Erromatar Eliza Katolikoa[1] katolizismoan fededun kristauen adierazpen handiena da, eta mundu osoan 1.166.000.000 partaide baino gehiago zituen 2009. urtean. [2] Kontuan izan behar da Eliza Katolikoak katolikotzat hartzen duela bere baitan bataiaturiko edonor, nahiz eta egun ez duen fede edo eliza bizitzarik, espreski Elizatik ateratzea eskatu ez badu. Apostasia izeneko prozesua egitera behartzen du. [3][4]

Erromatar Eliza Katolikoa

Datuak

Izen laburra

röm.-kath.

Mota

Kristau-sinesbidea, erakundea eta historic church (en)

Jarduera

Kidetza

Arbeitsgemeinschaft Christlicher Kirchen in Deutschland e.V. (en)

Kide kopurua

1.285.000.000 (2015)

Honen parte

Western Christianity (en)

Agintea

Lehendakaria

Frantzisko

Egoitza nagusi

Vatikano Hiria

Osatuta

Albanian Greek Catholic Church (en)

Armenian Catholic Church (en)

Belarusian Greek Catholic Church (en)

Bulgarian Greek Catholic Church (en)

Coptic Catholic Church (en)

Eliza greziar katoliko-melkita

Eliza katoliko maronita

Eliza latino

Eritrean Catholic Church (en)

Ethiopian Catholic Church (en)

Greek Byzantine Catholic Church (en)

Greek Catholic Church of Croatia and Serbia (en)

Hungarian Greek Catholic Church (en)

Italo-Albanian Catholic Church (en)

Kaldear Eliza Katolikoa

Macedonian Greek Catholic Church (en)

Romanian Greek Catholic Church (en)

Russian Greek Catholic Church (en)

Ruthenian Greek Catholic Church (en)

Slovak Greek Catholic Church (en)

Syriac Catholic Church (en)

Syro-Malabar Church (en)

Syro-Malankara Catholic Church (en)

Ukrainako Greziar Eliza Katolikoa

Zeren jabe

Sacred Heart Cathedral (en) , Malinasko katedrala, Tokioko katedrala, Maria Rosenkranzkönigin (en) , Vatican Climate Forest (en) , Sarja Church (en) , Cross of Justin II (en) , Gleeson College (en) , Thomas More College (en) , Bishop Saint and Saint Francis of Assisi (en) , Anberesko katedrala, Jauregi Apostolikoa, San Rokeren gorestea, Marienaltar (en) , Bernardino Sienakoa predikatzen Alfontso V.a Aragoikoaren aurrean, Pesaro Madonna (en) , Sermon and Deeds of the Antichrist (en) eta Saint Matthew and the Angel (en)

Sorlekua

Jerusalem

Jasotako sariak

'Verschlossene Auster' award (2010)

webgune ofiziala

Erromatar Eliza Katolikoa da gaur egun alhan diren gobernuz kanpoko erakundeen artean zaharrena. Erromatar erlijio katolikoa nagusi den herrialdeetan, Erromatar Eliza Katolikoa Eliza izenaz da ezaguna, besterik gabe. Termino horrek ez du balio Suediaren kasuan adibidez, «Eliza» esatean eliza protestantea ulertzen baita han. Era berean, kontuan izan behar da badirela beste Eliza katoliko batzuk, hala nola Ekialdeko Eliza katolikoak; eta Eliza ortodoxoak ere katolikotzat du bere burua (katoliko izenondoa grezierazko καθολικός, katholikos hitzetik dator, eta «unibertsal» edo «orokor» esan nahi du).

Vatikanoko II. Kontzilioaren ostean, indarra hartu zuten eliza izendatzeko beste kontzeptu batzuek: Jainkoaren Herria, Kristoren Sakramentua, Kristoren emaztea, Kristoren gorputza, eta abar.

Eduki-taula

1 Etimologia

2 Elizaren antolaketa

3 Historia

3.1 Erdi Aroa

3.1.1 Europaren kristautzea

3.1.2 XI., XII. eta XIII. mendeak

3.1.3 XIV. eta XV. mendeak

3.2 Aro Garaikidea

4 Eliza Katolikoari egindako kritikak

5 Erreferentziak

6 Kanpo estekak

EtimologiaAldatu

Eliza hitzak latindar hizkuntzetan ["ἐκκλησία" (ekklesia), grekotik "ἐk-kαλεῖν"(ek-kalein) - 'kanpora deitu'] 'deitzea' esan nahi du. Erlijio kutsuko herritarren biltzarrak izendatzen ditu. Hauetan, Jainkoak "deitu" egiten dio Herriari munduko toki guztietara. "Kiriaké" adiera, ingelesean "Church" bihurtzen dena eta alemanez "Kirche", "Jainkoari dagokiona" esan nahi du.

«Katoliko» adiera grekoko "καθολικός" (katholikós) hitzetik dator, 'unibertsal' esan nahi duena. Ignazio Antiokiakoak 110 urtean ezagutzen den termino horri buruzko lehen aipamena egin zuen: "Apezpikua dagoen tokian, jendetza dagoen tokian, kristauek esaten zuten "kristau nire izena da, katoliko nire ezizena". Ondoren, "katoliko" hitzak lerro nagusitik irteten ziren beste kristauetatik ezberdintzeko erabiltzen hasi zen.

Elizaren antolaketaAldatu

Eliza Katoliko hierarkiko antolatutako dagoen erakundea da, Munduko herrialde guztietan kideak dituena. Kleroa hierarkiko antolatzen da, baina fededunen komunioa kontuan hartuz.

Lurraldeari dagokionez, Eliza Katolikoa elizbarrutitan antolatzen da, bakoitzean apezpiku bat buru duelarik. Elizbarruti batzuk maila altuagoa dute eta artxidiozesia deitzen zaie (artzapezpiku bat buru delarik). Ekialdeko eliza katolikoetan, eparkia eta artxieparkia deritzaie, hurrenez hurren. Gaur egun (2010eko martxoa) 2.806 elizbarruti daude, horietatik 622 artxidiozesiak dira. Erromako elizbarrutia, Vatikano Hiria barne hartzen duena, Aita Santuaren Egoitza da. Hala nola, 9 patriarka-hiri ( 3 latindar eta 6 ekialdeko erritukoak), 9 exarka-herri eta 5 patriarken menpeko lurralde daude.

Lurralde batzuk, ez dira elizbarruti izatera heltzen, baina era berean funtzionatzen dute: prelatutzak eta abadetzak dira, prelatu edo abade batek zuzenduak, hurrenez hurren. Gaur egun, 47 lurralde prelatutza daude, gehienak Hego Amerikan (gehienbat Brasil eta Perun), eta 11 lurralde abadetza, nagusiki Italian. Ekialdeko errituetan, 35 ordinariotza militar eta 8 ordinariotza daude.

Toki batzuetan non Elizaren antolaketan ez den nahikoa elizbarrutik bat (edo eparkia bat) osatzeko, bikario (edo exarka) batek zuzentzen ditu bikariotza (edo exarkau) apostoliko izenpean.

Eliza Katolikoaren agintea apaizetan datza:

Apezpikuak: elizbarrutiaren arduradunak dira. Presbiteor eta diakonoen laguntza dute. Inongo apezpikurik ez du beste apezpiku baten gaineko autoritaterik, bakoitza zuzenean Aita Santuaren agintepean dago.

Kardinalak: Aita Santuaren laguntzaileak dira, Vatikanoaren eta Erromatar Kuriaren administrazioan parte hartzen dute. Aita Santua hiltzean, kardenalek konklabe bidez, ondorengoa hautatzen dute. Kardinal guztiek Kolegio Kardenalizioa osatzen dute eta Aita Santuak pertsonalki izendatzen ditu.

Aita Santua: Kolegio Kardenalizioak hautatzen du. Elizaren buru nagusia da.

Kontzilio ekumenikoa: munduko apezpiku guztien batzarra Aita Santua buru dena, erabaki garrantzitsuak hartu behar direnean biltzen dira.

Herrialde bateko Apezpiku-batzarrean biltzen dira (Ekialdeko errituetan Ordinario-batzarra). Halaber, baudade herrialde ezberdinen arteko batzarrak:

113 Apezpiku-batzar.

6 Ordinario-batzar.

6 Patriarka-sinodo, Patriarka Eliza bakoitzeko 1.

4 Goi Artzapezpiku-sinodo, 1 Goi Artzapezpiku Eliza bakoitzeko.

2 elizen arteko kontzilio.

14 Nazioarteko apezpiku-batzar.

HistoriaAldatu

Erdi AroaAldatu

Erromatar Inperioaren garaian (Milango ediktuaren bidez, 313an, kristauek gurtzeko askatasuna lortu zuten) Estatuko erlijio bihurtuta, kristautasuna Europan zehar Erdi Aroko lehenengo mendeetan hedatu zen. Erlijioaren zabalkuntzarekin batera, elizaren hierarkia ere eraikitzen joan zen, Aita Santuaren inguruan. Elizaren burua izanik, Erromako apezpikua Mendebaldeko botere nagusienetakoa zen, haren autoritate espirituala Petri apostoluaren ondorengotzan oinarritzen baita.

Bilakaera hau motela izan zen (V. mendetik XIII. mendera), dena den, eta oztopo andana gainditu behar izan zituen. Lehenik eta behin, Elizako dogmak kontzilioetan finkatzen ziren, eta, horretarako, denbora igarotzea beharrezkoa zen. Izan ere, zenbait dogma ez onartzerakoan, heresiak sortzen ziren, Elizaren ustetan, desagertu beharrekoak, Kristoren benetako mezua nagusi zedin. Horietako bat bisigodoen arrianismoa izan zen, zeinek Iberiar Penintsulan VII. mendera arte iraun zuen.

Horretaz gain, Bizantzioko Elizaren gainean gailendu behar izan zuen Erromako Elizak. Mendebaldeko Erromatar Inperioaren desagerpenarekin, askoz boteretsuago suertatu zen zutik zirauen Inperioaren hiriburuko eliza, Bizantziokoa hain zuzen ere; eta ez zen Erromarenganako mendekotasunik onartzeko prest agertu. Onartzekotan, berdinen arteko maila handixegoa aitortuko zion Erromari. Nolanahi ere, bizantziarren ikonoklasiaren krisialdiarekin (726-843), Erromako elizak gero eta autoritate gehiago lortu zuen ekialdekoen aurrean. Ekialdeko Zisma gertatzerakoan (1054an Erromako Aita Santuak eta Bizantzioko Patriarkak elkar eskumikatu zuten) norbanakoen aginte-eremua argi ezarri zen.

Hori bezain garrantzitsua liturgia bakarra ezartzeko auzia da. Izan ere, tokian tokiko elizak bere usadioak zituen ekitaldi kristauak ospatzerakoan. Irlandako liturgiak Pazkoa beste data batean kokatzen zuen, eta Britainia Handian ere eragin handia izan zuen Whitbyko sinodora arte (664). Kristautasuna hedatu ahala (batik bat erresuma anglo-saxoietan eta frankoen artean), Erroma saiatu zen Elizako ohitura orok bat egin zezan, besteak beste, bere nagusitasuna bermatzeko.

Europaren kristautzeaAldatu

Klovisen bataioa. Eliza eta frankoen arteko ituna ezarri zen honela.

Ebanjelioetako apostoluen ereduari begira, irizpide katolikoen arabera, "lurreko mugetaraino" hedatu behar du Elizak, fedeak batzen duen erakundeak. Horretarako, Erdi Aroan bi modu erabili ziren; alde batetik, era bakezalea eta espirituala, predikazioa, gizabanakoen borondatezko konbertsioa; beste aldetik, ordea, era bortitza eta borrokazalea, Germanian gertatu zen bezala, non kristautzeko prozesua frankoen konkisten eskutik joan zen.

Goi Erdi Aroan, Erromak, ahal zuenean, babestutako misiolarien lanak bi helburu nagusi zituen, kristautzeari dagokionez. Lehenengoa herri baten elitea edo buru nagusia konbertitzea zen, honek herriaren gainerakoak kristautzeko egundoko babesa ekarriko liekeelakoan. Honen eredua frankoen kristautzea izango litzateke, haren erregea Klovisek 496an edo 498an kristautasun erlijioa hartu zuenean (kristautu zen lehen errege germaniar paganoa). Bigarrena, nagusien azpian zeuden jende xeheei Kristoren mezua helaraztea izango litzateke, neurtzen zailagoa den prozesua (ez dago ahazterik "paganus" landetan bizi denari izendatzen zitzaion latinez). Apaiz askoren lana izan zen, eta haietako batzuk ezagunak dira: San Kolonbano Galian, San Agustin Canterburykoa Kent eskualdean, edo San Bonifazio Frisian.

Antzinako germaniarrak kristautzeko prozesuan, lehenengo pausoak Erromatar Inperioan bertan eman ziren, honek eta honen erlijio kristauak zeukan ospea zirela eta. Hala ere, eskala txikiko banan banako konbertsioak izan ziren.

IV. mendean gertatu ziren lehendabiziko kristautze masiboak, godoek arrianismoa (Eliza Katolikoak heresia izendatutako adar kristau bat) hartu baitzuten. Kristautasun katolikoa bere erlijiotzat jo zuen lehen herri germaniarra frankoak izan ziren, 496an edo 498an Reimsen batailatu zenean. Hala ere, VII. mendean ere hainbat usadio paganok bizirik zirauten. Lonbardarrak ere, Italian sartzerakoan, VI. mendean, kristautu ziren.

Nolanahi ere, horren aurretik Irlandako kristautzea iritsi zen, San Patrizioren eskutik V. mendearen lehen erdialdean. Irlanda, kontinenteko mugimenduetatik at egon arren, azkar kristautu zen, eta 590 inguruz geroztik misiolari andana abiatu ziren bertatik Europa (Britainia Handia eta Germania batik bat) kristau bihurtzera. Britainia Handiaren konbertsioa Gregorio I.a Aita Santuak Kentera bidalitako komisio batekin hasi zen 596an. X. mendera arte, hein handi batean era independientean, irla kristautzean jardun zuten.

Kontinentean, frankoak kristaututa, saxoiak bortizkeria erabiliz konbertitu zituen Karlos Handiak VIII. mendearen amaieraldean. Eskandinaviari dagokionez, lehen misiolariak VIII. mendean iritsi ziren, baina XII. mendera arte ez zen burutu. Samiek, ordea, XVIII. mendera arte pagano jarraitu zuten. Baltikoko herriak ere bortizki konbertitu zituzten Iparraldeko Gurutzaden bidez, alemaniarrak ekialdera hedatzen ziren bitartean. Poloniako erregeak, Mieszko I.ak 966an onartu zuen, bere boterea indartuko zelakoan. XIII. menderako, erromatar katolizismoa Poloniako erlijio nagusia zen. Hungariako Erresuma (egungo Hungaria baino handiagoa) 970 eta 1038 bitartean kristautu zen.

