"Plaza gero eta askotarikoagoa dela diogu, eta bada. Baina non ikusten da hori?". Plaza, gorputz eta ahots ezberdinak ditugu bertsolaritzan; horien inguruan, Jone Uria Albizuri "Bertsozale Elkartea gero(r)a mugitzen" aldizkarian, eta blogean berreskuratu dugu.

2013ko txapelketan biak ospatu ziren Markina-Xemeinen egun berean: Bertso Eskolen Eguna eta Txapelketa Nagusiko kanporaketa bat. Gogoan dut azken agurrean aipatu nuela txapelketa, izatekotan, bertsoaren teilatua litzatekeela; eta bertso eskolak oinarria. Baina zer dago tartean? Zenbat solairu dauzka eraikinak? Nolakoak? Ezagutzen al ditugu?

"Plaza, eraikin erraldoi bat da. Eta ez daukagu astirik dena ikusteko. Norbera deitzen gaituzten gelatara joaten gara kantura. Edo gure auzokoaren gelara entzutera"

Bada, tartean bertsogintza osoa legoke, eta nagusiki plaza. Asteburueroko jarduna. Baita aste barrukoa ere. Baina susmoa dut eraikin horren kanpoko irudiarekin geratzen garela askotan. Plazaren irudi konkretu batekin. Eskaparatearekin. Plaza gero eta askotarikoagoa dela diogu, eta bada. Baina non ikusten da hori? Zer topatuko genuke eraikineko solairu eta gela bakoitzean sartzeko aukera bagenu?

Plaza, eraikin erraldoi bat da. Eta ez daukagu astirik dena ikusteko. Norbera deitzen gaituzten gelatara joaten gara kantura. Edo gure auzokoaren gelara entzutera. Edo atentzioa eman digun gela baterako igogailua hartzera ausartzen gara noizean behin. Eta besterik ezean, telebista eta internetez erakusten dizkiguten gelatxoen irudiak ikusten ditugu...

Izan liteke garaia plaza hobeto ezagutzekoa. Edo gutxienez zein gutxi ezagutzen dugun kontzientzia hartzekoa, eta horrekiko jakin-min bat piztekoa. Plaza askotarikoa eta aberatsa delako, gutariko askok imajinatu ezin dugun punturaino.

Aniztasun horrek izango ditu ezaugarri jakin batzuk orokorrean, batzuk garaian garaikoak eta besteak tokian tokikoak. Has gaitezen bada, gure eraikin askotariko hau ezagutzeko bidean. Izan ere, etxea barrutik nolakoa den jakin gabe nekez dekoratu ahalko dugu gure gustura.


«Iturengo mutil alai eta saltseroa» da Egoitz Gorosterrazu Elizagoien, «lagunei laguntzeko beti prest» dagoena. Reala ikustea eta bertsotan aritzea du gustuko, eta herriko inauteriak «urteko egunik inportanteenak» direla dio, «sortzen den giro eta lagunarte politarengatik. Urte guzia horren esperoan egoten gara eta bertan bizitzen dena ezin da esplikatu».

Ttikitatik emozio handiz bizi izan ditu Iturengo inauteriak; «gurasoekin ganbarara joaten nintzen joaldunez jantzita, eta bertan zegoen jendetza, bai mahai inguruan baita joareak jartzen ere, hain haundia ikusten nuen, ez nintzela lekutik mugitzen ere». Hiru urterekin hasi zen joaldunen aitzinetik ateratzen, «joare gabe pausua egiten hasi nintzen, ttikitatik ikusten duzun zerbait da eta barren barrenean duzuna. 14 urterekin berriz hasi nintzen eta ordutik urtero atera naiz joaldun, urtez urte hobetzen».

Joaldun izatea «hagitz berezia» dela dio, «ezin dut deskribatu zer sentitzen dudan». Hala ere, «nekagarria» dela ere aitortu du, «egun aunitz dira eta ez bakarrik joareak jotzeko momentuan; ganbarako otorduak, dantza, edariak, lo egiteko ordu gutti… baina gustuko tokian aldaparik ez».

Gainerako egunak ere «gogo eta intentsitate haundiarekin» bizitzen ditu; «zazpi egun dira eta denaz gozatzeko aukera dago, egun batean joaldun, bertze batean mozorro, puskak biltzen… eta kontuen egunean herri kiroletan ere parte hartzen dut. Bakoitzari bere neurria hartuz dena egin daiteke eta hori da politena».

«Bakoitzari bere neurria hartuz dena egin daiteke eta hori da politena»

Baina dena ez da besta, inauterietako antolatzaileen komisioko kide baita Gorosterrazu; «sukaldariak lortu, musika lotu, erosketak egin, bertsolariak lotu… hiru kide gara eta hiruron artean banatzen ditugu ardurak. Lan dexente da, baina herritarrek laguntza haundia ematen digute eta denon artean errazagoa da». Lan gehiena eginda utzita, «besta lasaiago disfrutatzen da».

Iturengo, Zubietako eta Aurtizko inauteriak «herri giroak» egiten ditu berezi; «zazpi egunez ganbara da zure etxea eta herritarrak zure familia. Gazteak, zaharrak, neskak, mutilak… denak batera ibiltzen gara eta sortzen den giro goxo eta politak egiten ditu hain berezi».

Azken urteetan aldaketa haundirik izan ez badute ere, «aspaldiko urteetatik gaur egunera bai. Lehen joare gutti zeuden eta gaur egun etxe guzietan pare bat edo gehiago izaten dira. Gainera, orain jende gehiago izaten da otorduetan, lehen arrazoiren bat edo bertze tarteko egoten ez zena. Aldaketa positiboa izan da iturendarrentzako».

Gizartea Malerreka Ituren

Erlazionatuak

Ituren, Zubieta eta Aurtizko inauteriak ospatuko dituzte hurrengo egunotan

Ttipi-Ttapa urt 27

Publizitatea eta erakundeen dirulaguntzak ez dira nahikoa TTIPI-TTAPAren eta ERRAN.EUSen etorkizuna bermatzeko, eta zu bezalako irakurleen babesa behar dugu aitzinera egiteko.


Politika hau www.asfedebi.com guneari (aurrerantzean Ataria) eta Bizkaiko Kirol Federazioen Elkarteak (ASFEDEBI) interneten eskainitako zerbitzu eta produktu guztiei aplikatzen zaie. Dokumentu honek enpresak web orriaren zerbitzuak erabiltzen direnean jaso eta biltzen duen informazio pertsonal mota laburbiltzen du. Norberaren Datuak Babesteko abenduaren 13ko 15/1999 Lege Organikoan ezarritakoarekin bat etorriz, Atariaren bitartez emandako norberaren datu guztiak ASFEDEBIren erantzukizuneko eskuzko edota informatizatutako fitxategietan erantsiko dira, gure bezero, hornitzaile, harpidedun, izangai, erabiltzaile,... eta abarren administrazioko kudeaketa egiteko. Era berean, arloko enpresei laga ahal izango zaizkie berau beharrezkoa denean aipatutako xedeak zorrozki betetzeko. Horrela bada, Atarian erabiltzaile gisa erregistratzean, datuen titularrak, espresuki, izaera pertsonaleko bere datuak, deskribatutako xedeez, tratatu eta lagatzeko bere adostasuna adierazten du.

Erabiltzailearen lehentasunak biltegiratzeko, cookieak, logak, estekak eta bestelako teknologiak erabiltzea aurreikusten da gure zerbitzuen kalitatea hobetu, sarearen funtzionamendu tekniko ziurtatu eta prestazio berri eta hobeak garatzeko xedez. Cookieak desaktibatu edo baztertuz gero, gerta liteke Atariaren funtzio edota zerbitzuetako batzuek egoki ez funtzionatzea.

Atariak ez ditu kontrolatzen zure bilaketaren emaitza gisa erakutsitako webgune eta gure direktoriotiko esteka edo sarbideen gainean. Beste webgune hauek bere cookieak ipin ditzakete edo informazio pertsonala eska dezakete.

ASFEDEBIk Erregistratutako Erabiltzaileei jakinarazten die horietara jo, ezeztatu, zuzendu eta horien aurka egiteko eskubideak erabiltzeko aukera dutela ASFEDEBIren fitxategietan jasota dauden norberaren datuen gainean, jakinarazpen idatziaren bidez, NANaren fotokopia batekin batera, Bizkaiko Kirol Federazioen Elkarteari (ASFEDEBI) zuzenduta, hurrengo helbide honetara: Martin Barua Picaza kaleko 27.eko behea; 48003 Bilbo (Bizkaia).

Fitxategi hauek Datuak Babesteko Espainiako Agentziaren Erregistroan behar bezala inskribatuta daude eta 1720/2007 Errege Dekretuak eskatutako Segurtasun Neurriak betetzen dituzte.

Aipatutako erabiltzaileek Ataria erabiltzeko baimena jasoko dute bertan bildutako baldintzak onartu eta bete ondoren bakarrik, eta horrela egin ezean gunea utzi beharko dute.


Zer garrantzi dute sistema txertatuek trenaren esparruan? Zertan datza IK4-IKERLANen eta CAF Signallingen arteko harremana? Jon Alzate euskal enpresa horretako sistema txertatuen negozio unitateko zuzendaria da; eta gure galderei erantzun die elkarrizketa honetan; enpresak trenak seinaleztatzeko sistemak garatu, diseinatu, fabrikatu, hornitu eta mantentzen ditu.

Sistema txertatuek zer eginkizun dute trenak gobernatzen dituen elektronikan?

Funtsean, bere eginkizunak trenen kontrola, segurtasuna, erosotasuna, operazioa eta mantentzea hobetzera zuzentzen dira. Hau da, trenen konplexutasun teknologikoa eta funtzionala kudeatzeko behar den “adimena” ematen dute, seguruago eta efizienteago jardun ahal izateko.

Zein dira tren batean sistema txertatuen menpe dauden eginkizunik kritikoenak?

Segurtasunari lotutakoak jotzen ditugu eginkizun kritikotzat, batez ere trenen babesari lotutakoak, hala nola seinaleztapena, frenoa eta ateen kudeaketa.

Gainera, beste hainbat funtzio ere kritikotzat jotzen dira, ez hainbeste segurtasunarekin duten loturagatik, baizik eta trenen oinarrizko operazioan jokatzen duten rolagatik, esaterako, trakzioaren kontrola.

Zein dira sistema txertatuek zure sektorean dituzten erronka nagusiak?

Sistema txertatuek aurre egin beharreko erronka nagusiak estandarizazioaren ingurukoak dira, izan ere, gaur egun, sistema txertatuak ugariak dira eta oso desberdinak; sortzen ari diren funtzionalitate berrietarako beharko diren komunikazio ahalmenak ere handitu behar dira. Gainera, zaharkitzapenak kudeatzea funtsezko alderdi bat da, epe luzera sistema txertatuak bideragarriak izango direla segurtatzeko.

Zer baloratzen du gehien CAF SIGNALLINGek IK4-IKERLANen ekarpenari dagokionez?

IK4-IKERLANek sektorearen eta erabilgarri dauden teknologien ezagutza espezifikoa eskaintzen digu, baita egindako lankidetzen emaitzen kalitatea ere, eta malgutasuna, gauzatzeko orduan. Bereziki baloratzen dugun zerbait da gure lankidetza epe luzerako ikuspegi batean kokatzen dela.

Sistema txertatuez gain, CAF Taldea zer beste arlotan ari da lanean zentroarekin?

Lankidetza sendoa dugu tren trakzioaren arloan, seinaleztapenean, treneko informazio eta komunikazioen teknologietan eta energia biltegiratzean, berrikuntzarako funtsezko faktoreak baitira tren sistemei dagokienez.

Oraindik orain autobusetarako trakzio hibridoaren arloko lankidetzan ere hasi ditugu, CAF Taldeak bultzatutako negozio lerro berri batean, eta sentsorizazioaren esparruan lehendabiziko urratsak egiten ari gara, zerbitzua hobetzeko elementu kritikoak monitorizatu eta diagnostikatzeko helburuarekin.


Lau urtez behin gertatzen den moduan, Joko Olinpikoak iritsi dira, eta mundua, kirolaren mundua behintzat, ia gelditu egingo da. Kirolari, entrenatzaile, federazioetako zuzendari, politikari eta enpresa askoren ametsak eta/edo helburuak lortzeko unea iritsi da. Eta, une horrekin batera, ametsa arrakasta bihurtzea ala porrota izatea. Baina porrot horrekin ez doaz pikutara ametsak bakarrik: kirolari eta entrenatzaileei etorkizuneko ateak agian itxi egingo zaizkie, federazioetako zuzendariei ohorearen aldia desagertuko zaie, politikariei diruaren gastua justifikatzeko garaia iritsiko zaie, eta baliteke pertsona asko eta askok aberriaren handitasuna zalantzan jartzea.

Zergatik hasi horrela dopinaren aurkako borrokari eta Joko Olinpikoei buruzko artikulu bat? Gaur egun, kirol askotan, irudi nagusia Joko Olinpikoak dira, eta oro har ikusten dugun irudi hori oso bi polarra da: arrakasta ala porrota. Arrakasta, dominen kopurua kontuan hartuta. Agian diploma olinpikoak ere kontuan hartzen dira, baina hortik aurrera lortutako beste guztia jende gehienarentzat porrota da, kontuan eduki gabe zein zaila eta gogorra den Joko Olinpikoetara iristea. Eta hor hasten dira arazoak, edo gutxienez batzuek beren buruari egiten dioten galdera: gai naiz edozer egiteko arrakasta edukitzearren?

--> Pasaporte biologikoa indarrean egongo da Londresko Joko Olinpikoetan.

Gaur egun kalean inkesta bat egingo bagenu dopina zer den galdetzeko, proportzio handi batean, osasunaren kontrako substantzia edo metodo bat dela aterako litzake. Baina ez da hori oinarrietan dagoena. WADA-AMAren (Dopinaren Aurkako Nazioarteko Agentzia) Kodean hau azaltzen da dopinaren definizio gisa: " Doping is defined as the occurrence of one or more of the anti-doping rule violations set forth in Article 2.1 through Article 2.8 of the Code ". Hau da, araudi baten aurka jotzea. Baina 2.1etik 2.8rainoko artikuluetan ez da jasotzen osasuna babesten edo osasuna arriskuan jartzen duten substantzia eta/edo metodoak direnik, nahiz eta substantzia batzuk substantzia debekatuen zerrendan sartzeko arrazoietako bat osasunari kalte egiteko aukera izan. Eta honekin ez dut ukatu nahi badirela substantziak eta/edo metodoak osasuna, eta ondorioz bizitza, arriskuan jartzen dutenak, baizik eta osasuna ez dela arrazoi bakarra; agian arrazoi nagusia ere ez.

