu dut operazioa hasieratik bururaino

– Bai, hire cuatrolatas turbodieseletik ziur nago –etorri zitzaidan burura haren piura ikusita. Ba, zerbait gehiago jakin nahi baduzu, bihar arte gutxienez Setanas ostatuan egongo gara.

Irribarre maliziatsu batekin zera esan zigun:

– Setanas baino Satanas izena hobe datorkio. Kar, kar, kar.. Erne ibili sorgin horrekin, erdi sorgina baita, zinez.

– Estimatua dago aholkua. Beno ba, hiruron izenean zera esango dizut: zorionik beroenak buruturiko atxiloketengatik, seguruenez erretirorako izan dezakezun domina hoberena izango baita. Oker gabiltza?

– Ez, zuzen zabiltzate. Gertatu ahal zitzaidan hoberena gertatu zait, eskerrik asko. Izango gara.

Alde egin genuen, bigarren uxualari heldu eta galtzak Obelix-gerri hartan hamaikagarrenean aidanez, birkokatzen saiatzen zen bitartean.

Setanas ostatura sartu bezain laster sukaldeko usain goxoa antzeman genuen sarkor. Jangelan eseri eta sorgin zelakoa apain-apaina etorri zitzaigun hiruron begien gozamenerako, inor gehiagorik ez baitzegoen jangelan.

– Gabon jaunak, gustura herrian?

– Bai, bai jende atsegina dago, nahiko irekia, jakinmina borborka duen horietakoa ezta?

– Tira, zuk hala baderitzozu. Nire gusturako nahiko uzkurrak, egia esan. Nahiago dut kanpoko jendearekin harremanak izatea. Baina utz ditzagun saltsa horiek eta heldu diezaiogun afariari. Ez duzue uste?

– Beno, aurrena gelatik pasa eta dutxa bat hartuko dugu, presarik ez baduzu, emakume.

– Segi, segi, ken itzazue gorputz horietatik egunak emandako izerdiak eta nekeak –esan zuen tonu sentsual batean, eskuekin lagunduriko keinuak soinean eginez.

Halaxe egin genuen eta aurki eserita geunden zurezko mahai biribil batean, Arturoren zaldunak baino gusturago.

– Tira, esaiguzu zer daukagun ba.

Gugana hurbildu eta Erdi Aroko itxura zuen paper batean begiratuz, ezker-eskuin banatu zuen begirada eta aldaka mugimenduak, hasperen sentsualak boteaz.

– Lehenengo platera, edo zainzuri erraldoiak ganbaz betetako arrautzekin, saltsa arrosaz hornituak, edo onddo-zopa baratxuriarekin, edota ahataren entsalada epela. Eta bigarrena zera duzue: idi buztana saltsan, arkume izterra errea edota orein haragi egosia. Eta postrerako sorpresa!

– Sorpresa? Kontxo! –bota zuen Txurrutak–. Hori bai dela nire gustuko platera, sorpresa kopatxo batekin.

– Esan behar dizuet nire etxe honetan, aukeratutako plateren konbinaketaren arabera dela postrean suertatzen den sorpresa. Baina gero gerokoak! Zer pentsatu duzue beraz? –gaineratu zuen irribarretsu.

Neronek zainzuriak eta idi buztana, Txurrutak onddo-zopa eta oreina eta Joxemielek, aukera guztiak probatzeko asmoz, gelditzen ziren beste biak: entsalada epela eta oreina saltsan. Non ote zegoen delako sorpresa hura? Egia esan platerak zerbitzatzen zituenean emakumearengana joaten ziren begiak oro, eta alde egitean haren ipurmasailen dantza zuten jomuga. Leku segurura etorri ote ginen, edo akerra zebilen dantzan etxe hartan?

Lehendabiziko kolpe estetikoa, nolabait esatearren, nire platera aurkezterakoan jaso nuen. Emakumearen irribarre berezia, bularrak ohi baino gertuago platera jartzerakoan, belarrira esandakoarekin nahastu ziren: ezohiko zainzuria da, laztana, ikusiko duzu.

Eta baita izan ere! Hura zen zainzuria hura! Inoiz probatu dudan “cojonudo” horietako batek ere ez zion urrik ematen! Hura zainzuri zantarra! Zerbait izatekotan “mega cojonudo” izan beharko. Dedio! Plateraren erdi-erdian zegoen ezkerrerantz zertxobait okertuta eta alboetan, behealdean, bi arrautza, ganbaz beteak. Zainzuri erraldoiaren muturrean, saltsa arrosaren arrastoak isurketa zirudien.

Begiratu nion, eta irribarretsu begiratu zidan. Ai ene! Ai ene! Uzkian hazkura antzeko bat nabaritu nuen eta ipurdia mugitu nuen aulki gainean, deseroso. Dediooo!

– Barkatu! –esan nion, txistua zailtasunez irentsiz– baina beharbada aurkezpena egitea komeniko zen, ongi baderitzozu.

– Nola ez! Ni Rosaura nauzue –bota zuen ohikoa bilakatzen ari zen nagusitasun deserosoa erabiliz– ostatu honetako nagusia, eta zuek?

– Kontxo! Aurreko pub hori bezala ezta? –irribarre egin zuen berriz ere emakumeak eta mingaina atereaz ezpainak milizkatu zituen–. Bixera duena Joxemiel eta txapelduna Joxe Fermin. Ni neu German nauzu.

– Pozten naiz zuek ezagutzeaz eta espero dut gustura egotea nire etxean. Nik behintzat ahaleginak egingo ditut, ziur egon!

Zer gehiago eskatuko genion ba gau hari? Emakume eder bat, primerako janaria eta harmonian egotea! Nahikoa!

Dena primeran zihoan, ardoa barrenak berotzeko lagun genuen eta platerak bereziki onak ziren, gustagarriak, zapore arraro baina erakargarriaz jantziak, inoiz dastatutako goxoenak, hiruron iritziz. Poliki-poliki konturatu ginen nolabaiteko lasaitasun bat sartzen ari zitzaigula barrenean eta nik neuk behintzat beste itxura bat antzematen nien aurrean neuzkan Joxemiel eta Txurrutari, itxura xelebrea egia esan.

– Aizue! Zuek ez duzue sumatzen zerbait arraroa? Ondo ikusten al nauzue? Nik txinpartak eta guzti ikusten ditiat, benetan! Baina sekulakoa zegok janaria, ez al da horrela?

– Bai, German, ni ere arraroa sentitzen nauk, baina gustura era berean. Dena den hazkura pixka bat koskabiloetan hori bai. Zuek ez? –eta Joxemieli begiratu zion erantzun bila

– Tira, ba... zer nahi duk esatea... Ez nian aitortu nahi baina, egia esan potroak handitzen ari zaizkidala iruditzen zaidak. Sekulako presioa sumatzen diat. Irudikeria ote?

Ni isilik gelditu nintzen baina hazkura eta presioa ez ziren ezer nire zakila hartzen ari zen tamaina ikusita, edo hori uste nuen nik. Ez nuen txintik bota baina odolkia azkarregi gizentzen ari zen, inoiz ez bezala, aspaldiko partez. Goiherrikoa baino, Burgoskoa gauzatzen ari zela zirudien, sendoagoa alegia, arrozak ematen dion trinkotasun horrekin. Hau kuxidadea!–. Zer kristo gertatzen ari zen? –uzkian berriro ere hazkura bortitza.

Ardoa gora eta behera zebilen, irribarreak nonnahi, kantari, zurrupa artean –cuando vamos a Otxandiano...– eta emakumea aurrera eta atzera gure hitz ederren artean, platerak kendu platerak jarri, irribarreak bota, ipurdia dantzatu eta zoramena nagusitzen. Gure mozkorraldiarekin batera, zirudienez, gure hirugarren hanka ere, hor nonbait, gora zihoan, nahiz eta harekiko ardura galdu samarra izan hordialdi hartan.

Eta postrea iritsi zen halako batean. Gu ez ginen konturatu uneaz eta etxekoandreak, Rosaurak hain zuzen, abisatu egin zigun gure zalaparta eroaren erdian.

– Joxemiel, German, Txurruta, postrearen sorpresa iritsi da eta irabazlea nor den erabaki behar dut. Altxatu eta zatozte gelako erdigunera, mesedez.

Elkarri begiratu eta pozaren pozez, kantu kantari, besarkatuta altxatu ginen, balantzaka, zalapartaka, Giocondaren irribarrea baino bost aldiz handiagoa eta zozoagoa gure aurpegietan marraztuz – kalian gora kalian bera, kalian gora zezena ai, ai, ai, aiii...

– Tira, tira, zoro halakoak, bai alaiak zaretela euskaldunak! Ez nuen uste hainbesterako zenik zuen jateko eta edateko zaletasun famatu hori. Egia esan ez ditut gehiegi ezagutu, ostatu hau ireki dudanetik. Pausa zaitezte eta jarri tente aurrera begira. Miaketa egin behar dizuet.

Miaketa? Zer miaketa? Orain kuartelilloa ez zen kuartel kamuflatu batean ote geunden ba? edota benemeritaren amarrua izango ote zen. Putiklub komandoa?... Satanasen koskabiloak! “Rosaura sarjentoa” ote zen hura? Segada bat genekien guztia botatzeko, txahala botatzen den bezala? “egiaren makina”–ren bertsio soriarra? Harrapatuta gaudek! –pentsatu nuen hordialdiaren atsedenaldi zuhur hartan. Gureak egin dik! Harrapatu gaitiztek! Oso sare estua diagu Sorian. Dediooo, sumatu nuen berriro ere uzkia estutzen ari zitzaidala, arriskua gertu ikusten dudan bakoitzean gertatzen ohi zaidanez.

Eta justu galdeketa ekidinezinaren zain nengoenean... Danba! Rosauraren eskuak nire... zeraren zera, heldu zuen. Aita Santuaren izenean! Baina zer zen hura? Begiratu nuen nire hordialdian, presioa sumatzen nuen organorantz eta organoa baino hordagoa zegoen Rosauraren eskuetan. Sekulako adarra, nik ez dakit noiz, aspaldiko loalditik atera eta gela hartako kutsadura akustiko zein atmosferikoa usnatu nahian bezala sabaira tinko baino tinkoago begira zegoen zakilotea. Hura guztia nirea ote? Ba egia izan inoiz ez gaituzte elkar aurkeztu. Zakurraren bibolina!