Bulgaria, mendebaldeko eta ekialdeko elizen artean, Boris I.aren agintaldian hasi zen konbertitzen ekialdeko elizaren eskutik. Eliza horrek egungo Bielorrusia, Errusia eta Ukraina ere kristautu zituen, VIII. mendean hasita. Nolanahi ere, 980 inguruan hartu zuen kristautasuna Vladimir Handiak, eta prozesua XIII. mendera arte ez zen burutu.

Islama erlijio nagusia zuten tokitan ere hedatu zen kristautasuna Erdi Aroan. Hala, gertatu zen Iberiar Penintsulan 722tik (Covadongako borrokaren ustezko data) 1492ra arte, non Granada, zutik zirauen azken erresuma musulmana, erori zen. Ekialde Hurbilean prozesu berdintsua gertatu zen, era handiagoan, lehen aldiz 1095ean Urbano II.ak deitutako Gurutzaden bidez. Nolanahi ere, Ekialde Hurbilean eratutako estatu kristauek gainbehera izan zuten, Bizantziar Inperioak Otomandarren aurrean (1453) egin zuen bezala. Prozesu horretan, kristautasunak atzera egin zuen islamaren mesederako.

XI., XII. eta XIII. mendeakAldatu

Elizak oztopo bat botere laikoetan topatu zuen, Aita Santuaren eraginari aurre egin baitzioten, nork bestearen aferetan eskua sartu nahi baitzuen bere kasa zuzentzeko. Esaterako, lonbartar erregeek Erroma azpiratu nahi zuten. Hori zela eta, Aita Santuak Karolingiarrengana zuzendu ziren laguntza eskean VIII. mendearen erdialdean. Elkarrenganako laguntza honen ondorioz, mendebaldean inperioa sortu zen berriro Karlos Handiarekin (800).

Hala ere, Enperadorearen eta Aita Santuaren paperak ez zeuden zehaztuta. Hastapenean, Aita Santuaren eragina atera zen kaltetuta, baina geroago enperadore titulua desagertu egin zen, hain ahulduta zegoen eta. X., XI. eta XII. mendeetan elizan barnan hainbat erreforma gailenduta, Aita Santuaren papera indartu zen. Inbestiduren Auzia deritzon prozesuan, germaniar Enperadoreari aurre egin zion. XIII. mendean botere erlijiosoak garaitu zuen, hein handi batean eskumikatzeko gaitasunari esker, baita gurutzadak eta lortutako benetako boterea eta aberastasuna zirela-eta ere. Inozentzio III.ak, bere agintaldian (1198-1216), Dictatus Papae izeneko buldan ezarritako printzipioak (1075), pontifize-teokrazia zeritzona, abian jarri zituen.

Lehen monasterio-erreforma nagusia X. mendekoa izan zen, non Cluny (909an sortua) monasterioaren bitartez saiatu zen jatorrizko diziplinetara itzultzen. Izan ere, bizitza zuzena izan ezean, mojek zeregin garrantzitsuak, Jaingoikoari bertutetsuentzat mundu hobea eskatzeak alegia, haien izatearen beraren arrazoiak, zentzua galtzen zuen. Zistertar erreforma (1098an sortuta) berriro saiatu zen jatorrizko diziplinara itzultzen klunitarrek bizkarra eman ziotelakoan.

Nolanahi ere, erreforma batzuek elizen mugak gainditzen zituzten. Waldotarrak eta humiliati gaitzetsi zituzten kalostrapeko bizitza ez onartzeagatik. Kataroek bere burua baizik ez zuten garbitzat jotzen. Eskeko ordenak, ordea, onartu zituzten Aita Santuek XIII. mendean, eta honela, frantziskotarrak, domingotarrak, karmeldarrak eta agustindarrak sortu ziren, domingotarren kasuan, hein handi batean aipaturiko heresien aurka borrokatzeko.

XIV. eta XV. mendeakAldatu

Filipe Ederraren garaietatik, Aita Santuak frantziar koroaren azpian geratu ziren. Izan ere, 1309an, San Petriren ondorengoen egoitza Erromatik Avignonera eraman zuten. Honi, Aita Santuen Babiloniako presoaldia (juduen Babiloniako presoaldia gogoraraziz) deitu zitzaion. Azkenean, 1377an, Aita Santuak Erromara itzultzea erabaki zuen. Alabaina Avignonen eta Erroman Aita Santu desberdinak aukeratu zituzten, eta, ondorioz, Mendebaldeko Zisma (1378-1417) sortu zen.

Konstanzako kontzilioan (1414-1418) Aita Santu bakarra ezarri zen berriro. Kontzilio edo biltzarren sistema aintzat hartu zen Elizaren barneko arazoak konpontzeko, baina berehala arbuiatu zen. Batasun berria gorabehera, Mendebaldeko Zismak kalte handia eragin zuen kristautasunean barnan.

Eliza Katolikoen arazoak konpondu nahian, barnetik erreformatzeko hainbat mugimenduak sortu ziren. Horietako bat Oxfordeko Unibertsitateko irakasle John Wyclifena (1325 inguru - 1384) izan zen. Wyclifek adierazi zuen Biblia baino beste autoritate-iturririk ez zegoela erlijio auziei zegokienez. Halaber, transubstantziazio, zelibato edo indulgentzien aurka mintzatu zen. Ingalaterran jarraitzaleak, lolardarrak izenekoak, lortu arren, azkenean bertan behera geratu zen mugimendua.

Jan Hus (1369-1415) txekiarraren irakaspenak John Wyclifenetan oinarrituta zeuden. Nolanahi ere, haren jarraitzaileek, husitek, lolardarrek baino eragin politiko handiagoa izan zuten. Itzala handia eskuratu zuen Husek Bohemian, eta 1415ean heresiarengatik erre zutenean, matxinada eta Husitar gerrak piztu ziren.

Aro GaraikideaAldatu

Joan Paulo II.a

Benedikto XVI.a

1869: Vatikanoko I. kontzilioa.

1870: Aita Santuen Lurraldearen desagerpena.

1878: Leon XIII.aren aitasantutzaren hasiera.

1897: Leon XIII.ak murrizketak ezarri ditu hizkuntza arruntetara itzulitako Biblietan.

1903: Pio X.aren aitasantutzaren hasiera.

1907: modernismoaren aurkako borroka.

1914: Benedikto XV.aren aitasantutzaren hasiera.

1917: Zuzenbide Kanonikoko Kode berriaren ezartzea.

1919: Vatikanoak Versaillesko Itunean parte hartu du, Lehen Mundu Gerra amaitzean.

1922: Pio XI.aren aitasantutzaren hasiera.

1929: Letrango Hitzarmenak sinatu dira; horrela, Vatikano Hiria estatu subiranoa eratu da.

1958: Joan XXIII.aren aitasantutzaren hasiera.

1962 - 1965: Vatikanoko II. kontzilioa.

1963: Paulo VI.aren aitasantutzaren hasiera, Kontzilioarekin jarraitzen duena.

1978: Hiru Aita Santuen Urtea. Paulo VI.a hil da (abuztuaren 6), Joan Paulo I.aren aitasantutza laburra hasi da, 33 egunekoa (abuztuaren 26 - irailaren 28), hil egin da, eta bigarren konklabea eginik urriaren 16ean Joan Paulo II.aren aitasantutza abiatu da.

1981: Joan Paulo II.aren aurkako atentatua, Done Petri plazan.

1992: Eliza Katolikoaren Kristau ikasbidea argitaratu da.

2005: Benedikto XVI.aren aitasantutza hasi da.

2013: Mende askoan lehenengoz, aita santuak kargua utzi du. Frantzisko da aita santu berria.

Eliza Katolikoari egindako kritikakAldatu

Eliza Katolikoak kritika ugari jaso izan du bere bi mila urteko ibilaldi horretan. Gaur egungo kritika iturri aipagarrienen artean, honako hauek ditugu:

Inkisizio Santua.

XX. mendearen amaieran eta XXI. mendearen hasieran munduko hainbat tokitan argitara ateratako pederastia kasuak, Eliza Katolikoko apaiz ugarik pederastia egin dutela azaldu dutenak. [5][6][7][8][9][10][11][12] Aspaldidanik, Eliza Katolikoko goi hierarkiak isilpean gordearazten ditu krimen horiek, Vatikanoak eta Joseph Ratzingerrek luzaroan lan handia egin baitute apaizek haurrei egindako sexu abusuak ezkutatzen eta isilarazten. [13][6][14] Oraingoz, Eliza Katolikoak barkamena eskatzeko oharrak plazaratu ditu, baina ez dio Justiziari kasuak argitzen lagundu. [13][6]

Sexu errepresioa. Eliza Katolikoak sexu errepresioa bultzatu du mendez mende, eta katolizismoak bultzatutako uste eta tabu batzuek indarrean diraute, gaur egun ere. [15] Katolikoek agintea zuten herrialdeetan, Eliza Katolikoak moral itxi eta errepresiboa inposatu izan die herritar guztiei, katoliko izan nahiz ez izan.

Eliza Katolikoak berak bedeinkatutako ezkontzaren barruan eta ugaltzeko asmoz egindako harreman heterosexualez beste, sexu harreman guztiak estigmatizatu eta erreprimitu ditu (masturbazioa, harreman homosexualak eta gozamen hutserako harreman heterosexualak barne), eta gaur egun ere zorrotz mintzo da haien kontra. [16] Eliza Katolikoak sexu transmisioko gaixotasunak prebenitzea oztopatzen die katoliko direnei eta ez direnei ere, kontrazepzio metodoen kontra kanpaina gogorrak egiten baititu. [17]

Dibortziatzeko eskubidearen kontra egitea: XX. mendearen azkenalderaino, ezin izan zen dibortziatzeko eskubidea onartu herrialde horietako gehientsuenetan (gaur egun ere, Erromatar Eliza Katolikoa dibortzioaren aurka mintzo da, eta dibortziatzea debekatua die katolikoei). [18] Maltak, gaur den egunean, bere herritarrei ez die oraindik dibortziorik onartzen lege antolamenduan, katolizismoaren eraginez. [19]

Emakumeari buruzko jarrera itxia eta bereizkeria: Eliza Katolikoan, emakumeak ezin dira apaiz bihurtu, ez eta hortik gorako aginte karguetara iritsi ere. Emakumea gizonaren azpitik dagoelako ustea darabil Eliza Katolikoak. [20][21]

Haurrak eliz pentsamendu bakarrarekin doktrinatzea, pentsamendu librea izateko aukera galarazita. [22]

Pobreen alde predikatzea, baina ondasun material ugari izatea. [23] Eliza Katolikoak, orain-berriki, herriarenak ziren lur, eraikin eta artelanak immatrikulatu edo bereganatu ditu Nafarroan eta Espainiako hainbat lurraldetan, ezkutuka, Jose Maria Aznarren agintaldian onartutako 1867/1998 Errege Dekretuan bideratutako immatrikulazioa baliatuz. [24][25][26][27][28][23][29]

Bere jabetza material ugariak eskuratu eta babestearren, agintea dutenen alde egitea;[30] besteak beste, Francisco Francoren diktaduraren euskarri nagusi izan zen. Hark egindako errepresio gogorrean parte hartu zuen, eta gizakia azpiratzen zuen zeharo moral itxia inposatu. [31][32][23][33]

Fundamentalismoa ari dela nagusitzen Eliza Katolikoan, oro har, eta fundamentalismo horren eragileak jarri dituztela Euskal Herriko elizbarrutietan ere arduradun. [34][35] Juan José Tamayok dioenez (Carlos III Unibertsitateko Ignacio Ellacuría katedrako zuzendaria da Tamayo), hierarkia katolikoak ez du kritika txikienik ere onartzen, jokabide bihozgabea du ildo ofizialarekin bat ez datorrela jendaurrean adierazten duen ororekin; Eliza Katolikoan zentsura, pentsamendu bakarra eta autoritarismoa dira nagusi, eta Joan Paulo II.aren eta Benedikto XVI.aren aitasantutzetan ehunka izan dira errepresaliaturiko elizjendeak. [36]

ErreferentziakAldatu

↑ Horixe da (Erromatar Eliza Katolikoa) Euskalterm terminologia bankuan ageri den izena.

↑ Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman annuariopontificio2011 izeneko erreferentziarako

↑ «Doktrina katolikoaren aurka, apostasia», EHGAM erakundearen webguneko erreportajea.

↑ Agurtzane Solaberrieta: «Elizari azken agurra»,[Betiko hautsitako esteka] Berria (2006-04-06).

↑ Maite Asensio: «Pederastiaren mamua»,[Betiko hautsitako esteka] Berria (2010-03-17).

↑ a b c Julio Godoy: «Iglesia Católica protege a curas pedófilos», IPS Noticias (2010-01-03).

↑ «Más de 100 sacerdotes católicos, sospechosos de abusar de 390 menores en Irlanda desde 1940», El Mundo, 2006-03-08.

↑ «Timeline: US Church sex scandal», BBC News, 2007-09-07. Eskuratze data: 2011-07-26.

↑ «Philippines Church apologises for sex abuse», BBC News, 2002-07-08. Eskuratze data: 2011-07-26.

↑ «Sexual abuse by Catholic clergy: The Canadian situation», ReligiousTolerance.org webgunea.

↑ «Belgian child sex abuse police probe death threats», BBC News, 2010-07-04. Eskuratze data: 2011-07-26.

↑ «Catholic Church sex abuse scandals around the world», BBC News, 2010-09-14. Eskuratze data: 2011-07-26.

↑ a b BBC telebista kateak dokumental bat egin zuen gai horretaz 2006an.

Hona hemen originala, ingelesez (klikatu orriaren behealdeko irudian, dokumentala bistaratzeko): Sex crimes and the Vatican. (Ingelesez)

Gaztelaniara bikoiztuta: Abusos sexuales y el Vaticano. (Gaztelaniaz)

↑ «Pederastia kasuak medio, Vaticanoaren eta Irlandaren arteko tentsioa gora doa», Argia, 2011-07-26.

↑ «Elizaren atzaparretan»[Betiko hautsitako esteka], Gaztetxulo, 2003-05-12.

↑ (Gaztelaniaz) «Son pecados gravemente contrarios a la castidad, cada uno según la naturaleza del propio objeto: el adulterio, la masturbación, la fornicación, la pornografía, la prostitución, el estupro y los actos homosexuales. Estos pecados son expresión del vicio de la lujuria.»