Orduan, zergatik da beharrezkoa dopinaren aurkako borroka? Edo ez al da beharrezkoa? Non dago garai bateko "espiritu olinpikoa"? Aurreko Joko Olinpikoetan ikusi dugun bezala, Londresko Jokoetan ere garrantzitsuena ikuskizuna da. Espiritu olinpikoa, gaztediaren eta gizartearen laguntasuna, borrokatzeko ahalmena, adiskidetasuna eta abar luze bat bigarren mailan gelditu dira. Garrantzitsuena kirol emaitzak dira, bai dominak, bai markak. Eta hori ez da Joko Olinpikoetan bakarrik gertatzen, kirol batzuetan eguneroko kontua baita. Baina kirol gehienetan Joko Olinpikoak dira lau urtetako pantaila nagusia, non beste lau urtetako dirua eta laguntzak jokoan jartzen diren. Eta orduan mahai gainean betiko galdera jartzen da: profesionalak badira, edo profesionalak bezala bizi badira, ez al dira libreak zer hartu jakiteko? Beste hitz batzuekin esan da, zergatik ez barra librea ?

Eta egia esan, ez da erantzuteko galdera erraza. Teknologiak kirol askotan asko lagundu du, baina, aldi berean, izugarrizko ezberdintasuna markatu du kirol-berdintasunean : dirua daukanak puntako teknologia lortzen du, eta ez daukana desabantailan gelditzen da. Hori baimentzen bada, zergatik ez medikamentuak edo substantziak "teknologia" bezala ikusi? Eguneroko galdera da hori kirol-medikuen eguneroko lanean. Eta lehen esan dudan bezala, ez pentsa erantzuten erraza denik, batez ere dopinaren aurkako planteamendua osasuna bakarrik bada. Dopinean erabiltzen diren substantzia guztiak, edo ia guztiak, medikamentuak dira. Gaixotasunak tratatzeko medikamentuak, lurralde bakoitzeko osasun-ministerioen baimen guztiak dituztenak. Orduan, benetan al dira substantzia kaltegarriak? Nola liteke medikuok biztanleei ematen dizkiogun medikamentuak kirolarientzat kaltegarriak izatea? Bestalde, goi-errendimenduko kirolariek edonork baino kontrol mediko gehiago izaten dituzte, "medikamentu" batek kalte egingo dien ala ez jakiteko. Gainera, goi-mailako kirolari asko langileak dira beren lanbidean, eta zergatik ez laguntzak eman beren osasuna eta errendimendua mantentzeko? Ez al zaizkie medikamentuak ematen langileei ahalik eta azkarrena lanera itzultzeko? Hori egitean, etorkizuneko osasuna hartzen al da benetan kontuan?

Puntu honetara iritsita, eta dopinaren aurkako borroka beharrezkoa den ala ez galdetzen denean, erantzunak beste bide batetik etorri behar du. Alde batetik, medikuak garenez, substantzia bat erabiltzean hiru hitz hartu beharko genituzke kontuan: erabilera, gehiegizko erabilera eta erabilera okerra. Nire iritziz, osasuna kontuan hartuta eta medikamentuen erabileraren arrazoiak ondo aztertuta, muga batzuk jartzea ezinbestekoa da, mundu hau ez dezan oihaneko legeak arautu.

Baina, beste alde batetik ezin da ahaztu, lehen aipatutako kirol-berdintasunaren barruan, araudiak behar direla nolabait guztion artean oreka bat mantentzeko. Bestela, teknologia aurreratuena, zentzu zabalean, lor dezakeenek aukera handiak dituzte, eta ez diete besteei inongo aukerarik uzten.

Hori guztia dela eta, dopinaren aurkako borroka ezinbestekoa da, baina beste ikuspuntu berri batetik baloratuta. Onar dezagun dopina tranpa bat besterik ez dela, eta araudiak hausten direnean zigorrak daudela. Arazoa sortzen da araudiak noiz hausten diren kontrolatzeko neurriak mahai gainean jartzen direnean. Ez daukat batere garbi edozein bide baliagarria den kontrola gauzatzeko. Kirolaria beti susmopean izatea, hasieratik errudun izatea, ez dakit kirol garbi baten benetako irudia den.


Bilatu beti produktu deskontudunak eta eskaintza bereziak; horiz markatuta agertzen dira. Batzuetan, eskaintza bereziak ikusiko dituzu; adibidez, eraman 2 eta ordaindu 1, edo deskontua banaketan!

Noiz eska dezaket Carnicería J Y C dendan etxera banatzeko?

Carnicería J Y C’s dendaren lanorduetan, edozein unetan egin ditzakezu eskaerak. Banaketa bizkorrari esker, minutu batzuen buruan jasoko duzu zure glovo-a! Eskaera etxean jasotzeko ordurik egokienerako programatu ¡ere egin dezakezu, ordu horretan denda itxita egon arren.

Badago eskaera egiteko gutxieneko zenbatekorik Carnicería J Y C dendan?

Carnicería J Y C dendan, eskaera egiteko gutxieneko zenbatekoa dago. Baina ez kezkatu: zenbatekora iristen ez bazara, tarifa gehigarri bat ordaindu beharko du, baina berdin-berdin jasoko duzu glovo-a!


Zirkuaren inguruan beharrean dabizan profesionalentzako Haztegia Egonaldi Artistikoak egingo ditu Bilboko Zirkozaurre guneak. Euskal Herriko zein Espainiako konpainiek hartu leikie parte, proiektu artistikoren bat sortzen badabiz.

Helburu bi ditu egonaldiak. Batetik, artista profesionalek izaten daben laguntzinoa eta aholkularitzea hobetzea eta Euskadin bertan sorkuntzarako espazioa eskaintzea; bestetik, babesa eta aholkua emotea plataforma digitalen eta IKT zerbitzuen kontura.

Eskariak zezeilaren 26ra arte egin ahal izango ditue interesdunek. Posta elektroniko bidez egin behar da prozesua, produccion@zirkozaurre.com helbidean.

Zirkozaurreko kideek erabagiko dabe egonaldian ze konpainiak hartuko daben parte, eta ebatzia martiaren 20an jakingo dogu. Egoitzea noiz egin konpainiaren eta Zirkozaurreren artean adostuko dabe eta batzarrak egingo ditue beharrizan teknikoak eta logistikoak zehazteko.

Haztegia Zirkozaurreren sorkuntza proiektua da, Bizkaiko Foru Aldundiak, Arte Eszenikoen eta Musikearen Institutu Nazionalak (INAEM) eta Eusko Jaurlaritzeak diruz lagundua. Haztegi horren parte dira konpainientzako egonaldi artistikoak.


Bortzirietako Euskara Mankomunitateak eta Arantzako Euskara Batzordeak, Xaldun Kortin. Jolastu gurekin! ikastaroa antolatu du. Ikastaroa Arantzako Herri Eskolan izanen da, urriaren 28an, 16:30etik 18:30ak arte. Ikastaro hau izen bereko materialean oinarritzen da. Material horretan garai batean gaur egungo aitatxi-amatxiek beren etxeetan umeekin erabili izan zituzten kantuak, jolasak, ipuinak, hizkera… biltzen dira, eta hiru euskarritan ikus daiteke: liburuan, CDan eta DVDan.

Ikastaro aproposa da batez ere 6 urte bitarteko haurrak dituzten gurasoentzat, baita haur horiekin lan egiten duten profesionalentzat ere (begiraleak, irakasleak…). Ikastaroa Dindaia Fundazioak emanen du. Ikastarora haurrak eramaten ahal dira, haurtzaindegi zerbitzua izanen baita. Zati batean haurrak begiraleak zainduta egonen dira, gurasoak ikastaroan diren bitartean, eta bukaeran haur eta gurasoak elkartuko dira, ikasitako jolas eta kantuak praktikatzeko.

Ikastaroan parte hartzeko beharrezkoa da izen ematea. Horretarako mankomunitatera deitu behar da (948 63 41 25) edo e-mail bat bidali (euskara@bortziriak.eus), urriaren 27a baino lehen. Matrikula 10 eurokoa da. Matrikularen ordainketa transferentzia bidez egin honako bi kontu hauetako batera: La Caixa (ES56 2100 5382 3822 0002 3257) edo Laboral Kutxa (ES36 3035 0135 9113 5001 3416). Parte hartzaile guztiek Xaldun Kortin. Jolastu gurekin! materiala jasoko dute.

Bortzirietako euskara mankomunitatea:

Arantza, Bera, Etxalar, Igantzi eta Lesakako udalek osatzen dute. Herri erakundea da, eta gizarte bizitzako arlo guztietan euskararen normalizazioa lortzea da bere helburua. Euskara zerbitzua Arantzako herriko etxean dago, eta eskualdeko normalizazio plangintza diseinatu eta gauzatzeaz arduratzen da.


COVID-19 koronabirusaren azken kutsatze-datuak oinarri, kontuz ibiltzeko abisua helarazi dute anbulatoriotik: “Gaur, zazpi positibo berri azaldu dira eta beste hiru falta dira konfirmatzeko. Bat pneumoniarekin ospitalera bidali dugu. Egoera gogortzen ari da. Besteak beste, positiboek ez dute ematen kontaktu guztien izenik, kalera irteten dira…”

Anbulatorioan konfirmatutako zazpi positiboak gehituta eta Osakidetzak atzo argitaratuta datuen arabera, urriaren 9tik Soraluzen 13 herritarrek positibo eman dute PCR probetan. Joan den asteko datuekin alderatuta, bikoiztu egin da herriko positibo kopurua.

Anbulatorioko medikuen esanetan, okerrena da jendeak ez duela protokoloa errespetatzen: “Joan den barikuan positibo bat azaldu zenetik, progresiboki ari dira kutsatuak azaltzen. Izan ere, positibo diren guztiek ez dituzte ematen kontaktua izan duten guztien izenak, haiek kalera irteten dira eta egunetik egunera positibo gehiago azaltzen dira".

ZIUn inor ez

Gaixoen egoerari dagokionez, bat ospitaleratu egin dute pneumoniarekin. Gainerakoak etxean dira. Bestalde, zentzu horretan, albiste positiboa ere bada, izan ere, azken egunotan ZIUn ospitaleratuta zeuden bi herritarretako bati senda-agiria (alta) eman diote eta beste bat plantara pasatu dute.

Osakidetzak laster argitaratuko ditu azken datuak, atzokoak eta bertan ikusiko da zein den eskualdeko erretratua.


Ekologikoa janaria jateko gogotsu zaude gaur? Orduan leku egokira etorri zara! Hemen, Glovon, Barcelona-(e)ko Ekologikoa jatetxe onenak ditugu, zuzenean zure atera banatzen dutenak. Beraz, nahi duzun Ekologikoa janari-mota edozein dela ere, aukera guztiak eskainiko dizkizugu.

Zure hirian, Barcelona-(e)n, Ekologikoa janari-banaketa eskaintzen duten 3 jatetxerekin lan egiten dugu. Bota begirada bat eta aukeratu gehien gustatzen zaizuna!

Nola eskatu Ekologikoa janaria Barcelona-(e)n Glovoren bitartez?

Eskaria egiteko, besterik gabe deskargatu Glovo aplikazioa edo joan gure webgunera eta sartu zure banaketa-helbidea. Ondoren, arakatu zure inguruko Ekologikoa jatetxe-sorta eta egin zure aukera! Behin bilatzen ari zarena aurkitzen duzunean, gehitu zure saskira eta egiaztatu. Hori bezain erraza da!

Zure Ekologikoa janari-banaketa zurekin izango da, begi-bistan! Barcelona-(e)n, banaketa-epea batez beste 60 minutu ingurukoa da une honetan.

Barcelona-(e)ko zure inguruko Ekologikoa jatetxe onenak

Jatetxe ugari daude Ekologikoa janaria Barcelona-(e)n banatzen. Bertakoen gogokoena Veritas da une honetan, eta bezeroen balorazioa %97 da.

Baina hori ez da guztia! Begiratu Glovok Barcelona-(e)n lan egiten dituen jatetxe guztiak eta aurkitu gustukoen duzuna.

Non eskatu Ekologikoa janari-banaketa Spain-(e)n

Ekologikoa janari-banaketa Barcelona-(e)n ez ezik, Spain-n ere ezaguna da! Ekologikoa janaria non gehiago eska dezakezun ikusteko, bisitatu gure ka dezakezun ikusteko, bisitatu gure orri nagusia!

Honi buruzko ohiko galderak: Ekologikoa (Barcelona)

Non eskatu Ekologikoa janari-banaketa Spain-(e)n

Ekologikoa janari-banaketa Barcelona-(e)n ez ezik, Spain-n ere ezaguna da! Ekologikoa janaria non gehiago eska dezakezun ikusteko, bisitatu gure ka dezakezun ikusteko, bisitatu gure orri nagusia!

Zenbat kostatzen da Barcelona aldean Ekologikoa kategoriako janaria etxean jasotzea?

Ekologikoa kategoriako janaria banatzen duen Glovo-ko jatetxe bakoitzak bere banaketa-tarifa du. Jatetxearen webgunean aurki dezakezu; haietako batzuek doan ere banatzen dute! Ez ahaztu eskaintza bereziak bilatzea.

Zenbat denbora itxarongo dut Ekologikoa kategoriako janaria jaso bitartean?

Barcelona aldeko jatetxeek Ekologikoa kategoriako janaria banatzeko itxaron behar den denbora 60 minutukoa da. Jatetxe bakoitzak gutxi gorabehera zenbat denbora behar duen ikusteko, joan Glovo-ko haren orrira.

Zein dira Barcelona aldean Ekologikoa kategoriako janaria zerbitzatzen duten Glovo-ko jatetxe baloratuenak?

Azken hilabetean, Ekologikoa kategoriako janaria zerbitzatzen duten jatetxerik onenak Veritas, Linverd - Supermercado Ecológico eta Herbolario Navarro dira. Eman iezaiezu begiratu bat.


Greba Hondarribiko Udalaren lorezaintza zerbitzurako azpikontratan Langileek greba egingo dute martxoaren 21ean, 22an eta 23an, beren lan baldintzak hobetuko dituen hitzarmen kolektiboaren negoziazioan aurrera egiteko. https://www.ela.eus/eu/albisteak/greba-hondarribiko-udalaren-lorezaintza-zerbitzurako-azpikontratan https://www.ela.eus/eu/albisteak/greba-hondarribiko-udalaren-lorezaintza-zerbitzurako-azpikontratan/@@download/image/elai.jpg

2023/03/17

Zerbitzuak

Oarso-Bidasoa

Langileek greba egingo dute martxoaren 21ean, 22an eta 23an, beren lan baldintzak hobetuko dituen hitzarmen kolektiboaren negoziazioan aurrera egiteko.

ELAI Serbitzuaken hitzarmenaren negoziazioa 2022ko uda baino lehen hasi zen, eta harrezkero enpresaren proposamenek ez dituzte plantillaren baldintzak hobetzen. Egoera honen aurrean, eta lan baldintzak hobetzeko bidean aurrera egiteko, langileek greba egitea erabaki dute martxoaren 21etik 23ra.


Roquetas de Mar-(e)n hanburgesa goxo baten bila bazabiltza, zorteko zaude! Glovorekin, hanburgesak bana diezazkizuten eska dezakezu Roquetas de Mar-(e)n.

Gure webgunean Roquetas de Mar-(e)n eskuragarri dauden hanburgesa-jatetxe onenetako 11 aurkituko dituzu, zure hanburgesa gogokoena aukeratu dezazun. Eskaria zure atarian jasoko duzula da onena.

