Tren-trenean dabilela edo doala edo datorrela edo besterik erranen balizue inork, nola ulertuko zenukete dabilela: indar betean? Halamoduz? Besterik?

Ez inongo hiztegitara jo; alperrik zenukete, ez baita halako hitzik hiztegietan, ez beste inon ere; zuen irudimena, zuen belarriak, zuen asmamen eta ezagumena besterik ez dezakezue balia hitz horri erranahiren bat emateko.

Hitz hori sortzekotan zein erranahi ukan lezakeen edo egungo euskaldunok nola ulertuko genukeen jakin nahiak beste ezerk ez narama horrelako galdera egitera.

Badakit ohiko galdera ez dena, gehienetan izana duenaren izena galde egiten baita eta ez izen baten balizko izana, baina urte honetan txorakeriak egiteko aukera gutxi geratzen zaidanez, nola ez honako hau balia eta arratseko koplak baino lehen beste kopla hau bota?

Izena bera ez dut nik hutsetik asmatu; horren antzeko zerbait irakurrita etorri zait eta izate argirik eman ezinik nabil; hortik zuei galdera egitea, argi baita nik ezin dudala hitz bat neure kabuz asmatu eta hizkuntza batera sartu, hizkuntza horren mintzatzaileekin adostu gabe.

Badakit hitz berriak asmatzeko XX. mendearen hastapeneko bolada amorratuaren eskarmentu gorriaren ostean ia ezinezkoa dela hitzak asma daitezkeenik pentsatzea edo, are eta arriskutsuago, proposatzera ausartzea, baina hizkuntza jostagarri ez bada ez da beste ezertarako ere baliagarri gertatuko eta urtea joatearekin batera joan daitekeenez asmo ero hau ere, ez dut uste inoren kalterako gertatuko denik urte zaharrerako soberaxko den haize hego xelebre honek eraginiko nire proposamen zozoa. Heldu den urtean azalduko dizuet korapiloaren hariaren nondik norakoa, baina gustura hartuko nituzke zuen proposamen eta iradokizunak, hitzak zuen belarrietan egiten duen soinuaren oihartzunak.

Eta diostesalbe!

2 Iruzkin

Bakartxo Arrizabalaga atalean

2015/12/30 · 8:46

Ad verbum

José Ignacio Hualde

Batzuetan itzultzaileak baditu arrazoi indartsuak hitzez hitz itzultzeko, honela itzulpenak naturaltasuna galtzen badu ere; baita xede-hizkuntzaren egitura bortxatzen edo guztiz desegiten badu ere. Arrazoia sorburu testuaren sakratutasuna eta sorburu hizkuntzarenganako begirunea izan daiteke. Hau da, adibidez, sefarditen ladinamenduaren tradizioan aurkitzen duguna, hurrengo gaztelaniazko adibidean bezala:

Cuánto fue demudada la noche la esta más que todas las noches? (Agadá de Pesah)

Hona jatorrizkoa:

Ma nishtana ha-laila ha-ze mi-kol ha-leilot?

“Zertan bereizten da gau hau beste gau guztietatik?”

Ladinamendu edo hitzez hitzeko itzulpen honetan, egitura pasibo bat dugu gaztelaniaz hebreerazko testuan iraganaldiko forma bat erabiltzen delako eta —are harrigarriagoa dena— gaztelaniaren sintaxia erabat bortxatuz, la-noche la-esta hitz andanak hebreerazko sorburu-testuko ha-laila ha-ze itzultzen du gaztelaniara, hitzez hitz edo morfemaz morfema, verbum pro verbo: «a-gau a-hau». [1]

Hain urrun joan gabe, baina antzeko modu batean behintzat, ziur aski 1596ko Refranes y Sentencias errefrau bildumaren idazle anonimoaren gaztelaniazko itzulpenak askotan «demasiadamente a la letra» baldin badira —Larramendiren hitzetan (ikus J. Lakarraren RS-en edizioa)— arrazoia ez da egileak ez zuela gaztelania behar bezala menperatzen. Beharbada gure idazle anonimoak euskarazko atsotitzen jatortasuna erakutsi nahi zuen modu honetan, gaztelaniaz antzeko errafrau bat zegoenean ere. Euskarazkoa naturalagoa da iturria delako. Mezua hauxe da, beraz: Itzulpena euskaratik gaztelaniara egin da, eta ez alderantziz.

Literaturaren arloan ere, itzulpengintzaren teorilari batzuek (hala nola Friedrich Schleiermacher-ek eta bere jarraitzaileek), proposatzen dute itzultzaileak irakurlea jatorriko testuaren idazlearengana hurbildu behar duela, eta ez alderantziz. Irakurleak ohartu behar du, ia etengabe, itzulpen bat irakurtzen ari dela, eta ez bere hizkuntzan zuzenean idatzitako testu bat. Hein batean, itzulpenak ad verbum izan behar du. Arrazoia jatorrizko testuaren sortzaileari zor zaion begirunea izango litzateke. Ahal den neurrian, testuaren sortzailearen aukera estilistikoak errespetatu beharko lituzke itzultzaileak. Horretaz gain, irakurleak ikusi beharko luke itzulpenean testua beste ingurune kultural batean sortu zela. Testuaren arroztasunaz konturatu behar du. André Lefevere-k honelaxe esplikatzen du Schleiermacherren ikuspegia: «A translation should therefore sound ‘foreign’ enough to its reader for that reader to discern the workings of the original language that expresses the language game, the culture of which the original was a part, shining through the words on the translated page’» (1992 : 5). Irakurleak itzulitako hitzen artetik jatorrizko hizkuntzaren argia ikusi behar du Scheleiermacherrentzat. Walter Benjamin-ek ere esaten digu benetako itzulpen batek ez duela jatorrizkoa estaltzen, ez duela bere argia iluntzen edo oztopatzen (1996[1923]: 260).

Lawrence Venuti-ren iritziz, hau bereziki garrantzitsua da sorburu testua hizkuntza guttitu batean dagoenean eta itzulpena, aldiz, ingelesa bezalako hizkuntza hegemoniko batean. Ona da liburua ingelesez irakurtzen duena ohartzen bada idazleak beste hizkuntza batean eta bestelako testuinguru batean idatzi zuela. Kontu etiko bat da hau Venutirentzat. [2]

Nola aplikatzen zaizkio ideia eta iritzi hauek gaurko euskal literaturari? Askotan literatura liburu bat argitaratzen da euskaraz eta handik hilabete gutitara gaztelaniazko bertsioa agertzen da. Kasu batzuetan euskarazko liburuaren idazlea eta itzultzailea pertsona desberdinak dira; beste batzuetan, aldiz, pertsona bera. Hona galdera: Garrantzitsua ote da itzulpenean nolabait erakustea jatorrizko bertsioa euskarazkoa dela, eta ez gaztelaniazkoa? Eta nola? Gaurko euskal kontestuan badu zentzurik euskararen eragina nolabait erakusten duen gaztelania «arrotz» batean itzultzeak (Schleiermacherri jarraituz)? [3]

Itzulpena autoitzulpena denean, batzuetan gertatzen den bezala, ez dugu, noski, teorilari batzuek ikusten duten inperatibo etikoa, jatorrizko idazlea ez traditzeko. Itzultzailea testuaren jabea denez, printzipioz nahi duen moduan alda dezake testua itzulpenean inori azalpenik eman behar gabe. [4]

Baina, autoitzulpena izan edo ez izan, badu zentzurik Venutik hizkuntza guttitu eta hegemonikoei buruz esaten duena kontuan hartzeak? Gaurko egoeran, euskal idazleak egiten dituen aukeren artean, printzipalena hizkuntzaren hautua dugu. Axularrek ez bezala, gaurko euskal idazleak ez du idazten «guztiz ere euskararik baizen etziakitenentzat». Gaur egun euskaraz idazteko arrazoiak desberdinak dira. Aukera (est)etikoa da. Kontestu honetan, erdal itzulpenak aldarrikatu beharko ote luke itzulpena dela?

Esku artean Lourdes Oñederraren Intemperies (babes bila) izeneko azken eleberria daukat (Donostia, Erein, 2013). Mahai gainean, gaztelaniazko bertsioa dut (Donostia, Erein, 2015). Auto-itzulpena da. Zer nolako itzulpena egin du gure nobela-egileak? Badago biderik jakiteko zein den originala eta zein kopia? Hizkuntzaren erabileraren aldetik, nik esango nuke ezetz. Bi hizkuntzetan garbi dago Oñederra idazle bikaina dela; badakiela hitzak eta egiturak aukeratzen, hizkuntza erabiltzen. Bai euskaraz, baita gaztelaniaz ere. Hala ere, xehetasun batzuek erakusten diote itzulpenaren irakurleari jatorrizko sormen lana euskaraz egin zuela idazleak. Adibidez, euskarazko testuan hauxe kausitzen dugu bigarren partearen bigarren kapituluaren hasiera aldera:

Orduan usain txar bat etorri zaio gogora, hipotalamoak begiratzen ez duen gogoaren leku horretara. Usain txarra, zahar eta heze usaina, kanpamentu usaina, udaleku usaina. Garai hartan usaia esaten zuten, “n” gabe, sudurkaririk gabe, sudurretik sartzen den horren izenak ez bide zuen letra sudurkaririk behar. Orduan behintzat. (39 or.)

Eta gaztelaniazkoan, leku berean:

Y un mal olor le viene a la memoria, a ese sitio que el hipotálamo no controla. Mal olor, a viejo, a humedad, olor de campamento, de colonias de verano. Olor, usaina. En aquellos tiempos lo hubiera llamado usaia, sin la n, que le añadió luego al aprender el euskera estándar: usaia sin n, sin nasal, como si entonces no necesitara nasal el nombre de lo que entra por la nariz. Al menos entonces, no. (35 or.)

Alde batetik, xede-hizkuntzaren erabileran, Lourdes Oñederrak ez die jaramonik egin Schleiermacherri edo Benjamini. Ez du ad verbum itzuli. Inork ez luke esango gaztelaniatzen duela «demasiadamente a la letra». Baina aipatutako pasartean egiten duen gogoeta euskaldun baten gogoeta da. Guztiz posible zen Oñederrarentzat euskarari buruzko esaldi hauek kentzea edo aldatzea, bere testua da-eta. Baina gorde egin ditu. Jatorrizko hizkuntzak, euskarak, distiratzen du gaztelaniatutako orrialdean. Iruditzen zait Venutik onetsiko lukeela Lourdes Oñederrraren aukera.

Aipamenak:

Benjamin, W. 1996 [1923]. “The task of the translator”[jatorrizkoan: “Die Aufgabe des Übersetzers”]. In: M. Bullock & M. W. Jennings, arg., Walter Benjamin: Selected writings, vol. 1, 1913-1926, 253-263 or. Cambridge, Mass. : The Belknap Press of Harvard Univ. Press.

Lakarra, J. (Arg.). 1996. Refranes y sentencias (1596). Ikerketak eta edizioa. Bilbo: Euskaltzaindia eta Bizkaiko Foru Aldundia.

Lefevere, A. (Arg.). 1992. Translation/History/Culture: A sourcebook. London: Routledge.

Schleiermacher, F. 1973 [1813]. “Methoden des Übersezen” [jatorrizko hitzaldiaren izenburua: “Ueber die verschiedenen Methoden des Uebersezens”]. In: Störig, H. J. (Arg. ), Das Problem des Übersetzens, 2. arg., 38-70. Darmstadt: Wissenchaftliche Buchgesellschaft.

Venuti, L. 1995. The translator’s invisibility. London & New York: Routledge.

Venuti, L. 1998. The scandals of translation: Towards an ethics of difference. London & New York: Routledge.

______

[1] Itzulpen teknika honen bidez egindako Testamentu Zaharraren itzulpen baterako, ikus 1553ko Ferrarako Biblia edo, daukan izenburuaz, Biblia en lengua Española traduzida palabra por palabra dela verdad Hebrayca, hemen: [https://books.google.com/books?id=3qViAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false].

[2] Blog honetan, ikus Aiora Jaka, “Eta euskal itzultzaileok, ikusezinak ote?”, 31 eskutik, 2013/09/19

[3] Gai honen inguruan, blog honetan, ikus Karlos del Olmo, “Itzultzaile baten itaunak etikaren aurrean (I)”, 31eskutik, 2013/09/20

[4] ikus hemen http://www.eizie.eus/Argitalpenak/Senez/20080201/montorio autoitzulpenari buruzko eztabaida baterako.

Iruzkin 1

Jose Ignacio Hualde atalean

2015/12/28 · 7:00

Hizkuntza-fikzioa I: Neologia

Itziar Otegi Aranburu

Neologismoen Behatokia eratu zutenean hasi zen guztia. Batzuk kontra zeuden —alferrikakoa eta purismoaren mamuak bultzatua omen—, baina, azkenean, sortu zuten, Lexikoaren eta Kalkoen behatokien bidegurutzean. Lehenengo enkargua, XX. mendetik aurrerako neologismoen inbentarioa eta azterketa egitea. Euskararen erabilerak azken urteetan irabazitako arloetan azterketa luze eta sakonak egin ostean, Euskaltzaindiaren egoitzan eman zuten argitara egindako lanaren emaitza, Euskararen egunean. Estatistikak ezin argiagoak izan ziren: inbentarioan sartutako neologismo guztietatik, % 90 maileguak ziren, zuzenak zein itzulpen bidezkoak edo kalkoak. Lexiko-sorkuntzarako gainerako prozedurak, euskara barrutikakoak —eratorpena, hitz-elkarketa, sintagmazioa, laburtzapena, zabalkuntza eta mugapen semantikoak, berrezarpen lexikala…— apenas iristen ziren % 10era.

Enegarren krisialdi ekonomikoaren garaia izaki, kazetariek berehala ezarri zuten paralelismo bat bi burbuilaren artean: hazkunde ekonomikoaren burbuila, batetik, eta euskararen berreskuratzearena, bestetik. «Ekonomian zein hizkuntzan», zioten, «gehiegizko zorpetzeak ez dakar ezer onik». Berria egunkariak lehen orrian eman zuen albistea, goiburu honekin: Euskara, Troika baten mende, eta egun hartako alearen orri guztiak gaztelaniatik, frantsesetik eta ingelesetik hartutako maileguz bete zituen.

Terminologia Batzordeak, egoeraren larritasunak bultzatuta, premiazko bilera bat egin zuen, eta erabaki zuen ezinbestekoa zela esku-hartze iraultzaile bat. Hala, batzorde parekide bat sortzea deliberatu zuten, terminologoak ez ezik, idazleak, bertsolariak eta ipuin-kontalariak hartuko zituena. Estreinako lan-bileran, Terminologia-lanaren metodologiako eskuliburuaz hornituta agertu ziren terminologoak; besteek, berriz, Manifestu dadaista eta Gianni Rodariren Grammatica della Fantasia ekarri zituzten. Hiru horien fusiotik, elegintzarako metodologia berritzaileak ondu zituen batzorde eratu berriak. Hona hemen batzuk:

Hiztegi Batuaren azken edizioa oinarri hartuta, hitz bakun guztiak hartu, alfabetikoki, eta poltsatan sartu. Beste poltsa batean, berriz, euskarak darabiltzan aurrizki, artizki eta atzizki guztiak jarri zituzten. Gero binaka nahastu, ondo astindu, eta sortutako konbinazioak zerrendatu zituzten. Idazleak-eta prozedura horri literalki jarraitzearen aldekoak ziren, Tristan Tzararen erara, paperezko hiztegitik hitzak artaziz ebaki eta guzti. Terminologoek, ordea, azaldu zieten egun bazeudela beste bide batzuk, hizkuntzalaritza konputazionala erabiliz, halako lanak azkarrago egiteko, eta hala egin zuten azkenean.

