Euskal Herriko Eguberrietan hiri eta herrietako karrikek Olentzeroren hamaika desfile hartzen dute, denak oso aspaldiko errokoa izanik egunean bizi den eta eusten dutenen gustuetara bere izaerari uko egin gabe moldatzen den festa batetik espero daitekeen bezain anitzak eta bezain berdinak. Olentzerok bere andak uzten ditu eta ikastetxeak eta haurtzaindegiak bisitatzen ditu txikienentzako opariak eramanez, haien kantak aditzen ditu eta eskaintzen dizkioten marrazkiak ikusten ditu. Etxeetan opariak uzten ditu Eguberri eguneko goizean Papa Noelekin edo Errege Magoekin lehia pozgarrian. Hartaz ipuinak, komikiak, filmak eta dokumentalak editatzen dituzte. Eta telebistan ateratzen da, anitzetan, tradizioaren zaintzaileak nahasten dituen itxura landuaz. Haren eginkizun berriak -komertzialegiak?- milaka urteko pertsonaiaren gaitasun eta ahalmen oparoei gehitzen zaizkie. Ezen Olentzero aldi berean da solstizio denboraren pertsonifikazioa, erraldoi mitikoa, ikazkin tripontzi eta mozkortia, Jesusen jaiotzaren berria, eguzki jainkotasuna, korregidore beldurgarria, euskal nortasunaren entseina, e.a. Moldatzeko duen aparteko gaitasuna, haren bizirautekoa alegia, erakusten duen polimorfismoa.

Gazte festa

Gabon eguneko arratsean gazte talde batek Olentzero andetan ateratzen zuen eta, hari buruzko koplak kantatuz, puska biltzea egiten zuen etxez etxe. Konpartsa lau eramaileez, poltsa-eramaileaz eta koplariaz osaturik zegoen eta bertako gazte kopuruak ematen zuen bezainbeste konpartsa ateratzen zen. Batzuetan Olentzero lastozko panpina batek irudikatzen zuen eta gero erretzen zuten ixten den ziklo bat irudikatzen duten beste pertsonaia bizigabeak bezala, inauterietakoak esaterako. Olentzero erretzea ez zen praktika orokorra izan eta hari buruzko berriak bakanak dira. Gaur egun duen nortasunarekin bateraezina dirudi.

Festaren ezaugarriak eske joan eta bildurikoa elkarrekin jatea eta, eguzki sinbolo gisa, suaren inguruko erritoak eta babes zeremoniak izan ziren. Gabon egunean nerabeek protagonizatzen zituzten puska biltzeak XVI. mendetik dokumentaturik daude, baina lehenagokoak izan daitezke. Kide beteezina gazteek beren puska biltzean janariak eskatzea indartzen duen aitzakia da. Ez dugu guretzat eskatzen, diote nonbait, gosebera amorratu honentzat baizik. Eskatze hori funtsezko jarduna da, baina landa eran ezin burutuzkoa gure hirietan. Zenbaitetan, beharbada panpina prestatzeko aurreikuspen eta denbora faltagatik, mutil bat Olentzero mozorroturik ateratzen zelako berria dago. Panpina tximiniari lotzeko edo leihoan jartzeko ohitura ere izan zen.

Inoiz ez zen haurren festa izan, gazteena baizik, antolatzeko, gauzatzeko eta gozatzeko nolabaiteko autonomia zuten nerabeena. Euskal Herrian San Nikolas edo Samikolas zen haurrek ospatzen zuten festa nagusia, abenduaren 6an egiten zuten eta opariak jasotzen zituzten. Oraindik bizirik dago euskal herri anitzetan eta adineko pertsonek bertsoak eta kantak gogoratzen dituzte beste batzuetan. Festa garrantzitsua, Frantziako, Britainia Handiko, Austriako, Suitza alemaneko, Bavariako, Tiroleko, Alsaziako, Eslovakiako, Herbehereetako, Errusiako eta beste zenbait eskualdetako haurrekin konpartitua. Europatik joandakoek eraman zituzten Estatu Batuetara Eguberrietako pertsonifikazio zahar horiek eta han, jada XX. mendean, Santa Claus edo Papa Noelen merkataritza irudi ahaltsuan elkartuak izan ziren.

Itxura trauskileko eta ohitura batere eredugarriko erraldoi mehatxatzailea ez zen, izan ere, Papa Noel on hutsa. Baina, hirietara iritsi zenez geroztik, Olentzerok euskal haurrei Eguberrietako opariak oporren hasierarako aurrerapen eskertuaz, ekartzeko zeregin berria bere egin du. Eginkizun horrek, zalantzarik gabe, ospea eman dio, eta bere arrakastaren parte handi bat ere bai, baina bere natura misteriotsua aldatu ere egin dio. Nola izan daiteke arriskutsua txikienei ilusioa ekartzen dien izaki magiko bat? Opariak garai honetan egiteko ohitura oso aspaldikoa da. Erromatarrek “estrenas”, opari, esaten zuten eta seinale ona zen. Oraindik erabiltzen dugu, esanahi berberarekin, “aguinaldo” hitz zelta (gabonsari). Eta Errege Magoak edo Papa Noel baino anitzez lehenago haur europarrek San Nikolas ospatzen zuten. Festa baten errito edukia beste festa batera eramatea da fenomeno hori, baita Olentzero, esaneko, gizakien apetazko desiretara moldatzen den erakusgarri.

Neguko solstizioa eta Eguberri kristauak

Badakigu Lurra bere ipar-hego ardatzaz inklinatzearen ondorioz urtaroen zikloa gertatzen dela. Aldizka, urte erdian behin planetak Eguzkiaren eraginpean jarriago izaten ditu bere hemisferioak. Pendulu baten mugimenduan bezala, oszilazio horrek muturreko bi une ditu. Solstizioak dira. Gizakientzat, solstizioa Eguzkia ostertzaren gaineko punturik altuenean edo baxuenean ikusten den unea da. Lehena udako solstizioa da, eta bigarrena, negukoa. Azken horretan, zeinek urteko gaurik luzeena ekartzen baitu, Eguzkia ia-ia ez da ostertzetik gora altxatzen. Eta, pendulua ibilbidearen bukaeran bezala, gelditzen dela ematen du. Solstizio hitzaren jatorria, latinezko sol sistere esamoldea -eguzkia geldirik- hori behatzearen ondorioa da.

Eguzkia izan zen lehen jainko unibertsala. Denbora zirkular batean, disko jainkotiarraren solstizioa puntu erabakigarria da, armazoi kosmogoniko primitiborako euskarria. Sakratuaren agerpena da, heriotza eta berpizkundea sinbolizatzen dituena. Hartan, antzina Eguzkiaren heriotzari zioten beldurra sumatzen da, hori bizitza iturria baita. Hiltzen eta berpizten den jainkoa. Denbora berritu egiten da (eguberriak[1]). Solstizioko jainkoaren ahuldade nabariak gizakiaren laguntza behar du eta horrek suaren erritoaren bidez ematen dio. Egun, eguzki eta egur hitzek erro berbera dute.

Solstizioaren ondoren, Eguzkia bere ibilbide zerutiarrean gora joaten da eta berriak bozkarioa eragiten du natura suspertzen delako eta udaberri oparo eta irrikatua iragartzen duelako. Aparteko garrantzizko zerbait nekazari neolitikoentzat. Nahiz eta oraindik negu osoa aurretik izan, Eguzkiaren berpizkundea poztasunez ospatzen da. Ipar hemisferioan neguko solstizioa abenduaren 21eko arratsaldearen eta 22ko eguerdiaren artean gertatzen da. Solstiziotik aurrera eguna luzatu egiten da. Antzinako zibilizazio gehienetan festa 24 edo 25era atzeratzen zen. Atzerapen horren arrazoia primitiboek une astronomikoa zehazteko zuten ezintasuna liteke, eta horregatik, Eguzkia itxuraz geldirik egon ondoren, haren susperraldia berretsi eta burututa ospatzeko denbora behar izatea.

Erromak neguko solstizio garaia Saturnalia izeneko festetan ematen zuen, Saturno (grekoek Kronos zuten) oparotasunaren jainkoaren eta jainko nekazari eta mahastizainaren omenez. Erromatarren dozena bat eguzki jainko zuten eta haien festa sakabanatuak Aureliok bildu zituen bakar batean eta hori Menderatu Gabeko Eguzkiaren Jaiotzari eskaini zion, (Dies Natalis Invicti Solis), abenduaren 25ean, persiarrek beren Mitra eguzki jainkoari eskaintzen zioten egun berberean.

Ebanjelio kristauek alde batera uzten dute Jesukristoren jaiotza data. Teologoek, urtarrilaren 6aren alde egin arren, oraindik III. mendean posibilitateez eztabaidatzen zuten. Bitxia bada ere, haien iritzi ezberdinak nonbait bakarrik etortzen ziren bat gutxien litekeena neguko solstizioa zela esatean, eguraldi ezegokiagatik, ezen San Lukasek zehazturik zuen artzainek gaua arrasean pasatzen zutela eta artaldea zaintzen txandakatzen zirela, eskualdean urtaro horretan izaniko gau hotzetan pentsaezina. Halako itxura hartu zuen eztabaidak non Fabian Aita Santuak horren gaineko burutapen oro sakrilegotzat jo baitzuen. Eliza Katolikoak errito paganoak bere egiteko praktika nabarmenki agertu zen IV. mendearen erdialdean Jesusen jaiotza abenduaren 25ean izan zela erabaki zenean. Hori aipaturiko “menderatu gabeko eguzki” haren jaiotzaren festa erromatarrarekin batera izanarazi zuen aukeraketa. San Agustin bera arduratu zen ordezkapena bermatzeaz eta kristauak Eguzkiaren Sortzailea gurtzera bultzatzen zituen. Baina itzul gaitezen euskal Olentzerora.

Olentzero eta Eguberrietako enborra

Neguko laztasunek giza jarduna hein handian gelditzera behartzen zuten. Gerra ere eteten zen. Jardun ezak eta argi faltak sukaldean biltzen zuten familia. Ingurunea eguzkiaren sinboloa zen su sakratuaren inguruko erritoak egiteko egokia zen eta horietan Etxearen indarra adierazten da. Euskal kulturan Etxea instituzio iraunkorra da. Pertsonak, animaliak eta landareak jaio eta hil egiten dira, baina Etxeak iraun egiten du. Baina, nolabait ere, hildakoek hartan irauten dute eta haren jarraipena bermatzen dute. Jabe zaharra hiltzean, berria etorriko da, horretarako aukeraturiko semea edo alaba, zeinek bizitza Etxea eta memoria zaintzeari emanen baitio. Halabeharrezko biltze negutarra benetako mundua naturaz gaindiko munduarekin kontaktuan jartzeko abagunea da, arbasoekin batuz eta jainkotasunarekiko eta Naturaren espirituekiko itun babesleen bitartez.

Solstizioko festen ezaugarri batzuk unibertsalak dira, janari eta edari gehiegi hartzea eta sukaldeko suaren erritoak esate baterako. Antzinako Europako garaian festa bereziak egiten ziren eta haietan enbor piztuez, argizariez edo kandelez suaren zeremoniak egiten zituzten; landare magikoak -mihura- bildu eta erabiltzen zituzten eta auzotasun oneko harremanen ondorioz opariak egiten zituzten eta elkar bisitatzen zuten eske edo puska biltzera joanez. Ohitura batzuk barreiaturik geratu dira, hala nola belar magikoak biltzea, herrialde nordikoetan zabaldua eta euskal tradizioan ikusi ez duguna, beharbada mihura biltzea goiztiarra izan zelako eta Elizak espresuki debekatu zuelako.

Zabalduenen artean, oraintsu arte euskaldunek Pirinioetako herriekin eta mendialdeko europarrekin konpartitzen zuten oso ohitura orokorrak biziraun du: Eguberrietako enborra. Auñamenditik ekialdeko Pirinioetaraino, mendialdeko hainbat belaunaldik egin zuten sukilero, la tronca, el tió, la toza, el tronc, la choca, la rabasa… erritoa. Gabon egunean, zaldien laguntzaz, enbor astun bat arrastatzen zen beheko su handiraino, non piztuta Urtezahar gaua edo Errege eguna arte egon behar baitzuen. Gauean, errautsez estaltzen zen errekuntza luzatzeko eta haren gainean gurutze forman sutegiko burdinak jartzen ziren. Zornotzan (Bizkaia) uste zuten itzaltzen utziz gero hurrengo urtean senide bat hilko zela. Zati bat gorde behar zen haren errautsen ahalmen araztaileak jaioberriekin eta animaliekin aprobetxatzeko. Horiek San Anton egunean pasarazten zituzten haien gainetik. Aezkoa ibarrean (Nafarroa) behiaren errapearen gogortzea sendatzeko erabiltzen ziren. Baserriaren arkitekturaren eboluzioak eta sukalde handi eta zabalaren desagerpenak aldarazi zuten ohitura. Enbor handiaren atzetik enbor txiki erabilerrazagoak etorri ziren, zein familiako kide bakoitzari egokitzen baitzitzaizkion. Europa iparreko kulturetan oso antzeko errito bat praktikatu zuten. Argizari piztuez hosto iraunkorreko zuhaitz bat apaintzeko ohitura errito haren metamorfosia izan zen eta gaur egungo Eguberrietako zuhaitzaren moda izan du ondorio.

Eguberrietako enborraren euskarazko izenik ohikoena subilero, sukilero edo baztarreko da, baina Nafarroako Pirinio aurreko ibarretako zenbait herritan olentzero-enborra esaten zioten, Oiartzunen (Gipuzkoa) bezala, baita Onantzaro mokorra Larraun ibarrean (Nafarroa). Izen horrek sukileroren eta Olentzeroren arteko erlazio estua erakusten du. Kondairak dio Olentzero erraldoia dela eta Gabon-gauean etxeetara jaisten dela, hamabietan puntuan, egun horretan suan erretzen ari den enborraz berotzera. Pertsonaia mitikoak bera identifikatzen duen objektuarekin konektatzen du. Hala ere, Eguberrietako enborraren tradizioaren esparru geografikoa Olentzero pertsonaiarena edo haren pertsonifikazioarena baino anitzez zabalagoa da. Giza Olentzeroren antzinako berria Nafarroa ipar-mendebaldeko herrietan dago, bai Bidasoa inguruan bai Lesakan eta Goizuetan eta mendebaldeko Larraun eta Arakil ibarretan. Gipuzkoan ekialdean ezagutu zen, Irundik Zarautzeraino, Beterri barne.