Nola eskatu Glovorekin Roquetas de Mar-(e)n hanburgesak banatzeko

Roquetas de Mar-(e)n jatorrizko hanburgesa amerikar batez gozatu nahi baduzu, ez dago jatetxe batera joan beharrik. Zure eskaria Glovorekin zauden tokira bidal diezazukete orain. Urrats batzuk jarraitu besterik ez duzu: zure kokapena sartu, zure inguruko hanburgesarik gogokoenak aukeratu, berrikusi eta zure eskaria ordaindu. Berehala jasoko duzu hanburgesa.

Gure hanburgesa-jatetxeetan Roquetas de Mar-(e)n banaketa egiteko batez besteko denbora 59 minutukoa da. Azkarra, ezta?

Roquetas de Mar-(e)n hanburgesak banatzen dituzten jatetxerik onenak

Glovok hanburgesa-jatetxe asko eskaintzen ditu zure inguruan, Roquetas de Mar-(e)n. Guzti hauek hanburgesen menu ugari eskaintzen dituzte, zure gustuaren arabera gogokoen duzuna aukera dezazun. Hanburgesa hirugiharra eta cheddarrarekin eska dezakezu, edo hanburgesa begetariano bat, osasuntsuago jan nahi baduzu. Eta ez ahaztu patata frijituak edo tipula-eraztunak bezalako osagarriak.

Ez badakizu nondik eskatu, ez kezkatu! Glovok Roquetas de Mar-(e)n hanburgesak eskaintzen dituzten jatetxerik onenekin egiten du lan, hala nola, Restaurante Popeye's, Haka, Bar Livia, 3 Stars, McDonald's® eta askoz gehiago.

Zeren zain zaude? Jatorrizko hanburgesa amerikarra klik gutxira dago!

Spain-(e)n hanburgesa banatu diezazuten non eskatu

Zure hanburgesa gogokoena eska dezakezu zure inguruan Spain-(e)n, baina baita Spain-(e)ko beste hiri batzuetan ere, hala nola:

Donostia - San Sebastián

Bilbao

Vitoria

Honi buruzko ohiko galderak: Hanburgesak (Roquetas de Mar)

Zenbat denbora behar da hanburgesak Roquetas de Mar-(e)ko nire helbidera eramateko?

Banaketa-epea hainbat faktoreren arabera aldatzen da eta jatetxe bakoitzak zure hanburgesa noiz iritsiko den aurreikusitako ordu zehatza erakutsiko du.

Batez beste, Roquetas de Mar-(e)n hanburgesak banatzeko denbora 59 minutukoa da.

Zein hanburgesa-mota eska dezaket Roquetas de Mar-(e)n?

Roquetas de Mar-(e)ko jatetxeek zerbitzatutako edozein hanburgesa-mota lortu dezakezu, soilik bota begirada bat haien menuei. Batzuek aukera pertsonalizatuak dituzte, gainera.

Zeintzuk dira Roquetas de Mar-(e)n hanburgesak eskaintzen dituztenen artean ondoen baloratutako jatetxeak?

Glovok Roquetas de Mar-(e)n hanburgesak eskaintzen dituzten jatetxe onenetako batzuekin egiten du lan eta hori balorazioetan islatzen da!

Momentuz hauek dira hanburgesak eskaintzen dituzten jatetxerik baloratuenak: Restaurante Popeye's iruzkin positiboen 100%rekin, Haka 100%rekin eta Bar Livia 99%rekin.

Nola eskatu dezaket hanburgesa bat Roquetas de Mar-(e)n?

Gehitu zure banaketa-helbidea eta aukeratu Roquetas de Mar-(e)n hanburgesak eskaintzen dituztenen artean zure jatetxerik gogokoena. Aukeratu menuko platerak eta osatu eskaria.

Zenbat balio du Roquetas de Mar-(e)n hanburgesaren banaketa jasotzeak?

Glovon Roquetas de Mar-(e)ko hanburgesak eskaintzen dituen jatetxe bakoitzak bere banaketa-tasa du, haien orrian aurki dezakezuna. Batzuek doako bidalketa ere badute!


Gure inguruan orokortzen doazen Adimen Artifizialaren sistemek lengoaiaren estereotipo kulturalak kopiatzen dituzte. Hauetan, soslai arrazista eta sexistak nabarmentzen dira. Eta ez da arraroa, gizakion jardueretatik ikasten dutelako. Beraz, arlo teknologikoan ere badugu zer aldatu. Edo, hobeto esanda, jarrerak aldatuta, arlo teknologikoan ere eragina izango du.

Egun, Adimen Artifizialaz (AI, ingeleseko akronimoan) baliatzen diren sistema linguistikoak hainbat euskarri eta baliabidetan aurki genitzake: testuzko mezuak bidaltzeko ahots-errekonozimendua, zuzentzaileak, onlineko itzulpenak… Baina ezaugarriren bat nabarmentzekotan, sarritan ikusi ez dugun bat azpimarratu behar da: Adimen Artifizialeko sistema hauek soslai arrazista eta sexistak dituztela. Ez da harritzekoa, hala ere, gizakiok sortuta baitira eta makinek gugandik ikasi baitute…

Ikasketa automatikoa edo Machine learning delakoari esker, makinek datuetatik ereduak aurkitu eta errepikatzen dituzte. Datu hauek testu formatukoak direnean (liburu, artikulu, blogetan… esaterako), makinek soslai sexista berdinak errepikatzen dituzte; azken finean, gizakion lengoaian oso barneratuta ditugunak. Eta gugandik ikasten dutenez, jarrera horiek errepikatzen dituzte. Horretan dago koxka.

Horrela ondorioztatu dute Princeton Unibertsitateko Aylin Caliskan, Joanna J. Bryson eta Arvind Narayanan ikertzaileek, Science-n argitaratutako ikerketaren aurkezpenean.

Ikuspegi negatiboa eta horri aurre egiteko neurriak

Ondorioztatutako baieztapena larria da: ikasketa automatikoak gizakiok erakusten dugun arraza-banaketa eta sexuala errepikatzen ditu, nahiz eta guk batzuetan inkontzienteki bideratu. Jarrera hauek ohikoak bilakatu dira ikasketa profesionala aukeratzerakoan, lanpostuetarako hautaketa prozesuetan… Honi buruzko eztabaidak azken aldian maiz errepikatu izan dira gizarte mailan.

Egoera honi aurre egiteko, ikertzaile hauek soslai horiek antzemateko eta zuzentzeko metodoa asmatu dute. Baina zoritxarrez lan handia daukate oraindik aurretik.

Beraz, estereotipo kulturalak egunerokoan erabilera ematen dizkiegun Adimen Artifizialeko teknologietan hedatu eta zabaltzen dira.

Zein izan da ikerketarako erabili duten metodoa?

Oinarri bezala Seattle-ko Washington-eko Unibertsitateko Anthony Greenwald ikertzaileak gizakiontzako sortutako proban oinarritu dira. Test honek Implicit Association Test du izena eta gizakion soslai inkontzienteak ezartzeko informazio iturria da.

Metodologiari dagokionez, boluntarioei hitz bikoteak aurkeztu eta hauek hitzak elkarrekin erlazionatuta dauden edo ez adieraztea eskatzen zaie, tekla bat sakatuz. Erantzunerako denbora neurtzen da, bi hitz horien artean erlazio inkontzientea baldin badago ezartzeko erabiltzen den adierazle gisa.

Test hau oinarri hartuta, Princeton-eko ikertzaileek makinentzako antzeko proba bat sortu dute. Kasu honetan, gizaki baten erantzuna emateko denbora neurtzearen ordez, makinak eskaintzen duen hitzen arteko erlazio maila neurtzen du. Eta makinak erlazioa dagoen edo ez erabakiko du, bi hitzak testu batean elkarrekin agertu izan diren aldien kopuruaren estatistikaren arabera. Metodo honi hitzen doikuntza deitu diote eta beste hainbat ikerketa teknologikotan erabiltzen da.

Jarrera sexista eta arrazistaren adibideak

Adibide zehatz batzuetan berehala nabarmentzen da makinek soslai arrazista eta sexista hauek gizakiongandik ikasi dituztela:

Emakumezkoen izenak familiarekin erlazionatutako hitzekin lotzen dira, ibilbide profesionalera baino askoz gehiagotan. Gizonezkoen izenak, aldiz, arlo profesionalarekin lotzen dira.

Europar jatorria duten Ameriketako estatu batuetarren izenak plazera edo esanahi positiboa duten hitzekin lotzen dira gehiago, izen afro-amerikarrak baino.

Emakumea edo neska bezalako terminoak arte arloko gaiekin lotzen dira gehiago, zientzia edo matematikakoekin alderatuz.

Ondorioak

Beraz, sistema adimentsua sortu badugu eta honek lengoaiaren ezaugarriez ikasteko gaitasuna badauka, ulertu eta errepikatzeko gai bada, prozesu horretan makinak lotura kultural historikoak ezarriko ditu eta horietako batzuk onartezinak dira.

Konputazioko ikertzaileek lan handia daukate aurretik.

Baina berriro ere, beste behin, ardura guztia ezin zaie leporatu makinei edo arazo hau konpondu beharko duten ikertzaileei. Gizartean daukagun jarrera aldatu ezean, nekez lortuko dugu gugandik ikasten duten makinek beste jarrera bat izatea.


Saturrarango eta Mutrikuko hondartzetako obrak aurrera doaz Saturrarango obra Kosta Zerbitzu Probintzialaren ardurapean dago; Mutrikukoa, berriz, Eusko Jaurlaritzaren Garraio Azpiegituren Zuzendaritzaren esku. https://www.mutriku.eus/eu/albisteak/saturrarango-eta-mutrikuko-hondartzetako-obrak-aurrera-doaz https://www.mutriku.eus/eu/albisteak/saturrarango-eta-mutrikuko-hondartzetako-obrak-aurrera-doaz/@@download/image/20140508_103639.jpg

2014/05/08

Saturrarango obra Kosta Zerbitzu Probintzialaren ardurapean dago; Mutrikukoa, berriz, Eusko Jaurlaritzaren Garraio Azpiegituren Zuzendaritzaren esku.

Azken denboraleak Saturrarango eta Mutrikuko hondartzetan egindako kalteak konpontzen jarraitzen dute. Saturrarango obra Kosta Zerbitzu Probintzialaren ardurapean daude; Mutrikukoak, berriz, Eusko Jaurlaritzaren Garraio Azpiegituren Zuzendaritzaren esku.

Saturraranen bi dira eginbeharrekoak lanak: bata, hondartza berriro profilatu, hau da, gora joandako hondarra zein aparkelakuraino joandako jaitsi eta hondartzari aurrez zuen itxura eman; eta bestea, Mijoa errekaren bokalea edo itsasoratze puntua garbitu. Izan ere, harri ugari pilatu ziren bertan, eta erreka itsasoratzeko bidea zeharo oztopatuta gelditu zen. "Gure nahia Mijoa erreka garbitzea litzateke. Izan ere, hainbat gunetan, eta bereziki bokaletik sokatira taldekoen lokaletara doan tartean, sedimentu ugari daude, eta ibaiak ia ez dauka pasabiderik", azaldu du gobernazioburu Joxan Agirregomezkortak. "Euriteetan arriskua sortzen da Mijoa errekaren ibilguan, eta hori ikusarazi nahi diegu gune horretan eskumena dutenn bi erakundeei".

Mutrikuko hondartza ere denboralaren aurreko egoerara itzularaztea dute asmo. Horretarako hondartza eremutik irtendako hondarra gunera jaitsi dute, eta hilabetez hondarra botatzen ariko dira. Guztira, 10.000 metro kubiko botako dituzte. "Hondarraren egoeraren inguruko kezka agertu diegu, eta Aztiko iketzaileen kontrolpean dagoela jakinarazi digute", argitu du Agirregomezkortak. "Herritarrak ere kexatu dira, baina kezkatzeko arrazorik ez dagoela ziurtatu digute".

Aurrera begira, dike berrian egondako kalteak ere konponduko dituzte. Lan horiek ere Eusko Jaurlaritzaren Garraio Azpiegituren Zuzendaritzak egingo ditu.


1927ko irailaren 4an lehenbiziko «Euskeraren Eguna» ospatzen da Arrasaten. Aurreko urteetan Primo de Rivera-ren gobernuaren lege-lasatzea aprobetxatuz Elgoibar eta Mutrikun burutu ziren «euskal jaien» mamitzea baino ez zen euskarari eta euskal ohitura eta kulturari eskainitako egun hau.

Euskaltzaindia eta Nafarroako Euskararen Adizkideak erakundeez gain euskal aldizkari guztietako ordezkariak bildu ziren bertan.

Euskaren aldeko mugimendu soziala aparrean zetorren.Ondorengo urteetan «Haur euskaldunaren eguna» (1929), «Kirikiño saria» (1929), «Homenaje de la mujer al euskera» (1930) antolatuko ditu Eusko Ikaskuntzaren adar legez agertzen den Euskaltzaleak bazkunak.

Instituzioen inplikazioa –udal eta diputazioena batez ere– handia da. Euskaraz argitaratuko diren liburuek gorakada nabarmena ezagutuko dute. Hegoaldeko kontagintzan, Pablo Zamarriparen Zaparradak (1926) eta Gregorio de Mujikaren Pernando Amezketarra (1927) Kirikiñok 1918an hasitako Abarrak esanguratsuak ekindako bideari lotzen zaizkio. Ekialdean, Jean Barbierren Supazter xokoan (1924) ageri da lan nagusi narratibaren munduan.

Itzulpengintzak urte oparoak ezagutuko ditu. J. Arregik Heine’ren Olerkiak (1927) argitaratzean, euskal itzulpengintzan berebizko garrantzia izango duten lanei emango zien bidea: Oscar Wilde’ren Ipuñak (J.

Altuna, 1927), Grimm Anayen Berrogetamar ume-ipuin (V.A. Larrekoetxea, 1929), Traducción al vascuence de un capítulo del Quijote (A. Irigarai, 1929), eta batez ere itzultzailearengatik ezagun egingo den Tormes’ko Itsu-mutila (N. Ormaetxea, 1929).

Olerkigintzan, Emeterio Arreseren Txindor (1928) eta Luis Jauregi Jautarkol kaputxinoaren Biozkadak (1929) ditu euskal irakurleak irakurgai nagusi 1930era bitarterakoan.

Eta hain zuzen ere, azken hau gertatuko da ordura arte ezagutu gabeko –eta euskal literatura sustrai-sustraitik aldaraziko duen– mugimenduaren pizgarri.

1930eko Santo Tomas eguna. Donostiako Alde Zaharreko ostatu batean izen entzutetsuak biltzen dira mahaiaren inguruan.

Bertan dira, besteak beste, Nikolas Ormaetxea Orixe eta Jose Maria Agirre Xabier Lizardi olerkariak, Labaien antzerkigilea eta Cabanas-Erauskin eta Olasagasti margolariak. Denen buru, Jose Ariztimuño, Aitzol idazle eta apaiz tolosarra. Hartuko diren erabakiak bi dira batez ere. Lehena, denen indarrak Euskaltzaleak taldean bilduta olerkigintza bultzatzea. Eta bigarrena, Biozkadak eta honen egilea aitzakiatzat hartuta, lehen euskal «Olerti-Eguna» antolatzea.