Eliza Katolikoaren Kristau Ikasbidea, Vatikanoaren webgunetik 2010-11-04an eskuratua.

↑ EFE agentzia: «Grupo de católicos piden al Papa que acepte el uso de los anticonceptivos», El Espectador, 2008-07-25.

↑ Roderick Phillips: Untying the knot: a short history of divorce, Cambridge University Press, 1991.

↑ Benedikto XVI.a: «Audiencia general del 21 de abril de 2010», 2010-04-21, Vatikanoaren webgunetik 2010-11-03an eskuratua.

↑ Jose Mari Velez de Mendizabal Azkarraga: «Emakumearen egoeran urrats oso positiboak eman dira, baina arlo batzuetan berdintasun faltsuan bizi gara», Begoña Amunarrizi eginiko elkarrizketa, Euskonews & Media, 433. zenbakia, 2008.

↑ Olivia Carballar: «¿Y pedirá perdón la Iglesia a las mujeres?», Público, 2010-04-25.

↑ «José Luis Sampedro y la visita del papa», 2011. urtean eginiko elkarrizketa, YouTube. Iraupena: 6' 14''.

↑ a b c Nagore Irazustabarrena: «Elizaren ondasunak: 2.000 urteko negozio katolikoa», Argia, 2228. zenbakia (2010-05-02).

↑ Iñaki Vigor: «Los tesoros artísticos, también para la Iglesia»,[Betiko hautsitako esteka] Gara (2009-06-29).

↑ Mikel Mari Karrera Egialde: «Jabetza Erregistroa eta Eliza Katolikoa», Uztaro, 71. zenbakia (2009ko urria-abendua).

↑ Alejandro Torres Gutierrez: «Estudio crítico de los privilegios de la Iglesia Católica en materia de inmatriculación de bienes inmuebles de titularidad eclesiástica», Nafarroako Ondarearen Defentsarako Plataformaren webgunean argitaratua (2008-11-11).

↑ Hainbat egile: Escándalo monumental. La privatización de las iglesias, ermitas, casas, tierras y otros bienes públicos de Navarra, Altaffaylla Kultur Taldea, 2009.

Liburu horren aurkezpenaren albistea: «"Escándalo monumental" compendia las 1.086 "apropiaciones" de la Iglesia». [Betiko hautsitako esteka]

↑ Nafarroako Ondarearen Defentsarako Plataformaren webgunea.

↑ Hainbat artikulu biltzen duen erreportajea: «La Iglesia se apropia de cientos de bienes municipales»[Betiko hautsitako esteka] (azpitituluak: «Los obispados de Navarra, Alicante, Cáceres, León y A Coruña registran a su nombre propiedades públicas gracias a una ley de Aznar de 1998», «Los pueblos reclaman la devolución de ermitas, viviendas, fincas, viñas, prados y hasta un frontón»), Público (2010-03-08), 1-5. orrialdeak.

↑ Greg Oxley: «Ikuspegi materialista». [Betiko hautsitako esteka]

↑ «Frankismoa», Hiru.com webgunean.

↑ «Frankismoa»,[Betiko hautsitako esteka] Wikitekan.

↑ «Moral de convento. La represión integrista católica franquista», film dokumentala, Informe Semanal telebista saioak 2010eko uztailaren 10ean emana.

↑ Mikel Peruarena: «Fundamentalismoa ari da nagusitzen Eliza Katolikoan»[Betiko hautsitako esteka], Joxe Arregi frantziskotar fraideari eginiko elkarrizketa, Berria, 2010-09-02.

↑ Joxe Arregi: «Hitzaren eske nator»[Betiko hautsitako esteka], Berria, 2010-06-18.

↑ Juan José Tamayo: «Joxe Arregi: Defensa de la insumisión en la Iglesia», El Correo, 2010-09-03.

Kanpo estekakAldatu

Eliza Katolikoaren webgune ofiziala (Txineraz) (Alemanez) (Ingelesez) (Gaztelaniaz) (Frantsesez) (Italieraz) (Latinez) (Portugesez)

Datuak: Q9592

Multimedia: Catholic Church

"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Erromatar_Eliza_Katolikoa&oldid=8909227"(e)tik eskuratuta


Wikipedia honetan hizkuntzen loturak orriaren goiko aldean daude, artikuluaren izenburuaren eskuinaldean. Joan gora.

Edukiak

Hasiera

1Historia

Erakutsi/ezkutatu Historia azpiatal

1.1Transistoreen eta zirkuitu integratu diskretuen PUZ

1.2Mikroprozesadoreak

2PUZaren operazioa

3Diseinua eta inplementazioa

Erakutsi/ezkutatu Diseinua eta inplementazioa azpiatal

3.1Osoen barrutia

3.2Erloju-maiztasuna

3.3Paralelismoa

3.3.1ILP: Agindu-intubatua eta arkitektura azpieskalarra

3.3.2TLP: Harien aldibereko exekuzioa

3.4Prozesadore bektorialak eta SIMD

4Ikus,gainera

5Kanpo estekak

112 hizkuntza

Afrikaans

Alemannisch

Aragonés

العربية

مصرى

Asturianu

Azərbaycanca

تۆرکجه

Башҡортса

Беларуская

Беларуская (тарашкевіца)

Български

বাংলা

བོད་ཡིག

Bosanski

Català

کوردی

Čeština

Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ

Чӑвашла

Cymraeg

Dansk

Deutsch

Zazaki

Ελληνικά

English

Esperanto

Español

Eesti

فارسی

Suomi

Français

Furlan

Gaeilge

Galego

گیلکی

עברית

हिन्दी

Hrvatski

Magyar

Հայերեն

Արեւմտահայերէն

Interlingua

Bahasa Indonesia

Ido

Íslenska

Italiano

日本語

Jawa

ქართული

Gĩkũyũ

Қазақша

ភាសាខ្មែរ

ಕನ್ನಡ

한국어

Къарачай-малкъар

Kurdî

Кыргызча

Latina

Lombard

Lingála

ລາວ

Lietuvių

Latviešu

Олык марий

Македонски

മലയാളം

Монгол

Bahasa Melayu

မြန်မာဘာသာ

Plattdüütsch

Nederlands

Norsk nynorsk

Norsk bokmål

Occitan

ਪੰਜਾਬੀ

Polski

Piemontèis

پنجابی

Ποντιακά

Português

Română

Русский

Русиньскый

Саха тыла

Srpskohrvatski / српскохрватски

සිංහල

Simple English

Slovenčina

Slovenščina

Soomaaliga

Shqip

Српски / srpski

Sunda

Svenska

Kiswahili

தமிழ்

Тоҷикӣ

ไทย

Tagalog

Türkçe

Татарча/tatarça

Українська

اردو

Oʻzbekcha/ўзбекча

Tiếng Việt

Winaray

吴语

ייִדיש

中文

Bân-lâm-gú

粵語

Aldatu loturak

Prozesatzeko unitate zentral

Artikulua

Eztabaida

euskara

Irakurri

Aldatu

Aldatu iturburu kodea

Ikusi historia

Gehiago

Irakurri

Aldatu

Aldatu iturburu kodea

Ikusi historia

Wikipedia, Entziklopedia askea

Mikroprozesadore baten olata Intel 80486DX2 (tamaina: 12×6.75 mm)-koa da bere paketatua

Prozesatzeko unitate zentrala, PUZ (ingelesezko siglak, CPU: Central Processing Unit) edo, besterik gabe, prozesadorea, konputagailu digital baten osagaia da eta konputagailuaren programetan dauden aginduak interpretatzen ditu eta datuak prozesatzen ditu. PUZek funtsezko ezaugarria ematen diote konputagailu digitalari (programagarritasuna), eta edozein garaitako konputagailuetan dauden beharrezko osagaietako bat dira, bilketa primarioarekin eta sarrera-irteera dispositiboekin batera. Zirkuitu integratuekin manufakturatutako PUZari mikroprozesadore esaten zaio. 1970eko hamarkadaren erdialdetik, txip bakarreko mikroprozesadoreek ia erabat ordezkatu dituzte PUZ mota guztiak, eta gaur egun, “PUZ” terminoa mikroprozesadore guztietarako erabili ohi da.

“Prozesatzeko unitate zentrala” esamoldeak, oro har, logika-makinen mota jakin bat deskribatzen du; makina horiek konputagailu-programa konplexuak exekutatu ditzakete. Definizio zabal horretan, “PUZ” terminoa oro har erabiltzen hasi baino askoz lehenago zeuden lehenengo ordenagailu asko sartu daitezke arazorik gabe. Edonola ere, terminoa eta siglak gutxienez 1960ko hamarkadaren hasieratik erabili dira informatikaren industrian. PUZen forma, diseinua eta inplementazioa erabat aldatu dira lehenengo ereduetatik, baina euren funtsezko operazioak nahiko antzera jarraitu du.

Lehenengo PUZak neurrira diseinatu zituzten konputagailu handiago baten osagai moduan; normalean konputagailu bakarra bere motakoen artean. Hala ere, PUZak aplikazio jakin baterako neurrira diseinatzeko metodo garesti hori desagertu egin da hein handi batean, eta horren ordez helburu baterako edo hainbatetarako egokitutako prozesadore merkeak eta estandarizatuak garatu dira. Estandarizazio-joera hori transistore diskretuen, konputagailu zentralen eta mikrokonputagailuen garaian hasi zen batez ere, eta asko azkartu zen zirkuitu integratua (IC) ezagun egin zenean; horri esker, PUZ konplexuagoak diseinatu eta fabrikatu daitezke leku txikietan (milimetroetan). PUZak txikiagotu eta estandarizatu egin direnez, bizitza modernoan halako dispositibo digital gero eta gehiago daude, konputazio-makinen aplikazio mugatuak baino askoz haratago. Mikroprozesadore modernoak alde guztietan daude: automobiletan, telebistetan, hozkailuetan, kalkulagailuetan, hegazkinetan, eta baita sakelako telefonoetan, jostailuetan eta bestelakoetan ere.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

EDVACa, elektronikoki gordetako programen konputagailu lehenetarikoa.

PUZ guztiak egoera diskretuekin aritzen dira, eta ondorioz, kommutazio-elementu jakin batzuk behar dituzte egoera horiek bereizteko eta aldatzeko. Transistorearen onarpen komertziala baino lehenago, errele elektrikoak eta huts-hodiak (balbula termoionikoak) kommutazio-elementu gisa erabili ohi ziren. Lehenagoko diseinuak guztiz mekanikoak ziren, eta abiaduraren aldetik errele elektrikoek eta huts-hodiek lehenagoko haien aldean zenbait abantaila zeuzkaten arren, ez ziren fidagarriak hainbat arrazoirengatik. Esate baterako, korronte zuzeneko logika sekuentzialeko zirkuituak egiteko hardware osagarria behar zen kontaktu-errebotearen arazoari aurre egiteko. Bestalde, huts-hodiak, kontaktu-erreboterik ez duten arren, berotu egin behar dira erabat operazional egon aurretik eta batzuetan kale egiten dute eta funtzionatzeari uzten diote guztiz. Normalean, hodi batek kale eginez gero, PUZ diagnostikatu beharko litzateke ondo ez dabilen osagaia aurkitzeko eta ordezkatu ahal izateko. Ondorioz, lehenengo konputagailu elektronikoak (huts-hodietan oinarrituak) azkarragoak ziren oro har, baina ez ziren konputagailu elektromekanikoak (erreleetan oinarrituak) bezain fidagarriak. Hodi-konputagailuek, EDVACek adibidez, zortzi orduro huts egiten zuten batez beste, eta errele-konputagailuek (lehenagokoak eta motelagoak), Harvard Mark Iek adibidez, gutxitan egiten zuten kale. Azkenean, hodian oinarritutako PUZak nagusi izan ziren, abiaduraren inguruko abantaila handiek fidagarritasun-arazoek baino garrantzi handiagoa izan baitzuten. PUZ sinkrono horietako gehienak erloju-maiztasun baxuetan mugitzen ziren diseinu mikroelektroniko modernoekin alderatuta (ikus beherago erloju-frekuentziaren azalpena). Sasoi hartan oso ohikoak ziren 100 KHz-etik 4 MHz-erainoko maila zeukaten erloju-seinalearen maiztasunak, neurri handi batean euren fabrikazioan erabilitako kommutazio-dispositiboen abiadurak mugatuta.

Transistoreen eta zirkuitu integratu diskretuen PUZ[aldatu | aldatu iturburu kodea]

PUZ, nukleo-memoria, eta MSI baten kanpoko busaren interfazea PDP-8/I.

Hainbat teknologiek dispositibo elektroniko txikiagoak eta fidagarriagoak egitea erraztu zuten heinean, PUZen diseinua konplexuago bihurtu zen. Hobekuntza horietako bat transistorearen agerpena izan zen. 1950eko eta 1960ko hamakadetan transistorizatutako PUZak ez zituzten fabrikatu behar izan bolumen handiko kommutazio-elementu ez fidagarri eta hauskorrekin, huts-hodiekin eta errele elektrikoekin gertatu zen bezala. Hobekuntza horrekin, PUZ konplexuagoak eta fidagarriagoak egin zituzten osagai diskretuak (bakarkakoak) zeuzkaten zirkuitu inpresoko txartel baten edo batzuen gainean.

Sasoi hartan ezaguna egin zen transistore ugari leku konpaktu batean fabrikatzeko metodoa. Zirkuitu integratuari (IC) esker transistore pilo bat fabrikatu ahal izan ziren erdieroalean edo “txipean” oinarritutako olata sinple batean. Hasieran, zirkuitu digital oso oinarrizkoak eta ez espezializatuak txikiagotu zituzten ICetan, NOR ateak adibidez. “Eraikuntza-blokeko” ICetan oinarritutako PUZei, oro har, eskala txikiko integrazioko dispositibo esaten zaie, hau da, "small-scale integration" (SSI). SSI zirkuitu integratuek, Apolloren gida-konputagailuan (Apollo Guidance Computer) erabilitakoek adibidez, hamarren multiploetan zenbatzen ziren transistoreak izan ohi zituzten. SSI ICak erabiliz PUZ oso bat egiteko bakarkako milaka txip behar ziren, baina transistore diskretuen lehenagoko diseinuek baino askoz leku eta energia gutxiago behar ziren. Teknologia mikroelektronikoak aurrera egin ahala, gero eta transistore gehiago jarri ziren ICetan, eta horrela PUZ oso baterako behar zen bakarkako IC kopurua murriztu egin zen. MSI eta LSI zirkuitu integratuek (eskala ertaineko eta handikoek) transistoreen kopurua handitu egin zuten, hasieran ehunka eta gero milaka.

1964an, IBMk System/360 konputagailu-arkitektura sartu zuen; zenbait konputagailutan erabili zen eta konputagailu haiek programa desberdinak exekutatu zitzaketen abiadura eta funtzio desberdinekin. Adierazgarria izan zen hori, garai hartan konputagailu elektroniko gehienak elkarren artean bateraezinak baitziren, baita fabrikatzaile berberak egindakoak ere. Hobekuntza hori errazteko, IBMk mikroprograma-kontzeptua erabili zuen, sarritan “mikrokodea” deitutakoa, eta gaur egun ere askotan erabiltzen da PUZ modernoetan. System/360 arkitektura hain ezagun egin zenez, mainframe-aren merkatuan nagusi izan zen ondoko hamarkadetan eta hark utzitako ondarea antzeko konputagailu modernoek erabiltzen dute oraindik, hala nola IBM zSeries delakoak. 1964 urtean bertan, Digital Equipment Corporation (DEC) enpresak beste konputagailu garrantzitsu bat sartu zuen zientzia- eta ikerketa-merkatuetan: PDP-8. Geroago, DECek PDP-11 linea ezaguna sortu zuen; linea hori, hasieran SSI ICekin egin zuten, baina LSI osagaiekin inplementatu zuten praktikoak izatera heldu zenean. SSI eta MSI teknologiarekin egindako aurrekoek ez bezala, PDP-11ren lehenengo LSI inplementazioak bakarrik lau LSI zirkuitu integratuk osatutako PUZa izan zuen.

Transistoreetan oinarritutako konputagailuek zenbait abantaila zeuzkaten lehenagokoen aldean. Fidagarritasun gero eta handiagoa eta energia-kontsumo txikiagoa izateaz gain, transistoreei esker PUZak askoz azkarrago funtzionatzen zuen, transistoreek hodiek edo erreleek baino kommutazio-denbora laburragoa behar baitzuten. Garai hartan kommutazio-elementu ia guztiak transistoreak ziren, eta haien fidagarritasun gero eta handiagoari eta hainbeste handitutako azkartasunari esker, PUZaren erloju-maiztasunak hamarnaka megahertzekoak izatea lortu zen. Gainera, transistore diskretudun eta zirkuitu integratudun PUZak asko erabiltzen ziren bitartean, errendimendu handiko diseinu berriak agertzen hasi ziren, hala nola, SIMD prozesadore bektorialak (Single Instruction Multiple Data). Hasierako diseinu esperimental horien ondoren superkonputagailu espezializatuen garaia etorri zen, adibidez Cray Inc. konpainiak egindakoak.

Mikroprozesadoreak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Intel 80486DX2 mikroprozesadorea

1970ean lehenengo mikroprozesadorea agertu zen, Intel 4004, eta 1974an, asko erabili zen lehenengo mikroprozesadorea, Intel 8080. Ordutik PUZ mota horrek ia guztiz ordezkatu ditu Prozesatzeko Unitate Zentralaren beste inplementazio-metodo guztiak. Garai hartako mainframe eta minikonputagailuen fabrikatzaileek IC jabeen garapen-programak atera zituzten euren konputagailu-arkitekturarik zaharrenak eguneratzeko; era berean, jarraibide-multzoak zeuzkaten mikroprozesadoreak ekoitzi zituzten, eta hardware eta software zaharrenekin bateragarriak ziren. Horren eta gaur egun noranahikoa den konputagailu pertsonalaren agerpen eta arrakasta handiaren ondorioz, “PUZ” terminoa ia mikroprozesadoreetarako bakarrik erabiltzen da orain.

PUZen aurreko belaunaldiak osagai diskretu eta integrazio-eskala txikiko zirkuitu integratu ugari gisa inplementatu ziren zirkuitu-txartel batean edo gehiagotan. Bestalde, mikropozesadoreak ICen oso kopuru txikia erabiliz egindako PUZak dira; normalean bakarrarekin egindakoak. Pastilla huts batean inplementatuta egotearen ondorioz PUZa txikia izateak kommutazio-denbora azkarragoak dakartza faktore fisikoak direla-eta, esate baterako ateen kapazitantzia parasitoaren murrizketa dela-eta. Horri esker, mikroprozesadore sinkronoen erlojuek hamarnaka megahertzeko maila dute zenbait gigahertzetan. Gainera, IC batean transistore txikiegiak egiteko gaitasuna handitu denez, PUZ sinple bateko konplexutasuna eta transistore-kopurua ere ikaragarri handitu da. Joera hedatu hori Moore-en legeak deskribatzen du; lege horrek argi utzi du gaur egunera arte PUZen eta ICen konplexutasuna areagotzeari buruzko aurreikuspen nahiko zehatza.

Azken hirurogei urteotan PUZaren konplexutasuna, tamaina, fabrikazioa eta forma orokorra erabat aldatu diren arren, argi dago diseinua eta oinarrizko funtzionamendua ez direla gehiegi aldatu. Gaur egungo PUZ gehienak Eckert-Mauchly-ko programa metatuko makina gisa deskribatu daitezke zehaztasunez.

Aipatutako Moore-en legeak egiazkoa izaten jarraitzen duen heinean zirkuitu integratuko teknologiaren mugei buruzko ardurak agertu dira. Ate elektronikoen erabateko txikiagotzea esanguratsuago bihurtzen ari diren fenomenoak eragiten ari da, hala nola elektromigrazioa eta galera-azpimuga. Beste arrazoi batzuez gain, ardura horien ondorioz ikertzaileak konputazio-metodo berriak ikertzen ari dira (adibidez konputagailu kuantikoa) eta paralelismoa eta Eckert-Mauchly eredu klasikoa gero eta gehiago erabiltzen dira.

PUZaren operazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Edozein forma fisiko dutela ere PUZek funtsezko operazio bat daukate: metatutako aginduen sekuentzia bat exekutatzea, “programa” izenekoa. Eckert-Mauchly arkitekturarekin bat datozen dispositiboez ari gara. Konputagailu-memoria mota batean dauden zenbaitzenbakik programa irudikatzen dute. Eckert-Mauchly ordenagailu ia guztiek lau urrats egiten dituzte operazioetan: fetch, decode, execute, eta writeback, (irakurri, deskodetu, exekutatu eta idatzi).

Intrukzio baten deskodeketa. (MIPS Technologies 2005)

Lehen urratsaren bidez, irakurri (fetch), agindu bat berreskuratzen da programa-memoriatik (agindua zenbaki batek edo zenbaki-sekuentzia batek irudikatzen du). Programaren memoriako kokapena programaren kontagailu batek (PC) zehazten du, eta kontagailuak zenbaki bat gordetzen du, une bakoitzean programan zer kokapena daukan identifikatzen duena. Beste modu batean esanda, programaren kontagailuak PUZari adierazten dio unean uneko programan agindua zer lekutan dagoen. Agindu bat irakurri ondoren, PCa aginduko hitzaren luzeraren arabera handitzen da memoria-unitatetan. Sarritan, irakurri beharreko agindua memoria nahiko moteletik berreskuratu behar da eta ondorioz PUZa gelditu egiten da agindua itzultzen den bitartean. Prozesadore modernoetan, arazo horri katxeek eta pipeline arkitekturek (ikus beherago) erantzuten diote neurri handi batean.

PUZak memoriatik irakurtzen duen agindua PUZak zer egin beharko duen zehazteko erabiltzen da. Deskodetzearen urratsean, agindua zatikatu egiten da, eta zati horiek PUZaren beste atal batzuetarako esanahia dute. PUZaren agindu-multzoaren (ISA) arkitekturak zenbaki bidezko aginduaren balioa interpretatzeko modua zehazten du. Sarritan, aginduko zenbaki-multzo batek, opcode deitutakoak, zer operazio egin adierazten du. Zenbakiaren beste atalek agindu horretarako eskatzen den informazioa eman ohi dute, adibidez, gehikuntza-operazio baterako eragigaiak. Eragigai horiek balio konstante gisa agertu daitezke (berehalako balioa deitutakoa) edo balio bat kokatzeko leku gisa, helbide-moduren batek zehaztutakoaren arabera erregistro bat edo memoria-helbide bat izan daitekeena. Diseinu zaharragoetan, agindua deskodetzeaz arduratzen ziren PUZaren atalak hardware-dispositibo finkoak ziren. Hala ere, PUZ eta ISA abstraktuago eta korapilatsuagoetan, mikroprograma bat erabili ohi da PUZerako zenbait konfigurazio-seinaletan aginduak interpretatzen laguntzeko. Programa hori, batzuetan, berridatzi egin daiteke PUZak aginduak deskodetzeko darabilen modua aldatu ahal izan dadin, baita fabrikatuta egon eta gero ere.

PUZ sinple baten bloke-diagrama

Irakurri eta deskodetu ondoren, agindua exekutatu egin behar da. Urrats horretan, PUZaren zenbait atal konektatu egiten dira eurek bakarrik nahi den operazioa egin ahal izan dezaten. Adibidez, gehikuntza-operazio bat eskatu bada, unitate aritmetiko-logiko bat (UAL) sarrera-multzo bati eta irteera-multzo bati lotuko zaio. Sarrerek batu beharreko zenbakiak ematen dituzte, eta irteerek azken batura izango dute. UALek sarreretan aritmetikako eta logikako operazio sinpleak egiteko zirkuituak dauzka, esate baterako batuketak eta bitekin operazioak (bitwise) egiteko. Batuketa-operazioaren emaitza PUZak erabil dezan handiegia bada, gainezkatze aritmetikoko bandera (flag) bati egokitu dakioke; bandera hori bandera-erregistro batean egongo da (ikus beherago zenbaki osoen barrutiari buruzko atala).

Azken urratsean, idazketan (writeback), exekuzioaren urratseko emaitzak memoria moduko batean “idazten” dira. Askotan, emaitzak PUZaren barne-erregistroren batean idazten dira ondoren emandako aginduen bidez erraz eskuratzeko. Beste batzuetan, emaitzak memoria nagusi batean idatzi daitezke; memoria hori motelagoa da, baina baita merkeagoa eta handiagoa. Agindu-mota batzuek programaren kontagailua manipulatzen dute, zuzenean emaitzaren datuak sortu ordez. Horiei, normalean, “jauziak” esaten zaie (jumps), eta erraztu egiten dituzte zenbait jokaera, hala nola begiztak (loops), programen baldintzapeko exekuzioa (baldintzapeko jauzien erabileraren bidez) eta funtzioak programetan. Agindu askok, halaber, digituen egoera aldatuko dute “banderen” erregistro batean. Bandera horiek programa baten jokaerarengan eragiteko erabili daitezke, izan ere, sarritan, zenbait operazioren emaitza adierazten dute. Esate baterako, “konparazioko” agindu-mota batek balio bi hartzen ditu kontuan eta zenbaki bat finkatzen du banderen erregistroan, handiena zein den begiratuta. Orduan, bandera hori geroagoko beste jauzi-agindu baterako erabili daiteke, programa-fluxua zehazteko.

Agindua bete eta emaitza gisa eskuratzen diren datuak idatzi ondoren, prozesu osoa hurrengo agindu-zikloarekin errepikatzen da; normalean, sekuentziako hurrengo agindua irakurtzen da programaren kontagailuko balio handituaren arabera. Gauzatutako agindua jauzia bazen, programaren kontagailua aldatu egingo da jauzi egin zen aginduaren helbidea mantentzeko, eta programak normal exekutatzen jarraitzen du. Hemen deskribatutakoa baino PUZ konplexuagoetan, agindu ugari irakurri, deskodetu eta exekutatu daitezke aldi berean. Atal honek deskribatu egiten du normalean “RISC intubatu klasikoa” (Classic RISC pipeline) deitzen dena; hori nahiko ohikoa da dispositibo elektroniko askotan erabiltzen den PUZ sinpleen artean, sarritan mikrokontrolagailu deitutakoetan.

Diseinua eta inplementazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aurrebaldintza

Konputagailu arkitektura

Osoen barrutia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

PUZ batek zenbakiak irudikatzeko duen modua diseinu-aukera bat da, eta dispositiboak funtzionatzeko dituen modurik oinarrizkoenei eragiten die. Lehenengo kalkulagailu digitaletako batzuek zenbaki-sistema hamartar arruntaren (hamarreko oinarria) modelo elektriko bat erabiltzen zuten euren baitan zenbakiak irudikatzeko. Beste konputagailu batzuek zenbaki-sistema exotikoagoak erabili dituzte, hirutarra adibidez (hiruko oinarria). PUZ moderno ia guztiek modu bitarrean irudikatzen dituzte zenbakiak; hau da, balio biren kopuru fisiko jakin batek adierazten du digitu bakoitza, boltaje “handi” edo “txikia” bezala.

MOS 6502 mikroprozesadorea dual in-line package batean, 8 bit-eko diseinu ezagun batean.

PUZ batek irudikatu ditzakeen zenbakien tamaina eta zehaztasuna zenbaki bidezko irudikapenarekin lotuta daude. PUZ bitar batean, '''bit''' batek erreferentzia egiten dio PUZ batek lanerako darabiltzan zenbakietako kokapen esanguratsu bati. PUZ batek zenbakiak irudikatzeko darabiltzan bit-kopuruari (edo zenbaki-kokapenen edo digituen kopuruari), sarritan, “hitzaren tamaina”, “bit-zabalera”, “datu-ibilbidearen zabalera”, edo “zenbaki osoaren zehaztasuna” (zenbaki osoez bakarrik arduratzen denean; puntu mugikorreko zenbakiekin kontrajarrita) esaten zaio. Zenbaki hori desberdina da arkitekturen arabera eta, askotan, PUZ berberaren atal desberdinen baitan. Esate baterako, 8 bit dauzkan PUZ batek zortzi digitu bitarrek irudikatu dezaketen zenbaki-barrutia darabil, digitu bakoitzak balio posible bi izanik eta 8 bitak nahastuta 28 edo 256 zenbaki diskretu izanik. Hain zuzen ere, zenbaki osoaren tamainak hardware-muga bat ezartzen du zenbaki osoen barrutian, software-ak hartu dezakeena eta PUZak zuzenean erabili dezakeena.

