Hizkuntzalaritza aplikatu

Hizkuntzalaritza aplikatua, hizkuntza-zientzietako edozein azterketa-alorren teoriaren eta ikerketaren orientazio bat da, diziplina arteko marko teoriko batetik abiatuta xede aplikatu batekin aritzen dena. Xede hori da hizkuntzaren praxian sortzen diren arazo eta gatazkak konpontzea. Bestela esanda, hizkuntzalaritza aplikatuaren xedea litzateke hizkuntzaz dakiguna, nola ikasten dugun eta nola erabiltzen dugun, eta horiek guztiak baliatzea bizitza errealeko helburu edo arazoren bati aurre egiteko.

Hizkuntzalaritza Aplikatuaren garapena XX. mendean zehar eman zen Ipar Amerikan, Britainia Handian, Europan eta Australian. Ipar Amerikan eta Britainia Handian ingelesaren irakaskuntzan oinarritu zen, aldiz, Australian, jatorrizko hizkuntzen ikasketa eta herrialdeak garai hartan jasotzen zituen atzerritarrei ingelesa nola erakutsi izan ziren kezka nagusiak. 50. hamarkadatik aurrera, hizkuntzalaritza aplikatuak jakintza-alor arteko bidea jarraitu zuen, itzulpengintzarekin, hezkuntzarekin, psikologiarekin, antropologiarekin, pedagogiarekin eta soziologiarekin zerikusia zuten hizkuntza-arazoekin kezkaturik. Diziplinak azkar lortu zituen ingeleseko mundutik kanpoko beste testuinguru batzuk eta, gaur egun, nazioarteko eta kultura arteko ikuspegi zabala du. Laburki bada ere, hizkuntzalaritza aplikatua garatzeko bitartekoak (erakundeak eta argitalpenak) sortzeari dagokienez, mugarri batzuk aipa ditzakegu:

Adigaia.

Hizkuntzalaritza aplikatua hizkuntzalaritzaren adar bat da. Hizkuntza oinarri duten arazoez edota aplikazioez arduratzen da. Hiru adarretan banatzen da:

Ikuspegi ugari daude. Hauen artean honakoak dira aipagarrienak:

Historia.

Hizkuntzalaritza jakintzagai gisa, XX. mendean zehar garatu zen alorra da. Estatu Batuetan eta Britainia Handian, bereziki, atzerritarrei ingelesa erakusteko beharrei erantzuteko sortua izan zen. Australian, aldiz, herrialdera iritsi ziren immigrante kopuru handiari ingelesa irakasteko ez ezik, bertako hizkuntza aborigenen irakaskuntzaz arduratu zirelako gertatu zen garapena.

50eko hamarkadaz geroztik, diziplinarteko ildoa hartu zuen, hala nola, hezkuntza, psikologia, antropologia, pedagogia eta soziologiarena. 1950. eta 1960. urteetan zehar, akats zehatzetan eta analisi egiaztatzaileetan zentratu zen. Halere, 70eko hamarkadan , akatsak iragartzeko teoria gisa egiaztatze analitikoko metodo horren porrotarekin, hizkuntzalaritza aplikatuko Noam Chomskyren teoria hartzen hasi zen Gramatika Unibertsalari buruz bigarren hizkuntza bateko ikasketaren fenomenoa azaltzeko.

1964. urtean Frantzian Hizkuntzalaritza Aplikatuaren Nazioarteko Elkartea ("Association Internationale de Linguistique Appliquée, AILA") sortu zen. Gaur egun, 8000 kidetik gora biltzen ditu, haien artean ikertzaileak, arau egileak eta arloan aktiboak diren pertsonak.

90eko hamarkadan, ikerlari kopuru esanguratsu bat psikologia kognitiboan oinarritutako ikasketa metodoak erabiltzen hasi zen. Hamarkada honetan sortu zen Hizkuntzalaritza Aplikatuaren Elkarte Espainiarra (1982), zeinak hizkuntzalaritza aplikatuaren edozein adierazpenen azterketa eta ikerketa sustatzea, suspertzea eta bultzatzea dituen helburu.

Berehala hedatu zen mundu anglo-saxoitik at eta, gaur egun nazioarteko maila eta interkulturalean jorratzen den arloa da. Dozenaka elkarte sortu dira munduko herrialde desberdinetan, esaterako, Estatu Batuetan, Kanadan, Mexikon, Belgikan, Finlandian, Frantzian, Grezian, Polonian, Australian, Korean… Arestian aipaturiko linguistika, antropologia, psikologia eta hezkuntza arloetan jarraitzen du eta, XXI. mendean teknologia berriekin elkarlanean jarraitzen du.

Jakintza bateratzeko AILAk hiru urtean behin mundu mailako nazioarteko batzarra antolatzen du. Hizkuntzalaritza aplikatuan dagoen batzar handiena da, normalean 2000 aditutik gora biltzen dira bost egunez, arloko azpigai guztien inguruan jarduteko. Lehenengo batzarra Frantziako Nancy hirian jazo zen 1964. urtean. Azken edizioak Sydney (1987), Tesalonika(1990), Amsterdam (1993), Jyväskylä (1996), Tokio (1999), Singapur (2002), Madison (2005), Essen (2008), Pekin (2011), Brisbane (2014), Rio de Janeiro (2017) eta Groeningen (2021) hirietan egin dira eta 2024. urtekoa Kuala Lumpurrerako antolatuta dago.

Mundu osora zabaldu den arren, arlo honetako testuinguru garrantzitsuenak honako herrialdeetan gertatu dira:

Ameriketako Estatu Batuak.

Nahiz eta ez diziplinaren hasiera noiz jazo zen zehaztea ez den posible, historikoki hasieratzat finkatuta dauden dokumentuak Michigango Unibertsitatean publikatu ziren 1948. urtean, “Hizkuntzaren ikasketa: Hizkuntzalaritza aplikatuaren eguneroko bat” izenpean. Dokumentu hauek hizkuntzaren printzipio eta praktiketan kontzentratu ziren eta kanpotik hizkuntzaren arazoetan soilik zentratutako hizkuntzalaritza aplikatu gisa ikusi zuten. Bere jatorria bigarren hizkuntzaren ikasketari ere lotuta dago, izan ere, espezialista askoren esperientzia bildu eta hizkuntzak irakasteko metodo azkar eta eraginkorrak sortzen hasi ziren Estatu Batuetan, zehazki, Bigarren Mundu Gerran armada estatubatuarra trebatzeko.

Aldiz, 60ko hamarkadan, beste diziplinetara zabaltzen hasi zen, hala nola, hizkuntzaren eginkizunak, hizkuntzaren politika eta bigarren hizkuntzaren ikasketa. 70eko hamarkadaren hasieran hizkuntzalaritza aplikatuak bere barnean hartu zituen hizkuntzaren mundu errealarekin erlazionatutako arazo eta soluzioak. 90eko hamarkadarako, behin betiko ikasketa kritiko eta eleaniztasunera zabaldu zen. Ikerkuntza hizkuntzaren forma guztiekin zerikusia duten arazoetara bideratu zen, ikerketa teoretiko eta enpirikoen bidez.

Erresuma Batua.

Hizkuntzalaritza Aplikatuaren Elkarte Britainiarra (BAAL) 1967. urtean sortu zen. Bere helburua hezkuntzaren garapen, hazkuntza eta sustapenari laguntzea da. Horretarako, legegintza mesedegarri bat sustatzen du hizkuntzaren erabilerari buruzko heziketan, bigarren hizkuntzaren ikaskuntzan eta diziplinarteko ikasketen bidezko hizkuntzaren irakaskuntzan.

Alemania.

Praxiari orientatutako linguistikaren lehen garapenak nazionalsozialismoaren garaian gertatu ziren; 50 eta 60ko hamarkadetan diziplinaren birfundazioa jazo zen Bonneko Unibertsitatea eta bere Hizkuntzalaritzako Seminarioaren laguntzaz eta Leo Weisgerberren zuzendaritzapean. Orientazio honen hedapenerako organo nagusiak honako aldizkariak izan ziren: "Sprachforum. Zeithschrift für angewandte Sprachwissenschaft zur übefachlichen Erörterung gemeinwichtiger Sprachfragen aller Lebensgebiete" (1955-1960) eta, aurretik, "Muttersprache" (1949-1955). Urte hauetan indarra hartzen joan zen alemana esparru akademikoetan atzerriko hizkuntza bezala.

Australia.

Australiako hizkuntzalaritza aplikatua immigranteei ingelesa irakastean ardaztu zen. Diziplinaren garapenaren tradizioan influentzia europarra eta estatubatuarra islatzen da, baina ez britainiarra. Hizkuntzalaritza Aplikatuaren Elkarte Australiarra (ALAA) 1976. urtean sortu zen.

Japonia.

1982. urtean sortu zen Hizkuntzalaritza Aplikatuaren Elkarte Japoniarra (JAAL) Ingeles Irakasleen Elkarte Japoniarrean, diziplina honen nazioarteko jardueretan parte hartzeko asmoz. Bi urte geroago, 1984an, JAAL Hizkuntzalaritza Aplikatuaren Nazioarteko Elkarteko (AILA) kide egin zen.

Latinoamerika.

Massachusettsen 1962. urtean egindako IX. Hizkuntzalaritza Aplikatuko Nazioarteko Kongresuan, aditu hispanoamerikar askok Latinoamerikan diziplinako elkarte bat sortzeko ideia izan zuten. Proiektua 1964ko urtarrilean hasi zen, Viña del Marren, Txileko Unibertsitatearen laguntzarekin. Hasieratik latinoamerikarrak arduratu zituzten gaiak Latinoamerikako hizkuntzak, ikasketa eta metodo linguistikoak eta hizkuntza indigenak izan ziren.

Esparruak.

Hizkuntzalaritza aplikatua, hizkuntza arloko hainbat gunetan sustatzen da. Arlo batzuk hauek dira:

Hizkuntza eta generoa.

Hizkuntza eta generoa («Generoa eta Hizkuntza» edo «Hizkuntzalaritza Feminista» ere esaten zaio) soziolinguistikaren barruan nahiko eremu berria da, eta, normalean, 1975ean Lakoff’s Language and Woman’s Place argitaratzeak markatzen duela esaten da. Harrezkero, eremuak interes handia piztu du arrazoi etnografiko eta ideologikoengatik aplikatutako hizkuntzalarien artean. Etnografikoki, hizkuntzalariek benetako datuak biltzeko interesa zuten, gizonek eta emakumeek modu desberdinean hitz egiten eta jarduten duten hizkuntza-sinesmenak aztertu eta azaltzeko (g). Fishman 1978; Spender 1980).

«Genero» terminoa egonkortu egin da orain, pertsonak beren portaera soziokulturalaren arabera bereizteko, eta gizonen eta emakumeen portaerak eskala gisa edo eskala jarraitu gisa adierazteko, dikotomia gisa adierazi beharrean (Holmes 2001).

Adimen artifizialeko sistemek lehendik dauden joera sozialak kopiatu eta anplifikatzen dituzte, eta orain arazo hori

asko ezagutzen eta aztertzen da. Baina gaur egun, genero-joerak hizkuntza naturalean prozesamenduan ebazpen baterantz ote doazen galdetzen dute

ikertzaile batzuek.

Hizkuntza eta informazioa.

Hizkuntzalaritza Kuantitatiboa.

Hizkuntzalaritza Kuantitatiboa (HK), hizkuntzalaritza orokorraren azpigai bat da. Hala ere, esan dezakegu oso lotura estua duela hizkuntzalaritza matematikoarekin. Azpigai honek, honako esparru hauek hartzen ditu kontuan, esate baterako, hizkuntzen ikasketa, hizkuntza aldaketa, hizkuntzen erabilera eta hizkuntza desberdinen egiturak. HKren helburu nagusia, hizkuntza bat aztertzea da, metodo estatistikoak erabiliz, hizkuntza baten inguruko legeak sortzeko asmoz. Esan bezala, HKren oinarria, hizkuntzaren emaitza estatistikoak dira. Emaitza estatistiko horiek atera eta aztertzerako orduan, honako bi esparruek sekulako garrantzia dute. Alde batetik, corpus-hizkuntzalaritzak, eta, beste aldetik, hizkuntzalaritza konputazionalak. Bi esparru hauekin ziurtasun enpirikoa lortzen da, hots, behaketa eta esperimentazioaren bidez jasotzen den jakinduria.

Hizkuntza-teknologia.

Hizkuntza-teknologia estuki lotuta dago informatikarekin eta, oro har, hizkuntzalaritzarekin. Izan ere, hizkuntzaren ingeniaritza edota hizkuntzalaritzari aplikatutako informatika ere esaten zaio. Hizkuntza aztertzea eta berau ordenagailu bidez tratatzeko dauden teknikak eta aplikazioak garatzea da helburu duen diziplina anitzeko izaera ere du. Hizkuntz industrien barruan kokatzen diren aplikazioen artean honakoak sartzen dira:

Hizkuntzaren prozesamendua.