Aipaturiko eremuaren nukleoak Baionan 1566 arte indarrean egon zen elizbarrutiaren mugapenarekin bat egiten duela sumatzen da, non mitoaren gizakundea, beharbada, solstizio enborraren tradizioari gainjarri ahal izan baitzitzaion. Elizbarrutiaren parrokia ekimen batetik sortu ahal izan zen Jaungoikoaren Semea iragartzen zuen Olentzero kristaua? Esparru espiritualak Euskal Herri kontinentaleko Lapurdi lurraldeko parrokiak eta Nafarroa Behereko batzuk zituen bere baitan, baita Nafarroako mendialdeko Baztan ibarreko eta Bortziri eskualdeko isurialde penintsularrean kokaturikoak eta Gipuzkoako herri batzuk ere. Zehazki, jasota dago Oilar mezaren ondoren elizbarruti zahar horren eskumeneko herri anitzetan haurrak Olentzeroren bertsoak kantatuz ateratzen zirela, hala nola Sara, Uztaritze, Kanbo, Ezpeleta, Ainhoa, Senpere, Hondarribia, Irun, Lezo, Oiartzun, Errenteria, Pasaia, Lesaka, Etxalar, Bera, Igantzi, Doneztebe, Bertiz, Zubieta eta Goizuetan. Gure pertsonaiarenari egokitzen eta gainjartzen zaion mapa.

Olentzeroren izenak

Tradizioak esparru geografiko murritza izan arren, gure pertsonaia-denbora izendatzen duen hitzak nabarmenki aldatzen du. Olentzero izenik egun hedatuenarekin batera ohikoak izan ziren Olentzaro (Orexa, Lesaka, Arakil) eta, lokalago, Onentzero, Onentzaro (Andoain), Onontzaro, Orentzero, Orentzaro (Zarautz), Orantzaro (Berastegi, Larraun), Orentzago… Eta, Eguberrietako enborrarekin loturik, Olentzero-enbor eta Onontzaro-mokor ezagutzen ditugu.

Gaur egun Olentzero izena gure karrikak abenduaren 24an ibiltzen dituen pertsonaia folklorikora mugatzen da. Baina ahozko eta idatzizko tradizioan Olentzerok Gabon gaua bera adierazten zuen, herri atsotitzek dioten bezalaxe: “Onenzaroz leioan, pazkoetan sua” [Eguberrietan leihoan, Pazkoetan sua (egiten)]; “Olentzero gauerdiko hegoaizea berrogei eguneko haizea” [Gabon gauean hego haizerik badabil, berrogei eguneko haizea izanen da]; “Olentzeroz Jainko Aundi, iñauteriz jainko txiki”. Eta oso kopla herrikoietan, adibidez “O, o, o, bihar Olentzero, i, i, i, etzi Eguberri”.

Olentzeroren etimologiaz anitz idatzi da egun arte adituak adostasunera iritsi gabe. Bi partez osaturiko hitza dela onartzen da, OLEN + (z)ARO, eta bigarrena interpretatzean adostasuna dago, -Aro edo -Zaro izanik ere. Biak denbora kontzeptuarekin lotzen dira. Baina ZARO denbora neutro bati dagokio, bizitzako garai bati esaterako (haurtzaroa), eta ARO, berriz, zerbaitetarako garai egokia edo sasoia da, azaroa edo garagarzaro hitzetan gertatzen den bezala. Olentzero, hortaz, zerbaitetarako garai edo denbora egokia da. Zertarako? Adostasuna OLEN erroa azaldu behar denean desegiten da. Baten batek OLENen NOELen aldaketa limurtzaile bat aurkitu zuen. Al Hansaro hitz arabiarrarekiko senidetasunaren alde ere egin izan da. Baina hipotesirik sendoenak beste batzuk dira.

Orain dela lau mende Lope Martínez de Isastik utzi zuen idatzirik “Eguberri egunaren aurreko gaua Onenzaro (deitzen dugu), onen sasoia, beste batzuek Gabon gaua, gau ona”. Larramendik eta Azkuek Isastiri jarraitzen diote eta horri berari eusten. Hipotesi horren arabera, Onentzarotik Onontzaro, Olentzaro eta Olentzero eratorri zitezkeen truke fonetikoz. Olentzero, beraz, onaren garai edo denbora da.

Interesgarria da Oren antifonetan oinarrituriko eta Caro Barojak azterturiko azalpena; Erdi Aroko jatorria du. Antifona musika eta liturgia forma kristaua da, berset, himno edo salmo baten aurretik eta ondoren bere melodiaz kantatzen den bertsoa alegia. Antifona handiak edo Oren antifonak deiturikoak zazpi dira eta Bezperetako Elizkizuneko Magnificatarekin kantatzen dira abenduaren 17tik 23ra bitartean. Zazpiak latinez «O» -gaztelaniaz ¡Oh!- harriduraz hasten direlako deitzen dira hola. Haietatik dator Oko Andre Maria Ama Birjinaren deitura ere. Mesiasi eginiko deialdia dira, herri guztiek hura etortzea irrikan espero zutela gogoratuz, eta, halaber, urtero, berriro, Elizak Salbatzailearen Jaiotza aurreko egunetan espero dueneko sentimenduaren adierazpena dira. VII-VIII. mende aldera konposatu zituzten. Frantzian “Oleries” deritzete. Hedaduraz, eta garai horretako eske joateekin loturik, olez-olez esaten zaie errondako eta puska biltzeko kantei eta, Bizkaian, eskatzeari berari –Oles-oles ibili-. Esanikoaren arabera, Olentzero olerien edo “olez-olez” horien garaia da. José María Satrústeguik eske joateko kanta bat, Urdiainen jasoa, eman zuen eta harena da lokuzio hau:

Zapata txuriyek paperez

Iauriya dekala, baterez

Nagusi jaunari esango deagu

Asiko ote gaan ero ez.

Orra, orra gure Olentzero

Pipa hortziyen duela

Ixerita dago

Kaponak era bai ta

Oilaskotxuekin

Biher merendatzeko

Botilla arduakin

Olez, olez

bakaillu jalez

bost eta sei hamaika

Txorixorik ez balin badago

igual dela lukainka

Forma eta izaera

Olentzerok buru handia du eta, ikatzak belzturiko aurpegian, txingarrek bezala distiratzen dute haren begi odolduek. Pipaz erretzen ohi du eta eskuetan ote zuri sorta bat eta igitaia eramaten ditu. Tripazorro handia eta ardozale ederra da. Batzuen ustez, erraldoia da. Begien sumindurak zurrutariarena dirudi baina esan liteke haren izaera primarioaren itxura beldurgarriarena badela ere. “Bart arrastian edan omen du hamar arruako zagia”. Kantan, ea mozkorra non harrapatu duen galdetzen zaio zentzu bikoitzeko hitzak erabiliz: “Olentzero begi gorri, non arrapatu duk arrai hori”, eta tonu ironikoan tokia eta ordua zehaztuz erantzuten du: “Zurriola erreketan, bart arratseko hameketan”. Etxeko iraupen ekonomietako jaki falta endemikoak antzeko irudiak sortu zituen Europako folkloreetan. Horietako bat, Saint Pansard, zein literatura frantziarrak ezaguna egin baitzuen, Zanpantzar ospetsuaren jatorria izan zen. Koplek gogorarazten digute negu luzeetako energia erreserba, betiko eltzekariez eta gaztainez gain, zerrikietan, kapoi gizenduan eta hegaztietan bilatu behar zela. Olentzeroren irentsi nahiaren berri Lesakan jasoriko kopla hauek ematen dute:

Olentzero buru haundia

Entedimentuz jantzia

bart arratsian edan omen du

hamar arruako zagia

Ay! urde tripa haundia

tragatu bai duk zagia

Olentzero guria

ezin degu ase

bakarrik jan dizkigu

amar zerri gazte

sayeski ta solomo

tripazaiak aste

Jesus jaio delako

konsola zatezte

Olentzeroren nortasuna deskribatzen duenean, tradizioa kontraesanetan erortzen dela dirudi. Izaki adimentsua da Olentzero? Koplak ez dira pertsonaiaren talentuari dagokionez bat etortzen, ezen batzuen iritziz entendimentuz jantzia da, Lesakako kantan bezala, eta beste batzuen aburuz, berriz, motza da. Kopla berean bertso horren ordez Goizuetan Entendimentuz gabia dute. Agerikoa da kanten ahozko transmisioak holako aldaketa lexikoak sorrarazten dituela, baina baliteke pertsonaiaren izaera dualari egokituriko erreflexua izatea ere.

Alde batetik, izaki misteriotsu, beldurgarri eta adimentsua da eta, bestetik, sinple, tripazorro eta edarizale agertzen da. Izaera bikoitz hori jainko anitzena da eta jainko guztiahaldunei barre egiteko giza beharrak azaltzen du. Isekak genio kaltegarriak ere hartzen ditu, kristautasuneko deabruarekin herri antzerkian eta literaturan gertatzen den bezala. Baina, Olentzeroren kasuan, izaera sekundarioak primarioaren aldean duen nagusitasuna beharbada Elizak sustatu zuen mito paganoak barregarri utzi eta moldatzeko zereginean. Olentzero kristautzeko prozesua tradiziozko koplen eboluzioan ikus daiteke, non, esate baterako, tximinietan behar bezalako garbitasuna mantentzen ez duenari lepoa mozteko mehatxua barau araua hausten dutenerantz bideratu baitzen. Honela kantatzen dute Larraun ibarrean (Nafarroa):

Onontzaro begi gorri

txaminira da etorri

austen balin badegu barua

orrek lepoa kendu guri

Tolosaldean (Gipuzkoa) jasoriko kontakizun batzuek azaltzen dute Olentzero etxeko tximiniatik jaisten zela eta biztanleak hainbat arrazoirengatik zigor zitzakeela, garbitasun faltagatik adibidez. Haurrak Olentzerok eramanen dituen mehatxuak beldurtzeko esamoldeak ere gorde dira: “Orontzaro etorkook eta eamaan hau!”

Jakina da Olentzero ogibidez ikazkina dela eta ahapaldirik errepikatuenek gogorarazten dute: “Olentzero joan zaigu mendira lanera, intentzioarekin ikatz egitera”. Baina badakigu arrantzale, artzain edo nekazari ere ari zitekeela. Eta, bestalde, emaztea izan lezake ezen, Oiartzunen jasoriko koplen arabera, behin emazteak arropak saldu zizkion: Olentzero guria / portuna tristia / arropak saldu dizka / bere emaztiak. Oraintsuko berrikuntza batek, emakumearen egoerarekiko konpromisoaren zordun, Olentzero euskal literaturako beste pertsonaia batekin parekatu du, Mari Domingirekin hain zuzen, eta hori Eguberrietako desfileetan harekin joaten da.

Olentzero, bestalde, Jesusen etorrera iragartzen duen mezularia da. Euskal herria kristautzeko garaian gehituriko zeregina ote den gogoetatzen da. Eta, kondairetan, jentil mitikoek konpartitua. Barandiaranek, orain dela ia mende bat, Aralarko artzainen ahotik jaso zituen testigantzen arabera, jentilek ikasi eta jakinarazi zuten Kristoren jaiotzaren berria. Pagao iraunez gero, jentilek bezala, zer zitekeen Olentzeroz? Bera zitekeen haietako bat, azken jentila. Eginkizun hori indarreko kopla ezagunek gogorarazten dute:

Olentzero joan zaigu

Mendira lanean

Beregan ala ustez

Ikatz egitera

Aditu duanean

Jesis jaio dela

Lasterka etorri da

adieraztera

Kantak eta koplak

Folklore kontzeptuari leial, Olentzeroren koplek ez dute egile ezagunik. Eta, adituen aburuz, ez dira oso zaharrak. Oro har, ahapaldiak lau puntuko zortziko txikiaren generokoak dira. Bertsoek Nafarroan eta Iparraldean -kontinenteko euskal herrian- aro modernoan ezaguturiko erromantze balada erarekiko ahaidetasun estua agertzen dute. Kopla batzuen euskara ere modernoa da, hitz batzuek eta esaldi oso batzuek gaztelaniaren eragin nabaria erakusten baitute, entendimentu, pipa, kapoia, merendatu, botilla, portuna, tristia, arropak, konsolatu e intentziua ditugu horren adibide. Are gehiago, herri hizkerarena ez den hizkuntza erabilera, luma jakitunen aztarna ziur aski, hautematen da “parte emathera” edo “embajadoria” eta holako hitzak erabiltzen direnean.

Melodiak lauak eta gogoraerrazak izaten ohi dira. Batzuk ia herri bakoitzekoak dira, Tolosa, Zarautz, Lesaka, Mutriku eta Hondarribian bezala, eta horregatik, horietatik kanpo ez oso ezagunak. Beste batzuk, berriz, oso zabaldurik daude, entzute handiko Olentzero joan zaigu, mendira lanera, intentzioarekin ikatz egitera bezala, zein 5/8 zortziko aireekin eta bigarren partean biko erritmoan kantatzen baita: Horra, horra, gure Olentzero, pipa hortzetan duela, eserita dago… Beste melodia oso ezagun batek, ahapaldirik errepikatuenetako batenak –Olentzero, buru haundia, entendimentuz jantzia. Bart arratsean, edan omen du bost arruako zahagia-, La Farandole Joyeusen du jatorria, zein txistulariek XVIII. mendetik biribilketa gisa ikasi eta hedatuta baitzuten. Melodia alaiak aise hartu zituen testu batzuk eta Artolak dauka, zein Euskal Herri osoan kantatzen baita, eta sanferminetako “Uno de enero”, Ignacio Baleztena iruindarrak jarri zion bezala, dira ezagunenetarikoak. Gasteizen Zeledonekin kalejira soinua du. Pertsonaiari buruzko koplez gain, Gabon kantak eta Eguberrietako beste zenbait kanta abesten dira.

Oraintsuko historia

Erregimen frankistak euskal adierazpen herrikoiak gogorki erreprimitu zituen eta haien antolatzaileak zigortu zituen. Herri erresistente batzuetan bakarrik eta Elizaren babespean mantendu ziren ospakizun zaharrak, Nafarroako Lesaka herrian Olentzerorena adibidez. Pixkanaka, Euskal Herriko lurralde guztietan, parrokia eta beste zenbait erlijio erakunderekin loturiko gazte erakunde batzuek ekin zioten hilzoriko folklore tradizioak suspertzeari. Acción Católicako gazteek, aita Arizmendiarrietak zuzendurik, berreskuratu zuten Arrasaten Olentzeroren tradizioa gerra ondoren. Iruñean Juventud de San Antonioko gazteriak egin zuen berrogeita hamarreko urteetan aita Isidro Ansorenak bultzatuta eta 1968an Batzalde kolektiboak antolatu zuen Deustun Bizkaiko lehen Olentzero. Tradizioaren jatorria ziren herri txikiak, berriz, mantentzeagatik borrokatu ziren eta hedatzeko kemen aski erakutsi zuten, 1945ean Olentzero lehiaketa eratu zuen Lesakako esperientzia kasu. Lesakarren bizkortasunaren zordunak dir Nafarroako Olentzero anitz.

Iruñean Juventud de San Antoniok dena prest zuen Olentzero 1956ko Gabon gauean hartzeko, baina administrazio oztopoek hurrengo urtea arte atxikirik izan zuten eta orduan ikusi ahal izan zuten iruindarrek beren karriketan barna. Ekitaldiaren erlijio ikuspegiak, Belengo misterioaren birsorkuntza barne, irudi susmagarria babesten zuen. Orain, bi iruindar belaunaldiren aburuz, Olentzero betiko ohitura da, beste batzuk bezala, modernoak horiek ere, Erregeen desfilea edo sanferminetako txupinazoa esate baterako.