Zenbaki osoaren barrutiak PUZak helbideratu (kokatu) dezakeen memoriako kokapenen kopuruari ere eragin diezaioke. Esate baterako, PUZ bitar batek memoria-helbide bat irudikatzeko 32 bit badarabiltza, eta memoria-helbide bakoitzak zortzikote (8 bit) bat irudikatzen badu, PUZak helbideratu dezakeen memoria-kopururik handiena 232 zortzikotekoa edo 4 GBkoa da. Hau PUZaren helbide-espazioaren oso ikuspuntu sinplea da, eta diseinu moderno askok helbide-metodo konplexuagoak darabiltzate orrialde-zenbaketa gisa, euren barruti osoak helbide-espazio zapal batekin ahalbidetuko liekeena baino memoria gehiago aurkitzeko.

Zenbaki osoen barrutiaren maila handiagoek egitura gehiago behar dituzte digitu gehigarriak maneiatzeko, eta beraz, konplexutasun, tamaina, energia-erabilera eta, oro har, kostu handiagoa behar dute. Hori dela-eta, 4 eta 8 biteko mikrokontrolagailuak ikusi daitezke aplikazio modernoetan erabilita, askoz barruti handiagoko (16, 32, 64 eta baita 128 biteko) PUZak eskuragarri dauden arren. Mikrokontrolagailurik sinpleenak, oro har, merkeagoak dira, energia gutxiago darabilte eta, ondorioz, bero gutxiago xahutzen dute. Horiek guztiak diseinuzko jarraibide garrantzitsuak izan daitezke dispositibo elektronikoetarako. Hala ere, maila handiko aplikazioetan, barruti gehigarriak (sarriago helbide-espazio gehigarriak) sortutako onurak esanguratsuagoak dira, eta maiz diseinuaren aukerei eragiten diete. Bit-luzera txikienek zein handienek emandako abantailetako batzuk lortzeko, PUZ asko bit-zabalera desberdinez diseinatuta daude dispositiboaren atal desberdinetarako. Esate baterako, IBM System/370ek batez ere 32 biteko PUZa erabili zuen, baina puntu mugikorreko bere unitateen baitan 128 biteko zehaztasuna erabili zuen puntu mugikorreko zenbakien zehaztasun eta barruti handiagoa errazteko. PUZaren geroagoko diseinu askok bit-zabaleraren nahasketa antzekoa darabilte, batez ere prozesadorea helburu orokorreko erabileretarako diseinatuta dagoenean, hor beharrezkoa baita zenbaki osoen eta puntu mugikorreko zenbakien arteko zentzuzko oreka.

Erloju-maiztasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

PUZ gehienak, eta, hain zuzen ere, logika sekuentzialeko dispositibo gehienak, izaera sinkronodunak dira. Hau da, sinkronizazio-seinale baten arabera diseinatuta daude eta horren arabera jokatzen dute. Seinale horrek, erloju-seinale deritzonak, uhin karratu periodiko baten forma hartu ohi du. PUZ baten zirkuitu ugarietako bidegurutzeetan seinale elektrikoek mugitzeko behar duten gehienezko denbora kalkulatuz, diseinatzaileek erloju-seinalerako maiztasun egokia aukeratu dezakete.

Seinale batek, kasurik txarrenean, mugitzeko edo hedatzeko behar duen denbora baino luzeagoa izan behar da maiztasun hori. Erloju-maiztasuna kasurik txarrenaren hedapenaren atzerapenean oinarritutako balio batean finkatzean, posiblea da PUZ osoa diseinatzea eta baita datuak erloju-seinalearen igoeraren edo jaitsieraren “ertzen” inguruan mugitzeko modua ere. Horren abantaila da PUZa modu esanguratsuan sinplifikatu daitekeela, bai diseinuaren ikuspuntutik bai osagai-kopuruaren ikuspuntutik. Hala ere, desabantaila ere badu, izan ere, PUZ osoak itxaron egin behar du elementurik motelenen ondorioz, beste atal batzuk askoz azkarragoak izan arren. Muga hori, neurri batean, PUZaren paralelismoa handitzeko zenbait metodok arindu dute (ikus beherago).

Edonola, hobekuntza arkitektonikoek bakarrik ez dituzte konpontzen PUZ globalki sinkronoen desabantaila guztiak. Adibidez, erloju-seinale bat beste edozein seinale elektrikoren atzerapenei lotuta dago. Gero eta PUZ konplexuagoetako erloju-abiadura handiagoek zailagoa egiten dute erloju-seinalea fasean (sinkronizatuan) mantentzea unitate osoaren bitartez. Hori dela-eta, PUZ moderno askok erloju-seinale berdin ugari eman diezazkieten behar dute, seinale bakar bat PUZak oker funtzionatzea eragiteko bezainbeste atzeratu dadin saihesteko. Erloju-abiadura gehiegi handitzen denean beste arazo garrantzitsu bat izan ohi da, zehazki, PUZak xahutzen duen bero guztia. Erlojuaren seinalea etengabe aldatzen da, eta ondorioz, osagai asko kommutatu egiten dira (egoera-aldaketa), kontuan hartu gabe une horretan osagai horiek erabiltzen ari diren ala ez. Oro har, egoera aldatzen ari den osagai batek egoera estatikoan dagoen elementu batek baino energia gehiago erabiltzen du. Ondorioz, erlojuaren abiadura handitzen den heinean, bero gehiago xahutzen da, eta horren eraginez, PUZak konponbide eraginkorragoak behar ditu hozteko.

Beharrezkoak ez diren osagaien kommutazioa tratatzeko metodo bat clock gating izenekoa da; beharrezkoak ez diren osagaiei erlojuaren seinalea itzaltzea eragiten die, eta desaktibatu egiten ditu. Hala ere, sarritan, inplementatzeko zailtzat jotzen da hori, eta beraz, ez dirudi erabilera komunik daukanik potentzia txikiko diseinuetatik kanpo. Erloju-seinale global baten arazoetako batzuk tratatzeko beste metodo bat seinalea erabat kentzea da. Erloju-seinale globala kentzeak, modu askotan, diseinu-prozesua askoz konplexuago egiten duen bitartean (antzeko diseinu sinkronoekin alderatuta), diseinu asinkronikoek (erloju gabeek) abantaila nabarmenak dituzte energia-kontsumoari eta energia-xahutzeari dagokienez. Ez ohikoa den arren, PUZ osoak eraiki dira erloju-seinale global bat erabili gabe. Horren adibide garrantzitsu bi: AMULET, ARMren arkitektura inplementatzen duena, eta MiniMIPS, MIPS R3000 delakoarekin bateragarria dena. Erloju-seinalea erabat kendu ordez, PUZ diseinu batzuek onartu egiten dute dispositiboaren atal batzuk asinkronikoak izatea, adibidez, UAL asinkronikoak erabiltzea pipelining supereskalarrarekin batera zeregin aritmetikoan zenbait onura lortzeko. Ez dago argi diseinu guztiz asinkronikoek euren kontrako alderdi sinkronikoekiko maila konparagarrian edo hobean lan egin dezaketen, baina agerikoa da gutxienez operazio matematikorik sinpleenetan nabarmentzen direla. Horrek, energia-kontsumoaren eta bero-xahutzearen ezaugarri bikainekin batera, oso egokiak egiten ditu konputagailu landatuetarako.

Paralelismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

PUZ azpieskalar baten eredua. Hamabost ziklo behar ditu hiru agindu betetzeko.

Aurreko atalean PUZ baten oinarrizko operazioari buruz emandako deskribapenak PUZ batek izan dezakeen formarik sinpleena azaltzen du. PUZ mota horrek, normalean azpieskalarra deitutakoak, datu-pieza bat edo bi duen agindu bakarraren gainean operatzen du eta horrelako agindu bakarra exekutatzen du.

Prozesu horrek eraginkortasun eza eratzen du PUZ azpieskalarretan. Agindu bakarra exekutatzen denez, PUZ osoak itxaron egin behar du agindu hori osatu dadin hurrengo aginduarekin hasi aurretik. Ondorioz, PUZ azpieskalarra “geldiarazita” geratzen da exekutatzeko erloju-ziklo bat baino gehiago erabiltzen duten aginduetan. Bigarren exekuzio-unitate bat (ikus beherago) gehituta ere ez da eginkizuna asko hobetzen. Bide bakarra etenda geratu beharrean, horrela bide bi geldiarazten dira eta erabili gabeko transistoreen kopurua handitu egiten da. PUZaren exekuzio-baliabideek agindu bakarrarekin operatu dezaketen diseinu horrek, ziurrenik, eginkizun eskalarra bakarrik lortu dezake (agindu bakarra erloju-zikloko). Hala ere, eginkizuna azpieskalarra izaten da ia beti (agindu bat baino gutxiago zikloko).

Eginkizun eskalarra edo hobea lortzeko ahaleginek PUZari ez hain linealki eta paraleloago jokarazten dioten diseinu-metodologiak dituzte emaitza moduan. PUZetako paralelismoaz hitz egitean, normalean termino bi erabiltzen dira diseinu-teknika horiek sailkatzeko.

Aginduen mailako paralelismoak, ingelesez Instruction Level Parallelism (ILP), aginduak PUZ baten baitan exekutatzen direneko tasa handitzea bilatzen du, hau da, exekuzio-baliabideen erabilera handitzea pastillan.

Exekuzio-hariaren mailako paralelismoak, ingelesez Thread Level Parallelism (TLP), PUZ batek aldi berean exekutatu ditzakeen harien kopurua handitzea du helburutzat (banakako programak hain zuzen ere).

Metodologia bakoitza desberdina da bai inplementatuta dagoen moduan, bai aplikazio baterako PUZaren eginkizunaren areagotzean sortzen duen eraginkortasun erlatiboan.

ILP: Agindu-intubatua eta arkitektura azpieskalarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bost etapako oinarrizko hodia.

Paralelismoa lortzeko erabilitako metodorik sinpleenetakoa da agindua irakurtzen eta deskodetzen hastea aurreko agindua exekutatzen amaitu baino lehenago. Instruction pipelining (agindu-intubatua) izeneko teknika baten modurik sinpleena da, eta helburu orokorreko PUZ moderno ia guztietan erabiltzen da. Exekuzio-bidea etapa diskretuetan zatitzean, tutueriak agindu bat baino gehiago edozein unetan exekutatzea ahalbidetzen du. Banaketa hori mihiztadura-linea batekin alderatu daiteke; bertan, agindu bat gero eta osoagoa egiten da etapa bakoitzean, exekuzio-tutueriatik irteten den arte eta kentzen duten arte.

Edonola ere, tutueriak aukera ematen du beharrezkoa izan dadin aurreko operazioaren emaitza amaituta egotea hurrengo operazioa gauzatzeko; baldintza horri, sarritan, datuen menpekotasun-arazoa esaten zaio. Horri aurre egiteko, arreta berezia jarri behar zaio baldintza-mota horiek egiaztatzeari, eta hala gertatuz gero, aginduen tutueriaren zati bat atzeratu egin behar da. Hori lortzeko, noski, beharrezkoak dira zirkuitu osagarriak, eta prozesadore intubatuak azpieskalarrak baino konplexuagoak dira, baina ez askoz gehiago. Prozesadore intubatu bat ia guztiz eskalarra izatera heldu daiteke, tutueriaren geldialdiek bakarrik inhibituta (etapa batean erloju-ziklo bat baino gehiago irauten duen agindu bat).

Hodi azpieskalar sinplea.

Agindu-intubatuaren (instruction pipelining) ideiaren inguruan egindako hobekuntza osagarri batek PUZaren osagaien geldialdi-denbora are gehiago murrizten duen metodoa garatzea eragin zuen. Supereskalartzat jotzen diren diseinuek agindu-tutueria luzea dute eta exekuzio-unitate berdin ugari. Tutueria supereskalar batean, agindu ugari irakurtzen dira eta aztergailu batera bidaltzen dira; aztergailuak aginduak paraleloan (aldi berean) exekutatu daitezkeen ala ez erabakitzen du. Hala izanez gero, exekuzio-unitate eskuragarrietara bidaltzen dira, eta horren ondorioa da hainbat agindu aldi berean exekutatzeko gaitasuna. Oro har, PUZ supereskalar bat itxaroten dauden exekuzio-unitateetara aldi berean gero eta agindu gehiago bidaltzeko gai izan, agindu gehiago osatuko dira ziklo jakin batean.

PUZaren arkitektura supereskalar bat diseinatzearen alderik zailena aztergailu eraginkorra sortzea da. Aztergailuak azkar eta zuzen erabaki behar du aginduak paraleloan exekutatu daitezkeen, eta ahalik eta exekuzio-unitate gehien lanean egoteko moduan bidali behar ditu agindu horiek. Ondorioz, beharrezkoa da agindu-tutueria ahalik eta gehienetan betetzea, eta hori dela-eta, are beharrezkoagoa da arkitektura supereskalarretan PUZ katxearen kopuru esanguratsuak izatea. Halaber, horrek arriskuak saihesteko teknikak eratzen ditu, hala nola, adarkatze-aurreikuspena, exekuzio espekulatiboa, eta ordenarik gabeko exekuzioa, eta biziki garrantzitsuak dira eginkizun-maila handiak mantentzeko.

Adarkatze-aurreikuspenaren bidez aurreikusi nahi da ea zer adarrek (edo bidek) hartuko duen baldintzazko agindua. PUZak baldintzazko agindu bat bete arte tutueria osoak itxaron behar duen denbora murriztu dezake.

Exekuzio espekulatiboak, sarritan, eginkizuna areagotzen du modu apalean, baldintzazko operazio bat amaitu eta gero beharrezkoak izan daitezkeen kode-atalak exekutatzean.

Ordenarik gabeko exekuzioak aldatu egiten du neurri batean aginduak betetzeko ordena, datuen menpekotasunaren ondorioz atzerapenik egon ez dadin.

PUZaren atal bat supereskalarra denean eta beste bat ez, supereskalarra ez den atalak jardueran kaltea jasaten du ordutegiaren geldialdiak direla-eta. Intel Pentium originalak (P5) UAL supereskalar bi zeuzkan, eta bakoitzak agindu bat onar zezakeen erloju-ziklo bakoitzeko, baina bere FPUk (Puntu Mugikorreko Unitateak) ezin zuen onartu agindu bat erloju-ziklo bakoitzeko. Ondorioz, P5 supereskalarra zen zenbaki osoen aldean, baina ez zen supereskalarra puntu mugikorreko zenbakietan. Intel Pentiumaren arkitekturaren ondorengoak, P6k, gaitasun supereskalarrak erantsi zizkion puntu mugikorreko funtzioei, eta ondorioz, puntu mugikorreko aginduen jardueran areagotze nabarmena eragin zuen.