Hizkuntzaren prozesamendua (ingelesez, "NLP" - "Natural Language Processing" edo "Computational Linguistics") informatika, adimen artifizial eta hizkuntzalaritzaren alorra da, hizkuntzalaritza konputazionaleko ingeniaritza lantzen duena. Hizkuntzaren bidez pertsona eta makinen arteko komunikazioa, baita pertsonen artekoa ere, errazteko tresna konputazionalak ikertzeaz arduratzen da. Hizkuntzaren prozesamendua izenarekin ezagutzen dugunari hizkuntzalaritza konputazionala ere esaten zaio askotan, hitz biak ia sinonimotzat har daitezke. Batzuetan hizkuntzalaritza konputazionala terminoa lehenesten da hizkuntzalaritzaren ikuspuntua azpimarratzeko, eta hizkuntzaren prozesamendua, aldiz, ikuspuntu teknologikoa azpimarratzeko, baina bereizketa hori ez da zurruna. Bestalde, Ingelesezko Wikipedian Computational Linguistics (Hizkuntzalaritza Konputazionala) kategoriaren barruan Natural Language Processing (Hizkuntzaren prozesamendua) eta Speech Recognition (Hizketaren tratamendua) kategoriak bereizten dira, nonbait "hizkuntzaren prozesamendua" hizkuntza idatziarekin lotuz, eta "hizketaren tratamendua" ahozkoarekin, baina gero erabilera mailan "Computational linguistics" eta "Natural Language Processing" kontzeptuen arteko bereizketa hori ez dago hain garbi. Euskaraz "Hizkuntza naturalaren prozesamendua" edota "Hizkuntza naturalaren prozesamendua" ere erabili izan dira aurreko urteetan, baina joera dago azken bi izen horiek baztertzeko, eta hizkuntzaren prozesamenduaren erabilera lehenesteko.

Hizkuntzalaritza konputazionala.

Hizkuntzalaritza konputazionala giza hizkuntza ikertu eta aztertzeko informatikaz baliatzen den arloa da. Horretarako, hizkuntza naturala modu logikoan modelatzen saiatzen da, ikuspegi konputazional batetik beti ere. Modelaketa hori ez da soilik hizkuntzalaritzarena den atal batean burutzen, bertan hizkuntzalari, informatikari, psikologo eta logikako adituek parte hartu dezaketelarik. Hizkuntzalaritza konputazional izenarekin ezagutzen dugunari hizkuntzaren prozesamendua ere esaten zaio askotan, hitz biak ia sinonimotzat har daitezke. Batzuetan "hizkuntzalaritza konputazionala" terminoa lehenesten da hizkuntzalaritzaren ikuspuntua azpimarratzeko, eta "hizkuntzaren prozesamendua", aldiz, ikuspuntu teknologikoa azpimarratzeko, baina bereizketa hori ez da zurruna. Bestalde, Ingelesezko Wikipedian Computational Linguistics (Hizkuntzalaritza Konputazionala) kategoriaren barruan Natural Language Processing (Hizkuntzaren prozesamendua) eta Speech Recognition (Hizketaren tratamendua) kategoriak bereizten dira, nonbait "hizkuntzaren prozesamendua" hizkuntza idatziarekin lotuz, eta "hizketaren tratamendua" ahozkoarekin, baina gero erabilera mailan "Computational linguistics" eta "Natural Language Processing" kontzeptuen arteko bereizketa hori ez dago hain garbi. Euskaraz "Hizkuntza naturalaren prozesamendua" edota "Hizkuntza naturalaren prozesamendua" ere erabili izan dira aurreko urteetan, baina joera dago azken bi izen horiek baztertzeko, eta "hizkuntzaren prozesamendu"aren erabilera lehenesteko. Honako hauek dira hizkuntzalaritza konputazionalaren ikerketa atal batzuk:

* Ordenagailu bidezko corpus linguistikoa.

* Hizkuntza naturalentzako aztertzaile sintaktiko (ingelesez, "parser") diseinua.

* "POS-tagger" bezalako etiketatzaile (ingelesez, "tagger") baten diseinua.

* Hizkuntza naturalen prozesamendurako balioko duten logika espezializatuen definizioa.

* Hizkuntza formal eta naturalen arteko erlazio posible baten ikerketa.

* Itzulpengintza automatikoa.

* Lexikografia eta terminologia

* Diskurtsoaren analisia

Corpus-hizkuntzalaritza.

Corpus-hizkuntzalaritza hizkuntza "testu-errealetan" dauden adibideen arabera ikertzeaz arduratzen da. Metodo honek, hizkuntza natural bat zuzentzen duten arau multzo abstraktuak inferitzen dituen ikuspegi bat aurkezten du, hizkuntza horri dagozkion testuak aztertuz, gainera, hizkuntza horrek beste hizkuntza batzuekiko dituen harremanak ezartzen saiatzen da. Antzina testu-corpusak eskuz egiten ziren, baina gaur egun prozesu automatiko baten bidez eskuratzen dira gehienetan.

Filologiaren arloan corpusak ahozkoak zein idatzizkoak diren testuak eta hauek biltzen dituzten dokumentuak eratzen dituzte, era berean, testu guztiak behar bezala izan behar dira biltegiratuak. Corpus hauek hizkuntzalaritza aplikatuan erabiltzen diren ereduak osatzen dituzte, bestek beste, ikertzen ari denaren ezaugarriak ikertu eta analizatzeko. Corpus bat, corpus horrekin lortu nahi diren helburuen arabera definitu behar da. Corpus-hizkuntzalaritzaren aldekoak uste dute hizkuntzaren analisi fidagarrienak testuinguru natural batean sortzen diren laginen gainean egiten diren analisietan sortzen direla. Corpus-hizkuntzalaritzaren barnean ikuspegi desberdinak daude corpus-etiketatzearen balioari dagokionez, John Sinclairrek adibidez, etiketatze murriztu baten alde egiten du, testuek "beraien kabuz hitz egin dezaten", Survey of English Usage eta beste batzuek etiketatze handiago baten alde egiten duten bitartean, hizkuntzaren ulermena hobetzeko asmoarekin.

Testu-meatzaritza.

Testu-meatzaritza, testutik kalitate handiko informazioa lortzeko prozesua da. Kalitate handiko informazioa, oro har, patroiak eta joerak egitean lortzen da, esate baterako, eredu estatistikoko ikasketen bidez. Testu-meatzaritza, oro har, idazketa-testua egituratzeko prozesua dakar (normalean azterketa, ezaugarri linguistiko eratorri batzuk gehituta eta besteen ezabapena eta ondorengo datu-base batean sartzea), datu egituratuak eta, azkenik, irteeraren ebaluazioa eta interpretazioa. Testu-meatzaritzan "kalitate handia" garrantziaren, berrikuntzaren eta interesaren konbinazioari dagokio. Testu-meatzaritzako eginkizun tipikoen artean, testuen sailkapena, testu-taldekatzea, kontzeptu/entitate erauzketa, taxonomia granularrak, sentimenduen analisia, dokumentuaren laburpena eta entitate-ereduen modelizazioa.

Testuen analisiak honako hauek dakartza: informazioaren berreskurapena, azterketa lexikoa, hitzaren maiztasunen banaketa, ereduen ezagutza, etiketatzea/anotazioa, informazioaren erauzketa, datuen meatzaritza teknikak, bisualizazioa eta aurresateko analisia. Helburu nagusia testua aztertzeko datuak bihurtzea da, hizkuntzaren tratamendu naturalaren aplikazioaren bidez eta metodo analitikoen bidez.

TreeBank (Zuhaitz-Banku).

Treebank edo zuhaitz-banku bat hizkuntzaren corpus bat da, non esaldi bakoitza sintaktikoki edo semantikoki aztertzen den haren egitura adieraziz. Egitura hori, oro har, zuhaitz egitura baten moduan adierazten da. Hortik datorkio treebank izena, hau da, zuhaitz-bankua. Treebank corpusak eskuz sortu daitezke, hizkuntzalari talde batek esaldi bakoitzaren egitura sintaktikoaren oharrak hartuz; edo prozesu automatikoen bitartez ere, non "parser" (analizatzaile sintaktiko) batek egitura esleitzen dion eta, ondoren, hizkuntzalari batek egitura hori gainbegiratzen duen. Errealitatean, corpus desberdinak sortzeko parseatze proiektuek hizkuntzalari talde askoren kontribuzioa behar dute, urte askotako lana izan daiteke.

Humanitate digitalak (HD).

Humanitate digitalak (HD) konputazioa eta teknologia digitalak eta gizarte-zientziak batzen dituen esparru akademiko bat da. Gizarte Zientzietan baliabide digitalen erabilera sistematikoa eta euren aplikazioaren inguruko ondorioak aztertzen ditu. Ikasketa-prozesu akademikoaren barnean ikerketa, irakaskuntza eta argitaratze-prozesuan konputazioarekin lotutako kolaborazio-tresna eta diziplinartekoak barneratzen ditu. Tresna eta metodo digitalak gizarte-zientzien ikasketara ekartzen ditu, onartuz hitz idatzia jada ez dela ezagutzaren sorrera eta sakabanatze medio nagusia.

Aplikazio eta teknika berriak sortuz eta erabiliz, HDren barruan ikerketa eta ikasketa modu berriak erabiltzen dira, aldi berean honek ondare kulturalean eta kultura digitalean duen inpaktua ikertuz eta kritikatuz.Beraz, HDk bi norabideko harremana sortzen du humanitateen eta erabiltzen den teknologiaren artean: akademikoki erabiltzen da teknologia humanitateen ikasketa eta ikerketan, eta teknologia hori ikerketa esparrua da ere gizarte-zientzien ikuspegitik. Askotan, aldi berean gertatzen dira bi prozesuak.

Komunikazio multimodala.

Gizaki-ordenagailuen interakzio multimodala ingurune birtual eta fisikoarekiko interakzioari dagokio, komunikazio-modu naturalen bidez. Horrek esan nahi du interakzio multimodalak komunikazio askeagoa eta naturalagoa ahalbidetzen duela, erabiltzaileak sarrerako zein irteerako sistema automatizatuekin konektatuz.

Komunikazio transkulturala.

Kulturen arteko komunikazioa edo komunikazio transkulturala, kultura ezberdinetako gizakion artean komunikatzeko arazoa aztertzen duen arloa da. Bertan, jakina da komunikazioa ez dela hizkuntza bera hitz egin ahal izateko gaitasunean bakarrik oinarritzen. Garrantzi handia du kulturen eta norberaren ohiturak, pentsamoldeak, ... ezagutzeak, gauzatzen diren komunikazioetan gaizki ulertzeak ez egoteko, eta horien ondorioz arazoak ez sortzeko.

Arazo horri soluzio bat ematea oso konplexua da. Gaur egun, teknologiak eskaintzea dezaken aplikazioetako bat, pertsonek beste kulturak hobeto ezagutzeko tresnak garatzea izango litzateke. Horretarako, teknologia apropos bat errealitate birtuala izango litzateke. Adibidez, BARNGA izeneko VR jokoaren bitartez, kultura ezberdinek eragin ditzaketen arazoak bizitzeko eta horietatik ikasteko aukera ematen du.

Hizkuntza eta hezkuntza.

Ordenagailuak Lagunduriko Hizkuntza-Ikaskuntza.

Ordenagailuak Lagunduriko Hizkuntza-Ikaskuntzak (ingelesez: "Computer-Assisted Language Learning", CALL) Levyk "hizkuntza-irakaskuntza eta ikaskuntza-aplikazioen bilaketa eta ikerketa" gisa definitu zuen.CALLek informazio eta komunikazio teknologia aplikazio sorta handi bat bereganatzen du eta atzerriko hizkuntzak irakatsi eta ikastean datza: “tradizionalak” diren praktika eta errepikapen programetatik, 60 eta 70. hamarkadetan CALL bereizi zituztenak, gaur egun adierazi diren internet bidezko urrutiko ikasketak bultzatzen duten ingurune birtualetaraino. Erabilera arbel interaktibora, ordenagailu bidezko komunikaziora (CMC haren ingeleseko siglak), hizkuntza-ikaskuntza mundu birtualetan, eta mugikorrak lagunduriko hizkuntza-ikaskuntzara (MALL haren ingeleseko siglengatik) ere hedatzen da.

Errealitate birtuala lehen hezkuntzan.

Errealitate areagotua (EA) gailu softwareen bitartez elementu fisikoak ikusteko ahalmena ematen digun teknologiari deritzogu. Hau hezkuntzarako zeharo baliogarri suerta daiteke, bere mekanismo teknologiko aurreratu hauek baliatuz irakasgai bilakatu litekeen objektu horiek bizitza hartu lezakete; honi esker, hezkuntza askoz ere esanguratsuago bihurtzen da, interesa esponentzialki areagotuz, abstraktuak diren kontzeptu horiek barneratzea erraztuz eta, era berean, ikaslearen segurtasuna orobat bermatuz. Aitzitik, arrakasta lortu ahal izateko, kontsumitzaile/erabiltzaileen banakotasuna kontuan hartzeko ezaugarria litzateke, honek testuingurua ematen baitio aplikazioari eta ,halaber, beharrezkoak liratekeen baliabideeiekin.

Lehenengo hizkuntzaren irakaskuntza.