Hitz-elkarketaren bide berritzaileak urratzeko, Rodariren binomio fantastikoaren metodologiari jarraitu zioten. Hiztegi Batuko hitz bakunak hartuta, haien arteko binakako konbinazio estatistiko guztiak egin zituzten, hitz-elkarketa mota bakoitzaren arauak aintzat hartuta. Horretarako, hizkuntzaren prozesamenduaren alorreko aditu talde batek algoritmo berezituak sortu zituen, LEF batzordeak 1993an hitz elkartuentzat emandako sailkapenari jarraiki (bikoiztapenak, dvandva-elkarteak, bahuvrîhî-elkarteak, izaera-elkarteak, aditz-elkarteak, asmo-elkarteak, atributu- eta koordinazio-elkarteak, tautologiazko elkarteak, aposizioak, izengoiti-elkarteak, exoelkarteak…).

Bestalde, aukera bakar bat ere aztertu gabe ez uztearren, haur-eskoletan hizkuntza-begiraleak jarri zituzten, umeek sortutako neologismoak erregistratzeko (norbaitek proposatu zuen afasikoen eta eskizofrenikoen neologismoak ere interesgarriak izan zitezkeela, baina hori beste fase baterako utzi zen). Bide horretatik, batez ere parafasia fonemiko bidez sortutako neologismoak lortu zituzten, edo, Rodariren esanetan, hitzak deformatzera jolastean lortzen diren hizperriak.

Metodo eta behaketa horietatik lortutako hitz-gai eskergarekin, terminologoek, gero, azterketa sakonak eta kalkulu zorrotzak egin zituzten, eta bakoitzaren hitzala[1] baloratu zuten. Tradiziorik bazuten begiratu zuten, baita Larramendiren hiztegian ere; Euskaltzaindiaren Euskal itzak/hitzak zein diren agiriak eta LEF batzordearen irizpenak aintzat izan zituzten; emankortasun- eta emendio-indizeak kalkulatu zituzten; aditzen argumentu-egiturari erreparatu zioten (iragangaitz inakusatibo edo inergatibo edo iragankor ote ziren), bai eta oinarrien azpikategorizazio murriztapenei ere. Idazleen eskakizunez, aurreko irizpideei lizentzia poetikoa gehitu zitzaien.

Metodo horiek eta beste batzuk erabilita, aukera interesgarriak zituzten hitz-gaiak aurkitu zituzten. Bakar batzuk aipatzearren: andrenalina, arma hizkuntza, aurrizki kutxa, barraskilogintza, dermokrazia, hiztripu, linuxenteen eguna, maremotots, neulogismo, Obamakoak, orbainagiria, ordenagalduak, sagarrak berry, sukartzela, sutagarri, usakidetza, zoporrak, eta beste hainbat.

Zabalkuntza semantikoz ere, hitz zaharrei adiera berri aski interesgarriak gehitu zitzaizkien, hala nola artalde, ospakizun, soraio edo unibertso.

Haur-eskoletan hizkuntza-begirale egon zirenek ere ekarri zituzten hitzgai interesgarriak, hala nola termomento izena edo pilatu aditza (Jostailu honek ez du pilatzen). Bidenabar, orobat behatu zuten umeek zailtasunak dituztela hil aditza jokatzeko (hildu da/hilitu da/hilita dago). Doktore-tesi batzuetarako gaia aurkitu zuten hor hizkuntzalari eta haur-psikiatra batzuek. Baina hori beste kontu bat da.

Terminologoen irizpide zorrotzak gainditu zituzten hitz-gaiekin, eta handik eta hemendik hartutako beste neologismo egoki batzuekin, Ereduzko Neologismoak Gaur izeneko tresna sortu zuten, beste eragile batzuekin lankidetzan. Helburua, neologismoen erabilera erraztea eta bultzatzea, eta, azken finean, gaurko neologismoak biharko euskal hitz arrunt bihurtzea —tradizioak, izango bada, nonbait behar baitu hasiera—. Corpus hori arakatuz gero, literaturatik hartutako beste hainbat neologismo ere aurki daitezke egun; adibidez, Harkaitz Canoren (begiz) eskuaretu[2], Beñat Sarasolaren BECetze[3], edo Topagunearen erabizi. Idazle eta enparauak zenbait neologismo corpus horretan sartzearen aurka agertu ziren, hala nola espetxealdi iraunkor berrikusgarri edo turker, eragozpen etikoak direla eta, baina azkenean atzera egin zuten, itsustasuna ere izendatu beharra dagoela onartuta. Urteko neologismorik onenari sari bat ematen hasi ziren, eta, estreinakoa, zabalkuntza semantikoaren bidetik # ikurra euskaraz izendatzeko traol hitza proposatu zutenei eman zitzaien. Azkenik, neologiari buruzko ikastaroak eta ikasgai bereziak txertatu zituzten eskoletako curriculumean, bai eta kazetaritza eta itzulpengintza fakultateetan ere, haur, gazte eta etorkizuneko profesionalak hobeto hornituta egon zitezen neologismo egokiak sortzeko.

Egoera iraultzeko oinarriak ezarri zituzten edo ez denborak esango du. Nolanahi ere, luze gabe, euskaradunen hizkuntza-jabekuntza nabarmen hobetu zela egiaztatu zuten.

Amaia Munarrizi, esker onez.

_______

[1] Kike Amonarriz. Berba berrien eta hitzalen erraikuntza: elegintza. Berbeta berri.

[2] Harkaitz Cano, Belarraren ahoa.

[3] Beñat Sarasola, Euscool manifestua.

Iruzkin 1

Itziar Otegi atalean

2015/12/26 · 8:31

Darwin, Atticus eta Pirritx eta Porrotx

Martin Rezola Clemente

Oso uste zabaldua da Galapago uharteetako txontak izan zirela Charles Darwin hautespen naturalaren arrastoan jarri zutenak, baina, horrelakoetan askotan gertatzen den bezala, honetan ere usteak erdia ustel. Eboluzioaren misterioetan barrena begiak benetan ireki zizkiotenak beste hegazti batzuk izan ziren: ingelesez gaur egun mockingbird izenaz ezagutzen direnak.

Egia da bi txori-taldeok bata bestea bezain harrigarria direla eboluzioaren ikuspegitik begiratuta. Baina bi bide ezberdinen erakusgarri dira: Galapago uharteetariko batean, adibidez, hamar txonta-espezie ezberdin aurki daitezke batera, elkarren lehian, espezie bakoitza bere nitxo ekologikoari atxikia; mockingbird espezieak, ordea, bakoitza bere uhartean bizi da, ez dago lehiarik beraien artean. Bi espeziazio-eredu dira. Horren azalpen polit bat hemen ikus daiteke, Darwinen herenilobaren hitzetan:

[youtube https://youtu.be/9P4oElFXwQM]

Utz ditzagun, bada, txontak alde batera, eta heldu diezaiegun beste… zera… mockingbird horiei. Zehazkiago, haien izenaren eboluzioari, zeren irakurlea dagoeneko susmo txarra hartuta egongo baita: «zergatik ez du mozolo honek euskarazko izena erabiltzen?». Erantzuna erraza da: ez dakidalako zer izen erabili.

Ingelesez, Darwinek mocking-thrush idatzi zuen, baina, esan bezala, gaur egun mockingbird da izendapen estandarra. Horrek bati baino gehiagori liburu (eta film) ospetsu bat ekarriko dio gogora: To kill a mockingbird, gaztelaniaz Matar a un ruiseñor izenburuaz kaleratu zena (bidenabar esanda, protagonista nagusia Atticus dugu… abizenez Finch —txonta!—): hara, berriro…). Ruiseñor idatzi dut? Bai, itzulpen «libre» samarrean, seguru asko arrazoi komertzialak hartaratuta, gaztelaniazko izen ohikoena sinsonte baita (nahiz eta ruiseñor ere erregistratuta dagoen).

Eta euskaraz?

Euskaraz ere erabili izan da sinsonte: Pirritx eta Porrotxen disko batean (Eskerrik asko, Kantu lehiaketa), Berzaizen ahotsean, oker ez banago.

Euskaltermek eta Euskaltzaindiaren Hiztegi Batu Oinarridunak beste ordain bat ematen dute (azken horrek zozo sarreran):

zozo isekari; burla-txori : Mimus polyglotus

[HBOk, berez, minus dakar, baina errakuntza tipografikoa dela ematen du]. Dena den, hiztegi orokorretan izen zientifikoa ematea arriskutsua gertatzen da, Mimus generoak espezie ugari hartzen baititu barnean, eta hor bakar baten aukera egiten da. (Beste batean xeheago aztertuko ditugu HBn izen zientifikoak sartzeak dituen arriskuak.)

Juan Rulforen Pedro Páramo liburuaren itzulpenean, txori burlati erabili zuen Juan Garziak (gaztelaniaz ere erabiltzen da, pájaro burlón, ingelesaren petoa, eta Rulforen jatorrizkoan ere horixe ageri da).

Kepa Altonagak birigarro deitu izan die, Darwinek halaxe izendatzen dituelako bere lanetan: mocking-thrush (alegia, besteak Galapagoetako txontak badira, hauek Galapagoetako birigarroak, nahiz eta senidetasunik ez izan Europako gure txonta eta birigarroekin).

Beste testigantza zeharkako bat egungo pantaila handian dugu. Zinemetan, Sinsajo ikus daiteke, gaztelaniazko emanaldietan. Alegiazko hegaztia, sinsonte x arrendajo bikotetik sortua; jatorriz mockingjay (mockingbird x jay), eta euskaraz eskinoso isekaria (eskinosoa x zozo/birigarro isekaria), Koro Navarrok itzulpen eder batean eman zuena (Gose jokoak trilogiaren barruan).

Beraz, lehengo galderara itzuliz, nola esan beharko genioke euskaraz hautespen naturalaren bidean hain garrantzizko izan den hegazti-mota honi? Nola eman beharko genuke lehen aipaturiko Harper Lee-ren eleberriaren izenburua euskaraz, noizbait itzultzen bada?

PD: artikulua idazteko, oso lagungarriak izan zait David Quammen-en The song of the Dodo liburua eta, jakina, Kepa Altonagaren hainbat liburu eta artikulu, hemendik biziki gomendatzen ditudanak.

Iruzkin bat utzi

Martin Rezola atalean

2015/12/23 · 7:00

ᐊᖑᓇᓱᑦᑎᐅᑉ ᓇᐅᒃᑯᑎᖓ

Aiora Jaka Irizar

Haizea uhurika zebilen; elur-erauntsiek gogor zafratzen zuten iglua. Halako aroarekin, ezin ehizara atera! Baziren hiru egun ekaitza joka ari zela. Sulukek bazekien egun gutxi batzuk baizik ez zitzaizkiela geratzen: ekaitza ez bazen berehala baretzen, gosea pasatuko zuten. Kamik semearekin batera, bi foka akabatu zituen lau egun lehenago. Baina bi fokak ezin dituzte gizon bat eta haren familia eta txakurrak luzaroan elikatu.

—Gaur, gure hurrengo ehizaldirako arpoiak zorroztu beharko genituzke. Lagundu egin beharko didazu, Kamik.

Kamikek oso gogoko zuen aitari halako zereginetan laguntzea. Ehiztari ona izan nahi zuen berak ere, Suluk bezalakoa. Berarentzat, aita zen iparraldeko ehiztaririk onena! Sulukek familia bat zeukan elikatzeko, baina, batzuetan, atsedenik gabe ehizatu arren, sabel hutsik geratzen ziren. Urtaro hartan, elikatzeko eta janzteko behar izaten zituzten animaliak urritu egiten ziren. Sarritan, bazirudien naturak berak haien galera desiratzen zuela.

—Espero dut hartz zuri bat akabatuko dugula gure hurrengo ehizaldian, aita! —esan zuen Kamikek itxaropenez betetako ahotsez.

—Horixe espero dut nik ere —erantzun zuen Sulukek—. Haragi asko ematen du, eta haren larruaz oso jantzi onak egin daitezke.

Ooramik, Kamiken ama, foka baten larrua murtxikatzen ari zen, biguntzeko. Hurrengo ehizaldirako bota berriak egin nahi zizkien Suluki eta Kamiki. Kamik zortedun sentitzen zen hainbeste gauza zekizkien ama bat izateaz: senideentzako jantzi onak egiten ematen zituen egunak Ooramikek. Hemen, inork ezin du bizirik iraun bero jantzi ezean. Arropa haiekin, aldiz, eguraldirik hotzenak ere ezin zituen garaitu.

Agian zortea izango zuten… Agian hartz zuri bat akabatuko zuten! Baina hartz bat ehizatzea zaila da; ondotxo zekien hori Kamikek. Askotan, ehiztariak gogor ahalegintzen dira zenbait egunez, baina esku hutsik itzultzen dira. Hartz-ehiza, iparraldean denik eta gauzarik zailena da! Hartzak, inguratuta sentitzen bada, erasora jotzen du, bai txakurren eta bai gizonen aurka… eta asko hil ditzake. Horrelakoa da bizitza! Lur basati hauetan, gizakiek nahiz animaliek ehizatu egin behar dute, hil egin behar dute bizirik irauteko. Hemen, indartsuenek baizik ez dute bizirik jarraitzen. Ahulak laster hiltzen dira.

* * *

Horrela hasten da ᐊᖑᓇᓱᑦᑎᐅᑉ ᓇᐅᒃᑯᑎᖓ edo Ehiztariaren arpoia, Kanadan inuktitutez argitaratutako lehen eleberria. Eta zergatik natorkizuen gaur eleberri inuit bat ahotan hartuta? Bada, hiru hilabete daramatzadalako Kuujjuaraapik izeneko inuiten herrixka batean, Quebec probintziaren ipar-mendebaldean, Hudson badiaren ekialdeko itsasertzean. Eta “ondoko” herrian jaioa delako eleberri honen egilea, Markoosie Patsauq: hemendik 500 bat kilometrora, Inukjuak izeneko herrixkan.

Uste baino zailagoa egin zait Kanadako inuiten literaturara hurbiltzea. Batetik, herrira Internet iritsi denez geroztik liburutegia taberna bihurtua dutelako (!). Bestetik, inuitek berek idatzitako literatura nahiko urria eta bereziki gaztea delako: Markoosieren eleberria 1969koa da. Esan daiteke, beraz, orain dela mende erdi inguru jaio zela idatzizko literatura inuita. Izan ere, idazteko modurik ezean, inuitek ahoz aho transmititu dituzte orain gutxi arte beren ipuin, kondaira, mito, kantu eta formula magikoak. Gaur egun Kanadako inuktituta idazteko erabiltzen den alfabeto silabikoa XIX. mendearen bigarren erdian garatu zuten Quebec iparraldera etorritako misiolari anglikanoek, Bibliako pasarteak inuiten hizkuntzara itzuli ahal izateko. Sistema silabiko hori beste misiolari batek asmatu zuen zenbait urte lehenago, Ontario erdialdeko ojibwa hizkuntza transkribatu ahal izateko. Bederatzi sinbolo sortu zituen kontsonanteak transkribatzeko; sinbolo bakoitza, bokalaren arabera, lau posiziotan idatz zitekeen. 36 ikur haiek nahikoa ziren ojibwa hizkuntzako soinu guztiak erreproduzitzeko. Sistema hura bera crien hizkuntza transkribatzeko ere moldatu zuten ondoren, eta Kanadako beste herri batzuek ere idazkera hori erabiltzen dute gaur egun beren hizkuntza idazteko; besteak beste, inuitek.