Intubatu sinpleak eta diseinu supereskalarrak PUZ baten ILPa handitzen dute, prozesadore bakarrari ahalbidetu egiten baitiote ziklo bakoitzeko agindu bat (IPC) baino ratio handiagoetan aginduak exekutatzea. PUZen diseinu moderno gehienak gutxienez pixka bat supereskalarrak dira,eta azken hamarkadan, helburu orokorreko PUZ diseinu ia guztiak supereskalarrak dira. Azken urteotan, ILP handiko konputagailuen diseinuaren garrantziaren zati bat PUZaren hardwaretik softwarearen interfazerantz (ISA) mugitu da. Agindu-hitz oso luzearen estrategiak (very long instruction word, VLIW) eragin egiten dio ILPren bati softwareak zuzenean inplizitua izatea, eta PUZak egin beharreko lan-bolumena murrizten du ILPri bultzada garrantzitsua emateko eta ondorioz diseinuaren konplexutasuna murrizteko.

TLP: Harien aldibereko exekuzioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

PUZen paralelismoa areagotzeko askotan erabiltzen den beste estrategia bat hari (programa) ugari aldi berean mugitzeko gaitasuna da. Oro har, TLP handiko PUZak ILP handikoak baino askoz luzaroago erabili dira. Seymour Cray aitzindaria izan zen diseinu askotan 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadan, eta diseinu horiek TLPan zentratu ziren konputazio-gaitasun erraldoiak errazteko bere metodo primario gisa (bere denborarako). Hain zuzen ere, TLP, exekuzio-hari ugarien hobekuntza-formetan, 1950eko hamarkadatik erabili izan da; aspalditxo beraz. Banakako prozesadoreen diseinuan, TLP lortzeko erabili diren metodologia nagusi biak honakoak dira: multiprozesatzea txiparen mailan, ingelesez chip-level multiprocessing (CMP), eta aldibereko multihariztatzea, ingelesez simultaneous multithreading (SMT). Maila handi batean, oso ohikoa da egiten diren konputagailuek PUZ guztiz independenteak izatea multiprozesatze simetrikoa (symmetric multiprocessing, SMP) edo memoria-sarbide ez uniformea (Non-Uniform Memory Access, NUMA) bezalako esparruetan. Oso baliabide desberdinak erabiltzen diren arren, teknika horiek guztiek helburu berbera lortzen dute: PUZak paraleloan mugitu ditzakeen harien kopurua handitzea.

CMP eta SMP paralelismo-metodoak antzekoak dira elkarren artean eta oso zuzenak. PUZ oso eta PUZ independente bi edo gehiago erabiltzea baino zerbait kontzeptualagoa dakarte. CMPri dagokionez, prozesadorearen “nukleo” ugari pakete berberean sartzen dira, batzuetan zirkuitu integratu berberean. Bestalde, SMPk pakete independente ugari dauzka. NUMA SMPren antzekoa da, baina memoria-sarbide ez uniformea darabil. Hori garrantzitsua da PUZ asko dituzten konputagailuetarako, prozesadore bakoitzaren memorian sartzeko behar den denbora berehala agortzen baita SMPren memoria partekatuaren modeloarekin, eta atzerapen handia eragiten du memoriaren ondorioz zain dauden PUZengatik. Beraz, NUMA modeloak arrakastaz ahalbidetzen du SMPk modu eraginkorrean jasan ditzakeen PUZ guztiak baino askoz gehiago erabiltzea. SMT pixka bat bereizi daiteke TLPren beste hobekuntza batzuetatik, ahalik eta PUZ atal gutxien bikoizten saiatzen baita. TLP estrategia bat erabiltzen den bitartean, bere inplementazioa, benetan, diseinu supereskalar baten antzekoa da, eta hain zuzen ere, sarritan erabiltzen da mikroprozesadore supereskalarretan, IBMren POWER5en esate baterako. PUZ osoa bikoiztu beharrean, SMT diseinuek irakurtzeko, deskodetzeko eta aginduak emateko behar diren piezak baino ez dituzte bikoizten, eta helburu orokorreko erregistroetako gauzak. Horri esker, SMT PUZ batek sarriago izan ditzake jardunean bere exekuzio-unitateak, software-hari desberdin bitatik ematen baitizkie aginduak. Beste behin ere, hori ILPren metodo supereskalarraren oso antzekoa da, baina aldi berean exekutatzen ditu hainbat haritako aginduak hari berbereko agindu ugari exekutatu beharrean.

Prozesadore bektorialak eta SIMD[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bada beste PUZ paradigma bat (eta hain zuzen ere, konputazio orokorrekoa), ez hain ohikoa baina gero eta erabiliagoa, eta bektoreekin dihardu. Aurretik aipatu diren prozesadoreak dispositibo eskalar gisa aipatu dira. Izenak dioen legez, prozesadore bektorialak datu-pieza ugarirekin lan egiten dute agindu baten testuinguruan, eta hori prozesadore eskalarrekin kontrajarrita dago, haiek datu-pieza bakarra baitarabilte agindu bakoitzeko. Datuak lantzeko eskema bi horiek, oro har, horrela izendatzen dira: SISD (Single Instruction, Single Data) (Agindu Sinplea, Datu Sinplea) eta SIMD (Single Instruction, Multiple Data) (Agindu Sinplea, Datu Ugari). Datu-bektoreez arduratzen diren PUZak sortzea oso erabilgarria da, horrela operazio bera behar duten eginkizunak optimizatzen baitira, adibidez, datu-multzo handi batean egin beharreko batuketa bat edo produktu eskalar bat. Eginkizun-mota horien adibide klasiko batzuk: multimedia aplikazioak (irudiak, bideoa eta soinua) eta zeregin zientifiko ugari nahiz ingeniaritzarekin lotutako zereginak. PUZ eskalar batek agindu eta balio bakoitza datu-multzo batean irakurtzeko, deskodetzeko eta exekutatzeko prozesu osoa bete behar duen bitartean, PUZ bektorial batek operazio sinple bat egin dezake konparazioan handiagoa den datu-multzo batean agindu bakarraren bidez. Hori, noski, aplikazioak operazio bat datu-multzo handi bati aplikatzen dioten urrats ugari behar dituenean baino ez da posible.

Lehenengo PUZ bektorial gehienak, Cray-1 adibidez, zientzia-ikerketako eta kriptografiako aplikazioekin bakarrik lotu ziren ia. Hala ere, multimedia neurri handi batean bitarteko digitaletarantz joan zen heinean, oso beharrezko bihurtu da SIMD forma jakin bat helburu orokorreko PUZetan. Helburu orokorreko prozesadoreetan puntu mugikorreko unitateak sartzen hasi eta gutxira, SIMD exekuzio-unitateen espezifikazioak eta inplementazioak agertzen hasi ziren erabilera orokorreko PUZetarako. Lehenengo SIMD espezifikazio horietako batzuk, Intelen MMX adibidez, zenbaki osoetarako bakarrik izan ziren. Horrek agerian utzi zuen oztopo esanguratsua zela software-garatzaile batzuetarako, SIMDaren onurak erabiltzen zituzten aplikazio askok batez ere puntu mugikorreko zenbakiekin lan egiten baitzuten. Pixkanaka, hasierako diseinu horiek findu eta berregin egin ziren SIMD espezifikazio komun eta modernoetakoren batean, normalean ISA bati lotuta daudenetako batean. Adibide moderno nabarmen batzuk Intelen SSE eta PowerPCrekin lotutako AltiVec (VMX izena ere baduena) dira.

Ikus,gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bus

CISC

RISC

Konputagailu arkitektura

Txartel nagusi

Multiplataforma

Mikroprozesadore

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Autoritate kontrola

Wikimedia proiektuak

Datuak: Q5300

Multimedia: Microprocessors

Hiztegiak eta entziklopediak

Britannica: url

Datuak: Q5300

Multimedia: Microprocessors

"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Prozesatzeko_unitate_zentral&oldid=8956581"(e)tik eskuratuta

Kategoriak:

Hardwarea

Diseinu elektronikoaren automatizazioa

Ezkutuko kategoriak:

Hezkuntza Programako artikuluak

Hezkuntza Programa/Informazio eta Komunikazioaren Teknologia

Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluak

Orriaren azken aldaketa: 3 ekaina 2022, 11:52.

Testua Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 lizentziari jarraituz erabil daiteke; baliteke beste klausularen batzuk ere aplikatu behar izatea. Xehetasunen berri izateko, ikus erabilera-baldintzak.


Tramite-mota Guztiak Diru-laguntzak eta bekak Kontratazioak Sariak eta lehiaketak Baimenak Erregistroak eta erroldak Ikuskapenak Txartelak Arbitrajeak, salaketak eta erreklamazioak Isunak eta zehapenak Kanonak, tasak eta zergak Ziurtagiriak Egiaztapen eta azterketa probak Administrazioak eskatutako prozedura Herritarrekin interakzioa Zerbitzu eskaerak Komunikazioak administrazioari

Tramitearen egoera Egoera guztiak Aurkezteko epea zabalik Epea itxita, ebatzi gabea Ebatzita

Tramitearen egoera Egoera guztiak Irekiak/eskaintza-aurkezpen epean Itxiak/ikerketan, adjudikatzeko daude Adjudikazioa Atzera egitea/uko egitea Kontratua formalizatzea

Gaia Gai guztiak Kanpo Harremanak Ekonomi Jarduerak Herri Administrazioa Gizarte Gaiak Kultura Hezkuntza Euskara Azpiegiturak eta Herri Lanak Justizia Ingurumena Aisialdia eta Turismoa Osasuna Segurtasuna eta Herrizaingoa Lana eta enplegua Garraioa eta mugikortasuna Hirigintza eta Lurraldea Etxebizitza

Erakundea Erakunde guztiak Lehendakaritza Gobernantza Publikoa eta Autogobernua Ekonomiaren Garapena, Jasangarritasuna eta Ingurumena Berdintasuna, Justizia eta Gizarte Politikak Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioak Ekonomia eta Ogasuna Hezkuntza Osasuna Turismoa, Merkataritza eta Kontsumoa Kultura eta Hizkuntza Politika Segurtasuna Lana eta Enplegua Emakunde - Emakumearen Euskal Erakundea Eustat - Euskal Estatistika Erakundea Gogora - Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutua HABE - Helduen Alfabetatze Berreuskalduntzerako Erakundea IVAP - Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundea Kontsumobide-Kontsumoko Euskal Institutua Lanbide Lehiaren Euskal Agintaritza Osalan - Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea Polizia eta Larrialdietako Euskal Akademia URA - Uraren Euskal Agentzia Garapen Lankidetzarako Euskal Agentzia DBEB - Datuak Babesteko Euskal Bulegoa Datuak Babesteko Ordezkaria Euskadiko Etxebizitza eta Lurra - VISESA ETS - Euskal Trenbide Sarea EVE - Energiaren Euskal Erakundea Etxepare Euskal Institutua UNIBASQ - Euskal Unibertsitate Sistemaren Kalitate Agentzia

Bilaketa honetara RSS harpidetza | Zer da RSS?

Kopiatu eta itsatsi URL hau zeure RSS irakurgailuan:

Internet(contenidos.inter)

13 emaitza.

Diru-laguntza

Prozeduraren egoera: Aurkezteko epea zabalik

Honela ordenatuta: Prozeduraren hasiera-data, beherantz ordenatuta

Bigarren Hezkuntza berezi irekia, hezkuntza berariaz indartzeko proiektuak hezkuntza-itunen araubidearen bidez finantzatzeko deialdia 2021-2022 ikasturterako.

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/29 - 2022/07/18)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Bigarren Hezkuntza berezi irekia, ikaskuntza eta errendimendua hobetzeko programak hezkuntza-itunen araubidearen bidez finantzatzeko deialdia 2022-2023 ikasturterako.

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/29 - 2022/07/18)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Hezkuntza-itunak. 2021-2022 eta 2027-2028 arteko ikasturteetako hezkuntza-itunak berritzea eta berriak izenpetzea

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/28 - 2022/07/18)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Irakasleen plantilla gaztetzeko laguntzak errelebo-kontratuarekin lotutako erretiro partzialaren bidez. 2021-2022

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/24 - 2022/07/25)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Enplegua mantentzeko laguntzak irakasleak birkokatuz. 2021-2022.

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/24 - 2022/07/25)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Kongresuak eta zientzia-bilerak egiteko diru-laguntzak. 2022ko bigarren seihilabetekoa.

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/23 - 2022/07/22)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Dirulaguntzetarako deialdia 2022-2023 ikasturtean ikastetxe pribatuetako Lanbide Heziketako irakasleentzako prestakuntza ekintzak egin ditzaten

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/18 - 2022/07/18)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Lanbide Heziketako heziketa-zikloak ematen dituzten itunpeko ikastetxe pribatuei zuzendutako makinak eta/edo ekipamenduak erosteko edo errentan hartzeko dirulaguntzak. 2022.

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/18 - 2022/07/18)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

2022-2023 eta 2023-2024 ikasturteetarako hezkidetza eta emakumeen aurkako indarkeriaren prebentzioa eta detekzio goiztiarra modu global, sistematiko eta integratuan lantzeko jarduera-proiektuak (L2. Hezkuntza inklusiboa eta aniztasunaren arreta).

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/16 - 2022/07/15)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Unibertsitate-mailakoak ez diren ikastetxeetako guraso-elkarteen Federazioentzako eta Konfederazioentzako dirulaguntzak (2022).

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/16 - 2022/07/15)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Lanbide Heziketako irakasle eta ikasleentzako KA1 mugikortasun-ekintzak antolatu eta garatzeko dirulaguntzetarako deialdia, ERASMUS+ programaren esparruaren barruan (2022-2023)

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/15 - 2022/07/14)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Unibertsitateaz kanpoko Irakaskuntzako Ikastetxeen titular diren Irakaskuntza-Kooperatibentzako dirulaguntzak (2022)

Diru-laguntza

Aurkezteko epea zabalik (2022/06/04 - 2022/07/04)

Hezkuntza

Izapidetze elektronikoa

Helduen Hezkuntzako ikasleen elkarteentzako eta unibertsitate-mailakoak ez diren ikastetxeetako ikasleen guraso-elkarteentzako laguntzak (2022)


Eraso goiztiarren detekzioa Kontrol Sistema Industrialetan". Erasoek ondorio ikaragarriak izan ditzakete! Ongizatea kolokan! — Unibertsitatea.Net

Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Sarrera

Ziztu bizian

Blogak

Iragarkien ohola

Apunteen Otarrea

#txiotesia

Elkarrizketak

Hemen zaude: Hasiera › #txiotesia › Txiotesia 1 › Eraso goiztiarren detekzioa Kontrol Sistema Industrialetan". Erasoek ondorio ikaragarriak izan ditzakete! Ongizatea kolokan!

Info

Eraso goiztiarren detekzioa Kontrol Sistema Industrialetan". Erasoek ondorio ikaragarriak izan ditzakete! Ongizatea kolokan!