1931ko ekainaren lehena aukeratu zen ospakizunerako, eta herria, omenduarena, Errenteria.

Biozkadak-en egilearen omenez bere jaioterrian egindako saioak jendetza handia biltzea lortu zuen. Elizkizunak, olerki lehiaketan irabazle suertaturikoen irakurketak, bertsolariak, antzezpenak, mitinak etahitzaldiak izan ziren. Olerki lehiaketan Esteban Urkiaga Lauaxeta gertatu zen irabazle, «Maitale kutuna» olerkiari esker. Orixe izan zen bigarren.

Errenteriakoaren ondoren urtero-urtero eta aldiko herri batean burutuko diren Eusko Olerti-Egunek Pizkundean izango duten garrantziaren arrazoia Aitzolek poesiaz zuen ustean zegoen. Nazioa komunitate kulturala delako definiziotik abiatuz, poesia da XIX.. endetik Europan sortzen ari diren estatu berriak eta hauen herri hizkuntzak zuzpertzeko ardura izan duena. Aitzolek hor zuen Abbadie eta honen Lore-Jokoen esperientzia.

Baina urrunago joan nahi, eta Lehen Mundu Gerraren ostean inperio handietatik sortutako estatu berrietan du begia. Flandria, Letonia, Ukraina, Polonia, Tirol, Eslovenia, Irlanda, Finlandia, Serbia, Kroazia… Ordura arte ezagutzen ez zen bezalako publizitatea egingo du Aitzolek Donostiako El Día egunkarian euskal irakurleak herri hauen berri izan dezan.

Poesiaren betebeharra: Euskaldunak

Aitzolen ametsak alemaniar erromantizismoan zituen sustraiak. «Sturm und Drang» taldeko teoriko nagusi zen Joahann von Herder-ek Giza Historiaren Filosofiari Buruzko Ideiak (1784-1791) obran agertzen da garbien zer den Volkgeist-a, hau da, herri guztiek bere-berea duten arima.

Herder-en arabera, olerkia da munduko lehenbiziko gaien hitza, izadiaren adierazpen metaforiko eta alegorikoa. Horregatik du Herder-ek herri olerkia berezko adierazpen jator den ustea, alegia, benetako hitza artifiziala eta faltsua den artearen aurrean.

XIX. mendean, korronte erromantiko hauen beroan Finlandian buruturiko esperientzia ondo gogoan du Aitzolek. Helsinkiko Unibertsitateko hiru ikaslek Karelia-ko herri olerkiak biltzen dituzte. Horietako batek, Elias Lönnrot-ek, Wäinamöinen eta Ilmarinen anaien gorabeherak kontatzen dituen kantuak jaso eta poema epiko moduan ematen ditu handik urte batzuetara. Kalevala (1848) du izena.Horra Aitzolen ametsa liburu bilakatua.

Volkgeist-a jaso, poema nazional eran itzuli herriari eta hizkuntza txikietan eginiko olerkigintzari eman hasiera, herria sendotu eta askatasun politikoa lor dezan. Propaganda aldetik Aitzolek ez ezik besteak beste El Día eta Euzkadi-tik egingo den lana ikaragarria da. Euskal irakurleak ondo ezagutuko ditu Pearse eta De Valera irlandarrak, Martí kubatarra, Rizal filipinarra, Benito Juarez mexikarra… buruzagi politiko eta olerkari denak. Euskaltzaleak-ek olerki lehiaketetanneurri erabiliko duen Lecciones de Ortografía del Euskera Bizkaíno-ren egile eta abertzaletasun modernoaren teoriko nagusi den Sabino Aranaren figura sendotzeko balio dutenak bestalde.

Baina 1930. urteak eskaintzen zion Aitzoli bestelako aukerarik ere. Ehun urte beteko ziren Proventzaren berpizkunde kulturalaren bultzagile nagusi eta 1904an literatur Nobel saridun izan zen Frederic Mistral jaio zela. Bazuen Mistralek Herderren teorizazio guztia gauzatu eta eredu moduan erakuts zitekeen lan bat, Mirèio (1859). Eta Aitzolek ez du aukera galduko.

1930ean bertan, eta itxura guztien arabera Lauaxetak bultzatuta, Mistral’en Mireio euskaraz emango du Orixek, Maillaneko olerkariaren lan nagusiaren itzulpena. Itzulpenaren egokitasunaz beteko dira egunkarietako orrialdeak, eta deia ezinbestean heltzen da: Orixek izan behar du euskal poema nazionala egiteko ardura hartu behar duena. Eta honela, «Jainkoaren bideak hautatuak», 1931ko azaroan utziko du Bilboko Euzkadi egunkariaren erredakzioa Orexako Gogortzane baserrian –«munduaren azken ipurdian»– giltzatzeko.

Lizardik, 1932ko martxoan Donostia Irratian emaniko irratsaioan, Orixeren lan-sarirako diru eskaerarekin batera, honek hartu lana bi ardatzen inguruan taxutu beharrekoa dela aipatzen du: larreko zaina eta klasikotasun jantzia. Dudarik gabe bien arteko fusioaren aipamenak ondo erakusten du nolako sendotasuna eskatzen zitzaion lanari.

Nekazari giroko hamabost atal izango ditu honek, hamabost estanpa jakin: Pestaburu,Artazuriketa, Gaztañaro, Ardazleak, Olentzaro, Iñauteri, Seirak bat, Axurtaro, Letariak, Artayorrak, Belarra, Eultzia, Ezkontza, Eztaiondo eta Amonaren illetak.

Bistan da, Euskal Herria bere osotasunean hartu beharreko poema nazionalak –Euskal Herria hezea beti ere, kanpoan dira Nafarroa eta Arabako lautada zabalak– irakurlearen identifikazioa bilatu beharko du. Eta honela, literatura tradizioaren ikerketa sakonetik abiatzen da Orixe bere Euskaldunak idazteko, Euskal Herria bere osotasunean hartzen duen altxor kulturalaren ezagutza serio batetik, etnologiatik bertatik azken batean.

Hasieran pentsatu baino denbora gehiago behar izan zuen liburua amaitzeko, eta 1935a zen burutu zuenerako. Gerrak inprimategian harrapatuko du Euskaldunak. Bata dela eta bestea dela, luze joko du, eta 1950a da argitara ematen denerako. Beranduegi.

Dagoeneko euskaldunen mundua ez da egoerak hala eskatuta Orixe Gogortzeneko itxialdira bidali zuen hura.

Literaturaren inguruko ikuspegiak 1930-1936an

Olerti-Egunak indartzen doazen neurrian gero eta nabarmenagoak dira olerkarien artean dauden desberdintasunak. Izan ere, hiru joera nagusi ikus baitaitezke gutxienez 1930-1936 bitarteko euskal olerkigintzan.

- Alde batetik XIX. mendeko euskal erromantizismoa deitu izan denaren azken olerkariak ditugu. Zenbaitetan modernismora ere etzango diren arren, batez ere bertsolaritzak kutsatutako olerki moldeak erabiliko dituztenak. 1930eko ikusmolde berriari bide egiten etorri direnak dira. Emeterio Arrese eta Luis de Jauregi Jautarkol lituzke buru nagusiak.- Bigarren multzo batean Orixeren olerkigintzaren inguruan bildutakoak ditugu.

Hezkuntza klasikotik abiatuta olerki mota sendo eta arrazoizkoa ekarriko dutenak.

Ikuspegi honen arabera, pentsamenduak eta afektoak elkar ondo nahastean legoke poesiaren urrezko neurria. Homeroren bidetik, olerkigintza narratibo eta epikoa nagusituko da praxi poetikoan.- Eta azken taldean elkarren artean oso ezberdin izanik ere, gerra aurreko euskal olerkigintzara benetako hazi berria ekarri zutenak leudeke: Lizardi eta Lauaxeta. Sinbolismotik, modernismotik, eta oro har poesia eta eguneroko bizitza uztartzera datozen joera garaikideagoetatik gertuago, ez Jautarkolen munduak ez Orixerenak ez zuten sentsibilitatea aldarrikatuko dute lau haizetara.

Dena dela, bada hiru talde edo sentsibilitate hauez gain ez batean ez bestean ondo egokitzen ez den olerkari andanarik.

Gehienak Olerti-Egunetan agertuko direnak dira, garaiko olerki libururik salduenaren –Aberri Oyuak– idazle izan zen Jose Zubimendi, esate baterako, edo Etxeberria jesuita, Pabel Loidi gaztea, modernistagoak ziren Loramendi eta Erkiaga, edota Otamendi eta Sukia… Eta desberdintasunek egunkarietan emandako artikulu forma hartuko dute.

Partehartzea zuzena izango da –idazle berak bihurtuko dira kritiko–, iritziak argiak, salaketak gogorrak. Esan dezagun hiru izan zirela 1930 eta 1936 bitartean eman ziren eztabaida nagusiak:1.- Lauaxetaren Bide Barrijak-en ostean piztuko zen hizkuntzarena.2.- Klasikotasunaren inguruan batez ere Orixe eta Lauaxetaren artean sortuko zen auzia.3.- Herri olerkia eta poesia landua hartuko zituena ardatz, Aitzolen jokabidean izango zuen eraginarengatik berebiziko garrantzia hartuko zuena.

Eztabaida nagusiak

Hizkuntzari buruzko auzia

Lauaxetak Errenteriako I Euskal Olerti- Egunean irabazi bazuen Lizardi aterako da garaile bigarrengoan, 1932an Tolosan ospatu zenekoan. Otsailaren zazpiko Argia-n euskal olerkigintza astinaraziko zuen gutuna agertu zen. Oraindik ezezagun izaten jarraitzen duen «Euskaldun Batek» bere idatziari jarria zion izenburuak –«¿Bide Berriak?»– Lauaxetaren kontrakoa dela iragartzen du. Aste batzuk lehenago Fermin Irigarai «Larreko»-k askoz era apalagoan adierazitakoetan zuen oina: «Aldi onetan azaltzen diran olerki batzuk beintzat ulerkaitzak dira euskaldunontzat.

Erderatuak diralako, zerbait erderatik ezagutzen dira; baña euskeraz bakarrik azaldutatik ulertu gabe geldituko giñanakbadira.

Alaz ere, oiek aipatu, ta oiek saritu».

«Euskaldun Baten» artikulua Tolosako Egunaren ondoren atera izana, eta Lauaxeta libre geratzen delarik harenak ulertzen ez dituelako, han garaile izan zen Lizardi jartzen du jomugan. Honek berehala erantzungo dio Donostiako El Día-tik, «guztiok bizi gaitezkeela pakean» gaztigatzeko. Lizardik errespetoa eskatzen du gero eta garbiagoa den aniztasunaren aurrean. Eztabaidak 1932ko otsail guztia hartuko du. Izen gehiago sartuko da iritzi, irain eta bakerako deien artean. Lauaxeta eta Lizardiri, bakoitzari bere aldetik, egingo zaizkien salaketak gogorrak dira: ezin uler daitezke haien lanak gaztelerako itzulpenik ezean. Salaketaren labanak aho bi zituen. Alde batetik Arana eta Eleizalderen arauei jarraiki hizkuntza ulergaitza zerabiltenen aurkako jarrera zen. Bestetik, era ulergarriak baztertu eta olerkigintza molde berrietara –ilunagoetara– jo zutenen kontrako salaketa zen Barrensorok-eta zekartena.

Klasikotasunaren inguruko auzia

Klasikotasunaren inguruko auzia 1931ren hondarretan, eta Lauaxetaren Bide Barrijak zela-eta, pozez eta kezkaz agurtzen du Orixek Bilboko Euzkadi egunkaritik liburu berria. Eta pozten bada ere euskara ordura arte inoiz ibili gabeko lurretan ibiltzen hasi delako, Orixeren kezka argia da: ez du batere gogoko Lauaxetaren zenbait poemari hartu dion kutsu frantses hori.Orixerentzat beste bat da olerkiaren bidea.

Harmonia, diziplina, neurria, eta batez ere barne-batasuna behar ditu olerkiak, Orixeren iritziz. Bistan da, idazle klasikoak –batez ere grekoak eta latinoak– ditu gogoan.

Lizardiren Biotz-Begietan-en argitalpenaren ondoren berrituko den eztabaida bestalde. Bai Orixek bai Lauaxetak, hitz berarekin agurtuko dute olerkari berria: klasikoa.

Honela, Lizardi aitzakia dela, klasiko kontzeptuaren jiran agertuko dira eguneroko prentsa idatzian Orixe eta Lauaxeta 1932ko uda eta udazkenean. Arestian aipatu eztabaidan ez bezala, ideien munduan baino ez da emango hau, deskalifikazio pertsonalik gabe.

Bi idazleen arteko desberdintasunak nabarmenak ziren. Orixek klasikotasuna dionean behin-betikoa dio, zentzumena, harmonia, neurria eta batez ere batasun artistikoaren gainean oinarritzen diren lege filosofikoak emana. Klasikotasunaren kontzeptu honek sustrai zaharrak zituen, kultura helenistikoan sortua zen, jakintsu alexandrinoek Grezia zaharreko egileen artean eredu izango zirenak aukeratzen zituztenean.

Honela ulertua, Orixeren klasizismoa ereduetan oinarritua da, ez nahitaez greko eta latinoetan –Dante eta Fray Luis de León ere sartuko ditu–, baina bai haien irudira obra perfektua lortzera jo dutenen gainean.

Aldiz Lauaxetak klasikotasunaren dinamismoa defendituko du. Baudelaire eta modernoen jarraitzaile honetan, klasikotasuna denborarekin batera aldatzen den kontzeptua da. Alde honetatik guztiz okerra da iraganean babestea. Anakronikoa Horazio edota Fray de Luis de León bezala idatzi nahi izatea.Klasikotasuna ulertzeko bi era hauekin Lauaxetak eta Orixek Pindaro eta Horazioren arteko ikuspegi desberdina baizik ez zuten errepikatzen. Pindarok grina, ausardia, estrabagantzia maite zituen. Horaziok gogoeta, neurria, ekonomia. Pindaroren odak ez dira eskola baten jarraitzaile, garaiko haizearekin batera dabiltza. Horaziorenak sistema labur, pausatu, orekatuetan mamitzen ziren. Bi ikuspegiok ez dira bi idazleren arteko desberdintasunak soilik, historian zehar lirika lantzeko izan diren jarrera estetiko biren adierazgarri nabarmenenak baizik. Eta Euskal Herria ez zegoen aparte, inoiz baino hurbilago zebilen mundutik.

Herri olerkiaren inguruan: Pizkundearen porrota

Ez hizkuntzari buruzko eztabaidan, ez klasikotasunaren ingurukoan parte hartze zuzenik izan ez zuen Aitzol izango da hirugarren eztabaida honetako sinadura nagusi.

Ikusi dugun bezala, Orixe ontzen ari zen Euskaldunak poemak epikoa behar zuen izan bere lirismoan. Aitzol ez da Orixerekiko losintxan motz geldituko, berezkoa du orexarrak edertasuna hain gozokiro azaltzea.

Baina Olerti-Egunak aurrera joan ahala, Pizkundearen hutsez gaztigatzera dator Aitzol.