Hirurogeiko urteetan festa lurralde osoan zabaldu zen, askotan klandestinitatetik eta eragozpen anitzez antolatuta baina. Iparraldean festak nabarmenki aurrera egin du 1969az geroztik ikastolek bultzaturik. Iruñeko antoniotarren eskutik Tuterara iritsi zen 1972an antolatzaileak La Teba eta Beterri peñak izanik. Diktadorea hil ondoren, Olentzeroren segizioei politika eta aldarrikapen izaerako adierazpenak gehitu zitzaizkien, festa poliziaren bitartez erreprimitzeko aitzakia. Azken hogei urteotan, Nafarroa hegoko zenbait herritan, Cascante, Castejon, Cortes, Ablitas, Alesbes, Corella eta Ribaforadan esaterako, atseginez hartu dute erraldoi tripaundia. XXI. mendean, euskal kulturaren etsai diren talde politikoek gobernaturiko administrazioek diru-laguntzak ukatu, fidantzak exijitu eta zigorrak ezartzen dizkiete Olentzeroren desfileen antolatzaileei.

Kaleko folklore ikuskizun baten airea izanik, Olentzero VIII. mendea arte indarrean egon ziren errito pagano batzuen oroipen jada lausotua pizten duen festa irekia da, zeinek gure zaharrek hirira etortzeko utzi behar izan zuten landa bizimodua gogorarazi eta onerako garai egokia aldarrikatzen baitu. Bizkarrean eramanik eta abesbatza, txistulari, dantzari, trikitilari, txalapartari eta Gabon kantak eta nekazaritza kulturaren hainbat elementu -janzkeratik baserriko abereetaraino- ondoan, abenduaren 24 bakoitzean Euskal Herriko karriketan barna paseatzen da pertsonaia lodi bat, bere buruaz pozik eta horren hanpatua ezen bere barnean dena sartzen baita: azken jentila, menditar dionisiakoa, solstizio negutarra, nortasun sinboloa eta etortzeko dagoena.

[1] Eguberriak, hots, “egun berriak”, (Navidades)

Buscar

Entradas recientes

Olentzero. Mikel Aramburu Urtasun

El OLENTZERO DE PAMPLONA TAMBIÉN “NACIO” EN LESAKA

Un manual para conocer mejor a Olentzero

Un emotivo vídeo para anunciar la suspensión del Olentzero de Pamplona

Olentzero Karaoke

Categorías

Olentzeros de Euskal Herria

Etiquetas

2020 actividades ayuntamiento baiona combate iguales iparralde iruña karaoke leitza lesaka lizarra ikastola nafarroa Navarra Negua Kantuz olentzaro Olentzero orantzaroa pamplona papa noel papanoel pelea pello goñi premio txondorra S.XX sain nicklaus san nicolas suspension txondorra usa viehito pascuero


Bilaketa Aurreratua orrialdea lehen aldiz bisitatzen duzunean, bilaketa-eremu bat baino gehiago agertzen da. Eremu bakoitzean, bilatu nahi dituzun gako-hitzak tekleatu ditzakezu Bilaketa-operadoreak baimenduta daude.

Eremu bakoitzarekin batera goitibeherako koadro bat agertzen da eta bertan zehaztu dezakezu bila ari zaren datu-mota (izenburua, egilea eta abar). Nahiera konbinatu eta doitu ditzakezu bilaketa-motak.

"Match" (bat etortzeak) parametroak bilaketa-eremu anitzak kudeatu behar diren modua zehazteko aukera ematen dizu.

Terminoak: GUZTIAK - Bilaketa-eremu guztiekin bat datozen erregistroak bakarrik erakusten ditu.

Terminoak: EDOZEIN - Gutxienez bilaketa-eremu batekin bat datorren edozein erregistro erakusten du.

Terminoak: EZEIN - Erregistro guztiak erakusten ditu, bilaketa-eremuekin bat datozenak IZAN EZIK.

"Add Search Field" (Gehitu bilaketa-eremua) botoia bilaketa-eremu gehiago formularioan gehitzeko erabil daiteke. Nahi duzun bilaketa-eremu kopurua erabil dezakezu.

Bilaketa-taldeak

Bilaketa konplexu batzuetarako, gerta daiteke bilaketa-eremu talde bakar bat nahikoa ez izatea. Adibidez, demagun Txinako edo Indiako historiari buruzko liburuak bilatu nahi dituzula. "Terminoak: GUZTIAK" hautatuz bilaketa egin baduzu, Txina, India eta Historia terminoekin, Txinari ETA Indiari buruzko liburuak bakarrik agertuko zaizkizu. "Terminoak: EDOZEIN" hautatuz bilaketa egin baduzu, ez Txinarekin ez Indiarekin batere zerikusirik ez duten historiako liburuak agertuko zaizkizu.

"Bilaketa-taldeak" bilaketa-eremu talde anitzen bilaketa egiteko aukera ematen dizu. "Add Search Group" (Gehitu bilaketa-taldea) botoian klik egiten duzun bakoitzean, bilaketa-talde berri bat gehituko da. Bilaketa-talde anitzak dituzunean, nahi ez dituzun taldeak ezabatu ahal izango dituzu "Remove Search Group" (Ezabatu bilaketa-taldea) botoian klik eginez, eta hala zehaztu ahal izango duzu zer nahi duzun, hau da, EDOZEIN edo GUZTIAK bilaketa-taldeetako bat etortzea.

Aurretik azaldutako Txinaren edo Indiaren historiaren adibidean, ondoren adierazten dena bezalako bilaketa-taldeak erabiliz konpon daiteke arazoa:

Lehenengo bilaketa-taldean, sartu "India" eta "Txina" eta ziurtatu "Match" ezarpena "ANY Terms" (Terminoak: EDOZEIN) dela.

Gehitu bigarren bilaketa-talde bat eta sartu "historia"

Ziurtatu bat etortze ezarpena (Match), Bilaketa-taldeak erlaitzaren ondoan dagoena, "ALL Groups"-en (Taldeak: GUZTIAK) dagoela.


Nazioarteko eta Kulturarteko ikasketetako programako doktorea (Deustuko Unibertsitatea), Politika zientzietako eta Soziologiako lizentziatua (EHU), eta Nazioarteko Ekintza Humanitarioko -NOHA– espezializazio diplomaduna (DU eta Uppsalako Unibertsitatea). Lanbideko esperientzia du nazioarteko erakundeetan, gobernukoetan eta gobernuz kanpokoetan, bai Europan eta bai Hego Amerikan. Bere ikerrarloak eta ezagutzak, gaur egun, giza eskubideak, migrazioak, gatazkak, aniztasuna eta erlijioa dira.


Aiziak biali duBermeoBitxiBlogaBoom Shaka LakaDenborari so | Urko Aristiren blogaEBEuskadi - Blogak EuskadiEingo al deu?EITB Musika blogaEuskaraGarapenerako lankidetza, ALBOANKirol berriakPortobelloTeknologiaTxutxumutxuakUhinetan idatziaZinema | Pantaila handianLurraldeIGELAK - Andoni Iturbe'Go!azen'eko espia

Txutxumutxuak

Txutxumutxuen bloga: abeslariak, aktoreak, telebista eta zinema munduko jende ezaguna, albisteak, zurrumurruak, erreportajeak… eta gehiago eitb.com-en

Menu

Skip to content

Home

Harpidetza

Tag Archives: pocoyo

Zergatik partekatzen ditu Xabi Alonsok ‘Pocoyo’ren bideoak?

Leave a reply

Xabi Alonsoren alabak nahasmena eragin du futbolariaren Twiterreko jarraitzaileen artean. Izan ere, bi urte dituen Emmak ‘Pocoyo’ren bideo bat partekatu du Bayern taldeko erdilariaren Twitterrean.

Hala, Alonsok dituen ia 10.000 jarraitzaileei iritsi zaie etxeko txikienaren argitalpena. Nola ez, horrek ezustean harrapatu ditu jarraitzaileak, eta denetariko txantxak egin dizkiote. Baten batek mozkortuta ote dagoen ere galdetu dio, aipatu marrazki bizidunen txioa ikusitakoan.

Nolanahi ere, okerrak zuzentze aldera, futbol-jokalariak berehala eman die jarraitzaileei jazotakoaren azalpena.

Zalantzarik gabe, pasadizozko argitalpenaren harira jasotako iruzkinen artean, Jose Maria Castillejorena (‘Pocoyo’ren egilea) izan da sonatuena, Xabi Alonsori eskerrak eman baitizkio ‘Pocoyo’ren ikuskizunari emandako babesagatik eta alabak bidalitako txioa ez ezabatzeagatik”.

This entry was posted in Bitxikeriak and tagged pocoyo, Xabi Alonso on 4 March, 2016 by Lady Rox.

Txutxumutxuen bloga da hau eta aktore, abeslari zein bestelako pertsonaia ezagunei buruzko azken berriak aurkituko dituzu hemen! !


Gandiagaren olerki eta testuen gaiezko sailkapenak garrantzi berezia du Datu-basean: Testu guztiak sailkatuta daude darabilten gaiaren (edo gaien) arabera. Sarritan gai bat baino gehiago marka daiteke testu bakoitzean; horrelakoetan “Gaia-1” (nagusia) eta “Gaia-2” (bigarren mailakoa) markatu ditugu. Gainera gai batzuk zabalak dira, eta Gandiagak asko erabiliak: horrelakoak azpi-sailetan banatu ditugu, eta “Azpi-gaia” markatu dugu. “Gaia-1” testu guztiek daukate markatuta; “Gaia-2” erdiek edo daukate markatuta; “Azpi-gaia” ia 2.000 testuk daukate markatuta.

Zerrenda honetan “Gaia-1” eta “Gaia-2” eremuetako balioak eman ditugu. Gaien eta azpi-gaien taula osoa azalduta kontsultatzeko, ik. Idazlanen Gaiezko sailkapena: Taula. Gai bakoitzaren azalpena zehazkiago ikusteko zerrendako epigrafe bakoitzean egin dezakezu klik.


Aiziak biali duBermeoBitxiBlogaBoom Shaka LakaDenborari so | Urko Aristiren blogaEBEuskadi - Blogak EuskadiEingo al deu?EITB Musika blogaEuskaraGarapenerako lankidetza, ALBOANKirol berriakPortobelloTeknologiaTxutxumutxuakUhinetan idatziaZinema | Pantaila handianLurraldeIGELAK - Andoni Iturbe'Go!azen'eko espia

EITB Musika bloga

EITB Musika irrati-katearen programazioa erakusten duen bloga. Abestiei, abeslariei, musika-estiloei eta musika-generoei

Menu

Skip to content

Home

Audioak

Bisitak

Harpidetza

Egun bat Musikan:MIDNIGHT TRAIN TO GEORGIA

Leave a reply

1973eko urriaren 27an, Gladys Knight & The Pips taldearen "Midnight Train To Georgia" ageri zen Estatu Batuetako single salduenen zerrendako lehen postuan . Hau izan zen Gladys Knight abeslariaren taldeak pop zerrenda amerikarren gailurra eskuratzen zuen lehen aldia. VeeJay eta Motown diskoetxeetan egon ziren sasoian hainbat arrakasta txiki lortu zituzten arren, ordu arte ez zuten tamaina honetako arrakastarik lortu.

Jim Weatherly-k konposatutako kanta hau "Midnigth Plane To Houston" izeneko abesti batetan oinarritzen da. Singlea, Tony Camillo-k ekoiztu zuen eta Buddah zigiluak argitaratu; ondoren, Imagination izeneko LP-an jaso zen kanta. Disko hau, ere, oihartzun nabarmenekoa izan zen eta besteak beste, "Best thing that ever Happened To Me" single arrakastatsuarekin gogoratzen da.

"Midnight Train To Georgia" Gladys Knight abeslariaren ibilbide osoko izenburu arrakastatsuena izan zen eta 1973ko single entzunenetako bat.


"Beitu!" Gazteentzako hedabide berria - Zarautzgazte ' : ''; var month = [1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12]; var month2 = ["Jan","Feb","Mar","Apr","May","Jun","Jul","Aug","Sep","Oct","Nov","Dec"]; var day = postdate.split("-")[2].substring(0,2); var m = postdate.split("-")[1]; var y = postdate.split("-")[0]; for(var u2=0;u2

'+posttitle+'

'; document.write(trtd); j++; } } //]]>

Hasiera

Albisteak

Gazte Zerbitzua

Haize-Orratz Gaztelekua

Egitaraua

Irteerak

Berri Gazteak

Baliabideak

Gazte informazio bulegoa

Txartelak

Boluntariotza

Lana

Bekak

Ikastaroak

Elkarteak

Kirola

Ludotxo Ludoteka

Baliabideak

Egitaraua

Kontaktua

Home / Aisia / Gazte Informazio Bulegoa / "Beitu!" Gazteentzako hedabide berria

"Beitu!" Gazteentzako hedabide berria

Zarautzgazte 10:32 Aisia , Gazte Informazio Bulegoa

BEITU! nerabeei zuzenduriko hedabide digitala sortu du GAZTEZULOk. 14-18 urte bitarteko gazteentzako diseinatuta, aisialdiarekin lotutako euskarazko edukiak jasoko dituzte mugikorrean zuzenean. Helburua? Gazteek aisialdian kontsumitzen dutena euskaraz eta eskura jasotzea.

Zer da BEITU! zehazki? Kontuz, ez baita aplikazio bat. Teknologia berrietara egokitzen den plataforma digitala da; hilero, izena eman duten gazteek WhatsApp bidez beren mugikorrean jasoko dituzte beraiek kontsumitzen dituzten aisialdi gaiekin lotutako edukiak, hala nola, elkarrizketa labur eta dibertigarriak, bideoak, umorea, sexu eta drogen inguruko kontsultak –modu pribatuan egiteko aukera eta adituek eskainitako zerbitzua–, lehiaketak…

Baina beti modu entretenigarrian eta hizkuntza argia eta zuzena erabiliz.

Kolaboratzaile sare bat osatzeko helburua ere badu BEITU!k, gazteek gazteentzat sortutako plataforma izan dadin. Besteak beste, Ane Atxutegi eta Telmo Trenado youtuberrak, Mr. Euskaldun ilustratzailea, Xabi Martin iparra.eus proiektutik… gurekin kolaboratzen ari diren gazte hauek primeran asmatu dute publiko gaztearekin konektatzen.

.

NOLA JASO BEITU!

BEITU! hilero jaso ahal izateko, izena eman behar da. Hau doakoa da, eta bi modutara egin daiteke: Instagram kontuko portadan azaltzen den estekan klik eginez edo zuzenean www.gaztezulo.eus/beitu orrialdean sartuz. Behin harpidetza eginda, erabiltzailea BEITU! komunitatearen kide izango da eta hilero WhatsAppean jasoko du. Gustuko dituzten edukiak klik bakarrean eta lagunekin partekatzeko prest!

.