Nik haiei begiratu eta haiek niri begira zeudela konturatu nintzen, baina ez niri, baizik eta nire tramankuluari eta orduan konturatu ziren ni ere haienei so nengoela eta Rosaura estutzen ari zena ez zela beraien eskua “ondoloin” esateko, baizik eta kirtena eta orduan pozarena baino, izu aurpegia jarri zitzaigun hiruroi, Rosaurak miaketarekin jarraitzen zuen bitartean. Gu, onddozaleok, mozkortuta, baina zutik, alai baina harrituta, harrizko irudiak bilakatu ginen, ezdeusak, Rosauraren errepaso sasi-mediko-erotikoa burutzen ari zen bitartean eta burua mugitzeko gauza besterik ez ginen. Portzelanazko irudien jitea hartzen ari ginen, zurbilak goitik-beheiti, logikoa denez, zeren halako “herremintxek” seguru aski gorputzean genuen odol guztia xurgatu baitziguten. Erekteioneko zutabeak baino zuriagoak, zurbilagoak geunden, Buster Keaton, zinema mutuaren komiko xelebreak zuen aurpegiaren parekoa erakutsiz.

Bukatu zuen, hor nonbait, Rosaura sorginak miaketa, gure inpotentzia fisikoa –ez erotikoa, noski– profitatuz eta sorpresaren irabazlea izendatu egin zuen, gure izerdi hotzaren tantak bularrean behera zihoazkigunean, zilborrera bidean, kontrolaezinak, kirtenarekin tupust egin arte.

– German, zeu zara irabazlea, laztana. Zure dohaina besteena baino ederragoa da, garbi dago. Ez duzu uste, maitea?

Nik ze uste eta zer odoluste! Edo bueltatzen zitzaidan odola gorputzera edo ez nintzen gauza ezta pauso bat bera ere emateko. Ni irabazle? Zer ondo! Eta? Zein zen hurrengo urratsa? Zakila kanabera bezala erabiltzea baleak arrantzatzeko Duero hurbilean? Santo Tomaseko txerriaren koskabiloak! Hura zen mina, hura, astazakil hartan!

– Ba, zer nahi duzu esatea Rosaura? Sekulan ez naiz ataka honetan egon eta ez dakit zer jan dugun baina nire platerean behintzat neurriz kanpoko zerbait jarri duzu laztana, eta ez hartu gaizki gero! Ez al dago presio hau baretzerik? Bestela tximiniak eztanda egingo dit! –aurpegian keinu errukior bat izan zitekeenaren zantzua sumatu nuen–. Izango al zuen gupida sorginak?

– Bai laztana, presioa jaitsiko diot berehala, lasai egon, baina bitartean zure lagunei ere zerbait eskaini beharko diegu. Ez ditugu horrela utziko gizajoak ba? Ez duzu uste?

– Bai, hala izan beharko du, zeren Txurruta gizajoak bizpahiru kolore behintzat hartu baititu jadanik eta ez dut uste hori oso normala denik, ez alajaina! Sekula halakorik!

Rosaurak ez zuen askatzen nire trastua hitz egiten zuen bitartean eta ni, nire lagunak bezala, Iparragirreren estatua baino gogorrago nengoen gela erdian nire sorginaren esanetara. Beharko! Agian apo bihurtzeko ahalmena izango zuen. Nork daki!

– Zuentzat, Joxemiel eta Txurruta beste sorpresetxo bat daukat. Gau berezi batean etorri zaretenez, hain zuzen ilargi betea den honetan, hirurok Bonolotoan bezala saria duzue, hots: akelarre gaua!

Akelarre berezia? Ai ene! Ez genuen ba bukatuko larrututa eta zikiratuak, gure onddo-bidaian, gigolo-panpinaren papera beteaz? Zer larru mota egingo ziguten etxe hartan? Halakorik! Zeini tokatu gau zoroeroa, eta guri! Oiartzun eta Donostiako hirukoteari! Barre ala negar egin behar genuen ba?

Eta halako kabala aluzinogenoetan barna nenbilenean, hara non sartzen diren gelan lau neska puska larruz jantzita cat-woman-en antzera. Sado? Maso? Paso! otu zitzaidan bat-batean!!! Eta ihesaldirako pauso bat emateko imintzioa egiterakoan, Rosaurak, tak! Berriro estutu zuen eskuetatik ihes egin nahian zebilen adar begiduna. Hura presioaaaa...!! !

– Akelarrea? –oihukatu zuen Txurrutak. Ni pertsona arrunta naiz, beste bi hauek bezala, ustez! Eta askoz jota hilabetean behin joaten naiz whiskeriara, baina oso klasikoa nauzue sexu kontuetan, benetan diotsuet! Baina klasiko-klasikoa! Ez nago gauza handietarako, neska maiteak, eta are gutxiago akelarretarako–. Begirada errukior bat barreiatu zuen larruzko emakume sentsualen artean, Joxemielen begiekin topo egin zuen arte. Erruki, jaunaa!

– Nitaz zer esango dizuet ba, lagunak? –Joxemielek hartu zuen erreleboa, ahots dardarizoarekin–. Pozten naiz erabat gu aukeratu izana, nahiz eta galdetu ez, baina nola esan? Gu aho beroak bai, baina gure espezieko gehientsuenak bezala segituan hozten diren horietakoak gara, behin desiratutako emakumea aurrean jarri ondoren. Estimatua dago eder halakoak, baina koadro surrealista honen aurrean, nik neuk Joxemiel basozainak, zera esan behar dizuet: gelara noa, bainu hotz bat hartzera eta... gauzak, edo hobe esanda, trastoa bere onera datorrenean lo egiteko asmoa daukat zeren onddo-egun klasiko bat izan behar zuenak hondoa jo ondoren, gorputza atsedena eskatzen ari zait, ozenki. Ulertuko duzuelakoan agurtzen zaituztet. Gainera, ezkondua nauzue eta fidela, bai! Fidel Castro Cubarekiko dena baino fidelagoa.

Hori esaterako bazuen gure Joxemielek emakume-gidari bat azpiko giderrari helduta sofarantz gidarazteko, eta bestea atzetik larruzko zartailua astinduz airean, diseinuzko gorputz hura sentsualki dantzatuz. Joxemielen ipur-masailak aurrean zituela, noizean behin zartako bat ematen zion: –Zast!

Zegoeneko hirurak biluzik geunden akelarrearen sorginak ziruditen emakume haien eskuetan –transkripzio literala– eta ni neu baita ere, sorginen erregina zirudien haren esanetara. Gure hordialdi aluzinogeno hartan, noraezean, gauak luze jo zuen, jo ta jo, sorgin haien esanetara, gure tximiniak sua eta garrak botatzearen poderioz baretu eta ezdeus bilakatu ziren arte. Han gelditu ginen edozein aireportuko maleta zaharrak bezala hankaz gora, lerdo aurpegiarekin, gustura baino gusturago seguruenez, eta gure onera itzuliz poliki-poliki, egunsentiaren lehen izpiek begietan kosk egiten ziguten bitartean. Hamaika ikusteko jaio gara! Baina halakoa, bizitzan behin!

Altxatu eta elkarri begira gelditu ginen zer egin jakin gabe, barre edo negar edota biak batera eta gelan zehar barreiatutako galtzontzilo, galtzerdi, galtza, alkandora eta bestelakoak jaso eta jantzi ondoren gelara abiatu ginen, hustuta zirudien ostatuko zokoetan sorgin gosetiak aurkitzeko beldurrez. Gelako trasteak hartu eta harreran ustezko ordaina utzi ondoren aparkalekuan jarraitzen zuen Potros bakartian sartu eta ziztu bizian alde egin genuen, nora jo jakin gabe, nahiz eta bart gehiegi jo.

ATALA CLITOCYBE COSTATA

Ez zen hitzik izan gure artean, bat-bateko ihesaldi zoro hartan, inork ez baitzekien zer egin eta nola kontsola. Garbi zegoen gauza bakarra, Setanas ostatutik eta bertako biztanle sorgindu larrujoleengandik ahalik eta urrutien egotea zela xedea. Asmo horretan, eta bakoitza burutazio pertsonaletan murgildurik, gertatutakoa eta ez gertatutakoa definitu edota gogoratu nahiaren ezinezko ariketetan, erabateko isiltasunean eraman gintuen Joxemielek bide zoko batera eta isilune konplize hartan lo seko gelditu ginen ranrobe barruan, ez dakigu noiz arte.

Loaldia ez zen batere barea izan nire kasuan behintzat, eta amesgaiztoak arrapaladan zetozkidan burura, oraindik ere auskalo zer nolako edabe magikoren menean nengoelarik, behin eta berriro esnatu nintzen izerdi patsetan, berriro ere loaldi gatazkatsuaren besoetan murgiltzeko atsedenik gabe. Sexu grina eta izua nahasian zebilzkidan gogoan barna Setanaseko Rosa- (h)ura dantzatzen ninduelakoan, behin eta berriro. Eta horrela eman genuen loaldia egunsentian ihes egin eta eguerdi aldera, berriro ere zakilaxut esnatu ginen arte. Ginen diot, bai zeren oraindik ere, ez gaueko neurri eskergetan baina bai tente geneukan hirugarren hanka. Noiz bukatuko ote amesgaizto hura?

Burutazio horiek airean pixa egiteko asmoz atera nintzen Potrosetik, aldez aurretik inguruetan norbait zegoen begiztatu ondoren.

Errekasto baten soinua zebilen kantari inguruan eta nire emaria gehitzera hurbildu nintzen. Txorrotak sekulako presioarekin atera ondoren izutu ninduen, kontrolaezina baitzen oraindik ere. Suhiltzaileen tutu malgua zirudien, bat-batean ezusteko haize bafada batek, errekara joan behar zuen pixa-erreka zegokion norabidea bete beharrean, gora egin eta bueltan bidali zidanean. Ezusteko gertakizun hura ekiditeko asmoz, errepiderantz jiratu egin nintzen une berean, hara non pasatzen den jubilatuen autobus bat eta ia-ia, zakiloaren ikuskizuna lagun, bizpahiru sigi-saga egin ondoren errekan bertan erortzeko zorian egon zen.