Arazoa ez da zer poema epiko egin, zer olerki liriko baizik. Kaleratzen ari diren liburuak –Lauaxetaren Bide Barrijak, Lizardiren Biotz-Begietan– ez dira jendearengana behar den bezala heltzen. Ahaleginduagatiknekez saltzen dira hirurehun ale. Izan ere, bazegoen konparaketarako gairik. Jose Zubimendi donostiarrak 1932ko ekainean argitara emandako Aberri-Oyuak-ek bost mila aleak agortu zituen.

Auzia 1934ko abenduan berotuko da.

Orixeren Barne-Muinetan ere oso gutxi salduko da. Aitzolek urte batzuk lehenago «Euskaldun Batek» Lizardi eta Lauaxetaren kontra egotzitako argudioak erabiltzen ditu Orixe bera salatzeko.

Gainera, Aitzol ez zebilen bakarrik. Urtebete lehenago Sebero Altubek artikulu gogoangarria aterea zuen Euskera-n. Bertan, eta Aitzolen izena aipatu gabe, euskal idazleez gain argitalpenak zuzentzen dabiltzanei deituko die, herritik landako literaturak azken berrogei urteetan egindako kaltea zuzen dezaten.

Altuberen teorizazioa populismoaren defentsan oinarritzen zen. Bertan, eta Pizkundea hasi zenetik euskarak Gipuzkoan eta Bizkaian egindako atzerakada aztertuz, honako ondorioetara heltzen zen: 1. Euskal Herriak bigarren karlistadaren ondoren ezagutu du erdararen erasorik handiena, gazteleraz emandako irakaskuntzaren bitartez batez ere.

2. Eraso honi aurre egiteko beharrezkoa da euskaldunak euskaraz irakurtzea.

3. Beraz, nahita nahiezkoa da literatura erraz eta herriari atsegin zaiona lantzea.

Iparraldean ez bezala, Hegoaldeko lurraldeetan hartutako bidea guztiz arrotza gertatu dela ohartarazten du, garbizalekeriaz betea eta jendeari arrotz zaion ortografian idatzia. Aranaren hizkuntza erreformaren kontrako argudioak garbiak dira Altuberentzat.

Hizkuntzarekin ez ezik olerkiekin ere ez zela asmatu defenditzen du.1935ean Mokoroak Tolosan argitara emango duen Genio y Lengua-n Altuberen haritik aztertzen du Pizkundeak ordura arte egindako lana. Hiru dira mugimenduaren hutsik nabarmenenak Mokoroaren ustez.

Honatx:– Hizkuntza zapaltzea.

– Funtzio literarioak kontuan ez hartzea.

– Irakurlegoaren interesak ez ezagutzea.1936an, gerra pizten delarik, oraindik euskal irakurlegoarengana heldu ez den obra da Euskaldunak handia. Asko atzeratu da. Elkarren lanen kritiko heldu izan diren idazleak hilabeteak dira mutu daudela.

Lizardi 1933an hil zen. Orixek eta Lauaxetak, elkarrengandik hain urrun, galdua dute Aitzolen konfidantza. Izen berriak agertu dira azken Olerti-Egunetan: Etxeberria, Zaitegi, Sukia, Erkiaga… baina Pizkundeak ez du hasierako indarrik. Alderdi honetatik, lehertzen denean, gerrak ez du hilotz bat baino estaliko.

Pizkundea mugimendu garaikide legez

Aitzolek horren sutsuki bultzatu zuen mugimendua ez zen baina hutsetik sortua.

Kataluniako Reinaxença-k Aitzolengan izan zuen eraginaren seinale da Euzkadi eta El Día-n Mediterraneo hegiko zuzpertze kulturalaz idatzi izan zuen artikulu multzoa.

Izan ere, katalanak Jocs Florals 1856tik zetozen indarrean. Euskaldunek imitatu zituztenean (1872) usteltzen hasia zen eredua zen Jocs Florals-ena, nagusiki mende amaieran Antoine d’Abbadieren Lore Jokoaksariketek pairatu behar izan zituzten arrazoi berberengatik: epaileen inmobilismoa, zenbait autore izatea beti sarien jabe, plajioetarako joerak… Esan bezala, Euskal Herria baino lehenagotik zegoen irakiten Katalunia. 80ko hamarkadako idazleek, Maragall buru dutela Verdaguer-ekin eta floralismoarekin haustea erabakitzen dutenean, bor-borreanzetorren gizartearekin egiten dute topo.

1906rako katalanerak Josep Carner-en Els fruits saborosos-ekin lortua zuen bere maila poetiko gorena. Hizkuntza normalizazio aldetik, Institut d’Estudis Catalans erakundeak 1913tik aurrera emango zituen Pompeu Fabraren arau ortografikoak eta gramatika, eta 1918an Jautarkolek euskararentzat eskatzen zuen hiztegia, Diccionari Ortogràfic.

Hizkuntza garatua zegoen zernahitarako, eta alde honetatik, literaturak irakurlego zabala zeukan.

Aitzol eta euskal Pizkundea Proventzari begira jartzen direnean, hirurogeita hamar urte dira Mireio argitaratu denetik eta berrogeita hamahiru Verdaguer-ek haren irudira eginiko L’Atlantida 1887ko Jocs Floralsetan saritu zutenetik. Aitzolek Kataluniako –edo Galiziako– errealitate literarioek erakusten duten garaikidetasunarekin lehian jartzeko dituen arazoak, izugarriak dira.

Gaurko begietara argi azaltzen da: Euskal Herriko Pizkunde mugimendua berandu zetorren oso.

Arrazoiak era askotakoak dira. Katalunia eta Galiziaren aldean, oso bestelakoa da gizartea, oso bestelakoa euskaldunek beren hizkuntzarekin duten harremana. Pizkunde garaian ateratako liburuei prentsan egindako iruzkin eta kritikei begiratzea baino ez dago. Gaztelera da euskal idazleen arteko ohiko komunikazio hizkuntza.

Hala eta guztiz ere, ez zaio meriturik kendu behar Aitzolek bultzatutako mugimenduari.

Berandu heldu zen, baina ondo asmatu zuen aurretik Kirikiñok prentsatiketa Gregorio Mujikak Euskal Esnalea-tik abian jarritako pizkundeari haize berria ematen. Mugimendu abertzalea izanagatik, garbi esan daiteke Aitzolek Euskaltzaleak eta oro har, Pizkundea bere osotasunean alderdi jakin baten egituratik kanpo mantendu izana onuragarri gertatu zitzaiola euskal kontzientzia –eta lehenengoz historian– modernitatearen bidean jarri zuen euskal gizarteari.


Emakumearen Eguna: Martxoaren 8a aldarrikapen eta ospakizun hitzordu gisa sendotzen joan da euskal etxe argentinarretan

Albisteak

Emakumearen Eguna: Martxoaren 8a aldarrikapen eta ospakizun hitzordu gisa sendotzen joan da euskal etxe argentinarretan

2023/03/06

8M dela eta Chacabuco, Mendoza eta Villa Maríako Euskal Etxeek antolatutako ekitaldiak zabaltzeko flyerrak

PUBLIZITATEA

Buenos Aires, Argentina. Martxoaren 8a lekua egiten joan da aldarrikapen, oroimen eta ospakizun egun gisa Argentinako euskal etxeetako egutegian, Emakumearen Egunarekiko atxikimenduak hainbat adierazpide harturik: zinema-saioak, hitzaldiak, ekitalde artistikoak, tailerrak eta baita festak... edota "edari sinaduradunekin egindako traguak" ere, Txapela sagardoak proposatutako omenaldiaren kasuan bezala. Zer antolatu dute zure euskal etxean? Hona Buenos Airesko gure bulegoak bilduriko ekitaldietako batzuk:

- Concordiako Ibaizko Izarra Euskal Etxeak egun bat aurrerako du ospakizuna eta asteartean, martxoaren 7an egingo du, Emakunderen 'Emakumeak Gora!' lelopean. Solasaldi-elkarrizketa tankera hartuko du 'Emakumeen rola Euskal Etxeetan eta erkidegoan' izenburupean, 20:30etan elkartearen egoitzan

-Azulgo Gure Txokoa Euskal Etxea martxoaren 8an bertan bilduko zaio Emakumearen Egunari bat eginez Emakundek karia horretara antolatutakoarekin, Adriana Abadieren begiradarekin eta 'Nora' filma pantailaratzen.

- Villa Mariako Euzko Etxeak ere asteazkenean ospatuko du eta urtetan ohi duen moldeari jarraiki, bere egoitzan entolatu du Emakumearen Eguneko afaria eta afari ondoko festa. Adin guztietako emakumeak gonbidatzen dituzte eskubide osoz bertaratu, denbora goxoa pasa eta dantza egitera.

- La Platako Euzko Etxeak iaz genero indarkeriari buruzko kontzientzia areagotzeko "Aulki Morea" ekimena landu ondoren, aurten "Banco Rojo" (Banku gorria) aurkeztuko du, feminizidioak ikusaraztea eta salatzea helburu. Martxoaren 8an bertan, itsuentzako futbol taldeko emakumeek interbentzio artistiko bat egingo dute, egoitza sozialaren atarian.

- Mar del Platako Denak Bat Euskal Etxeak instituzioak dauzkan 80 urteetan bere egungo errealitatea sortzen, hazten eta sendotzen zutarri izan diren emakumeak hartu nahi ditu gogoan. Gustavo Eduardo Elichiribehety lehendakariak opari bat emango dio erakundeak gaurdaino izan duen emakume bakarrari, Mirta Haydeé Burgue-ri, 1998tik 2006ra lehendakari

- Mendozako Denak Bat Euskal Etxeak solasgune batean parte hartzeko gonbitea luzatu du larunbatean, martxoaren 11an 18etan, elkartearen egoitzan. Solaskide arituko dira Teresa Gonzalez soziologoa, "Ikusmolde soziologikoa eta genero arazoak" hizpide, Celeste Bazán abokatua "Indarrean dagoen legedia, eta pozedurak genero indarkeria egoeren aurrean" izenburupean eta, bideokonferentziaz Euskal Herritik, Marta Perez Arrelano antropologo eta langile soziala, "Zaintzaileok mundua mugitzen dugu" hizpide.

- Comodoro Rivadaviako Euskal Echea elkarteak, Emakumearen Eguna esparru era bere Mendeurreneko urtean 'horezko tea' antolatu du bere egoitzan martxoaren 12an emakumeek ia 100 urteko bere historia egindako ekarpen nabaria azpimarratzearren eta egungo gizartean jokatu beharko luketen rolari buruz hasnartzeko

- Arrecifesko Euskaldunak Denak Bat Euskal Etxeak topaketa bat antolatu du bere Kultur Etxean martxoaren 18an, larunbata, arratsaldez. Mariana Dominé-k, Laura Nobilek eta Teresa de Zavaletak Euskal Herriko emakumeen lanpostu tradizionalei buruzko aurkezpena egingo dute. Ondoren, tailer bat koordinatuko dute zenbait belaunalditako emakumeak partaide, “La Vasca” elkartearen memoria instituzionalean emakumearen rola aztertu eta lantzeko.

- Chacabucoko Guillermo Larregui Euskal Etxeak zinema saio batekin, Alauda Ruiz de Azúa zinemagile bizkaitarrak zuzendutako “Cinco Lobitos” filmarekin ospatuko du eguna, martxoaren 18an, 20etan, Euskal Etxearen egoitzan, sarrera doan.

- Bolivarreko Nafar Etxeak “Marcando Huellas” izeneko ekitaldiaren bigarren edizioan parte hartuko du martxoaren 23an. Ekitaldia Coliseo Español Antzokian egingo da, eta ibilaldi gogoangarria izan duten emakume etorkinak edo euren ondorengoak omenduko dira. Iaz, Adriana Unzueri, Norma Garciari eta Liliana Bocquini egin zien omenaldia Bolivarreko Nafar Etxeak.

Tweet

Lagun bati bidali

0

Komentarioa gehitu

0

PUBLIZITATEA

PUBLIZITATEA

PUBLIZITATEA

PUBLIZITATEA

PUBLIZITATEA

Irakurrienak

2023/03/25

Kalte larriak Buenos Airesko Euskaltzaleak-en, euren egoitza 1,5 metro altuetako uretan murgilduta geratu ostean

2023/03/20

Deia Argentinatik: 17 urteko mutiko batek euskaran eta dantzetan sakondu nahi luke EHan: lekua egingo al zenioke?

2023/03/21

Buenos Airesek Euskal Herria Ospagai 2023: euskal diasporaren urteroko hitzordua ekainaren 4an izango da

2023/03/22

FEVAren 2023ko Musikarien Lehen Topaketa Nazionala eta Emanaldia asteburuan Mar del Platako Denak Bat-en

2023/03/23

Paraná-ko Urrundik 23 urte betetzen ari da, ikasturte berria hasiz “beti etorkizunari begira, baina iragana ahaztu gabe”


Zorionekoak gu, literaturearen aldetik agorra izaten dan urtaro honetan Sastre nahiz Lutxo Egiarenak lako liburuak irakurri ahal izateagaitik. Ze, bai, Bilbokoaren lehenengo elebarria dan ‘Paperezko hegazkinak’ izenekoa be aitatu behar da, niri behintzat gaiaren aldetik ez eze, egituraketearen aldetik barria dan zeozeren usaina eta plazerra ekarri deust eta. Honakoetan beti esaten dan moduan, hasi barriena da mundua. Tamalez, ez dogu bigarren hau sakonago aztertzeko lekurik. Halandabe, irakurle hori, badozu liburu honen ganean ez eze Leuropa horrezaz idatzi diranak be non irakurri; hain zuzen be, Susa argitaletxearen web gunean: www.susa-literatura.com.

Literatur irakurleak bere baitan harridurea sortuarazo ahal deutsozan liburuak maite ditu, esan gura dot, ausardia eta barrikuntzea maite dituala, baita produkzinoaren aldetik hain urria dan gure literaturgintzan be. Edo gure literaturgintzan areago, urritasun horrexegaitik, hain justu be. Ba, ausardiaz eta barrikuntzez blai datozen elebarri bi argitaratu ditu Susa argitaletxeak igaro dan udabarrian. Hain zuzen be, Pablo Sastreren ‘Leuropa’ eta Lutxo Egia bilbotarraren ‘Paperezko hegazkinak’.

Pablo Sastreren literatur ibilbidea harrigarria da. Madrilen 1958an jaioa, gazterik etorri zan Euskal Herrira. Etorri ez eze, bertokotu be egin zan. Hizkuntzearen aldetik, esan nahi dot. Eta zelan, ganera. 1982an ‘Mugarria’ izeneko elebarria argitaratu ebala eta, urte haretako Durangoko Azokearen harira aitatu ziran barrikuntzen artean baten batek liburu hori goraipatu eban. Literatur sen aberatseko idazlea ei etorren Pablo Sastre gazte euskaldunbarria. Iragarleak ez eban huts egin. Ez eta idazleak be. Harrezkero beste hamar liburu etorri ziran, idazlearen hamabigarrena egiten dauen ‘Leuropa’ honen aitzindari.