GEHIAGO JAKIN NAHI? GAZTEZULO.EUS

Share on Facebook Share on Twitter Share on Google Plus

Zarautzgazte

Zarauzko Udaleko Gazteria Departamentuko webgunea. Zerbitzuak: Gazte Informazio Bulegoa, Gaztelekua, Ludoteka eta Gazteria Plana

RELATED POSTS

Argitalpen berriagoa Argitalpen zaharragoa Orri nagusia

ZALANTZARIK? iDATZI GURE WHATSAPPERA! !

HARPIDETU ZAITEZ GURE BULETINERA

HARPIDETU HEMEN

Facebook

Zarautzgazte

Albiste Ospetsuak

UDAGAZTE (12-14 urte bitarteko nerabeentzat)

Zarauzko Haize-Orratz Gaztelekuak Udagazte udako ekintza antolatu du, 2008-2010 urte bitartean jaiotako nerabeentzat. Guztira 20 plaza egong...

HAIZE-ORRATZ GAZTELEKUA: EKAINA

Haize-orratz Gaztelekuak prest du EKAINEKO egitaraua!! Bideojolasak, sukaldaritza, mahai jolasak eta gehiago!! Bota begirada bat! !

TURISMO BULEGOAREN LOGOA EGUNERATZEKO LEHIAKETA

Zarauzko Udalak Turismo Bulegoaren eta Turismo departamentuaren logoa eguneratzeko lehiaketa jarri du martxan. Hauek izango dira epaimahaiak...

YOUTH4REGIONS: Kazetari gazteentzako programa

DEIALDIA: Youth4Regions Europako Batzordearen programa bat da, kazetaritzako ikasleei eta kazetari gazteei EB bere eskualdean zer egiten ari...

Blogger zerbitzuak eskainia.

ZARAUZKO GAZTERIA SAILA

Ludotxo Ludoteka

HAIZE ORRATZ GAZTELEKUA

ZARAUZKO GAZTE INFORMAZIO BULEGOA

Bilaketa

Albiste Ospetsuak

UDAGAZTE (12-14 urte bitarteko nerabeentzat)

Zarauzko Haize-Orratz Gaztelekuak Udagazte udako ekintza antolatu du, 2008-2010 urte bitartean jaiotako nerabeentzat. Guztira 20 plaza egong...

HAIZE-ORRATZ GAZTELEKUA: EKAINA

Haize-orratz Gaztelekuak prest du EKAINEKO egitaraua!! Bideojolasak, sukaldaritza, mahai jolasak eta gehiago!! Bota begirada bat! !

TURISMO BULEGOAREN LOGOA EGUNERATZEKO LEHIAKETA

Zarauzko Udalak Turismo Bulegoaren eta Turismo departamentuaren logoa eguneratzeko lehiaketa jarri du martxan. Hauek izango dira epaimahaiak...


Gobernua (grekotik κυβερνάω "ontzia gidatu"), gobernamendua[1] edo jaurlaritza, botere publiko bat zuzendu, kontrolatu eta administratzen duen sistema eta sistema hori ordezkatzen duten agintarien multzoa da. Gobernuak edozein lurralde mailatan egon daitezke, nahiz eta, oro har, Estatuaz eta tokiko gobernuez aritzean erabiltzen den gehien. Estatuen kasuan, lehendakari edo lehen ministro bat —gobernuburua— izaten da gobernu horren buru, eta hainbat ministroz osatuta dago. Konstituzioak botere betearazlea ematen die gobernuko kide horiei, eta botere politikoa ematen die gizartearen gain.

Bi gobernu mota nagusi dira gaur egun: autokrazia eta konstituzionalismoa. Erregimen autokratikoetan gobernua agintari edo agintari talde (alderdi politiko bakar) baten esku dago, eta hark bere esku du estatuko aginpide osoa. Agintari goren horrek talde nagusiaren aurrean baino ez du erantzukizunik, zenbaitetan aukeratu duen biltzarraren aurrean erantzukizun formala izaten baldin badu ere. Aldiz, demokrazia konstituzionaletan herriak hautatzen ditu bere ordezkariak eta hauek biltzar legegileak edo parlamentuak eratzen dituzte; azkenik, parlamentuak gobernua (ministro taldea) aukeratzen du, aginpide betearazlea duena.

Sistema batzuetan estatu konstituzionaleko buruak (erregeak edo errepublikako lehendakariak) badu gobernuburua hautatzeko ahalmena, baina hautapena forma hutsa izaten da, biltzar legegilearen aukera baieztatu baino ez baitu egiten. Batzuetan alderdi baten burua automatikoki bihurtzen da gobernuburu, baldin eta alderdi horrek eskuratu badu hauteskundeetan parlamentuko gehiengoa. Ministroak eta gobernuburua beren ekintzen erantzule dira parlamentuaren aurrean.

Eduki-taula

1 Gobernuburuak

2 Erreferentziak

3 Ikus, gainera

4 Kanpo-estekak

GobernuburuakAldatu

Gobernuaren izaerari buruzko alegoria AEBko Puck aldizkarian, 1898ko nazioarteko gatazken testuinguruan


G puntua, Gozategi: Herriarekiko eta herritarrekiko errespetua eta miresmena, batera, dira GOZATEGI-ren kualitaterik nabarmenenak. Eta horrek eraginda sortzen ditu denontzako moduko kantak, sentikortasunez eta alaitasunez beteriko abesti gozoak eta gustagarriak,…, bizi-poza pizten duten horietakoak. G PUNTUA deritzan disko berri honetan ere (taldearen zortzigarrena), aurreko guztien jarraiera moduan, ezaugarri beraiek aurkituko ditugu, hamairu kantu berri eta zoragarri hauetan: bizitza ulertzeko modu baikorra da, azkenean, geratzen zaigun zapore eztia. Bizitza elkartasunezko kalejira handi bat bailitzan.

Copyright © elkar Argitaletxeak 2019

Lege oharra

Cookie politika

Webgune honek cookieak erabiltzen ditu gure webgunean esperientzia onena lortzeko. ONARTU klikatzen baduzu, cookie guztiak erabiltzea onartzen duzu. Bestela aukerak ikusi.

Gehiago irakurri Cookie aukerakONARTU

Cookie aukerak

Close

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.

Beharrezkoak

Beharrezkoak

Always Enabled

Beharrezko cookieak erabat funtsezkoak dira webguneak behar bezala funtziona dezan. Kategoria honetan webgunearen oinarrizko funtzionaltasunak eta segurtasun ezaugarriak bermatzen dituzten cookieak bakarrik sartzen dira. Cookie hauek ez dute informazio pertsonalik gordetzen.

Bestelakoak

bestelakoak

Iragarki cookieak

iragarki-cookieak

Iragarkien cookieak bisitariei iragarki eta marketin kanpaina garrantzitsuak eskaintzeko erabiltzen dira. Cookie hauek bisitarien jarraipena egiten dute webgune guztietan eta informazioa biltzen dute iragarki pertsonalizatuak emateko.

Errendimendu cookieak

errendimendu-cookieak

Errendimendu cookieak webgunearen errendimendu gakoen indizeak ulertzeko eta aztertzeko erabiltzen dira eta horrek bisitariei erabiltzaileen esperientzia hobea eskaintzen laguntzen die.

Cookie analitikoak

cookie-analitikoak

Cookie analitikoak bisitariek webgunearekin nola elkarreragiten duten ulertzeko erabiltzen dira. Cookie hauei esker, bisitariei, errebote-tasari, trafiko-iturriari, etab.


Eli Pombo aurtengo gaiaren inguruan: "Bizitzea tokatu zaiguna presente izanik, teknologia burujabetza ulertzeko beste modu bat da datuetatik eta horien kudeaketatik abiatuta".

2020(e)ko Urr 29, 08:30 · · Web · 0 · 0 · 0

Eman izena elkarrizketan parte hartzeko

mastodon.eus euskararen eta euskal kulturaren komunitatearentzat sortutako Mastodon sare sozialeko euskarazko instantzia bat da.


Datu-basean guztira $1 orrialde daude. Kopuru horretan "eztabaida" orrialdeak, Didakteka(r)i buruzko orrialdeak, zirriborroak, birzuzenketak eta eduki orrialdetzat hartu ezin diren beste batzuk ere kontuan hartzen dira. Horiek alde batera utzita, $2 orrialde daude datu-basean.

Guztira $3 orrialde bisitatu dira, eta $4 orrialde editatu dira wikia abian jarri zenetik. Bataz beste, orriko $5 aldaketa egin dira, eta $6 bisita edizioko.

"https://didakteka.santurtzieus.com/index.php?title=MediaWiki:Sitestatstext&oldid=3196"(e)tik jasota


Normaltasuna nagusi Nafarroako Ospitaleguneko Larrialdietako eraikin berria abian jartzeko orduan - navarra.es


Filosofia modernoaren definizio bat ematearren, filosofia modernoa subjektuaren filosofia dela esan daiteke, oro har, errealitatean (izan Izakia, greziar tradizioan, edo Jainkoa, tradizio judu-kristauean) oinarritua zen antzinako filosofiatik bereizteko. Antzin aroan errealitateak zuen lehentasuna; subjektuak bigarren mailako zeregina zuen, ez zen oinarrizko osagaia. Filosofia modernoan, aitzitik, subjektua da protagonista, eta horixe da, hain zuzen ere, filosofia honen ekarpen nagusia: gogoeta egiten duen subjektuaren garrantzia azpimarratu izana hain zuzen.

Geozentrismoaren hondamena eta fisika berriaren sorrera

ALDE BATERA UTZI ZEN LURRA UNIBERTSOAREN ZENTROA ZELA ZIOEN IDEIA. LURRA EGUZKIAREN INGURUAN BIRATZEN ARI DEN PLANETA BAT BAINO EZ DELA ESATEN DA ORAIN.Zientziak filosofiaren nagusitasunean eta tradizioan babestuta egon ziren, eta aurreramendurik apenas izan zuten azken mila urteetan; horrenbestez, unibertsoaren irudi aristoteliko-ptolemaikoa zegoen oraindik indarrean. Ikuspegi tradiziozko horren arabera, Lurra ez zen higitzen eta unibertsoaren erdian zegoen kokatua, halako eran non argizagiak txertatuta zituzten esferek Lurraren inguruan biratzen baitzuten, mugimendu biribil perfektu batean. Unibertso itxi, finitua zen, beraz; Zerua, «goian» kokatua, zen ordenaren eta armoniaren gunea, eta Lurra, «behean» kokatua, «Ilargipeko esfera» –Aristotelesek zioen bezala–, zen zoriaren eta ordenarik gabeko mugimenduaren gunea.

Kopernikok (1473-1543) Lurra Eguzkiaren inguruan mugitzen zela aurkitu zuen, ordea, eta aurkikuntza horrekin kosmosaren ikuspegi berri bat finkatu zuen astronomian: Lurra zeruko gainerako gorputzen maila berean dago, ez da «zentroa». Keplerrek (1571-1630) sakondu egin zuen Kopernikoren aurkikuntza hura, eta planeten artean erakarpen indar bat bazela esan zuen.

Galileok (1564-1642), azkenik, inertzia printzipioa adierazi zuen. Izadia ikertzeko modu berri bati hasi zen horrela, behaketa eta esperienzia soilik harturik aintzat, eta filosofiaren itzaletik «askatu» zen lehenengo zientzia finkatu zuen horrela, fisika hain zuzen ere. Fisikaren xedea mugimendua (planetek Eguzkiaren inguruan egiten duten mugimendu eliptikoa, gorputzak goitik behera erortzean egiten duten mugimendua, edo Lurrean aurrerantz jaurtitako gauzaki baten mugimendu parabolikoa) azaltzen duten legeen adierazpen matematikoa lortzea da. Horretarako neurri jakina duten eta mugitzen edo atsedenean dauden (hau da zientzia berria ezugarritzen duen ikuspegi mekanizista, lehenagoko ikuspegi organizista, animista edo magikoari kontrajarria) atalez osaturiko tresna gisa (erloju bat adibidez) hartzen du errealitatea. Newtonek (1642-1727), metodo esperimental berriaren bidez eta eredu mekanizista horretan oinarriturik, baina tradizio alkimikoko zenbait ideia ere baliatuta, «Grabitazio Unibertsalaren» legean bildu zituen ezaguera berriak, bai argizagien mugimendua eta bai Lurraren eremuan gorputzen erorketarena azaltzen dituen lege batean hain zuzen ere (lege hori ez da betetzen atomo barruko zatikien kasuan, XX. mendearen hasieran Einsteinen erlatibitatearen teoriak azaldu nahi izan zuen bezala).

Pentsamendu politikoa; Machiavelli, More, Bodino eta Hobbes

TEORIA POLITIKO MODERNOA PRINTZIPIO TEOKRATIKOA, ALEGIA ERREGEAREN AGINPIDE POLITIKOA JAINKOZKO AGINPIDEA DELA ZIOEN PRINTZIPIOA, ZALANTZAN JARRI ZENEAN SORTU ZEN.Unibertsoaren irudi geozentrikoaren ordez Kopernikok azaldu zuen sistema kosmologikoarena nagusitu zen, esan bezala, eta horrekin «goiko» munduaren (Zerua) eta «beheko» munduaren (Lurra) arteko bereizketa desagertu zen, bistan gelditu baitzen lege unibertsal berberak betetzen dituztela bi-biek. Ez dago pribilejiozko gunerik unibertsoan: «goian» eta «behean» kontzeptuakkontzeptu erlatiboak dira. Eta politikaren alorrean ere antzeko aldaketa bat ari zen gertatzen: ordena feudala eta hierarkia sistema kolokan zeuden. Munduaren grabitate zentroa, politikaren alorrean, lekuz aldatzen ari zen, eta ordu arte ezagutu ez ziren indar batzuk ari ziren agertzen.

N. Machiavelli (1469-1527) Florentziako Estatu Idazkaria izan zen, eta horrenbestez, ongi asko ezagutu zituen Italiako printzerri berriak, bereziki Cesar Borgiak burututako lana. Machiavellik mugimendu eta joera politikoak aztertu zituen, Galileok handik mende batera gorputzek erortzean egiten duten mugimendua ikertu zuen era beretsuan.

Bere esperientzia politikoan oinarritu zen eta alde batera utzi zuen printzipio teokratikoa, boterearen jainkozkotasunari buruzkoa, nahiz eta Erdi Aroan ontzat ematen zen, oro har, printzipio hori. Aginpide politiko eraginkorrak, haren garaian bideratzen zen moduan, ez zuen, Machiavelliren ustez, inongo jainkozkotasunen arrastorik.

Erlijioa ez zen gizarte bizitzaren oinarria, borroka politikorako tresna hutsa baizik.

Machiavelliren kezka, ordea, ez zen izan bidezko gobernuak nolakoa beharko lukeen izan aztertzea. Gobernuek boterea eskuratzeko eta ez galtzeko erabiltzen dituzten teknikak izan zituen aztergai.

Machiavelliren garai beretsuan, baina haren errealismo zorrotz horren aurrez aurre, Utopia (1480-1535) obra idatzi zuen T.

Morek; lan horretan gizarte ideal batendeskribapena egiten du Morek, arrazoi zintzoa eta izadiaren funtsezko legeak oinarri zituen gizarte baten deskribapena hain zuzen.