Gehiegizko amesgaizto harekin bukatu beharra zegoen hala edo hola. Urduri baino urduriago 4x4ra bueltatu eta lagunak esnatzen saiatu nintzen. Seguru aski, nik neuk lotan nengoenean egingo nituen jira-bira, espasmo eta antzeko bakarrizketa zoro ulertezinetan murgildurik zeuden.

Nik gernua kanporatzeko egindako prozesu berberari ekin aitzin, jakinaren gainean jarri nituen, badaezpada.

Azkar erabaki behar genuen zer egin ataka hartan.

– Begira, lagunok –esan zuen Joxemielek–. Nik daukadan sentsazioa ezjakin, memelo batena da, non normalak ez diren gauzak gertatzen ari zaizkigun, bata bestearen atzetik. Hau ez da batere arrunta, ez duzue uste? Onddoetara etorri eta halako xelebrekeriekin topo egitea?

– Ni ere hala nagok, Joxemiel... Sekula hain denbora gutxian ez zaizkit hainbeste ezuste suertatu. Onddoetara joan naizenean onddoak topatu ditiat eta kitto! Baina ez nauk narkoekin eta sorginekin topatu. Hau deabrukeria ostia bat duk. Begizkoa bota zigutek! Soriatik alde egin behar diagu lehenbailehen. Derrepente. Agur onddoak eta agur bestelakoak. Ni baniak hemendik!

– Ados nagok hirekin, Txurruta, saltsa gehiegi gertatzen ari zaizkigu gauza onerako lurralde honetan. Nora joko dugu, Joxemiel?

– Tira, bide honi jarraituz gero, Errioxako Cameros aldera aterako gaituk eta pare bat ordu barru ikusiko diagu. Zer deritzozue?

– Goazemak hemendik! –bota genuen biok. Azkar!

Adostasuna erabatekoa izan zen eta kapar odolzalea baino okerragoa bihurtutako Soria atzean utzi eta bortuan gora abiatu ginen inguruari batere erreparatu gabe. Bortutik ederki antzematen genuen bi lurraldeak banatzen zituen mendikate dotorea, eta Errioxarantz begiratuz, Soriako pinudi ederrak lurgorri bilakatzen ziren amen batean, nolabaiteko tristuraz jantziz Cameros alde hura.

Behin beherantz hasita errepidea gaiztotu egiten zen, bihurritu alegia, eta mantsoago gidatu behar izan zuen Joxemiel presatiak. Bazirudien Satanas akuiluarekin xaxatuz generamala orpoz orpo baina erne ibili beharra zegoen malda eskerga haietan. Abiadura moteltzearekin batera gure buruak eta gorputzak ere mantsotzen joan ziren, baina hala ere inork ez zuen deus esan akelarre gauari buruz, ez baikenekien zehatz-mehatz zer egin genuen bertan. Gauza jakin bakarra zera zen: minberatuta genuela hankartekoa, arras minberatua.

Denboraren poderioz, gure kaos mental hartan, bidaiaren helburua ahaztua, gure Grial santua berreskuratzen joan ginen, hots: Soriara etorriak ginen. Zertara? Onddoak bilatzera! Onddoak! Eta autodefentsa mekanismo hura berriro ere martxan jarri ostean, Potrosen talaia mugikorretik inguruak usnatzen hasi ginen zerbaiten bila: pagadi, pinudi edo harizti baten bila, hain zuzen. Halako batean malda biluzi hartan nolabaiteko irla berde bat antzeman genuen bailarako behealdean erreka baten magalean.

– Ikusten al duzue –esan zuen Txurrutak onddo– sena berreskuratuz.

– Zer, Txurruta?

– Han behean, eskuinalde komendi aldean pagadi bat, pagadi eder bat.

– Bai, bai ikusten diat, eta?

– Ba, hobe dugula lehenbailehen muturra bertan sartzea, ez badugu esku huska itzuli nahi.

– Esku huska? Zer duk hori, Txurruta? Bertsoetan hasi behar haiz berriro hala?

– Esku hutsik gizona! Horrela esaten ziotek ipa-rraldean eta kontrabandistok ezin diagu inoiz esku huska itzuli. Inondik inora! Kar, kar, kar.

Tira! Urak bere onera etortzen hasiak ziren zorionez, Txurrutaren umorearekin batera, eta hirurok barrez hasi ginen hitz jokoetan hain trebea zen gure baserritar-kontrabandista-onddo zalearekin.

– Txurruta, ez al daukak bertsoren bat pasatutakoak pasatu ondoren?

– Beti zegok bertsoren bat, German, nahiz eta gogoratze hutsak oilo ipurdia jartzen didan. Ea ba zer ateratzen zaidan!

Setanas deitzen omen

zen ostatu hura

bertako nagusia zen

delako Rosaura

Hasieratik zeukan

zerbaiteren gura

geroztik garbi zegon

ez zela dirua.

Zerbait bota zigun bai

sorginak plateran

eragina izan zun

zakilan segidan.

Auskalo zer egin nun

nik gau zoro hartan

dena delakoa-uztagun

lagunak Sorian.

– Ederra, Txurruta, ederra!

Gustura sentitzen hasiak ginen berriz ere, justu bortua jaitsi eta begiztatuta genuen bidezidorrak pagadirantz joateko aukera eman zigunean.

Errekasto garden bati paralelo jarraitzen zion pistan barna emeki-emeki aurrera egin genuen pagadiaren oinetara iritsi arte. Saskiak atera eta hamaiketakoari ekin genion, zahatoa dotore astinduz. Hodei guztien azpitik eta sasi guztien gainetik egon nahi genuen, arazorik gabe alegia, txerriki, gazta, ogia eta ardoa lagun, eta are garrantzitsuagoa zena: hasi aurretik barnean geneuzkan gogoa eta grinari eutsiz: onddoak, onddoak.

– Oraingo honetan bai, lagunak –esan zuen Txurrutak, pagadi txiki hura ikusi bezain laster, eta hirugarrenean agidanez, ekin genion bakoitzak mutur batetik miaketari.

Ordu bat nahikoa izan zen goiti beheiti pago sail hura arakatu eta emaitza ederrak, benetan ederrak jasotzeko. Saskiak lepo geneuzkan hirurok, bai jauna! Gauzak konpontze aldera zeudela zirudien behingoz. Onddo beltz ederrek eta gorringo batzuek betetzen zituzten gure saskiak. –Ekaitza eta gero, barea– etorri zitzaidan gogora. Hura poza eta hura pena zeren eta pagadiak ez zuen gehiagorako ematen. Beste baten bila joan beharko, baina pozik halere!

Irribarrea azaldu zen gure bisaietan eta korrika abiatu ginen baso gehiagoren bila, txapel goxoen xerka.

Behin mendi aldapatsuek inguratzen zuten bailara eder hartan murgilduta, ezker eskuin “perretxikoak biltzea debekatua” kartelak ikusten hasi ginen. Yin-yan seinalea hor nonbait: alde batetik adierazten zigun leku aproposean geundela eta bestetik... izorra hadi!

Pagadi emankorrari etekina atera ondoren, ez ote genuen izango ba aukera gehiago Cameros aldean Potrosen atzealdea onddoz lepo jartzeko? Patu beltza berriro ere atzetik ote belarri-puntak erakusten, otsoak ardiari bezela?

Kalkuluak egiten hasi ginen. “Auto gutxi inguruetan, inongo zigilu ofizialik ez karteletan, baso eskergak nonahi, pista ugari eta mugimendu gutxi”. Beraz?

– Hau bertako norbaitek jarritako abisua edo amarrua besterik ez duk izango. Horrela kanpotarrak izutu eta dena etxerako, ez duzue uste? Nik ez nioke jaramonik egingo. Sartu pistan barrena eta guk geureari eutsi. Zer deritzozue?

– Egia da kartel horiek ez dutela inongo zigilu ofizialik. Seguruenez hik esandakoan arrazoia izango duk baina dena den erne ibili beharko, ez baitzekiagu hemengoek nola jokatzen duten kanpotarrekin. Hainbat nafar bezain astapitoak badira, gurpilak zulatuta egon daitezke itzultzerako.

– Nik badaezpada alde egingo nuke hemendik –bota nuen nik, beti bezain segurola.

– Alde egin? Ez al duk ikusi pagadian jaso duguna? Hemen zegok pagotxa motel. Hemen eta ez beste inon.

– Arriskatzen ez duenak ez dik ezer jasotzen. Ni proba egitearen alde nagok German.

– Tira, ba! Zuek zarete adituak, ni zuen esanetara, mementoz.

Berriro ere abentura zantzuak nahasten ziren gure bidean, altxorraren usainak aztoratzen baikintuen. Eskuineko mendirantz jo genuen pista batetik. Inor ez inguruetan! Inpresio ona geneukan. Pista ehun bat metro gorago bitan banatzen zen, ranroberretik jaistea erabaki genuenean. Pagadiz inguratuta geunden eta sentsazio onez mukuru. Berriro ere saskiak txapelaz betetzea zen gure helburua. Eta prestaketa burutzen ari ginenean marru latzak entzun genituen nahiko gertu. Behin eta berriro. Deiadarrak ziruditen, deiadar ozen errepikakorrak, basoaren leku ezberdinetan erantzuna jasotzen zutenak.

– Tira, basozaina, zer kristo duk hori? Beti zu talde marrularia?

– Ez, jaunak, oreinak ditugu marru horien jabeak. Susan dauden orein arrak, plan bila, eme bila, ezusterik ez izateko bakean utzi beharrekoak. Entzuna nuen paraje hauetan, Cameros aldean, asko zirela eta orain, udazkenean, sekulako marruak ateratzen omen.

– Ba, nik badaezpada argazki makina eramango diat aukeraren bat eskura jartzen bazait, baliatzeko.