Ez dira danak maila berekoak izan Pablo Sastreren liburuak. Aitzitik, ekinaren ekinaz elebarri eder hau ekarri deusku eta, hau poza, azkenean be. Hasikeran esan dodan moduan, ausardiaz erditua da ‘Leuropa’. Baina goazen astiroago.

‘Leuropa’ titulua esanguratsua da, arabieraz horixe da-eta Europa esateko modua. Bada, Europa amesten daben arabiarren harira sortua da elebarria, nahiz eta protagonista nagusiak euskaldunak izan. Hain zuzen be, Europara etorri gura daben arabiarrak ekarten dituen euskaldun bi dira liburuko protagonistak, narratzailea, lehenengo pertsonan egiten dauena, horreetariko bat dala.

Euskerazko lehenengo personan narreteak arazo latzak ekarri daroaz. Hasteko, batuera hutsez, ahozkoan behintzat, holan egiten dauen inor ez dagoalako, eta, halanbada, holan egiten daben pertsonaiak siniskatx bihurtzen jakuzalako. Pablok zirt konpondu dau arazoa. Protagonista nagusiak bere sorterriko euskeraz egiten dau, eta holantxe gitxi gora-behera idatzi dau elebarria, bai, ustez behintzat haren berben jasotzaile hutsa dan idazleak: protagonistearen ideolektoa errespetauta.

Honelakorik ez da euskal literatura barrian inoiz egin. Egin izan da, bai, Auspoa bildumako liburuetan, esate baterako. Baina literatura barrian, Susa lako argitaletxeetan, egundokoa da hau. Esan behar da, ostera, liburua Joseba Jaka III. Literatur Bekako sariduna izan zala, eta holako esperimentua aurrera atara ahal izatea beharbada horrexek ahalbidetu dauela, batek daki.

Halandabe, protagonistearen beraren mundu ikuskerea egin jat harrigarria, eta hori baizen harrigarria haren nortasuna idazleak zein ederto landu dauen ohartzea. Pablo biribiltasun honen bila luzaroan ibili izan da eta, hona hemen pertsonaia gogoangarria, Leuropako narratzailea. Eta hori nahikoa ez balitz be, liburuko gaia –Afrikatik Europara giza esklabu barriak ekarteko modua eta– egunkarietan egunero egon arren bakanen batean izan ezik sekula landu ez dana da.


Atzo konturatu ziren auzotarrak lapurrak indarrez sartu direla ermitan. Aurreko aldeko leihoetako bateko burdinazko barra bi bere lekutik aterata daude.

Asentzioko ermita kanpairik gabe dago. Auzotarrak atzo konturatu ziren. Lehenengo ikusi zutena da aurreko aldeko leihoetako bateko burdinazko barra bi bere lekutik aterata daudela. Indarrez atera dituzte bere lekutik.

Zantzu guztien arabera lapurrak barrura sartu, azkenengo egindako konponketa lanak egiteko barruan zegoen eskailera hartu eta teilatura igo ziren. Eskailera ermita ondoan botata dago oraindik ere.

Horrela ohartu ziren auzotarrak kanpaia ere falta zela. Ez daude ziur brontzezkoa edo letoizkoa ote zen. Kontuak kontu, bere lekutik falta da. Hura lapurtzeko teilatua ere hondatu omen dute lapurrek.

Aste gutxi dira Asentzioko ermitan azken konponketa lanak egin zituztela. Apurtuta zegoen leihoetako bateko egurrezko leiho-ohola konpondu zuten.

Ertzaintzatik jakinarazi dute aurreko asteburuan beste kanpai bat lapurtu zutela Urduñako ermita batetik.

Gizartea Elgeta

ALBISTEAK MUGIKORREAN

Debagoieneko albiste nabarmenenak eta azken ordukoak Whatsapp edo Telegram bidez jaso gura dituzu? Harpidetu zaitez doan!


Jendeztatzeari buruzko atalean esan den bezala, Euskal Herriak hazkunde aldia bizi izan zuen IX. mendetik hasita, eta hazkunde horren adierazpen ikusgarrienetakoa lur landuen hedakuntza izan zen. Baina prozesu horren distirak ez gintuzke engainatu behar, feudalismoak sortarazitako hedakuntza eredu berberak baitzeraman, epe luzera, sistemaren krisialdirako hazia. Biztanleriaren hazkundea, heredatzekoan nekazari lurrak zatitzea, aspalditik kolonizatutako lurrak pixkanaka agortzen joatea (behar baino gehiago ustiatu eta atsedenaldiak laburtzeagatik), teknika maila apalak, eta egitura feudalak nekazariei ezartzen zizkien mugak (teknika aurrerapena eragotzi edo atzeratzen zutenak) zirela-eta, hazten ari zen biztanleria mantentzeko beharrezkoa zen produkzio hazkundea lortzeko modu bakarra luberrietara hedatzea izan zen. Beraz, geroz eta kalitate txarragoko lurrak lantzen hasten dira, larreak, txaradiak, zingira lurrak, aldapak, eta basoak, berritu gabeko tresneriak eta laborantza teknikak erabiliz.

Gainera, sail altuagoak lantzen dira (zailtasun orografikoak, lurzoru mehegoak, hozbero gogorragoak), eta geroz eta lan gehiago egin behar da produkzioa aterako bada (zingira lurrak lehortu, aldapetan txapaldak egin). Bien bitartean, lurrak geroz eta ahituagoak daude, atsedenaldiak laburtu direlako, abeltzaintza baztertu delako ?abere ongarri gutxiago?, eta landare ongarria ere gutxitu egin delako txaradiak landu izanaren kariaz.

Hazkunde eredu honek, ordea, baditu bere mugak. Muga horiek gainditzen direnean, nekazari lurrak neurri gabe zatitu,mozkinak urritu, eta geroz eta lan gehiago egin behar denez, laborantza lanaren emankortasunak behera egiten du, nahiz eta, oro har, produkzioa igo. Eta hori guztia, gehiegi jendeztatutako mundu batean gertatzen da. Hazkundeak esandako mugez gaindi jarraitzen duenean, lanaren errentagarritasuna galtzeaz gain, uzta txarrak ugaldu eta gose aldiak agertzen dira. XIII. mendearen azkenetan eta XIV.aren hastapenetan heltzen da fase hau.

Euskal Herriaren kasuan, Araba eta Nafarroaren erdi eta hegoaldeak eskaintzen dizkigute prozesu horren adibide hoberenak.

Arabaren hego-sortaldean, Urarte eta Markizko bizilagunek (692 m itsas mailaz gainetik) luberriak landu zituzten, eta baita auzune berriak sortu ere luberri horietan: Larrauri (?larre-uri? ), Markizko San Joan (eliza 1226an amaitu zen) eta Beolarra (?behor-larre?, 840 m itsas mailaz gainetik, 1257az geroztik sortua). Auzune horiek denak, aurrez abere hazkuntzan erabilitako lurretan eratu ziren, Nafarroako Larraintzizekojendeak 1321ean ?malos logares? deitu tokietan, alegia. Nafarroako erreinuan, hain zuzen, informazio ugari aurkitu da, XIV. mendearen lehen erdialdeko nekazarien lur gosearen berri ematen diguna. Aipatzekoak dira, besteak beste: 1341ean Nafarroa Behereko jendeak erabiltzen ez ziren lurrak emateko eskatu izana; erregeren mendeko lurrak errentan hartzea; erregeren eskuko lurrak parrokia errenten truke aldatzea ?parrokia errentak erregearen esku geratzen zirela? ; erreinuaren erdialdean eta Erriberan, ibai ertzeko arboladi eta sastrakadien kontrola zela-eta ?nahitaezkoak ziren horiek lanerako abereak bazkatuko baziren?, piztutako sesioak; Tuterako erriberan, ureztatzearen kontrolagatiko gatazkak; eta, mugetako herrietatik, erregearen mendeko lur sail handi erabili gabeetara egindako erasoen ondoren sortutako liskarrak. Datu horiek guztiek nekazari mundu agortu bat azaltzen digute, gehiegi jendeztatua, hazkunde gailurra harrapatua duena eta gehiago hedatzeko aukerarik gabea.Azken luberriei buruzko albiste horiekin batera, nekazaritza krisiaren lehen berriak agertzen dira: uzta txarrak, eta berorien derrigorrezko ondorioak, miseria eta gosea. Zorigaitz aldia, batez ere laborantzara eskainitako eremu guztietara hedatzen da.

Baionako eskualdean, 1289, 1296, 1339, 1343 eta 1346an gertatzen dira uzta txarrak.

1301eko gosetea biziki larria izan zen Gaztelan.

1331-1333an eta 1343-1346an ere uzta ahulak jasotzen dira. 1343ko gose urteaz, Lope García de Salazar bizkaitar kronikariak lekukotasun gordina utzi digu: ?morio muchas gentes de fanbre, que andando por los camjnos se cayan muertas, deziendo, dadme pan?. Nafarroako erreinuan gorde da, etxe banako zerga errejistroetako dokumentazio ugariari esker, gai honi buruzko informazio gehien eta zehatzena. XIII. mendearen azkenerako hasten dira urrialdiak, eta artean goserik ez bazen ere, igoera gogorrak gertatzen dira laborearen prezioan.

1283-1284koak alde guztiak harrapatu bazituen, 1290-1294 eta 1297-1300ekoek Zangozan eta Amezkoa Garaian izan zuten eragin handiena. Mende berriak ere gosea ekarri zuen, lehen 47 urtetatik 25 gose urteak izan baitziren. Horietatik zortzi, biziki txarrak izan ziren (1305, 1309, 1311, 1313, 1315, 1328, 1335 eta 1336), hamabi ez hain larriak (1300, 1318, 1329, 1330, 1333, 1334, 1337, 1338, 1340, 1342, 1345 eta 1346), eta bost arinagoak (1314, 1316, 1319, 1339 eta 1341). Ikusten den bezala, urte biz bat gertatzen zen gari eskasia, nahiz eta eragindesberdina izaten zuten herri batetik bestera.

Urte txar kopurua 1etik 12ra aldatzen da herri batzuetatik besteetara, baina etxe banako zergapeko auzuneen %65ek 4tik 8ra uzta txar jasan zituzten. Batez beste, 10 urtez behin tokatzen zen gose urtea. Janari eskasia ohikoa zen, sarri gertatzen zena, eta ?gainerako Europan bezala?, uzta txar aldiekin batera etortzen zen. 1347an jotzen du gailurra prozesuak, izurria heldu bezperan, urte hartan agitu baitzen Europa hegoaldeko aro hartako goseterik gogorrena.

Nekazaritzaren krisialdia (1347-1450)

1347-1350eko demografia haustura ikaragarriak, beste ondorio askoren artean, sail landuen atzerakada nabarmena ekarri zuen, eta beraz, laborantza produkzioaren beherakada handia. Gertakari horren adierazpen ikusgarriena hustutako herriak dira. Herri hustutzeen arrazoien artean, izurriez eta errege edo jaunen interesez gainera, nekazarien beraien ekimena ere kontuan hartzekoa da, nekazaritzarako toki aldebresak zirelako utzi baitziren asko. Horrela, Araban, 1300go 570 herri eta auzunetatik 78 husten dira, %14 inguruko proportzioa, beraz. Biziki esanguratsua da hustutako herriek goratasunarekin duten lotura. Kontuan harturik lurraldearen batez besteko goratasuna 500-600 m bitartekoa dela, ikusten dugu 600 metrotik gora daudela hustutako biziguneen %68,5. Argi ikusten da nekazaritzarako toki okerrenetan izan zuela prozesuak eragin handiena. Nafarroan, hustutako biziguneetako datuez gainera, etxe banako zerga errejistroek emandako informazio osagarria dugu. Berorietan ikusten da, esandako zergak indarrean zeuden tokietan, heriotzagatik edo ustiatzaileak beste norabait joan zirelako, bertan behera utzitako lurren %82 ez zirela berriro landu.

Horrek esan nahi du lantzen ziren sailen heren bat baino gehixeago laborantza produkziotik at geratu zela. Ehuneko horiek, bestalde, bat datoz hustutako biziguneekin, %33, gutxi gorabehera, eta kokapenari buruz, hemen ere, toki garaietan eragin handiagoa izan zuen gertakariak, Arabako kasuaren oso antzera. Gainerako lurraldeetarako oso informazio gutxi dugu. Bizkaian, Gipuzkoan eta Iparraldean gorde diren agiri urrietan, apenas egiten den hustutako herrien aipamenik ere.

Mendearen erdialdeko biztanle galera handiaren ondoren, nabarmenki arindu zen gizartearen lurraldearekiko presioa. Ez zen jada lur goserik. Nahikoa da 1433an Nafarroan egindako inkestako datuak ikustea?Lizarra eta Zangozako merindadeetako datuak besterik ez dira gorde?, esandakoa egiaztatzeko.

Horrela, Legariari buruz idatzi zuten: ?de tierra blanqua, tienen abundancia?, eta Asarta, Acedo eta Hiriberrin, ?han tanta tierra quanta pueden labrar con cada dos juntas de bueyes?. Zenbait kasutan ikusten da landu gabeko lurren proportzioa oso handia zela. Sorladan, Olexoan eta Okon bizi zen jendea, esate baterako, halako birentzako lain labore lur zuten: ?tienen pro tierra blanqua para labrar para eillos et para otros tantos?, eta Mendavian, berriz, hiru halakoa zen proportzioa: ?de tierra blanqua, tienen para tres tantos?.

Hala ere, labore lurrak hainbeste ugaldu arren ?proportzioan, biztanleria asko jaitsi baitzen?, elikadura arazoak ez ziren behin betiko konpondu, eta, aldizka, gose urteak izaten ziren Euskal Herrian, mendebaleko Europa osoan bezala, izurriarren aitzindari edota harekin batera. Hara non eta zein urtetan izan ziren uzta txarrak: Baionako eskualdean 1374an eta 1403-1404an; Gaztelan, 1374an ?Gipuzkoan zehazki?, 1418-1422an ?Lope García de Salazarrek kontatua?, eta 1438an ?urte honi buruz esaten digu bizkaitar kronikariak itsasoz alea erruz ekarri zelako salbatu zirela gosetik Bizkaia eta Gipuzkoa?. Orain artean bezala, Nafarroako dokumentazioan aurkitzen da Izurri Beltzaren ondorengo mendean nekazariek bizi izandako une larriei buruzko informazio xehekatuena. 1360- 1364an agertzen da berriro gosea ?izurriaren bigarren erasoaren aurretik eta batera?, eta 1367-1368, 1373-1376 ?erreinuaren hegoaldean izan zuen eragin handiena?, 1382- 1383, 1391-1395, 1401-1403, 1411-1413an, eta 1416-1417 eta 1417-1418ko negu gogorren ondoren, baita 1420-1423an ere ?Europa osoko gosetearekin batera?, eta orobat ?geroz eta toki jakinagoetan bada ere? , hogeita hamargarren hamarraldi osoan zehar. Informazio horiek Nafarroako erregearen mendeko ofizialen garaiko adierazpenak indartzera datoz: ?non pueden con que vivir los pocos que son?, eta aditzera ematen digute uzta txarren arazoa ?baita XIV. mendearen lehen erdian ere?, biztanleen eta baliabideen arteko desoreka soil bat baino zerbait sakonagoa zela.