Lehen hizkuntza edo H1, jaiotzatik edo aldi kritikoan pertsona batek izan duen lehen hizkuntza edo dialektoa da. Haur baten lehen hizkuntza haur horren nortasun pertsonal, sozial eta kulturalaren parte da. Ikerketak iradokitzen duenez, nahiz eta bertakoa ez den hiztun batek trebetasuna garatu dezakeen hizkuntza jakin batean bi urte inguru igaro ondoren, bospasei urte har ditzake jatorrizko hizkuntzako bere homologoen lan-maila berean egon dadin.

Hizkuntzak ikasteak egiturak, arauak eta irudikapena eskatzen ditu. Hizkuntza arrakastaz erabiltzeko gaitasunak fonologia, morfologia, sintaxia, semantika eta hiztegi zabala barne hartzen dituzten tresna batzuk eskuratzea eskatzen du. Hizketan bezala ahoskatu daiteke hizkuntza, edo eskuzkoa, zeinuekin bezala. Giza hizkuntzaren gaitasuna burmuinean irudikatuta dago. Nahiz eta giza hizkuntzaren gaitasuna mugatua izan, esaldi-kopuru infinitu bat esan eta uler daiteke, errekursioa izeneko printzipio sintaktikoan oinarritzen dena. Ebidentziak iradokitzen du pertsona bakoitzak hiru mekanismo errepikakor dituela, perpausak zehaztu gabe joatea ahalbidetzen dutenak. Hiru mekanismo horiek erlatibizatzea, osatzea eta koordinatzea dira.

Hizkuntza bat bereganatzeko bi printzipio nagusi daude: hizketaren pertzepzioa hizketaren produkzioaren aurretik doa beti, eta hizkuntza bat ikasteko sistema mailakatua, urratsez urrats eraikitzen dena, norberaren fonemen arteko bereizketatik hasita. Bigarren hizkuntza eskuratzen dutenekin alderatuz, H1 eskuratzen dutenek ez dute aldez aurretiko mundu errealaren edo ezagutza frogagarririk, eta beraz, ez dute formatuaren edo hitz-jarioaren buruzko aurreiritzirik. Hizkuntzak nola funtzionatzen duen eta berariazko H1-ren ezaugarriak aldez aurretik jakin ondoren, beste hizkuntza batzuk ikasteko oinarri gisa transferitu eta erabiliko da.

Bigarren hizkuntza eskuratzea.

Bigarren hizkuntza eskuratzea (BHE), bigarren hizkuntza ikastea edo H2 (2. hizkuntza) eskuratzea, pertsonek erabiltzen duten ikasketa-prozesu bat da, bigarren hizkuntza ikasteko. Beste hitz batzuetan, lehen hizkuntzaren hastapenak eskuratu direnetik aurrera, hots, bost urtetik aurrera, gutxi gorabehera, beste hizkuntza bat ikasteko prozesua. Bigarren hizkuntza eskuratzea hizkuntzalaritza aplikatuko diziplina bat da, baina beste diziplina batzuek ere badute eragina prozesu honengan, esate baterako, psikologiak edota hezkuntzak.

Lan-mundu arloko hizkuntzen irakaskuntza.

ri buruz hitz egiten dugunean, lan munduan duten garrantziaz hari gara.

Gure ama hizkuntzaz gain, atzerriko hizkuntzak ezagutzea beharrezkoa dugu . Bidaiatzeko, beste herrialde batzuekin harreman komertzialak ezartzeko, eta, gainera, edozein pertsonaren prestakuntza-prozesuan kontuan hartzeko, beharrezko alderdia da.

Hizkuntzak funtsezkoak dira edozein pertsonaren garapen pertsonal eta laboralerako. Izan ere, Espainiako gizartea horren jakitun da, espainiarren % 94k hizkuntzak jakitea mundu globalizatuaren beharra dela uste baitu.

Hizkuntzen ebaluazioa.

Ebaluazio hitza esanahi askorekin erabiltzen da, eta horrek ezartzen du termino hori oso erabilia dela, baita "neurketa" terminoa erabili beharko litzatekeen kasuetan ere.

Ebaluazioak prozedura bat dakar, nahita egindakoa, funtzionala, sistematikoa, jarraitua eta integrala, hainbat alderdiri buruzko informazioa lortzera bideratua. Laburbilduz, ebaluazioa prozesu bat da berez, eta neurketa, berriz, prozesu baten ekintza.

Zentzu zabalenean, D 'Agostino, G. (1991), ebaluazio-terminoa, zein eremutan aplikatzen den kontuan hartu gabe, estuki lotuta dago zerbaiten balioa epaitzearekin: pertsonen ezaugarriak, prozesuak, gauzak, fenomenoak, sistemak, ideiak, egoerak, beste batzuk, eta merezimendu- eta kalitate-mailak ematea edo ukatzea.

Hortik ondorioztatzen da ebaluazioa hainbat urratsen bidez egiten dela: ebaluazio-prozedura ezartzea, neurtzeko teknika zehaztea, tresnak eta erantzunak baloratzea, eta, azkenik, aukerak ezartzea eta erabakiak hartzea.

Hizkuntza haur guztiek garatu behar duten ezinbesteko ikaskuntzetako bat da; izan ere, horri esker, esperimentatzen ditugun egoerak ulertu eta irudikatu ditzakegu, beste batzuekin komunikatu edo emozioak edo portaera erregulatu.

Hizkuntza egitura bat duen komunikazio-sistema bat da, osagai jakin batzuez osatuta dago, eta osagai horiek bat etorri behar dute besteekin, hizkuntzaren bidez beste pertsonarekiko komunikazioa emankorra izan dadin. Hizkuntzaren osagaiak forma, edukia eta erabilera dira, eta funtsezkoa da ebaluazio bat egitea proba jakinen bidez, osagai horietako bakoitzean haurrak duen jardunari buruzko erantzunak emateko.

Hizkuntzaren ebaluazioa funtsezkoa da, lehenik eta behin, haur batek dituen beharrizanak islatuko dituelako eta esku-hartze posible bat behar duen ala ez. Eta, bigarrenik, maila akademikoan, irakasleei hainbat laguntza, estrategia eta egokitzapen garatzen eta abian jartzen laguntzeko tresna gisa balio du, ikasleari erraztasunak eskaintzeko komunikazioaren eta hizkuntzaren arloetan.

Ebaluatzera joaten den paziente bakoitza desberdina da, eta, beraz, ebaluazio orok prozesu zorrotza du. Lehenik eta behin, elkarrizketa bat egiten da familiarekin, eta, bertan, kontsultaren arrazoia zehazten da, bai eta eguneroko bizitzan seme-alabek hizkuntza-arloan dituzten premiak eta zailtasunak ere. Ondoren, haurrari behaketa bat egiten zaio, haren jokabideak, egoera berri baten aurrean duen jarrera eta hizkuntza- eta komunikazio-maila orokorra ezagutzeko. Azkenik, gurasoek eta haurrak berak jasotako informazioari esker, logopedak aukeratzen ditu haurrari egin beharreko hizkuntzako eta hizkuntzako probak.

Garrantzitsua da garaiz jardutearen garrantzia nabarmentzea, batez ere adin txikietan. Ebaluazioa une egokian egitea funtsezkoa da haur batek izan ditzakeen beharrak detektatzeko eta esku-hartze bati ahalik eta azkarren ekiteko.

Hizkuntzaren ebaluazio egokia egiteko, oinarrizkoa da maila profesional ona eta komunikatzeko gaitasuna izatea. Hemen hizkuntzaren ezagutza sakona interesatzen bada ere, ebaluazio hori haurraren (subjektuaren) ikuspegi globalaren esparruan egin behar da, haurraren alderdi psikopedagogikoak eta soziofamiliarrak kontuan hartuta; izan ere, hizkuntza, garrantzitsua izan arren, beste askoren artean beste osagai bat da, eta akatsa litzateke modu isolatuan aztertzea.

Horregatik guztiagatik, esan daiteke ezinbestekoa dela ebaluazio logopedikoaren barruan haurra eta hizkuntza bere osotasunean kontuan hartzea, haren beharretara hobeto egokitzen diren erabakiak hartzeko.

Helburua edozein dela ere, hizkuntzaren ebaluazioa prozesu dinamikoa da, hipotesiak etengabe formulatzea eta ondoren egiaztatzea eskatzen duena. Gotzensen arabera (2000), eginkizun hori arrakastaz gauzatzeko hainbat trebetasun eta ezagutza behar dira, besteak beste:

Hedaduraren eta laburtasunaren arteko oreka. Hizkuntzaren ebaluazioak ez du luzeegia izan behar denboran, ezta zehatza ere hizkuntza-elementu guzti-guztiei dagokienez. Horretarako, funtsezko elementuak aukeratu behar dira, adierazgarrienak, bai diagnostiko bereizgarrirako, bai etorkizuneko birhezkuntza-ikuspegirako.

Ebaluatzeko tresna eta modu guztiak kontuan hartzea. Oro har, aditz-ekoizpenen behaketa, erregistroa eta analisia, probak eta testak erabiltzen dira. Oso gomendagarria da bideoan grabatzea.

Mintzamenaren eta hizkuntzaren patologien sailkapenaren eta edukiaren ezagutza zabala izatea, bai eta izan ditzaketen etiologiena ere. Konfiantzazko giroa sortzea, subjektuak adierazteko eta komunikatzeko gogoa lasaitzea.

Ebaluazioa, oro har, pertsona, fenomeno, egoera edo objektu bati buruzko iritzia emateko jarduera-multzo gisa defini daiteke, aldez aurretik ezarritako irizpide batzuei jarraituz eta erabaki bat hartzeko helburuarekin (Coll, 1983). Irakatsi eta ikasteko prozesua zehazkiago aztertuz gero, erraza da ebaluatzea interesgarria izan dakigukeen hainbat alderdi daudela egiaztatzea. Adibidez, programa jakin baten eraginkortasuna, helburuak, ikaskuntzaren testuinguruan bertan, irakaslearen baliabideak, etab. Azken batean, ikasleen ikaskuntza ebaluatu dezakegun objektuetako bat baino ez da.

Ebaluazioa definitzen duen bigarren irizpideak iritzia edo balorazioa emateko aukera ematen du, ebaluazioaren xedea aldez aurretik ezarritako irizpideekin alderatu ondoren. Ezaugarri horrek ildo argia ezartzen du: ebaluazioaren eta neurketaren arteko banalerroa, eta horri buruz esan daiteke lortutako ikaskuntzari buruzko informazioa ematen duen teknika- eta prozedura-multzo bat osatzen duela: ebaluazioak, aldiz, beste urrats bat eskatzen du, lortutako informazioa zenbait dekirizpiderekin alderatu behar da, balioespen-judizio bat emateko.

Hirugarrenik, irizpide horien erreferentziak ikaskuntza alderatzeko erabiltzen diren irizpideekin, normalean helburutzat hartzen direnekin, balio ideologikoen sistema bat dagoela onartzera garamatza, eta, horren arabera, irizpideak hautatzen dira. Beraz, ebaluazioa zaila izan daiteke aseptikoa, erreferentziazko esparru edo testuinguru sozial batetik kanpo egin daiteke.

Azkenik, aipatu behar da ebaluazioaren helburua gida gisa erabiltzen dela zer ebaluatuko dugun, zer irizpide konparatibo hartuko ditugun eta nola eta noiz ebaluatuko dugun zehazteko.

Helduen Alfabetatzea.

Sarrera.

Helduen hezkuntza, pertsona helduei eskainitako oinarrizko hezkuntza (alfabetatzea, …) eta goragoko mailen prestakuntzarako heziketa da. Beraien gaitasunak garatzen dituzte, beren ezagutzak aberasten dituzte eta beraien gaitasun tekniko edo profesionalak hobetzen dituzte. Helduen hezkuntzak barne hartzen ditu hezkuntza formala eta hezkuntza jarraitua, hezkuntza ez formala eta gainerako aukera sorta guztiak, ikuspegi teorikoak eta praktikan oinarritutakoak onartzen dituen kultura anitzeko hezkuntza gizarte batean.

Helduen hezkuntzak gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da hezkuntzaren arloan, Europan adin-tarte horretako hazkunde demografikoa dela eta. Europar Batasuna esparru hau bultzatzen saiatzen ari da proiektu, esku-hartzeak eta ikerketa desberdinak finantzatuz.

Hezkuntza-maila hori betetzeko ekimenen artean, Knowles-en (1980) ere pedagogikoa nabarmentzen da. Halaber, New London Group (1996) taldea nabarmentzen da, ingurune bateko multilizitatearen era pedagogikoarekin, teknologiei aurre egiten eta haiek asimilatzen saiatuz. "Digital Language Learning" ezartzea defendatzen duten autoreak ere azpimarratzen dira.

Hezkuntzari aplikatutako IKTek interes handia sortzen dute ikertzaileek beraien eraginkortasuna deskubritzen dutenean, horien artean ahoskeran, ideiak asimilatzeko orduan... Ildo horretarik, helduen hezkuntzari dagokionez, beste hezkuntza-maila batzuetarako aztertzen diren gai berak aldi berean ikertzeko joera dago.

IKTak behar bezala aplikatuta, eta eraginkortasuna eta onurak berresten dituen ikerketa eginda, irakasleak ere pedagogiko berrietara aldatzen dira eredu tradizionalen aurrean.