– Erne ibil hadi German eta ez hurbildu. Dena den beraiek hi baino azkarragoak dituk eta usaindu bezain laster alde egingo ditek. Edo emeek ez agian? Kar, kar, kar.

– Zer esan nahi duk? Usain txarra dudala ala, kontrabandista simaurduna?

Barrez aldendu ginen, ohi bezala ordua jarri eta segapotoak piztuta, bakoitzak bere bideari helduz. Aurreko saioaren arrakasta akuilu, erabat ausart sartu ginen pagopean, noizbehinka agertzen zen garoa, makilarekin aldendu eta agerian utzitako oinak aztertuz, txapel zoragarriaren bila. Maldan gora, eskuinera, berriro gora, beste lagunengandik aldenduz, ustez aurkituko genuen altxorra gure eta ez besteen zain zegoela, ibilaldi lasai baina etengabean, marruak suertatzen ziren ingururantz inkontzienteki iritsi nintzen. Ez nuen honako honetan hainbeste onddo aurkitu baina tira, aurkitutakoak ederrak ziren, benetan txorten potolo zuri eta trinkoarekin, oraindik gaiztotu eta ukitu gabeak. Beste dozena erdi bat ere baneukan, txikiak guztiak, baina deigarriak benetan: kirtena txapela bera baino handiagoa kasu batzuetan eta bestetan ia parekoa, bolatxo edo arrautza potolo baten antza hartuz.

Bat-batean marruek nire arreta erakarri zuten. Nahi gabe gertu nengoen, oso gertu hor nonbait eta saskia utzi ondoren, argazki makina atera eta tentuz, zalaparta hura sumatzen zen gunerantz jo nuen. Han zeuden oreinak, arra eta emea, biologo batek esango lukeen bezala “ ugalketa zereginetan, sar eta har, sar eta har” Dedio! Argazki ona benetan atera nezakeen. Unibertsitateko biologia lagunei erakusteko modukoa. National Geographic-en zabaltzen dituztenen parekoa. Tira, arreta jarri behar nuen, argazkia ez hondatzeko. Nik ez jakin arren bazirudien haizea eta martingala horiek guztiak neure alde nituela eta bikote sutsua ez zela nire presentziaz ohartzen, ezta beharrik ere!

Koadro, fokatze eta... klik! Klika izan zen nire galzoria. Klika entzun zuen ar hark. Klikak hondatu zuen une hura. Klikerantz abiatu zen orein arra, emea ikuskizunaz gozatzen ari zen bitartean. Klik batean atera nintzen sastraken artetik korrika maldan behera, oreinaren adar ederrak nire atzetik. Klikak haserre bizian jarri zuen amorantea. Klikak adarrak jarri ote zizkidan niri, orein ar haren begietan, etsai lehiakor bat bezala agerraraziz? Klik-klak batean harrapatu ninduten arraren adarrek, ti-ta pago baten adar makurraren gainera botatzeko, hankaz gora utziz zintzilik, trauskilduta. Egoera ezgauza horretan ikusita marruak egiteari ekin zion nire muturren aurrean aspertu eta seguruenez birikak hustu zituen arte.

– Aski dugu, aski dugu –pentsatzen nuen nire artean, buruz behera zintzilik Jabugoko izter bat bezain saldurik nengoela–. Joan hadi hire emea estaltzera adardun arraio hori eta utz nazak bakean. Berriro ere onddo bilketak aurpegi latza erakutsi behar ote zigun? Odol guztia burura erori eta neuronak ito zizkidan ia-ia konortea galtzeraino. Ezkerrak adarra hautsi zela kulunkaren ondorioz, bestela han nengoke oraindik.

Lurra jo nuen. Jipoituta, izorratuta, zorabiatuta, ubelduta eta sekulako malaostiarekin, saskiaren bila abiatu nintzen tentuz, tentu handiz, berriro ere aukerako tonto erabilgarria ez bilakatzeko Romeo oreinaren aurrean. –Behin bai, birritan ez alajaina! –Saskia aurkitu, aurkitu nuen baina hankaz gora eta onddorik gabe, atal batzuk baizik ez ziren gelditzen. Besteak seguruenez, zoritxarrez, bikote basatiaren sabelean egongo ziren eta nik behintzat ez nuen toki horretan, adardunez inguratuta jarraitzeko asmorik, beraz herrenka, ahal bezain lasterren, “txekpoint”erantz abiatu nintzen. Han zeuden nire lagunak eta hurbildu ahala ahoa bete hortz baino, tunela bete kamioi zirudien haien harridurak.

– German, zer gertatu zaik? Hori duk piura, hori!

– Zer duk gizona? –bota zuen saskia Potrosen atzealdean jartzen ari zen Joxemielek.

– Izan, izan egia esan deus. Ez onddorik, ez ezer. Neuzkanak testosteronaz gainezka zegoen orein adardun batek jan zizkidak.

– Oreinak? Oreinak eraso egin dik? Ez ezak esan! Nola liteke?

– Noraino joan haiz, ba, German? Larrutokiraino? Kar, kar, kar

– Ba, argazkia eta dena atera zieat adardun horiei, eraso egin aurretik. Aizue, hau ez da ba izango berriro ere gauzak okertze bidean jarriko diren seinalea?

– Gaizki jarri? Bai zera! Begira ezak guk ekarritakoa motel! Hori onddo piloa! Baina tira, adarrak gutako batentzat besterik ez direnean, hainbestean! Kar, kar, kar.

Eta halaxe zen. Bi saskiak gainezka zeuzkaten, lagunek tamaina guztietako onddoz josita. Irribarre zabal batek zeharkatzen zuen haien aurpegia eta gustura zeudela aisa antzematen zen... Eta berriro ere algaraka, tripak bota beharrean hasi ziren nire piura ikusterakoan.

– Tira, German har ezak ardo pixka bat urratu horiek sendatzeko eta botikina aterako diagu, garbitu ondoren tirita batzuk jartzeko... adarretan! Kar, kar, kar.

– Bai zera! Tiritak jarri egizkiok hire ranroberrari nahi baduk, Txurruta!

– Et, et, et! Hori ez duk unibertsitateko irakasle batek arazo baten aurrean erakutsi behar duen patxada.

– Beno txorakeriak utzita. Zer egin behar dugu? Ni berriro ez naiz alde horretan sartuko eta zuek ere hobeto zenukete beste alde batera begiratzea, badaezpada.

– Tira, gure aldetik ados. Beste aldean baso ederra ikuskatu dugu eta agian merezi du hura arakatzea. Goazen, ba! Eguerdirako ordubete eskas falta zaigu eta ogirik gabe gaude otordua egiteko. Agian herri batera hurbildu eta erosketa batzuk egitea komeni zaigu, ez duzue uste? Hemengo txorizo eta gazta famatuak dira.

– Eta adarrak... Tira German alda itzak trapu horiek, zibilizaziora goazek eta!

Abiatu ginen ba gertu zegoen herri baterantz eta denetariko horietariko batean sartu ginen. Bai, denetariko! Denetariko baitzegoen mini-hiper-taberna-denda hartan. Barrak berdin balio zuen tabernako mostradore bezala, zein sukaldeko garbigarriak edota jakiak saltzeko.

Gure berriketaldiaren soinu maila ozenago jarri behar izan genuen, han ez baitzen inor ageri eta.

Halako batean iluntasunetik gizon bat agertu zen, nahiko heldua eta mantalaren lokarrian zintzilik zeraman trapu batekin mostradorea garbitzeko itxura egin zuen, eguerdi on! baten ondoren.

– Zer nahi duzue? Onddoak bilatzeaz gain?

Elkarri begiratu genion harrituta, ateraldi hura zela eta.

– Hain nabarmena al da?

– Bai, batik bat txapelan eta arropan daramatzazuen hosto eta izpiak dela medio. Eta dirudienez norbaitek istripu bat edo izan du. Ez al da?

– Joño! Ez genekien Sherlock Holmes-en jaioterrian geundenik! Hori da hori dedukzio zaparrada.

Txurrutaren azalpena ez zitzaion gustatu hor nonbait dendari-tabernari-inspektoreari eta deus esan gabe betozkoa jarrita begira gelditu zitzaion Txurrutari.

– Zerbait nahi al duzue? –errepikatu zuen tonu lakar batean.

– Tira, ba egia esan ogia eta bertako txerriki eta gazta famatua, baldin badaukazu.

Gogo txarrez buelta eman eta Drakularen etxetzarraren harrera gela zirudien ate ilun beretik desagertu egin zen une batez.

Ezkerrean gazta, eskuinean txorizo eta saltxitxoi batzuk. Mahai gainean jarri zituen ehiza trofeoa bailiran.

– Oreinarena, txerriarena, basurdearena. Baten bat gustuko? Ardi gazta eta ahuntza gazta dauzkagu aukeran.

Txurruta berriro ere erasoan –begitartean sartu omen dendaria–. Ardiarena? Ba ardi gutxi dago bazter hauetan, ez ote dira izango adardun batzuk ba?

Erantzuna tximista baino azkarrago etorri zen, pozoiz betea.

– Zuek, edo hobeto esanda zu, ez zara hona janari bila etorri liskar bila baizik. Esaerak dio: “Herrena, herren egin arren, urrunera”. Eta zu urrunegi iritsi zara malapartatu hori. Onean edo txarrean atera nahi duzu hemendik?

Eta hori esan bezain laster makila puska bat jarri zuen mostradore gainean. Lepoko zainak handituta zeuzkan.

– Tira! Bagoaz, jauna. Ez da gure intentzioa izan. Barkaiguzu, benetan. Bagoaz.

Atzera egin genuen eguerdiko eguzkiarekin berriro ere topo egin eta zuzen zuzenean ranroberrean sartu ginen arte. Guri begira zegoen bekozkoduna, tinko, haserre, denda atarian.

Alde egin genuen etorritako bide berari lotuz, Txurrutaren jarrera ulertezina ulertu nahian.

– Baina hi seko erotuta hago, Txurruta? –bota zion Joxemielek–. Zer pasatu zaik ganbara ustel horretatik, gizaseme horri halakoak esateko?

– Esan? Zer esan diot ba? Egia! Besterik ez! Harroputz horrek tuntuntzat hartu nahi gintuan... Ardi gazta! Hemen ez zegok ardirik eta!