XIX. mendearen bukaeran agertu ziren, beraz, silabikoz idatzitako lehen testu inuitak. Testu erlijiosoak ziren, misiolariek inuktitutera itzuliak, kristau erlijioa inuiten artean zabal zedin. Alfabeto silabikoa arrakastatsua suertatu zen, eta azkar zabaldu zen Quebeceko eta Baffin uharteko inuiten artean: idazkera berria misiolariengandik ikasi zutenek beren senide eta bizilagunei irakatsi zieten, eta haiek beren seme-alabei, eta, hala, 1925 ingururako, Kanada ekialdeko inuit ia guztiek zekiten, inoiz eskolara joan gabe, beren hizkuntzan irakurtzen eta idazten. Mezu pribatuak, gutunak eta egunerokoak idazteko erabiltzen zuten silabikoa, eta telefonoa eta Internet iritsi ziren arte (1970eko eta 1990eko hamarkadetan, hurrenez hurren), horixe zen idatzizko komunikaziorako erabiltzen zuten sistema nagusia.

Zenbaterainoko arrakasta izan zuen Markoosieren eleberriak inuiten eta kanadarren artean? Daniel Chartier irakasleak frantsesezko itzulpenari egindako hitzaurrean dioen bezala, eleberriak ez zuen kanadar kritikarien arreta handirik bereganatu. Baina inuitentzat garrantzi historiko izugarria du nobelak, berriki arte ahozkoa soilik izan den literatura paper gainera ekartzeko ahalegina egiten duelako. Horixe dio autoreak 2010eko ingelesezko bertsioari egindako hitzaurrean: “Asko dira belaunaldiz belaunaldi istorio hau entzun duten haur eta helduak. Bizirik iraun dezan idatzi dut. Gure ahozko historiaren puska handiak galdu egin dira, edota ez dituzte transmititu oraindik gure iraganaren ezagutzaren jabe direnek. Kamiken istorioak hurrengo belaunaldietan ere iraun dezan nahi nuke, gure historiaren parte baita.”

Gainera, eleberri honekin, inuitak berak bihurtu dira beren errelatoaren protagonista. Inuitak idazten hasi arte, inuitei buruzko iruditeria guztia kanpokoek eraikia izan da; Artikoari buruz idatzi diren liburu gehienek kanpoko ikuspuntu bat islatu dute, eta pertzepzio arrotz hori bereganatu dute azkenerako inuitek berek ere. Kolonizatutako herri guztietan errepikatzen den fenomenoa, zoritxarrez. Nire itzulpentxoarekin inuiten ahotsa entzunarazi nahi izan dizuet gaurkoan. Eleberria osorik irakurri nahi duenak, eskura ditu ingelesezko, frantsesezko, alemanezko eta danierazko bertsioak. On egin!

Oharrak:

Testua frantsesezko bertsiotik itzuli dut: Markoosie Patsauq (2011). Le harpon du chasseur, Québec: Presses de l’Université du Québec.

Beste liburu hau ere kontsultatu dut inuiten literaturari buruzkoak biltzeko: Dorais, Louis-Jacques (2010). The Language of the Inuit: Syntax, Semantics, and Society in the Arctic, Montreal & Kingston: McGill-Queen’s University Press.

Iruzkin bat utzi

Aiora Jaka atalean

2015/12/21 · 7:00

Txistorraren usainean

Maite Imaz Leunda

Neguaren atarian, txistorra eta taloa buruan.

Honako galdera hau jaso dugu aste honetan Dudaneten: Nola idatzi beharko genuke: San Tomas, Santo Tomas, ala biak ondo daude?

Donostian ikasten ibili nintzen garaian, 80ko hamarkadan, abenduaren 21eko azokak markatzen zuen gabonetako oporren hasiera; garai hartan Santo Tomas esaten genion, gaztelaniaz zein euskaraz.

RAEren hiztegian azaltzen da santua adierazteko izen maskulinoen aurrean san erabiltzen dela, salbuespenezko izen jakin batzuen aurrean izan ezik. Salbuespen horiek –to eta –do silabekin hasten diren izenek osatzen omen dute.

El adjetivo santo pierde su última sílaba ante nombres propios: san José, san Sebastián, san Pablo, salvo los que comienzan con las sílabas –to y –do (santo Tomás, santo Tomé, santo Toribio, santo Domingo)

Nueva gramática de la lengua española. Morfología y Sintaxis I. RAE 2009 (936. orr.)

Hala ere beti ez da horrela izaten; hor daukagu San Donato.

Euskaltzaindiak 2003ko martxoaren 28an onartu zuen San, santu, done eta besteren erabilera izeneko araua, eta garbi adierazten du San Tomas behar duela; santo toki eta herritarren izenak adierazteko ontzat ematen da euskaraz, baina ez santuak adierazteko.

8. Santo ere ez bedi erabil: San Domingo, San Tomas, San Toribio*.

*Santo duten toki eta herritarren izenetan (Santo Domingo, santodomingoar) forma hori ontzat emana da. Ikus 38. araua eta Hiztegi Batua.

Google-en begira ibili naiz Euskaltzaindiaren araua betetzen ote den ikusteko eta denetatik erabiltzen dela ikusi dut:

San Tomas

Abenduaren 21ean, Gabonen atarian bertan ospatzen da San Tomas. Azoka handiak egiten dira gaur egun ere egun horretan. Baserritarrek beren ortuariak eta animaliak saltzera eramaten dituzte. Baina ez saltzera bakarrik, XIII. mendetik hasita dokumentatuta dago maizterrek jauntxoei urteko zergak ordaindu behar eta Gabon inguruan zerga opariak egiten zizkietela. San Tomas egunean hirietan egiten diren azokak izaten ziren maizter-jabe askoren topalekua, eta ordainketa bera genero bidez egiten zen. Kasuan-kasuan animaliak (kapoiak, oiloak, untxiak), barazkiak eta dirua izaten zen.

Udazken eta neguko jai-ohiturak – Euskara

San Tomas jaia Euskal Herriko hiri eta herri askotan abenduaren 21ean —San Tomas egunez— egiten den baserritarren feria eta jaia da.

Wikipedia

San Tomas festa egun bakarrekoa da: abenduaren 21ekoa. Egun horretan Donostia landa-merkatuan eraldatzen da, eta txistorra da protagonista nagusia.

donostiakultura.com

Santo Tomas

Santo Tomaseko jai-egunak, euskal nekazarien munduaren zaporea Bilbora hurbiltzen du.

bilbaoturismo.net

Santo Tomaseko feria.

Barazki lehiaketa, elikadura postuak, txistorra dastamena, herri kirola.

hondarribia.org

Biak batera

AEK

Hitz bakar batean:

Santamasak. Uste dut Arrasaten aspaldidanik erabiltzen dutela forma hau.

Aurtengo Santamasak ate joka!

Egitaraua aurkeztu dute, aurten hainbat berrikuntzekin, jai egun haundi hau disfrutatzeko

Arrasateko Udala

Santamasak.eus (Santamas komisiñuan web orrialdea)

Santotomasak

SANTOTOMASAK (abenduak 21)

Gabon jaien atarian egin ohi den festa-egun erakargarria dugu, neurri handi batean baserri munduari lotua. Barazki, fruta eta lore lehiaketak egin ohi dira eta herriko Enparantza Nagusian txozna ugari jarri ohi da.

Azpeitia.eus

Izango dira gabon atariko festa polit hori adierazteko modu gehiago ere, baina modu batera edo bestera esan, espero dezagun txistorrak on egingo digula.

Iruzkin bat utzi

Maite Imaz atalean

2015/12/18 · 7:00

«Ekidin» eta «saihestu» sinonimoak al dira?

Igone Zabala Unzalu

Aspaldi-aspaldian ekidin aditza erabili nuen testu batean eta erabilitako testuinguruan saihestu aditza erabiltzea zela egokiena esan zidan testua irakurri zidan irakasle batek. Ez dut oso ondo gogoratzen zer arrazoi eman zidan zuzenketa horretarako baina, ordutik aurrera, bi aditz horiek ez dira erabateko sinonimoak izan niretzat, eta ez ditut testuinguru berean erabiltzen. Nire ezagutza lexikoaren arabera, ekidin aditzaren subjektua aktiboagoa da, eta objektuari eragiteko ahalmena, edo helburua behintzat, aintzat hartzen du. Saihestu aditzaren subjektuak, aldiz, ez dio eragiten objektuari, objektu horretatik aldentzea da helburua. Hartara, honela erabiliko nituzke bi aditz horiek:

Suteak ekiditeko neurriak hartu behar dira.

Alkohola saihesteko aholkua eman dit nutrizionistak.

Suteak ez gertatzea da helburua lehen esaldian, baina bigarrenean, aldiz, helburua ez da alkohola desagerraraztea edo debekatzea, alkohola nire dietatik kanpo uztea baizik. Hartara, eztabaidak, arazoak edo arriskuak ekiditea eta saihestea gauza diferenteak dira niretzat: eztabaida ekiditea eztabaida gerta ez dadin saiatzea dateke eta, eztabaida saihestea aldiz, eztabaidan parte ez hartzen saiatzea: eztabaida gerta liteke, baina subjektuaren helburua dateke eztabaida horretan parte ez hartzea. Beste modu batera esanda, RAEren hiztegiko evitar aditzaren 1. adierarako erabiliko nuke ekidin aditza, eta 2. eta 3. adieretarako, aldiz, saihestu.

evitar

Del lat. evitāre.

1. tr. Apartar algún daño, peligro o molestia, impidiendo que suceda.

2. tr. Excusar, huir de incurrir en algo.

3. tr. Huir el trato de alguien, apartarse de su comunicación.

4. prnl. desus. Eximirse del vasallaje.

Behin baino gehiagotan zuzendu dizkiet ikasleei ekidin aditzaren erabilerak eskema horren arabera. (Esango nuke ez dudala inoiz egin alderantzizko zuzenketarik). Urrunago joan gabe, duela aste pare bat saihestu erabiltzeko aholkua eman nion ikasle bati testu batean idatzi zuen esaldi honetan: Ama-esnea arazorik gabe emateko aholkuak:… Alkohola, tabakoa eta freskagarri bizigarriak ekidin… Egindako zuzenketak azaltzeko eskatzen diegu ikasleei, eta idatzi zidan hiztegietan kontsultak egin zituela eta ez zuela aurkitu nire zuzenketarako oinarririk. Ohiko hiztegietatik txango txiki bat egitea erabaki nuen orduan.

Orotariko Euskal Hiztegira jo nuen ezer baino lehenago eta ikusi nuen saihestu aditzak azpisarrera eta adibide ugari dituela baina, ekidin aditzak aldiz, oso informazio gutxi[1]. Gure tradizio idatzian oinarritutako hiztegiak ez zizkidan zalantzak askorik argitu, eta sarean kontsultagai dauden eta, beraz, ikasleek gehienetan erabiltzen dituzten hiztegi elebidunetara jotzea erabaki nuen. Elhuyar hiztegietara jo, evitar bilatu, eta lehen azpisarrerari erreparatuz gero, badirudi saihestu, itzuri, ekidin eta eragotzi sinonimotzat har ditzakegula, eta gaztelaniazko impedir aditzaren ordainak ere izan daitezkeela.

evitar

1 v.tr. [impedir] saihestu, itzuri, ekidin; (zerbait gertatzea) eragotzi, (zerbait ez gertatzea) lortu

frenando el automóvil ha evitado el peligro: automobila balaztatuz arriskua saihestu du

con el muro se ha evitado la inundación: hormarekin uholdeari itzuri zaio

2 v.tr. [rehuir a alguien] ihes egin, alde egin

Amaia me evita porque no quiere hablarme: Amaiak ihes egiten dit nirekin hitz egin nahi ez duelako

3 v.tr. [rehuir hacer algo] saihestu, itzuri, ekidin

voy en autobús para evitar los atascos: autobusez joaten naiz auto-ilarak saihesteko

Zehazki hiztegira jotzen badugu, antzeko ordainak aurkituko ditugu. Baina eragotzi aditza aparteko azpisarrera batean aurkituko dugu:

evitar

1 t saihestu, itzuri, ekidin: evitó una confrontación, aurrez aurrekoa saihestu zuen; para evitar la prohibición, debekua saihesteko.

2 (impedir) eragotzi: para evitar el calentamiento, berotzea eragozteko.

3 (rehuir) ihes egin, izkintxo egin: su novio me evita, bere senargaiak ihes egiten dit.

Euskaltzaindiaren Hiztegira jotzea da saihestu ezineko hurrengo urratsa. ̶ Ea laster dugun sarean kontsultagai. ̶ Hizpide ditugun aditzak eta bidean agertu zaizkigunak (saihestu, ekidin, itzuri, eragotzi) bilatuta, definizio hauek aurkituko ditugu:

saihestu

1 da ad. Bidetik, atera, baztertu. Bidean saihestu zen Judas abisu ematera non zen Jesus…

2 du ad. Kaltegarria, zaila, desatsegina edo arriskutsua den zerbaiti buru ez egiteko, hari itzurtzeko edo hura alboratzeko eran aritu. Traba eta debekuak saihesteko. Kolpea saihestu. Ezin saihestuzko borroka.

ekidin 1 du ad. Saihestu; ihes egin. Ez entzun meza eta bai ekidin errazki. Lege iruzurra ekiditeko baliabideak.

itzuri 1 da/zaio ad. Norbait, beste norbaiten edo zerbaiten mendetik, edo loturik dagoen tokitik, askatu eta ihesi joan. Cassio zoro itsu haren mendetik ezin itzur daitekeelako… Eroa da behin presondegitik itzuri ondoren… Solasa segitzean behar ez den zerbait itzur dakizun beldurrez…

eragotzi 1 du ad. Heg. Zerbait egiten edo burutzen ez utzi. Ik. galarazi 1; debekatu. Argia ikustea eragozten didatenak. Zerk eragozten dizu zoriontsu izatea?…

2 dio ad. Heg. (nor osagarririk gabe). Norbaiten lasaitasuna edo ongi izatea asaldatu. Eragozten dizu hain berandu deitzeak? Zigarroaren keak eragozten dizu?

2 du ad. Ipar. (Zah.). Egotzi, bota. Ez nire gainera eragotz zeure haserrea.

Euskaltzaindiaren Hiztegiko definizio horien artean, esango nuke saihestu aditzarena bat datorrela nire ezagutza lexikoarekin. Ekidin aditzaren definizioa, aldiz, ez dator bat nik aditz horri egozten diodan semantikarekin, baina harrigarria egiten zait bigarren adibidea, behintzat, bat etortzea nik ekidin aditzari egozten diodan erabilerarekin. Izan ere, Lege iruzurra ekiditeko baliabideak esaldiak ‘Lege iruzurra gertatzea eragozteko baliabideak’ esan nahi duela ulertzen dut nik. Ez ditut, beraz, ondo uztartuta ikusten definizioa eta adibidea. Bestalde, itzuri aditzaren semantika saihestu aditzarenetik gertu ikusten dut, nahiz eta argumentu-egitura desberdina duten, eta ekidin aditzaren semantika, aldiz, gertuago ikusten dut eragotzi aditzarenetik.

Egindako ibilbideak balio izan dit lau aditzon semantikaren konplexutasunaren tamaina sumatzeko. Harantzago joateak foro honen mugak, eta agian nire gaitasunaren mugak ere, gaindituko lituzke eta, besteak beste, corpusetan oinarritutako azterketak eskatuko lituzke. Datu kuantitatiboak atera ditut ohiko corpusetatik, eta milaka agerraldi dituzte aditz horiek, banan-banan aztertu beharko liratekeenak. Beheko taulak lagundu lezake azterketa horren abiapuntuko hipotesi modura.

[1] Badirudi ekidin aditzaren erabilerak gora egin duela euskararen erabilera berrietan. Izan ere, corpus guztietan du presentzia handia. Bereziki azpimarratzekoa da oro har unibertsitateko testu akademiko zuzendu gabeez osaturik dagoen Garaterm corpusa nabariki gailentzen dela ekidin aditzaren erabilerari dagokionez:

– XX. mendeko Euskararen Corpus estatistikoa: ekidin (66 = % 38 ) saihestu (109)

– Ereduzko Prosa Gaur: ekidin (412 = % 14 ) saihestu (2.508)

– Ereduzko Prosa Dinamikoa: ekidin (263 = % 12 ) saihestu (1.995)

– Egungo Testuen Corpusa: ekidin (6.047 = % 22 ) saihestu (21.341)

– Lexikoaren Behatokiaren Corpusa: ekidin (1.638 = % 22,5 ) saihestu (5.639)

– Web-corpusen ataria (corpus elebakarra): ekidin (5.413 = % 33 ) saihestu (11.108)

– Web-corpusen ataria (corpus paraleloa): ekidin (363 = % 38 ) saihestu (592)

– Zientzia eta Teknologiaren Corpusa: ekidin (107 = % 33 ) saihestu (220)

– Garaterm corpusa: ekidin (1440 = % 65 ) saihestu (784)

Iruzkin bat utzi

Igone Zabala atalean

2015/12/16 · 7:00

Doitxerrira nahi

Lierni Garmendia Arratibel

Grimm anaien ipuinak 1990ean ekarri ziren euskarara azkeneko aldiz. Hala ere, bada Juan Mari Sarasolaren itzulpenaren aurrekaririk. Hipolito Larrakoetxea “Legoaldi” izan zen 1929an argitaratu zen lehen itzulpenaren egilea, Grimm anayen berrogetamar ume ipuin. Itzulpena ala egokitzapena den eztabaida baliteke ere, bildumatik kanpo aurkitutako bitxikeria bat izango dugu hizpide. Izan ere, honela dio itzultzaileak hitzaurrean:

Emen esango dautzuedazan ipuñak eztira, benetan neuk asmaukoak, Doitxerri’ko (Alemania’ko) umeai amaika gozaldi emoteko Grimm anai ospatsuak idatzitakoak baño. Nik doitxeratik euzkeraldu egin dautzuedaz, ez baña sarritan itzetik-itzera, nasaitxoago baño, onan euzkerea be azkatutxoago ibili eiten.

Doitxerri eta doitxera. Alemania eta aleman. Noiz ahaztu ote genituen forma eder horiek? Noiz geuretu ote genituen inguratzen gaituzten hizkuntzetako formak?

Zalantza horientzako erantzun baten bila abiatu nintzen. Hiztegi Batuak ez zidan berri onik eman Doitxerri bilatu nuenean; doitxera, ordea, alemanen sinonimo gisa ematen zuen. Halaber, Orotariko Euskal Hiztegiak ere jasotzen du doitxera:

Doitxera (Bera), dotxera (Bera). (Neol.). Creado por AG (la primera mención es de 1902), de dotx (de deutsch) y era ‘lengua’ (AG 2087).

Idioma alemán. v. doixtarrera. Doitxe-n doitxeraz / egiten dabe. Enb 141. Schiller-en Wilhelm Tell. Goenaga-tar Iñakik S.I. Doitxeratik euskeratua. Goen Y 1934, 89.

Nire susmoak egia ziren: bai Doitxerri eta bai doitxera oinarri beretik eratorritako neologismoak dira. Hain zuzen, oinarri hori alemanezko Deutsch (aleman) hitzaren egokitzapen fonetikoa da, doitx. Lehen kasuaren sarrerarik aurkitu ez izan arren, bigarrenarenean oinarritu gaitezke baieztatzeko alemanezko Deutschland (Alemania) hitz elkartuaren egitura errespetatu dela, Deutsch (aleman) eta Land (herrialde), eta bigarren osagaia zuzenean itzuli dela euskarara. Inoiz euskalerri erabili izan den bezala.

Erabilerari dagokionez, Egungo Testuen Corpusera jo nuen lehenengo, ezer aurkitzeko esperantza gutxirekin. Doitx, doitxera, doitxerri… Han ez zen ezer ageri. Ez ninduen gehiegi harritu corpusak forma horiek ez jasotzeak; alderantziz, espero nuen forma horien erabilera ez zela XXI. mendera arte luzatuko, antzinako formak direla, alegia. Hain zuzen, Euskal Klasikoen Korpusak hirurak jasotzen ditu: 8 agerraldi, 5 liburutan eta 3 egilerenak; guztiak ere XX. mende hasierakoak, 6 bizkaieran eta 2 gipuzkeran. Hauek dira agerraldi batzuk:

Batek bein esan eutson: – Zelan da ba? Etzenduan zuk esaten Bilbon etxean erderaz egiten zenduela, erdalerrian bizi ezkero, erderea bear-bearrekoa dala, ta zeuk eta sendiak erderea obeto erabiltearren alde batera itzi zenduela gure euskerea, onek kalterik ekarri ez egizuen zeuen erderea makalduta? Emen, Doitxerrian bardin egitekotan, etxean doitxeraz bakarrik itz egin bear zeunkie, Gaztelako erderea itzita, emen ez dozu bere bearrik eta.

(Ebaristo Bustuntza “Krikikiño”, Edo geuk edo iñok ez)

Orreik eta ango olerkaririk onenak Italieraz, Prantzeraz, Doitxeraz eta agertu dira.

(Estepan Urkiaga “Lauaxeta”, Azalpenak)

Españak Catalunya-n ezer gutxi egin omen du – zer esango guk! -; Barcelona añako uri batean, Cuenca-n ala Soria-n bezelaxe ” Instituto ” bakarra, Doitxerria-n berrogei ta Prantzia-n amalau legozkiolarik Ta, irakaskintzari buruz bezela, gañontzeko gaietaz esan omen liteke.

(Xabier Lizardi, Itz-lauz)

Adibide guztiak XX. mende hasierakoak dira, bai eta Legoaldiren itzulpena ere. Horrenbestez, argi dago bi formak antzinakoak direla eta XX. mendearen erditik aurrera erabilerak behera egin duela, Alemania eta aleman formen mesedetan. Zerk eragin du hori, baina? Zergatik lehenetsi atzerriko forma neologismoaren aurrean?

Euskara: Alemania

Gaztelania: Alemania

Frantsesa: Allemagne

Doitxerri eta doitxera. Adiera baten aldaera ederrak. Aholku ere badira, ordea. Euskara jator erabiltzeko oihukatzen digute. Garrantzitsu eta besteri ehun urteko lehortea opa ez badiegu, inportante eta bestek ur guztia edan dutelako.

5 Iruzkin

Lierni Garmendia atalean

2015/12/14 · 7:45

Zergatik esaten dute «el aita» baina ez «la alaba»?

Iñaki Segurola

Esan genezake, Hegoaldean behintzat, gehiengo batek esaten dituela aspalditxotik holakoak erdaraz mintzatzean. Eta, alde batera, normala da: euskara izugarri maite du jendeak, ahaide hurbilekoenak ere asko maite ditugu, eta orduan, bi maitasun horiek bat egiten dutelarik, erdaraz jardunda ere hitz horiek euskaraz esatea da egoki eta bidezkoena.

Gure moduko hondar-jendeak –herri erdi-euskaldunetakoak, esan nahi nuke– ez du hola mintzatzeko ohiturarik sekula izan, baina jabetzen gara erakutsi-behar batek daramatzala gure hurkoak erdarazko jarduna euskarazko edergarriz jaztera, eta erakutsi beharreko hori da, nere ustez, euskaldun direla izatez, zeren mundu zabaleko erdaldun huts puruek ez baitute beren hizketarik holako hitzez apaintzen.

Baina gatozen tituluko galderara, eta egin dezagun galde zergatik dioten gure hurko euskoerdaldunek el aita, la ama, el aitite/aitona/aitatxi[1], la izeba/izeko, baina ez el seme, la alaba, el/la iloba/loba eta abar. Goragokoak izendatzeko erabiltzen ote dituzte euskarazko hitzak? Zeren beti baitira graduz goragoko ahaideak izen horiekin izendatzen direnak. Parekoak edo hein berekoak ere ez dituzte euskal hitzez adierazten: oso oker ez banago, ez dute esaten la arreba, el lehengusu eta holakorik (eta ezta, ezkontzazko loturei gagozkiela, el senar edo antzekorik ere).

Badute beste ezaugarri bat «goragoko» ahaidetasun izen horiek, eta da eskuarki artikulurik gabe erabiltzen direla euskaraz: aitatxi etorri da baina semea joan da. Eta zer gertatzen da -a berezkoa dutenekin? Ba, besteak beste, -a + –a > –ea egiten duten hizkerei esker dakigu artikulurik gabe erabiltzen ditugula horiek gehienbat: aita/amama etorri da, eta ez *aitea/*amamea, baina bai, adibidez, alabea[2].

Zenbaitek uste izan du hitz horiek «izen propio gisa» erabiltzen direla, eta, beraz, artikulurik gabe. Gauza bertsua gertatuko litzateke errege eta beste hitz batzuekin[3]. Izen propioen gisako erabilera horri lagundu egiten omen dio, gainera, «erreferentzia bakarreko» izateak. Biak dira okerreko baieztapenak: batetik, amaren, aitaren edo erregearen izen propioa ama, aita edo errege izatea duda egin liteke ezinkizuna den, absurdoa den edo biak batera den[4]; bestetik, horietako batere ez da «erreferentzia bakarrekoa»: munduan ama, aita edo errege asko dira, denok dakigunez, eta gehienez ere esan daitekeena da norberak dituela ama, aita edo errege bakarra, baina hori bera gertatzen da bihotz, jaioterri, senar eta beste ezin konta ahalekin, eta inork ez du esan oraindik horiek erreferentzia bakarrekoak direnik. Eguzki, ilargi, jainko edo itsaso-k erreferentzia bakarrekoak izateko tankera gehitxoago dute, baina, euskaraz adibidez, laurak erabil daitezke artikuluarekin. Bi ondoriotxo behin-behineko: aurrenik, jakintza psiko-sozio-semiotikoek hizkuntzalaritzatik gauzak oker hartzen dituzten bezala, hizkuntzalaritzak ere badakiela logikaren barruti eta aldirietatik gauzak okerreko bidetik hartzen eta ulertzen; bigarrenik, oso gauza dudakoa dela hizkuntzako hitzen erabilera eta joskeretan ba ote duen inongo eraginik hitz horien errealitateko adierazkizunak zenbat izan daitezkeen.

Aita, amatxi edo errege ez dira izen propioak sekula, eta ez dira erreferentzia bakarreko hitzak. Beste zerbaitek batu behar ditu, inondik ere, eta zerbait hori da, nere ustez, ez direla beren izenez –izen propioz– deitzen diren gizakien izenak; zehazkiago esanda: aitatzat, amatxitzat edo erregetzat dituztenek, hots, seme-alaba, iloba edo azpikoek ez dituztela eskuarki beren izen propioz izendatzen eta are gutxiago zuzenean deitzen. Beren izenez ez: beren izanez izendatzen eta deitzen dira nagusiki; izaera, titulu, gradu edo aginpidea hartzen da aintzakotzat (ama izatea, errege izatea…), eta deiki moduan edo izen propioaren aurretik titulu moduan (errege Karlos, amatxi Kattalin[5]) maizenik erabili izanak erantsi bide die artikulurik gabe erabiliak izateko usadioa.

Eta hala eta guztiz ere, gehienbat artikulu eta guzti erabiltzen dira hitz horiek hemengo erdaran[6], baina, tituluko galderaren erantzuna osatuz, beren izenez ez baina eskuarki beren izanez deitzen diren horiexek dira euskaratik erdarazko jardun euskojatorrera iragan direnak; eta horregatik dira izan-titulu-gradu-aginpidean gehiago edo goragokoak direnak betiere. Eta aitatu beharra dago, esandakoaren lagungarri, hala izendatzen eta deitzen den norberaren hori dela maizenik euskal izenez izendatzen dena, oso oker ez banago; hots, errazago esaten dela ha dicho la amá, ezen ez ha venido su amá, edo hay reunión de amás baino, eta, zer esanik ez, la amá del cordero edo de puta amá baino.

Euskoerdaldunen erabilera honi buruz esan beharra daukat, azkenik, entzunaren poderioz jarriak ditugula belarriak esan-modu horietara. Oraindik ohitu ez garena da los aitas eta holakoak aditzera, baina iruditzen zait homosexualen arteko ezkontzaren zabalkundeak lagunduko digula horiek ere irensten.

___

[1] Gurasoen gurasoak izendatzerakoan kontuan hartzen da izendatuaren nongotasuna. Konparazio batera, aitaren edo amaren ama azpeitiarra baldin bada la amama izango da iloba donostiar euskoerdaldunarentzat, baina inguru hartakoa bertakoa bada la amona izango da, eta kastillana purua bada, berriz, abuela/yaya.

[2] Azpeiti-Azkoitiko kasua hein bat anomaloa da: mug. semie baina alaba, ez *alabie (eta ezta *arrebie, *aizpie edo *illobie ere, mendebalderago bezala). Litekeena da ama edo amama-rekiko analogia moduren bat egotea -a bukaera duten ahaidetasun izen horietan.

[3] Oraindik ere badira, nonbaiteko minez daudelarik, honako esaldi hau botatzen dutenak: min hau erregek baleuka! Ez naiz aditu zaharra.

[4] Bestela esanda: izen propioaren izaerarik ezin izan lezake bere esanahi arruntarekin erabiltzen den hitz batek. Bestelago: izen propioa esanahirik edo adierazkizunik gabe erabiltzen da, seinalagarri huts moduan; Argia izen propioa izan daiteke (Oihenarten olerkietako maite batena, adibidez), eta hitzak badu «berez» esanahi bat, baina izen propio moduan erabili izanak erauzi bezala egiten dio esanahi edo adierazkizuna.

[5] Gurasoen aita-ama edo anai-arrebak izendatzeko dira ohizkoenak holako egiturak, baina aita Patxi edo ama Karmen modukoak ere erabiliak izan dira eta gaur egunean ere entzun daitezke (nahiz gehienei erlijiozko zentzu bat ekarriko dien gogora halabeharrez). Hein berekoak edo beheragokoak (senide, lehengusu, seme-alaba, iloba) izendatzeko ez da holako egiturarik erabiltzen, jakina, edo ez behintzat goragokoekin bezain modu naturalean.

[6] Araban eta Bizkaian áma ha venido modukoak aski zabalduak daude: artikulurik gabe eta, bidenabar esanda, beste azentu modu batekin.