Alfabetatze-esperientziari esker, pertsonek idaztea eta irakurtzea komunikazio trebetasunak direla uler dezakete, eta eguneroko informazioaren aurrean jarrera bat hartzen laguntzen die ezagutza horrek.

Erronkak.

Helduentzako alfabetatze programak hauen gaitasun eta beharretara egokitu behar dira, kontuan eduki beharra dago helduek jadanik hainbat ezagutza izan ditzaketela eta horien inguruan garatu edo egokitu daitezkeela irakaskuntza metodoak. Kontuan eduki behar da ere, heldu askoren ikuste eta entzute gaitasunek narriadura jasan izan dezaketela.

Sinaduraren garrantzia.

Ikusi da ere alfabetatzearen ondorio esanguratsuenen artean sinatzen jakiteko gaitasunaren garrantzia dagoela, nahiz eta oinarrizko ezagutzatzat hartu, esanahi garrantzitsua du. Erreferentzia puntu bat markatzen du alfabetatzen ari denarentzat, non bere buruarentzat jakin eta ezjakinaren arteko muga ezartzen duelako. Ikasketa prozesuan jarraitzeko arrazoi bilakatzen da baita aintzatespen publiko eta hiritartasun sinboliko batera irekitzea.

Lengoaia ezagutza eta ahoskera entrenamendua aplikazioak erabiliz.

Hizkuntzen ikasketa prozesuan ahoskera arazoak izan daitezke, ikaslearen ama hizkuntzan oinarritutako arazoak egon litezke, bai ama hizkuntzatik eratorriak direnak, baita ama hizkuntzan azaltzen ez diren ahoskera formak direla eta.

Ikusi da hitz bisilaboen ahoskera hobetu egin dela hitzak praktikatzeko aplikazioak erabiliz, horregatik ikusi da zentzuzkoa dela Adimen Artifizialaren bidez ahoskera praktikak egitea, honek dakartzan atzera elikadura eta abantaila kognitiboak direla eta.

Bideojokoen eragina hizkuntzaren jabetzean.

Bideojokoen erabilerak bat-bateko hiztegiaren lorpen prozesuan eragina duela ikusi da, non hiztegia lortzen den modu kontziente baita subkontziente batean. Online jokoek, bigarren hizkuntzan praktikatzeko errezeloak kendu eta beste batzuekin komunikatzeko bultzada ematen du, domeinu horretarako erraztasuna lortuz. Historia duten jokoek bestalde, jokalariak mundu eta pertsonaia berrietara egokitzen da, non jokoa pasatzeko jokalariak testu ezberdinak irakurri eta elkarrizketak, argibideak edo termino berriak irakurri edo entzun egin behar dituen jokoa amaitzeko, gainera jokoaren kalitatea nahiko indartsua bada komunitateak sortu eta hauekin komunikatzean hizkuntza lantzen da.

Hizkuntza eta burmuina.

Hizkuntzalaritza klinikoa.

Hizkuntzalaritza klinikoa hizkuntzalaritzaren azpi-diziplina da, hizkuntzalaritzaren teoria logopedian aplikatzen dena. Hizkuntzalaritza klinikoa, hizkuntza desgaitasunak deskribatzeko, analizatzeko eta tratatzeko hizkuntzalaritza aplikatuaren adar bat da. Komunikazio-arazoen azterketa hizkuntzalaritza esparruan oso garrantzitsua da, hizkuntza eta hizkuntzaren teoria ulertzeko.

International Clinical Phonetics and Linguistics Association gai hori aztertzen duen erakunde ez-ofiziala da, 1991an sortu zena. Clinical Linguistics ans Phonetics aldizkaria gaiari buruzko aldizkaririk garrantzitsuena da eta Martin J. Ball-ek eratu zuen.

Hizkuntzalaritza klinikoko profesionalek logopedia sailetan edo hizkuntzalaritza arloetan egiten dute lan. Haien ikerketekin hizkuntza-arazoak ebaluatzea, tratatzea eta analizatzea dute helburu, hizkuntzalaritza-teoria formalak eskainiz. Hizkuntzalaritza klinikoa jorratzen duten aldizkari gehienek hizkuntzalaritza ingelesean zentratzen diren, badago mugimendu bat beste hizkuntzak ere tratatzeko.

Psikolinguistika.

Psikolinguistika edo hizkuntzaren psikologia hizkuntzaren ezaugarrien eta psikologiaren arteko erlazioa aztertzeaz arduratzen da. Beste era batera esanda, hizkuntza bat sortzeko eta ulertzeko burmuinak zein prozesu igaro behar dituen ikertzen duen arloa da. Zehazki, gizakiek hizkuntza bat ikasi, erabili eta ulertzeko gaitasuna zein faktoreri esker den posible ezagutu nahi du. Halaber, hitzak burmuinak nola prozesatu eta irudikatzen dituen ere. Burmuineko prozesu horretan, esaldi bateko zein elementu diren garrantzitsuenak argitu nahi du, hainbat teoria kontrajarri daude. Alde batetik uste da, esaldiko elementu esanguratsuenak soilik aztertzen direla, ahalik eta modu sinpleenean esaldiaren ideia jasoz eta hortik abiatuz, esanahi osoa lortuz. Beste ikuspuntuaren arabera, burmuinak ez du orden finkorik jarraitzen.

Teoria hauek guzti hauek frogatzeko bidean teknologiak ere izan du bere garrantzia. Sare neuronalen bidez hizkuntzaren ikaste prozesua simulatu nahi izan den arren oraindik ez da emaitza edo erabaki zehatzik eskuratzerik lortu.

Helburu honekin bat eginez, hainbat alor dabiltza elkarlanean, esaterako: biologia, neurozientzia, linguistika eta informazio-zientzia, eta abar.

Neurolinguistika.

Neurolinguistikak hizkuntzaren ahozko zein idatzizko ulermena eta jabekuntza errazteko balio duten burmuinen mekanismoak eta burmuinak hizkuntzarekin lotutako informazioa prozesatzen duten mekanismo fisiologikoak ikertzen ditu. "Afasiologia"," irudi zerebrala", "elektrofisiologia" eta "modelo konputazionalak" erabiliz hizkuntzalaritzaren eta psikolinguistikaren teoriak balioztatzen ditu. Neurolinguistikak duen diziplinarteko izaeragatik, neurozientzia, hizkuntzalaritza, zientzia kognitiboak, neurobiologia, neuropsikologia eta zientzia konputazionala bezalako arloetatik abiatuz ezartzen ditu haren metodologia eta teoria. Neurolinguistikako lan ugari modelo psikolinguistikoetan eta hizkuntzalaritza teorikoan oinarritzen da; era berean, burmuinak nola inplementa ditzakeen hizkuntzalaritzak eta psikolinguistikak hizkuntzaren sormenean eta ulermenean beharrezkotzat proposatzen dituzten prozesuak ikertzen zentratzen da .

Hizkuntza eta gizartea.

Hizkuntza-plangintza.

Hizkuntza-plangintzak hiztun-komunitatearen hizkuntza-funtzioa, egitura, eskuratzea eta ohiturak aldatzea du helburu. Horretarako, diagnostikoa, helburuak, inplementazioa eta ebaluazioa ezarri behar ditu plangintza horrek. Zenbait egileren arabera, hizkuntza-plangintza gobernu batek garatzen badu, hizkuntza-politika deritzo. Hala ere, gobernuz kanpoko erakundeek ere erabili dezakete. Komunikazio hobeak, hizkuntza nagusi bakarraren asimilazioaren bitartez, gutxiengoen onura ekonomikoak ekar ditzake, baina beren nagusitasun politikoa errazteko ere hautematen da.

Hizkuntza-ingeniaritzak kostu eta emaitzak neurgarriak eta estimagarriak dituzten hizkuntza prozesamendu-sistemak sortzea eta hizkuntza arautzaileen beharra dakar, agentzia formal ala informalak, batzordeak, enpresak edo akademiak adibidez. Hau guztien helburua gaur egungo beharrak asetzea da, estruktura berrien diseinu edo garapenaren bitartez. hizkuntza-plangintza eremu desberdina da hizkuntza naturalaren prozesamendua eta hizkuntzalaritza konputazionalarekin alderatzen badugu. Web semantikoaren teknologia hizkuntza-ingeniaritzaren moda berria da. Teknologia horrek, makina bidez prozesagarria den hizkuntza-datuen sorrera, biltegiratzea, prozesatzea eta berreskuratzea ahalbidetzen du.

Hizkuntza-politika.

Hizkuntza politika herrialde batek lege bidez, epaiketa judizial edota hainbat politiken bidez hizkuntza zein esparrutan erabili behar den arautzen saiatzen deneko politika da. Hizkuntzalaritza aplikatuaren testuinguruan sartzen den kontzeptu honen barnean, zein esparrutan erabili behar denaz aparte, gizabanakoen eskubideak hizkuntza erabilerarekiko betetzea ere hizkuntza-politikaren xedea da.

Herrialde askok hizkuntza bat edo hizkuntza-multzo bat laguntzeko eta sustatzeko hizkuntza-politika bat dute. Hizkuntza-politika baten garapenean bi gauza beharrezko dira: alde batetik, hiztun naturalak edo propioak izan behar dira. Bestetik, estatu bat arautzen duten gobernuen laguntza. Historikoki hainbat herrialdek sustatu izan dute hizkuntza bat, beste bat alboratuz edo beste batzuen kontura. Hala eta guztiz ere, gaur egun hainbat herrialdek bideratzen dute beraien politika hizkuntza erregional edo etniko horiek sustatzeko. Azken denboraldi honetan, herrialde horiek ulertu izan dute hizkuntza txiki horiek sustatzeko garrantzia, kulturalki daukan garrantzia dela eta.

Sarrera honetan azaltzen diren gaiak honako hauek dira: hizkuntza-politikaren jatorria; nazioarteko hizkuntza-politiken sailkapen bat, haren azpimultzoekin batera, baita herrialde zerrenda bat mota multzo bakoitzeko. Bukaeran, euskararen erabilera sustatzeko egun dagoen hizkuntza-politika.

Diskurtsoaren analisia.

Diskurtsoaren analisia, hizkuntza idatziaren, ahotsaren edo zeinuen erabilera edo edozein gertaera semiotiko esanguratsu aztertzeko hurbilketa bat da. Diskurtsoaren analisia, hizkuntzalaritza aplikatuarekin zuzen zuzenean ez dago erlazionatuta. Izan ere, diskurtsoaren analisian hizkuntzaren erabileraren aspektu ezberdinak kontuan hartzen dira, eta aspektu hauek hizkuntzalaritza aplikatuarekin erlazioa dute. Adibidez, eragin politikoak edota diskurtsoaren eta interakzio sozialen arteko erlazioetan. Gainera, esan dezakegu, diskurtsoaren analisia erabili daitekeela ChatGPT bezelako moduko aplikazioak zer nolako erantzunak ematen duen analizatzeko.

Hizkuntza eta zuzenbidea.

Auzitegiko hizkuntzalaritza.

Auzitegiko hizkuntzalaritza edo hizkuntzalaritza forentsea eskubide eta hizkuntzaren arteko interfaze gisa definitu liteke. Bere bi ezaugarri nagusiak hauek dira: a) Alderdi anitzekoa dela eta b) Bere azterketak izaera konplexu bat agerian uzten duela, ikerketa alderdi anitzekoa izanda, hizkuntza administratibo, juridiko eta judizialarekin zerikusia duten ikerketa-arloak alde batetik, eta erabilera forentsearen arlo desberdinak bestetik. Zentzu honetan, gaur egun, hizkuntzalaritza forentsearen hiru esparru nagusiak hauek dira: hizkuntza juridikoa eta legezkoa ("Language of the Law"), prozedura juridikoaren hizkuntza ("Language of the Legal Process") eta hizkuntza ebidentziala edo frogagarria ("Language as Evidence").

Soziologia digitala.

Soziologia digitala, soziologiaren azpidiziplina bat da; batetik baliabide digitalen erabilera eguneroko bizitzaren zati gisa ulertzeari ekiten dio, eta bestetik, teknologia horiek nola laguntzen duten giza portaeraren ereduak, gizarte-harremanak eta autokontzeptuak sortzen.

"Soziologia digitala" terminoa oraindik ez da erabat sartu kultura-lexikoan, baina soziologoek Internetekin lotutako ikerketetan parte hartu dute sortu zenetik. Soziologo horiek lineako komunitateekin, ziberespazioarekin eta identitate zibernetikoarekin lotutako gizarte-arazo asko jorratu dituzte. Antzeko ikerketa horrek izen asko erakarri ditu, hala nola zibersoziologia, Interneteko soziologia, lineako komunitateen soziologia, gizarte-sareen soziologia, ziberkulturaren soziologia edo beste zerbait.