– Lehenengo aldia etorri haizela eta badakik Cameros guztian ardirik dagoen edo ez –esan nion–. Hori da hori gizon jakintsua! Orain ez ogirik ez deus.

– Beno, har dezagun daukaguna eta goazen beste ibilaldi bat egitera Potros betetzeko. Gero ikusiko diagu norantz jo edo non afaldu.

Bide bazterrean aparkatu eta saskiak onddo zoragarriez hustu ondoren, basoan sartu ginen errekasto bat zeharkatuz.

– Dena ondo badoa, ordubete barru, bestela ordu erdi barru, ados?

Txurrutak txakurrak ehizari bezala, senak agindutako balizko arrastoari jarraitu zion, esandakoari jaramonik egin gabe, Joxemielek eta biok azken berriketaldia burutu eta elkar agurtzen genuen bitartean.

Erreka gardenak Camerosko mendikatetik aratz, dantzari, bustitzen zituen barnean gorderik zeuzkan harri koskorrak. Malda eskergari ekin behar izan genion poliki-poliki, urrats motzak emanez, sigi-sagan, arnasaren erritmoa mantendu nahian.

Pare bat ordu edo eman nituen harizti hartan bazter guztiak miatzen, saskia bete eta nekeak kosk egin zidan arte. Ez zirudien lapiko hark garbantzu gehiago zituenik eta egia esan ez genuen gehiago behar ere. Egun honetako emaitza oso ona izan zelakoan nengoen, maldan behera abiatzean. Tentuz ekin nion itzuliari, azken ezusteko batek ez nezan hankaz gora jarri, bigarrenean ere esku hutsik bueltatzeko. Bidera hurbildu ahala biraoka entzun nuen norbait, Txurrutaren ahotsa zen eta errepidetik zetorren. Zirenak eta ez zirenak botatzen ari zen ero antzean, mendi puntan zeuden orein marrulariak aditzeko beste.

– Astapito halakoak, urde zikinak, jendaila nazkantea, kapar odolzaleak, atzaparluze galantak, atzelari ostiak, mutur beltz zikinak, zuenak egin dik, bai horixe, ez duzue Txurruta kontrabandista ezagutzen! Presta zaitezte, koskabiloak izango dituzue afaritzat! !

– Baina zer duk, Txurruta? Zer gertatzen zaik? –esan nion presaka hurbilduz.

– Ez al duk ikusten, German? Atzeko atea hautsi eta ez zizkigutek ba lapurtu onddoak kaxa eta guzti? Jende hau erotuta al dago? Nafarrez esaten genian baina hemen ere, itxuraz, gauza bera egiten ditek! Hau ez da horrela geratuko, ez horixe!

Halaxe zen bai: ranroberraren atzealdeko kristala hautsi ondoren ireki eta hustu egin ziguten, erabat hustu, eta are gehiago: atzeko gurpil bat zulatuta zegoen labankada batez. Zer dela eta halako astakeria? Halako batean Joxemiel iritsi eta Txurruta topatu zuen lurrean eserita buru makur, ahopeka kolpeak emanez lurrean, ni lasaitzen saiatzen nintzen bitartean. Panorama ikusi ondoren elkarri begira egon ginen une batez isilik, hausnartzen. Bat batean hirurok elkarri begiratu eta ondorio beretsura iritsi ginen: Dendaria!

– Tira, Txurruta! Lasai hadi. Denok zeukeagu buruan ideia bera baina ezin gaituk herrian sartu eta inor lepotik hartu besterik gabe, bestela guk bukatuko diagu kartzelan, edo harrapatutako onddoak zedarritutako gunekoak zituan edo ez argitzen. Ideia bat zeukeat lagunok.

Burutazioa azaldu ondoren, gurpil berria jarri eta herrirantz abiatu ginen lasaitasunez, nahiz eta Txurruta norbaiten lepoa bihurritu nahian ibili. Herrian taberna bat besterik ez zegoen eta terrazan hainbat gizon eserita. Haien aurrean une batez gelditu eta Txurruta jaitsi zen Potrosetik:

– Arrastion, hemen gertu ba al da tailer mekanikorik?

– Ez, egia esan ez! –esan zuen batek–. Zer ba? arazoren bat duzue motorrean ala? Eta algarari eman zioten beste guztiek elkarri begira.

– Ez, motorrak ez, putakume batek gurpila zulatu, atzeko atea hautsi eta gurea den zerbait eraman du.

– Zuena? Mendi hauetan dagoena izatekotan geurea da eta ez beste inorena, ez al duzue uste, lagunok? Berriro ere algarak nagusitu ziren. Agian norbaitek halaxe erabaki du. Dena den, hemen denetik dakiena eta denetik daukana, zuek goizean bisitatu duzuen dendako nagusia da, Koxme jauna alegia. Gure alkatea! Zerbaitetaz kexu bazaudete harengana jo eta hark joko du dagokion kanpaia. Kar, kar,kar...

– Mila esker zuen informazioagatik, lagunak. Estimatuta dago, baina inork ez du esan zer lapurtu duten eta nongoa zen aipatu. Segi edaten eta egun eder honetaz gozatzen, ahal duzuen bitartean behintzat. Carpe Diem.

– Aizak! Carpedien delako hori badaezpada hiretzat aldeano halakoa! Kar, kar, kar.

Bidaia osoan sekula ikusi gabeko Txurruta ikusi nuen orduan: autokontrola nagusi, irribarre ñimiñoa ezpainetan, begirada zorrotza.

– Goazen Koxmerengana lagunok, gero itzuliko gara oilategi honetara, oilarra lumatzera.

“Todo-todo” zirudien denda hartan sartu eta kaixo bat bota ondoren hara non agertzen zaigun Koxme delakoa, alkatea hor nonbait.

– Joño! Hara hemen berriro ere adarjoleak! Ez dugu izan nahiko sesioa eguerdian? Gehiago behar al dugu ba?– eta hori esatean berriro ere makila bat jarri zuen mostradorean.

– Ez, tira! Onean gatoz. Hemengo alkatea zarela esan digute eta arazo txiki baten berri ematera gatozkizu –bota nuen.

– Ea, ba, esan!

– Onddoetan geundelarik norbaitek 4x4a txiki arraio eginda utzi digu eta partea emateaz gain, jakin nahi genuke ea zerbait dakizun edo entzun duzun.

– Partea? Hori hemendik bi ordutara daukazuen kuartelilloan eman beharko duzue eta jakin... Zera esan behar dizuet, herri honetako norbait izan dela uste al duzue?

– Usteak beti ustel. Gu frogen bila etorri gara eta onean ez bada txarrean aterako ditugu, ziur egon.

– Mehatxuka eta irainka berriro ere? Bain...

– Barkatu, barkatu. Aizkora bat besterik ez dugu nahi mementuz.

– Aizkora bat? zertarako?

– Baduzu ala ez?

– Bai, badut baina...

– Tira ba, ekazu!

Zur eta lur gelditu zen Koxme jauna mostradorean aizkora eder bat jarri eta gure asmoak aurkeztu genizkionean.

– Begira, Koxme, badakigu euskaldunok famatuak garela hainbat gauzengatik eta horietako bat herri kirolak dira. Ezagutzen al dituzu?

– Tira, ba, egia esan ez! Gainera zertara dator galdera hori eta aizkora erostearena? Burua galdu al duzue?

Txurrutak, esku artean zerabilen aizkorarekin, bat-batean, mostradore erdian sekulako kolpea eman zuen, bertan zegoen makila erdibituz.

– Baina zer da hau? Zoratu egin al zarete? –esan zuen alkate-dendariak atzera eginez.

– Ez! –esan zuen Joxemielek. Hau aizkolaria da eta orain fardel altxaketa zer den erakutsi nahi dizugu. Tira German erakutsi egiok zer den gure herri-kirol hau.

Ni gaztetan herri-kiroletan ibilia nintzen harriak altxatzen,nahiz eta urteen poderioz izaera hori orrazten joan unibertsitateko irakasle autokontrolatu eta “fina” bilakatu arte. Egia esan, astapotro hutsa nintzen, esan nahi baitut, nire tamaina eta nire indarra parekoak zirela, gehiegizkoak, alegia,”Hulk”ikaragarriaren antzekoa hor nonbait.

Altxatu nuen beraz, esku bakar batez paparretik helduta airean eta galdeketa hasi zen berriro:

– Tira, ba al dakigu edo ez dakigu ezer gure ranroberrean, inongo arrazoirik gabe gertatukoari buruz?

– Baina seko erotuta zaudete? Guardia zibilari deituko diot eta zuenak egin du, burugabe halakoak!

– Bai, agian bai agian ez, ikusiko dugu. Ez dago prisarik –esan zuen Joxemielek, nik Koxme delakoaren paparretik zertxobait gorago tiratzen nuen bitartean– baina ordurako jakin behar dugu gertatutakoa.

Eta Txurrutak bigarren talka eman zuen aizkoraz, zurezko mostradore sendoan, lehen ezpalak noranahi jauzi egin eta barreiatzen zirelarik.

– Gogoratzen hasi al gara zerbait, Koxme jauna?

– Beno, tira, ba egia esan bai, hasi naiz bai –esan zuen totelka–. Lagun batzuk joan ginen zuen atzetik bromatxo bat egin nahian eta baten bat, egia esan pasatu egin zen, dirudienez. Baina hau guztia konpon daiteke lagunok. Ziur nago. Ez duzue uste?

– Bai, ba, horretara etorri gara hain zuzen. Ikusten nola bi kultura ezberdinek elkar ulertu dezaketen, elkarrizketaren poderioz? Ba gure kalkuluen arabera, lapurtutako onddo guztiez gain, paper honetan jarritako dirua da hain zuzen itzuli behar diguzun guztia. Eskura izango al duzu diru hori, Koxme? Germanek lagunduko dizu, ez al da hala German? Ekonomian lizentziatua dugu, hain handia eta hain astakirtena era berean, e? Halakorik! Kar, kar, kar...