4 Iruzkin

Iñaki Segurola atalean

2015/12/11 · 7:00

Hainbat ez dira batzuk

Alfontso Mujika Etxeberria

Ez nuen asmorik gaurko gai honi buruz ezer idazteko, baina, hainbat aldiz ikusi baitut kontu bera, ezin tentaldiari eutsi. Zenbatzaile zehaztugabeei buruzko kontutxo bat ekarri nahi dut hona. Zehaztugabeak direnez, ezin zehaztasun handirik eman, ezta?

Zehaztugabeak izanik ere, horrelako zenbatzaileek kopuru txikia edo kopuru handia adierazten duten zehazteko adina balio behar digute. Eta, dena erlatiboa bada ere, «gutxi» eta «asko» zenbatzaile zehaztugabeen artean kokatzeko besterik ez bada ere, gai izan beharko genuke zenbatzaile zehaztugabeen hurrenkera ordenatu bat adosteko.

Alegia, zuzenki baten mutur batean asko/anitz eta bestean gutxi izanik, gutxieneko adostasuna behar dugu batzuk, zenbait, ugari, hainbat, franko, makina bat eta abar ordenatzeko.

Alde batera utziko dut, erraztearren, nahiko/aski bikotea, kanpo-erreferente batekikoak izanik ez baitira eskala absolutu batean kokatzekoak. Alegia, «zerbaitetarako X aski» izateko, gerta daiteke «X gutxi» edo «X asko» behar izatea, zerbait horren arabera.

Bestalde, makina bat, franko eta ugari, zalantzarik gabe, askoren sinonimoak dira, eta ugaritasunaren ideia ematen digute. Haiekin ere ez dago arazorik.

batzuk, zenbait eta hainbat geratzen zaizkigu. zenbait eta batzuk sinonimoak dira (zenbaitetan = batzuetan; zenbaiti = batzuei;…): bat baino gehiago adierazten dute, baina «asko» eta «gutxi» muturren arteko continuum horretan, gertuago daude gutxitik askotik baino.

Eta hainbat? Inork zalantza egiten badu, hiztegietara jotzea besterik ez du. Adibidez:

Euskaltzaindiaren hiztegia:

hainbat

(…)

2 zenbtz. Batzuk baino gehiago, asko. (Dagokion izenaren ezkerrean ezartzen da). Hainbat lagun batu ginen han. Hainbat eta hainbat aldiz errepikatuagatik. Hortik etorri dira hainbat kalte

Elhuyar (hiztegi elebiduna):

hainbat

(…)

2 zenbtz. zehaztgb. mucho(s), bastante(s)

hainbat lagun batu ginen han: nos reunimos bastantes amigos

hainbat tokitan gertatuagatik: aunque haya sucedido en muchos sitios

hainbatek uste du gaizki ari garela: muchos piensan que lo estamos haciendo mal

Labayru hiztegia:

hainbat

(…)

2 izord., zenb. zehazbak.

mucho -cha, muchos -chas.

Hainbat jente batu zan herriko plazan.

Hainbati entzun dio gauza bera.

Hainbat biderrez esan deutsat, baina ez deust jaramonik egin.

Frantzian hainbat parajetan egon gara.

SIN asko

Zalantzarik ez, beraz: hainbat = batzuk baino gehiago, asko.

Jatorri-hizkuntza gaztelania duten itzulpenetan, ordea, maiz ikusten da hainbat erabilita batzuk edo zenbait egokiago gertatuko liratekeen tokian. Eta horrelakoak, han eta hemen ikusten dudanagatik, gaztelaniazko «varias/varios», «diferentes» edo «diversas/diversos» adjektiboak itzultzean gertatzen dira batez ere, zenbait itzultzailek («hainbat itzultzailek» idazten ez naiz ausartzen), halakoetan, sistematikoki jotzen baitute hainbat erabiltzera, zenbait eta batzuk bazterrean utzita (bat baino gehiago ere ordain egokia izan liteke batzuetan).

Ezin da, hala ere, erabat txartzat jo jokabide hori, zeren eta, RAEren hiztegiaren arabera, ez baitago kasu guztietan oso argi zehaztuta halakoen esanahia, ez behintzat euskaraz batzuk (edo zenbait) eta hainbat artean bezain garbi.

DRAE:

vario, ria.

5. adj. pl. Algunos, unos cuantos.

diverso, sa.

3. adj. pl. Varios, muchos.

diferente.

1. adj. Diverso, distinto.

Alegia, badirudi nekez izan daitekeela hainbat zenbatzailea «varias/varios»en ordaina; «diversos/diversas»ena, ordea, izan liteke («varios, muchos» gisa definituta baitago). Nire gaztelanian, «diversos» ez da «muchos»en sinonimo petoa, baizik eta «varios», «algunos» edo «unos cuantos»en sinonimoa, baina RAEren hiztegiak ez du horrela bakarrik definitzen.

Beraz, honelako disimetria bat dugu, zenbatzaile zehaztugabeen continuumean, euskararen eta gaztelaniaren artean:

(gutxi) __ (batzuk = zenbait) __ (hainbat) __ (asko/anitz)

(pocos) __ (algunos = varios = diversos = diferentes) __ (bastantes) __ (diversos = diferentes = muchos)

Nik, halakoetan, zuhurtzia-printzipioa aplikatuz, batzuk, zenbait (bat baino gehiago ere bai) erabiltzen dut euskaratzean, eta ez dut halakoetan hainbat erabiltzen, non eta testuinguruak ez didan ugaritasunaren nozioa argiro iradokitzen edo adierazten.

Bestela, gaztelaniaren eskema euskarara mimetikoki aldatuz gero, batzuk = hainbat ekuaziora iritsiko gara, eta ekuazio hori, orain arteko tradizioan eta gaur egungo ohiko erabileran, faltsua da.

Iruzkin bat utzi

Alfontso Mujika atalean

← Older posts

Bilatu:

Egileak

31 eskutik

Aiora Jaka

Aitor Blanco

Alfontso Mujika

Ana Telletxea

Angel Erro

Asier Larrinaga

Bakartxo Arrizabalaga

Bego Montorio

Beñat Oihartzabal

Borja Ariztimuño

Elixabete Perez Gaztelu

Eneko Bidegain

Esti Lizaso

Estitxu Garai

Estitxu Irisarri

Fernando Rey

Garazi Ugalde

Garikoitz Knörr

Gidor Bilbao

Gorka Lekaroz

Gotzon Egia

Idoia Santamaria

Igone Zabala

Iñaki Iñurrieta

Iñaki Segurola

Iñigo Aranbarri

Iñigo Errasti

Iñigo Roque

Irantzu Epelde

Iratxe Goikoetxea

Isabel Etxeberria

Itziar Aduriz

Itziar Diez de Ultzurrun

Itziar Otegi

Jesus Mari Makazaga

Jesus Maria Agirre

Jose Ignacio Hualde

Juan Garzia

Juan Kruz Igerabide

Juan Luis Zabala

Julia Marin

Karlos Cid Abasolo

Karlos del Olmo

Koldo Biguri

Koro Garmendia

Leire Mendiburu

Lierni Garmendia

Maialen Berasategi

Maialen Marin

Maite Imaz

Maite Urkia

Martin Rezola

Miel A. Elustondo

Mikel Taberna

Oskar Arana

Paskual Rekalde

Patxi Petrirena

Santi Leoné

Xabier Aristegieta

Xabier Elosegi

Xabier Olarra

Azken erantzunak

Javier Cuadra(e)k Kitxua eta euskara bidalketan

Jon Baltza(e)k Izan? bidalketan

Marga(e)k Mairuz jauntzi bidalketan

J.I. Hualde(e)k Cabrera Infanteren igelaren karrazkak bidalketan

Martin Rezola(e)k Cabrera Infanteren igelaren karrazkak bidalketan

Amiemo(e)k Aldea eta xehetasunak bidalketan

Aldékoa(e)k Aldea eta xehetasunak bidalketan

fvpzauni(e)k Aldea eta xehetasunak bidalketan

Iñaki Segurola(e)k Aldea eta xehetasunak bidalketan

Iñaki Segurola(e)k Aldea eta xehetasunak bidalketan

Etiketak

-dun -tik aurrera -tze aldera aberastasuna abian abizenak abizenen grafia abusua adibide egokiak adiera ezezagunak adierak adierazi adierazkortasuna adiskide aizunak aditzak aditz trinkoak arrisku arriskubide EIMA erregistroa erregistroak esapideak estandarra ETB euskaldun euskalkiak euskara batua fideltasuna garbizaleak generoa hizketa-komunitatea hiztegi elebidunak ideologia itzulpengintza Joan Beriain kalkoak komunikazio-egoera lexikoa literatura unibertsala normalizazioa sintaxi-arazoak terminologia testuingurua ulergarritasuna zehaztasuna


Probatu zure euskara-maila eta probatuz trebatu :: Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea


EnerAgen elkartean adostasun handia dugu autokontsumoaren ikuspegiari eta autokontsumo hori sustatzeko neurriei dagokienez; hori dela eta, Autokontsumoa Sustatzeko Baterako Estrategia bat prestatu dugu eta arlo horretan berariaz jarduteko lantalde bat sortu dugu. Taldearen egiteko garrantzitsuena “Autoconsumo al detalle” web-plataforma garatzea da, informazioa emateko eta zabaltzeko.

Gure elkartea

Gure ikuspegia

Gure proposamena

Gure ekarpena

Jakin ezazu Autokontsumo Instalazio baten osagaiak zeintzuk diren

Kalkulatu zure instalazioa

Instalazio horiek energia-kontsumoaren araberakoak izaten dira, ez kontratatutako potentziaren araberakoak. Guk eskaintzen dizugun tresnaren bitartez, behar duzun instalazioaren gutxi gorabeherako lehen kalkulu bat egin ahal izango duzu, erraz eta arin. Zure kokapena eta zure kontsumoaren ezaugarriak aintzat hartuta, zenbateko potentzia instalatu beharko zenukeen jakin dezakezu, teilatuaren zenbateko azalera behar duzun eta urtean zenbat energia eta diru aurrez dezakezun, modu pertsonalizatuan.

HAS GAITEZEN

Autokontsumoa Espainian

Zehatz-mehatz aztertuko ditugu: instalazioen kopurua, teknologiak, zerbitzuan dagoen potentzia, banaketa geografikoa eta abar

— Estatistika-datu guztiak eskuragarri dituzu —

1.052

MW zerbitzuan

791

instalazio erregistratuta

67%

Erregistratutako instalazioen

% 67 fotovoltaikoak dira

60%

Zerbitzuan dagoen guztizko

potentziaren % 60 kogenerazioan da

ZIFRAK ETA MAPAK

Autokontsumoko Instalazioen errentagarritasuna

Azterketa tekniko-ekonomikoen kasu tipoen zerrenda bat eskaintzen dugu, erabiltzaile motaren arabera ordenatuta, autokontsumo-instalazio garrantzitsuenen mota eta aplikazio batzuetarako.

KASU TIPOAK

Gure bazkideen iritziak

Demokratizatu dezagun energia autokontsumoaren bitartez, sistemaren jasangarritasuna bermatzeko gizartearen, ekonomiaren eta ingurumenaren aldetik.

Ricardo Pizarro VillanuevaBurgoseko Energia Agentzia Probintzialaren zuzendaria (AGENBUR)

Gure eraikin eta enpresak energia-eraginkortasunerantz zuzenean bideratzeko bidea baino autobidea da autokontsumoa

Marta Ruiz RodríguezHuelvako Energia Agentzia Probintzialaren zuzendaria. (APEH)

Eskariaren araberako autogenerazio-sistemekin energia elektrikoaren kontsumoak eragindako CO2 emisioak murrizten dira, doako iturri berriztagarri batetik baitator energia: eguzkitik.

Mª José Ruis de Villa RevueltaValladolideko Udalaren Udal Energia Agentziaren zuzendaria.

Eguzkia dugu, ona da, legezkoa eta bideragarria da; lortu ezazu informazioa! Gure probintzian autokontsumo fotovoltaikoa sustatzen dugu Granadako Diputazioaren #ASOLEARSE kanpainaren bitartez.

Mª Ángeles Blanco LópezGranadako Energia Agentzia Probintzialaren presidentea. (APEGR)

Autokontsumoa oinarrizko zutabea da etorkizunari begiratzen dion energia-eredu jasangarria lortzeko.

Júlia Company SanusValentziako Enpresa Lehiakortasunaren Erakundearen zuzendari nagusia (IVACE)

Autokontsumoak enplegu espezializatua sortzeko aukera berriak zabaltzen ditu.

Juan Carlos Aguilera FolgueirasEnergiaren Asturiaseko Fundazioaren zuzendaria (FAEN)

Energia-ereduaren ezinbesteko deskarbonizazioak eta energia berriztagarria sortzeko industria lortzen ari den heldutasun teknologikoak potentzial handia du autokontsumoan eta, zalantzarik gabe, merezi du potentzial hori garatzea.

José Antonio Martínez DomínguezSoriako Diputazioaren Energia Zerbitzu Probintzialaren zuzendaria

Energia-eredu jasangarriagoa eta sozialki bidezkoagoa lortzeko, energia-ekoizpena deszentralizatzea da gakoa, energia berriztagarrien autokontsumoaren bitartez.

Joël DozziIruñeko Udaleko Energia Berdearen Zerbitzuko arduraduna

Autokontsumoa eskubidea da, baita energian ere

Jesús Castro LozanoA Coruñako Energia Agentzia Probintziala fundazioaren zuzendaria

Autokontsumoa energia-autosufizientzia lortzeko bidea da.

Francisco Miguel Martín RiveraCadizeko Energia Agentzia Probintzialaren idazkari teknikoa

Autokontsumoarekin baliabide berriztagarriak hobeto baliatzen ditugu eta tokiko ekonomia dinamizatzen dugu, eta kontsumitzailea da sistemaren protagonista

Cristóbal Sánchez MoralesAndaluziako Energia Agentziaren zuzendari kudeatzailea

Autokontsumoa etorkizuneko energia-ereduaren oinarrizko zutabea da.

Cosme Segador VegasExtremadurako Energia Agentziaren zuzendaria (AGENEX)

Ez diezaiogun eguzkiari itzalik egin eta bihur gaitezen energia berriztagarria ekoizten dugun herritar: prest gaude energia-iraultza egiteko.

Assumpta Farran i PocaKataluniako Energia Erakundearen zuzendaria (ICAEN)

Egin ditzagun autokontsumo-instalazioak energiaren araberakoak, ez kontratatutako potentziaren araberakoak.

Alfonso ArroyoGaztela eta Leongo Juntako Energia eta Meategien zuzendari nagusia eta Energiaren Eskualdeko Erakundearen zuzendaria (EREN)


Murgia auzoko Murguzur baserrikoa. Aita bertakoa zuen eta ama, berriz, Olakua auzoko baserri batekoa. Bost anai-arrebetan laugarrena. Oñatiko noka jasotzeko egindako elkarrizketa, auzoko Marije eta Beatriz Ugarte ahizpekin batera. Karmenek auzoko lagunekin ikasi zuen hika egiten, ez etxean.

Zintak

#

Kodea

Data

Iraupena

Proiektua

Elkarrizketatzailea(k)

1 ONA-254 2019 111 min Oñatiko noka: Ingo Xonau! Idoia Etxeberria

2 ONA-255 2019 25 min Oñatiko noka: Ingo Xonau! Idoia Etxeberria

Pasarteak

Hiztun honen materiala landuta dago eta hauek dira oraingoz aztertuta eta katalogatuta ditugun pasarteak. Bideoa edo transkripzioa duten pasarteek ikonotxoa dute


Izan ere, Zatuin lapurreta egiten saiatu ziren lapurrei erasotzeagatik, udalak bi azumbre ardo (lau bat litro) ordaindu zuen.

* XVIII. mendearen hasieran Francisco Zumalabe Plazaola, Legazpiko Alkate izana, zen Zatui baserriaren jabea.

Ubitarte jauregia ere berea zuen.

Baina 1724ean, aurreko eta ondorengorik gabe hil zen, eta Legazpiko udalak erosi zion Zumalabe jaunaren testamentariari 46.598 errealetan.

* 1810. urtean, ordea, Napoleonen tropak elikatzeko, Zatui baserria saltzera beharturik aurkitu zen Legazpiko udala.

Interesgarria da jakitea, frantsesen tropak hemen egon ziren bitartean Udalak 169 lur zati ere saldu zituela.

* 1832ko errolda azterturik badirudi Zatui baserriaren eroslea Martin Antonio Sarobe izan zela, eta errentan jarri zituela bi etxebizitza.

Izan ere urte horretan Ignacio eta Jose Balerdi Agirre anaiak bizi ziren etxe banatan.

ZATUI I

* Mendebaldera begira dagoen Zatuiko zatian Balerditarrak bizi izan dira ordudanik, harik eta 1952ko urtean baserria erre zen arte.

Badirudi, bestalde, alderdi hau dela zaharrena, arkuzko hiru ate oraindik ere ikus bait daitezke bere paretetan.


Azkoitiko industria nagusia, abarkagintza
Azkoitiko industria nagusia abarkak jostearena zen. Emakume zein gizon kalean aritzen ziren abarkak josten eta, lan hartaz lotsatuta, beste zenbait etxean aritzen ziren ezkutuan. Azkoitia herriari, 'Villa Alpargatera' ezizenez deitzen zioten.

Hizlaria(k): Alberdi Alberdi, Kruz Mari

Embed Deskargatu

Deskarga:

Bideo hau erabili nahi baduzu, jarri gurekin harremanetan eta kalitate onean bidaliko dizugu. Ez ahaztu mezuan AZK-014-015 kodeko bideoa nahi duzula aipatzea: ahotsak@ahotsak.eus

Txertatu bideoa:

Tamaina:

640 x 480

960 x 720

Azkoitiko industria nagusia abarkak jostearena zen. Emakume zein gizon kalean aritzen ziren abarkak josten eta, lan hartaz lotsatuta, beste zenbait etxean aritzen ziren ezkutuan. Azkoitia herriari, 'Villa Alpargatera' ezizenez deitzen zioten.

« Aurrekoa Hurrengoa »

Proiektua: Azkoitiko ahotsak

Elkarrizketatzailea(k): Aitziber Otegi

Data: 2008(e)ko martxoaren 27a

Iraupena: 0:01:18

Erref: AZK-014/015

Kodifikatzailea: Aitziber Otegi

Gaia(k): Baserria » Baserriko lanak » Baserriari lotutako lanbideak

Transkripzioa

Pasarte hau transkribatu gabe dago oraindik. Lagundu nahi al duzu?

Goian daukazu pasarte hau entzuteko aukera. Lagundu hura transkribatzen!

Pasarte gehiago

Ardien hanketako bainua

Aspaldiko legea: enbor batean erleak aurkitzen zituztenean, enborra markatu eta erleak bilatu zituenarentzat


DBHko zuzendaritzaren erabakia orain arte bezala eskola ez-presentzialekin jarraitzea da, honetaz gain, Hezkuntzak derrigortuta aurrez aurreko errefortzuak antolatu ditugu behar duten ikasleentzat.

Gehiago irakurri

TEKNOLOGIAKO KLASEAK KONFINAMENDUAN ERE, ETENIK GABE

BIDEOA

Beste behin ere gure ikasleak ardura, autonomia eta teknologia berrietan trebeak eta konpetenteak direla argi utzi dute.


Euskal kulturaren lekukoak diren artista edo kultur eragile batzuen lekukotasunak biltzen ditugu atal honetan, elkarrizketa moduan, argazkiz eta testuz ilustraturik.

Gaia(k):

Dantza

Bertsularitza

Ondarea

Kantua - Musika

Literatura

Antzerkia

Ipuinak

Artea

Diaspora

Zinema - Bideogintza

Gizartea

Arte eta kultura heziketa

Argazkilaritza

Euskara

Urtzi Etxeberria

"Hizkuntzaren esanahia ikertzen duen atalean ari naiz lanean, hau da norbaitek esaldi bat botatzen duenean, hura nola interpretatzen edo ulertzen dugun"

Euskara

Ondarea

Sabine Cazenave

"Museoa horretarako da, haria ez apurtzeko, iragana, oraina eta deus ez dakigun etorkizunaren artean, eragile tinkatua da"


Urriaren 26an Beasainen (Gipuzkoa), 37. Txistu Alardea 19:30ean Gernika pasealekukko frintoian, Goizeresi txistu taldeak antolatuta.


Igeltsero brasildar bat hiltzat jo zuten trafiko-istripu batean, eta Parana estatuaren hegoaldeko Platina herrian lurperatu behar zuten. Gau osoan parrandan egon eta gero, albistea irratian entzun zuen lagun batek abisua eman zion eta ahal bezain azkar joan zen hilerrira. Berarekin nahasi zuten gizon bat lurperatu behar zuten bertan. Familiak kontratatu zuen ehorztetxearen gerenteak baieztatu zuenez, “senide batzuek zalantzak izan zituzten istripuan hildakoaren gorpua identifikatu behar izan zutenean, baina izeba batek eta lau lagunek bera zela esan zuten”. Igeltseroak ez zuen bizia galdu, baina haren apartamentuko jabeak (gorpua identifikatu zutenetako bat) haren arropa eta koltxoia erre egin zituen.

Zuek ez koltxoirik erre, Mintzakide Programaren 2009-2010 ikasturtea asteon amaitu arren, iraila-urrian izango gaituzue berriz hemen… eta kalean, euskaraz ahalik eta gehien biziz. Uda emankorra eta betegarria izan dezazuela!! !

Iruzkinak

Ez dago iruzkinik »

Kategoriak

MINTZAKIDEA MINTZARAZI, OROKORRA

RSS

Trackback

MINTZAKIDEA MINTZARAZI: AEBetako Arizona izen euskalduna?

Mintzakide | 2010(e)ko juniok 21

«Bihotza behar dugu mintzarazi, lagun maiteok»

Bernard Larregi

Testamen çaharreco eta berrico historioa (Baiona, 1775)

***

Hainbat izenen jatorria ez dago argi Estatu Batuetan. Arizonaren kasuan, hainbat urtez Pima hizkuntzako ali shonak-ekin (‘iturri txikiaren tokia’) lotu izan dute batzuk; beste batzuk arizuma hitz aztekarekin (‘zilar tokia’), eta hirugarren batzuk, espainolezko árida zona-rekin (eremu idorra). 1979an, ostera, Renoko Unibertsitateko William A. Douglass ikertzaileak euskal jatorria izan zezakeela idatzi zuen, eta aritz + ona-tik etor zitekeela esan. Gauza frogatua da, nonbait, estatuak, izena, jabe euskalduna zeukan Arizona izeneko arrantxu batetik hartu zuela, eta gaur egun, gainerako teoriak hein batean baztertuak daudenez, euskal jatorriarena gelditu dela.

Iruzkinak

Ez dago iruzkinik »

Kategoriak

MINTZAKIDEA MINTZARAZI, OROKORRA

RSS

Trackback

MINTZAKIDEA MINTZARAZI: Posta zigilu zaharrena

Mintzakide | 2010(e)ko juniok 14

«Bihotza behar dugu mintzarazi, lagun maiteok»

Bernard Larregi

Testamen çaharreco eta berrico historioa (Baiona, 1775)

***

20.000 euro baino gehiago ordaindu zuten munduko lehen posta zigilu itsaskorrarengatik 2009an

22.900 euro inguru ordaindu zuten 2009an munduko lehen posta zigilu itsaskorra, penny black izenekoa, Londreseko Sotheby?s enkante-etxean. Enkantean ordaindutako preziorik altuena ostera, 60.000 euro inguru, egoera ezinhobean zeuden penny blue zigiluaren ale bigatik izan zen. Victoria Erreginaren soslaiaren irudia du penny black zigiluak, eta 1840ko maiatzaren 1ean kaleratu zuten Erresuma Batuan eta Irlandan erabiltzeko. David Bartonen bildumakoak ziren hiru posta zigiluak; 2008an hil zen gizonezko hau oso pertsonaia ospetsua zen filatelia munduan. Bere bildumaren zati handiena jarri zuten salmentan enkante-etxean (Britainia Handiko, Inperio Britainiarreko, Ameriketako Estatu Batuetako eta Suitzako aleak), eta 514.752 libera ordaindu zituzten guztiengatik (571.400 euro). Bildutako diru guztia ongintzarako erabiliko dute.

Iruzkinak

Ez dago iruzkinik »

Kategoriak

MINTZAKIDEA MINTZARAZI, OROKORRA

Tags

Berba egin, Euskera, Mintzakide, Mintzatu

RSS

Trackback

MINTZAKIDEA MINTZARAZI: Emakumezkoentzako taxi arrosak Mexikon

Mintzakide | 2010(e)ko juniok 7

«Bihotza behar dugu mintzarazi, lagun maiteok»

Bernard Larregi

Testamen çaharreco eta berrico historioa (Baiona, 1775)

***

Emakumeentzako baino ez diren taxi arrosak Mexikon

Puebla hiri mexikarreko kaleetan arrosa koloreko 35 taxi daude. Emakumeek baino ezin dituzte erabili eta gidatu. Segurtasun faltak eragin du ideia hau eta dagoeneko Mexikoko toki batzuetan emakumeentzat soilik diren garraio zerbitzuak aurkitu ditzakegu, besteak beste, autobusak eta metroko bagoiak jendetza-orduetan. Segurtasuna handitzeko “auto guztiek GPS kokapen sistema, ikara botoia eta esku-diruaren erabilera saihesteko banku-terminalekin daude ekipatuak”, azaldu zuen Eduardo del Castillo Pink Taxis enpresako zuzendariak. “Taxien atzealdeko eserlekuaren aurrean ispilua dute makillatu ahal izateko, eta etorkizunean emakumeen erabilerako gauza gehiago ezartzea ere pentsatzen ari dira”, Humberto Vargas Pink Taxis enpresako zuzendari Komertzialaren arabera. Ideiak arrakasta handia izan du Pueblan eta Mexikoko beste hirietan jartzea aztertzen ari dira.

Mexikon, Japonian bezala, ordu zehatz batzuetan metroko bagoi batzuk ere, emakumezkoentzat baino ez dira eta polizia arduratzen da bidaiariak kokatzeaz.

Iruzkinak

Ez dago iruzkinik »

Kategoriak

MINTZAKIDEA MINTZARAZI, OROKORRA

Tags

Berba egin, Euskera, Mintzakide, Mintzatu

RSS

Trackback

MINTZAKIDEA MINTZARAZI:Jack Nicholson

Mintzakide | 2010(e)ko mayok 31

«Bihotza behar dugu mintzarazi, lagun maiteok»

Bernard Larregi

Testamen çaharreco eta berrico historioa (Baiona, 1775)

***

Jack Nicholsonek zinean egin zuen lehen lana Tom eta Jerryren jarraitzaleen gutunei erantzutea izan zen

Oso gaztetatik, Jack Nicholsonek aktore izan nahi zuen. Beraz, institutua utzi zuenean, Hollywoodera joan zen bizitzera, zinemaren munduan arrakasta izateko asmoz… baina bere hastapenak ez ziren errazak izan. Hollywoodera iritsi bezain laster, Metro Goldwyn Mayer produkzio etxean lan egiteko kontratua lortu zuen, baina ez aktore bezala lan egiteko. Animazio saileko bulego batean jarri zuten, eta Tom eta Jerry marrazki bizidunetako pertsonaien jarraitzaileen gutunei erantzutea zen bere lana. Egia esan, ez zen Hollywoodera joan zenean Nicholsonek zuen ametsetako lana, baina behintzat New Jerseyko lagunei zineman lan egiten ari zela esan ziezaiekeen. Lan horretan, Jack Nicholsonek astea 30 euro irabazten zituen. Diru hori ongi etorri zitzaion, bigarren mailako filmetan paper txikiak lortzen zituen bitartean. Urte asko, eta pelikula asko pasatu ziren Nicholson egun den izarra bilakatzeko. Eta bere soldata asko igo da, izan ere orain batezbesteko hamar milioi dolar irabazten ditu pelikulako.

Iruzkinak

Ez dago iruzkinik »

Kategoriak

MINTZAKIDEA MINTZARAZI, OROKORRA

Tags

Berba egin, Euskera, Mintzakide, Mintzatu

RSS

Trackback

MINTZAKIDEA MINTZARAZI:Alfred Hitchcock

Mintzakide | 2010(e)ko mayok 24

«Bihotza behar dugu mintzarazi, lagun maiteok»

Bernard Larregi

Testamen çaharreco eta berrico historioa (Baiona, 1775)

***

Alfred Hitchcockek ez zuen zilborrik

Diotenez, Psicosis filmaren zuzendariak gaztetan galdu zuen zilborra, sabelaldean ebakuntza egin ziotenean. Antza denez, operaziorako ebaketak zilborrean egin zizkioten eta, ebaketok orbaindu zirenean, zilborra desagertu egin zen. Hitchcocken zilborrari buruzko pasadizoa hain da harrigarria, ezen askok pentsatzen duela hiri-kondaira dela. Baina, zinegile honen bizitzan egiazkoak diren eta hiri-kondairak diruditen beste hainbat xehetasun daude. Adibidez, berarekin lan egiten zuten emakumezko aktore politei tratu txar psikologikoak ematen zizkien, beraiekin sexu harremanak izan nahi zituelako eta bazekielako, bere fisikoarekin ez zuela inoiz lortuko. Beste xehetasun kezkagarri bat: Hitchcock itotzearekin obsesionatuta zegoen. Bere 17 pelikulatan itotzeak azaltzen dira. Suspensearen Magoak aitortu zuen berak gustokoen zuen hiltzeko modua zela. Gainera, zinegilea sarritan azaltzen zen argazkietan norbait itotzen ari zenarena egiten, baita familiako argazkietan ere!

Iruzkinak

Ez dago iruzkinik »

Kategoriak

MINTZAKIDEA MINTZARAZI, OROKORRA

Tags

Berba egin, Euskera, Mintzakide, Mintzatu

RSS

Trackback

MINTZAKIDEA MINTZARAZI: Russell Crow

Mintzakide | 2010(e)ko mayok 17

«Bihotza behar dugu mintzarazi, lagun maiteok»

Bernard Larregi

Testamen çaharreco eta berrico historioa (Baiona, 1775)

***

Russell Crowek bizikletaz desafioa egin zion kazetari bati

Annette Sharp zutabegileak sasoi onean ez egotea eta buruan erretzea eta takoak jatea besterik ez izatea egotzi zion Russell Croweri. Egia da Gladiator filma egin zuenetik kilo batzuk hartu zituela, baina Daily Telegraph egunkari australiarrean kaleratu zuten informazioa ez zuen batere ondo hartu: bizikleta gainean erretzen eta takoak jaten atera zuten. Kritikari erantzuteko, aktorearen laguntzaileak kazetariari deitu zion, aktorearen izenean, eta bizikleta hartuta aktorearekin joateko gonbidapena egin zion. Crowek 20,3 kilometroko lasterketaren desafioa irabazi zuen eta horrela konpondu zen bien arteko haserrealdia.