Soziologia digitala ez dator bat termino horiekin, zabalagoa baita irismenean, eta ez bakarrik Internet edo ziberkultura, baizik eta XXI. mendearen lehen hamarkadatik sortu diren beste baliabide digital eta dispositiboen eragina ere lantzen du. Internet sarkorrago bihurtu denez eta eguneroko bizitzarekin lotu denez, badirudi gizarte-zientzietako 'zibernetikari' buruzko aipamenen ordez 'digitala' jarri dela. 'Soziologia digitala' beste azpijakintzagai batzuekin lotuta dago, hala nola humanitate digitalekin eta antropologia digitalarekin. Aurreko tituluak ordezten eta txertatzen hasi da, bai eta Web 2.0 teknologia digital berriak bere ikuspuntuan sartzen ere, hala nola teknologia eramangarria, errealitate areagotua, objektu adimendunak, gauzen Interneta eta datu handiak.

Iheslarientzako mugikor bidezko ikasketa.

Iheslarientzako mugikor bidezko ikasketak iheslarien ikaskuntza informalean teknologia mugikorrak betetzen dituen irtenbide eta egitekoei egiten die erreferentzia. Hezkuntza erantzunek bermatzen dute iheslariek eta lekualdatutako biztanleek bidezkoa den hezkuntza batera, hezkuntza inklusibora eta etengabeko ikaskuntzarako aukerak dituztela. Iheslariek teknologia mugikor digitalera duten sarbide handiagoa hezkuntzaren irakaskuntzarako, administraziorako eta laguntza zerbitzuetarako laguntza sorburu da iheslarien testuinguruetan.

Hizkuntza eta enpresa.

Hizkuntza eta enpresa, enpresa batek hizkuntzaren inguruan daukan erlazioa da. Nola enpresa batek hizkuntzak eta linguistika emandako baliabideak erabiltzen dituen eta aldi berean nola enpresa batek hizkuntza baten hezkuntzan, hazkundean eta hizketan lagundu dezake.

Langileak dira enpresa baten aktiborik garrantzitsuena, erraz ikusi daiteke langileen formazioa inbertsio bat dela. Inbertsio horrek erasan handia izango du enpresaren helburuetan eta lorpenetan. Arrazoi hauengatik, artikulu honen helburutako bat, enpresetan hizkuntzaren garrantzia azaltzea da.

Hizkuntzaren industria.

Hizkuntzaren industria (hizkuntzalaritzaren industria bezala ere jakina) jardueraren sektorea da, zeina hizkuntzaren tratamenduarekin lotutako produktu eta zerbitzuak ekoiztu eta komertzializatzeaz arduratzen den. Horrez gain, bai ahozko eta idatzizko komunikazio eleaniztuna erraztea hartzen du bere baitan. Ikuspegi desberdinak daude hizkuntzaren industria mugatzeko orduan, jarraian azaltzen direnak dira horietako batzuk. European Commission´s Directorate-General of Translation-en arabera, hizkuntzaren industriaren barruan sartzen dira, itzulpena, interpretazioa, azpitituluak jartzea eta bikoiztea, softwarea eta webgune globalizazioa, hizkuntza teknologia garatzeko tresnak, konferentzia antolaketa internazionala, hizkuntza irakaskuntza eta hizkuntzalaritza aholkularitza.

Elkarteak.

Hizkuntzalaritza aplikatuaren inguruan, hauek dira munduan dauden elkarteetariko batzuk:


Bus (Pas-de-Calais)

Bus Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Bus udalerrian erroldatutako biztanleak 111 ziren. Familiak 38 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 43 etxebizitza zeuden, 36 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 42etxeak ziren. 36 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 8 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 59 ziren, horien artean 46 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 46 pertsona aktiboetatik 43 lanean zeuden (25 gizon eta 18 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 gizon). 13 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.

2000. urtean Bus udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Bus

Léchelle (1,1 km)

Ytres (2,1 km)

Rocquigny (2,6 km)

Bertincourt (2,6 km)

Mesnil-en-Arrouaise (2,7 km)

Barastre (2,7 km)

Haplincourt (3,5 km)

Étricourt-Manancourt (3,7 km)


Castilblanco de los Arroyos

Castilblanco de los Arroyos Sevillako udalerria da, Corredor de la Plata eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 5.150 biztanle zituen.


Coniophanes quinquevittatus

Coniophanes quinquevittatus "Coniophanes" generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.


Éréac

Éréac (bretainieraz "Eriec, galoz Eriac") Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.


Antestia Oandissenen estela

Antestia Oandissenen estela edo hilarria, Soriako Tierras Altas eskualdean aurkitu zen erromatar garaiko heriotza-estela edo hilarria da. Tailer epigrafiko bereko beste estelak ez bezala, ez du marrazkirik eta idazkuna bakarrik agertzen da. Testu horretan agertzen den hildakoaren izena, antzinako euskararen aitzindaria izango litzatekeen euskal-akitanierazkoa da.

Jatorria eta kronologia.

"Antestia Oandissen," Las Aldehuelas udalerri barruan dagoen Valloria herriko etxe batean zegoen, eta litekeena da herri horretatik gertu dagoen La Muela aztarnategian izatea jatorria. K.o. I mende bukaerakoa edo II mende hasierakoa da.

Testuaren ezaugarriak.

Testuak hiru parte ditu: hildako neska gaztearen izena eta noren alaba zen: ANTESTIA-OANDISSEN-LU-CI-F ("Antestia Oandissen, Lucii filia": Antestia Oandissen, Lucioren alaba), bere adina, AN-XI ("Annorum XI": 11 urte) eta hilarrietan ohikoa den esapidea, H-S-EST ("Hic sepulta est": hemen ehortzirik dago). Tailer honetako inskripzioetan ez da ohikoa adin zehatza adieraztea, beti hamarnaka jartzen baita: XX, XXX, XXXX, etab.

""Antestius", eta batzuetan "Antisistius"" nomen-a (familia izena) latina da: "Antestia" emakumeen kasuan eta "Antestius" gizonen kasuan. Tailer epigrafiko berean idatzi zuten Antestius "Sesenco"-ren "abizen" bera dauka.

Izenaren bigarren osagaia (izen pertsonala), ordea, indigena da. "Oandissen" hitzak bi ss ditu eta horrek esan nahi du ez duela S soinua adierazten, baina litekeena da s soinuaren antzeko beste fonema bat irudikatzea. Honela dio Joakin Gorrotxategik hizki bikoitz horri buruz, Miñaoko Helasseri eskainitako aldarearen idazkuna aztertzean:

Identifikatzaile epigrafikoa.

"Antestia Oandissen"-en inskripzioaren kode epigrafikoak eta bibliografia: HEp 2, 1990, 668 = HEp 3, 1993, 359 = AE 1990, 566 = AE 2001, +01222 = HEp 19, 2010, 300 = Fernández Palacios, F. “Casos Y Cosas Peninsulares Relacionadas Con La Denominada Onomástica Vasco-Aquitana.” Palaeohispanica 10 (2010), p. 366


Kikuiuerazko Wikipedia

Kikuiuerazko Wikipedia Wikipediaren kikuiuerazko edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 37 artikulu baino ez zituen eta Wikipedien zerrendan 258.a zen.


Sphenomorphus misolense

Sphenomorphus misolense "Sphenomorphus" generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.


Mikoian-Gurevitx MiG-25

Mikoian-Gurevich MiG-25 (errusieraz Микоян и Гуревич МиГ-25;: NATO kodez: Foxbat) Sobietar Batasuneko ehiza-hegazkin supersoniko bat da. Mikoian-Gurevitx hegazkinlaritza konpainiak ekoitzia da. 1964ko martxoaren 6an lehenbiziko hegaldia egin zuen eta 1970an zerbitzuan sartu zenn.

XB-70 Valkyrie estatubatuar hegazkin supersonikoari lehia egin eta hura atzemateko diseinatua izan zen.

2,83 Macheko (3200 km/h) gehienezko abiadura jarraia du, baina 3,2 Matcheko (3600 Km/h) abiadura ere harrapa dezake, motorrentzako arriskuaz. Ahalmen oso handiko radarra du, bai eta 4 aire-aire misil ere.

MiG-25 hegazkinak mendebaldeko militar eta behatzaileen artean harridura sortu eta erantzun gisa F-15 Eagle hegazkinaren garapena eragin zuen.

1960ko hamarkada eta 1970eko hamarkadan Mendebaldeko Alemaniaren mugari atxikiak hegaldiak burutu eta English Electric Lightning britainiar ehiza-hegazkinekin izan zituen lehiak oso ospetsuak dira. Garai hartan, britainiar ehiza-hegazkina NATOko ehiza-hegazkin ahlasteunetakoa zen arren, MiG-25 hegazkinek erronka gisa Electric Lightning parean jarri eta sobietar pilotuek britainiar pilotuei hatzarekin gorunzko keinua egin ohi zieten, orduan bi hegazkinak goruntz hegan egiten hasi eta garaiera irabazten zuten, azkenean britainiar hegazkinak bere geheinezko garaiera iritsi eta goruntz gehiago igo ezinik gelditu, eta sobietar hegazkinak goruntz igotzen jarraitzen zuen bitartean, britainiar pilotuak barregarri gelditzen ziren, sobietar hegazkinak garaiera handiegoetara hegan egiteko gai baitzen.

Urtez luzez, hegazkin honi esker, arabiarrei Israelgo zerua nahieran igarotzea ahalbideratu zien, egoera hau israledarrek F-15 hegazkina eskuratu eta MiG-25 hegazkinak beren zerutik kanpo mantentzea lortu zuten arte luzatu zen.


Villars (Dordoina)

Villars (frantsesez eta ofizialki: "Villars

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Villars udalerrian erroldatutako biztanleak 484 ziren. Familiak 227 ziren, horien artean 81 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 61 bakarrik bizi ziren emakumeak), 89 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 53 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 319 etxebizitza zeuden, 230 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 58 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 310 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 230 etxebizitza nagusietatik 187 bere jabearen bizilekua ziren, 37 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 12 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 72 etxek lau zituzten eta 118 etxek bost zituzten. 195 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 100 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 99 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 294 ziren, horien artean 206 aktiboak ziren eta 88 inaktiboak ziren. 206 pertsona aktiboetatik 191 lanean zeuden (104 gizon eta 87 emakume) eta 15 langabezian zeuden (6 gizon eta 9 emakume). 88 pertsona inaktiboetatik 54 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Villars udalerrian 230 unitate fiskal zeuden, 491 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.299 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 30 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 2 iturginak eta 1 ile apaindegia.

2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.

2000. urtean Villars udalerrian 37 nekazaritza-ustiategi zeuden, 765 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Villars

Quinsac (4,0 km)

Champagnac-de-Belair (5,2 km)

La Chapelle-Faucher (5,4 km)

Condat-sur-Trincou (5,7 km)

Milhac-de-Nontron (5,7 km)

Saint-Pierre-de-Côle (6,2 km)

Saint-Front-la-Rivière (6,3 km)

Saint-Jean-de-Côle (6,6 km)

Saint-Pancrace (7,1 km)

Saint-Martin-de-Fressengeas (7,5 km)


Louise Suggs

Louise Suggs Estatu Batuetako golf jokalaria izan zen, LPGA Tour-en eta, ondorioz, gaur egungo emakumezkoen golfaren sortzaileetako bat.

Amateur karrera.

Louise Atlantan jaio zen, Suggsek amateur karrera arrakastatsua izan zuen, nerabezaroan hasita, 1940an Georgia State Amateur Txapelketa irabazi zuen 16 urterekin, eta 1942an berriro irabazi zuen. Hegoaldeko amateurren Txapelduna izan zen 1941 eta 1947an eta hiru aldiz irabazi zituen Iparraldeko eta Hegoaldeko Emakumezkoen Amateurretan (1942, 1946 eta 1948). 1946an eta 1947an Emakumezkoen Amateurren Mendebaldekoa irabazi zuen eta urte horietan bertan Emakumezkoen Mendebaldeko Opena irabazi zuen, LPGA sortu zenean txapelketa nagusi gisa diseinatu zena. 1946ko Titleholders txapelketa ere irabazi zuen, emakumezkoen txapelketa nagusia ere. 1947ko Ameriketako Estatu Batuetako Amateurren Txapelketa irabazi zuen emakumezkoentzat eta hurrengo urtean Britainia Handiko Emakumezkoen Amateurra. 1948an Curtis Kopako txapelketan Estatu Batuak ordezkatuz amaitu zuen amateur karrera.

Karrera profesionala.

Bere amateur karrera arrakastatsua amaitu ondoren, 1948an profesionalki lehiatzen hasi zen eta beste 58 txapelketa profesional irabazi zituen, emakumezkoen 11 txapelketa nagusi barne. Izan ere, 1950etik 1960ra bitartean behin bakarrik egon zen denboraldiko irabazleen zerrendako top-3tik kanpo.

Sugs 1967an sortu zen LPGA Tour Ospearen Aretoan sartu zen eta 1979an Golf Mundialaren Ospearen Aretoan sartu zen. Georgiako Ospearen Aretoko hasierako kidea ere bada.

LPGAren sortzaileetako bat izan zen 1950ean, eta bere bi arerio handi zeuden, Patty Berg eta Babe Zaharias. 1955etik 1957ra Suggs izan zen erakundeko presidentea.

Ohoreak.