Libra ('balantza'; ikurra: ) zodiakoaren zazpigarren konstelazioa da zeruan. 88 konstelazio modernoetako bat da.

Konstelazioa ez da oso argitsua, ez baitu lehenengo magnitudeko izarrik. Virgotik mendebaldera eta Scorpiusetik ekialdera dago. Izarren izenek adierazten duten moduan, garai batean eskorpioiaren matxarden parte izan zen: Zubenelgenubi-k (α Librae) "hegoaldeko matxarda" esan nahi du, eta Zubeneschamali-k (β Librae) "iparraldeko matxarda". Bisualki, α eta β balantzaren oreka-zeharragak dira, eta γ eta δ platertxoak.

Konstelazioa, jatorriz Scorpiusen matxarden parte zena, zodiakoko berriena da, eta bizidun bat irudikatzen ez duen bakarra.


2014ko maiatzaren 15eko bilkuran Udal Elkarteko Zuzendaritza Batzordeak erabaki zuen Urteta zabortegia 2014ko abenduaren 31n ixtea. Horretarako beharrezko izapide eta eginbideak bideratu ondoren, 2014ko abenduan isuri ziren azkenekoz bertara hondakinak. Zer esan nahi du zabortegia ixteak? Zer egin behar da ondoren? Nola berreskuratu zabortegiaren eremua? Ondoren dituzu horri buruzko argibideak, labur-labur. Nolanahi ere den, zigilatzeko obrei edo berreskuratzeko prozesuari buruzkoa argibide zehatzagoak nahi izanez gero, Udal Elkarteko Ingurumen Sailera jo dezakezue.

Ohar orokor batzuk

Zabortegia ixteari dagokionez, honako ohar hauek kontuan hartu behar dira:

2014ko abenduaren 31n zabortegia ixteak esan nahi du data horretatik aurrera ez dela gehiago hondakinik isuri eta zabortegia behin betiko ixteko prozesuari ekin zaiola. Aurrerago ikusiko dugunez, prozesu hori zehatz mehatz arautzen du araubideak eta oso luzea da.

Zabortegia behin betiko ixteak bi fase nagusi ditu: batetik, hondakinak pilatuta dituen eremua zigilatu egin behar da, eta, bestetik, prozesu horren ondoren zabortegian hogeita hamar urtez, gutxienez, jarraipen, kontrol eta mantentze-lanak egin behar dira.

Zabortegia kudeatzeko eta ixteko prozesua ingurumen baimen integratuak arautzen du besteak beste. Udal Elkarteak 2011n eskuratu zuen baimen hori. Baimen hori Eusko Jaurlaritzako Ingurumeneko Sailordetzak eman eta kontrolatzen du (hori da EAEn horretarako eskumena duen ingurumen organoa). Xehetasun maila eta eskakizun maila handiko baimena da eta askotariko faktore, aldagai eta parametroak zaindu eta bete behar dira. Horrenbestez, zabortegia ixteko prozesuko obra eta jarduerek aipatutako organo horren onespena behar dute.

Hiri hondakinen zabortegiak instalazio biziak dira eta, sarri, ez da erraza hondakinek isuri, zabaldu, zapaldu eta lurrez estali ondoren izango duten portaera erabateko zehaztasunez aurreikustea. Halaber, ez da erraza lixibiatuen portaera (euri urak hondakinekin nahastuta sortzen diren ur kutsatuak), lurpeko erreken portaera edo gasen portaera zehaztasun osoz aurreikustea.

Zigilatzeko lanak egiteko kontuan hartu behar dira baldintza metereologikoak, izan ere, lan horiek egiterakoan euri askoko boladak izaten badira obren egutegiak atzerapen handiak izan ditzake.

Zigilatzeko prozesua

Zabortegian hondakinak isurtzeari utzi ondoren isurketa eremua zigilatu egin behar da, hondakinak isuritako eremura euri urik sar ez dadin.

Zigilatzeko prozesua, laburbilduta eta zehaztasun teknikoak alde batera utzita, honako geruza hauek jartzean datza, hurrenkera honetan:

Lur geruza lodia jarri azken hondakinen gainean: lur geruza horrekin zabortegiari amaierako forma emango zaio, aurreikusitako malda eta ezpondekin.

Bentonita geruza (buztinaren antzeko material) euri urak ez iragazteko.

Polietileno geruza, eremua iragazkaizteko.

Geodrena instalatu, lixibiatuak drainatu eta bideratzeko.

Azken lur geruza jarri.

Prozesu hori egiten ari gara Urteta zabortegian hondakinak isuri eta pilatu diren eremuetan. Hondakinak pilatutako eremuak ezin dira hondakinak pilatzeari utzi bezain laster behin betiko zigilatu, izan ere, egonkortzen utzi behar zaie epealdi luze batean.

Zabortegia: eremuak

2009an zabortegiko ustiaketa-eremua goitik behera berrantolatu eta berregituratu zuen Udal Elkarteak (ustiaketa-planean jasota dago berrantolaketa hori). Zabortegiaren ustiaketa eremuaren azalera lau zelda edo eremutan zatitu zen. Ustiatzeko antolaketa horrek murriztu egin du lixibiatuen sorrera, zabortegiaren zati bat ustiatu izan delako (zati aktiboa), eta aukera eman duelako, aldi berean, zabortegiko beste zatietan egokitzapen edo obrak egiteko, ustiaketa lanak eten gabe.

I, II, III eta IV. zelda edo eremuak zabortegiko eremuaren lau zati dira, zabortegiaren bilakaeran bereiz bete direnak eta bereiz zigilatzen ari garenak. Hona hemen:

I. zelda, IEko zatia (ipar ekialdeko zatia).

II. zelda, HEko zatia (hego-ekialdeko zatia).

III. zelda, HMko zatia (hego mendebaldeko zatia).

IV. zelda, IMko zatia (ipar mendebaldeko zatia).

Zeldak zigilatzeko lanak

Zabortegia zigilatzeko obrak 2014an hasi ziren eta, aurreikusitakoaren arabera, 2020an amaituko dira. Hona hemen zabortegiko zelda edo zatiak behin betiko zigilatzeko egutegi orokorra:

2014

Behin betikoa, Zabortegiko aurrealdea, 15.000 m2

Behin-behinekoa, II. zelda, 10.500 m2

2015

Behin-behinekoa, III. zelda, 23.800 m2

Behin betikoa I. zeldako oinarria, 8.000 m2

Behin betikoa IV. zeldako oinarria, 7.000 m2

2020

Behin betikoa III. zelda, 23.800 m2

Behin betikoa II. zelda, 10.500 m2

Zigilatu ondoren

Araubideak ezartzen duenaren arabera, zabortegia zigilatu ondoren, 30 urtez, gutxienez, zaintza eta mantentze lanak egin behar dira, zabortegiak ingurumenari kalterik ez diola egingo bermatzeko eta ingurua berreskuratzen joateko. Horretarako, diru fondo bat eratua du Urola Kostako Udal Elkarteak, epealdi horretako lanen gastuei aurre egin ahal izateko.

Zabortegia etorkizunean

Hasieran adierazi dugun bezala, hiri hondakinen zabortegiak instalazio biziak dira eta zail da zehaztasun osoz jakiten zer nolako portaera izango duten. Ondorioz, ingurua berreskuratu eta beste zein erabilpen eman erabakitzea aurreragoko gaia da, izan ere, ikusi egin behar da behin betiko zigilatzeko lanak amaitu eta zer nolako portaera duen epe erdi eta luzera.

Nabigazioa

Ingurumena

Gure zerbitzuak

Zerbitzu berria 2018

Urteta zabortegia

Urtetako zabortegia

Telefonoak eta helbideak

Araudia

web mapa

erabilerraztasuna

lege oharra

datuen babesa

Urola Kostako Udal Elkartea

· IFZ G20392064 · Urdaneta bidea 6, 20800 Zarautz · Tel. 943 89 08 08 · Faxa 943 83 51 47 · harrera@urolakosta.eus


Euskal Herriko artea [Bideoa] : Historiaurrea / proiektuaren zuzendaritza, Juan Jose Ruiz ; gidoia, Carmen Perez ; euskarazko itzulpena, Junkal Elizalde (Bakun SL)

DVD honetan, Euskal Herriko arte paleolitikoari buruz hitz egingo da: gizakiaren historiaren zer alditan sortu zen, nolakoa zen orduko gizakia, non agertzen den arte modu hau, zer irudikatzen duen eta nola. Alde batetik, artelan aipagarrienak azalduko dira, eta, bestetik, Ekaingo zaldiaren irudiaren azterketa ikonografikoa egingo da.


Urtarrileko eguraldi txarrak eta mugikortasun murrizketek nabarmen murriztu dute bisita kopurua, gainera oinezkoen sarbideak egun


Azaleko minbizia ekiditeko ekimenak arrakasta handia izan du Minbiziaren Aurkako Elkarteak, Mutrikuko Udaleko Ongizate batzordearekin elkarlanean, uztailaren amaieran egindako ekimenak mutrikuar asko eta askoren interesa piztu zuen. Guztira, 163 lagunek egin ahal izan zuten azaleko melanina proba, eta guztiek jaso zituzten azaleko minbiziaren inguruko argibideak. https://www.mutriku.eus/eu/albisteak/azaleko-minbizia-ekiditeko-ekimenak-arrakasta-handia-izan-du https://www.mutriku.eus/eu/albisteak/azaleko-minbizia-ekiditeko-ekimenak-arrakasta-handia-izan-du/@@download/image/IMG_0021.JPG

2012/07/06

Minbiziaren Aurkako Elkarteak, Mutrikuko Udaleko Ongizate batzordearekin elkarlanean, uztailaren amaieran egindako ekimenak mutrikuar asko eta askoren interesa piztu zuen. Guztira, 163 lagunek egin ahal izan zuten azaleko melanina proba, eta guztiek jaso zituzten azaleko minbiziaren inguruko argibideak.

Moila Berri atzeko zabalgunean jarritako karpa baten hartatu zituzten herritarrak. Eta bertaratu ziren guztiei melanina proba egitea ezinezkoa izan zen arren, Minbiziaren Aurkako Elkarteak pozik amaitu zuen. Izan ere, egunerako ziztuzten aurreikuspenak askogatik gainditu zituzten.

Proba egin ez arren, herritarrek informazioa eskuratzeko aukera eduki zuten, eta eguzkitik babesteko modurik egokienaren berri jaso zuten. Nagusientzat ez ezik, umeentzat moldatutako informazioa ere banatu zuten.

Herritarrek horrelako ekimen gehiago egiteko eskaera luzatu diete udal ordezkariei. "Gustura gaude jendeak agertutako interesagatik, eta bide horretan lanean jarraituko dugula ziurta dezakegu. Gizarte lanetan aritzen diren beste taldeengana hurbilduko gara, eta haiek lantzen dituzte gaiak herriratzen jarraitzeko asmoa daukagu; bide batez, haiek egiten duten lanaren berri ematea da gure asmoa", azaldu dute.


Pasa den larunbatean, abenduaren 4an, Durangoko Azoka bilakatu zen Euskal herriko hainbat txokotatik heldutako Mintzalagunen, Berbalagunen, Solaslagunen eta Mintzakideen topaleku.

2018an antolatu zuen lehendabizikoz Euskaltzaleen Topaguneak Euskal Herriko Mintzaparktika egitasmoetako kideentzat egun pasa Durangora.

Euskaraldiaren lehen edizioa amaitu berri zen orduan eta, Egin Jauzi lelopean, Hondarribiko Abiyuan txarangarekin mintzapoteoa eginez, hizkuntza ohiturak aldatzen jarraitzeko mintzapraktika egitasmoetan parte hartzeko deia zabaldu zuten.

Baina bai orduan, baita aurten ere, Azoka bisitatzea izan da irteeraren oinarria. Batzuentzat Azoka bisitatu duten lehen aldia izan da eta horixe da irteera honen helburuetako bat: euskal sorkuntzaren plaza hau ezagutu eta euskarazko kultur eskaintza kontsumitzen hasteko bide ematea. Gainera, sortzaileak aurrez aurre ezagutzeko aukera paregabea izaten da Mintzalagunentzat. Aurten ere hauetako askoren lanak eta beraiek ezagutzeko aukera izan dute eta beraiekin hitz egiten ere izan dira:

Ibon Martin, Onintza Enbeita, Nabarraldeko kideak, Gatibuko kideak, Korrontziko Agus Barandiaran, Kalakanekoak. Eskerrik asko guztiei, sekulakoa da zuekin egun hau partekatzea!

Durangora iritsitakoan irteerako antolatzaileak banatutako MintzaPoza poltsak euskarazko produktuz bete zituzten bisitan zehar eta, horrela, irteeran, talde argazki elegantea atera genuen poltsak bete-bete!

Azokako bisita amaituta, lauko taldeetan banatu eta MintzaPoza ginkanan aritu ziren gero Durangon elkartutako lagunak. Mugikorrerako aplikazio baten bidez, hainbat proba egin zituzten Durangoko txokoak ezagutuz. Taldeak herri ezberdinetako kideekin osatu zirenez, elkar ezagutzeko aukera paregabea izan zen.

Ondoren, elkarrekin bazkaldu zuten eta 2022rako planak ere egin ziren kafe orduan: otsaila/martxoan egingo dugu sagardotegia eta pentsatzen aritu ginen hura non egin, 2022ko Mintza eguna non izango den… Gogotsu daude Mintzalagunok berriz elkar topo egiteko ekintzaren batean eta arratsaldean bakoitza bere autobusera bideratu aurretik horrela agurtu zuten elkar: Sagardotegira arte!! !

Egun pasa polita Durangokoa, datorren urtean berriz! !

Hona hemen egunean zehar ateratako ARGAZKIAK

MUGIMENDUA

Euskal Herriko euskaltzaleen mugimendua. Euskaltzale antolatuak euskararen herrian. Egin gurekin bat! #Euskarak365egun

Ezagutu

TOPAGUNEA

Landako Etorbidea, 4

482OO Durango (Bizkaia)

946 215 78O

Non gaude

© 2019 Euskaltzaleen Topagunea | Eskubide guztiak erreserbatuak | Diseinua: Frikitek | Ohar legala | Pribatutasun politika | Cookie politika

Esperientzia hobea eskaini ahal izateko, www.topagunea.eus-ek cookie-ak erabiltzen ditu. Nabigatzen jarraitzen baduzu, haien erabilera onartzen duzu. Xehetasun gehiago jakiteko, gure lege oharrera jo.