Iruzkinak

Ez dago iruzkinik »

Kategoriak

MINTZAKIDEA MINTZARAZI, OROKORRA

Tags

Berba egin, Euskera, Mintzakide, Mintzatu

RSS

Trackback

MINTZAKIDEA MINTZARAZI: Michael Jackson

Mintzakide | 2010(e)ko mayok 10

«Bihotza behar dugu mintzarazi, lagun maiteok»

Bernard Larregi

Testamen çaharreco eta berrico historioa (Baiona, 1775)

***

Michael Jacksonek Albert Einsteinen begiak erosteko eskaintza egin zuen

Michael Jacksonek Einsteinen begiak eskuratzeko 5 milioi dolarreko eskaintza egin arren, ez zituen lortu, beste partaide batek eskaintza handiagoa egin baitzuen. Albert Einsteinen oftalmologoa izan zenak fisikari aleman handia hil (1955) eta autopsia egin ziotenean eskuratu zituen haren begiak, arrazoi zientifikoak argudiatuta. New Jerseyko banku bateko segurtasun kutxa batean 40 urtez gordeta izan ondoren, enkantean jarri zituen, aberasteko asmoz. Michael Jacksonek gauza bitxien bilduma zuen, eta horiek ere bereganatu nahi izan omen zituen. Besteak beste, John Merrickc “Elefante Gizona”ren hezurrak zituen Jacksonek gordeta.

Iruzkinak

Ez dago iruzkinik »

Kategoriak

MINTZAKIDEA MINTZARAZI, OROKORRA

Tags

Berba egin, Euskera, Mintzakide, Mintzatu

RSS

Trackback

MINTZAKIDEA MINTZARAZI: San Ferminak noiz?

Mintzakide | 2010(e)ko mayok 3

«Bihotza behar dugu mintzarazi, lagun maiteok»

Bernard Larregi

Testamen çaharreco eta berrico historioa (Baiona, 1775)

***

Bazenekien, mintzakide, 1591. urtera arte sanferminak urrian ospatzen zirela?

Udazkeneko eguraldi txarrarekin nekaturik, iruindarrek herriko jaiak uztailaren 7ra aldatzea erabaki zuten 1591. urtean . Halabeharrez, data berdinean ospakizun erlijiosoa, feriaren zalaparta eta zezenak elkartzeak eman die Sanferminei gaur egun duten jitea.

Iruzkinak

Ez dago iruzkinik »

Kategoriak

MINTZAKIDEA MINTZARAZI, OROKORRA

Tags

Berba egin, Euskera, Mintzakide, Mintzatu

RSS

Trackback

MINTZAKIDEA MINTZARAZI: Lana

Mintzakide | 2010(e)ko abrilk 26

«Bihotza behar dugu mintzarazi, lagun maiteok»

Bernard Larregi

Testamen çaharreco eta berrico historioa (Baiona, 1775)

***

Lehengo batean telebistari emandako denbora genuen mintzagai. Horrek zinemara garamatza. Agian, telebistan ematen dugun denbora pentsatzean, zinema ikusten (geure etxeko formatu txikietan ere) ematen duguna aparte kalkulatu beharko genuke. Orduan ez ginateke hain ezkor izango, agian. Baina, hori bai, aretoak jendez eskas omen dabiltza. Eta zuek zinemaz? Ikusi ez duenarentzako proposamena: Ander filma ikusteko modukoa da, zer pentsatzen ematekoa ere. Bizkaiera oso garbian eta gaztelaniaz, biak nahastuz. Zuek ikusi. Joanez gero, aholkua: azken abestia entzutera geratu ere.

Iruzkinak

Ez dago iruzkinik »

Kategoriak

MINTZAKIDEA MINTZARAZI, OROKORRA

Tags

Berba egin, Euskera, Mintzakide, Mintzatu

RSS

Trackback

Page 1 of 3

1

2

3

>

http://ulibarri.eus/noticias-eusk

| Datuen babesa | Gardoki, 3-1 48008 - Bilbao | Tlf: 944 162 472 | Faxa: 944 166 568 | e-posta: bulegoa@ulibarri.org


KB Photoestudioko Ion Andueza eta Jone Albenizek opari zoragarria egin digute: argazki-dokumental batean jaso dituzte ekitaldiko une guztiak.

KB Photoestudio

KB Photoestudioko Ion Andueza eta Jone Albenizek opari zoragarria egin digute: argazki-dokumental batean jaso dituzte ekitaldiko une guztiak.


Aurreko urtean Hamaika Telebistaren urteurrena izan zen, baina pandemiarekiin ezin izan zuten ospatu. Beraz, 11+1 urteurrena aprobetxatuz, Durangoko Azokan Hamaika Telebistaren edo komunitatarearen aurkezpena egingo dute.


Nigeriako ipar-ekialdean dagoen Bauchiko Poliziaren eta bertako talde islamista bateko kideen arteko borrokek gutxienez berrogei hildako eragin dituzte asteburuan, nazioarteko berri agentziek jakitera eman dutenez. Poliziak talde islamistako kide batzuk atxilotu ondoren hasi ziren borrokak. Dozenaka lagun joan ziren polizia-etxera, granadak eta bestelako armak zituztela. Berehala ihes egin zuten erasotzaileek, eta poliziakideen sarekadak hasi ziren.

GARA |

Poliziaren eta Boko Haram edo Muhajirun talde islamistaren arteko borrokek gutxienez berrogeita bi hildako eragin dituzte asteburuan, Bauchiko erietxean France Presse-i jakinarazi diotenez. Iturri batzuen arabera, polizia-etxearen aurkako eraso bat egin zuten miliziano islamistek larunbatean. Une horretan bost erasotzaile hil ziren, Efe agentziari segurtasun indarretako iturriek esandakoaren arabera. Gainerakoak atzo hil ziren, iturri horien arabera.

Poliziaren erantzuna ere ikaragarria izan da: gutxienez ehun atxilotu eta makina bat arma eta munizio atzemanda, baita Nigeriako militarrek erabiltzen dituzten uniformeak eta lehergaiak ere.

Mohammed Barau poliziaburuak France Presse agentziari esan dionez, Muhajirun talde islamistako ia berrogei kidek eraso egin zioten Dutsen Tenshin-eko polizia-etxeari. Bauchi hiriko auzo honetako egoitza babestu zuten poliziakideek erasotzaileak izutzea lortu zuten. «Talibanen erasoari aurre egin diogu, eta bost erasotzaile hil», adierazi du poliziaburuak, ihes egindako islamisten bila dabiltzala gaineratu aurretik.

Borroka mezkitan

Geroztik izandako borrokei buruzko informazio gehiago ez du eskaini Barauk. Hala ere, bertako hedabideek beste gairik ez zuten atzo. Atzo arratsaldean esan zutenaren arabera, Poliziak eta Armadak Dutsen Tenshin-eko mezkitari egin zioten eraso, Muhajirun taldeko «talibanak» bertan zeudelakoan. Auzo bereko beste eraikinetan ere izan zen borrokarik.

Muhajirun taldea 2004an sortu zuten ikasketak utzi berri zituzten makina bat ikaslek, Nigeriako hedabideen arabera. Garai hartan berrehunen bat kide izango zituen. Kide horietako batzuk emakumezkoak ziren. Nigeriako ipar-ekialdean dute egoitza nagusia, Niger-eko mugatik gertu dagoen herrixka batean, Yobe estatuko Kanamman. Afganistango talibanek bezala, Nigeriakoek ere Estatu islamikoa eratu nahi dute, eta Sharia lege islamikoa ezarri.

Aminu Tashen-Ilimi Muhajirun taldeko buruak 2005ean eskainitako elkarrizketa batean France Presseri esan zionez, beraien helburua gizartea «garbitzea da, gizartetik ezmoraltasuna eta desleialkeria garbitzea».

Taldea sortu zenetik, askotan egin du topo segurtasun indarrekin, batez ere Nigeriako iparraldeko probintzietan. Edonola ere, asteburu honetako borrokak izango lirateke tragikoenak, erietxeek emandako datuek esaten digutenez.

Nigeria da Afrikako herrialderik populatuena, ia 140 milioi biztanle baititu. Iparraldeko biztanle gehienak musulmanak dira, eta hegoaldekoak kristauak eta animistak. Herrialde osoan arazo bera dute: agintariek multinazionalen esku utzi dituztela baliabide natural guztiak, eta miseria ikaragarria dela.

mendekua

«Abdullah» goitizeneko Boko Haram taldeko kideak Reuters agentziari esan dionez, «Poliziak gure lagunak atxilotu ditu eta guk mendeku hartzea erabaki dugu». Bauchin 2000. urteaz geroztik dago indarrean Sharia.

Soyinka expresa su apoyo a los guerrilleros del MEND

El escritor nigeriano Wole Soyinka, que recibió el Nobel de Literatura en 1986, ha expresado su apoyo al Movimiento para la Emancipación del Delta del Níger (MEND). Además, el laureado escritor ha pedido una distribución más justa de los beneficios que aporta el abundante petróleo del subsuelo nigeriano. A su juicio, «el Gobierno insiste en tropezar en la misma piedra, un error fundamental. La crisis de la región del Delta sólo puede resolverse si es afrontada de un modo global, holístico, teniendo en cuenta todos los factores».

El MEND lleva a cabo desde 2006 lo que llama «la guerra del petróleo» contra las compañías multinacionales y contra las autoridades federales, a las que acusa de empobrecer las zonas meridionales del país, las más ricas en hidrocarburos y, por ello, las más contaminadas y con las poblaciones más perjudicadas por las consecuencias de la actividad extractora.

Dicho movimiento armado anunció el día 15 el inicio de un alto al fuego de 60 días de duración. La medida se tomó tras la liberación del jefe del grupo, Henry Okah, y después de una etapa de intensas acciones de la guerrilla. El MEND expresó que cesará sus ataques y sostendrá conversaciones de paz con las autoridades. Sin embargo, la guerrilla todavía no ha aceptado la amnistía ofrecida por el Gobierno. GARA


Gaur ostirala da, eta egun berdea denez berdez jantzita etorri behar gara eskolara. Ahal da ekarri belarritako bat berdea, pultsera bat, eta abar.

Nagusiak bizikletak ekarri ditugu eta txikiak trizikloak. arratsaldez buelta bat emango dugu herritik bizikletaz. goizen txikiak ibili dira.

Egilea:Esther. L.H.4

iruzkinik ez:

UDAZKENA HASI DA.

Udazkena hasi eta uda amaitu da. Hotza egiten hasi da eta neguko arropak ipintzen ari gara. Zuhaitzetako ostoak jausten ari dira eta loreak desagertzen.Belarra hotza dago eta berdea.

EGILEAK: Agar. L.H.4 eta Aiora L.H.3

iruzkinik ez:

URTEBETETZEAK

Gaur bi urtebetetze izan ditugu. Agarrena eta Uxuerena. eskolan ospatu dugu bizkotxo eta zumoarekin. Arratsaldean Uxueren etxean ospatuko dugu biak; Agarrek mozorroak ekarriko ditu Uxueren etxera mozorratzeko denok.

Egileak: Lexuri eta Judith. L.H.4

iruzkinik ez:

2007-10-19

ASTERKOSTA.

Laister Ogellara joango gara Azterkosta egitera. 2 urtekoak ere joango gara aurten. Aurten bakarrik joango gara, beste urteetan Amorotoko eskolarekin joaten giñen eta hondartza osoa aztertu eta garbitzen dugu.

Egileak:Esther L.H.4 eta Aiora L.H.3

iruzkinik ez:

OGELLA HONDARTZA

Urriak 15ean Ogellako hondartzara joan ginen, eta han surfero batekin atera genuen argazki bat. Gero bakoitzak harri bat hartu genuen extraeskolarretan sagu bat egiteko. Bajatzea oso erreza izan zen baina gero igotzeko oso zaila.

Egileak:Lexuri L.H.4, Koba L.H.2

iruzkinik ez:

ESKOLAZ KANPOKO EKINTZAK

Pasaden astean estraskolarrak hasi ziren. Oso ondo pasatzen dugu; eskulan guztiak oso politak dira. Orain egutegi txinatar bat egiten ari gara. Egindako gauzak hauek dira: krokodiloak, pultserak eta marrazkiak.

Gabonetan gauza guztien erakusketa egingo dugu.

Gure izenak dira :Lexuri, Agar, Judith, Esther, Aiora, Koba,Uxue eta Ayla.

Egileak: Agar eta Judith L.H.4

iruzkinik ez:

2007-10-05

SAN MIGEL.

40 urtetan ospatu ez diren jaiak ospatu dira. Kuadrilen bazkaria izango da, bolo

txapelketa izan zen. Berbena arratsaldez eta gauez izan zen. Oso kanta politak jo zuten, adibidez: Shinchan,Loiola eta abar.

Egilea: Aiora. L.H.3

iruzkinik ez:

ESKOLAKO UME BERRIAK.

Kaixo lagunok. Gaur bloga egiten hasi gara. Hauek dira eskolako ume berriak: Aylak 5 urte ditu, Aishanek 2 urte ditu, Katalin 3 urtekoa da, Aimar 2 urtekoa, eta Silvanak 2 urte ditu.

Haurreskolan Laia, Iraia, Jon eta Beyene daude.

Egilea:Esther Etxebarrieta Ibarra.L.H.4

iruzkinik ez:

Noiz dira urtebetetzeak?

AYSHANE IRAILAK 11, AIMAR UZTAILAK 9, SILVANA MARTXOAK 29, KATALIN URRIAK 10, ASIER EKAINAK 8,BEÑAT OTSAILAK 9,JUNE URTARRILAK 2O,JON URTARRILAK 11, HARITZ UZTAILAK 16,UDANE MARTXOAK 17, ANE URTARRILAK 17,JOSU ABENDUAK 3,ADEI UZTAILAK 11, ARHANE EKAINAK 12, AYLA ABUZTUAK 7, MAIALEN ABENDUAK 24, UXUE URRIAK 27 , XABAT AZAROAK 12, KOBA, NIRE AHIZPA, AZAROAK 17, AIORA EKAINAK 30, JUDITH ETA ESTHER URRIAK 28 ,NI, AGAR, URRIAK 26 ETA LEXURI EKAINAK 8.

EGILEA: AGAR. L.H.4

iruzkinik ez:

GORA

Kaixo lagunok: berriro hemen gaude.

H.H.4 eta H.H.5 urteko umeak goiko gelara etorri dira: Adei,5 urte, Arhane 5 urte,Josu 5 urte,Maialen 5 urte, Haritz, 4 urte, Ayla 5 urte, Ane 4 urte eta Udane 4 urte.Oso pozik daude denak, eta euren andereinoa Maria da.

Egilea:Lexuri LH.4 eta Koba LH.2

iruzkinik ez:

ESKOLAKO IRAKASLEAK

Urte hauetako andereño eta maixuak hauek dira: Dori,lehen hezkuntzako andereinoa da, Eleder musikako maixua da, Sorkundek ingelesa ematen du, Maria gimnasiako andereinoa da, Alaitzek haur hezkuntzan ematen ditu klaseak.