LPGAko azken 5 urteetako jokalari onenei urtero ematen zaien sari batek bere izena darama, "Louise Suggs Rolex Rookie of the Year Award". 2006an 2007ko Bob Jones saria jasotzeko aukeratu zuten, Estatu Batuetako Golf Elkarteak ematen duen golf jokalari ospetsuen aitorpen gisa. 2015eko otsailean The Royal and Ancient Golf Club of St Andrewseko emakumezko kideetako bat bihurtu zen.


Herzfeld

Herzfeld Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Atena Partenos

Atena Partenos (antzinako grezieraz: Παρθένος Ἀθηνᾶ

, “Atenea birjina”) Atenaseko Partenoian Fidiasek eginiko Atena jainkosa greziarraren eskultura krisoelefantinoaren (marfil eta urrez egina) izena zen . Beste hanbat eskulturak jatorrizkoan izan zuten iturburu. Bere garaikoen artean eragin handia izna zuen eskulturak, estatua krisoelefantinoen tradizio bati hasiera emateraino, berriro ere, Fidias ikusiko dugularik Olinpiako Zeusen eskulturan bezala, eta baita beste hainbat eskultore K.a. V eta IV. mendeetako tenpluetan.

Deskribapena.

Pausanias antzinateko historialariak estatuaren ondorengo deskribapena egin zuen:...estatua berez marfilez eta urrez egina dago. Kaskoaren erdian esfingearen antzeko figura bat dago...eta kasketaren alde banatan grifoak daude erliebean. ...Atenaren estatua zutikakoa da, hanketarainoko tunika batekin, eta bere bularraren gainean Medusaren burua marfilean zizelkaturik dago. Lau ukabileko Garaipen bat eusten du eta beste eskuan lantza bat; bere hanketan ezkutu bat du eta lantzatik gertu suge bat dago. Suge hau Eriktonio izan zitekeen. Oinarriaren gainean Pandoraren jaiotza dago erliebean. Atenea Partenos-en itxura orokorra, baina ez bere izaera eta kalitatea, txanponetako bere irudietan eta zizelkatutako bere ikusi daiteke bere kopia txikiagoetan , baita zinoparietan, eta grabatutako gemen gaineko irudikapenetan.

Atenaren burua apur bat aurrera inklinatua ageri da. Zutik dago, bere ezkerreko besoa ezkutu bertikalean kokatuz. Bere ezkerreko belauna pixka bat doblatua dago, bere pisua arinki eskuin hankarantz mugitua dago. Bere kitoia gerrian egokitua du bi sugeren bidez, hauen buztanak ezpatan nahasten direlarik. Ile-sortak jainkosaren petoaren gainean erortzen dira. Bere eskuineko eskuko Nikea hegoduna da:asko eztabaidatu da Fidiasen jatorrizkoan oinarriren bat ba ote zegoen, iritsi diren bertsioak kontraesankorrak izanik. Lantza baten kokapena, batzuetan aipatu gabea, ez da guztiz zehaztu Atenaren eskuineko besoan zegoen edo Egidaren sugeetako batek sostengatzen ote zuen, N. Leipenek errestauratu moduan, "Aspasios"-en gema jarraituz.

Eskultura egurrezko nukleo baten gainean eraikia izan zen, moldeaturiko brontzezko plakekin estalkiz eta urrezko lamina desmuntagarriekin gaineztatuz, aurpegiaren marfilezko gainazalean eta jainkosaren besoetan izan ezik. Urreak 44 talentu pisatzen zituen, 1140kg-ren baliokidea: Atena Partenos Atenasko altxorraren zati garrantzitsu bat suposatzen zuen.

Kostua 700 talentu inguru behar zuen izan, 230 tirremeko flota baten antzerakoa.

Fidiasen jatorrizko lana 26 besoko altuera zuen (12 metro inguru, oinarria kontuan izanik, hau 1,50 m altuerakoa).

Kontatzen denez K.a. 296an Lakares atenastar tiranoak urrezko laminak kendu zituen estatuatik.

Nashvilleko erreplika.

Alan LeQuire-ren erreplika moderno bat existitzen da, Estatu Batuetako Nashvilleko Partenoiaren erreprodukzioaren barnean. Alan LeQuire-ri, Nashvillekoa izatez, estatuaren erreplika bat egitea eskatu zitzaion Partenonean zegoen gurtzarako. Bere lana jatorrizkoaren inguruan zeuden deskribapen eta kopien gainean egin zen. Bertsio modernoa hau amaitzeko zortzi urte behar izan ziren eta gizarteari 1990eko maiatzaren 20an erakutsi zitzaion.

Atena Partenos-en bertsio moderno hau garrantzitsua da bere tamainari dagokionez eta Fidiasen lana berregiteko izan zen arduragatik. Estatuak errealismo kutsi handiagoa ematen dio Partenoiaren erreplika den eraikinaren areto nagusiari ("naosa"), izan ere, hau gela huts bat zen estatuaren inaugurazioaren aurretik. Atena Partenosen erreprodukzio honek antzinako Atenasko gurtza gune batean dauden inpresioa ematen laguntzen du.

Atena Partenosen estatua zementu, igeltsu eta beira zuntzezko nahasketa batez egina dago . Atenaren burua aluminiozko armazoi baten gainena eraikia izan zen, eta zatirik baxuena altzairuzkoa da. 25 cm-ko H perfilezko lau habe Partenoiko lurrean zehar zabaltzen den hormigoizko egitura batean eusten dira zimenduetaraino, estatuaren pisua eutsi ahal izateko. LeQuirek egin zituen igeltsuzko estatuan jarri ahal izateko 180 panelak, pertsona bakar batek zutitu eta altzairuzko armazoiean ezartzeko moduan.

Urreztadura eta margoa.

LeQuire eta bere taldeak Partenoiaren ikerketa lan sakona egin zuten estatua Fidiasenaren ahalik eta antzekoen izan zedin. Horregatik estatua hau hamabi urtez Nashvilleko Partenoian lau eta zuri mantendu zen. 2002an bolondres talde batek Atenaren estatua urreztatu zuen Lou Reed maisuaren begiradapea, lau hilabete iraun zue prozedura.

Jatorrizko estatuaren urrezko plakek 1.140kg inguru pisatzen zituzten eta 1,5mm-tik 3-mm-rako zabalera zuten. Nashvilleko Atena Partenosen 23,75 kilate urre-xaflek 4 kg pisatzen dituzte eta zetazko papera baina hiru aldiz finagoa dira. Erreplika modernoa urreztatzeko nabarmenkeriak antzinako atenastarrek egin zuten urreztatze oparoarekin (680kg-ko pisua zuen) kontrastatzen du. Izatez jatorrizko Atenaren desagerpenaren arrazoietako bat urrea lapurtzeko arpilatua izatea da.

Urreztatzeaz gain, proiektuan aurpegiko zehaztasunak, jantzia eta ezkutua margoketa sartzen ziren , azken hau LeQuirek berak egin zuelarik.


Křečkov

Křečkov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 384 biztanle ditu eta 5,13 kilometro koadroko azalera. Nymburk barrutian dago.

Historia.

Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1273 urtean egin zen.


Adair konderria (Oklahoma)

Adair konderria (ingelesez: "Adair County"

) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stilwell da. 2010eko zentsuaren arabera biztanle zituen, kilometro koadroko azaleran.

Geografia.

Adair konderriak kilometro koadro ditu. Horietatik ura dira. Beste lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,18 da.

Demografia.

2010eko zentsoan bizi ziren pertsonetatik txuriak edo hispanoak dira. Horietatik "hispano edo latino" kategorian dira. beltzak edo afroamerikarrak. amerikar natiboak ziren eta Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. asiarrak ziren. "Bestelako arraza bat" kategorian biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan pertsonek kokatzen zuten.


Andrea Galdu Zan erreka

Andrea Galdu Zan erreka edo Kukuerreka Altsasun dagoen erreka txikia da, Urbasan jaio eta Burundan isurtzen ditu bere urak hau Altzaniarekin elkartu aurretik.

Bere jaiolekua Santa Barbara dermioan dago, Ezkina eta Santabarbarazuloren artean. Bere urak Kaskardin isurtzen ditu.


Russin

Russin Suitzako udalerria da. Geneva kantonamenduan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.

Mugakideak.

Honako udalerri hauekin egiten du muga:


Ternant-les-Eaux

Ternant-les-Eaux (frantsesez eta ofizialki: "Ternant-les-Eaux

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Ternant-les-Eaux udalerrian erroldatutako biztanleak 45 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 40 etxebizitza zeuden, 21 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 38 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 21 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 6 etxek bost zituzten. 8 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 28 ziren, horien artean 19 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 19 pertsona aktiboetatik 17 lanean zeuden (8 gizon eta 9 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 9 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Ekonomia jarduerak.

2007an herrian zegoen saltoki bakarra «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa batena zen.

2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.

2000. urtean Ternant-les-Eaux udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Ternant-les-Eaux

Dauzat-sur-Vodable (2,5 km)

Saint-Hérent (2,8 km)

Mareugheol (2,9 km)

Vodable (3,5 km)

Antoingt (4,1 km)

Villeneuve (4,4 km)

La Chapelle-Marcousse (4,5 km)

Chassagne (4,7 km)

Boudes (4,8 km)

Solignat (5,1 km)

Tourzel-Ronzières (5,3 km)


Strathwhillan

Strathwhillan, Eskoziako gaeleraz: Srath Chuilinn

, Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Arran uharteko komunitate bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Gaur egun Brodick udalerriaren auzune bilakatu da.


Baikortasun

Baikortasuna egoera baten alde ona ikusteko jarrera da. Etorkizuneko gertaerek emaitza positiboa ekarriko dutelako sinesmena ere bada. Gehiegizko baikortasuna irrazionala izan daiteke eta nekez beteko ez diren aukeretan oinarritzen denean ameskeriatzat jotzen da.

Kontzeptua.

Optimismoa jarrera psikologiko eta filosofikoa da, artean isla ere baduena. Era moderatuan, giza pentsamenduak erakutsi du ona dela gizabanakoaren osasun fisiko eta psikologikoa babesteko.

Historia.

Optimismo hitza latinezko "optimum" hitzetik dator: "onena". Terminoa lehen aldiz Gottfried Wilhelm Leibniz filosofo alemanak erabili zuen Jainkoaren ontasunari, gizakiaren askatasunari eta gaizkiaren jatorriari buruzko "Teodicearen" saiakeran (Amsterdam, 1710); haren arabera, bizi garen mundua izan daitekeen mundurik onena da. William Godwin, Ralph Waldo Emerson eta Friedrich Nietzsche filosofoek antzeko jarrera dute, zenbait ñabardurarekin. Bestalde, mugimendu espiritual batzuen espiritua, hala nola Errenazimentua eta Ilustrazioa, optimista eta fedeaz betea izan zen gizakiarengan eta haren ahalmenetan, Erdi Aroa eta Barrokoa bezalako garai kontrajarri eta ezkorren aurrean.

Ikuspuntuak.

Ikuspuntu filosofikoa.

Filosofiaren ikuspegitik, optimismoa da mundu posiblerik onenean bizi garela adierazten duen doktrina, zenbait filosofiarekin bat datorren zerbait da:

Ikuspuntu artistikoa eta literarioa.

Pinturan eta literaturan, baikortasunaren eta ezkortasunaren arteko aurkakotasuna Heraklito eta Demokrito topikoan adierazten da. Filosofo horiek ezkortasuna eta baikortasuna adierazten dituzte negarrez eta barrez.


Garatxo benereo

Oharra: . "Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana."

Garatxo benereoa, uzkiko eta genitaletako garatxoa, garatxo anogenitala, garatxo puntazorrotza edo kondiloma puntazorrotza jatorri biraleko neoformazioa (normalean harreman benereoz hartua), genitaletako mukosen mailan kokatua; lesioak asko izan ohi dira, oso joriak, eta sorta edo multzotan bilduak (azalore-itxurakoak). Birus etiologikoak garatxo arruntak sortzen dituen birusaren antzekoa dirudi, berdina ez baldin bada. Lesio hauek onberak dira ia beti, nahiz eta (oso kasu bakanetan) malignizaziorako aldaketak gertatu izan diren. Giza papilomaren birusaren zenbait kideek sortua, Hipokratesen garaian jada ezagunak ziren.


Beast (Marvel Comics)

Beast, euskaraz Pizti, jaiotzez izenez Henry Philip "Hank" McCoy doktorea, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz "X-Men" komiki aldizkariaren 1. zenbakian agertu zen (1963ko iraila). Lanbidez genetista, biokimikaria eta unibertsitateko irakaslea da.

Bere ahalmenak honakoak dira: hatzamar zorrotza; gizakizgaindiko indarra; gizakizgaindiko arintasuna; gizakizgaindiko abiadura; genio baten intelektua.

Zinema.

Zineman Steve Bacic, Kelsey Grammer eta Nicholas Hoult aktoreek antzeztu dute.


Serbokroaziera

Serbokroaziera eslaviar hizkuntza bat da, 1918tik 1991 arte lehenik Jugoslaviako Erresumako eta gero Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialistako hizkuntza ofiziala izana. Haren dialektoak kroaziera, serbiera, montenegroera eta bosniera dira, egun politika-arrazoiengatik bereizten badira ere. Idazteko bi alfabeto erabiltzen dira: latindar alfabetoa (aldaera guztietan) eta alfabeto zirilikoa (serbiera eta montenegroerarako, latindar alfabetoarekin batera).