Utopian (grekeratik ou=ez eta topos=tokia; inon ez dagoena) ez dago jabego pribaturik, erlijio gurtza guztiak onartzen dira, lanak ez dakar suntsipenik, sei ordukoa da lan eguna, ekoizpenera bideratuak ez baina atsegingarriak diren beste jarduera batzuk egiteko denbora edukitzearren… Irudizko gizarte hori ez zetorren bat inongo errealitate historikoekin.

Elkarri kontrajarrita zeuden bi ikuspegi horien artean, hau da Machiavelliren errealismo zorrotzaren eta Moreren idealismo utopikoaren artean, Bodin (1530-1596) zegoen.

Bodinek erregetzaren dotrina bat osatu zuen, boterea erregearen esku zegoela zioena, baina orobat esaten zuena botere hori ezin zuela erregeak tirano baten modura erabili, ezta Machiavellik deskribatu zituen metodoen arabera ere; erregeak gizarteko kideen batasuna bermatzeko erabili behar zuen bere boterea, arau etikoak, izadiaren legeak eta jainkoaren legeak begiratuz betiere. Eta zalantzarik gabe, Estatua egitura artifiziala da, gizakiek sortua, ez Jainkoak emana.

Hobbesek (1588-1679) kontratu moduan azaldu zuen artifizialtasun hori. Hobbesek uste zuen, Aristotelek ez bezala, gizakia ez dela berez izaki soziala, izaki berekoia baizik, bere beharrak asetzea beste kezkarik ez duena berez. Horren arabera, berezko edo jatorrizko egoera guztiek guztien kontra gerran diharduten egoera bat litzateke. Egoera horretatik ateratzeko irtenbide bakarra gizarte hitzarmen bat egitea da, gizabanako guztiek beren «berezko askatasunari» uko egin eta aginpide guztia biltzen duen errege baten mende jartzea alegia. Erregea hitzarmen horretatik kanpo gelditzen da, ordea, bera baita berezko eskubideak gorde ditzakeen bakarra, eta bera da, halaber, bake bidezko elkarbizitza, «berezko legeak» –hau da autokontserbazioaren sena betetzera bideraturiko berekoikeria arrazionalizatzea– betearazten dituena, helburu hori lortzeko edozein bide erabiltzea zilegi duela. Teoria horrek azaltzen du erlijio gerren garaian Europak bizi zuen egoeratik abiatuta estatu absolutista nola sortu zen.

Filosofia arrazionalista; Descartes eta «cogito»

DESCARTES FILOSOFOAK FISIKAN IZADIAREN EZAGUERAREN INGURUAN IZAN ZENAREN MAILAKO IRAULTZA BAT BIDERATU ZUEN.Izadiaren ezaguerak lorturiko arrakastaren liluran, Kopernikok eta Galileok fisikarenalorrean egin zutenaren neurriko berrikuntza bat egin nahi izan zuen Descartesek (1596-1650) filosofian ere. Horretarako esperientziaz eta kontzientziaz kanpoko eragile guztiak bazter utzi behar ziren (antzinako eta Erdi Aroko filosofoen eta teologoen esanak barne, edo zentzu komunaren eta zentzuen lekukotasunak barne), eta printzipio edo oinarri berri bat bilatu behar zen, filosofia berria zimendu sendoen gainean eraikitzeko. Bilatze horrek «gogoeta esperientzia» handia eskatzen du, ahal bezain zalantza erradikala metodikoki proposatu eta azken ondorioerataraino eramatean datzan esperimentua, hain zuzen, horrela lortuko delakoan ziurtasun zalantzarik gabe eta sendoena; filosofia guztia berrantolatzeko –eta zientzia horretan beste guztiak oinarritzeko– aukera emango duen printzipio berri bat, hain zuzen.

Abentura filosofiko horretan, zalantzan jar daitezkeen egia guztiez gabetzen da Descartes, era aski behartuan bada ere: zalantzan jartzen du tradizioa, ohiturak, zentzu komuna, zentzuen lekukotasuna egiazkoak ote diren, eta horrela, zalantza egiten du munduaren beraren eta bere gorputzaren existentziaz ere. Matematiken egiatasuna ere zalantzan jar daiteke horren arabera, baina horretarako mutur-muturreko hipotesi bat eman behar da: gu engainatu nahian dabilen jeinu gaizto bat ote den hipotesia, jainko gaizto bat delakoa, alegia.

Baina eszeptikoa ia etsipenera eraman zuen infernu hartan, beste egia bat aurkitu zuen filosofoak: «bada pentsamendua». Zalantzakinguruko guztia baztertu duenean, bada zerbait zalantza horri gaina hartzen diona: zalantza egiten ari naizelarik ere, ezin dut zalantzarik izan gogoaren jarduera bat badela, gogoeta badela. Antzinako filosofia, kanpo errealitatearen behaketan murgilduta zegoenez (Izaki edo Jainko gisa tematizaturik errealitatea), apenas kezkatu zen Descartesek agerian utzi zuen subjektuaren gogoaren jarduera horretaz, filosofia modernoaren muina izango den gertaera horretaz alegia. Gogoeta egiten duen subjektua (hau da arrazoitzen, sentitzen, desiratzen, etab.. uena) izaki aktiboa da, izaki ekoizlea: irudiak, kontzeptuak, ideiak… sortzen ditu. Eta gure gogoaren ekoizpen horien existentzia ezin da zalantzan jarri (horrela, norbaitek ispilatze bat duenean ez dago zalantzarik bere gogoan oasi bat badela; galdetu behar dena da ea irudi horri dagokion gogoaz kanpoko errealitaterik baden, alegia basamortuan irudi horri dagokion errealitaterik baden).

Filosofia modernoak horrela ekin zion subjektibitatearen, niaren, kontzientziaren eta gizabanakoaren askatasunaren goratzarrearen bideari, goratzarre horretan kanpo errealitate, errealitate material edo mekanikoaren (res extensa) eta izpirituaren, gogoaren, pentsamenduaren errealitaearen (res cogitans) artean erro-errotiko bereizketa eginez. Subjektibitate hori da, hain zuzen ere, pentsamendu modernoaren oinarrietako bat.


Covid-19ak eragindako egoera dela eta, eta ahal den neurrian pilaketak eta/edo kutsatzeak saihesteko, Udalak hitzordua eskatu behar zuela erabaki zuen, administrazioarekin edozein izapide egiteko.

Orain arte telefonoz baino ezin zen hitzordua lortu, baina orain udalaren webgunearen bidez ere egin daiteke. Klikatu hemen.

Horretarako, ez da beharrezkoa erregistratzea edo gako operatiborik edukitzea, sistemak eskatzen dituen datuak sartzea eta eguna eta ordua aukeratzea besterik ez.

Oraingoz, honako sail hauek daude online hitzordurako: Alkatetza, kontu-hartzailetza, diru-bilketa, erregistroa, errolda eta euskara. Gainontzekoentzat udaletxeko telefono zenbakietara deitu behar da:

Zentralita - 943.37.60.55

Hirigintza - 943.37.61.89

Zerbitzua Publikoak - 943.37.01.03

Zerbitzu Sozialak - 943.37.61.79

Kultur Etxea - 943.37.61.81

Kiroldegia - 943.37.61.82

Euskaltegia - 943.63.16.21

Hitzordua erabili behar ez badute, bertan behera uztea eskatzen zaie herritarrei. Eta, ahal den neurrian, interesduna baino ez bertaratzea.

Gogoan izan guztion onerako nahitaezkoa dela maskara erabiltzea, eta segurtasun-neurriak errespetatu behar direla.


Urteroko jaia aurten ezin izan denez egin, bideo honetan bildu ditugu hainbat gurasoren, gazte biren eta bertsolarien bizipenak.


'''Andres Urrutia Badiola''' ([[Bilbo]], [[1954]]ko [[abenduaren 21]] - ) notarioa, ekonomialaria, idazlea eta, [[2005]]etik, [[Euskaltzaindia|Euskaltzaindiko]] burua da. [[Deustuko UnibertsitateUnibertsitatea]]ann Zuzenbide ikasketak egin zituen, eta [[1976]]an lizentziatu zen. [[Ondarroa]]n notario ibili zen [[1981]]etik [[1994]] arte, eta hortik aurrera Bilbon. Deustuko Unibertsitatean Zuzenbide Fakultateko irakasle da, eta eskolak [[euskara]]z nahiz [[gaztelania]]z ematen ditu.

[[1984]]tik [[1988]]ra [[Euskararen Aholku BatzordeBatzordea|Euskararen Aholku Batzordeko]]ko kidea izan zen. Arlo juridikoan, hainbat lan lexikografiko eta terminologikotan hartu du parte, besteak beste "Euskara legebidean" (Gotzon Loberarekin batera), "Euskara, zuzenbidearen hizkera" eta "Bizkaiko Batzar Nagusiak eta euskara: 1833–1877" lanetan. [[Labayru ikastegia|Labayru]] ikastegiko kolaboratzailea ere bada.

Idazle gisa, hainbat itzulpen egin ditu, eta bi narrazio liburu argitaratu:

* ''Berbondo'' [[2004]], Labayru.

[[1997]]an [[euskaltzainen zerrenda|euskaltzain]] oso izendatu zuten. Azkenik, [[2005]]eko [[urtarrilaren 27]]an [[Euskaltzaindia]]ren buru hautatu zuten, [[Jean Haritxelhar]] ordezkatzeko. Hartara, akademiaren zazpigarren presidente bilakatu zen.


Finantza-arloaz haratago, funtsezkoa da halaber kontratuen elaborazioa izatea etorkizunean arazoak saihesteko. Horregatik, egiaztapen-zerrenda batzuk ematen ditu BDCCk, kontratu orokorren, banaketa-kontratuen, agentzia-kontratuen edo lizentzia-kontratuen elaborazioan lagunduko dutenak.

Deskarga

Tresna hau ezagutu ahal izateko, nor zaren kontatzeko eskatzen dizugu. Horrela, zurekin harremanetan jarri ahal izango gara, deskargatzen dituzun edo interesatzen zaizkizun tresnekin lotutako prestakuntzetara gonbidatu ahal izango zaitugu, edo, besterik gabe, zer moduz eta lagun diezazukegun galdetu ahal izango dizugu.

Izena

Abizenak

Enpresa

E-Maila

Deskargatu RAR 416 KB

Onartzen ditut baldintzak eta pribatutasun-politika

LAGUNTZA BEHAR DUZU TRESNA HONEKIN?

JARRI HARREMANETAN BDCC-AREKIN

Bat eginBat egin

Euskadiko kultura - eta sormen - industrien komunitatearekin

Izena

Abizenak

Enpresa

Azpisektorea Zure azpisektorea Arte eszenikoak Musika Kultura Ondarea Hizkuntza Industria Ikusizko arteak Artisautza Edizioa eta medio inprimatuak Ikusentzunezkoa Bideojokoak Eduki digitalak Diseinua Arkitektura Moda Gastronomia Publizitatea eta marketina

E-Maila

BDCC-arekin bat egitea

Onartzen ditut baldintzak eta pribatutasun-politika

Orientazioa

TAKE A

LOOK!! !

Aholkurik edo orientaziorik behar duzu?

Gogoeta-tresnak bilatzen ari zara zure proiektuaren, enpresaren edo erakundearen inguruan?

Gure esperientziarekin eta gure sarearekin, zure enpresa-ekimenaren fase guztietan lagunduko dizugu aholkularitza pertsonalizatuaren bidez.

Jarri harremanetan BDCCrekin

info@basquedcc.eus

Uribitarte pasealekua, 3 - 3. Solairua 48001 - Bilbao (Bizkaia) Google maps

Telefonoa: 627 671 552 (Astelehenetik ostiralera: 9:00 - 14:00)

Posta elektronikoa: info@basquedcc.eus

EZAGUTU BASQUE DCC

KSIak EUSKADIN

Bilatu

TRESNAK

Prestakuntza

LAGUNTZAK

ORIENTAZIOA

ALBISTEAK

Cookieei buruzko politika

Pribatutasun-politika

Erabiltzeko baldintzak

Cookien erabileraren helburua webgune honen erabilera aztertzea da. Informazio gehiago nahi izanez gero, ikusi gure cookien politika.

ONARTU

ezeztatu

ONARTU

_01 EZAGUTU BDCC

_02 KSIAK EUSKADIN

_03 TRESNAK

_04 Prestakuntza

_05 LAGUNTZAK

_06 ORIENTAZIOA

_07 ALBISTEAK

Bilatu

→

BDCC, DC Network (Districts of Creativity Network) nazioarteko?sarearen parte da. ?Bere funtzioa mundu oparoagoa lortzea da, sormenaren boterea aprobetxatuz. 2004an sortua, sormen barrutien sareak munduko 13 eskualde sortzaile eta berritzaile?baino gehiago batzen ditu. DC Network-en nazioarteko gunean?egoteak sormenari eta berrikuntzari lehentasuna ematen dieten eskualdeen sare bakarra bihurtzen gaitu.


Legebiltzarrak Euskadiko Dokumentu-Kudeaketa Integralaren eta dokumentu-ondarearen legea onartu du kontrako botorik gabe - Eusko Jaurlaritza - Euskadi.eus

Joan edukira

euskadi.eus

Hasiera-orria

Gaiak

Eusko Jaurlaritza

Tramiteak

Tresnak

Kontaktua

Bilatzailea

Web-mapa

Bilatu euskadi.eus-en

Informazio Orokorra

Erabilerraztasuna

Lege-informazioa

Cookie politika

Egoitza Elektronikoa

Hizkuntza

Nire karpeta

Kontaktua

Bilatu euskadi.eus-en Bilatu

Albisteak

Legebiltzarrak Euskadiko Dokumentu-Kudeaketa Integralaren eta dokumentu-ondarearen legea onartu du kontrako botorik gabe

Argitalpen-data: 2022/06/23

Artxibo publiko zein pribatuen kudeaketa eta trataera arautzen dituen legea da

Lege berriari esker aurrera egingo da zerbitzu publikoen informazioaren kudeaketaren hobekuntzan, gardentasun-printzipioaren garapenean, dokumentu-ondarearen babesean eta herritarrek informaziora irispidea izateko duten eskubidearen aitorpenean eta erabileran

“Lege honek Euskadiko artxibo-sistema osoaren koordinazioa eta zerbitzu horien funtzionamendu eraginkorra ahalbidetuko ditu”, adierazi du Bingen Zupiria sailburuak

Legebiltzarrak kontrako botorik gabe onartu du gaurko osoko bilkuran “Euskadiko Dokumentu-Kudeaketa Integralaren eta dokumentu-ondarearen legeai” eta aukera eskainiko du aurrera egiteko, zerbitzu publikoen informazioaren kudeaketaren hobekuntzan, gardentasun-printzipioaren garapenean, dokumentu-ondarearen babesean eta herritarrek informaziora irispidea izateko duten eskubidearen aitorpenean eta erabileran.

Legebiltzarreko taldeei eskerrak eman ondoren, Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak azpimarratu du lege honen azken onespena posible izan dela alderdi politikoen artean lortutako adostasunari esker, “eta horrek are balio handiagoa ematen dio onartutakoari”.

Gaur onartutako testuak erantzuna ematen dio gizarte digitalaren testuinguruan, dokumentuen kudeaketa integralari ezarri zaizkion erronkei, artxibo-antolaketa egokitua eta koherentea behar baitute. Trantsizio egoera bat bizi dute artxiboek bai arlo publikoan eta baita pribatuan ere, izan ere, nabarmen eta etengabe hazi da informazio elektronikoa. Sistema eta formatu desberdinetan sortzen eta biltegiratzen dira gaur egun dokumentuak eta nolabaiteko bizikidetza dago paperezko dokumentazioaren, sistema mistoen eta erabat elektronikoen artean.

Arau berri honek sei titulu, bi xedapen gehigarri, hiru xedapen iragankor, xedapen indargabetzaile bat eta hiru azken xedapen ditu. Honako hauek arautuko ditu legeak:

Titulartasun publikoko dokumentuen kudeaketa integrala, tratamendua eta artxiboen bidezko antolaketa.

Euskadiko Dokumentu Ondarearen konfigurazioa, babesa eta zaintza.

Euskadiko Artxiboen Sistemaren egitura, antolaketa eta kudeaketa.

Euskadiko Dokumentu Ondarea osatzen duten artxibo pribatuen titularren eskubideak eta betebeharrak.

Euskadiko Artxiboen Sistema eta Euskadiko Dokumentu Ondarea osatzen duten artxibo-sistemetan zaindutako titulartasun publikoko dokumentuetara irispidea izateko eskubidea.

Zehapen-araubidea.

“Euskadiko Dokumentu-Kudeaketa Integralaren eta dokumentu-ondarearen legeak”, behin Eusko Legebiltzarrak onartu eta indarrean sartzen denean, honako hauei aplikatuko zaiei: Euskal Autonomia Erkidegoko sektore publikoa; Lurralde historikoetako sektore publikoa; Euskal Autonomia Erkidegoko tokiko erakundeak eta tokiko sektore publiko instituzionala; Eusko Legebiltzarra; Arartekoa; Herri Kontuen Euskal Epaitegia; Lurralde historikoetako Batzar Nagusiak; Euskal Herriko Unibertsitatea; Euskal Autonomia Erkidegoan zerbitzu publikoak ematen dituzten edo administrazio-ahalak egikaritzen dituzten pertsona fisiko eta juridiko pribatuak; Euskadiko dokumentu-ondarea zaintzen duten artxibo pribatuen titular diren pertsona fisikoak eta juridikoak.

Titulartasun publiko dokumentuak

Legeak zehazten duenez, honako erakunde publiko eta pertsona fisiko edo juridikoen dokumentuak dira publikoak:

Eusko Legebiltzarrarenak, Herri Kontuen Euskal Epaitegiarenak eta Arartekoarenak.

Euskal Autonomia Erkidegoko Gobernu Kontseiluarenak eta Administrazio Orokorrarenak.

Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio Orokorraren sektore publiko instituzionalarenak.

Euskal Autonomia Erkidegoko zuzenbide publikoko korporazioenak, esleituta dituzten funtzio publikoei dagokienez.

Lurralde historikoetako Batzar Nagusienak eta Lurralde Historikoetako sektore publikoarenak, zeina Administrazio Orokorrak eta sektore publiko instituzionalak osatzen baitute.

Euskal Autonomia Erkidegoko toki-entitateenak eta tokiko sektore publiko instituzionalarenak.

Euskal Autonomia Erkidegoan kokatuta dauden unibertsitate publikoenak, eta haien mendeko zentro eta egiturenak.

Euskal Autonomia Erkidegoan egoitza duten Estatuaren Administrazio Orokorrarenak eta haren sektore publiko instituzionalarenak.

Euskal Autonomia Erkidegoan egoitza duten Justizia Administrazioko organoenak.

Euskal Autonomia Erkidegoan egoitza duten notariotzenak eta erregistro publikoenak.

Europar Batasuneko erakundeen mendeko organismoenak eta nazioarteko beste edozein organismo publikorenak, batzuek zein besteek Euskal Autonomia Erkidegoan egoitza badute.

Nortasun juridiko propioa duten entitateenak, baldin eta artikulu honetan aipatutako entitateek eta pertsona juridikoek sortuak badira, nagusiki haien partaidetza badute edo benetan haien kontrolpean badaude, administrazio-ahalak baliatuz edo funtzio publikoak egikarituz sortutako dokumentuei dagokienez.

Euskal Autonomia Erkidegoan zerbitzu publikoak kudeatzen dituzten pertsona pribatu fisiko zein juridikoenak, zerbitzuak ematean sortutako dokumentuei dagokienez.

Organismo publikoen mendeko entitateenak eta aurreko kasuetan jasota ez dagoen beste edozein entitate publikorenak, administrazio-ahalak baliatuz edo funtzio publikoak egikarituz sortutako dokumentuei dagokienez.

Aipatutako erakunde bakoitzak aurrerantzean bere artxibo-sistema propioa izan beharko du eta denek osatuko dute Euskadiko Artxibo Sistema. Helburua lankidetzarako, koordinaziorako eta aholkularitzarako espazioa sortzea izango da. Horretarako kide eta disziplina anitzeko bi organo sortzen dira: batetik Euskadiko Artxiboen eta dokumentu Ondarearen Kontseilua eta bestetik Euskadiko Dokumentuak Balioesteko, Aukeratzeko eta Irispidean jartzeko batzordea. Lehenengo batzordearen zeregina aholkularitzakoa izango da. Bigarrenarena Euskadiko Artxiboen sistemari atxikitako entitanteek sortutako dokumentu-tipologia eta serie guztiak balioestea.

Euskadiko Dokumentu Ondarea

Gaur onartutako legeak Euskadiko Dokumentu Ondarea ere arautzen du. Bere barnean daude sortu zirenetik 50 urte baino gehiagoko antzinatasuna duten titulartasun publiko eta pribatuko dokumentu guztiak baita, Euskal Kultura Ondarearen EAEko erregistroan inskribatuta dauden dokumentu guztiak ere. Euskadiko Dokumentu Ondareak inbentario bat izango du ondarea bera osatzen duten dokumentuak eta dokumentu horiek gordetzen dituzten Euskal Autonomia Erkidegoko artxiboak identifikatzen laguntzeko helburua izango du.

Arauak Euskadiko Artxibo Historikoaren izaera juridikoa indartu eta eguneratu ere egiten du eta berea izango da “Euskadiko Dokumentu Ondarea osatzen duten, edo osa dezaketen, eta bere zaintzapean dauden dokumentuak kudeatzea, kontserbatzea eta zabaltzea”.

Euskal Autonomia Erkidegoko sektore publikoko artxibo sistema

Eusko Jaurlaritzan administrazio publikoaren eskumena duen sailaren mende egongo da Euskal Autonomia Erkidegoko sektore publikoko artxibo sistema, Euskadiko Artxibo Historikoa izan ezik. Azken hau, Jaurlaritzan artxiboen eta dokumentu ondarearen eskumena duen sailari atxikita egongo da. Euskal Autonomia Erkidegoko sektore publikoko administrazio unitate edo bulego bakoitzean kudeaketa artxibo bat egongo da. Horrez gain Euskal Autonomia Erkidegoko Sektore Publikoko Artxibo Nagusia ere arautuko du lege berriak, EAEko sektore publikoak sortutako dokumentuen kudeaketa politikak eta zaintza gauzatuko dituena.

Toki-erakundeen artxibo-sistemak

Onartu den “Euskadiko Dokumentu-Kudeaketa Integralaren eta dokumentu-ondarearen legeak” toki-entitateen artxibo-sistemak ere arautzen ditu. Honen arabera, udalak eta gaineratiko toki erakundeak behartuta dauden beren artxibo-sistema propioa edukitzera era sistema horrek gaitasun nahikoa izan behar du lege honetan ezarritako funtzioak eta eginbeharrak betetzeko. Hala ere, udalek eta gainerako toki-erakundeek mankomunitateak osatu ahal izango dituzte beste udal erakunde batzuekin edo udalerria baino lurralde-eremu handiagoko entitate batzuekin legeak zehazten dituen baliabideak izateko.

Artxibo pribatuak

Artxibo pribatuak ere arautzen eta definitzen ditu gaur bidea egiten hasiko den legeak. Artxibo pribatutzat joko dira “beren jarduerak Euskal Autonomia Erkidegoan egiten dituzten edo kokatuta dauden pertsona fisiko edo juridiko pribatuek beren eginkizun eta jardueretan sortutako dokumentuak eta dokumentu funtsak zaintzen dituztenak” eta beraz, honako dokumentu hauek biltzen dituztenak:

Euskal Autonomia Erkidegoko kultura- eta hezkuntza-fundazio eta -elkarteak.

Euskal Autonomia Erkidegoan helbidea duten antolakunde politiko, sindikal eta enpresarialak.

Euskal Autonomia Erkidegoan dauden eliza-entitateak eta erlijio desberdinetako elkarte eta organoak.

Historian zehar, Euskal Autonomia Erkidegoan eragina izan duten familiak eta pertsonak.

Herritarren eskubideak eta betebeharrak

Lege berriak pertsona guztiei aitortuko die Euskadiko Artxiboen Sistema osotzen duten dokumentuetara zein Euskadiko Dokumentu Ondarea osatzen dutenetara irispidea, beti ere, indarrean dauden arauak errespetatuz eta dokumentuak kaltetu gabe. Arau-hausteak ematen diranean 50.000 eta 300.000 euro arteko isunak aurreikusten ditu legeak.


Urriaren 21, 27 eta 29n sindikatuek jangeletako langileak grebara deitu dituzte jangeletako zerbitzua bermatze aldera. STEILASek bere babes osoa adierazi nahi die langile hauei guztiei daramaten borrokan.

Ikasturtea hasi denetik hezkuntza komunitatea osatzen dugunok modu desberdinetan ari gara gure kezka, haserrea, eta Hezkuntza Sailaren arduragabekeria zein aldebakartasuna salatzen.Halaber, adierazi diogu ez dugula inolako murrizketarik onartuko eta ikasturtea segurua izan dezagun ezinbesteko kontratazioak egin eta beharrezko baliabideak jarri ditzan.

STEILASek jangeleetako langileek kaleratu dituzten aldarriak bere egiten ditu: segurtasunaren bermea; enpleguari eta lan-baldintzei eustea, ratioak jaitsiz eta lanen gainkargarik gabe; zerbitzu seguruak eta kalitatezkoak.

Horregatik guztiagatik, STEILASek dei egiten die hezkuntza komunitatea osatzen dugun guztioi jangeletako langileek antolatuko dituzten mobilizazioetan parte har dezagun.


Chalcoratzean, gauerdi pasatuxean, lotan zeuden denak, lurras. Roma auzoko cantina batean auhaldu ziren. Tekila burrustan isurtzen zen, mariachi saldo gotorrak Jose Alfredo Jimenez handiaren hitzekiko Serenata huasteca edo Un mundo raro harilkatzen zituela. Sigmak ez zuen uste kitsch-keria zerien melodiek, goldeak bailiran, barna urra zezaketenik. Izta pottoloaz maitemintzen ari zena eta vice-versa? Jada munduan soberakin sentitzen ez zela sinesten zuelako ote? Soinu alegerek humanitatearen tragedia betikotzen zuten Kepa Junkeraren trikiak hain gurea zen Iruten ari nuzu epikotzen zuen eran: derrigorrezko!

Gela bakarraren kantoian elkar biluzi zuten, isilik eta plazerezko intziriak gordez. Eskuak, alkoholak birrindu haragi borobilaren hamalau izkinatan zebiltzan, horrelakorik balitz, ezpainak ezpainei. Kikizai estofatuak oihar, errautsean hedatu mantaren eremuan etzan ziren, bata bestearen baitan. Une batez Ipsilo Teotihuacaneko sasitzarretako indiarren txosnetan pulque bila berriz zirudikan Sigmak: taxilariaren eskaintzari ezezkorik ez eta goiti egitear geratu zen. Piko esnearen edo esperma ziliportatuaren eiteko edariak disgustua ematen zion. Melekaki lerratzen zitzaion urdaileraino.

— Pulque curadoa da, magaye landare irrikatsuaz ondua. Noiztenka mezcal delakoa ere proposatzen dute hemengo laborariek.

— Etxeko hautinaren lehen emaitzaren gustu berdina dauka, kiratsa, zakarra, presenta ezina, ahalkegarria, mahasti jorran eta estekan akitzen ziren nekazien antzekoa. Kaktusak halaz, bihotzak eta gogoak amaina ditzake.

Txabolako adineko kurrunkalaria mugitu zen. Bizkitartean ahurren baladak ezti ziren ezintasun alaiak menderaturiko soinaldeetan, barna, zehar, trabes. Ez zen nehor iratzartu hargatik.

Sigmak, ahapez:

— Hainbat zintudan desiratzen...

— Ez nekien libre zinela. Atzo dut ulertu, Lamda Coatlirekin partitzen ikusi dudanean. Nirea zara...

— Ainintza beti gaur bezain libre!

Iztaren desiraren izerdi usainak sudur zuloak kilikatzen zizkiola, Sigmak museo arkeologikotik jalgitzean Ipsilori erran zionaz gomutatu zen:

— Badakizu hobesten dituzkedala diskurtso normatzaileek beraien zirkuluetarik haizatzen dituzten gauzak, hala nola apaletsiriko itsusiak, herrestak, beltzeriak, erleak, listafinak, euri etengabeak, baleak, amodio debekatuak eta jagoitik kaktusak.

Ipsilo ametsetarik belhitu zen:

— Egia da, baldintzarik gogorrenetan irauten duten loreek izen poetikoak dituztela, agave demagun, edo nopal, saguaro, edo oraino roca viva. Zure atseginerako baizik ez balitz lista emenda genezake. Gandhi liburu-dendatik pasatuko gara.

— Musua emadazu.

Iztaren hatsa ileetan bare zebilkion Nunca volveré xuxurlari.

Tuak nahasten zitzaizkien eta mihiak txirikordatzen, belarrietan, larru arteketan, gerriko gantzetan. Izpirituak argi zituzten. Sekulakoz.

— Ez dakigu sekulan zuzen zer edo nor garen. Hitzez mugatzen dugun ele bakoitzak mugagabetzen gaitu, briu-brau. Ni naiz diot eta agudo ni ez naiz haren zurrungak uhertzen nau, bakunak eta anitzak garelako nolabait. Jiteak zehazten, baztertzen eta bizihazten dituen egitura soziala ez dut laket, batere ez, ereduak finkatzen dituelako populazioen borrokatzeko, eta kontrolatzeko, eta manipulatzeko, eta sufrantza haziak ereiteko eta... eta... eta... hala ere, eredu horiek beraiek urrunago joatera bultzatzen gaituzte, zakutik edo zorotik, hauturik ez daukagulako.

Iztaren hurbila, Sigma!

Guadalupeko basilikan abandonatu zituen Ipsilok, San Cristobalgo lomasetako aferagile bat aireportura eraman behar zuelako. Aberastegiak han aurkitzen ziren, egoitza erraldoi, fortifikatu eta kamera zein borta-kodigoz segurtatuak.

— Bezeroak bizkar-zainekin garraiatzen ditugu —zerasan taxilariak—, segituak eta bahituak izateko beldurra dutelako, batzuetan imajinatzen dut jaunkillot politikoak eta kaid-ak daramazkidala. Maioriak pobreziaren neurriaren azpian datxizkaten herrialdeetako gutxiengoaren altxorra da izua, eta menturaz —horrela bukatu zuen—, finantza krisiarekin lotsa areagotuko zaie, azken finean gerla zibila atitxatuz.

Riots indeed.

Iztak maitekorki musukatuko zuen Sigma, bota zion behakoaren samurtasuna kontuan edukiz gero. Baina ez zen higitu. Belaunak ustekabean juntatu zitzaizkien. Ipsilok solasean zerraikan:

— Neplanta arima erratuarekiko new mestizetarik zarenez, erakuts iezaiozu basilika, halaber gurutzearen seinalea mexikar erara marrazten. Hamalau aldiz eta zalu-zalua. Orotan egiten dugu, bereziki hegazkinak lurra uzten duenean...

Irriz lehertu zen taxilaria, pesetero batek ibilera trabatzen ziolako tuta arrabiatsuz zinpurtzen zela. Sigmaren sabelean pulquearen desmasiaz ozen zebiltzan, kurruska eta bor-bor. Papaia bat klikatu zuen. Fruta zukudunaren jusa barreiatu zitzaion aho sabaian eta hobera zihoan pirta-pirtaka. Iztaren ahurraren epela sentitu zuen sorbaldan. Indar berritzaile. Gaitzeko fleitean zen ondorioz Guadalupeko katedralaren maldatik, oihu, kanta, txaranga aire eta dantza herrikoi, peregrinajez doi-doia heltzen ziren fededun koloretsu bezain agerroien erditik sartu zirenean.

Mirakulua zen.

— Potta... Otoi.

Garrasi salbaiak urratu zuen gaua. Tiro hotsak entzun ziren. Ez zekien nola eta nondik, baina Sigmak desertua hazta eta ura falta zuen. Haizea bazen, hotza, ezpata adina labainkor, eta orduan, mortuak odola bezain gorri zekuskien. Guadalupeko ama beltzaranaren potretaren oinetako tapiza ibiltarian ez zen geratzen. Zaindariek larderiaz haiatzen zituzten erregutan ausatzen zirenak. Negarrez ari ziren batzuk, besteak fabore amoinatzen, gehienak so bustiaz birjinari begira, eguneroko esplika ezinezko kakatik ahalik lasterren atera zitzan eskatzen. Dama nahuazteka izarrez, lau arto liliz, suge bihurrikariez, arrantzez eta eki arraroz ederrestua zen.

Zigarreta piztean lur ikara sumatu zuen, burrunba elkorra eta ilunpean zakur gosetuaren zaunka, herioari uhuruka, non ez zen otso edo koiotearena? Zerbait zartatu zen, hogei urte lehenago gas-hodia Pachucan bezala. Malko bat beharbada, Juan Diego indioaren niniketan. Elizaren atarian indigena inbalier gaztea auhenez zegoen. Paralitiko aulkian potikoa botilari tiraka ari zela, beraztu zen Sigma, bere basilika propio afruntagarriaz gain ez zuelako leku sakratuetan errotzeko ohiturarik: ohaideak eta lagunak nardatzen zituen; pentsa jainkoa, are gehiago. Bat-batean Iztaren besartean zetzan:

— Tonantzin!

Mendeetako oldartze mineralaren lekuko, adarka igotzen zen magma agerian zaraman arraildura ireki zitzaien zango pean. Jauzi egin zuten. Beren buruak bederen salbatzekoak zituzten, horren funtsaz arras segur ez ziren arren. Basalto purruska eta ilainezko lantzerrak estali zituen zelaiak, amiltzen zirela ttanttaka, agerrindearen men: haurrideak, gurasoak, herritarrak, askaziak eta adiskide apurrak irudikatzean bazekiten maluraren urkatzeko ezer ez zezaketela obra. Borondatea ahul zihoakien, suntsigarri. Hautsartu zuten.

Altzairuzko ahotsa oldartu zitzaien:

— Urrikal zaitezte. Parteka itzazue taloa eta pulquea. Ez aberastu, non ez den hurko intzirikariaren debaldeko opariaz.

Solas sibilinoak ziren Delfosko pitiarenak bezainbat.

Ortzaizea garbitu zen. Indar telurikoaren oldeek erraiak inarrosten zizkion, larraitz zurbilean nahikundearen aurka zihoala ohartu zen, bozari erantzuten bailuen, biziraulea naiz, I am a survivor, soy superviviente, überlebe ich marmaratzen zuela, hizkuntzak nahasiz.

— Egarri naiz.

Ihausteriak durrundatu zuen zeru sabai urdin-urdinean. Urratsa urratsari ari zen Sigma, gibelera so ea Izta zetorrenez, sukar hilgarria jasan eta ohetik altxatzen zebilenaren hanka-manka durduzatian. Antsiaren erasoa ez zuen ekidin.

Alfa eta omega.

— Gozaraz nazazu!

Kontinente mutuaren izkinan zutoin ikaratia zekusan.

Posa Ngakak Londreserakoan jotzen zuen orrazi musikalaren nota xeheak ezagutu zituen. Korrikaz hurreratu zitzaion.

Tinkatu ziren arraiki:

— Non dira besteak?

— Zein beste? Alderik alde gabiltza eta ez dugu inor gurutzatzen.

Posaren agerpena ez zen sosegagarria. Nehondik.

Basaltoz azpatu lehorrean jarri ziren. Elerik ez zuten trukatu. Sigmak Posaren soinaren beroa estimatu zuen, hilotzen erresumatik aurtiki izate argamasa zela zirudiolako eta banpez maita zezakeen Izta bera desagertu zitzaiolako. Azantz metalikoak aditzen ziren. Handik at, gerlariak hurreratu zitzaizkien, amerikar soldaduen hondarrekin jantzi eta burtsetan kotatu enpresek ezkutuan kudeatu armen merkatu klandestinoetan erosi kalaxnikov eta P38 pistolaz astindu amazona bulargabeak. Lanjerraren zerbitzari bekatorosak bailiran, ihesari eman ziren. Itsumandoka. Behaztopaka. Erori eta altxa. Altxa eta erori. Kanta zaharraren haritik.

Bolada karroinduek hegaldarazten zituzten hondarrezko hedoiak hertzean, Tenerekoaren pareko arbola herbalaren azpian kukubilkatu itzal zardaia begimendu zuten. Ezkel zegoen. Boz erlastuaz agurtu zituen, herabeki:

— Modou naiz. Modou Keita.

Malitik Europara zihoan, Niger, Aljeria eta Marokon gaindi. Nadorreko poliziek haietarik berrogei kamioietan sakatu eta Saharako desertuan laxatu zituzten. Barrez ari zen, txadarrek, boliarrek, kamerundarrek, ginearrek, senegaldarrek, chairman batek kudeatzen zuen Ben Youneseko errepublika asmatu zutela deklaratzean, Afrika idealaren mihisea irunez, tranquilos deituriko ghettoekin, hostoz, abarrez eta plastikozko aterpeetan. Istoria ezaguna zitzaien.

— Ipar orratzik ez geneukan, gosea pasa eta zenbait egunetara ura eskastu zitzaigun. Ahulenak hiltzen zirenean sablean ehorzten genituen, otoitz laburrak murdukatuz. Pasaporteak biltzen genizkien gero familiei igortzeko. Gogoan daukat gizonez apainduriko Ghanako emakumea. Ez genuen deus susmatu azkenera heldu zeneraino. Errabiaz geunden orduan, tristura latzez kordoka. Koleraz. Bi hilabetez nora ez ibilirik, Bamakora iristean, eratorria kontatzen nienean, gazteak trenputxartzen ziren, baina ez zituen horrek partitzetik gibelarazten. Ez zezaketen sinets huts egin nuela, gurasoen etxera itzul ez zitekeen siranrofin bat bihurtu nintzela. Ba al dakizue Ceuta eta Melillan hamar urtez kasik hamar mila bizitza hondatu zirela?

Soldado algarroien orroak.

Posa Ngakak Modouren lepoan pausatu zuen kopeta, maleziarik gabe. Murruak altxatzen ziren eta murruen atzealdean, murruak oraino, murru ugariago beti, errusiar panpinen gisara. Horma arteketan no woman's land desolatuak zabaltzen ziren droga, hiesa, bakartasuna eta eromena setiatzeko. Behatzetako nortasun hatzak ezabatzen zituzten bizar-labanarekin eta heroina txertoak egiten zizkieten elkarri gasolinarik ez baldin badugu aitzina ez gaitezke erranez. Murruak bermarazteko arrazoiak ernatzen ziren, Palestinan, Ulsterren, Espainian, Estatu Batuetan. Bidaia bakoitza infernurakoa zen eta migrazioen turismo bulegoetan Virgilio edo Manastabalen bulegoak eternitaterako zarratuak ziren.

Non zegoen Izta?

Itsasoak gorpuak zitzikatzen zituen, pentokak bidonvillez perdukatzen ziren, Iraketik, Irandik eta Afganistandik eskapaturiko errefuxiatuak berrogei egunez zetxizkaten Sydneyko berrogeialdi zentroetan, galdezkatuak eta inkomunikatuak. Dregger kurduak udako oporrak Patmos, Lesbos eta Samosko uharteetan iragaten zituen berea ere zen Turkiaren perfume bereziaz hantzeko. Kora portuko ostatuetan kafe turkiarra manatzen zuen, Le Monde irakurtzen ari zitzaion laguna burlari zegokiola. Exilioaren xendra lakarra dastatu genuen guztiek, baserriaren kitatzea eta hitz egiteko modutik beretik arrotz ezjakin trufatua bihurtzea:

— Izugarria da partitzea.

— Badakit.

Hobitik norbait asaldatu zitzaion. Sigma urduri zebilen. Hamar urtez galanki loditu harrak soinaldetik barreiatzen zituela, amaren irria handitu zen, saihetsean kanpatzen zuen armada kupidagabeen balentriak ahantzaraziz. Lurraren trenpua izugarria zen.

— Ama? Non xinen?

— Nizan lekuak ez din izenik. Nola bizi hiz?

— Posa eta Iztarekin nabilaxu, hara eta honara, presentatuko dauzkitxut, xato...

Azken bidaiarako jantzi igandeetako arropekiko andere konkorra segika zetorkion. Sigma harro zen, ikusmena irauli zioten lagunak amari aurkeztuko zizkion, nehoiz ez bezala, luzaz aski diskretua egon zelako bere harreman intimoekiko. Bi eztul idorrez garbitu zuen zintzurra:

— Jeder für sich und Gott gegen alle.

— Glosolaliak jo xitu ala?

— Ez hadila bakarrik egon. Ene penarik handiena lukeen.

— Bena ama? Zer dioxu?

Agerrindea ekaitzak eraman zuen.

Erasoaren tenorea zitekeen.

Amaren zoritxarrezko malkoen erruduna ote zen Sigma? Lehertua zen. Harritua eta hinki-hanka basaltikoaz aitzina zegien, etsipenez itoa. Zaharrak desolatzen eta gazteak aspertzen, besterik ez dut egiten, zioen, ama bigarren aldiz zentzean dolamena are garratzagoa zukeela konturatzean. Dolorez plegatu zen leize hegiaren desorekan. Min zuen, min, min, sobera min.

Monologo bitxian zimurtu zen:

— Statu quo bortitza, errestauratze urrin zizkolatsuarekiko haustura ideologikoa, aurrerapen eta modernitatetzat hartzen ziren, baina nor zen desjabetuetan desjabetuenak ziren Owen navajoaz edo Endo aborigenaz axolatzen? Otzi, Tumai eta Luziaren oinordekoak ziren. Ezinegona zuten. Higitzen ziren, baleak, erleak, lili errautsak, aberatsak salbu, sosa geldoaren inpunitatean baizik ez baitzitekeen meta. Gainerakoei bekokietara tu egiten zitzaien, euskaraz aritzea eta lurrera kerrukatzea debekatua zen errepubliketan eta kale hezeetan zafratzen ziren ipurdiaren balantza susmagarriegia zeukatelako.

Izta. Ama. Posa. Amerika.

Galerna ernatu zen. Urrutitik zetozen orrazi musikalaren oihartzunetan dilindatu zuen izpiritua, hauts zurbilezko lumak besotik kentzean:

— Non dago Manastabal, ene gida?

— Nola dakiket.

Begiak ireki zituen. Noren arrapostua zen? Burtzoroa jasan zuen, Wittig dut bilatzen zioela melengaki, laztanez uhartu zitzaizkion bizkarrezurraren makurdura. Amodio nahikundearen larrantzia. Kuskutik jazarri pinpirin dorpea bailitzan, hegalak oker, Iztaren aurpegi kezkatua neurtu zuen:

— Nor da Wittig?

— Mendekuaren ingumak eroan nau. Kafea behar dut, berehala, edo hilen naiz.

— Idor-idorra zaude.

Ohantzetik zutitu zen Izta.

Horma itsurik, hauts tenpestarik eta bulargabeko armada espektralik ez zeukan txabola karratua pegartegiraino aztalezkatu zuen, sentsualki. Makinaren korroka. Familia kanpoan zegoen jadanik, eguerdiko talo apailatzen. Kikera dudakorra ekarriz, Iztak behialako galdea lelori bai leloritu zion, jeloskeriaz elkor:

— Nor da Wittig?

— Arizonako Tucsonen zendu frantses idazlea.

— Arranguratu nauzu: ez zara gelditu!

— Amesgaiztoa zen.

Eriak ileetan iltzatu zituen. Pulquearen eragin fisikoaz, barneko samindura metatuaz ala Posa Ngakaren soinu tresna minimalaren nostalgiaz ote zitzaizkion figura fantasmatikoak oro kaskoan oldartu? Finaren finean ongi oroitzen zen hiletarik berpiztu amari fence jumper nizate zin zegion uneaz.

— Coatli eta Lamda chevrolet batekin etorriko zaizkigu. Jaikitzeko ordua dugu. Zei eta Psili iturrira urketa lagundu ditzagun...


HETELetik ikastetxeen partaidetza eskertzen dugu LAIT europar proiektuaren logoa diseinatzeko lehiaketan

Inprimatu

HETELetik ikastetxeen partaidetza eskertzen dugu LAIT europar proiektuaren logoa diseinatzeko lehiaketan

HETELek lehiaketa bat egin du elkarteak buru duen LAIT europar proiektuaren logoa diseinatzeko. Teknikerren IK4ren eskutik, Erasmus+ programak finantzaturiko LAIT 4.0. proiektuaren bidez, HETELeko ikastetxeetako 7 irakaslek, Dundee and Angus College-eko (Eskoziako) 4 irakaslek, APRO Formazione-ko (Italiako) 4 irakaslek, SRC Kauno-ko (Lituaniako) 4 irakaslek eta ROC Da Vinci-ko (Holandako) 2 irakaslek beren ezagutza teknologikoak eguneratuko dituzte, enpresa txikiei eta ikasleei industria 4.0. delakoaren egokitze-prozesuan laguntzeko gai izateko.

Lehenik eta behin, gure ikastetxeen parte hartzea eskertu nahi dugu eta jasotako proposamenen kalitate handia azpimarratu. Mila esker lehiaketa honetan parte hartzearren!

Honetaz gain, Politeknika ikastegia Txorierri ikastetxeko Igor Melgosa zoriondu nahi dugu lehiaketaren irabazlea izan delako. Zorionak!


Gaur egun badakigu giza obulu bat in vitro ernaltzen, alegia, ernalketa laborategi bateko hodi batean gauzatzeko urratsak ematen. Baina lorpen hauek denbora eskatzen dute: norbaitek, bakarka edo taldean, hasten du ikerketa.

B2

Noticias

19/05/2022 | 637 Visitas

Web para trabajar el libro Miñan en el aula

La web Miñan-Euskara lantzen es una propuesta para trabajar en el aula el libro escrito por Amets Arzallus e Ibrahima Balde en 2021.

B2 B1

Dokuteca

10/05/2022 | 636 Visitas

Negukoak atera eta udakoak sartu

Urte-sasoia aldatzean armairuan arropa-aldaketa egiteko ohitura dute askok. Aldaketa horiek egitea garrantzitsua omen da: batetik, armairua txukunago edukiko dugulako, eta bestetik, norberaren umorean ere sumatzen omen delako.

B2

Ejercicios

10/05/2022 | 1006 Visitas

Benetako New York

New Yorken bizi den Samuel Ciaurriz kolaboratzailea elkarrizketatu dute Euskalerria irratiko Irrintzi Plaza saioan. Film askotan ikusi izan ditugun zenbait topiko aztertzearekin batera, benetako sagar handia nolakoa den deskribatuko digu. Gezurrezkoa ote da zineman erakusten diguten hiria?

B2

Dokuteca

09/05/2022 | 566 Visitas

Jan-hondarrak aprobetxatzeko ideiak

Hozkailua ireki eta jaki-hondarrak edukitzea oso normala da. Askari on bat egiteko hiru proposamen entzungo dituzu segidan, Iker Markinez sukaldariaren eskutik.

B2

Dokuteca

06/05/2022 | 395 Visitas

Autohizketak

Jolas polita da: objektu bat azaldu edo deskribatzea, baina objektu hori izendatzeko erabiltzen dugun hitza aipatu gabe.

B2

Dokuteca

05/05/2022 | 410 Visitas

Pegasus espioitza sistema

Pegasus izeneko softwareak gailu elektronikoen bidez egiten du espioitza lana. Sistema sofistikatua da eta estatuetako gobernuek bakarrik eskura dezakete. Ez da berria, baina azken boladan Pegasus erabilita zenbait politikari zelatatu dituztela azaleratu da, eta hautsak harrotu ditu kontuak.

B2

Ejercicios

05/05/2022 | 1577 Visitas

Naturan ere, glamourra

Glampinga modan-modan dagoen joera da: oporretan ahalik eta lekurik berezienetara joan nahi izaten dugu, naturatik gertu sarri, baina etxeko erosotasunik galdu gabe eta, ahal bada, zerbitzu guztiak eskura izanik.

B2

Dokuteca

04/05/2022 | 677 Visitas

Motxilero izatea zer den

Motxilero izatea munduan zehar bidaiatzeko modu jakin batekin lotzen da, bidaiatzeko jarrera batekin. Baina kontzeptu hori ere aldaketak jasaten ari da, besteak beste, teknologia berrien eraginaren ondorioz. Edo hala omen...

B2

Dokuteca

02/05/2022 | 559 Visitas

Publizitatea gutxitzea, publizitaterik onena?

Publizitate-zaparrada etengabea da gure egunerokoan: ordenagailuaren bidez, mugikorrean, postaz... bide ezberdinetatik iristen zaigu eta maiztasun handiz, gainera. Publizitatez inguratuta bizi gara! Zer egin egoera horren aurrean?


Hemen gauden zortzi sindikatuok Foro Sozial iraunkorraren ekimenez elkartu gara eta preso dauden pertsonak txertatzeko auziari buruzko amankomuneko irakurketa egin nahi dugu.

Lehenago ETAren behin betiko eta erabateko armagabetzeari gure sostengua adierazteko elkartu ginen eta geroztik beste hiru aldiz modu ezberdinetan elkartu gara, gaixorik dauden presoen arazoa eta hurbiltzea zirela eta.

Beraz, ELA, LAB, UGT, Steilas, ESK, EHNE, Hiru eta Etxalde sindikatuek euskal gizarteari, bere erakundeei eta eragile politiko eta sozial ezberdinei honakoa adierazi nahi diegu:

1. Egungo egoeran, preso dauden pertsonen arazoa konpontzea bizikidetza demokratikoa eta adiskidetzea sustatzeko beharrezko ekarpena litzatekela uste dugu.

2. Beraz, arazo honen konponbide orokorra lortzeko asmoz, honako urratsak beharrezkoak lirateke.

a) Gaitz larriak pairatzen dituzten presoen arazoa dela eta, iazko uztailaren 5ean egindako eskaerari berretsi egiten diogu: ”Sindikatuok agintariei estatuan indarrean dagoen legedia eta nazioarteko irizpide zorrotzenak aintzat har ditzaten eskatzen diegu, gaitz larriak edota sendaezinak pairatzen dituzten presoak hirugarren graduan sailkatzeko edo espetxetik ateratzeko, duintasun pertsonal eta gizatasun arrazoiak direla eta”.

b) Espainia eta Frantziako gobernuei preso guztiak EAE(Euskal Autonomia Erkidegoa) eta Nafarroako espetxeetara ekar ditzaten exijitzen diegu, espetxe zigorra presoaren sorlekutik urruti ez betetzeko eta senideekiko lotura errazteko.

c) Preso bakoitzaren baldintza eta egoera zehatzak benetan aztertuz, lehen gradutik bigarren gradurako bilakaera eskatzen dugu, espetxe legediak zehazten duen moduan.

3. Hemen elkartu garen sindikatuok urriaren 20an Donostiako Miramar jauregian arratsaldeko 16:00etan bizikidetzaren alde antolatuko den ekitaldian eta arratsaldeko 17:00etan burutuko den manifestazioan(biak “Orain Presoak” giza ekimenak antolaturik) egongo garela jakinarazten dugu.

4. Gizarteari, eta bereziki langileei, bakoitzak bere eremutik, auzi honen behin betiko konponbidea lortzeko lana egin dezan deia luzatzen diegu.


1855eko Anberesko Aretoan aurkeztutako Bere etxean izenburuko margolanean du abiapuntua emakume modernoaren eguneroko bizitzaren pasarte garrantzirik gabeak irudikatzeko Alfred Stevensen interesak. Ospe handia ekarri zion obra horrek eta arte genero berri horretan aurrera egiteko eta urte horietan aldi berean lantzen zituen izaera historiko eta sozialeko obrak alde batera uzteko hautua egin zuen egileak.

Bigarren Inperioko emakumearen irudiari asmatzeko gabezia eta, berau lantzeko aitzakia gisa, ekintza hutsalenaren bilaketa egozten zitzaion. Hala eta guztiz ere, Stevensek ez zuen etsi, eta uko egin zien arrakasta handiagoa ekarriko zioten eskaintzei. Stevens artista handitzat zuen Joseph-Nicolas Robert-Fleury (1797-1890) margolariak berak iradoki zion beste gai batzuk landu zitzala ohorezko domina lortu nahi bazuen. Arrakasta lortuko zuela segur baitzegoen, laburra izan zen Stevensen erantzuna: Gorde zuretzat zure domina, niretzat gordeko dut nik neure generoa.

Alfred Stevensek Bigarren Inperioko dama zoragarriari, bere gutiziekin, pentsaerarekin, oroitzapenekin, graziekin, gustuekin eta izaerarekin, egindako interpretazioari esker, XIX. mendearen erdialdeko emakume burgesaren ordezkari onena bihurtu zen. Bere obren bidez, egileak emakumeen mundu txikia deskribatu zuen, eskuarki eremu pribatuetan ageri dira, irudikatuak ekonomiak eta kulturak bizi zuten oparoaldiari dagokion eran jantzita . Alderdi horiek bat zetozen Alfred de Musseten zabalkunde handiko literatura lanetan, esate baterako Emakumea eta erbi txakurra nobelan, adierazten direnekin. Margolan honetan irudiaren presentzia nabarmendu nahi du artistak, eta horretarako hondoko irudiarena betetzen duen bionboa ekarri du oihalera. Egile honen lanetan sarri ikus daitekeen bionbo horrek emakumearen intimitateari egiten dio erreferentzia, betiere haragizko kontu guztiak bazter uzten dituen emakumeari. Gainera, bionboa estu lotuta dago, jantziko txori brodatuak eta haizemailea bezala, Parisen barrena hedatzen ari zen fenomeno berri batekin, japonismoa deritzonarekin.

Konposizioaren ikuspegitik, gai berari heldu zioten bere garaiko beste artista batzuek, esate baterako Léon Bonnat (1833-1922), Carolus-Duran (1838-1917) eta Alexandre Cabanel (1823-89) artistek baliatu zituzten arau akademikoak aintzat hartu gabe landu zituen Stevensek bere obrak, horregatik da emakumea irudikatzeko modu berri baten sortzailea, eta ikusirik izan zuen arrakasta, sekula ere ez zuen modu hori berrituko. Hala eta guztiz ere, bere garaiko artistek bezala, Stevensek XVII. mendean zehar baliatu zituzten konposizio formulak erabili zituen bere lanetan. Izan ere, Emakumea eta erbi txakurra margolanean agerikoa da Karlos V.a Tizianoren txakurrarekin erretratuak (Pradoko Museo Nazionala, Madril) XVII. mendetik aurrera Europa osoan izan zuen eragina. Korronte horretan ere sartu behar da van Dycken James Stewart Richmond eta Lennoxko dukearen Erretratua (The Metropolitan Museum of Art, New York), Emakumea eta erbi txakurra izenburuko lanean ongi asko antzematen da aipatu lanaren konposizioa. [Javier Novo González, 2008]

Bibliografia hautatuta

Plasencia, Antonio. Catálogo de las obras de pintura y escultura del Museo de Bellas Artes de Bilbao. Bilbao, Imprenta Provincial, 1932. p. 30, n° cat. 87. (Con el título Retrato de señora con un lebrel, y atribuido a Alfred Stevens (?))

De Goya a Gauguin : el siglo XIX en el Museo de Bellas Artes de Bilbao [Cat. exp.]. Salamanca, Caja Duero, 2006. pp. 102-103, n° cat. 19.

De Goya a Gauguin : el siglo XIX en el Museo de Bellas Artes de Bilbao [Cat. exp.]. Valencia, Consorci de Museus de la Comunitat Valenciana ; Caja Duero, 2006. pp. 102-103, n° cat. 19.

De Goya a Gauguin : el siglo XIX en el Museo de Bellas Artes de Bilbao [Cat. exp.]. Salamanca, Caja Duero, 2007. pp. 102-103, n° cat. 1.

De Goya a Gauguin : el siglo XIX en el Museo de Bellas Artes de Bilbao [Cat. exp.]. Bilbao, Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2008. pp. 194-196, n° cat. 26.

Arte japonés y japonismo [Cat. exp.]. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2014. pp. 205, 226, 248-249, n° cat. 60.

Castañer López, Xesqui. Pinturas y pintores flamencos, holandeses y alemanes en el Museo de Bellas Artes de Bilbao. Bilbao, Fundación Bilbao Bizkaia Kutxa, 1995. pp. 226-228, n° cat. 84. (Con el título La dama del lebrel)


Bot: hizkuntza arteko 46 lotura lekualdatzen; aurrerantzean Wikidata webgunean izango dira, d:Q6672781 orrian


Oporretan ateratako argazki bat etxetik ekartzeko esango diegu haurrei, eta argazki horiekin, bilduma bat egin eta gelako liburutegian utziko da. Geroago argazki txiki bat beharko dugunez, oporretako argazkiarekin batera, nortasun-agirikoaren neurriko beste bat ekartzeko esango diegu.

Eginkizuna:

Nortasun-agiriko argazkiaren neurriko bat ikasleei eskatzea baino hobe da irakasleak argazkiak gelan ateratzea. Argazki-makina digitala erabiliz, argazkiak atera eta ordenagailuan gorde; hala, edozein unetan, edozertarako eskura izango ditu irakasleak.

Argazki-makinarik ez badago, ikasleek ekarriko dituzten argazkiak eskanerraz digitalizatu eta gorde daitezke.

Kredituak eta erreferentziak:

Nortasun-agiriko argazkiaren neurriko bat ikasleei eskatzea baino hobe da irakasleak argazkiak gelan ateratzea. Argazki-makina digitala erabiliz, argazkiak atera eta ordenagailuan gorde; hala, edozein unetan, edozertarako eskura izango ditu irakasleak.

Argazki-makinarik ez badago, ikasleek ekarriko dituzten argazkiak eskanerraz digitalizatu eta gorde daitezke.


Atzo final ederra ikusi genuen, emozioz betea, eta bertan Oinatz Bengoetxea nagusitu zen, jabato bat moduan borrokatuta. Merezitako txapela eraman zuen, eta partida amaitutakoan pozik egoteko motiboak zituen. Zorionak, beraz, txapeldun berriari. Hala ere, bada kontu bat gustatzen ez zaidana … Jarraitu irakurtzen →


Euskara 6 : lehen mailako hezkuntza - hirugaren zikloa / egileak, Mikele Aldasoro eta Joxean Agirretxe; kolaboratzaileak: Antton Kazabon eta Mikel Menidzabal; koordinatzailea, Itziar Elorza; marrazkilariak, Aintzane Domenech ...[et al.]


Erresistentziak inperioaren iluntasunari aurre egiteko bereziki eraikitako ibilgailua da Shadow Rider. Arroila Handiko gune desberdinak esploratu, adiskideei laguntza eskaini, puzzle txikiak gainditu eta auto ilunak garaitu beharko ditugu.

Jabeduna - ordainpekoa

Webgunea

DigiPen Europe-Bilbao

19 May, 2022

Zure nabigatzaileak ez du HTML5 erreproduktorea onartzen.

Blogeko artikuluak

Auto gaineko borrokak eta esplorazioa euskaraz bizitzeko aukera dugu Shadow Racer-en

Lander Unzueta | 2022/05/19 14:30 BerriakEuskal jokoak

Ikasturtea bukatzear dago, eta DigiPen Europe Bilbao zentroko laugarren mailako ikasleak beren proiektuak kaleratzen hasi dira. Ohi bezala, euskara joka daitezkeen lanak ikusten gabiltza: hori da autoz betetako mundua eskaintzen duen Shadow Racer interesgarriaren kasua. Team Cactus estudioa osatzen duen ikasle taldeak PC-an kaleratu du lehen titulu hau; zehazki,...