By Ainhoa 15 uztaila, 2014 Berriak, Ekhi, Ekitaldi, Kolektiboaren bizitzaAste Nagusia, Bilboko konpartsa, Ekhi

Bilboko Konpartsetako eta Ekhi txanponaren ekimeneko ordezkariek agerraldia egin dute Muga tabernan, Aste Nagusian bertoko txanpona erabiltzeko aukera ematen hasiko direla jakinarazteko.

Esan dutenez, modu mailakatuan joango dira ordainketa modu berria onartzen. Aurtengo Aste Nagusiari begira, konpartsen txosna gehienetan eta Bilboko Konpartsek antolatutako ekimen guztietan erabili ahalko da Ekhi-a ordainketak egiteko.

Konpartsen bozeramaleek gogoratu dutenez, urteak dira «baloreetan aberatsak» diren jaiak antolatu eta hobetzen hasi zirela: «herrikoiak, parekideak, ekologistak, euskaldunak…».

Ildo horretan kokatu dute, hain zuzen, «ekonomiarekin eta gizartearekin dugun konpromisoarekin bat etorriz», Ekhi txanponaren ekimenarekin bat egiteko erabakia.

Ekimenaren onurak ere aipatu dituzte, «bertoko komertzioa eta ekoizleak bultzatzen dituelako eta bertan aberastasuna sortzea bilatzen duelako, bidezkoagoa eta jasangarriagoa den ekonomia batean oinarrituz».


Teutoia[1] (latinez: Teutones, Teutoni) Germaniako antzinako herria izan zen, jatorri ezezagunekoa, germaniarra edo zelta agian. Itsaso Baltikoaren ertzean egokitu ziren K.a. II. mendean, Jutlandian. K.a. 113. urte aldera, zinbriarrekin elkartu eta Galiako lurretan sartu ziren. Erromatarrek suntsitu zituzten Aquae Sextiaeko Guduan (K.a. 102, gaur egungo Aix-en-Provence). Erdi Aroan, gaur egun Alemania den lurraldean bizi ziren biztanleak deitzeko erabili zen izendapena; hortik datoz, teutsch edo deutsch hitzak.

Teutoien migrazioak

ErreferentziakAldatu

Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/9/20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 6 or..


Andoaingo Sanjuan jaietan zuzeneko musikak garrantzi handia izango du. Goikoplazan eta Nafarroa plazan ospatuko dira zuzenekoak, eta era askotariko doinuak entzun ahalko dira. Ekainaren 23an Zetak (argazkian) taldea ariko da zuzenean. Ondoren, Oihan Vegak pintxatuko du.

Zetak

Pello Reparaz musikari nafarrak abian jarritako musika egitasmoa da Zetak. Urteak atzera vendetta taldearen Euskal Herriko agertokietan ehundaka emanaldi eskaini eta gero, territorio berrietan murgiltzeko nahia azaldu zuen Arbizu herriko artistak. Bide horretan, musika elektronikoa euskaraz sortzea izan zen egitasmoaren lehen abiapuntua, eta geroztik langintza horretan dabil, bere banda lagun. Denbora tarte honetan bi lan plazaratu ditu taldeak: 2019an debuteko diskoak ikusi zuen argia taldearen izenpean. 2020 urtean, berriz, ‘Zeinen ederra izango den’ lana argitaratu zuen bandak. Bi diskoak, zuzenean eztanda egiteko prest diren kantuez osatuak!


D.3 Herri Ikastetxea eremuko irakaskuntza-ekipamenduko sistema orokorreko Plan Berezia - Tablón de anuncios - Zestoa


Urriaren 20an izango da, Zarautzen. Langabeentzat eta langileentzat. Eraikuntzako txartel profesionalaren inguruko informazioa eskainiko dugu: baldintzak, berrikuntzak, lortzeko modua...

2016·09·20

Urola Kostako Udal Elkarteak, Fundación Laboral de la Construcción erakundearen laguntzarekin, jardunaldia antolatu du eskualdeko langabetuentzat eta langileentzat.

Jardunaldiak honako izenburua du eta doakoa da: “Eraikuntza sektoreko txartel profesionala: informazioa, baldintzak eta berrikuntzak”.

TPC/ETP eraikuntzako txartel profesionala da. Txartel horrek egiaztatzen du txartela duenak eraikuntza sektorean lan egiteko esperientzia eta prestakuntza badituela (prestakuntza orokorra nahiz lan arriskuen prebentzioaren arlokoa), Eraikuntza sektoreko Hitzarmen Orokorrean hitzartutakoaren arabera.

Eraikuntza sektoreko enpresak txartel hori eskatzen ari dira gero eta gehiago eta garrantzitsua da eraikuntza sektorean lan egin duten edo lan egin nahi duten pertsonek horri buruzko informazio zehatza edukitzea.

Jardunaldi honetan TPC/ETP txartelaren inguruko informazioa eta prestakuntza egiaztatzeari buruzko informazioa eskainiko dugu.

Eguna: urriak 20 (osteguna)

Ordua: 12:30-13:30

Lekua: Urola Kostako Udal Elkartearen egoitza (Urdaneta bidea 6, Zarautz)

Argibideak eta izen-ematea:

Argibideak jasotzeko edo izena emateko (aurrez izena eman behar da), jarri gurekin harremanetan:

Tel. 943 890808

harrera@urolakosta.eus

Nabigazioa

Berriak, agenda

Berriak

Agenda

web mapa

erabilerraztasuna

lege oharra

datuen babesa

Urola Kostako Udal Elkartea

· IFZ G20392064 · Urdaneta bidea 6, 20800 Zarautz · Tel. 943 89 08 08 · Faxa 943 83 51 47 · harrera@urolakosta.eus


t (Bot: hizkuntza arteko 19 lotura lekualdatzen; aurrerantzean Wikidata webgunean izango dira, d:Q312576 orrian)


Ikasmaterialen kalitate egokia bermatzeko, dirulaguntza deialdietara aurkezten diren ikasmaterialei hainbat azterketa egiten zaizkie: hizkuntza-azterketa, didaktika-azterketa eta azterketa teknikoa. Arloan arloko teknikari berezituak arduratzen dira azterketa horiek egiteaz.

Onespena eskatzeko

Ikasmaterial baten onespena eskatzeko, bete fitxa eta bidali ikasmaterialarekin batera azpian dagoen lotura bidez. Ikasmaterial bakoitzeko (testuliburu, lan-koaderno, gidaliburu…) eskaera bat.

Bete beharreko fitxa

Onespena bidaltzeko

* Aldi baterako, Chrome nabigatzailea ez da bateragarria ikasmaterialen onespena eskatzeko aplikazioarekin. Firefox Mozilla erabiltzea gomendatzen dizuegu.


Idoia Zengotitabengoa: “Distopiaren narrazioak ukatu egiten du 50 urte barruko euskal komunitatea irudikatzearena eta bere existentziarako beharrezko praktika”

2022/06/30

Oskia Agirre: “Baliabide teknologikoez gain, profesionalen prestakuntza eta balioespena ere beharrezkoak direla ikusaraztea erronka handia da”

2022/06/30

Gidor Bilbao: “Liburugintza tradizionalak bere bidea egiten segitzen du, baina unibertsitate-jakintzaren komunikaziorako beste bide batzuk zabaltzen ari da UEU”

2022/06/30

ETIKETAK

buru-mapak

deseraikuntza

blogosfera

origami

bileren eraginkortasuna

erreportajea

artistak

koru

software dinamikoa

sortzaileak

estandar irekiak

ingurugiro

bertsolaritzaren historia

antzerkigintza

intersekzionalitatea

Ohar legala

Cookie-politika

UEU

Denda

Irakurri

Babesleak

UEUko egoitzak

Mapa

Copyright @ 2022 UEU -- Bisitariak: 683568

Gure cookieak eta hirugarrenenak erabiltzen ditugu zure nabigazio-esperientzia hobetzeko eta eduki eta funtzio berezituak eskaintzeko. Nabigatzen jarraitzen baduzu, erabilera onartzen duzula ulertuko dugu. Argibide gehiago eskuratzeko: cookie-politika.


Mexiko Hirian zinema ikasten ari zen bitartean, Eva Villaseñor zuzendari gazteak agerraldi psikotiko bat izan eta denboraldi batez memoria galdu zuen. Bere klasekidearen, amaren eta anaiaren testigantzekin, zuzendariak bere buruak erregistratzen ez dituen garai bateko gertaerak berreraiki nahi ditu dokumental honekin. Horrela, subkontzienterik sakonenerako bidaia hasiko du.

Mexiko, 2014

Zuzendaritza, gidoia eta argazkigintza: Eva Villaseñor.

Hizkuntza: Jatorrizko bertsioa gazteleraz.

Iraupena: 61 min.

NAFARROAKO LIBURUTEGIA ETA FILMOTEKA ERAIKINA

Antonio Pérez Goyena pasealekua, 3 (mapa ikusi)

31008 - Iruña (Nafarroa) Tel. 848 424 759

filmoteca@navarra.es

Autobusak: 4., 7., 12. eta 19. lineak

Artxibo Filmografikoa

filmoteca.archivo@navarra.es · Tel. 848 424 750

Programazioa

filmoteca@navarra.es · Tel. 848 424 759

Lege oharra

Pribatutasun politika

Cookien politika

Pribatutasun-aukerak

Geure cookie eta bitartekoenak erabiltzen ditugu helburu hauetarako:

BEHARREZKOAK

Oinarrizko funtzioak aktibatuz web orri erabilgarria egiten laguntzen dute. Web orriak ezin du behar bezala funtzionatu cookie hauek erabili gabe.

LEHENTASUNAK

Web orriari aukera ematen diote orriaren portaera edo itxura aldatzen duen informazioa gogoratzeko, hala nola, gogoko hizkuntza edo zu zauden eskualdea.

ESTADISTIKA

Informazioa modu anonimoan bilduz eta emanez, web orrien jabeei laguntzen diete ulertzen nola elkarreragiten duten bisitariek webguneekin.

MARKETINA

Web orrietan bisitariak arakatzeko erabiltzen dira. Banakako erabiltzailearentzako iragarki garrantzitsu eta erakargarriak erakustea da asmoa.

Zure ekipoan instalatzen diren cookieak konfiguratzeko, hautatu ala desautatu cookien aukerak, eta, ondoren, sakatu "Gorde hobespenak" botoia.


Iazko irailaren 7an Fito Rodriguezek Hain zara eder izeneko emanaldia eskaini zuen Donostiako Victoria Eugenia antzokian, Joe Cocker abeslariaren omenez. Rodriguezekin batera, Eneko Sierra, Pelax, Txusta Antxustegi, eta Xalba Ramirez musikariek eta Asier Hernandez eta Dorleta Urretabizkaia irakurleek ere parte hartu zuten.


Preso bat, Iruñeko kartzela utzi eta urte batzuetara, bere zeldara itzuli da. Egun horretan, kartzela bota egingo dute. Pozik egon beharko luke, baina presoak negar egiten du. Bere bizitzaren bi urte, lau hilabete eta egun bat igaro zituen gela horretan, intsumiso izateagatik.

90eko hamarkadako derrigorrezko zerbitzu militarraren aurkako mugimenduari buruzko ikerketa politiko, sozial eta barru-barrukoa egiten du zuzendariak , irudi horretatik abiatuta.Horretarako, intsumiso horrekin eta lankideren batekin saiatuko da: guztiak preso egon ziren, eta gero guztiek beren bizitza berregin zuten arren, azken finean intsumisoak izaten jarraitzen dute.

Aurkezpena eta mahi-ingurua dokumentalaren egileekin.

2 urte 4 hilabete eta egun bat (Espainia, 2020)

Zuzendaritza, Gidoia eta Argazkilaritza: Lander Garro

Musika: Paula Olaz

Partaideak: Gaizka Aranguren, Juan Kruz Lakasta, Tonino Carotone , Jaxin Gómez, Iñigo Balbas, Fernando Mendiola.

Iraupena: 90 min.

Hizkuntza: Jatorrizko bertsioa euskaraz eta gazteleraz

Otsailaren 4a, osteguna, 19:30 o.

Born in Gambia / Raíces perdidas

NAFARROAKO LIBURUTEGIA ETA FILMOTEKA ERAIKINA

Antonio Pérez Goyena pasealekua, 3 (mapa ikusi)

31008 - Iruña (Nafarroa) Tel. 848 424 759

filmoteca@navarra.es

Autobusak: 4., 7., 12. eta 19. lineak

Artxibo Filmografikoa

filmoteca.archivo@navarra.es · Tel. 848 424 750

Programazioa

filmoteca@navarra.es · Tel. 848 424 759

Lege oharra

Pribatutasun politika

Cookien politika

Pribatutasun-aukerak

Geure cookie eta bitartekoenak erabiltzen ditugu helburu hauetarako:

BEHARREZKOAK

Oinarrizko funtzioak aktibatuz web orri erabilgarria egiten laguntzen dute. Web orriak ezin du behar bezala funtzionatu cookie hauek erabili gabe.

LEHENTASUNAK

Web orriari aukera ematen diote orriaren portaera edo itxura aldatzen duen informazioa gogoratzeko, hala nola, gogoko hizkuntza edo zu zauden eskualdea.

ESTADISTIKA

Informazioa modu anonimoan bilduz eta emanez, web orrien jabeei laguntzen diete ulertzen nola elkarreragiten duten bisitariek webguneekin.

MARKETINA

Web orrietan bisitariak arakatzeko erabiltzen dira. Banakako erabiltzailearentzako iragarki garrantzitsu eta erakargarriak erakustea da asmoa.

Zure ekipoan instalatzen diren cookieak konfiguratzeko, hautatu ala desautatu cookien aukerak, eta, ondoren, sakatu "Gorde hobespenak" botoia.


Ordainketa eskuordetuan gorabeherak, errekarguak eta zehapenak saihesteko ondo kotizatu eta ordaintzea da web-mintegi honen helburua.


Idoia Zengotitabengoa: “Distopiaren narrazioak ukatu egiten du 50 urte barruko euskal komunitatea irudikatzearena eta bere existentziarako beharrezko praktika”

2022/06/30

Oskia Agirre: “Baliabide teknologikoez gain, profesionalen prestakuntza eta balioespena ere beharrezkoak direla ikusaraztea erronka handia da”

2022/06/30

Gidor Bilbao: “Liburugintza tradizionalak bere bidea egiten segitzen du, baina unibertsitate-jakintzaren komunikaziorako beste bide batzuk zabaltzen ari da UEU”

2022/06/30

ETIKETAK

laztan

euskaraz eroso

elkarbizitza

kirola

hezkuntza eredua

antolaketa

nazionalismoa

udalbiltza

estadistika

Web Fonts

artxiboak

aldundia

ekonomia eraldatzailea

orio

erabaki hartze prozesuak

Ohar legala

Cookie-politika

UEU

Denda

Irakurri

Babesleak

UEUko egoitzak

Mapa

Copyright @ 2022 UEU -- Bisitariak: 683568

Gure cookieak eta hirugarrenenak erabiltzen ditugu zure nabigazio-esperientzia hobetzeko eta eduki eta funtzio berezituak eskaintzeko. Nabigatzen jarraitzen baduzu, erabilera onartzen duzula ulertuko dugu. Argibide gehiago eskuratzeko: cookie-politika.