Dialektoak.

Herri dialektoak bi modutan sailka daitezke: alde batetik, "zer" esateko erabiltzen den hitza kontuan hartuta: "kaj", "ča" (/txa/ ahoskatua) ala "što" (/xto/); beste alde batetik, "e", "je" (/ye/ ahoskatua) ala "i" erabiltzeko ohituraren arabera: adibidez, "ibaia" esateko, batzuek "reka" eta beste batzuek "rijeka" erabiltzen dute.

Dialektoetan hiru talde bereizten dira:


Saulheim

Saulheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Arnstorf

Arnstorf Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Sarasota Springs (Florida)

Sarasota Springs Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sarasota konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Francisco Ernandi Lima da Silva

Francisco Ernandi Lima da Silva "Mirandinha" (1959ko uztailaren 2a - ) Brasilgo futbolari ohi eta entrenatzailea da.


Esquivias

Esquivias Toledoko udalerria da, La Sagra eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 5.262 biztanle zituen.


Plaisance (Vienne)

Plaisance Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Plaisance udalerrian erroldatutako biztanleak 160 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (18 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 18 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 18 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

"Erroldatutako biztanleak"

<noinclude>

Etxebizitza.

2007an 101 etxebizitza zeuden, 68 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 101etxeak ziren. 68 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 92 ziren, horien artean 63 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 63 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (28 gizon eta 27 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Plaisance udalerrian 73 unitate fiskal zeuden, 167 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.753 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.

2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra apaindegia zen.

2000. urtean Plaisance udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 952 hektarea erabiltzen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Plaisance

Moulismes (4,6 km)

Saulgé (5,0 km)

Lathus-Saint-Rémy (6,6 km)

Montmorillon (10,3 km)

Adriers (10,4 km)

Thiat (10,8 km)

Bussière-Poitevine (11,2 km)

Bourg-Archambault (11,5 km)


Paraneetroplus bulleri

Paraneetroplus bulleri "Paraneetroplus" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.


Interstate 91

Interstate 91 Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik iparraldera doan estatuarteko autobidea da. 467,61 km-ko luzera du, New Havenetik (Connecticut) Derby Linera (Vermont) du ibilbide. Connecticut, Masachusets eta Vermont estatuetatik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:


Sainte-Foy-d'Aigrefeuille

<templatestyles src="Argitzeko/styles.css" />

"Artikulu hau Garona Garaiko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Santa Fe (argipena)»."

Sainte-Foy-d'Aigrefeuille (frantsesez eta ofizialki: "Sainte-Foy-d'Aigrefeuille

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Sainte-Foy-d'Aigrefeuille udalerrian erroldatutako biztanleak 1.923 ziren. Familiak 603 ziren, horien artean 63 pertsona bakarrekoak ziren (39 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 146 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 351 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 43 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 632 etxebizitza zeuden, 609 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 606 etxeak ziren eta 23 apartamentuak ziren. 609 etxebizitza nagusietatik 526 bere jabearen bizilekua ziren, 75 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 14 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 135 etxek lau zituzten eta 415 etxek bost zituzten. 552 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 155 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 441 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.287 ziren, horien artean 995 aktiboak ziren eta 292 inaktiboak ziren. 995 pertsona aktiboetatik 954 lanean zeuden (500 gizon eta 454 emakume) eta 41 langabezian zeuden (11 gizon eta 30 emakume). 292 pertsona inaktiboetatik 52 erretiraturik zeuden, 196 ikasten zeuden eta 44 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Sainte-Foy-d'Aigrefeuille udalerrian 659 unitate fiskal zeuden, 1.973 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.197 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 85 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 13 eraikuntza enpresak ziren, 14 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 20 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 16 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 1 zurgina, 3 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.

2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 lore-denda zen.

2000. urtean Sainte-Foy-d'Aigrefeuille udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 410 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Sainte-Foy-d'Aigrefeuille

Préserville (1,9 km)

Odars (2,6 km)

Saint-Pierre-de-Lages (3,2 km)

Aigrefeuille (3,3 km)

Auzielle (3,5 km)

Lauzerville (3,7 km)


Hapsidophrys lineatus

Hapsidophrys lineatus "Hapsidophrys" generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.


Arrowhead Springs (Wyoming)

Arrowhead Springs Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sweetwater konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Leuciscus waleckii

Leuciscus waleckii "Leuciscus" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.


Cheilinus fasciatus

Cheilinus fasciatus "Cheilinus" generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.

Banaketa.

Espezie hau Agulhasko itsaslasterran aurki daiteke.


San Miguel eliza (Latre)

San Miguel eliza Huescako probintziako Latre herrian, Caldearenas udalean, dagoen XII. mende eliza parrokiala da.

Ezaugarriak.

Eliza erromanikoa da. Habearte bakarra du eta jatorrizko danborreko absidea erakusten du. Dorrea geroago eraikia izan zen. Absidearen estalkia heltzen dituzten mentsulak buruak eta beste apaingarriak erakusten dituzte. Hegoaldean hilerria dago.

Elizaren barrualdean hiru aldare barroko daude. Aldare nagusian Mikel aingerua dragoia hiltzen ikus daiteke.


Inma Errea

Inma Errea Cleix (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1960ko azaroaren 15a) euskal idazlea eta itzultzailea da. Informazio Zientzietako lizentziaduna, Nafarroako Unibertsitatean. Irakasle izan zen AEKn. Kazetari gisa, hainbat komunikabidetan lan egin izan du, Euskal Telebistan (1983an hasi eta 1994ra bitartean aritu zen albistegietako erredaktore) eta zenbait irratitan. Itzultzaile-interprete izan zen urtebetez Nafarroako Parlamentuan; 1997ko urtarriletik aitzina, lan horrexetan ari da Iruñeko Udalean; hain zuzen, Erreak eskuratu zuen Iruñeko Udaleko lehenbiziko itzultzaile-interprete lanpostua. Egun, gainera, Iruñeko Udaleko Euskara Zerbitzuko burua da.

Idazle lanetan, argitara emana du "Literatura eta harrikoa" saiakera, literaturari eta generoari buruzkoa, Pamiela argitaletxean; bai eta poema eta ipuinak ere, hainbat antologia eta agerkaritan.

Literatur lan ugari ditu euskarara itzuliak. Besteak beste, "Haserretu zaitezte!" sona handiko lana euskaratu du (Denonartean argitaletxea, 2011).

Zutabegile ere aritua da, hala "Euskaldunon Egunkarian" (1999-2001) nola "Berrian" (2003-2004). Egun, Euskalerria Irratian eta "Argia" aldizkarian kolaboratzaile dihardu.

Lanak.

Itzulpenak.

Hauek dira Inma Erreak euskaratutako lan nagusiak:


Lawrenceville (Georgia)

Lawrenceville Georgiako estatuko hiri bat da. Thomas konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Poliziaren gehiegikeria Ameriketako Estatu Batuetan

Poliziaren gehiegikeria mundu osoan orokortutako indarkeria da. Jarraian, AEBtako datuak ageri dira.

Datuak.

NAACP eskubide zibilen aldeko elkarteak argitaratu zuenez, 1999 2014ra 76 pertsona hil zituen poliziak. Denak arma gabe zeuden, eta gutxiengo etniko baten kide ziren, batez ere, beltzak.

Azken hildakoak.

Jarraian, poliziaren gehiegikeriaren ondorioz azken hildakoen zerrenda ageri da.


Muxika (argipena)

Muxika hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:


Calaisko itsasartea

Calaisko itsasartea edo Doverko itsasartea (frantsesez: "Pas de Calais"

) Mantxako kanaleko zatirik estuena da. Frantziako Calais eta Ingalaterrako Dover udalerrien artean kokatzen da, eta Mantxako kanala eta Ipar itsasoa elkarlotzen ditu.

Hain zuzen ere Dover itsasartean Europa kontinentala eta Britainia Handiaren arteko distantziarik laburrena Ingalaterrako Kent konderriko Hegoaldeko Foreland itsas-muturra (Dover udalerritik 6 kilometro ipar-ekialdera) eta Frantziako Pas-de-Calais departamenduko Cap Gris Nez lurmuturraren artean dagoena da (azken lurmutur hori Calais udalerritik hurbil dago), tarte horrek 33,1 kilometroko luzera besterik ez baitu. Ondorioz egun argiz Frantziako kostaldetik itsasartean zehar begi hutsez begiratu ezkero Doverreko itsaslabar zuriak ederki asko ikus daitezke, bai eta bi kostaldeetan dauden eraikin ezberdinak ere. Aldiz, lainorik gabeko gauetan kostalde bateko zein besteko eraikinen argiak ere ikus daitezke.

Itsasarte hau mundu osoko itsas ibilbide erabiliena da, itsas trafiko handia duelarik: egunero ekialde-mendebalderako norantzan nahiz alderantziz 400 itsasontzik, eta ipar-hegoko norantzan nahiz alderantziz beste horrenbeste ferrik gurutzatu ohi dute. 1994. urtetik aurrera itsaso azpitik eta 45 metroko sakonerara Eurotunelak ere zeharkatzen du.


Esteio

Esteio Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu km²ko eremuan.


Happy Death Day

Happy Death Day (euskaraz "Heriotz Egun Zoriontsua"), 2017ko Christopher Landon estatubatuarrak zuzendutako umore beltzeko slasher film bat da. Jessica Rothe eta Israel Broussard aktoreek antzeztu zuten.

"Happy Death Day 2U" (2019) jarraipena du.

Argumentua.

Oharra: "Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du. "

2017, AEB, Louisiana, Theresa Gelbman (Jessica Rothe) ikasle gazteak denbora begiztaren bidez bere hilketa eguneko eguneroko xehetasunak eta amaiera beldurgarria berroroitzen ari da, bere hiltzailea zein den jakin asmoz.


Leiognathus berbis

Leiognathus berbis "Leiognathus" generoko animalia da. Arrainen barruko Leiognathidae familian sailkatzen da.


Ian Somerhalder

Ian Joseph Somerhalder (Covington, Luisiana, 1978ko abenduaren 8a ) estatubatuar aktore, modelo eta produktorea da. Famara salto egin zuen Lost telesailean Boone Carlyle antzezteagatik eta baita The Vampires Diaries telesailean Damon Salvatoreren papera egiteagatik ere.

Biografia.

Lehenengo urteak.

Ian Covington, Luisianan jaio egin zen. Hiru anai-arrebetatik txikiena da, bere arreba Robin izena dauka eta bere anaia Robert. Txikia zenean, St. Paul eskola pribatuan ikasi egin zuen. Ian modeloa lanak atera zitzaizkion hamar urte izan zituenetik, haimahiru urte izan zituen arte. Bere gurasoak dibortziatu egin ziren berak hamalau urte zituenean.

Modelo munduan, DNA models agentziarako lan egin zuen, baita Calvin Klein, Versace, Guess, American Eagle Outfitters, Dolce & Gabbana, Gucci, etab. 2006ko maiatzean, DNA Models agentzia bere listaren lehenengo hamar modelo arrakastatzuenen artean kokatu zuten.

Sei urte zituenetik bere interesa nabaritzen zitzaion aktore munduan eta hori dela eta hainbat teatro guneetan izena eman zuen. Hamazazpi urte zituenean interpretazioa ikastea erabaki zuen William Esper irakaslea eukinda.

Akrore ikasketak.

2000. urteko udan “Young Americans” telesaian parte hartu zuen, eta honetan Hamilton Fleming pertsonaia interpretatu zuen. 2002. urtean zineman hasi zen eta Paul Deuton petsonai bisexualaren papera interpretatu zuen The Rules of Attraction pelikulan James Van Der Breek, Shanny Sossamon eta Jessica Biel-en ondoan.

2004. urtean fama lortu zuen Lost telesaian Boone Carlyle pertsonaia interpretatuz. Pertsonai honen heriotza gertatu arren zazpi pasarte geroago berriro atera egin zen 2005. urtean, 2010. urtean, eta azkenengo pasartean. Bi urte geroago Pulseren protagnista izan zen, beldurrezko pelikula bat da, non Kairon pasatzen da, Ian, Kristen Bell eta Christina Miliamekin batera egin zuen pelikula. Filme hau idazkin txarrak eduki zituen. 2007. urtean Tell Me You Love Me telesaian agertu egin zen Nick pertsinaiaren paperean (HBOko telesaia zen), telesai honek eszena sexualak zituen.

2008. urtean The Tournament pelikulan lan egin zuen, honetan hiltzailearen papera antzezten zuen. Urte berean, modelo lanak egin zituen About Face liburu batentzako, honen argazkilaria John Russo izena dauka. Urte berean, uzatailean The Vampire Diaries telesaian hartzeko casting-era aukeztu egin zen eta Damon Salvatoreren papera eman zioten. Paper honengatik bi nominazio eduki zituen, alde batetik 2012an Teen Choice Awardsen aktore libreari izendatu zioten eta bestetik, ikur sexual moduan ziendatu zioten.

2010. urtean “How to Make Love to a Woman” pelikulan agertu egin zen pertonai sekundario moduan.