– Bai, bai, nola ez, oraintxe bertan ekarriko dizuet. Nahi duzuenean joan gaitezke atzealdera diruaren bila, lurrean uzteko mesedea egiten badidazu.

– Oso ondo –bota zuen Txurrutak aizkora pitz tutako mostradoretik askatzen zuen bitartean. Eta kontuz, hor iluntasunean egiten duzuenarekin e, esku luze halakoak? Kar, kar, kar...

Halako batean, ranroberra konpontzeko behar zen dirua kutxa sekretutik atera ondoren itzuli ginen –hura guztia ardi esnearen irabaziekin metatutakoa izango al zen? Joño, joño!– eta gure arteko liskartxo hura baretzeko asmoz, ekintza koldar hartan parte hartutako beste lagunengana jo genuen aizkora lepoan eta alkatea disimuluz, lepotik helduta.

– Kaixo, lagunok –esan zien Koxmek herrikide eta bromagileei– euskaldun hauek taberna barruan zenbait trago egitera gonbidatu nahi gaituzte, gertatutakoa ahaztu nahian.

– Baina zer broma da hau? –erantzun zuen oilategiko bigarren oilarrak, ozenki.

Danba! Hanka aurrean zuen mahaitxoaren erdian aizkorak talka egin zuen ezustean.

– Bai, aizkora ederrak egiten dituzuela herri bedeinkatu honetan! Zera, jaun hori. Ulertu behar al dugu ez duzula gurekin edan nahi? Ez duzula gure gonbitea onartzen, alegia? Euskal Herrian halako lotsagabekeriak iraintzat hartzen ditugu.

Ustezko oilarraren gandorrak behera egin zuen aizkoraren talkak zentimetro batzuk haratago hankartea baitzuen gertu. Listua irentsiz, laurak banan-banan altxatu eta taberna barruan sartu ziren gurekin batera, eskaini behar genien ukaezinezko eskaintza onartzera.

– Tira, tabernari jauna, atera itzazu whisky botila batzuk lagun hauentzat eta zerorrentzat ere, gonbidatuta zaudete eta, hori bai, ziplo erori arte. Hau da gure gonbitea, alkateak ordainduko duena noski, egindakoak egin arren gure aldetik dena barkatuta dagoela adierazteko eta herrak, herri hau utzi ondoren, ez duela gure bihotzetan seinalerik utziko frogatzeko. Has zaitezte! Eta gizonak bezala edan! Gora bihotzak!

Eta hori esan bezain laster harrituta, elkarri begira eta batik bat alkateari, egingo ez zuen keinu baten bila, edateari ekin zioten zintzo-zintzo. Tragoxka bat eta bi, hiru, lau... kantari hasi ziren arte. Berehala halabeharrez zerbitzari lanetan jarri behar izan genuen. Harridurak, alaitasunari, eta algarari bidea egin zion, sekulako lerdokeriak boteaz, haien artean, gurekin bromak egin nahian, geroz eta mozkorrago. Botilak hustu eta hustu, poliki-poliki, hasi ziren erortzen ahulenak mahaien gainean erabat hordituta eta azken oilarra zerbitzariarekin dantza egiten gelditu zenean alde egiteko ordua iritsia zela erabaki genuen.

Taberna eta taberna barrukoak ezusteko alaitasun giro batean, lozorroan murgilduta utzi ondoren, Potrosen sartu eta alde egin genuen ziztu bizian. Jakinekoa zen mozkor batzuen esanak sinesgarritasun eskasa izango zuela, beraz, Nafarroa aldera lehenbailehen jotzea deliberatu genuen.

Aurrena Logroño, gero Iruñea eta gero Baztan. Hori zen gure asmoa une hartan.

ATALA HONGO NAVARRENSIS

Telefonoz Iruñea inguruko lagun bati deitu ondoren, Txurruta lasaiago gelditu zen, jakin baitzekien galderarik egin gabe berehalaxe egingo zizkiotela konponketak, ranrober maitean, hura baitzen gehien estimatzen zuena mundu honetan. Hura eta elkartean, lagunartean, bertsolari zaharren artean, afari ederra aitzakia, kantari bukatzea, muturra ondo busti ondoren.

Berriro ere zoritxarra atzetik, hautsiki egin nahian, geneukala uste genuen erdi ihesean gindoazenean Baztan aldeko lur ezagunetara. Han ere izango ote genuen zerbait esperoan? Jakin ezak! Baina datorrenari aurre egin behar zaio derrigorrez, eta azkar gainera bestela patuak jan egiten zaitu. Dena den, onddoz ondo jantzita gentozen eta gertatutakoak gertatu arren pozik egoteko moduan geunden. Makina bat istorio genituen gainera afaloste batean kontatzeko eta ez nolanahikoak!

Gure Txurrutak esandako tailerrera iritsi eta ti-ta batean, kristala jarri, sarraila konpondu eta gurpila aldatu egin ziguten. Tximista baino azkarrago joan zen dena. Harreman onak zituen gure lagunak. Kontrabandista garaikoak hor nonbait! Tailer-zulotik atera eta berehalaxe sartu ginen Belateko maldan Bertiz aldera, han pasatu behar baikenuen gaua eta. Kontaktuak, kontaktuak eta kontaktuak gure Txurrutarenak, bai horixe! Ostatuan sartu eta eepa, iepa, aupa batean agurtu zuten nola ez, bertako ezagun batzuek.

– Eta, nola hemen, Txurruta? Aspaldiko! Kontrabandoan ibiltzeko minetan oraindik ala?

– Bai zera kontrabandoa, duela urte batzuk utzi nian saltsa hori. Orain bizitzeko garaia, lasaitasuna iritsi duk.

– Lasaitasuna? Hori hire kalterako izango duk ba, nire ustez! Hi lasai? Ipurterre halakoa? Eta, lagun berriekin etorri al haiz?

– Bai, jauna. Kankailu hau German diagu, harrijasotzaile jaio eta irakasle alua bukatu dik eta beste hau mendietan dabilen basozain ustel horietakoa, badakik eskupekoak gora eta behera eta bulegoa tabernan. Kar, kar, kar.

– Urte askotarako jaunak. Hartuko al duzue zerbait? Honako hau nire kontura. Tira, zer nahi duzue?

Gonbitea onartu ondoren geletara abiatu ginen: Txurruta bere gelara eta gu geurera, bai. Txurrutak bazekien han telebista zutela eta handik pasatzen zen bakoitzean beti gela berdina eskatzen zuen aukeran, kanal satelite-pornoarekin. Lo gutxi eta txori gehiegi hankartean, gizon honek. Haren zurrungak ez entzuteagatik gela eta gainontzeko guztia ordainduko niokeen.

Afaria gustura joan zen, bapo jan eta bapo edan eta justu hurrengo goizean azkar eta fresko altxatzeko ohera joateko asmoa genuela uste nuenean hara non plan berri bat ateratzen den, postre ondorengo kopatxoen berotasunean.

– Goazen Arizkunera edo Erratzura zerbait hartzera!

– Baina, Joxemiel, ez al gara egunsentiarekin batera altxatu behar ba? Orain berriro ere zurrutera? Eta bihar bazekiat zer gertatuko den, onddoak GPSarekin bilatuko ditiagu, ezta?

– Lasai hadi! Hi izan haizen parrandazalea eta azken boladan apaizgaia ematen duk. Bueltaxka bat besterik ez gizona! Badakik zer larritasunak pasatu ditugun, e, orein jauna? Kar, kar, kar

– Tira, zuekin hitz egitea eta haizeari ttu egitea gauza bera da. Segi!

Baztan aldeko taberna zulo batzuk bisitatu genituen bidean: Elizondon, Arizkunen, eta azkenean Erratzun. Denak edanean eta ni ere ez nintzen gutxiago izango ba! Iji-aja, bertsoak gora eta kantuak behera, han gelditu ginen azken taberna itxi arte kantari eta bertsolari:

Onddoetara joan da

han zegok Cameros

gizaseme makurrak

tokatu dedios!

lapurretan hasita

hustu zuten Potros

baina berehalaxe

genun erremedio(s).

Alkatearekin batu

ziren hainbat gorotz

berandu baino lehen

lotu genituen-motz

pare bat astindu ta

bina mekaguensos

bere lekuan jarrita

esan genun adios.

Txalo zaparrada eta guzti sortu zuen bertsoak tabernan gelditzen ziren azken kondarren artean, ez seguruaski bertsoaren kategoriagatik, baizik eta alkoholaren inspirazioagatik.

– Beste basoerdi bat, Joxepa! –bota zuen azken mohikanoetako batek.

– Nahikoa diagu gaurkoz, Manu! Taberna itxiko diat. Akabo gaurkoa!

Zurrumurruen artean alde egin behar izan genuen gautxoriok, gure habiatarantz.

Beno esateko modua da, zeren jakin bagenekien ordu eta inguru haietan kontrol bat edo beste egongo zela, eta orduan gure Txurrutaren ideia bikaina, aparta, labelekoa etorri zen.

– Neronek mendiko pista batzuk ezagutzen ditiat, lasai ederrean Bertiz aldera iristeko inongo sardin zaharren kontrolen arriskurik gabe. Ez nauk ba ibilia bazter hauetan goitik beheiti!

– Bai noski, baina seguruenez gaur baino zertxobait argiago ez al da?

– Fida hadi, German –erantzun zuen Joxemielek, bapo edanda bera ere– gizon honek hemengo bazter guztiak ezagutzen ditik, ulertzen? Bazter guzti guztiak!

– Bai, nola ez diat ulertuko ba? Baina gaua duk eta upela beteegia zeukeagu pista horietan zehar ibiltzeko ordu hauetan.

– Fida hadi gizona, fida hadi!

Eta fidatu egin nintzen, beharko! Eta hasi zen izan dudan gaurik luzeena Baztan gora Baztan behera, eta segi eta buelta eta jira eta bira. Eta hemendik duk eta hemendik ez duk eta kontuz zulo horrekin eta erne amildegiarekin eta ez al duzue ikusten leku berean gaudela? Eta ezetz eta baietz, eta baserrietako txakurren zaunkak entzun eta mozoloaren ulua aditu sekulako putzutik gurpilak atera nahian geundelarik eta –Txurruta, ez al dugu nahikoa, gaurkoz? Bi ordu zeramagu galduta, kontrabandista itsu halakoa!– barren barrenetik atera zitzaidan kontrabandistarena, zeren hark uste baitzuen hamar urte lehenagoko abilezia eta sena zuela aldian, baina garbi zegoen: edandakoak eta urteek lausotu egin zioten usaimena gaurkoz.

– Fida hadi. Nola ez ba? Hemen gaudek galduta, eta gauza bat bakarrik bururatzen zaidak: bertan gelditzea lo egiten egunsentia iritsi eta aitzurra pasatu arte. Zer diozue? Basomutilak?

Egia esan Joxemielengandik ezin zen erantzunik espero lo seko baitzegoen zalapartaren erdian, ia-ia odiseari hasiera eman genionetik, zeren haren ustean gure kontrabandistak inork baino hobeto baitzekien nondik nora jo eta ez zuen hanka sartze txikienik ere espero. Txurruta gizajoa leher egina zegoen, ordea. Amore eman zuen berehala eta bide bazter batean jarri ginen, atzean generamatzan manta eta zaku batzuk gainetik bota ondoren. Fida hadi! Zakurraren putza!

Aparkatzea eta zurrungak hastea, dena bat izan zen. Sinfonia idiliko hartan etorri zitzaigun egunsentia, sekulako ajeaz jantzita.

Ganbara nahastuta geneukan, gorputza minduta Potrosen lo egitearen ondorioz, eta hankak zertxobait luzatu ondoren ingurumaria behatu genuen kokapena bilatu nahian.

– Aizue! Hor beheko hori ez al da Erratzu?

– Hala dirudi, bai –arrapostu egin zuen hasperenka itzarri berria zen Joxemielek.

– Ederra egin dugu! Ia hiru ordu bueltaka ibili ondoren eta leku berean amaitu? Aizak, Txurruta, hi kontrabandista bai baina pistak beste norbaitek prestatuko zitian, ezta?

– Tira, German, hik ez duk inoiz hanka sartu? Ba besteok ere bai, eta behin kale eginagatik ez duk zalantzan jarriko nire usaina, ezta?

– Ez hire usaina, ez! Usaina baino gehiago kiratsa daukak. Ematen dik hiru egunetan ez dukeela ura ukitu, ezta edateko ere!

– Hara gure Maripertxenta! Hik baldakadak beharko dituk bakarrik gazta hori garbitzeko, ezta orein jauna?

Tentsioa gora zihoan gure artean, Joxemiel tartean sartu eta baretzen saiatu zen arte.

– Beno, nahikoa diagu, eguna aurrera doa eta onddoak gure zain izango ditugu seguruenez eta beste edozein baino lehen hurbildu beharko gara hik jarriko dukeen lekura Txurruta. Baztan aldeko onddoez inguratuta gatxeudek! Guk topatzea besterik ez ditek nahi. Goazen ba lagunak. Tira Txurruta gida gaitzak hire leku magikora.

Abiatu ginen berriro ere bide bazterreko hautsak harrotuz, eta Paris-Baztan antzeko rallye baten piura zeukan ibilbideari ekin genion Bertizeko basoak helburu. Irratia martxan jarri zuen Txurrutak, ozenki, nola ez eta berri parrastaren zurrunbiloan bat-batean honako honek jo zidan aldaba eta nola!

– Egun on, lagunok, gaur eguerdian hitzordua izango duzue onddozaleak zaretenak, horretarako parada eta plazera baduzue, Bertiz Jauregiaren aparkalekuan atondu duten oholtzan, oraintxe bertan mikrofono hauetatik mintzatuko zaigun gizonarekin. Bera Navarrako hongo navarrensis elkarteko lehendakaria dugu, eta Juan Jose Hassanz Ezina du izena. Ondo esan al dut, jauna?

– Bai, tira, elkartearen izena bai, baina nire izen-abizenak aurki aldatzekotan nago zeren grafia arazo batzuk baititut, nire gurasoen ezjakintasuna dela medio.

– Ah bai? Eta nola deitu behar zaitugu ba aldaketa horiek burutzen dituzunean, jauna?

– Beno, ba, Juan Jose Sanz Cecina, hain zuzen, hori baita nire jatorriaren benetako grafia, nik euskal abizenekin ez baitut zerikusirik.

Hori entzun ondoren Txurruta algaraka hasi zen, hainbeste non gelditu behar izan momentu batez 4x4a.

– Entzun al duzue tipo horrena?Juan Jose Sanz Cecina! Txerrien santua ez duk izaten ba Santo Tomas?? Ai ene! Halako astakeriarik ez nian aspaldi aditu. Kar, kar, kar.

– Bai, segur aski zerri honen “cecina” auskalo nongo txerriaren haragiarekin egina egongo den. “Navarra profunda”ko parajeren batekoa izango duk! Kar, kar, kar...

Irrati saio surrealistak jarraitzen zuen ibilbide informatiboa, gure harridurarako:

– Ongi, ongi, baina goazen harira. Zer da gaurko ekitaldia? Zer helburu ditu?

– Bai. Gure Hongo navarrensis elkarteak Navarrako hongoa ez dela besteak bezalakoa aldarrikatu nahi du lau haizetara, hots: berezia da, zapore berezia du, kolore berezia du, tamaina berezia du, gustu berezia du, berezi-berezia.

– Ongi da, ulertu dugu lehenengo zatia eta?

– Ba hori guztiagatik Hongo navarrensis izendapen ofiziala eskuratzea eskatu nahi diogu Navarrako gobernuari, gure hongoaren ospea muga guztiak hautsi eta baskoen behe mailako espezietatik bereziki bereiztu dezan behingoz eta betirako. Gainera horrekin batera beste aldarrikapen bat egin nahi dugu gure espezie endemiko honen alde eta basko –“robasetas”– engandik babesteko asmoz, hots: Navarrako Hongo navarrensis, navarroentzat. Eutsi eta borrokatu basko –robasetas– en aurka. Eutsi goiari hongo zaleok!

– Beno,tira, Juan Jose Sanz Cecinaren asmoa nahiko garbi dagoela dirudi eta birgogoratzeko berriro ere, hor dituzue datuak: Bertizeko aparkalekuan, gaur eguerdian. Eskerrik asko Sanz jauna.

– Zuei gure egitasmoa zabaltzeagatik lagunak.

Elkarri begira gelditu ginen Bertizko kaskoan hasten edo amaitzen zen, beti ere abiapuntuaren arabera, pagadira iritsi ginenean, entzundakoa sinistu ezinik. Jakina zen noski, “robasetas” titulua izan bagenuela, baina hortik elkarte bat sortzera eta “labela” exijitzera eta gure kontrako “gurutzada santura “ deitzera, sekulako aldea zegoen. Hamaika ikusteko jaio ginen, bai horixe!

Tira, “Hassanz Ezinaren” adierazpen eroak uhinetan desegiten utzi eta gure burmuinetatik aldendu ondoren, basoan sartzeko prestaketei ekin genien. Ohiko aholkuak eman ondoren amalurraren eremuetan sartu ginen onddo bila, ondo baino hobeto, gure onera ia bete-betean etorri ondoren.

Auto bat besterik ez zegoen bertan eta horrek arrakasta izateko aukerak biderkatzen zituen. Bakoitza alde batera abiatu eta nik eskuineko hegiari heldu nion Joxemiel erdian eta Txurruta ezkerraldean utzita. Zegoeneko hirugarren eguna geneukan honako hau eta alde batetik nekatzen hasia nintzen, ni neu bai behintzat. Horregatik inoiz baino abiadura gehiagorekin hasi nuen usnaka, hain ugaria zen garoa, makilarekin aldenduz. Hark sortutako babesean bilatzen nituen txapeldun goxoak, miresgarriak... “hongo navarrensis”? ero haren arabera? Barregura etorri zitzaidan berriro ere, entzundakoa sinistu ezinean “San(z) Cecina”. Halakorik!

Harri asko eta onddoak apenas, bat besterik ez. Maldak nahiko gogorrak egia esateko eta inguruetan inor ez, inongo hotsik ez. Paisaia magikoa zirudien. Pagadi zahar hark eta haizearen laguntzaz kulunkan zebilzkion hostoek, isiltasun harekin nahastuta, aire magikoa ematen zioten une hari, onddoekin edo onddorik gabe. Beste garaietara ninderaman sentsazio multzoak eta une batez makila, saskia eta buruan jiraka neramatzan azken gorabehera guztiak utzita etzan egin nintzen amalurraren besoek besarka nintzaten eta nire ustez taupadak sentitu nituen, barne-barnean, lurraren sakonetik bidalitako taupada hots mutuak, barnerakoiak, eta horrela jarraitu nuen luzaroan mika baten karrankak esnatu ninduen arte. Buru gainean kulunkan zebilen pago baten adarrean zegoen niri beha, burua tik-tak alde batera eta bestera mugituz argazkiak atera nahian bezala.

Azken karrankarekin altxatu ondoren alde egin zuen basoko beste piztiei abisua pasatzera: “gizakiak, gizakiak, basoan daude, erne!” Hori izango zen seguruenez barreiatzen ari zen mezu ulertezina. Trastu guztiak hartu eta bilgunerantz abiatu nintzen, oihu eta txistuak gero eta gertuago entzunez.

Joxemiel bakarrik zegoen Potrosen ondoan.

– Non sartu haiz motel? Ia ordubete pasatu duk hasi ginenetik eta nik behintzat ez diat gauza handirik topatu. Hi, zer moduz?

– Gauza bera. Bat potoloa eta egonaldi labur bat pagadiaz gozatzen. Horra hor emaitza. Eta Txurruta? Zer zebilek onddo-txakurra?

– Hemen egon duk dela ordu erdi eta amorratuta basoan behera joko zuela esan dik, Bertizeko aparkalekurantz. Horrek ez zekik une bat bera ere lasai egoten. Prakerre halakoa!

– Eta? Guk zer egin behar diagu ba?

– Tira, ostatutik pasatzea pentsatu dugu eta gauzak jaso eta ordaindu ondoren aparkalekuan elkartzea eguerdirako. Zer iruditzen?