Nafarroako 1433ko inkestetan, nekazarien beraien ahotan agertzen da, argi eta garbi, zein zen arazoa. Lehenik ikusten da emankortasun apala zuela lurrak, eta, bigarrenez, etekin gutxi ateratzen zela lanetik.

Haziko emankortasuna, kalitate oneko lurretan, 1eko 4 edo 1eko 5ekoa zen, hala nola Azagran, ?la tierra de labor es assaz buena et les riende por Io, IIIIo o cinquo?, baina bateko hirura ere jaitsi daiteke, Allingo ibarrean bezala: ?rende I aynno con otro III rovos por uno et IIII rovos por uno?. Osokasu bakanetan harrapatzen dira 1eko 6 edo 1eko 7ko emankortasunak, baina hala gertatu zen Tiebasen, ?trae un cafiz de sembradura IIIIo o Vo cafices et cuando es bien apprellada la tierra es açiesta bien VI o VII cafices?. Zerekin erkatua izatearren, esan dezagun Arabako lautadan ?Gasteizen eskumeneko auzuneetan?, XVI. mendeko 70.. amarraldiko ohiko emankortasuna 1eko 7 izan ohi zela. Emankortasun apalaren eta landa laneko etekin urrien arrazoiak Nafarroako nekazariek zehazten dituzte.

1.? Aspalditik landu izandako lurrak agortu izana: 1346az aurretiko demografia bultzadaren eraginez, labore lurrak ugaldu eta lurraren atsedenaldiak laburtu egin ziren.

Berehalaxe nabaritu ziren ondorioak Kalitate txarreko lurretan. Adibidez, Andosillan, 1347an, lurrak aipatzean esaten da: ?eran canssadas de mucho labrar?. Izurriaren ondoren, bertan behera utzi ziren labore lur eskasenak, baina lehenagotik erabiltzen zirenei, ez zitzaien, itxuraz, atseden handirik eman, eta hala, 1433ko inkestan nekazariek beraiek adierazten dute lurrak ez zuela jada antzina ematen zuen bezainbat ematen. Lehen baino lan gehiago eginda lortzen da itxurazko emankortasunari eustea.

Tiebasen, adibidez, ?no han buena tierra de vino mas que an assaz buena tierra de pan, toda vez que la tierra es escuetida et faillescida de traer et render fruyto segunt solia, ni pan ni vino, et en especial pan; car mas de pan o al menos tanto pan plenarian doy L aynos con una yunta de bueyes como a present con dos yuntas et assi bien que tanto han la falta de hombres et de ganados granados et menudos que non pueden bien perellar la tierra?, edo Lizoaingo ibarrean: ?interrogados si han buena tierra fructifera de pan et de vino, dizen que es mentida et faillezida muy grandement de la que sollia?, edota Taxoaren: ?Item si han buena tierra froctifera de pan et de vino, diçen que han mas tierra de pan que de vino, mas que ha grandes mengoas et defectos segunt diçen los de Thieuas?.

2.? Lanerako abereen gabezia: laneko etekinak zerikusi zuzena zuen lanean erabilitako indarrarekin, eta indar horren zati handi bat laneko abereei esker lortzen zen, aurreko paragrafoan aipatutako Tiebasko testuan eta Lizoaingo ibarrekoan argi ikusten den bezala. Abereek ere, ordea, jasaten dituzte izurrite eta goseteak. Goseak abereak hiltzen ditu, edo hiltzera edo saltzera behartzen (jakia edo hazia lortzeko, edo zorrak ordaintzeko). Gainera, ibilkorrak izanik, osten ere errazak ziren ?batez ere, muga inguruan?, edo, beste gabe ?gizakiek lehentasuna zutelako, eta larreak soro bihurtu zirelako?, abereak elikatu ezinik geratzen ziren. Azienda larriak nekazari aberatsenen eskuetan geratzen dira, etxeko idipare bat baino gehiago izan dezaketen etxeetan. 1433an, Lizarrako merindadeko Sesma, Carcar, Mendavia, Baigorri, Villatuerta eta San Adrian herrietako 163 familiatatik, 29k ez zuten lanerako abererik, eta beste 34k bakarra zuten.

Hala ere, abere gehienak esku gutxitan pilatze hori are gogorragoa zen abere xeheen kasuan (artilea, esnea, haragia, ongarria).

Esandako inkestan ikusten dugu 163 familiatatik 69 direla abere xeherik batere ez dutenak, eta 28 familia batetik bederatzi burura dituztenak. Bizkitartean, 9 etxe aberatsenen artean (%5), 7.170 buruen erdiak baino gehiago zituzten, 4 artalde 500 burukoak, bat 450ekoa, 330ekoa beste bat, bi 300ekoak eta bat 250ekoa. Ikusten den bezala, nekazari asko zegoen etxabereen lanerako indarrik gabe, eta haien ongarririk ere lortzen ez zuena. Familia gutxi batzuek kontrolatzen baitzituzten nola lanerako abereak hala giberriak.

3.? Giza baliabide falta: nekazaritza laneko bigarren elementua giza indarra zen, eta alde horretatik ere gabezia handiak zituzten etxe askotan. 1433ko testuek argi eta garbi adierazten dute eskasia hori, bai Tiebaskoan ?gorago aipatu den bezala?, bai Lizoain ibarrekoan: ?mas que han muy grant mengoa de gentes et de ganados por lo quoal non pueden labrar la tierra nin cugir fruitto segunt niçessario lis seria?. Alargun eta umezurtz etxeen proportzioa, 1330ean, %24,74koa bazen, 1352an %35eraino igotzen da, eta ondorengo urteetarako %26-30 bitartean geratzen, baina zenbait ibarretan %40 edo 50eraino ere heldu zen.

Alegia, familia guztien laurden batetik heren batera, gutxienez, nabarmen murriztuta geratu zen lanerako gaitasuna, ezkontide bat edo biak hil zirelako. Gainera, soldatapekolana egiten duten emakumeek ?etxeko ekonomiaren osagarri gisa?, lan berdina egiteagatik gizonezkoek jasotzen dutenaren erdia baino gutxiago jasotzen dute.

Bestalde, aldizka izurria eta gosea etortzeak ez zuen batere laguntzen baserritar familietako lan indarra lehenera zedin. Demografiaz hitz egin denean aipatu denez, funtsezko ezaugarriak besterik ez dira hemen gogoraraziko. Aldizka izurria eta gosea etortzeak eragin hondatzailea izaten zuen azken heriotzaldiaren ondoren jaiotakoengan.

Horrela, esandako 1433ko inkestako datuetan ikusten genuen Zangozako merindadeko 58 familiatan %37,4 hamar urtez azpitikoa dela, eta %4,08 besterik ez 10etik 19 urtera bitarteko nerabeak; Lizarrako merindadeko 176 etxetako erakuskariak adierazten digu, %25etik 31ra haurrak zirela eta %5,9tik 7,25era nerabeak, eta kopurua gutxitzen zihoan adina igo ahala.

Hazkunde demografikoa atzeratzen zuen prozesu berberak eragin kaltegarriak sortzen zituen baserritarren etxeko ekonomiarako.

Izan ere, seme-alabak lanean hasteko adinera heldu aurretik desagertzen baitziren.

Aldi berean, demografiari buruzko atalean aipatu genuen bezala, biztanleria geroz eta zaharragoa zen, eta kasu askotan, lanerako gauza ez ziren pertsonez gainezka zeuden nekazari familiak: haur eta zahar asko, eta lanerako adinekoak falta.

Badira adibideak errealitate gordin haien erakusgarri, hala nola 1433ko Azagrako familia hau: ?Pero Ruiz, de LXV aynnos, casado et ha I fijo de III aynnos et otra fija de medio aynno et deve trigo XI robos, cevada VI robos, dineros X sueldos VIII dineros, no ha jugo et dize que no ha sembrado este aynno sino un quartal de favas et un quartal de trigo et ha mas I baca et no otro ganado, et es pobre?. Aurrez aipatutako Azagrako emankortasun mailarekin, Pedro Ruizek ?agurea, lanerako abererik gabe eta bi haurtxorekin?, ez zuen bilduko anerdi bat gari pasatxo eta beste anerdi bat baba baino gehiago, eta hori ez zuen nahikoa, noski, ez erregeari petxa ordaintzeko ?11 anerdi gari?, ez bere familia mantentzeko, urtean eta pertsonako 18 anerdi behar direla kalkulatzen baita.

4.? Jaunen presioaren areagotzea: hazkunde garaian ere oso elementu garrantzitsua izana zen, ikusi genuen bezala, jaunei ordaindu beharreko zergak zirela-eta, nekazariek ez baitzuten soberakinak metatzeko aukerarik, eta horrek berrikuntza teknikoak eragotzi eta luberrietara hedatzea bultzatu zuen. Krisialdikoan ere garrantzi berezia izango du jaun feudalen presioak.

Izurriak sortutako heriotzen ondoren, petxa orokorren sistemapean zeuden erkidego haien zamak bikoiztu egin ziren, foruetan idatziak zeuden kargek lehenean iraun zuten bitartean, zergak ordaindu behar zituzten etxeak ia erdira jaitsi zirelako. Biztanleriaren ondorengo jaitsierak ?astiro baina etengabe jaisten jarraitu baitzuen, laborantzara emandako eremuetan, batik bat?, eta errege zerga sistema abian jartzeak ?1342an Gaztelan, eta 1355ean Nafarroan?, arazoa larriagotu baino ez zuten egin. Zerga sistema berriaren eraginez ?hasieran apartekoa, baina berehala modu arautuan kobratzen hasi zena?, batez beste, erkidegoek ordaindu behar zutena bikoiztu egin baitzen. Alegia, hamar urte baino gutxiagoan, famila bakoitzaren zamak bi alditan bikoiztu bide ziren.

Orain ere, Nafarroako informazioak dira egoera hobekien zehazten digutenak. Nahiz eta erregeari eskaera asko egin zitzaion zergak jaitsi zitzan, oso nekez ametitu zituen esandako jaitsierak. Oso salbuespenezko kasuetan ?biztanleen ihes egiteko mehatxuak zerga desagertzeko zorian jartzen zuenean?, soilik onartu zuen errege administrazioak petxak jaistea. Baina jaitsiera horiek ez ziren inoiz garrantzizkoak izan. Hala, 1377ko kontuetan, zerga jaitsierak,guztira hartuta, ondokoak izan ziren: diru sarreretan %1,20ko jaitsiera, garitan %11,80koa, eta olo eta garagarretan %6koa.

Zenbait tokitan oso igoera gogorrak izan zituzten. Zangozako merindadeko 15 erkidegotan ?Lizoain eta Arriasgoitiko ibarrak, Aranguren, Ilundain, Taxoare, Zuhatzu eta Lakidain?, Izurri Beltzaren aurretik, batez beste, 6 anerdi gari ordaintzen bazuten etxeko, 1368an 17 anerdira igotzen da zerga, 1377an 20 anerdiraino ?izurriaren aurretik baino hiru halako baino gehiago?, eta 1430ean 14 anerdira jaitsi zen arren, XIV.. endearen lehen erdian ordaintzen zena halako bi baino gehiagoan mantendu zen (bitartean, esandako erkidegoetako biztanleria 425 etxetik 39ra jaitsi zen). Sesmako hiribilduan (Lizarrako merindadean), oraindik ere igoera handiagoak jasan zituzten.

1330ean 242 etxe ziren Sesman zerga ordaintzen zutenak, eta urtean 400 cafiz ordaintzen zioten erregeari: batez beste, 6 anerdi eta 2 cuartal su bakoitzak. Izurri Beltzaren eraginez, 1350ean 61era jaisten da su kopurua eta etxe bakoitzak ordaindu beharreko zerga, aldiz, urteko 26 anerdira igotzen da. 1427an, Sesmako biztanleria 33 etxetaraino jaitsi da, eta zamak, aldiz, hazten jarraitu dute, nahiz eta petxa orokorra ?1400ez geroztik? 280 cafiz-etara murriztu, batez beste, 34 anerdi ordaintzen baitute etxeko, 1350ean baino ere astunagoa, alegia. Baina horrez gainera, aparteko errege zerga ere ordaindu beharra zeukaten sesmatarrek, 1355etik abian jarria baitzegoen.

1427an, 112 florin urre ordaindu behar zuten guztira, azken kontzeptu horretan, hau da, 3 florin baino gehixeago etxeko ?garitan, 12 anerdi inguru?. Beraz, guztira, 47 anerdi gari ordaindu behar zuen urtean etxe bakoitzak, Izurri Beltzaren aurretik baino zazpi aldiz gehiago, alegia.

Krisialdiari erantzuna eta nekazari gutxi batzuen sendotzea

Baldin eta hazkunde garaian, luberrien mesedetan, abere zaintza baztertu bazen, laborantza krisiari nekazariek eman zioten erantzuna, hain zuzen, abeltzaintza berrindartzea izan zen, baita Erriberako eremuetan ere. Baina familia guztiak ez ziren gai izan izurri ondoko lur ugaritasunari probetxu ateratzeko. Gordetako dokumentazioan ikusten denez, nekazari batzuk baizik ez ziren indartu egoera berrian. Eta nekazari horien abantaila, hain zuzen, laborantza lanak utzi gabe abere zaintzan saiatzea izan zen. 1433an Lizarrako merindadeko 6herritan ?Sesma, Carcar, Mendavia, Baigorri, Villatuerta eta San Adrianen?, egindako inkestan garbi ikusten dira nekazarien arteko desberdintasun itzelak. Ekonomiaren hierarkian behetik gora abiatuz, 29 familia aurkitzen dira oinarrian (erakuskariaren %18), ez lanerako abererik ez azienda xeherik dutenak, miseria gorrian, alegia. Erdiko taldea ?gehiengoa?, 112 etxek osatzen dute (%68,5), eta 252 lanerako abereren (%72) eta 2.003 giberriren (%28) jabe dira.

Talde horretakoak laborantzan jarduten diren familiak dira batez ere, eta, batez beste, idi pare bat dute etxeko, nahiz eta horretan ere desberdintasunak badiren, 34 familiatan abere bakarra baitute lanerako, 40k ez dute giberri edo azienda xeherik, eta beste 28k 1etik 9ra giberri besterik ez dute. Gailurrean, 22 familia daude (%13,5), eta 97 lanerako abere (suko bi idi pare baino gehiago), eta 5.167 giberri (%72) dituzte jabetzan. Horien artean 9 familia besterik ez dira (6 herritako su guztien %5), guztira 7.170 giberri diren erdiak baino gehiagoren jabe. Ikusten den bezala, nekazari aberatsenek, lanerako abere gehiago izateaz gainera, batez ere, ardi kopuru handiagoak dituzte. Ekonomia askotarikoa zutenez, errazago gainditzen zituzten uzta txarrak, eta bestalde, bertan behera utzitako soroak larretarako aprobetxatzen zituzten, asko ugaldu eta merkatu baitziren hauek demografia hausturaren ondoren.

Emaitzak hiribilduko azokan saltzen ziren (artilea, larrua, haragia, esnekiak). Eta kontuan hartzekoa da Ebrotik oso hurbileko eskualdeetan gertatu zela hori guztia, batez ere laborantzako egokiak jotzen diren eremuetan. Laborantzako beste zenbait lurraldetan ere gertatu zen abeltzaintzarako joera, hala nola Arabako sortaldeko lautadan, auzitan ibili baitziren XIV. mendeko azken urteetan eta XV.eko lehenengoetan, hustutako herrietako larreez nor baliatuko.

Baina komeni da behar bezala azpimarratzea, Lizarrako merindadeko 6 erkidegoetako 1433ko datuetan ikusi den bezala, aurrez aipatutako gertakari garrantzizkoa: desberdintasun handiak zeudela, alegia, nekazarien artean, azienden jabetzari zegokionez.

Eta ez laborantzan jarduten ziren eremuetan soilik, orobat gertatzen zen abeltzaintzara eskainitakoetan ere. Erronkarin, esate baterako, hara zer idazten duten Bidankozeko bizilagunek 1428an: ?los qui no han ganado partiendose de la vaill et yendo a otras partes adalogarse e busquar que comer car en la dicha vaill en manera alguna se podrian sostener por quoanto no han en que labrar ni cugen pan para quatro meses solament?. Mendiko haran honetan ere, nahiz eta ekonomia abere hazkuntzan oinarritzen zen, badira abere jabe ez diren nekazariak, eta derrigortuak daude lan indarra soldatapean saltzera.


Gogo biziz aurkezten dizuegu Pello Mari Otañoren arnasa bataiatu dugun liburu hau. Gure olerkariak ezagutu eta bizi izan zituen Zizurkil, Euskal Herria eta Argentina jasotzen ahalegindu gara, bihotza jaten zion herriminaren testigantza biltzen, hau da, Oroimenak deskribatzen.

hhhhhhhhhhhhh

hhhhhhhhhhhhhhhhhhh

Liburuaren azalaren gainean klikatuz eskura zenezakeen idazlan honekin zizurkildar handiaren irudimena gordetzeko urratsa eman dugula uste dugu eta hurrengo belaunaldiek euskal olerkari eta bertsolari itzelaren memoria historikoa hobekiago eta sakonago aztertzeko aukera izan dezaten euskarri txiki bat eskaintzen dugun itxaropena dugu.

«Pello Mari Otañoren arnasa» lana gauzatzeko bibliografia, mota askotako artxibategiak eta ahozko lekukotzak erabili ditugu. Azkenik, eskuragai duzun liburuak saiakera eta dibulgaziorako materialaren antza du. Pello Mari Otañoren bizitzan alderdi ezagunak eta ezezagunak (Argentinako urteak bereziki) kontatu ditugu.

Atal batzuek lehendik liburuetan eta ahoz zabalduak zeuden eta beste kasu batzuetan hipotesiak eraiki behar izan ditugu. Informazio-iturri fidagarrien bila, Hernandorena Kultur Elkarteak egindako ahalegina aurkituko du irakurleak. Irakurleak esango du asmatu dugun.

Hernandorena Kultur Elkarteak aurkeztu zuen 2010eko maiatzaren 6an Zizurkilgo Atxulondo Kultur Etxean.


Sarritan idealizatzen den aspaldiko Euskal Herrian, musika, kantua eta dantzak, gure herrietako bizimoduaren atal garrantzitsua ziren, lehen mailako kultur adierazpide bat eta giza harremanak bideratzeko modu nagusienetariko bat zirelarik. Dantzaren izaera sozialaz definitua agertzen zen ingurugiro honetan, transmisioa edo ikasketa prozesuak ez zituen behar gaur egun ezagutzen diren irakasbide egituratu eta antolatuak. Musika eta dantza familian, etxean, auzoan, kalean, lagun artean eta erromerietan ahoz aho irakasten eta ikasten zen.

Egungo gizartean aldiz, transmisio bide hau erabat aldatu da, dantzaren transmisioa beste bide eta baliabide batzuetatik joz. Egoera honen aurrean, galtzear dauden dantza molde eta estilo tradizional desberdinak ikertu, analizatu eta ikasi ahal izateko, dantza maisuengana joatea funtsezko edo ezinbesteko bidea bihurtu da. Izan ere, etorkizunera begira, gure zaharrek beraien gogoetan gordeta dituzten altxor kultural horiek bildu eta belaunaldi berriei transmititzen saiatzen da Andra Mari Dantza Taldea. Horretarako, hainbat esparru jorratzen dihardu talde honek aipatu transmisioa gauzatzeko:

Taldearen beraren saioen bidez. Hau da, bai talde "nagusian", zein "txikien" taldean, urtez urte bildutako dantzak eta doinuak, burutzen diren asteroko saioen transmisioarekin (beti ere bide pedagogikoei arreta handia eskainiz).

Galdakaoko herrian antolatu eta burutzen diren dantza ikastaro desberdinen transmisioarekin (gero erromeri eta jai ezberdinetan praktikatzeko asmoz, hau da, ikasitakoa modu "natural" batetan kaleratzeko asmoz).

Galdakaoko ikastetxeekin eta udaletxearekin elkar lanean, herriko umeei tradiziozko euskal dantza, doinu eta dantza-joko desberdinen transmisioarekin.

Gaur egun, eta ahal den eta jende gehienari heltzeko asmoz, burutzen ari den dantza batzuei buruzko liburu eta DVD interaktibo baten bidezko transmisioarekin.

Guzti honekin, taldeak ez du Euskal Herriko ohitura zaharrak biltzen eta aztertzen bakarrik; ikertu, ikasi eta ahal duen eta jende gehienari transmititzen saiatzen da. Horretarako, gaur egun agertzen diren baliabide eta teknologi berrietaz baliatzen delarik. Azken finean, gure dantzak, doinuak eta musika desberdinak elkarren artean bizitzeko eta disfrutatzeko baitira.


Frantseseko ikasleek, hainbat abesti erabiliz ikasten dute eta hori oinarritzat hartuta, talde bakoitzak abestiak ondo ahoskatuz, koreografi bana asmatu zuten.

Abestiaren izena "Mon Petit Lapin a bien du Chagrin" da eta gehiago jakin nahi baduzue ikus ezazue bideoa!! !

LEHEN GIZAKIAK

LH1ko ikasleak lehen gizakiaren antzezlan bat antzeztu zuten sormen astean.

LH1ko ikasleak unitate honetan lehen gizakiari buruzko informazioa ikasi zuten, eta proiektuaren amaieran tokatzen zen bezala, antzerki bat prestatu zuten ikasitako guztiarekin. Ona emen bideo txiki bat eta argazki pare batzuk.

MATEMATIKAN METROEKIN

LH2-koek matematikan metroarekin hasi dira jolasten eta jolasten hari ziren bitartean ikasi egiten zuten, beraien burua, eskuak, hankak, behatzak etab neurtu zuten, marrazki ugari batzuk egin zituzten.

Frantseseko DBH1eko dantzak

LH6 Giza Gorputza

Gure ikastolako LH6-ko ikasleak Txanelan (natur zientzietan) giza gorputzari buruz aritu dira hitz egiten eta ikasten. Horiei buruz nahikoa ekintza egin dituzte animalien gorputzak hartu eta barrutik ondo aztertu, posterra edo kartelak egin… Eta horiek ikastola mailan erakutsi dituzte. Lan guztiak ikusgai egon dira ikastolako sarreran.


Aurten Berria egunkariak 10 urte bete ditu, eta hori ospatzeko hainbat ekitaldi antolatu dituzte Euskal Herrian barrena. Joan den urtean Zure ziztada behar dugu kanpaina abiatu zuten egitasmoa sendotu eta Berria lagunen sarea osatzeko, eta Bortzirietako euskara batzordeek euren ekarpena egin zioten ekimen horri. Babes kanpaina arrakastatsua ari da izaten, eta, zorionez, Berriaren 10. urtebetetzea ospatzeko moduan gaude.

Horretarako, Euskal Herriko hainbat herri eta txokotan kultur ekitaldiak ari dira antolatzen, “Zatoz gurekin ospatzera” izenburupean, antzerkiak, musika emanaldiak, etab. Heldu den larunbatean gure txanda izanen da. Metrokoadroka sormen laborategiak “Zertarako hegoak” antzezlana taularatuko du Berako Kultur Etxean. Sarrerak salgai izanen dira Beran, Errekalde tabernan, Ricardo Baroja eskolan, Labiaga ikastolan, Toki-Ona institutuan, eta, egunean bertan, Kultur Etxean, eta Lesakan, Arrano elkartean. Salneurriak honako hauek izanen dira: 5 € harpidedunentzat eta Berria lagunentzat (txartela erakutsi beharra dago eta bi sarrera gehienez eskuratu ahal izanen dute erdi prezioan), eta 10 € gainerakoentzat.

Berriak 10 urte Beran

Bortzirietako euskara mankomunitatea:

Arantza, Bera, Etxalar, Igantzi eta Lesakako udalek osatzen dute. Herri erakundea da, eta gizarte bizitzako arlo guztietan euskararen normalizazioa lortzea da bere helburua. Euskara zerbitzua Arantzako herriko etxean dago, eta eskualdeko normalizazio plangintza diseinatu eta gauzatzeaz arduratzen da.


Gasteiztik, Altubeko autobidetik (N-622) Murgia eta Gopegi herrietara heltzen zara, horiek baitira Arabako eremuan parkerako dauden ate nagusiak. Bilbo-Zaragoza autopistatik (A-68), Altubeko irteeratik ere Gorbeiaren Arabako aldera heltzen zara. Bilbo eta Gasteiz lotzen dituen N-240 errepideak Areatza eta Zeanuri herriak zeharkatzen ditu, Arratiako bailaran; hala, Bizkaiko eremuko parkerako atea da. A-68 autopistatik, Aretako irteeratik (Laudio) Orozkoko bailarara joan zaitezke; Gorbeiaren Bizkaiko aldeko parkerako beste atea da hori.

Nola heldu alde arabarrera garraio publikoan

Arabako Foru Aldundiak, Bide Azpiegituren eta Mugikortasunaren Sailaren bidez, herri arteko garraio sare berria abian jarri du: ordutegi eta ibilbide berriak ditu, ibilgailu irisgarriak, BAT txartelarekin ordaintzeko aukera, eta ibilbide optimizatuak, bai Araban, bai Gasteizen; helburua da pertsonen mugikortasuna hobetzea, garraio publiko bizkorrago, erosoago eta irisgarriagoa lortzeko.

Eskualdeko garraio zerbitzuak Murgia, Sarria, Murua, Etxaguen eta Beluntza herriekin lotzen du Gasteiz, Alavabus tarteko.Telefono zenbakia: 945 182 060.

Nola heldu alde bizkaitarrera garraio publikoan

Bizkaibus autobus zerbitzuak Bilbo eta beste herri bizkaitar batzuk Zeanuri, Artea, Orozko eta Areatzarekin lotzeko garraioa eskaintzen du. Bizkaibuseko autobus guztiek dituzte Free Wifi 4G eta USB kargagailuak mugikor eta tablet-etarako, entxufe arrunt batek baino karga abiadura altuagoan, bidaian zauden bitartean zure esperientzia goza dezazun. Bizkaibusek maskotak garraiatzeko aukera ere ematen du, eta teknologia hibrido eta elektrikoko autobusak dauzka.


Errepidean dabilena jabetuko zen honez gero. Baten faltan, bi dira N634 errepidean ezarrita dauden trafiko etenak. Txikierdi-Troiakoa da bat eta abenduaren erdialdera arte luzatuko da. Kalezarrekoa da bestea, eraikitzen ari diren zaintzadunen etxebizitzen eremu parean, Txaparren-Berri aldamenean. Saneamendu sarea hobetzen ari dira azken honetan. Bi asteburutan egingo dira hobekuntza-lanak. Hauxe da lehena, datorren astekoa bigarrena eta azkena.

Adi datozen asteburuotan. Eremu bakarrean ez, bitan itxiko baitute errei bat N-634-an. Bat dagoeneko begi bistakoa izango dute, egunerokoan udalerria zeharkatzen duen errepidea baliatzen dutenek. Troia eta Txikierdi artean egiten ari diren hobekuntza lanen zonaldean errei bat, Donostia aldera doana itxita izango da abenduaren 22ra arte.

Usurbilgo Udalak ohartarazi duenez ordea, urriko bi asteburutan, errei bat itxiko dute baita Matia Kalezarren eraikitzen ari den zaintzadun etxebizitzen parean, Txaparren-Berri etxe inguruan dagoen bihurgune inguruan; urriaren 14an gaueko 22:00etan hasi eta hilaren 17ko goizeko 6:00ak arte eta baita urriaren 28ko gaueko 22:00etan hasi eta hilaren 31ko goizeko 6:00ak arte. Udalak ohartarazi duenez, saneamendu sarea hobetzeko lanak egitekoak dituzte egunotan guztiotan. "Mozketa Matiaren eraikin berriaren parean izango da: hoditeria berria sartuta, euri urak eta ur zikinak bereiztea izango da lanen helburua", ohartarazi duenez. Horretarako aipatu moduan, "beharrezkoa izango da errei bat ixtea eta trafikoa behin-behineko semaforoekin bideratzea. Beraz, egun horietan, distantzia tarte motzean, bi obra izango dira martxan: Kalezarko saneamenduarena eta Troia eta Txikierdi artekoa".

Udaletik zehaztu dutenez, hona hemen egingo dituzten lanak. Batetik, urriaren 14tik 17ra, "zanga irekiko dute errepidean, hoditeria berria sartzeko, Matiaren eraikin berriaren parean. Hilaren 17an, bi erreiak irekiko dituzte, eta errepidearen zoladura behin-behineko altzairuzko txapekin babestuta utziko dute". Bestalde, urriaren 28tik 31ra, "zoladura berregingo dute. Konponketa horiek egin bitartean ere errei bat moztu beharko dute, behin-behineko semaforo batekin".

Iragarritako lanak

URA Agentziak eta Añarbe Mankomunitateak maiatzaren 7an onarturiko lankidetza hitzarmenari esker, orain arte Oriara isuri izan diren Aginaga aldeko ur zikinak saneamendu sarera batzeko lanak martxan jarriko zirela iragarri zuen Udalak iazko maiatzean. Agerraldi hartan, udalerri honetan beste zenbait zonaldeetako euri urak eta ur zikinak bereizteke zeudela ere adierazi zuen udal gobernu taldeak. Besteak beste, Kalezarren, egun adinekoen zaintzarako gune berria eraikitzen ari diren zonaldean.

Kalezarretik N-634 errepide aldera dauden etxebizitzen eta Ugaldea industriaguneko euri urak eta ur zikinak bereizteko ere erabili nahi zutela une hau. Eta unea heldu da. "Orain arte, euri urak eta ur zikinak batera jaso izan dira Ugaldean, eta hori bereizteko obra egingo du udalak: ur zikinak Añarberen kolektorearekin lotuko dira, eta euri urak Oriara bideratuko dira. Lanak bi fasetan egingo dituzte. Batetik, Matiak Ugaldearaino eramango du hoditeria berria, eta handik aurrerako lanak udalak egingo ditu; biak bata bestearen atzetik egin daitezen saiatuko dira".