Etxeko tratu txarrak dira senarrarengandik, mutil-lagunarengadik ala mutil-lagun edo senar ohiarengadik emakumeek jasandako eraso fisiko, psikiko, sexual edo beste eratakoak. Eraso hauek emakumearen askatasuna eta duintasuna urratzen dute.

Normalean aldi berean jaso daitezkeen tratu txarrak

Tratu txar fisikoak: Direla masailekoak, direla lesioak –ospitaleratu beharra dakartenak edo ospitaleratu beharrik ez dakartenak–, direla hilketak

Tratu txar sexualak: Dela bortxaketa, dela desio ez diren jarduera sexualak egitera behartzea

Tratu txar psikologikoak: Mehatxuak, irainak, e.a. Tratu txar fisikoen aurrekari dira maiz

Tratu txar sozialak: Pertsona besteengandik isolatzea, besteekin erlazioak izatea galaraztea edo tratu txarrak eragiten dituen horrek berak gizarte erlazioetan makurraraztea

Tratu txar ekonomikoak: Diruari dagokionean erabilera edo informazioa galaraztea

“Emakume erasotuaren sindromea” izenekoak honako ondorio larriak eragiten ditu: isolamendu orokorra, arazo psikologikoak (gogogabezia, nekea, etsialdia, autoestimaziorik eza...), gaixotasun fisikoak...

Etxeko tratu txarren ezaugarriak

Adin, gizarte-maila, kultur eta herrialde guztietan jazotzen dira.

Denbora aurrera joan ahala, erasoak larriagoak dira eta maizago gertatzen dira.

Kasuen %10 eta 30 bitartean baino ez dira salatzen, nahiz eta portzentaje hori azkenaldian gorantz joan.

Salaketa jartzen duten gehienek batezbeste 10 urte daramatzate tratu txarrak pairatzen.

Kasuen %60 baino gehiagotan bikotearen seme-alabek ere pairatzen dituzte tratu txarrak.

Jarraitu beharreko pausoak

Berehalako eraso baten aurrean, ahal baduzu, deitu poliziari babes zaitzan (Ertzaintza: 112; Udaltzaingoa: 092). Ahozko komunikaziorako arazoak dituzten pertsonak (SOS-Deiak-faxa): Araba (945 136 873) Bizkaia (944 425 206) eta Gipuzkoa (943 447 904).

Erasoa gertatu bada, konta iezaiozu konfiantzako pertsona bati eta eskatu laguntza.

Lesio fisikorik edo psikikorik baduz, joan zaitez osasun-etxe batera. Azal ezazu lesioen jatorria eta eska ezazu txosten medikoaren kopia.

Osasun-laguntza eskatzen duen lesiorik ez baduzu, joan zaitez zure udalerriko gizarte-zerbitzuetara; argibideak emango dizkizute eta esango dizute nola eskuratu doako laguntzak: psikologikoak, juridikoak, ekonomikoa, ostatua... Lan-orduz kanpo babes-etxe bat behar baduzu, deitu 24 orduko larrialdi gizarte zerbitzuetara Araban (945 134 444 eta 112), Gasteizen (900 701 700), Bilbon ( 944 701 459/460 ), Bizkaiko beste udaletan (112) eta Gizpuzkoan (943 224 411 eta 112).

Babesa behar baduzu, eska dezakezu babesteko agindua polizian, epaitegian, fiskaltzan, Biktimak Laguntzeko Zerbitzuan, gizarte zerbitzuetan edo bestelako laguntza zerbitzuetan. Prozedura azkartzeko hobe da babesteko agindua Polizian eskatzea.Eskabide-orria emango dizute eta, bete ondoren, epaitegira bidaliko dute. Epaileak deklaratzera deituko dizu zuri eta erasotzaileari eta, hala badagokio, zure babeserako neurriak hartuko ditu. Oso garrantzitsua da behar bezalako aholkularitza izatea eskabide-orria betetzerakoan eta salaketa ipintzerakoan. Horretarako eska ezazu arremanetan jar zaitzatela laguntza juridikoko 24 orduko doako zerbitzurarekin (902 103 908).

Ikusmeneko, entzumeneko edo mugikortasuneko arazoren bat edo beste ezintasunen bat baduzu, jakinarazi arazo hori (telefonoz, faxez, e-mailez, mezu laburrez...) joan nahi duzun zerbitzuari, joan-etorrian lagun diezazuten, zurekin joan daitezen, zeinuen hizkuntzako interprete bat jarri diezazuten, etab.

Atzerritarra bazara, eta paperak behar bezala dituzun edo ez alde batera utzita, jarraitu gida honetako pausoei. Osasun-laguntzara, laguntza juridikora eta larrialdi-zerbitzuetara doan iristeko eskubidea duzu. Gainerako laguntzera iristeko, eskatu erroldatzea udaletxean.

Gainera, Etxeko Tratu Txarrak eta Sexu-erasoak jasatendituzten emakumeentzat telefono bidez informazioa emateko zerbitzu bat dago. Zerbitzu hau doakoa da eta telefono bidezko laguntza eskaintzen du eguneko 24 orduetan: 900 840 111.


San Joan gaueko ekitaldiek hasiera eman diote udako festa egitarau zabalari. Udalak ezagutzera eman ditu jaietako kartelak eta aste nagusian izango diren kontzertuak.

☰

AZKENA

AZKENA

Whatsapp

Facebook

Twitter

Telegram

Email

Esteka kopiatu

Bisitatuena

Bideoak

Audioak

Kargatzen ikusiena

Kargatzen ikusiena

© EITB - 2022 - Pribatutasun Ataria - Lege Oharra - Cookien erabilera - Cookien konfigurazioa - Gardentasuna - Kontaktua - Web mapa

Edukiak zuzen ikusteko, eguneratu nabigatzailea

Gure webeko funtzio batzuekin bateragarritasun arazorik ez izateko, nabigatzailea eguneratu eta bertsiorik berriena jartzea gomendatzen dizugu.


Eider Rodriguez idazle errenteriarraren lehen nobela da “Eraikuntzarako materiala”. Autoa gidatzen ari zela iktusa izan berri duen aitaren ondoan dago bere alaba ospitalean, baina aspalditik bizi ziren aita-alabak elkarrengandik urruti.

HABE Liburutegiko fitxa

Egilea: Eider Rodriguez

Argitaletxea: Susa

Argitalpen-urtea: 2021

Kronika intimo moduan idatzitako kontakizunean, aitaren osasun kaskarraz idaztea berarekin egoteko bide bihurtuko da alabarentzat, nahiz eta lotsa ematen dion berari buruz idazteak.

Hausnarketak leku handia hartzen du lan honetan, alabak denboran atzera egin eta familiarekin zerikusia duten gertakari asko azaleratuko baititu bere narrazioan.


Sortu erraz zeure leize propioa, estalaktitak barne. Estalaktita bat 2,5 cm hazteko 100 urte inguru behar izaten dira. Hala eta guztiz ere, esperimentu erraz eta interesgarri honen bitartez, kobazulo batzuetan ikusten ditugun estalaktitak eta estalagmitak nola sortzen diren ikusiko dugu azkar. Gainera, bi edalontzi, ura, gatza eta soka bat baino ez dituzu beharko!

NOLA EGITEN DA?

Ur bero eta gatzez disoluzio asea prestatuko dugu.

Edalontzi biak disoluzio horrez beteko ditugu.

Platertxoa bi edalontzien artean jarriko dugu.

Klipak kotoizko hari zati baten muturretan lotuko ditugu.

Haria bi edalontzietan sartuko dugu, zati bat platertxoaren gainean esekita utzita.

Ikusiko dugu ura tantaz tanta eroriko dela platertxoaren gainean eta gatz-kristalak sortuko direla hariaren gainean zein platertxoan. Prozesua oso motela da, eta zenbait egun behar ditu.

BABESLEA

Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Saileko Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren babesarekin egina


Ur azpiko lehia https://www.gaztezulo.eus/albisteak/ur-azpiko-lehia https://www.gaztezulo.eus/albisteak/ur-azpiko-lehia/@@download/image/20121257241Zur_Lur_Arrainak.jpg

2012/12/13

albiste-bitxiak

berria

Falta zitzaiguna! Hamalau herrialdetatik hurbildutako 3.000 bat arrainek hartu dute parte Txinako Fuzhou hirian antolatu duten Koloretako Arrainen Munduko Txapelketan. Hamabi kategoriatan sailkatuta (luzeena, pisutsuena...), epaileek bost irizpideren arabera hartu dute erabakia: arraza, gorputzaren forma, igeri egiteko era, kolorea eta, azkenik, itxura orokorra. Animalia hauek benetako negozio borobila dira Txinan, batez ere Japoniara bideratutako esportazioei esker.


Your browser does not support iframes. Download the document at https://files.batekmila.com/~batekmil/maris/pdf/fandango.pdf

Ikus ere bai...

Jo Maris musikariaren euskal partitura fondoa

Euskal kultur erakundeak kudeatzen duen www.eke.org atariaren bitartez Jo Maris konpositoreak eta musikariak bere bizian egokitu eta sortu euskal kanturen hainbat partitura uzten ditu jendeen esku. MIDI fitxategi batek musika nota bakoitzari buruzko ezaugarriak biltzen ditu (iraupena, bolumena, ...). MIDI fitxategi bat musika partizio baten errepresentazio numeriko bat da. Balia daiteke Ordenagailuz Lagundutako Musika arloko tresna berezi batzu baliatuz (partitura editoreak...). PDF eta MIDI formatuko partizioak © Sibelius izeneko aplikazio komertzialarekin sortuak izan dira. Egileak publikoaren esku uzten ditu ere. © Sibelius aplikazioarekin baizik ez dira idekitzen ahal.

Erabilpen baldintzak

"Koru zuzendari guziei: ohoratua naiteke partizio hauek erabiltzeagatik. Pixkanaka, beste kantu batzu gehituak izanen dira. Eskertuko nizueke alde batetik harmonizazioen idazkera errespetatzea ("nota akatsik" ez den bitartean behintzat!) eta bestaldetik, behar denean, SACEM egiturari deklaratzea.

Eskerrak Christian Etchegoyen-ri baita Euskal Kultur Erakundeari.

Musika on !"

Jo Maris

Fonograma hauek Joseph Maris musikariaren obrak dira. Onartu du libreki banatua eta erreproduzitoa izan daitezen. Aldiz lan horiei ezin zaie inolako aldaketarik ekarri egilearen baimenik ukan gabe.

Obra hauek publikoaren aitzinean emanak badira (abesbatza batek erabiltzen baditu adibidez bere kontzertu batez) deklaratuak izan beharko zaikio SACEM erakundeari.

Jo Maris: harremana

Manex Pagolaren kantuak

Jo Maris musikariak Manex Pagolaren kantuak partituretan jarri ditu. Kantuen hitzekin batera liburu batean argitaratu dira. Webgune honetan entzungai dira 99 kantu horien melodiak, MP3 formatuan.


Idoia Zengotitabengoa: “Distopiaren narrazioak ukatu egiten du 50 urte barruko euskal komunitatea irudikatzearena eta bere existentziarako beharrezko praktika”

2022/06/30

Oskia Agirre: “Baliabide teknologikoez gain, profesionalen prestakuntza eta balioespena ere beharrezkoak direla ikusaraztea erronka handia da”

2022/06/30

Gidor Bilbao: “Liburugintza tradizionalak bere bidea egiten segitzen du, baina unibertsitate-jakintzaren komunikaziorako beste bide batzuk zabaltzen ari da UEU”

2022/06/30

ETIKETAK

donostia

kritika

eider goiburu

agronomia

identitate digitala

ohiko akatsak

komikigileak

software dinamikoa

liburuklik

euskal zuzenbidea

gizarte mugimendua

indar metaketa

informazio zentroetako erabiltzaileak

irmotasuna

herri mugimendua

Ohar legala

Cookie-politika

UEU

Denda

Irakurri

Babesleak

UEUko egoitzak

Mapa

Copyright @ 2022 UEU -- Bisitariak: 683568

Gure cookieak eta hirugarrenenak erabiltzen ditugu zure nabigazio-esperientzia hobetzeko eta eduki eta funtzio berezituak eskaintzeko. Nabigatzen jarraitzen baduzu, erabilera onartzen duzula ulertuko dugu. Argibide gehiago eskuratzeko: cookie-politika.


Sagardia Sagardia, Ángel. Antón y Sáenz de la Maleta, Luis. Auñamendi Entziklopedia [on line], 2022. [Kontsulta data: 2022ko Ekainaren 25a]. Eskuragarri hemen: https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/anton-y-saenz-de-la-maleta-luis/ar-1401/

Euskal kulturarekin zerikusia duen artikulu bat daukazu?

Parte hartu! Bidali zure artikulua

Bidali artikulua

Esploratu

Gaiak

Artikuluen sailkapena

Lekuen izenak

Egileak

Nabarmenak Denak ikusi

Arte eta Ondarea

Izan zirelako gara, garelako izango dira

Literatura

Emakumeak non? Edonon!

ISSN

2444-5487

Eusko Ikaskuntzarekin elkartu

Hurrengo sareetan aurkitu gaitzazu:

Facebook

Twitter

Youtube

Flickr

Vimeo

Nor gara

Pribatutasun politika

Lege oharra

Cookien politika

Harremanetarako

© Eusko Ikaskuntza 2022

Webgune honek cookieak erabiltzen ditu, propioak zein hirugarrenenak. Hautatu nabigatzeko nahiago duzun cookie aukera. Guztiz desaktibatzea ere hauta dezakezu. Cookie batzuk blokeatu nahi badituzu, egin klik "konfigurazioa" aukeran. "Onartzen dut" botoia sakatuz gero, aipatutako cookieak eta gure cookie politika onartzen duzula adierazten ari zara. Sakatu Irakurri gehiago lotura informazio gehiago lortzeko.

Onartu Konfiguratu

Cookieen kustomizazioa

Cookies Analytics

Webgune honek hirugarrenen cookieak erabiltzen ditu erabiltzaile kopurua zenbatzeko eta eskainitako zerbitzuari ematen zaion erabileraren neurketa eta azterketa estatistikoa egin ahal izateko. Horretarako, gure webgunean zure nabigazioa aztertu egiten da, eskaintzen ditugun produktu edo zerbitzuen eskaintza hobetze aldera, Google Anlytics cookiearen bidez.

Sare sozialetan partekatzeko cookieak

Sare sozialetan partekatzeko osagarri batzuk erabiltzen ditugu, sare sozialetan gure webguneko orri batzuk partekatu ahal izateko. Osagarri horiek cookieak jartzen dituzte, orria zenbat aldiz partekatu den ondo ikusteko.