– Ondo. Ni nekatuta nagok dagoeneko. Dutxa on bat eta hamaiketako dezente bat egitea ondo etorriko zaigu ezta?

Atera ginen ba zoko-moko haietatik ostaturantz eta hamaiketakoa egin ondoren abiatu ginen elkartu beharreko punturantz: Bertiz Jauregiko aparkalekua.

Eguraldiak lagunduta eta kartel batzuek zioten hitzaldia zela eta jende multzo ederra hurbiltzen ari zen paraje hartara. Sarreratik gertu kontrol bat zegoen, guardia zibilarena hain zuzen eta gu baino bi auto lehenagoko bat zeukaten geldirik.

– Ea! Norena da auto hau jauna?

Auto barruan gidaria eta hiru morroi zihoazen zein baino zein handiagoa eta denak atera zituzten kalera. Oso beltzarana zena, txikiena alegia zuzendu zen poliziarengana.

– Begira, agente jauna. Ni Juan Jose Sanz Cecina nauzu eta hitzaldia ematera etorri naiz Bertizeko aparkalekura. Karteletan agertzen da nire hitzaldiaren nondik norakoa eta... –moztu egin zion berdeak.

– Bai, bai eta ni Karmengo Andramaria nauzu, Hassanz Ezina jauna. Zer dela eta esaten ari zara zureak ez diren abizenak? Gainera zure kolorea ez da hemengoa, pateran etorria zara paper faltsu hauekin? Ez adarrik jo niri gero! Tira, eskuak autoaren kontra, denak!

Hitz egiten hasitako morroia dirudienez irratitik entzundako Hassanz bera zen.

Autoaren kontra jarri behar izan ziren bera eta hiru akolitoak, txintik atera gabe. Super agente bat datuak ziurtatzera zihoan bitartean besteak arakatzeari ekin zion eta borrak eta labanak atera ziren morroien poltsikoetatik. Hori izango al zen Hongo navarrensis elkarteak erabiltzen zuen tresneria onddoak bilatzeko? Bitxia benetan! Zeharka ikusitakoa atzean utzi ondoren, Bertizera ematen zuen zubia iragan eta aparkalekuan sartu ginen. Handik gutxira, traba legal guztiak gainditu ostean, hor nonbait, Hassanz eta Hongo zaleak baino bizkartzainak esango nuke, iritsi ziren. Ordu laurden bat falta zen hamabietarako eta kuriositateak jota gu ere atera eta oholtzarantz abiatu ginen. Hitzaldia izango zenaren euskarriak basoko maldari bizkarra ematen zion eta mikrofonoaz gain Nafarroako bandera zeukan erdian, ezker-eskuin espainola eta bestean elkartearena lagun.

Elkartearena bitxi samarra zen: hongo bat katez inguratua, Nafarroako katez hain zuzen, babesa bilatu nahian edo.

Hizlaria eta morroiak bueltaka zebiltzan oholtzaren inguruan onddo bila iduriz, lurrera begira, baina oholtzen azpian zaila da halako zerbait aurkitzea, beste zerbait izango zen. Auskalo!

Behaketa egin ondoren eta hamabiak jotzear zeudenean igo zen Hassanz jauna oholtzara akolitoak inguruetan gelditzen zirelarik eta poliki-poliki hurbiltzen hasi ziren inguruan egun pasa zebiltzan gurasoak eta hainbat ume. Guk ere gauza bera egin genuen, ikuskizuna irratian esandakoaren haritik joanez gero, sekulakoa izango zelakoan. Bidean hainbat txutxumutxu entzun genituen.

– Zer izango da emanaldi hau? Konturatu al zara goian dagoenaren piura? Arabiarra dirudi! Zer kontatu nahiko du horrek?

– Beno, ez izan hain ahozabal, beltzarana da besterik ez, eta agian bertsolari saio bat aurkeztera etorriko zen edo bertsolari berri horietako bat izango da. Badakizu gaur egungoak ez dira txapelaz janzten garai batean bezala.

– Bai zera! Bertsolaria traje horrekin eta gorbataz? Asko aldatzen ari dira gauzak orduan Nafarroa aldean, alajaina! Bertso ederrak zituen botatzeko baina ez zortziko txikian, guk genekienaren arabera. Txurrutaren hainbat lagun ikusi genituen handik denbora pasa.

Hasi zen emanaldia, hamabigarren kanpai-hotsarekin batera eta bere buruaren eta elkartearen aurkezpena egin ondoren jarraitu zuen hitzaldi zoroarekin.

– Ez, navarro anai-arrebak, ez! Ez diegu utziko robasetas horiei gure lurrera etorri eta gure Hongo navarrensis maitea eramaten. Gurea da, berezia da eta bereiztu beharra dago haien perretxikoetatik, ez gaitzaten zaku berean sartu. Ez gara baskoak, ez dugu zerikusirik haiekin eta gure kateek gure Hongoa babesten duten ikurrean bezala horrela babestu behar gara baskoengandik, ez gaitzaten kutsa! “Robaseta”rik ez! “robaseta”rik ez! – bota zuen ozenki entzuleen konplizitatea bilatu nahian.

Baina oihartzunaren ordez, sekulako isiltasuna, erantzun mutua, harrigarria, harritua, nagusitu zen. Ez, ez zen bertsolaria, eta bai, eguzkiak gehiegi eman zion kaskoan hor nonbait. Gogoeta hori zebilkion bueltaka seguruenez hainbat entzuleri.

Eta justu iritsiko ez zen erantzunaren zain zegoenean, derrepente, oholtzaren atzealdeko basoaren azken sastraketatik hara non pertsona bat erortzen den itzulika Hassanzen gibelean. Lipar batez beste flash estatikoa zirudien fotograma gelditu zen gure begietan, azalpen baten zain. Harridura nagusitu egin zen, jendartean “oooh” luze bat gailenduz. Umeak barrez hasi ziren, txaloka, Takolo, Pirritx eta Porrotxen emanaldia, orain bai, benetan hastekotan zegoela ustez. Eta halako jitea hartzen hasi zen emanaldia gure begi harrituen aurrean, Txurruta saskia jaso eta eroritako onddoak biltzen hasi eta jendartera begira gelditu zenean. Ekaitza eztanda egiteko puntuan zegoen.

Hassanz halako batean harriduratik erasora pasatu zen, prestatuta zirudien egoera hura profitatuz, diskurtsoa biribiltzeko.

– Hara! Hara hemen gure basoek goitika botatako “robasetas” bat, seguru nago ez dela gurea, baskoa dela.

– Zer esaten ari haiz, alproja halakoa? Ni ez naizela zer? Baskoa? Eta hi mutur beltz halakoa, nongoa haiz ba? –oldartu zitzaion pipertuta eta minduta zirudien Txurruta.

Egoera ikusita eta hongo-profetaren izaera arriskuan sumatuz, hiru bizkartzainak ziztu bizian igo ziren oholtzara ustez erasoa jasotzekotan zegoen Hassanz babesteko asmoz.

Umeak pozez gainezka txaloka ari ziren eta jendea ere umorezko saio baten aurrean zeudelakoan algaraka hasi zen. Arabiar-navarroa, baserritar txapeldun eta “robasetas” batekin topo egin eta orain hiru armairu haserre itxurarekin norbait astintzeko asmotan korrika oholtzarantz. Jite txarra hartzen ari zen gertakizuna, egoera ezezagunean aurkitzen zen gure Txurrutarentzat eta zerbait egin beharra zegoen, justu bi akolito trajedunek gure laguna lepotik heldu eta zintzilik airean zeukatenean. Jendartean zuzen eta azkar abiatu ginen zikloiaren muinera eta Joxemiel eta bion artean zirt eta zart bidali genituen belardira bazkatzera hiru alproja haiek, Hassanz inguratzen genuelarik betozkoa jarrita.

Umeek pozaren pozez txoratuta “beste bat, beste bat” ozenki errepikatzen zuten. Nahiz eta animu horiek izan, akolitoek oholtzatik urrun alde egin zuten. Ez zen beraien asmoa bigarren erorketa baten partaide izatea. Hassanzek bakarrik jarraitu beharko zuen gaurko emanaldia eta gero gerokoak.

– Juan Jose Hassanz Ezina jauna –esan zion Joxemielek– nahasten ari zara gauza gehiegi helburu bakar batekin. Euskaldunak nahastea eta anai-arrebak, bai Nafarroakoak zein kanpokoak muturka jartzea onddoak direla medio. Jakin ezazu gu geu behintzat errespetuz etortzen garela lur hauetara eta lagun asko ditugula, zuk zeuk baino askoz gehiago ziur nago eta ez duzula lortuko zure mihi pozoitsu horrekin gure harremanak haustea, beraz gomendio zuhur bat egin nahi dizut: zoaz hemendik zure zorna-zorroa hartuta eta barreia ezazu beste nonbaiten, hemen adiskide baikara onddo batzuk gorabehera.

Jendartera begiratu eta aldeko oihurik ez entzutean, oholtza utzi eta publikoak irekitako pasillo baten erditik burumakur, bizkartzainak zain zituen autorantz abiatu zen isilik.

Txurrutak oholtzak eta jendeak eskainitako aukera hura profitatu nahian zera esan zuen.

– Lagunak, ez nituzke utzi nahi Bertiz eta Baztango paraje zoragarri hauek bertso bat bota gabe zuen eta onddozaleen omenez. Hona hemen nire eskaintza:

Baztanen behin ta berriz

ibili naiz ondo

direla ehiza kontu

edota ere onddo(k)

Anai-arrebak ditut

asko Elizondon

horregatik nauzue

segur ni, bertako.

Txalo parrasta bat entzun zen Bertizko inguruetan justu Txurruta eta hirurok jaisten hasi eta bertako lagun batzuekin ondoko tabernara bidea hartu genuenean.

– Tira, ez duk izan nire bertsorik onena egia esan, baina sortutako egoera xelebre hori konpontzeko balio izan dik, nire ustez.

– Aizak, Txurruta –esan zion saskia erdi hutsik ikusita lagun nafar batek– eta onddoak nola?

– Onddoak, ondo! –erantzun zion Txurrutak.