Bere bisitzan zehar hainbat telesaietan agertu izan da, adibidez, , Law & Order Special Victims Unit, …

Filantropia.

Animalien defentzore amorratua da eta Tammany Humane Society fundazioan eta 2010eko azaroaren 13ko gala batean parte hartu zuen, eta The Vampire Diaries “fans” batzuengandik $11.000 lortu zuten, Candice Accola eta Michael Trevinoren ondoan. Eta honetaz gain, Proyecto It Gets Better proiektu batean murgilduta dago, proiektu honek gazteen suzidioei buruz doa.

Ianek fundazio bat sortu egin zuen, Somerhalder Fundation deiturikoa, 2010eko abenduaren 8an sortu zuen, bere 32. urtebetetzean. Elkarte honen helburua ingurumen eta animalien babesean datza. Gero eta hurbilago dago animali santuario bat sortzeko, eta horren izena ISF Sanctuary izango da berak esan duen arabera: “Hau animali bastertu, tratu txarrak jaso dituztenak, gaixotasun larriak dituztenentzako edo oso nagusiak diren animali guztientzako da”. Honen helburua ez da bakarrik animali txarto tratatuak eta bastertuak saintzeko, hau ere hauei laguntzen (animaliei), pertsona gazteei (bullinga egiten dutenei edo gende harroputzari) laguntzeko balio du.

2011. urtean parte hartu zuen eta protaginista izan zen Blue August dokumental batean, Planet Green telebistako programa batentzako.

2012. urtean Ian eta bere fundazioa (ISF), eskola askoren laguntza erabilita, Santa Monicako (California) hondartzara joan ziren egun osoa hau garbitzeko.

Ia eta bere anaia Bobek Built of Barnwooden jabeak dira, zuraren eta beste materialen berreskuratze, birziklatze eta berrerabiltze negozio bat da, eta hauekin altzairuak eta etxeko gauzentzako piezak egiten dituzte.

Ianek korrespontzal moduan lan egin du Years of Living Dangerously-n, Showtime telesai-dokumental berrian. Bederatzi kapituluz osatuta dago, klima aldaketen eta haren ondorioetan oinarrituta. Hau James Cameron, Arnold Schwarzenegger, Jerry Weintraub eta Daniel Abbasi pertsonek ekoiztu egin dute. Gainera luxuzko korrespontzak batzuekin kontazen dute, hala nola, Harrison Ford, Matt Damon, Jessica Alba, America Ferrera, Olivia Munn eta beste batzuk.

Bizitza pribatua.

2011ko irailean bere lankidea zenarekin erlazio bat mantentzen zuela publiko egin zen, Nina Dobrevekin (The Vampire Diaries). Baina 2013ko maitzean, hainbat lekutan agertu egin zen hauen arteko erlazio bukatu egin zela.

2014ko uztailean Nikki Reed deituriko aktorearekin erlazio bat zuela argitaratu egin zen. 2015eko otsailean Nikki Reedek haien arteko ezkontz-hitza baieztatu zuen, eta 2015eko apirilaren 26an ezkondu egin ziren Santa Monican. 2017ko maiatzaren 4an Nikkik eta Ianek bere lehenengo semea eukiko dutela publiko egiten dute Instagramen bitartzen. 2017ko uztailaren 25ean Nikkik eta Ianek bere lehenengo alaba eduki zuten, Bodhi Soleil Reed Somerhalder deiturikoa.


Rottofreno

Rottofreno Italiako udalerri bat da. Piacenzako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Rottofrenok honako udalerri hauekin egiten du muga:


Erdialdeko Lituaniako Errepublika

Lituania Erdiko Errepublika (polonieraz: "Republika Litwy Środkowej"

, lituanieraz: "Vidurio Lietuvos Respublika"

, bielorrusieraz: Рэспубліка Сярэдняй Літвы / Respublika Siaredniaj Litvy

), Erdialdeko Lituania (polonieraz: "Litwa Środkowa"

, lituanieraz: "Vidurio Lietuva or Vidurinė Lietuva"

, bielorrusieraz: Сярэдняя Літва / Siaredniaja Litva

) bezala ere ezagutua, nazioarteko onarpen gabeko entitate politiko bat izan zen. 1920an sortu zen Żeligowskyren matxinada eta gero. Matxinada honetan Poloniako 1. Letoniar-Bielorrusiar Infanteria Dibisioa eta Poloniar artilleria eta zalditeria parte hartu zuen. Matxinatuak Vilnius hiria hartu zuten, baita Lituania eta Poloniaren artean zeuden hainbat lurralde ere.

Lur hauek Poloniak eta Lituaniak erreklamatzen zituzten eta matxinada honen bidez Poloniar estatua koltxoi-estatu bat lortu zuen, Lituania Erdiko Errepublika, alegia. Errepublikaren agintari bakarra Żeligowsky bera izan zen. 1922 urtearen hasieran elekzioak egon ziren errepublikan eta Poloniarekin elkartzeko emaitza eman zuen eta horrela gertatu zen.

Batzuk poloniari lotutako estatu bat soilik zela zioten. Hasieran Poloniako gobernua adierazpen hauek gezurra zirela esan zuen baina azkenean Jozef Piłsudskik Żeligowskyri "matxinatzeko agindua" eman ziola onartu zuen lurrak konkistatu zedin.


Grosotto

Grosotto Italiako udalerri bat da. Sondrioko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Grosottok honako udalerri hauekin egiten du muga:


Courcelles-sur-Aire

Courcelles-sur-Aire Frantziako udalerria da, Meuse departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Courcelles-sur-Aire udalerrian erroldatutako biztanleak 40 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 24 etxebizitza zeuden, 18 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 24etxeak ziren. 18 Etxebizitza nagusi guztiak euren jabeen bizileku ziren;1ek gela bat zuen, 1ek hiru zituen, 5 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 8 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 25 ziren, horien artean 20 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 20 pertsona aktiboetatik 19 lanean zeuden (11 gizon eta 8 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 5 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 3 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen eta 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen.

2000. urtean Courcelles-sur-Aire udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Courcelles-sur-Aire

Chaumont-sur-Aire (1,5 km)

Érize-la-Petite (2,0 km)

Neuville-en-Verdunois (4,1 km)

Beausite (4,5 km)

Les Trois-Domaines (4,8 km)

Longchamps-sur-Aire (5,5 km)

Rembercourt-Sommaisne (5,6 km)


Belorusskaia (Zamoskvoretskaia linea)

Belorusskaia, errusieraz Белору́сская, euskaraz Bielorrusia, Moskuko metroko Zamoskvoretskaia linearen geltokietako bat da, Errusiako Mosku hiriburuan. 1938ko irailaren 11an inauguratu zen.

Bertan, Vladimir Lenin iraultzailearen soin bat ikusgai dago.


Saint-Aubin-Celloville

Saint-Aubin-Celloville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Saint-Aubin-Celloville udalerrian erroldatutako biztanleak 963 ziren. Familiak 334 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 107 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 171 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 346 etxebizitza zeuden, 339 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 346etxeak ziren. 339 etxebizitza nagusietatik 305 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 77 etxek lau zituzten eta 237 etxek bost zituzten. 276 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 101 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 226 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 702 ziren, horien artean 518 aktiboak ziren eta 184 inaktiboak ziren. 518 pertsona aktiboetatik 491 lanean zeuden (252 gizon eta 239 emakume) eta 27 langabezian zeuden (15 gizon eta 12 emakume). 184 pertsona inaktiboetatik 71 erretiraturik zeuden, 68 ikasten zeuden eta 45 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Saint-Aubin-Celloville udalerrian 339 unitate fiskal zeuden, 993,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.405 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 1 iturgina.

2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.

2000. urtean Saint-Aubin-Celloville udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Saint-Aubin-Celloville

Gouy (1,7 km)

Ymare (2,0 km)

Quévreville-la-Poterie (2,6 km)

Belbeuf (2,7 km)

Les Authieux-sur-le-Port-Saint-Ouen (3,3 km)

Boos (3,8 km)

Franqueville-Saint-Pierre (3,9 km)


Diseinu adimentsua

Diseinu adimentsua ("Intelligent Design" ingelesez) hautespen naturala kontuan izan gabe unibertsoaren sorrera azaltzeko proposamen bat da, horren ezaugarri batzuk hobeki esplikatzen direlakoan eragile adimentsu bat(zu)ek zuzendutako prozesu baten bidez.

Teoria hau "Discovery Institute" izeneko talde kontserbatzaile kristauak garatu du AEBetan. Sustatzaileek teoria zientifikotzat aurkezten badute ere, zientzialariak aho batez bat datoz zientzia ez dela esaterakoan. Esate baterako, AEBetako Zientzien Akademia Nazionalak adierazi du "kreazionismoa, diseinu adimentsua edo bizitzaren sorreran naturaz gaindiko edozein bestelako esku-hartze ez dira zientzia, zientziaren metodoen bidez aztertu ezin direlako."

Kontzeptuak.

Konplexutasun murriztezina.

Michale Behe biokimikoak garatu zuen kontzeptu hori 1993-96 bitartean. Kontzeptu horren arabera, zenbait sistematan, osagaiak elkarri egokituta daudenean oinarrizko eginkizun bat betetzeko, zati bat kentzeak ekartzen du sistema horrek behar bezala ez funtzionatzea. Saguentzako tranpa erabiltzen du Behek analogia moduan. Halako tranpetan, osagaiek (oinarria, jakia, malgukia eta harrapagailua) beren tokian egon behar dute tranpak ongi funtziona dezan. Haietako edozein kenduta, tranpak ez du bere eginkizuna beteko.

Diseinu adimentsuaren aldekoek argudiatzen dute hautespen naturalaren bidez ezin dela halako sistemarik sortu, eginkizuna soilik betetzen baita zati guztiak modu jakin batean antolatzen direnean. Behek adierazi du konplexutasun murriztezineko sistemak atzeman dituela, hala nola E. coli bakterioaren flageloan edo immunitate sisteman.

Kritikoek argudiatu dute konplexutasun murriztezinean kontsideratzen dela sistema batek behar dituen zatiak beti izan direla beharrezkoak, eta, horrenbestez, ezin direla aldatu edo erantsi. Adierazten dute ezen, hasieran soilik abantaila bat ematen zuena, gero beharrezko bilakatu daitekeela, beste osagai batzuk aldatuta. Are gehiago, haien esanetan, eboluzioan aurretik existitzen diren zatiak aldatu edo kendu egiten dira, erantsi baino gehiagotan.

Konplexutasun bideratua.

1986an, Charles Thaxton kimikoak konplexutasun bideratuaren kontzeptua erabili zuen lehendabiziko aldiz, kontzeptua informazio teoriatik hartuta, aldarrikatzeko inteligentzia batek bideratzen dituela zelula batean DNAren bidez igortzen diren mezuak. Geroago, 1990eko hamarkadan, William Dembski matematiko eta filosofoak garatu zuen kontzeptu hau. Dembskik adierazi zuen ezen, zerbaitek konplexutasun bideratua daukala hautematen denean (hau da, konplexua eta "bideratua" batera denean), ondorioztatzen ahal dela eragile adimendun batek sortu zuela (hau da, diseinatu egin zutela).

Ondoko adibide hau eman zuen: alfabetoko hizki bat bideratua da, baina ez konplexua. Hizkiak aliritzian jarrita dauzkan esaldi luze bat konplexua da, baina ez bideratua. Shakespeareren soneto bat konplexua eta bideratua da aldi berean. Haren ustez, gauza bera esan daiteke bizia duten gauzei buruz, batez ere DNA gisako sekuentzien txantiloiei buruz.

Kritikoek adierazi dute hautespen naturalean gauza konplexuak gauza sinpleetatik sortzen direla, eta bide hori egokiagoa dela konplesutasuna esplikatzeko. Izan ere, Richard Dawkinsek adierazi duen bezala, diseinatzaile adimenduna tartean sartzen denean, konplexutasunaren arazoa atzeratu egiten da, diseinatzaile horren konplexutasuna ez baita kontuan hartzen.

Unibertsoko konstanteak.

Diseinu adimentsuaren aldekoek biologiaz kanpoko argudioak ere baliatzen dituzte. Haien ustez, unibertsoko konstante batzuk bizitza ahalbidetzeko daude egokituta, eta hori ezin liteke kasualitate bat. Fisikako konstante horien artean honako hauek daude: funtsezko partikulen arteko grabitatea, elektromagnetismoa edo argiaren abiadura, besteak beste. Proposatu dute balore horietako bat ere pixka bat desberdina izatera, unibertsoa arras bestelakoa zatekeen, eta elementu kimiko ugari nahiz unibertsoko osagai batzuk (galaxiak esaterako) ezin izanen ziren sortu. Hartara, diseinatzaile adimendun bat behar zen, ezaugarri horiek behar bezala doitzeko, unibertsoa eta bizitza diren bezalakoak izan zitezen.

Kritikoek adierazi dute bestelako bizitzak posible liratekeela bestelako unibertso batean. Egun ezagutzen dugun bizitza akaso ez, baina beste bizitza mota sor zitekeen konstante horiek desberdinak izatera.


El Pueblo Vasco (argipena)

El Pueblo Vasco izenak esanahi zenbait ditu: