Luis Antonio de Vega

Luis Antonio de Vega Rubio (Bilbo, 1900 - Madril, 1977) gaztelaniaz idatzi zuen idazle ezaguna izan zen. Arabista handia, eleberrigile, kazetaria eta, horrez gain, gourmet ezaguna izan zen.

Biografia.

Oso gazte New Yorkeko aldizkari baten narrazio lehiaketa bat irabazi zuen. 1917tik 1922ra "El Nervión" egunkariaren erredaktorea izan zen. 1922tik 1926ra "El Pueblo Vasco"n aritu zen. 1923tik ere "Euskalerriaren Alde" aldizkariaren kolaboratzailea izan zen. 1926an Marokoko Laracheko Eskola Arabiarrean zuzendariaren plaza eman zioten eta 1934an Tetuangoan. 1936ko gerra hasi zenean Espainiako "Informaciones" aldizkariaren berriketari bezala Erroman zegoen. Frankisten aldera pasata, Burgosko Dirección General de Prensa y Propaganda zelakoan kokatu zuten. 1937an Donostian plazaratu zen "Domingo" aldizkariaren erredaktore-buru izan zen. Gerra ondoren "Vida Vasca" aldizkarian kolaboratu zuen.

Lanak.

Gastronomia.

Gastronomiari buruzko liburu eta artikulu asko idatzi zituen:


Phenagoniates macrolepis

Phenagoniates macrolepis "Phenagoniates" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.


Miren Ibarguren

Miren Ibarguren Agudo (Donostia, Gipuzkoa, ) aktorea da. Euskal Telebistan hasi zen, "Goenkale"n hain zuzen ere. Geroztik, hainbat sitcometan hartu du parte, baina "Escenas de Matrimonio" eta "Aída" telesailetan egindako lanagatik da ezaguna batez ere.


Megachile albisecta

Megachile albisecta erle espezie bat da, "Megachile" generoan eta Megachilidae familian.


Jim Hanks

James Mathew "Jim" Hanks (Shasta, Kalifornia, 1961ko ekainaren 15a - ) Estatu Batuetako aktorea da, zineman, eta telebistan ibilitakoa.


Orávka

Orávka Eslovakiako udalerri bat da, Rimavská Sobotako barrutian kokatuta. 7,19 km²ko azalera du eta 169 biztanle 2017ko datuen arabera.

Historia.

Idatzizko lehen aipamena 1922. urtekoa da.


Sattel

Sattel Suitzako udalerria da. Schwyz kantonamenduan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.

Mugakideak.

Honako udalerri hauekin egiten du muga:


Amassorrain ikastola

Amassorrain Donostiako ikastola da, Añorga auzoan kokatua. 1965eko irailean hasi zituen eskolak. Bertan haur hezkuntza eta lehen hezkuntzako ikasketak emateaz gain, eskolaz kanpoko ekintza anitz sustatzen ditu.

Historia.

Hastapenak.

Hirurogeiko hamarkadaren hasieran haurrentzako eskola bakarra zegoen Añorgan eta hura, eskola nazionala zen: erdalduna. Egoera horren aurrean, guraso batzuek ikastola euskaldun bat sortzearen beharra sentitu zuten. 1964ean 15 familia prest zeuden euren 16 haurrekin proiektua martxan jartzeko. 1965eko Irailean eman zitzaion hasiera ikasturteari. Lau-bost urtetako zortzi haur eta hiru-lau urteetako beste zortzi haur. Beraz, hamasei haur, astean zehar, igandea ezik, egunero bi orduz, 3retatik 5 etara joaten ziren ikastolara, (arratsaldez). Osteguna mendira irtenaldiak egiteko eguna izan ohi zen.

Urteak aurrera, ikasle kopurua handitzen joan zen, eta 1966an beste irakasle baten beharrean, Maritxu Ilarramendi hasi zen bertan lanean.1967an Arantza Agirresarobe izan zen sartu zen irakasle berria. 1967-68. ikasturtean, Espainiatik zetorren lege berria zela eta, tira birak hasi ziren guraso batzordeko partaideen artean. "Ministerio de Educación y Ciencia, Direccion General de Enseñanza"-ren lege berriak agintzen zuenaren arabera "libro de la escolaridad de enseñanza primaria" izan behar zuen haur bakoitzak.

1968-69 ikasturtean bada, ikasleak bi tokitan banatuak aurkitzen ziren eta hiru andereñoren ardurapean.

1969.ean ikastola txikietan gertatzen ari zena ikusirik, Elizak bere babesa eman zien ikastolei.

Añorgako Elizak Sakristiaren gainean duen lokala utzi zion ikastolari eta Aizpurutarren etxean zeudenak elizako gelara pasa ziren.

Lege berriak ez zuen Añorgako ikastola deuseztatzea lortu, ez zen "Ama Eskola" bezala gelditu. Baina ordura arte zeraman programa erabat aldatzea lortu zuen. Egunean bi orduren ordez, egun guztiko ordutegia bete beharko zuten handik aurrera.

1969-70 ikasturtean, hiru urtetako haurrak hasiko dira lehenengoz ikastolan. Urte honetan beraz, bi talde berri sartu ziren ikastolan: hiru urtekoen taldea eta lau urtekoena.

Legeztatzea.

1970-71 ikasturtean ikastolak legeztatzea lortu zen.

Hirurogeitamar hamarkadan Añorgako ikastolak zuen haur kopurua abiada bizian gehituz zihoan. Añorga Txiki auzunean egiten ari ziren etxebizitza berriek bazuten horretan zerikusirik. Hazkuntza honek ikastolak berez zuen arazoa handiagotu egin zuen.

1973. urtearen bukaera aldera Añorgan zegoen eskola arazoari irtenbideren bat bilatzeko asmoz asanblada orokor bat ospatu zen Añorgako zinean. Bertan, irakaskuntza kooperatiba bat sortzea erabaki zen, gerora Amassorrain deituko zitzaiona. Kooperatiba hau, 1973ko Abenduan inskribatu zen erregistro ofizialean.

1975ko irailean, Parrokiak eliza handitu eta berritu behar zuela adierazi zion ikastolari eta ondorioz, ikastolak erabiltzen zituen bi gelak utzi egin behar zituela.

Amassorrain irakaskuntza kooperatiba sortu eta gero, kudeaketa bideratzeko junta bat osatu zen eta bere kideen artean ardurak banatu ziren.

Eraikin baten beharra.

Hasiera-hasieratik kezka handiena zentro berri hau sortu ahal izateko lursaila lortzea izan zen. Udaletxera idatzi eta joan-etorri ugari egin ondoren, lortu zen Añorga txikin kokatzen zen lursail bat. Udaletxeak hutsaren truk eta betirako eman zion Amassorrain kooperatibari eremu hura, baldintza bakarra jarriz bere aldetik: lursaila, beti, heziketa zereginetarako izatea.

Aipatu beharra dago Donostiako Udaletxeak horrelako eremu bat erakunde pribatu bati ematen zion lehen aldia zela, ordura arte terreno guzti haiek Heziketa eta Zientzia Ministeritzari ematen baitzitzaizkion. Donostian horrelakorik lortu zuen lehen ikastola izan zen.

Honekin amaitzen ziren, garai hartan lanean ziharduten guraso batzuen ustez, ikastolak izan zuen unerik larrienak.

Terrenoaren jabetza lorturik, beste hainbat gestio egin behar izan ziren, hala nola:

-Arkitekto bati proiektu bat eginaraztea eta proiektu horretan oinarriturik ekonomi azterketa bat egitea.

-Etxebizitza Ministeritzarengandik eraikuntzarako bolumena lortzea.

-Donostiako Udaletxearengandik terreno horretan eraikitzeko baimena lortzea.

-Proiektua eta terrenoaren jabegotza eskriturak eskutan, estatuak Ikastetxea "interés social" kontsidera zezan lortzea. Titulu hori izatea ezinbestekoa zen estatuarengandik diru laguntzak hutsean lortzeko eta baita Banko Hipotecario-n kredituak baldintza onetan lortzeko ere.

Ikastetxe berria izango zena bideratuta bazegoen ere, Añorgako Ama ikastolari momentuko irtenbidea eman behar zitzaion. Añorga Txikin lokal bat baina gehiago erabiltzen zituzten dagoeneko baina, elizan erabiltzen ziren gelak utzi egin behar zituztenez, gela gehiagoren beharra zegoen eta arazoari irtenbide bat bilatzea ezin bestekoa zen.

Eraikin berria.

1980-81 ikasturtean estreinatu zen ikastetxe berria; Haur eskola, eskolaurrea eta O.H.O.ko hiru zikloak bateratu zituen ikastetxea, Amassorrain ikastola, estreinatu zen.

1982. urtean hasi zen Amassorrain ikastola eskolaurre eta hasiera zikloko haurrekin hizkuntz-errefortzu lanetan.

Urtez-urte pedagogi zerbitzuak gehitzen joan dira ikastolan. Ikasleen garapenerako hain baliagarri diren liburutegi, laborategi, ikus-entzunezko, berariazko gela, psikomotrizitate... zerbitzuak osatzen joan dira, azkeneko lorpena informatikako gela izani

1990ean Ikastolaren 25. urteurrena ospatu zen.

1992an O.H.O.ko lehen promozioa irten zen.

1993an publifikazio prozesuan sartu zen Ikastola.

1996an L.H.ko ikastola bezala geratu zen Ikastola. Irakaskuntza 0tik 12 urte bitartera.

2006an eraikinaren 25. urteurrena ospatu zen.

2016an Amassorrain Ikastolaren 50. urteurrena ospatu zen.


Mikeas Sánchez

Mikeas Sánchez (Chapultenango, Chiapas, 1980) mexikar poeta, irakasle, idazle, kontalari eta itzultzailea da.

Biografia.

Tujsübajk-en (euskaraz: «ur berdeko ibaia»

) jaio zen, Chiapas, Mexiko, eta zoque herriaren parte da. Zazpi urterekin ikasi zuen gaztelania, egun, ingeles eta katalana ere hitz egiten ditu.

2003an, Universidad Juárez Autónoma de Tabascon Hezkuntza Zientzietan lizentziatu zen. 2005ean, Ford Fundazioak ikasle indigenentzako dituen beketako bat eskuratu eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Hizkuntzaren eta Literaturaren Didaktika masterra atera zuen. 2006an, Banff Centre International-en eskutik Kanadan ibili zen itzulpen literarioa egiteko bekarekin.

Poesia idazteaz gain, XECOPA eta Copainalá (haizearen hotsa) irratietan itzultzaile eta zuzendari aritu da Sistema de Radiodifusoras Culturales Indígenas-en barruan. Rosario Castellanosen poemak zoquera itzuli ditu. "Culturas Indígenas, Tierra Adentro, Paideia, Papalotzi," "Colibrí, Iguana Azul, La Grieta" eta "Ojaraska" bezalako aldizkari eta egunkarietan idatzi du.

Lanak.

Poesia liburuen egilea:


Urdintxu

Urdintxua ("Cortinarius caerulescens") "Cortinariaceae" familiako onddo espezie bat da. Kalitate gastronomiko oso kaskarrekoa, "Cortinarius" generoko gehienak bezala.

Sinonimoak: Urdintxoa, sare urdinubela, sare urdimorea.

Deskribapena.

Kapela: 7 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, Mamitsua, hemisferikoa, gero ganbiletik zabaldu samarrekora. Ertz inkurbatua, zurixka eta ondoren morea. Azala bereizgarria, zetaduna eta likatsua denbora hezean; kolore urdin-biolazeokoa, eta koloregabetu egiten da tonu okreetan, batez ere erdian.

Orriak: Ertzerantz mehetuaz, adnatatik sinuadoetara, urdin-moreak eta gero marroi-herdoil kolorekoak.

Hanka: 8 - 12 x 1 - 2 (2,5) cm-koa, zilindrikoa, sendoa, betea, fibriloso-zetaduna, eta errezelaren hondarrekin eraztunaren eremuan, 4 cm arteko diametroko erraboil alboratuarekin, kolore zurixkakoa, baina ertza okre antzeko kolorekoa. Gortina zetaduna eta more zurbil kolorekoa.

Haragia: Lodia, trinkoa, zurixka-urdinxka kolorekoa kapelan eta oinean eta krema-okrea erraboilean; irin usainekoa eta zapore gozokoa.

Etimologia: "Cortinarius" hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

Jangarritasuna.

Sukaldaritzarako interesik gabea.

Nahasketa arriskua.

Atal bereko espeziekin nahas daiteke, hau da horietako bat: "Cortinarius mairei", koniferoetan eta artadietan hazten dena.

Sasoia eta lekua.

Batez ere udazkenean hazten da, lurzoru basikoen basoetan, batez ere pagadietan.

Banaketa eremua.

Ipar Amerika, Europa, Kaukaso mendikatea eta Japonia.


Rol-joko

"Artikulu hau mahai gaineko rol-jokoei nahiz rol-joko mota guztien inguruko gai komunei buruzkoa da. Psikologian, hezkuntzan erabiltzen den antzezteari buruz irakurtzeko, ikus "Rol-joko (antzezte)" "

Rol-jokoa (askotan RPG ingelesezko siglak erabiltzen dira) jokalariek fikziozko pertsonaia bat antzeztu edo haren rola interpretatzen duten joko edo jolas bat da, fikziozko mundu batean edo errealitatea irudikatzen duen egoera batean giroturik historia bat garatzen duena, jokoaren bilakaera eta amaiera jokalariek hartutako erabakien eta jokoaren arauen mendean daudelarik. Joko gehienetan, egindako ekintzak arrakastatsuak edo huts egiteak dira arauen sistema formal baten arabera.

Definizio horri jarraiki, rol-jokoak oso anitzak dira: haurrek jolastu ohi dituzten "poliziak eta lapurrak" motako jolasak, mahai baten inguruan jokatzen diren paper-eta-arkatzeko rol-jokoak, bizitango edo kanpoko rol-jokoak, rol-jokoen ezaugarriak bildu baina jokoaren giroa taula batean nahiz karten bitartez irudikatzen duten mahai-jokoak eta milaka jokalari batera elkarrekin aritzen ohi diren rol-bideo-jokoetara. Parte hartzaileen kopuruari buruz, banaka joka daitezkeen rol-jokoak eta milioka lagun batera internet bitartez jokatzen diren rol-jokoak ere, MMORPG jokoak alegia, badaude. Aniztasun hau dela eta zehaztearren, rol-joko izendapenean mahai gaineko edo paper-eta-arkatzeko rol-jokoak soilik bildu ohi dira, 1970eko hamarkadan asmatu zirenetik horiexek izan baitziren rol-joko izena hartu zutenak, "Dungeons and Dragons" jokoarekin hasita. Batzuen arabera, mahai gaineko rol-jokoak rol-jolasei ingurumen zehatza eta arau jakinak ematen dizkieten egiturak besterik ez dira.

Jokoaz gainera, rol-jokoak hezkuntzan, egoera erreal baten simulazio moduan planteatuz, nahiz baliabide terapeutiko moduan ere, gatazkak eta portaera-arazoak konpontzeko, erabili izan dira. Rol-jokoek bereziki sormena sustatu egiten dutela ere nabarmendu izan da. Beste alde batetik, ordea, rol-jokoek kritika ugari jaso izan dituzte, rol-jokoen giroan izandako gertakari tragiko batzuek (suizidioak eta hilketak, kasu) eraginda eta horiei buruz hedabideek rol-jokoekin zuzenean lotuz zabaldutako informazioarekin batera; kritikak rol-joko zenbaiten historia eta giroekin (izaki mitologiko paganoekin eta esoterismoarekin loturiko fantasiazko munduak) eta rol-jokoetan jolastu ohi duten kultura gotiko, punk eta beste hiri tribu zenbaiten ospe txarrarekin ere lotu behar dira.

Rol-jokoen osagaiak eta bilakaera.

Rol-jokoak xehetasunez deskribatutako fikziozko mundu batean oinarritzen dira, non alegiazko pertsonaiak dauden. Pertsonaia hauetako batzuen rola jokalariek interpretatu eta askatasunez euren jokabidea erabakitzen dute, rol-jokoak ezarritako arauak betez betiere; jokalaririk gabeko beste pertsonaia batzuk ere izan daitezke, jokoaren arauen baitan jokabide autonomoa dutenak. Alegiazko munduko hainbat egoeratan euren rola betez, pertsonaiek mundu horren simulazioa egiten dute. Pertsonaiak murgiltzen diren fikziozko munduaren espazioa (etxe bat, baso bat, galaxia bat, ...) irudikatzeko, mahai gainean mapa edo plano bat izaten da sarri, jokalarien nodik norakoak erakutsiko dituena. Espazio honetan, jokalariek interpretaturiko pertsonaiak irudikatzen dituzten miniaturak (aztia, gudaria, zalduna, ...) kokatu ohi dira, jokalariak eta pertsonaiak hobeto identifikatzeko.

Halaber, pertsonaien arteko interakzio zabala izaten da rol-jokoetan: jokoaren historia jokalariek hartutako erabakiek (eremu bat esploratu, munstro batekin borrokari ekin, ate bat ireki, ...) eta jokoaren arauek ezartzen dute. Jokalariek eratutako narrazio konplexu bat garatzen denez, rol-jokoek fikzio-genero bat eratzen dutela esan daiteke.

Beste alde batetik, historiaren haria landua eta jokalarien aukerak, jokoaren baitan, zabalak izan daitezen, arauek ezartzen duten jokoaren "mekanika" edo "joko-sistema" konplexua izaten da: maiz jokalari bakoitzak interpretatzen duen pertsonaiak atributu eta trebezia zenbait (indarra, adimena, diplomazia, magia, ...) izaten ditu, jokoan zehar aldatzen direnak, hartutako erabaki eta suertatuko gertakariak zein diren. Erabaki hauen eragina eta gertakarien ondorioak zehazteko, dadoak erabiltzen dira maiz: dadoen emaitzak zein diren, jokalarien trebeziak aldatu edo borroka baten emaitza finka daiteke. Une bakoitzean jokoaren egoera zein den eta jokoaren bilakaera kontrolatzeko, jokalari bakoitzak bere pertsonaia-orria izaten du, non izandako gertakariak, hartutako erabakiak eta ondoriozko emaitzak idazten dituen. Mekanika honek rol-jokoen joko-izera indartzen badu ere, rol-jokoetan ez dago irabazle edo galtzaile argirik izaten; aitzitik, helmuga batera heltzen diren talde-jolasak izaten dira, lankidetzaz gehienetan.

Mahai gaineko edo paper-eta-arkatzeko rol jokoetako beste elementu garrantzitsu bat "master game" edo jokoaren maisu edo zuzendari deritzon jokalaria da, jokoan parte hartuz baina pertsonaiarik interpretatu gabe rol-jokoaren bilakaera "kontrolatu" egiten duena; zehatzago, bere zereginak fikziozko mundua eta bertako funtzionamendua beste jokalariei azaldu, jokalarien interpretazio eta erabakiak arauei jarraiki betetzen direla ziurtatu eta historiaren bilakaera garatzea izaten dira. Horretarako guztietarako, jokoaren zuzendariak "liburu nagusi" bat edukitzen du, non erregela guztiak zehazten diren eta historiaren haria kontatzen den.

Beste kasu batzuetan, erregelak malguak dira eta jokalariek beraiek adosten dituzte. Baliteke, adibidez, joko zuzendaririk ez izatea, jokoaren sistema dadorik erabili gabe kuantitatiboa ez izatea zein pertsonaien interpretazioa modu aske batez burutzea. Rol-jokoek aldi berean izaten dituzten joko, jolas, simulazio eta narraziozko alderdiek horien definizioaren mugak lausotu egiten dituzte. Nolanahi ere, kasu guztietan, jokalariek beraiek erabakiko dute joko bakoitzean nola jokatu (edo jolastu) eta zein alderdiri eman lehentasuna.

Rol-joko sistemak.

Rol-joko sistemak rol jokoaren mekanika edo arauen multzoa zehazten du, bereziki pertsonaien atributu eta trebezien zehaztapenari, horien bilakaerari eta hartutako erabaki eta gertakarien ondorioei dagokienean. Horretarako, dadoak eta, batzuetan, kartak, erabili ohi dira. Rol-joko sistema batek rol-joko batzuetarako erabil daiteke, sistema joko bakoitzaren mundura egokituz. Rol-joko sistema estandar bat baliatzearen abantaila nagusia joko berri batekin jokoaren erregelak behin eta berriz ikasi behar ez izatea da. Adibidez, d20 joko sistema "Dungeons & Dragons" jokorako 2000 urtetik erabilitako sistema da, joko horretako enpresa jabearen beste joko batzuetan ere baliatu dena; "Ryf" lizentzia askearekin sortutako joko sistema, edonolako rol-jokoak sortu eta garatzeko aukera ematen duena.

Rol-joko sistemak pertsonaien atributuak (pertsonaia baten berezko ahalmenak, finkoak izaten direnak) eta trebeziak (jokoaren bilakaeran, ikaskuntzaz edo esperientziaz, izandako gertakarien ondorioz aldatzen doazen ahalmenak) zehazten abiatzen da. Joko sistemaren arabera, hasierako atributuen neurria dadoak jaurtikiz eta izandako puntuazioak jokalariak nahi duen moduan atributuetan banatuz edota puntu kopuru finko bat atributuetan banatuz zehaz daiteke. Jokalariari puntuen esleipenean lagundu eta pertsonaia izendatu eta irudikatzeko, jokoan pertsonaia mota estandarrak izaten dira, lanbideetan oinarrituta, adibidez (apaiza, magoa, ...). Maiz, "arrazak" (adibibez, elfoak, nanoak, ...) zehaztu behar izaten dira, atributuen puntuazioan aldarazle direnak (puntuak gehitu edo kendu egiten dituzte, alegia). Trebeziak modu beretsuan zehaztu ohi dira; adibidez, jokalariak pertsonaiari dagokion puntu kopuru finko bat edukita, trebezia guztietan banatu behar du, bere atributuengatik izan daitezkeen aldarazleak ere kontuan hartuz. Jokalariaren nortasun-ezaugarriak ere (izutia, fidatia, ...) zehazten dira joko batzuetan. Horretaz gainera, pertsonaia bakoitzari ekipo edo objektu-multzo bat esleitu behar izaten zaio, jokoan zehar baliatu ahal izango dituena eta pertsonaiari berez dagokiona edota zoriz edo beste prozedura batez zehaztutako diru kopuru bat xahutuz eskuratzen dena.

Atributu eta trebezien mailak pertsonaiak bere abenturetan erabili ahal izango ditu. Adibidez, pertsonaia baino indartsuagoa den etsaia aurkitzen badu, berarekin borroka egin edo ihes egitea erabaki ahal izango du, besteak beste; historiaren unea zein den (jokoaren zuzendariak adierazita), agian ez du aukerarik izango eta derrigor egin beharko du. Hartzen den erabakia edota suertatzen den gertakaria zein den, dagokion atributu orokorraren edo trebeziaren balioa baliatuko du erabakiaren edo gertakariaren emaitza finkatzeko, dadoak jautikiz.

Dadoak pertsonaien atributu eta trebezien puntu kopurua nahiz jokoaren bilakaera gauzatzeko erabiltzeak rol-joko bat batik bat zoriaren mendean dagoela pentsarazten du. Zoriaren eragina arindu eta pertsonaiari proteagonismo handiagoa emateko, rol-joko sistemek prozedura zenbait dituzte: dadoen jaurtiketaren emaitzari jokalariaren atributu edo trebezien balioa, aldarazleekin batera, gehitu dakieke; dado batzuk jaurtitzen direnean, puntuazio handienak eta txikienak baztertu egiten dira; dado batzuk batera botatzea, dado bakar batekin eskura daitezkeen balio handiak eta txikiak saihestuz. Rol-jokoetarako dado bereziak (10 edo 20 aldekoak, adibidez) erabiltzen dira, bestalde; horrela, adibidez, 1-100 bitarteko balioak, behar direnean, aise sortzen dira: nahikoa da 10 aldeko dado bat bi aldiz jaurtikiz (unitatea eta hamarrekoa zehaztuz modu horretan).

Rol-joko sistemaren praktikaren adibide moduan, honako esaldi hauek har daiteke:

Rol-joko generoak.

Rol-jokoetan denetariko narratiba izan badaiteke ere, hasieratik, "Dungeons & Dragons" jokoaren bitartez nagusitu zen generoa rol-joko fantastikoa da, bereziki Erdi Aroan giroturik. Hala ere, rol-joko historikoak (adibidez, western generokoak), zientzia-fikziozkoak, beldurrezkoak, natura (non pertsonaiak animaliak diren) eta beste generoetan oinarritutakoak badaude. Maiz, rol-jokoak beste narratiba batzuek (eleberri nahiz filmek) sortutako mundu, mitologia, pertsonaiak eta gaiak hartzen dituzte (adibidez, "Call of Cthulu" rol-jokoa, Lovecraftek sortutako mitologia oinarritzen dena; "Star Wars" unibertsoan oinarritutako rol-jokoak, ...). Mundu errealeko egoerak irudikatzen dituzten rol-joko motak ere badaude, ekonomian oinarritutakoak adibidez. Badira genero anitzeko rol-jokoak: "Paranoia" izenburuko joko ospetsuak, esaterako, zientzia fikzioa eta umorea uztartzen ditu. Rol-joko batek mundu bateko errealitatea alderdi zenbaitetik (ekonomia, gerra nahiz politikatik, esaterako) islatzen duenean, ordea, unibertsala dela esaten da. Genero txikiko rol-jokoak ere badaude, familia, lagun-talde edo eskolako gela bateko dinamika esploratzen dutenak.

Genero fantastikoa

"Dungeons & Dragons"

"Pathfinder"

"A Song of Ice and Fire"

"Arcanis"

"Ars Magica"

"Burning Wheel"

"Earthdawn"

"Exalted"

"HackMaster"

"Legend of the Five Rings"

"Lejendary Adventures"

"Love Wolf"

"Palladium Fantasy RPG"

"RuneQuest"

"Scion"

Rol-jokoen historia.

Mendebaldeko kulturan rol-jokoen tradizio zabala dago; hain zuzen, haurren imitazio-jolasak eta antzerkia rol-jolasak dira finean. Hala ere, zentzu hertsian, mahai-gaineko lehenengo rol-jokoa 1974 urtean plazaratu zen "Dungeons and Dragons" izenburuarekin. Lehenengo rol-joko horren aurrekari moduan gerra-jokoak daude, miniaturak erabiliz bereziki XIX. mendean garatu zirenak. XX. mendean joko hauek nabarmen zabaldu ziren jendartean eta; esate baterako, Herbert George Wells idazle ospetsua gerra-miniatura jokozale porrokatua izan zen eta horietarako "Little Wars" erregela-multzoa ere idatzi zuen. Bigarren Mundu Gerran operazio militarren eta estrategien simulazio moduan ere erabili ziren. 1950eko hamarkadan, mapak, kartak eta dadoak, miniaturarik gabe, zituzten gerra-jokoak garatu ziren, "Avalon Hill" enpresaren eskutik. 1960ko hamarkadan, Dave Wesely lankidetzazko gerra-jokoak garatzen hasi zen Estatu Batuetan, non jokalariek helburu komun baten alde jokatzen duten. Urte horietan, Tolkienek "Eraztunen Jauna" idatzi zuen, horren inguruko mitologiarekin batera; 1960ko hamarkadan Tolkienen lanak sekulako arrakasta izan zuen estatubatuar gazteen artean. Hain zuzen ere, Weselyren jokoen lankidetzazko ezaugarriak eta Tolkienen mitologiako pertsonaiak (elfoak, ...) eta tokiak bateratuz, Dave Arneson eta Gary Gygax jokozaleek "Dungeons & Dragons" izenburuko rol-joko aitzindaria argitaratu zuten 1974 urtean.

"Dungeons & Dragons" rol-jokoak arrakasta zabala izan zuen hurrengo urteetan Gygaxek sortutako TSR enpresaren eskutik, hasieran enpresa argitaratzaile handien mesprezua jaso ondoren. 1982 urterako 14 hizkuntzetara itzulia eta mundu osoan zen ezaguna. Urte haietan beste rol-joko ezagun batzuk ere argitaratu ziren: "Runequest" (1978), "Bushido" (1979), "Call of Cthulu" (1981) eta Tolkienen Erdialdeko Lurraldeko mitologian oinarritutako "Middle-Earth Role Playing". Hala ere, rol-jokoen konplexutasunak, era manipulatu batez hedabideek rol-joko fantastikoen inguruan eratu zuten aurkako diskurtsoa eta, horren ondorioz, enpresa argitaratzaile eta banatzaile handien mesprezuak rol-jokoen popularizazioa eragotzi zuen. Horrela, rol-jokoen inguruan azpikultura sortu zen, zineman eta literaturan fantasia eta zientzia fikzioaren generoen zaleek osaturik, fanzineak argitaratuz eta euren arteko biltzarrak eginez. Horrekin batera, rol-jokoen merkaturako marketin-tresna gisa rol-jokoetako historiei buruzko eleberriak eta pertsonaien miniaturak eta jostailuak merkaturatzen hasi ziren. Bereziki eleberriak arrakasta handikoak izan ziren, batzuetan jatorriko rol-jokoak ere atzean utziz, "Forgotten Realms" eta "Dragonlance" serieetan, adibidez.

1980ko hamarkadaren hasieran, ordenagailu pertsonalen garapenak rol-jokoak bideo-joko formatora egokitzea ekarri zuen. 1970eko hamarkadan zehar, rol-jokoen antzeko bideo-jokoak garatu baziren ere, bereziki "Ultima" serieko bideo-jokoak izan ziren formato berrian aitzindari, 1985 urtetik aurrera eta XXI. menderarte "Dragon Quest", "The Legend of Zelda" eta "Final Fantasy" bideo-joko-serie ospetsuen inspirazio-iturburu moduan baliatu zirenak.

Teknologiaren garapenarekin batera, rol-bideo-jokoak gero eta erakarmen handiagoa (bisuala, bereziki) izaten hasi ziren. Teknologia informatikoaren garapenak rol-jokoei buruz argitaratzen ziren fanzineak desagerraraztea ere ekarri zuen, haiek fitxategi informatikoekin ordeztuz. Horrela, rol-jokoen argitaletxeak rol-jokoen edizio erakargarriak (kolorezko irudiekin) merkaturatzera behartu ziren, baina aldi berean jokalariari kostu handiagoa zekarkiotenak. Rol-jokoen argitaletxeen sektorea asko zatikatu zen urte horietan eta enpresa txikiek ezin izan ziren garai berrietara behar bezala egokitu. Aldi berean, hedabideek eraginda rol-jokoen aurkako paniko morala zabaldu zen 1980 hamarkadaren bukaeran eta 1990eko hamarkadaren hasieran. Urte haietan, gainera, "Ars Magica" eta "" beldurrezko rol-joko ospetsuak plazaratu ziren, baina publiko zabalarentzat ez ziren tematika batez eta azkenean rol-jokoen jokalarien azpikultura izaera indartu zutena.

Azkenik, 1993 urtean, ' bidumazko karta-joko arrakastatsua plazaratu zen, naiz eta rolarekin zerikusi handirik ez eduki, tematika aldetik fantastikan oinarrituta baitago, eta horrexegatik batzutan nahazketak egoten dira. Horrekin batera, Interneten bitartez MMORPG rol-joko masiboak garatu ziren, "World of Warcraft" kasu, milaka jokalari bilduz batera. "Warhammer" eta "Warhammer 40.000" miniatura gerra-jokoek ere mahai gaineko rol-jokoen publiko potentziala erakarri zuten. Konkurrentzia honi nekez egin ziezaioketen aurre rol-jokoek. Horren guztiaren ondorioz, 1990eko hamarkadatik mahai gaineko rol jokoen gainbehera gertatu zen. TSR enpresa aintzindaria, finantza arazo larriekin, "Wizards of the Coast" enpresak, "Magic: The Gathering" karta jokoaren argitaratzailea ere bazena, 1997 urtean erosi eta "Dungeons & Dragons" jokoa bereganatu zuen. XXI. mendearen hasieran ere, rol-jokoak ez ziren inoiz heldu 1970eko hamarkadaren bukaeran eta 1980ko hamarkadaren hasieran zuten arrakastara. Salbuespen moduan, 2003 urtean d20 joko-sistemaren plazaratzea izan zen, "Dungeons & Dragons" jokoaren oinari gisa hasiera batean, rol-jokoekiko interesa berriz ere piztu zuena, aldi txiki batez izan bazen ere. Kanpoko eragile hauekin batera, rol-jokoen beraien konplexutasunari, ondorioz jokalari berriak biltzeko zailtasuna eta gehiegizko eskaintza ere aipatu dira mahai gaineko rol-jokoen arrazoi moduan.

Rol-jokoen esperientzia eta kultura.

Besteak beste, rol-jokoen ikerketa antropologia, soziologia nahiz psikologiatik eraman dira aurrera. Ikuspuntu antropologiko batetik, rol-jokoak Johan Huizinga historialariak bere "Homo Ludens" liburua oinarri hartuta aztertu izan dira. Bertan, Huizingak jolasa erritua dela baieztatzen du. Ideia hau beste ikerlari batzuek bereganatu dute, rol-jokoetan, errituetan bezalaxe, jokalariek espazioa, denbora, identitateak eta esanahia osatzen dutela baieztatuz. Era horretan, rol-jokoetan jokalariek "zirkulu magikoa" osatzen dutela aipatu da (metafora moduan, bertan jokalariak liluraturik egoten baitira), mundu errealarekiko muga lausoak nahiz tinkoak izan ditzakeena, baina horretatik guztiz bereizia dena. Horren alde, jolasa lan denboratik kanpo egiten zerbait izatea, helburu zehatzik gabea eta mundu errealaren arauetatik at izatea aipatzen dira. Beste batzuen arabera, ordea, rol-jokoak ezin dira ikuspuntu horretatik aztertu, zirkulu magikoaren logika binarioa eta esklusiboa argudiatuz; izan ere jokalariek gizartetik ekartzen dituzten egitura-zatiekin osatzen baitute jolasa.

Rol-jokoetan nortasun bereziko pertsonek jarduten ote duten ikertu da. Ikerketa enpiriko zenbaiten arabera, rol-jokoetan gehienak gizonezkoak badira ere, ez zuten genero-rol eta gizarte-rol berezirik bereganatzen; hala ere, zinemara eta kontzetuetara joateko nahiz parranda egiteko joera txikiagoa erakutsi zuten eta bideo-jokoen eta literaturaren zaleagoak ziren, baina jende berria ezagutu, lagunekin hitz egin eta beste jardueretan normalak ziren; era berean, introbertituagoak ziren, rol-jokoen "zirkulu magikoak" eraginda, eta rol-jokoen jokalari ez direnek baino enpatia joera txikiagoa erakutsi zuten. Beste ikerketa batzuek, ordea, rol-jokoak jolasten beste pertsonekiko enpatia indartu egiten zutela erakutsi zuten eta rol-jokalariek rol-jokoetan gizarte-trebeziak eta autokontrola ikasten zituztela baieztatu zuten.

Rola Euskal Herrian.

1991 urtean Ludotecnia argitaletxe bilbotarrak "Mutantes en la sombra" jokoa argitaratu zuen, Igor Arriolak eta Jose Félix Garzónek idatzita. Geroago "Ragnarok" eta "¡Piratas!" jokoak atera zituzten.

2003 urtean, Forjadores elkarteak "Liber Rolis" jokoa argitaratu zuen.

2019an Atopia RPG plazaratu zen, euskarazko lehen rol-jokoa.


Riverview (Delaware)

Riverview Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kent konderrian dago, Delaware estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Mus famulus

Mus famulus Mus generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.


Eirenis collaris

Eirenis collaris "Eirenis" generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.


Pouligny-Saint-Pierre

Pouligny-Saint-Pierre Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Pouligny-Saint-Pierre udalerrian erroldatutako biztanleak 1.018 ziren. Familiak 419 ziren, horien artean 101 pertsona bakarrekoak ziren (39 bakarrik bizi ziren gizonak eta 62 bakarrik bizi ziren emakumeak), 171 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 128 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 19 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 536 etxebizitza zeuden, 430 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 57 bigarren erresidentzia ziren eta 49 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 536etxeak ziren. 430 etxebizitza nagusietatik 376 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 31 etxek bi zituzten, 52 etxek hiru zituzten, 123 etxek lau zituzten eta 221 etxek bost zituzten. 301 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 166 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 232 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 618 ziren, horien artean 454 aktiboak ziren eta 164 inaktiboak ziren. 454 pertsona aktiboetatik 417 lanean zeuden (218 gizon eta 199 emakume) eta 36 langabezian zeuden (19 gizon eta 17 emakume). 164 pertsona inaktiboetatik 72 erretiraturik zeuden, 41 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Pouligny-Saint-Pierre udalerrian 451 unitate fiskal zeuden, 1.083 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.904 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 27 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 13 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 5 igeltseroak, 1 margolaria, 4 zurginak, 2 iturginak eta 1 argiketaria.

2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.

2000. urtean Pouligny-Saint-Pierre udalerrian 41 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.945 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Pouligny-Saint-Pierre

Sauzelles (3,3 km)

Fontgombault (4,1 km)

Saint-Aigny (4,1 km)

Le Blanc (5,6 km)

Preuilly-la-Ville (5,8 km)

Douadic (6,1 km)

Lureuil (7,1 km)

Lurais (7,3 km)


Fidel Dávila

Fidel Dávila y Arrondo Gil y Arija (Bartzelona, – Madril, ) espainiar militarra izan zen. Hispano-Estatu Batuetako Gerran eta Rifeko Gerran borrokatu zuen. Gerra Zibila eragin zuen 1936ko uztaileko Espainiako estatu-kolpean parte hartu zuen. Mola jenerala hil ondoren, Iparraldeko Armadaren komandante buru izendatu zuten, eta haren agindupean, zenbait ekintza nabarmenetan parte hartu zuen, hala nola Bilbo hartzea, Aragoiko ofentsiba, Ebroko gudua edo Kataluniako ofentsiba.

Defentsa Batzorde Nazionaleko kide izan zen, eta, ondoren, Estatuko Batzorde Teknikoko presidente (matxinatutako eremuan administrazio publikoaren jatorria) eta, Franco jeneralaren lehen gobernuetan, Armadako ministro.


Tabu

Tabu, antropologiaren ikuspegitik, egozten zaion izaera lohia edo sakratua dela medio, izaki, objektu edo ekintza batekiko ezartzen den debeku erlijiosoa da edo gaitzespen edo debeku hau jasotzen duena eta, zentsu zabalean, jatorri sozial eta morala duen debekua edo gaitzespena. Gizarte baten tabua haustea ezin barkatu den hutsegitea da gizarte horren barnean eta, batzuetan, legeak zigortutako delitu bilakatzen dira. Mota askotako tabu daude:

Hitza hau tongerazko "tabu" hitzean du oinarria, inguruko hizkuntzetan "debekatua" esan nahi duena. Handik ingelesaren bidez mundu osora hedatu zen.


Gorka Artola

Gorka Artola Alberdi (Bergara, 1989) Bergarako alkate bilakatu zen 2019ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

Automozio eta magisteritza ikasketak egin zituen, eta herri mugimenduetan parte hartzetik iritsi zen politikara. 2019ko udal hauteskundeetan EH Bildu gailendu zen Bergaran, eta Elena Lete alkate jeltzalea ordezkatu zuen karguan.

2023ko udal hauteskundeetan berriz izango da Bergarako alkategaia.


Gumtow

Gumtow Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


San Miguel de Lillo

San Miguel de Lillo Asturiasen (Espainian) dagoen eliza da, arkitektura asturiarrekoa. Ramiro I.aren garaian eraiki zuten, 848 inguruan, eta berez jauregiaren errege kapera izan zen. Oviedo hiriburuaren inguruan kokatzen da.

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1985ean.

Arkitektura.

Oinaldea bakarrik iritsi zaigu. Bertikaltasuna da ezaugarririk garrantzitsuena eraikin honetan. Lehenengo aldiz, koloma erabiliko dute, berriztapen handi izan zen. Guztiz gangatua zegoen. Nabe nagusian, luzetarako kanoi ganga zen eta alboetakoetan zeharkako kanoi ganga (Tourus-eko S.Filibert-en ere). Sarrera oinaldean dugu eta alboetako nabeen bukaeran baoak ditugu argia sartzen uzteko, haietan saretak ikus ditzakegu.

Atariaren gainean, tribuna palatinoa kokatzen da. Kantzelen arrastoak ere badira. Oinaldeak izaera monumentala da; atea+tribuna+beste gela bat (beste adib. Karolingiar Westwerk eta San Giao). Hormabularrek protagonismo handia du eta bolumetria argiko eraikina da orokorrean. Burualdea segur aski hirukoitza izanen zuen.

Barrualdean tribunan bao bat daukagu, honela, argia sartzen da efektu eszenografiko bat sortuz. Tribuna honen aurrekaria batzuen ustez S. Giao-n ikusten dute. Oinaldearen monumentalitatea da elementu garrantzitsuena.

Apaindura.

Margotua zegoen barrualdea, erromatar tradiziozko freskoarekin. Ramirokin izan zen lehen aldia irudi figuratiboak azaltzen direla arte asturiarrean. Oso zaila da interpretazio bat egitea, oso gutxi iritsi baitzaizkigu. Gangako motiboak Santullanon azaltzen zaizkigu. Distira eta fintasuna izango ziren nagusi. Musikari bat eta pertsonai bat eserita azaltzen dira. Hegoaldeko murruan bi elementu iritsi zaizkigu.

Atezangoetan bi la eskultoriko garrantzitsu ditu. Bidimentsionalak dira. Goizerdi aroan, atezangoetan eskultura azaltzen den lehen aldia da. Bertan kontsula ikusten dugu eta honen alboetan bi pertsonai. Kontsula eseria dago zetroan eta eskuan zapi bat dauka. Frontaltasuna da nagusi. Ikonografia guztiz profanoa da. Korda dekorazioa ikus daiteke. Bete aldetik, hezitzailea, ekilibrista eta lehoia ditugu. Eskultura hauen aitzindaria Bizantzioko bolizko diptiko batean topa dezakegu. Diptiko hauek, kontsula izendatzen zutenean honek, bere lagunei oparitzen zizkien. Zirku jokoari, kontsulak hasiera ematen zion zapi batekin. Beste eskulturan, tetramorfoa azaltzen da.


Omar Ali Saifuddien III.a

DYTM Paduka Seri Begawan Sultan Sir Muda Haji Omar Ali Saifuddien III.a (izen osoa: Sultan Haji Omar Ali Saifuddien Sa'adul Khairi Waddien ibni Almarhum Sultan Muhammad Jamalul Alam II.a) (Brunei City, 1914ko irailaren 23a - Bandar Seri Begawan, 1986ko irailaren 7a) Bruneiko 28. sultana izan zen 1950etik 1967ra. "Brunei modernoaren arkitektoa", "Olerkari erreala" eta "Independentziaren aita" bezala ezagutu zen. Muhammad Jamalul Alam II.a sultanaren semea eta Ahmad Tajuddin sultanaren anaia izan zen. 1950eko ekainaren 6an sultan bihurtu zen, bere anaia hil eta bi egun lehenago, eta 1951n koroatu zuten. Malaysiako Federazioarekin bat egiten nahiak matxinada eragina zuen 1962an, eta britainiar ren laguntzarekin zapaldu zuten. 1967ko urrian Hassanal Bolkiah semeari abikatu zuen. Ondoren, Defentsa ministro izan zen 1984tik 1986ra.


Merit-Ra Hatshepsut

Merit-Ra Hatshepsut, Hatshepsut erregina-faraoiaren alaba gaztea izan zen, nagusia Neferura zelarik. Tutmosis III.a faraoiaren emaztea eta Amenofis II.a faraoiaren ama izan zen. Bere senarrak, bere ama hil ondoren, eskubide propioz bereak ziren hiru titulu kendu zizkion: Jainkoaren emaztea, jainkoaren eskua eta Errege Emazte Handia. Tutmosis III.ak, Al-Fayumeko oasian zegoen jauregi batean baztertu zuen, Tebasetik urrun, non erregetzako jendeak bizi behar zuen. Bere ama Hatshepsut hil zenean ere, Merit-Ra Hatshepsutentzat eraikitzen ari zen hilobia etena geratu zen.

Tutmosis III.a hil zenean, bere seme Amenofis II.ak, bere amari, Tutmosisek kendutako tituluak itzuli zizkion, eta bere hilobian lurperatu zuen hil zenean.


Benacazóngo geltokia

Benacazón Sevillako Renfe Aldirien geltokia da, udalerrian kokatuta dagoena.


Maria Pereira

Maria Pereira (Leiria, Portugal, 1986) bioingeniaritzako zientzialari portugaldarra da. Asmatzaile gisa, zauri irekiak ixteko kola baten sortzailea da, ehunak kaltetu gabe.

Ibilbide profesionala.

1986an jaio zen Leirian. Farmazia Zientzietan lizentziatua da Coimbrako Unibertsitatean, Portugalen eta bioingeniaritzan doktorea da Estatu Batuetako Massachusetts Institute of Technology-n ( MIT ) 2007an MIT-Portugal Programak eman zion bekari esker.

Ezaguna da zauri irekiak ixteko, ehunak kaltetu gabe, kola bat sortzeagatik, adibidez, bihotzeko ebakuntza delikatuak egiteko eta jaiotzetiko bihotz-akatsa duten haurtxoak tratatzeko, 100etik bat, hori baita haurren heriotza-kausa nagusia Estatu Batuetan.

Pereirak bere proiektuan lan egin zuen gorputzeko edozein lekutan erabil zitekeen kola garatzeko, minutu bakoitzeko 60 aldiz ponpatzen duen bihotza barne. Kolak baldintza ugari betetzea eskatzen zuen aldi berean: hezetasuna jasan, elastikoa izan bihotz taupada bakoitzarekin zabaltzeko eta uzkurtzeko, hidrofoboa (odola gainazaletik aldentzeko), biodegradagarria eta ez toxikoa. 2012an irizpide gehiago lortu zituen eta are gehiago bete: asmatu zuen kola nahi den tokian bakarrik atxikitzen da, zirujauak argia bertara zuzentzen duenean, horrela prozesuaren erabateko kontrola emanez.

2013ko urritik bioteknologia eta medikuntzarako Gecko Biomedical enpresako ikertzailea da Parisen.

Ibilbide politikoa.

2015eko abenduaren 28an, 29 urte zituela, Marcelo Rebelo de Sousaren ordezkari nazional gisa aurkeztu zuten 2016ko presidentetzarako hauteskundeetan.

Aitortzak.

2012an, Novartis- ek bere arloan munduko lau liderren artekotzat jo zuen. 2014ko "MIT Technology Review" aldizkariak urteko "35 urtetik beherako berritzaileen" zerrendan sartu zuen. 2015aren hasieran , "Forbes" aldizkariak 30 urte baino gutxiagoko munduko 30 talentu itxaropentsuetako bat zela aitortu zuen eta, urte bereko irailean, "Time" aldizkariak "hurrengo belaunaldiko lider" gisa hartu zuen.


Bryan (Texas)

Bryan Texasko hiri bat da. Brazos konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


2202 Pele

2202 Pele asteroide baten izena da. irailaren 7an aurkitu zuen A. R. Klemola-ek Mount Hamilton Behatokitik.

Izendapena.

Hasiera batean asteroideak 1972 RA izena zeraman.

Orbitaren ezaugarriak.

2202 Pele asteroidearen orbitak batezbeste 2,291 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,118 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,464 distantziara. Eszentrikotasuna 0,512 da, eta makurdura orbitala 8,74ºkoa da.

Ezaugarri fisikoak.

Magnitude absolutoa 17.2 da.


Étrechet

Étrechet Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2007an 849 biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Étrechet udalerrian erroldatutako biztanleak 849 ziren. Familiak 329 ziren, horien artean 65 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 49 bakarrik bizi ziren emakumeak), 126 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 126 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 365 etxebizitza zeuden, 337 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 357 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 337 etxebizitza nagusietatik 306 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 114 etxek lau zituzten eta 184 etxek bost zituzten. 276 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 120 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 192 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 537 ziren, horien artean 396 aktiboak ziren eta 141 inaktiboak ziren. 396 pertsona aktiboetatik 380 lanean zeuden (198 gizon eta 182 emakume) eta 16 langabezian zeuden (6 gizon eta 10 emakume). 141 pertsona inaktiboetatik 62 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 40 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Étrechet udalerrian 349 unitate fiskal zeuden, 883 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.400 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren eta 6 administrazio publikoko enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak eta 1 iturgina.

2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 arropa denda zen eta 1 elektrotresna denda zen.

2000. urtean Étrechet udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.400 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Étrechet

Le Poinçonnet (5,3 km)

Ardentes (5,5 km)

Diors (6,3 km)

Mâron (7,2 km)

Châteauroux (7,8 km)

Déols (8,2 km)

Sassierges-Saint-Germain (8,5 km)

Montierchaume (9,6 km)


Anthracoceros malayanus

Anthracoceros malayanus "Anthracoceros" generoko animalia da. Hegaztien barruko Bucerotidae familian sailkatua dago.


Siegelsbach

Siegelsbach Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Coussan

Coussan (frantsesez eta ofizialki: "Coussan

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Coussan udalerrian erroldatutako biztanleak 119 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

44 2007an zeuden etxebizitza guztiak familien etxebizitza nagusiak ziren. Etxebizitza guzti hauek 44etxeak ziren. 44 etxebizitza nagusietatik 39 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 35 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 80 ziren, horien artean 58 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 58 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (32 gizon eta 23 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.

2000. urtean Coussan udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 200 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Coussan

Gonez (1,5 km)

Marquerie (1,9 km)

Goudon (2,4 km)

Hourc (2,5 km)

Souyeaux (2,5 km)

Moulédous (3,1 km)

Sinzos (3,2 km)

Laslades (3,4 km)

Thuy (3,5 km)

Pouyastruc (3,8 km)

Cabanac (3,9 km)


Melanocharacidium auroradiatum

Melanocharacidium auroradiatum "Melanocharacidium" generoko animalia da. Arrainen barruko Crenuchidae familian sailkatzen da.


Logan udalerria, Auglaize konderria (Ohio)

Logan udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Auglaize konderrian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, eremuan.

Ekonomia.

2020ko zentsuaren arabera, Logan udalerriak 431 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak estatubatuar dolar ziren.


Nielsenichthys pullus

Nielsenichthys pullus "Nielsenichthys" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.


Turfan

Turfan edo Kashi (uigurreraz: تۇرپن

Historia.

Turfan dagoen eremua oasi emankor bat izan da beti, bertako biztanleek historikoki bikain aprobetxatu dutena "karez" izeneko ubide sistema tradizionalaz baliatuz. Historian zehar ordea eskualdearen boterea tokiz aldatu da, 10 kilometro mendebaldera batzuetan (Jiaohe) eta 30 kilometro hego-ekialdera beste batzuetan (Gaochang). Tarim arroa estaltzen duen basamortuaren erdian dagoen oasia izanik Zetaren Bidea bertatik pasatu zen eta merkataritza nabarmen garatu zen.

Sorrera.

K.a. 1000 urtean Jushi erresumaren parte zen baina K.a. 107 urtean txinatarrek konkistatu zuten, Han dinastiak hain zuzen ere. K.a. 60 urterako eremu guztia bi inperioren artean banatzen zen, Han dinastia eta Xiongnu inperioaren artean eta hurrengo urteetan sarritan aldatu zen eskuz. K.o. 220 urtean Han dinastia erori eta hurrengo mendeetan erresuma independentea izan zen, txinatarrei tributoa ordaindu beharra zeukan arren.

VII. mendean Tang dinastiak Tarim arro guztia konkistatu eta Txinaren menpe ezarri zuen. Mendebaldean Sogdiana erresuma kokatzen zen eta hauen eta txinatarren artean merkatal harreman onak izan ziren. Hauek erabili zuten Turfan izena, "txinatarren hiria" esan nahi du beren hizkeran. An Lushan matxinadak Tang inperioa asko ahuldu zuen eta mendebalde urruneko eremu hauen kontrola eskastu egin zela aprobetxatuz tibetarren eskualde guztia eskuratu zuten. Turfan hiria 792 urtean hartu zuten tibetarrek.

Uigurrak.

Uigur Khaganerriak hegoaldeko lurrak konkistatzeari ekin zion eta 803 urtean Turfan hartu zuen. 840an ordea Kirgizek Uigurren hiriburua konkistatu zuten eta uigur populazioek hegoalderantz jo zuten Turfan inguruan erresuma berria eratuz. Erresuma berriak "Kara-Khoja" edo Qocho izena hartu zuen eta 856 eta 1389 artean iraun zuen. Budismoa hartu zuten eta Dunhuang hiriko agintariekin aliantzak eratu zituzten. Erresuma Mongolen Inperioaren menpe gelditu zen azken aldera eta 1389 urtean Khizr Khojak konkistatu zuenean autonomia guztia galdu zuen. XV. mendean uigur biztanleek budismoa utzi eta musulman bihurtu ziren. Garai hartan Ming dinastiako txinatarrek gehiegizko tributuak eskatzen zizkiotela eta, Turfaneko agintari mongola zen Yunus Khan-ek aurka egin eta inperio bien arteko gerra sortu zen. 1524 eta 1528an armada handiak eratu zituen eta txinatarrak eraso zituen baina Ming dinastiaren ejerzitoak garaitu eta hildako ugari izateaz gain tributuari eutsi egin zion.

XIX mendea.

Francis Younghusband esploratzaile britainiarra Turfanetik igaro zen Beijingerako bidean eta honela deskribatu zuen: "Harresiz inguraturiko bi hirik osatzen dute. Bata txinatarra da eta 5.000 biztanle inguru ditu, bestea milia bateko distantziara dago eta turkiarra da, 12.000 edo 15.000 biztanle dituena." Harresiek 10 metrotako altuera eta 6-9 metrotako lodiera zuten. Zanga batek eta harresi txikiago batek inguratzen zuen harresi nagusia. Ateetan dorreak zeuden eta beste hainbat dorre txiki ere bai harresien gainetan. Hirien inguruan garia, kotoia, meloiak, mahatsa eta mitxoletak landatzen ziren. Grigory Grum-Grshimailo esploratzaile errusiarrak Turfaneko mahaspasak goraipatu zituen.

Geografia eta klima.

Kokapena.

Xinjiang probintziako hiriburua den Ürümqitik 150 kilometro hego-ekialdera kokaturik dago Turfan, izen bereko sakonunean, itsasoaren mailarekiko 30 metrotara baino ez. Sakonune hau Turfanen izan zen sumendi baten kraterra da. Esaten dutenez 1120 urtean egin zuen eztanda. Turfango sakonuneko punturik baxuenean Ayding aintzira dago, 154 metro itsasoaren mailaren azpitik. Munduan lurrazalean dagoen bigarren lekurik baxuena da. Muturreko klimaren ondorioz gaur egun aintzira erabat lehorturik dago eta lurzorua oso gazia da.

Hiritik mendebaldera Mendi gartsuak izeneko mendilerroa kokatzen da, garai batean Gaochang hiria egon zenaren inguruan. Hareharri gorrizko muino higatuek osatzen dute.

Klima.

Klima oso gogorra da, basamortu kontinentaleko muturreko klima hain zuzen ere. Suaren lurraldea ezizena eman zaio eta Txinako hiri beroena dela esaten da.

Demografia.

2015eko erroldaren araberako datuak dira.

Ekonomia.

Nekazaritzan oinarrituriko ekonomia du. Barazkiak eta kotoia ekoizten ditu baina denen artean nagusi mahastiak dira. Txinako mahaspasa ekoizle handiena da Turfan. Urteko Mahatsaren jaialdia ospatzen da eta gobernuak egun horretan uigurren ezkontza masiboak bultzatzen ditu.

Garraioa.

Lanzhou eta Xinjiang arteko abiadura handiko trenak geltokia dauka bertan. Turpan Jiaohe aireportua ere alboan du.


Budgam barrutia

Budgam barrutia Indiako barruti bat da, Kashmir dibisioan, Jamnu eta Kaxmir estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.

Mugakideak.

Honako barrutiekin egiten du muga:


Picathartes oreas

Picathartes oreas "Picathartes" generoko animalia da. Hegaztien barruko Picathartidae familian sailkatua dago.


Orectolobus halei

Orectolobus halei "Orectolobus" generoko animalia da. Arrainen barruko Orectolobidae familian sailkatzen da.


Union Hill-Novelty Hill (Washington)

Union Hill-Novelty Hill Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. King konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Sequoyah (Oklahoma)

Sequoyah Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Rogers konderrian kokatuta dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Energia termiko

Energia termikoa bero moduan igorritako energiari deritzo. Gorputzetan tenperatura-aldaketak edo egoera aldaketak eragin ditzakeen energia.

Berogailuak energia termikoa igortzen du.

Naturarengandik lor daiteke, eguzkitik erreakzio exotermiko batekin. Erreakzio exotermiko hori erregai baten bidez lortzen da, erreakzio nuklear baten bidez esate baterako. Bestalde, energia elektrikoa ere erabil daiteke (Joule efektuaren bidez) edo, agian, energia termoelektrikoa erabiliz. Gainera, energia naturala energia termikoaren izaera hartzen badu erabil daiteke ere, hori da energia geotermikoaren kasua eta eguzki energi fotoboltaikaren kasua.

Erreakzio nuklearra fisioa edo fusioa erabiltzen du energia sortzeko. Energia mota honen eragin anbientala aipatu beharra dago; energia sortzeko CO2-a kanporatzen da kopuru handi batean eta beste emisio batzuk ugariak dira ere. Honekin batera, energia nuklearrak kezka nabariak sortzen ditu, energia nuklearrak hondakin mordo bat sortzen ditu eta.

Sarrera.

1807an Thomas Youngek energia terminoa sortu zuen eta 1852an lord Kelvinek termodinamikan erabiltzea proposatu zuen. Rudolph Clausius eta William Rankineren lanetan agertu ziren lehen aldiz, XIX. mendearen bigarren erdian, eta, denborarekin, garai horretan erabili ohi ziren barruko lana, barne-lana eta energia intrintsekoa terminoak ordezkatu zituen. James Prescott Joulek bero zartatuaren eta bero sentikorraren definizioak sartuko lituzke.

Energia termikoak objektu baten barne-energia osoa adierazten du: energia molekular potentzial eta zinetikoaren batura. Tenperatura desberdineko bi objektu kontaktuan jartzen direnean, energia transferitzen da batetik bestera. Adibidez, ikatz beroak urdun ontzi batean erortzen uzten badira, energia termikoa ikatzetatik uretara transferituko da sistemak oreka termikoa izeneko baldintza egonkor bat lortu arte.

Termodinamikan, sistema baten barne energia bezala ere ezagutzen den energia termikoa bere partikula guztien energia zinetikoen batura da, gehi hauen arteko elkarrekintzako energia potentzial guztien batura.1 Energia zinetikoa eta potentziala energia forma mikroskopikoak dira, hau da, sistema baten egitura molekularrarekin eta jarduera molekularraren mailarekin erlazionatzen dira, eta kanpoko erreferentzia esparruetatik independenteak dira. Barne-energiak ez du barne hartzen sistemaren eta ingurunearen arteko elkarrekintzak eragindako energia potentziala; beraz, substantzia baten barne-energiak ez du barne hartzen substantzia horrek bere posizio makroskopikoaren edo

Teoria atomikoaren arabera, energia termikoak azkar mugitzen diren molekulen energia zinetikoa irudikatzen du. Tenperatura igotzea molekulen batez besteko energia zinetikoa handitzeari dagokio. Energia termikoak objektu bat osatzen duten atomo eta molekulen energia irudikatzen duenez, sarritan barne energia deitzen zaio. Ikuspuntu atomikotik, barneko energiak, molekulen energia zinetikoa ez ezik, energia potentziala ere har dezake (oro har, izaera elektrikokoa), atomoek molekulen barruan dituzten posizio erlatiboen ondorioz. Maila makroskopikoan, barne-energia indar ez-kontserbatzaileei dagokie, hala nola marruskadurari. Maila atomikoan, ordea, energia partzialki zinetikoa eta potentziala da, eta dagozkion indarrak kontserbatzaileak dira.

formula_1 ikurra erabiltzen da barne-energiarako. Sistemaren egoera aldatzen den bitartean, barne-energia hasierako formula_2 balio batetik formula_3 batera alda daiteke. Barne-energiaren aldaketa honela adierazten da: formula_4

Sistema bati formula_5 bero-kantitate jakin bat gehitzen zaionean eta horrek prozesuan zehar lanik egiten ez duenean (beraz, formula_6), barne-energia formula_5 kantitate berean handitzen da; hau da, formula_8. Honek ez du prozesuan zehar lanik egiten (beraz formula_6), barne energia formula_5 kantitatean handitzen da; hau da, formula_11 Delta Lana bezainbeste bero-transferentzia badago, zer da barne-energiaren guztizko aldaketa?

formula_12 (termodinamikaren lehen legea)

Hori honela berregokitu daiteke:

formula_13

Horrek esan nahi du sistema bati formula_5 beroa gehitzen zaionean, energia agregatu horren zati bat sisteman mantentzen dela, bere barne-energia formula_15 kopuru batean mugituz; gainontzekoa sistematik ateratzen da bere ingurunearen aurka formula_16 lan bat egiten duenean. formula_16 eta formula_5 positiboak, negatiboak edo zero izan daitezkeenez, formula_15 positiboa, negatiboa edo zero izan daiteke hainbat prozesutarako. Termodinamikaren lehen legea energiaren kontserbazioaren printzipioaren orokortze bat da, energiaren transferentzia bero gisa eta lan mekaniko gisa sartzeko.

Ikuspegi termodinamikoa.

Analisi termodinamikoan, askotan, sistema baten energia osoa osatzen duten energia forma ezberdinetarako bi talde kontuan hartzea baliagarria da: makroskopikoak eta mikroskopikoak. Energia-forma makroskopikoak dira sistema osotasun bat dutenak kanpoko erreferentzia-esparru jakin batekin lotuta, hala nola energia zinetiko eta potentzialekin. Energia-forma mikroskopikoak sistema baten egitura molekularrarekin eta jarduera molekularraren mailarekin erlazionatzen dira, eta kanpoko erreferentzia-esparruetatik independenteak dira. Energia-forma mikroskopiko guztien baturari sistema baten barne-energia deitzen zaio eta formula_1 bidez adierazten da.

Barne-energia hobeto ulertzeko, sistemak maila molekularrean aztertzen dira. Gas molekulak espazioan abiadura jakin batekin mugitzen dira; beraz, energia zinetiko pixka bat dute. Translazio-energia esaten zaio horri. Molekula poliatomikoen atomoek ardatz batekiko biratzen dute eta errotazio honekin lotutako energia errotazio energia zinetikoa da. Mota honetako molekulen atomoek, euren masa zentro komunarekiko dardara egin lezakete, orduan, "Aldaera" mugimendu honen energia, energia zinetiko bibratorioa izango litzateke. Gasen kasuan, energia zinetikoa batez ere translazio eta errotazio mugimenduengatik gertatzen da, non bibrazio mugimendua tenperatura altuetan esanguratsu bihurtzen den. Atomo bateko elektroiek nukleoaren inguruan biratzen dute eta, beraz, errotazio energia zinetikoa dute. Kanpoko orbitetako elektroiek energia zinetiko handiagoak dituzte. Partikula hauek ere euren ardatzen inguruan biraka dabiltzanez, mugimendu honekin erlazionatutako energia biraketa-energia da. Atomo baten nukleoan dauden beste partikulek ere biraketa-energia dute. Molekulen energia zinetikoarekin erlazionatutako sistema baten barneko energiaren zatiari energia sentikorra deitzen zaio (edo molekulen energia zinetikoa). Molekulen batez besteko abiadura eta jarduera-maila gasaren tenperaturarekiko proportzionalak dira; beraz, tenperatura altuagoetan molekulek energia zinetiko altuagoak dituzte eta, ondorioz, sistemak barne-energia altuagoa du. Substantzia baten molekulen arteko lotura-indarrekin, molekula baten barruko atomoen arteko loturarekin eta atomo baten barneko partikulen eta bere nukleoaren arteko loturarekin ere lotzen da barne-energia. Molekulak elkarrekin lotzen dituzten indarrak, espero bezala, sendoagoak dira solidoetan, eta ahulagoak gasetan. Solido edo likido baten molekulei energia nahikoa gehitzen bazaie, hauek indar molekularrak garaitu eta banandu egiten dira, substantzia gas bihurtuz; fase aldaketa prozesu bat da. Energia agregatuaren ondorioz, gas-faseko sistema bat fase solido edo likidokoa baino barne-energia maila altuagoan dago. Sistema baten fasearekin lotutako barneko energiari energia latentea deitzen zaio. Fase-aldaketaren prozesua gerta daiteke sistema baten konposizio kimikoa aldatu gabe. Benetako arazo gehienak kategoria honetan kokatzen dira, eta, beraz, ez da beharrezkoa atomoek molekula batean dituzten lotura-indarrei arreta jartzea. Atomo batek, bere nukleoan, karga positiboa duten neutroiak eta protoiak ditu, bero-fluxuaren indar handien bidez elkarri lotuak, baita bere inguruan orbitatzen modu negatiboan kargatutako elektroiak ere. Molekula bateko lotura atomikoekin lotutako barneko energiari energia kimikoa esaten zaio. Erreakzio kimiko batean, adibidez, errekuntza-prozesu batean, lotura kimiko batzuk suntsitu eta beste batzuk eratu egiten dira, eta, ondorioz, barneko energiak aldaketa bat izaten du. Indar nuklearrak elektroiak nukleoarekin lotzen dituztenak baino askoz handiagoak dira. Atomoaren nukleoaren barneko lotura indartsuekin lotutako energia kopuru handi honi energia nuklearra deitzen zaio.

Gas ideal baten barne-energia.

Gas ideal baten molekulen formula_21 translazio-energia zinetikoa t tenperatura absolutuarekin lotuta dago.

formula_22

n gasaren mol kopurua da eta R gasen konstante unibertsala. Translazio-energia hori gasaren barne-energia osoa dela jotzen bada, orduan formula_23:

formula_24

Kasu honetan, gas ideal baten barne-energia bere tenperaturaren eta mol kopuruaren araberakoa da, ez presioaren eta bolumenaren araberakoa. Molekulek, translazio energia zinetikoaz gain, errotazio energia bezalako beste energia mota batzuk badituzte, barne energia aurreko ekuazioak adierazitakoa baino handiagoa izango da. Hala ere, ekipartizioaren teoremaren arabera, edozein askatasun mailarekin lotutako batez besteko energia formula_25 molekula bakoitzeko edo formula_26 mol bakoitzeko izango da.

Tenperatura, beroa, energia zinetiko makroskopikoa eta barne-energia bereiztea.

Teoria zinetikoak tenperatura, beroa eta barne energia argi bereiztea ahalbidetzen du. Tenperatura (kelvinean) banakako molekulen energia zinetikoaren batez besteko neurria da. Barneko energia molekulek objektuaren barruan duten energia totalari dagokio. Honela, masa berdineko bi burdin lingote berok tenperatura bera izan dezakete, baina bi lingotek bakar baten barne energiaren bikoitza dute. Beroa objektu batetik besterako energia-transferentzia da, tenperatura-diferentzia baten ondorioz. Bi objekturen arteko bero-fluxuaren norabidea bere tenperaturaren araberakoa da, ez bakoitzak zenbat energia duen. Horrela, 50 g ur 30 ° C-tan eta 200 g ur 25 ° C-tan elkar ukitzen (edo nahasten) badira, beroa 30 ° C-tan uretatik 25 ° C-tan isurtzen da, nahiz eta uraren barne energia 25 ° C-tan askoz ere handiagoa izan, energia horren kantitate handiagoa baitago. Era berean, bereizi egin behar dira objektu baten osotasun baten energia zinetiko makroskopikoa eta haren molekulen energia zinetiko mikroskopikoak, horiek osatzen baitute objektuaren barne-energia. Objektu baten energia zinetikoa, molekulen mugimendu ordenatuarekin lotutako energia forma antolatu bat da, norabide zuzen batean edo ardatz baten inguruan. Aldiz, molekulen energia zinetikoak erabat ausazkoak eta oso desantolatuak dira.

Energia termikoaren transferentzia.

Energia termikoa transferitzeko hiru mekanismo daude: kondukzioa, konbekzioa eta erradiazioa.

Beroa transmititzeko mekanismo guztietan, gorputz baten hozte-abiadura gorputzaren eta inguratzen duen ingurunearen arteko tenperatura-aldearekiko proportzionala da, gutxi gorabehera. Newtonen hozte legea bezala ezagutzen da. Egoera erreal askotan, beroa transferitzeko hiru mekanismoak aldi berean aurkezten dira, horietako batzuk besteak baino gehiago izan daitezkeen arren.


Sonda uharteak

Sonda uharteak hego-ekialdeko Asiako uharte multzoa da, Malasiar uharteditik mendebaldera dagoena. Uharteak bi taldetan banatuta daude:

Lurraldea, gaur egun, herrialde hauen artean banatuta dago: Brunei, Ekialdeko Timor, Indonesia eta Malaysia.


New Pine Creek (Oregon)

New Pine Creek Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lake konderrian dago, Oregon estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Huaca

Huaca edo waka (kitxuaz: "wak'a"), Andeetako kulturetan, leku eta gauza sakratuak, hala nola muinoak, tenpluak, zuhaitzak, iturburuak, haitzuloak edo forma bitxiko harriak, izendatzeko erabiltzen zuten hitza da. Bertan espirituak bizi zirela uste zuten, eta opari edo sakrifizioak eskaintzen zizkieten. Haur bikiak, normala dena baino hatzamar gehiago zituzten pertsonak, forma arraroko landareak eta pertsonen gorpuak ere huacatzat hartzen zituzten. Amuleto gisa erabiltzen zituzten huaca eramangarriak (harri koxkorrak) ere izaten zituzten.


Araukaria

Araukaria "Araucariaceae" familiaren "Araucaria" generoaren landareen izen arrunta da. 19 espezie bizirik geratzen dira munduan, Kaledonia Berrian (non 13 espezie endemikoak dauden), Norfolk uhartean, ekialdeko Australian, Ginea Berrian, Argentinan, Txilen eta hegoaldeko Brasilen hain zuzen ere.

Adar hirukoitz zutituak dituzten zuhaitzak dira eta osotara piramide itxura dute. Hosto larrukara gogorrak ditu eta lore dioikoak gerbatan bilduak. Brasil, Txile eta Australiako hamar mota biltzen dira genero honetan; horien artean "Araucaria heterophylla": zuhaitz mota hau beti berde egoten da, oso altuera handia har dezake eta apaingarri gisa erabiltzen da. "Araucaria araucana" Txilekoa da, enbor zuzena du eta altueran 40 bat metro izan ditzake, haziak jateko onak dira. "Araucaria bidwillii" Australiakoa da, eta bertan "bunga bunga"

izena ematen diote, hosto etzanak ditu eta honen haziak ere jangarriak dira. Txilen badago jateko oso hazi onak dituen beste mota bat, eta orobat Australiako beste bat ere, "bunia"

izenekoa.


Vilela (Carballo)

Vilela, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Carballo udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2016ko erroldaren arabera 350 biztanle zituen.


Cawsand

Cawsand, kornubieraz: Porthbugh

, eta Kingsand, Ingalaterrako Kornualles konderriko bi herri dira.


Torpedo sinuspersici

Torpedo sinuspersici "Torpedo" generoko animalia da. Arrainen barruko Torpedinidae familian sailkatzen da.


Santa María del Campo

Santa María del Campo hainbat tokiren izena izan daiteke:


ETA (etxetresna elektrikoak)

<templatestyles src="Argitzeko/styles.css" />

"Artikulu hau Txekiako markari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Eta (argipena)»."

|qualifier =P580 |qualifier2=P582 |colformat1=Y |colformat2=Y

|qualifier3=P1083 or P115/P1083

|rowsubformat3= $3

|qualifier4=P131 or P115/P131 |rowsubformat4=: $4 |case4=locationcontext

|separator= | tablesort=1

e_izenburua =Etxean|

e_gorputza =ffffff|

e_g_eredua =_unknown|

e_prakak =ffffff|

e_p_eredua =|

k_izenburua =Kanpoan|

k_gorputza =eeeeee|

k_g_eredua =_unknown|

k_prakak =eeeeee|

k_p_eredua =|

3_izenburua =Alternate|

3_gorputza =|

3_g_eredua =_unknown|

3_prakak =|

3_p_eredua =|

ETA Txekiako enpresa eta marka bat da. Konpainia formalki 1943an sortu zen Hlinsken, non 2011ra arte egon zen egoitza, baina marka zaharragoa da izatez. Etxeko etxetresna elektrikoen ekoizpena, salmenta eta konponketa egiten du; adibidez, plantxak, sukaldeak, xurgagailuak, irabiagailuak, ile-lehorgailuak eta beste. 2011az geroztik, ekoizpenaren gehiengoa Asian egiten da, zati txikiagoa Milotice nad Bečvoun- ekoizten delarik.

Historia.

Markaren izena "Elektrotechnické aparáty" esalditik eratorria da. Marka hau erabiltzen duen konpainia Vršovicen zegoen enpresa batek XX. mendearen hasieratik eta irratiak, joko-makinak, transformadoreak eta hozkailu elektrikoak ekoizten zituen. 1929an ETA marka obalatuaren forman erregistratu zen. 1939an, Askania konpainia alemaniarrak ETAren akzio gehienak eskuratu zizkion jatorrizko jabeari, Pragako Bukovsky fabrikatzaileari. Ondoren, ETA-Askania sozietate anonimoaren ekoizpena gailu optikoetan zentratu zen, kamerak barne.

1945ean ETA-Askania sozietate anonimoa nazionalizatu eta ekoizpen planta gisa sartu zen Přeroven egoitza zuen Meopta enpresa nazional eratu berrian. Honi ETA markari lotutako eskubideak ere transferitu zitzaizkion. Hala ere, Meoptak ez zuen ETAren marka erabili. Elektragailuen beste enpresa batek lortu zituen marka eskubideak geroago, eta hark ekoiztu zituen etxetresnak aurrerantzean.


Colores (albuma)

Colores Mocedades taldearen albuma da, 1986. urtean argitaratua. Ana Bejeranok bakarlari moduan parte hartu zuen, lehendabizikoz.


Laurinburg (Ipar Carolina)

Laurinburg Ipar Carolinako hiri bat da. Scotland konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Abde Rebbach

Abderrahman Rebbach, futbolean Abde bezala ezaguna, (arabieraz: عبد الرحمن ريباخ


Carola Lorenzini

Carola Elena Lorenzini (Empalme San Vicente, Buenos Aires, 1899ko abuztuaren 15a – Morón, Buenos Aires, 1941eko azaroaren 23a) Argentinako hegazkinlari eta kirolaria izan zen.

Lehen urratsak eta ibilbidea.

José Lorenziniren eta Luisa Pianaren alaba, zortzi neba-arrebetan zazpigarrena izan zen. Pasadizo baten arabera, San Vicenteko kaleetan barrena auto bat gidatu zuen lehen emakumea izan zen. Hazi zenean kirolari handia bihurtu zen, eta zaldiketan, arraunketan, atletismoan, jauzian, xabalinan eta hockeyan nabarmendu zen. 1925ean atletismoko txapelduna izan zen.

Geroago, daktilografo gisa eta Unión Telefónica konpainian lan egin zuen. 1931n, gutun ugari bidali eta behin eta berriz eskatu ondoren, Seis de Septiembre Aero Club Argentinarrean onartu zuten. Prestakuntza ordaintzeko bere aurrezki guztiak gastatu eta bere gauzak saldu zituen, bizikleta barne.

Azkenik, 1933an hegazkinlari zibil txartela lortu zuen. Geroago, Hego Amerikan hegaldi-irakasle titulua lortu zuen lehen emakumea izan zen, eta 1941ean zerbitzu publiko komertzialerako lizentzia eman zioten. Bertako landa-tradizioekiko eta Argentinako kultura indigenarekiko maitasunak, bonbatxo kreolak janzteko ohiturarekin (landa-gizakiaren ohiko janzkera), botekin eta larruzko kanpaiarekin batera, "«Aviadora Gaucha» edo «Paloma Gaucha»" ezizena eman zioten.

Errekorrak.

1935eko martxoaren 31n, emakumezkoen altuerako Hego Amerikako errekorra hautsi zuen, 5381 m-raino, kabina itxiko Ae C-3 hegazkin batean. Horrek aintzatespen eta zoriontze ugari ekarri zizkion, eta Argentinako Abiazio Militarrak urrezko domina eman zion.

1936ko azaroaren 13an Río de la Plata gurutzatu zuen hegaldi bakarti batean. Morongo Rivadavia aerodromotik abiatu zen, eta Isabel Gladisz hegazkinlariarekin lehiatu zen. Biak Montevideora iritsi ziren.

1940an bidaia bat egin zuen Argentinako orduko 14 probintziak elkartuz.

Heriotza.

1941eko azaroaren 23an hil zen, aireko istripu batean, 6 de Septiembre Rivadavia aeromoan erakusketa bat egiten ari zela. Gaur egungo Moron Aireko Base Militarra da, Moronen partidan, Uruguaiko hegazkinlari talde baten bisita zela eta.Looping alderantzikatu ezaguna egitera gonbidatu zuten; akrobazia horretan, pilotua erabat alderantzikatuta geratzen da oinak gorantz dituela, lurretik oso gertu hegan eginez. Muturreko proba zen, eta denbora horretan herrialdeko hegazkinlari gutxi animatzen ziren; besteak beste, Carola Lorenzini eta Santiago Germanó, haren irakaslea. Zoritxarrez, Lorenzinik harreman txarra zuen abiazio zibileko agintariekin: urtebete zeraman erakundeak zigortuta, itxuraz, Abiazio Militarrarekin eztabaida gogorra izan zuelako, bere hegazkinetarako erregairik ez zuelako izaten.

Argentinako aeroklubeko buruzagiek gestioak egin zituzten behin-behineko baimena lortzeko, bere emakume-pilotu ezagunenak hegan egin zezan. Giro tirabiratsuan, Carolak erakusketa arriskutsua egitea erabaki zuen. Focke-Wulf Fw44 hegazkina erabili zuen, baina ez normalean hegan egiten zuen aparatua. Ezin izan zuen entrenatu. Hegaldian arazoak izan ziren beheranzko fasean, eta hegazkinak lurra jo zuen eta Carola pilotua bertan hil zen.

Aitortzak.

Beilatokiak jende ugari bildu zuen, hala nola Errekoletako hilerrian. Handik urte batzuetara, gorpuzkiak San Vicenteko hilerrira eraman zituzten.Hainbat aitortza jaso zituen Carolak hil ondoren.


Juan Villela

Juan Villela Olabarrieta (Arrigorriaga, 1563ko martxoaren 13a - Madril, ) bizkaitar politikaria izan zen. Oñatiko Unibertsitatean zuzenbide kanoniko ikasi ondoren, bertoko erretore bihurtu zen. 1591n Perura joan zen eta bertan aritu zen 1611n penintsulara itzuli arte. Handik aurrera Indietako Batzordean lan egin zuen.


Lithonia (Georgia)

Lithonia Georgiako estatuko hiri bat da. Bibb konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Olszówka udalerria

Olszówka Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Koło barrutian kokatuta. 81,7 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4576 biztanle zituen.


Naturaren balio intrintsekoak

Ekosistema baten balorazioa egiteko orduan, ez da kontutan hartzen naturaren balioak gizakiei eskaintzen dieten zerbitzu ekosistemikoak baino haratago doazela. Gizakiek naturari ematen dieten balioez haratago eta naturak gizakiei eskaintzen dien zerbitzuez haratago, naturak berezko balioak ditu(balio intrintsekoak).

Teoria biozentrikoak adierazten duen bezala “Gizakirik gabeko mundu batean, landareek eta animaliek beraien eboluzio-martxa jarraituko dute eta beraien kontestu ekologikoetan murgilduta egongo dira, eta bizitzaren agerpen hori berez balioa dauka.” (Gudynas)

Existentzia berak edozein espezie, organismo edo gune naturalari balio intrintsekoa ematen dio. Naturaren balio intrintsekoak existitzen ziren gizakiak agertu baino lehen, beraz ez da beharrezkoa gizakien presentzia naturak balioak izateko.

Ikuspegi antropozentrista.

Naturari buruzko ohiko ikuspegietan, natura gizakien arabera aintzat hartzen edo baloratzen den objektu multzo gisa ulertzen da. Gizakiak dira balioa esleitzen dutenak. Adibidez, baliabide natural batzuei balio ekonomikoa edo eremu berdeei jabetza eskubidea esleitzea. Hau da ikuspegi antropozentrikoa, non naturak eskubiderik ez duen eta hauek bakarrik pertsonen esku dauden.

Ikuspegi honen arabera naturak ez dauka berezko baliorik, bakarrik dauka balio instrumentala. Hau da, pertsona batek helbururen bat lortzeko erabil dezakeen heinean baliotsua da. Horrela, zuhaitz bat, intsektu bat, hegazti bat, ibai bat do airea bakarrik izango dira baliotsuak gizakiarentzat edo pertsona batentzat erabilgarriak badira.

Ikuspegi Biozentrista.

Biozentrismoak balio intrintsekoak aitortzen ditu eta, beraz, mendebaldeko ikuspegi antropozentrikoekin apurtzen du. Biozentrismoak ez ditu ukatzen gizakien balorazioak, baina azpimarratzen du naturak balio anitz dituela eta horien artean balio intrintsekoak daudela.

Biozentrismoa, Ingurumena baloratzeko orduan, balio ekonomikoak naturaren balio garrantzitsuenak direla esaten duen teoriatik aldentzen da. Aitzitik, biozentrismoak giza jatorrizko balioak baino azkoz balio gehiago daudela aipatzen du; hala nola estetikoak, erlijiosoak, kulturalak eta abar. Haiei gehitu behar dira balio ekologikoak(adibidez ekosistema batean existitzen diren espezie endemikoak) eta balio intrintsekoak. Izaki bizidunek eta ekosistemek gizakiarentzat izan dezaketen erabilgarritasunetik haratago balio propioak dituztela aintzat hartuta, natura subjektu bihurtzen da. Aldaketa honen ondorioak oso zabalak dira, eta esparru juridikoetan natura zuzenbide-subjektu gisa aitortzetik, berarekiko betebehar berriak sortzeraino doaz.

Historia.

Naturaren berezko balioen aldarrikapenen lehenengo kasuak XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran kokatu ditzakegu. Haien artean azpimarratzekoa da Henry David Thoreau. 1845 eta 1849 urteen artean Walden lakuaren ertzean egindako egonaldiek naturarekin zuen harreman biziaren inguruko gogoeta bikainak idazteko grina eragin zioten.

Mende horren barruan, John Muirrek 1897 urtean edertasunean eta beste balio batzuetan oinarrituta, kanpaina bat jarri zuen martxan babestutako guneak sortzeko. Jarrera hau Glifford Pinchotek zuzendutako kontserbazio utilitaristaren aurka zegoen(Kontserbazioaren aldeko utilitaristek uste zuten natura babestu behar zela gizakientzat erabilgarria eta mesedegarria zelako eta ez zuen zinesten naturaren balio intrinsekoetan)

XIX. mendearen amaieran jarrera biozentrista erromantikoa edo traszendentalista izateagatik kritikatzen zen. Bere helburua Ingurumena babestea zen, ez arrazoi utilitaristengatik, baizik eta bizitzaren defentsagatik.

XIX mendean Manuel Céspedes Anzoleagak idazle boliviarrak lurrak ez zuela jaberik izan behar defendatzen zuen, eta edozein utilitarismotik haratago bizitza defendatu zuen.

Lehenengo jarrera biozentrinko haiek itzaltzen joan ziren 1940 hamarkada arte. Hamarkada horretan Aldo Leopoldek ingurumenean esku hartze minimoak defendatu zituen. Uste zuen gizakiak ekosistemetara egokitu behar zirela. Natura babesteko baliagarria zena ona zen. Etika hau, Leopolden aburuz, bakarrik posible da naturarekiko maitasun, begirune eta miresmenetik. Baina bere ideiak bultzada bat suposatu arren, ahaztu egin ziren.

Ikuspegi biozentrikoa 1980ko hamarkadan bueltatu zen. Leopolden ideiak ekologia sakonaren korrontearekin uztartu ziren. Korronte honek balio intrintsekoak babesten ditu eta plataforma etiko zabalago batean kokatzen ditu. Bere pentsalari garrantzitsuena Arne Naess Filosofo norvegiarra izan zen.

Naturaren balio propioen onarpena ez da mendebaldeko asmakizun bat, herri indigena askotan jada presente baitzegoen. Herri hauek jarrera biozentrikoak zituzten. Adibide asko berreskuratu ziren eta aliantza berriak sortu ziren ekologisten, kontserbazionisten eta erakunde indigenen artean.


Otondar pizkundea

Otondar pizkundea Europa erdialde eta hegoaldean 1000. urtearen inguruan izandako pizkunde ekonomiko eta artistikoa izan zen, dinastia saxoiko lehen hiru enperadoreen agintaldian, hirurak Oton izenekoak: Oton I.a (936–973), Oton II.a (973–983) eta Oton III.a (983–1002).

Otondar pizkundea katedral eskola berpiztu batzuetan agertzen da, Bruno I.arenean bezala, Koloniako artzapezpiku izan zena, eta argitutako eskuizkribu ekoizpenean, garaiko forma artistiko nagusia, eliteko "scriptoria" batzuetan, Quedlinburg bezala, Oton I.ak sortutakoa 936an. Abadetza inperialak eta gorte inperiala, bizitza erlijioso eta izpiritualaren gune bihurtu ziren, errege familiako emakumeen eredua jarraituz. Oton, Erroman liturgiak zuen egoeragatik asaldatua geratu zen, eta, beraz, lehen "Liburu Pontifikala" enkargatu zuen, otoitzak zein errituari buruzko gidak zituen liturgia liburu bat. Gaur egun "Erromatar Germaniar Pontifikala" bezala ezagutzen den liburuaren bilketa, Mainzeko Gillen artzapezpikuak gainbegiratu zuen.

Otondar arteak X. mendearen erdialdetik XI.aren azkena bitarteko aldia hartzen du, denborari dagokionez, eta lurraldez, garai hartako Germaniako Erromatar Inperio Santuaren esparru bera.

Testuingurua.

Karlomagnoren heriotzaren ondoren haren bi semeen artean banatu zen inperioa : Karlos "Burusoilak" agintzen zuen mendebaldean eta Luis "Germaniarrak" ekialdean, gaur egun, gutxi gorabehera, Frantziak eta Alemaniak hartzen dituzten lurraldeetan. Nolanahi ere, aginpide eskasa zuten, eta inguruko arerioek geroz eta errazago egiten zieten eraso : hegoaldetik, musulmanek noiznahi egiten zituzten sarraldiak, ekialdetik eslaviarrak eta hungariarrak zetozen oldarka, eta ipar eta mendebaldetik, berriz, txikizio eta hondamen handiak egiten zituzten bikingoek, itsasoz etorrita.

Bikingoek (egungo daniarren eta eskandinaviarren arbasoak) Frantziako ipar-mendebaldea mendean hartu zuten eta geroztik Normandia deitu zaion eskualdean bertakotu ziren. Berehalaxe kristautu ziren eta, 911 tik aurrera, Frantziako erregearen mendeko dukeak izan ziren normandiar buruzagiak. XI. mendean, funtsezko papera jokatu zuten normandiarrek Europaren politika antolakuntzan : Normandiako dukea, Gilen "Konkistatzallea", Ingalaterrako errege egin zen eta beste normandiar buruzagi batzuek musulmanak bota zituzten Siziliatik, eta bizantziarrak Italia hegoaldetik.

Alemanian, bien bitartean, hegotik iparraldera aldatu zen agintegunea, Saxoniara, hain zuzen. Oton I.a "Handia" izan zen saxoniar jatorriko errege ospetsuena. Lonbardiako erregearen alargunarekin ezkondu ondoren, Italia gehiena mendean hartu zuen eta, Karlomagnoren ametsa bereturik, enperadore koroatu zuen aita santuak (962). Aurrerantzean, germaniarra izan zen Erromatar Inperio Santua, nahiz eta Oton I.aren ondorengoek ez zuten inoiz lortu Alpeetatik hegoaldera agintzerik.

Arkitektura.

Otondar eraikinak karolingiar arkitekturan oinarritu ziren hasieran, baina bidea egin ahala bere estilo berezia garatu zuen. Garai honetako eraikin gehienak, denak ez esatearren, elizak edo monasterioak dira.

Aipatzekoak dira, bestalde, nahiz eta karolingiar eraginarekin alderatzekoak ez izan, bizantziar artearen noizbehinkako ukituak ere.

Eskultura.

Nahiko urriak dira gaur arte iraun duten otondar garaiko eskultura lanak. Aipatzekoak dira, horien artean, Regensburgeko estatua gutxi batzuk eta beste hiruzpalau erliebe (Werden an der Ruhr, Munster). Baina garai hartako eskultura gogoangarriena, zalantzarik gabe, Geroren Kristo gurutziltzatua da.

Urregintza eta metalgintza.

Inperio Santuko koroa, Vienako Urregintzaren alorrean, Erdi Aroko artelan distiratsuenen artean sartzen dira otondar eskulangileen lantegietatik ateratako zenbait obra. Esandakoaren froga argiak dira gaur arte gorde diren Quedlinburg, Hildesheim, Essen, Aachen, Trier eta Regensburgeko altxorrak, eta Vienako altxor inperial miragarria. Gurutze, erlikia ontzi, aldare aurre, eta liburu azaletan ikusten da otondar garaiko urregileek zenbaterainoko teknika landua zuten grabatuak, mailu lanak, zizelatuak, filigranak, eta esmalteak egitean, eta nola kokatzen zituzten harri bitxiak euskarri ikusgarrietan. Antzinakoenak Oton II.aren biloba zen Essengo Matilde abadesak eginarazitako urrezko gurutzeak, Aachengo "Lotarioren gurutzea" (1000 ingurukoa), eta Vienako altxorreko gurutze inperiala dira, 1030 aldera altxorreko erlikia handiak gordetzeko egina, hain zuzen ere. Liburu azalen artean aipatzekoak dira Oton III.aren eta haren emazte Teofanoren aginduz Trierko hirian egindakoa (Nurenbergen dago), eta Henrike II.ak Bambergeko katedralari oparitutako liburuen azalak. Kontuan hartzekoak dira, orobat, Vienako altxorrean gorde den koroa inperiala eta otondar enperatrizenak izandako lepoko eta gainerako bitxiak.


Antibirus

Informatikan, antibirusa birusak eta beste programa kaltegarri batzuk ("malware" izenekoak) hauteman eta ezabatzeko programa da.Funtsean, antibirusak fitxategi bakoitzeko kodea konparatzen du birus ezagunen arteko kode base batekin ("izenpe" edo "txerto" izenekoak). Horregatik, oso garrantzitsua da aldizka eguneratzea, agertuz doazen birus berriak detekta ditzan. Gaur egun, antibirusei funtzio aurreratuak gehitu zaizkie, adibidez, birus baten portaera tipikoak bilatzea (teknika honi "Heuristika" deitzen zaio) edo ordenagailu sareetan birusen kontrako egiaztaketak egitea.

Oro har, antibirusak memorian kargatzen den osagai bat darama, eta hor gordetzen da irekitzen, sortzen, aldatzen edota gehitzen diren artxiboak unean bertan egiaztatzeko. Oso arrunta da mezu elektronikoen artxibo atxikiak edo webguneetako programak berraztertzen dituzten osagaiak edukitzea.

Antibirusak aurre egiten dien programak (birusak, spywarea eta abar) jabearen baimenik gabe gauzatzen diren programa informatikoak dira, eta ordenagailuko baliabideak erabiltzeko, memoria kontsumitzeko eta informazioa ezabatzeko ahalmena dute. Ugaltzeko ahalmena ere badute, eta informazioa lapurtzeko, galtzeko edota ordezteko gai izaten dira.

Sarrera.

Informatikan, segurtasuna zaintzea gero eta zeregin zailagoa da.

Segurtasunari buruzko ikuspuntu global bat eduki behar dugu:

Antibirusen funtzionamendua.

Askotan, pertsonak galdetzen diote bere buruari nola funtzionatzen duen antibirus bat zeren ordenagailu baten artxibo bakoitza kutsatuta dagoen do ez egiaztatu behar dute. Badago teoria bat antibirusak gaizto kode zerrenda batekin sortzen direla esaten duena eta honek antibirusak artxibo baten datuzko basea miatuko du. Artxibo batek zerrendan dagoen kode bat badauka, artxiboa birus informatiko bat bezala aztertuko du.

Birus daukan artxibo bat desinfektatzeko beste teoria bat dago.

Artxiboa infektatuta badago kode gaiztoa ezabatzen da artxiboaren datuzko basetik eta kito.

Kalteak eta galerak.

Errekurtso kontsumoa birus baten ezaugarri bat delako, produktibitatearen galera, ekipoaren etekina jaisten da, sistema informatikoaren mozketak edo datuetan kalteak eragiten dituzte birusak.

Sistema informatikoaren beste lekuetan ugaltzeko aukera edukitzea da birusen beste ezaugarri bat. Gaur egun interneteko sareak laguntzen du propagazio honetan.

Birusek sistema informatikoei eragiten dizkien kalteak hauek dira:

Birus bakoitza egoera berri bat dela kontuan izan behar dugu. Horregatik oso zaika da esku-hartze batek zenbat balio dezaken zenbatzea.

Kutsadura metodoak.

Bi kutsadura mota handiak daude, lehenengoan erabiltzailea momentu batean gauzatu edo onartzen du birusaren instalazioa nahi gabe, bestean, programa maltzurrak interneteko saretik zabaltzen dira.

Bi kasuetan, infektatuta dagoen sistema operatiboak, portaera ezohizkoak izaten hasten da. Portaera hauek dira arazoa dugula esaten digutena eta sistema bizkortzen lagunduko digutena.

Erabiltzailearen ekintzagatik kutsadura arruntenak honako hauek dira:

Segurtasuna, babes metodoak.

Metodo hau kontuan izatea lehenengo pasua da seguritatea edukitzeko. Arazoa konpontzeko medio ugari daude. Baina errealistak izateko, programa eta sistema operatibo berri gehiago sartzen badira, zailagoa izango da guztiak kontrolatzea eta infektatzeko modu berriak eragitea errazago izango da.

Segurtasuna, babes metodoak:

Metodo hau kontuan izatea lehenengo urratsa da seguritatea bermatzeko. Arazoa konpontzeko bitarteko ugari daude. Baina errealistak izan gaitezen, programa eta sistema operatibo berri gehiago sartzen badira, zailagoa izango da guztiak kontrolatzea eta infektatzeko modu berriak sartzea errazago izango da.

Arazo hauek konpontzeko, antibirus izeneko software batzuk daude. Antibirus hauek, software kaltegarri batek utzi dituen aztarnak aurkitzen saiatzen dira, ezabatzeko edo detektatzeko, eta batzuetan kontaminazioa gelditzeko.

Birusei lotuta dauden arriskuei eusteko edo gutxitzeko metodoak bi eratakoak dira: aktiboak edo pasiboak.

Antibirus aktiboa.

Programa hauek programa maltzurren aztarnak bilatzen saiatzen dira sistema erabiltzen den bitartean. Gero erabiltzaileei notifikatzen diete arazoak.

Antibirusak sistemaren funtzionamenduan kontrako efektua du. Errekurtsoen parte handia antibirusaren funtzionamendura doa. Gainera, nola makinaren memoria etengabe konprobatzen ari den, sistemaren memoria gehiago erabiltzeak ez du hobetzen bere betebeharrak.

Beste kontrako efektu bat gezurrezko positiboak dira,hau da, erabiltzaileari segurtasunean arazo posible batzuei buruz jakinarazteagatik, erabiltzailea, normalean, sistema jakinarazten dion akzio guztiak baimentzen ditu. Era honetan, antibirusa erabiltzen delarik, faltsuzko segurtasun sentsazioa ematen du.

Segurtasun kopiak.

Segurtasun kopiei buruzko politika bat mantentzea datuen berreskuraketa eta aurretik adierazitakoek funtzionatu ez dutenean erantzuna segurtatzen du.

Halaber, enpresak plan bat eduki beharko zuen eta instalatuta dagoen software guztien datuak gorde beharko lituzkete gertakariren plan bat edukitzeko arazoak agertzen direnerako.

Planifikazioa.

Planifikazioa, gertakari plan bat prestatuta edukitzean datza birus batengandik emergentzia bat ematen denerako. Baita ere langileei formazio egokia ematean arriskua sor ditzaketen gertakariak ahal den neurrian murrizteko.

Softwarearen kontsiderazioak.

Planifikazioan beste elementu klabea softwarea da. Hurrengo konprobaketak kontuan hartu beharko lirateke:

Sarearen kontsiderazioak.

Sarearen funtzionamenduaren ikuspegi garbia izateak filtro, egiaztatzeak eta detekzio puntuak intzidentziak identifikagarri diren lekuetan jartzea onartzen digu.

Politika orokorra.

Oso zaila da segurtasun maila altu batekin informazio sistemak mantentzea.

Antibirusa.

Antibirusaren baimena aktiboa izatea komeni da. Baimen hau emergentziako eta errekuperazioko diskoetarako erabiliko da. Baina antibirusaren erabilera sarean une guztietarako ez da gomendatzen.

Baina, birusen detektoreak duten korreo filtroek ezinbestekoak dira zeren horrela erabiltzaile ez entrenatuen erabakiak gutxituko dira eta horrela interneteko sarean dauden arrisku gehienak urrituko dira.

Suebakiak.

Edukia eta sarrera puntuak iragazi. Aktibitatearekin zerikusirik ez duten programak ezabatu. Sarearen erabiltzaileen sarrerak monitorizatua edukitzeak arriskua eman dezaketen software instalazioak murriztea dakar. Suebakiek beste pertsona batek beste ekipo batetik zurean sartzea eragozten du.

Softwarearen ordezkapena.

Sarera sarrera gehienak posta, web horri eta disko edo kanpoko konputagailuetako fitxategietatik izaten dira.

Hauetariko konputagailu askok aukera seguruago batengatik ordezkatuak izan daitezkeen programak erabiltzen dituzte.

Jarraipen bat egitea komeni da.

Zentralizazioa eta backup.

Errekurtsoen zentralizazioa eta datuen "backup"-a bermatzea da segurtasun politikan iradokitzen den beste jarraibide bat.

Softwarearen inbentarioen sorkuntza, honen zentralizazioa eta azkar instalatzeko aukera segurtasun metodo gehigarriak eskaintzen digute.

Oso garrantzitsua da enpresaren informazioa nun daukagun jakitea. Horrela modu egokiago batean segurtasun kopiak egiteko aukera izango dugu.

Sistema eragilea seguruen erabilera.

Fitxategiak zerbitzatzeko ez da komenigarria estazioen erabiltzen diren sistema operatiboak berdinak erabiltzea, zeren kasu honetan sare guztia dago arrisku berdinen eraginpean. Arazoak aurreikusteko modu bat sistema operatiboak arkitektura ezberdinekin edukitzean datza, negozioaren jarraitasuna bermatzen lagunduko diguna.

Segurtasun buruzko gaiak.

Antibirus enpresetan edo kultura herrikoian zabaldutako ideia batzuk ez digute laguntzen sistema informatikoen segurtasuna mantentzen.


Mendi (Idauze-Mendi)

Mandi Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Idauzerekin batera Idauze-Mendi udalerria osatu zuen.

Toponimia.

Frantsesezko toponimoa "Mendy" da. 1454an Baionako paperetan "Sent-Marthii de Mendi" idatzi zuten.

Biztanleriaren bilakaera.

Iturria : Cassini proiektua

Ikustekoak.

Herriko elizak hiru puntako kanpandorrea du, Hirutasuna adierazteko.


Tusionita

Tusionita borato motako minerala da.

Ezaugarriak.

Tusionita borato mineralaren formula kimikoa hau da: <chem>Mn2+Sn4+[BO3]2</chem>. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 6 da.


Ramphotyphlops broomi

Ramphotyphlops broomi "Ramphotyphlops" generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.


Besoko trizeps

<templatestyles src="Argitzeko/styles.css" />

"Artikulu hau besokoaren muskuluari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «trizeps»."

Giza anatomian, besoko trizeps, arruntean trizeps izendatua, besaurrean dagoen muskulua da. Hiru alde ditu: barnekoa, kanpokoa eta luzea.

Txertaguneak sorbalda hezurra eta besahezurra goitik, eta, behetik, ukondoko olekranon izeneko zaina dira. Besoa altxatzea da haren eginkizun nagusia.

Egitura.

Buru luzea omoplatoaren tuberkulu infraglenoidaletik sortzen da. Urrunetik muskulu biribil txikira hedatzen da, eta, ondoren, muskulu biribil handira.

Buru mediala besahezurrean sortzen da bitartegabe, nerbio erradialaren artekaren azpitik, besahezurraren bizkarraldetik, muskuluarteko trenkada medialetik, eta bere zati distala ere alboko muskuluarteko trenkadatik sortzen da. Buru mediala, batez ere alboko eta buru luzeek estaltzen dute, eta, distalki, besahezurraren gainean bakarrik ikusten da.

Alboko burua besahezurraren gainazal dortsaletik sortzen da, alboko eta proximala nerbio erradialaren artekaraino, muskulu biribil handienetik muskuluarteko trenkada medial eskualderaino.

Hiru faszikuluetako bakoitzak bere motoneurona azpinukleoa du bizkarrezur-muineko motor-zutabean. Buru mediala osatzen dute nagusiki: I. motako zuntz txikiek eta unitate motorrek; II.b motako zuntz handien eta unitate motorren alboko buruak, eta zuntz motorren eta unitate motorren nahaste baten buru luzeak. Faszikulu bakoitza funtzio funtzionalak dituen muskulu independentetzat har daitekeela iradoki da.

Zuntzak tendoi bakar batera biltzen dira kubituaren olekranon prozesuan sartzeko (nahiz eta ikerketa batzuek tendoi bat baino gehiago egon daitekeela adierazten duten), eta ukondoaren kapsularen atzeko trenkadara, non poltsak (kuxin zakuak) aurkitu ohi diren. Tendoi arruntaren zatiak besaurrearen fasziara irradiatzen dira, eta ia ankoneo muskulua estali dezakete.

Inerbazioa.

Klasikoki, besoko trizepsaren hiru buruak nerbio erradialak jota daudela uste da. Hala ere, ikerketa berriagoek ikusi dute banakoen % 14tan besoko trizepsaren buru luzea galtzarbeko nerbioak inerbitzen duela, eta % 3tan inerbazio bikoitza jasotzen duela nerbio erradialak zein galtzarbekoak.

Aldakuntza.

Tendoi-arku bat izaten da maiz buru luzearen eta dortsal zabal tendoiaren jatorria. Kasu bakanetan, buru luzea omoplatoaren alboko ertzetik eta sorbaldako artikulazioaren guruinatik letorke.

Funtzioa.

Trizepsa ukondoaren artikulazio-muskulu hedatzaile bat da, eta bizeps eta besoko muskuluen antagonista bat. Ukondoaren artikulazioa ere konpon dezake besaurrea eta eskua mugimendu finetarako erabiltzen direnean, adibidez, idaztean. Iradoki izan da buruko faszikulu luzea erabiltzen dela indar iraunkorra sortzea eskatzen denean edo sorbaldaren eta ukondoaren edo bien kontrol sinergikoa behar denean. Albo-burua noizbehinka intentsitate handiko indarra behar duten mugimenduetarako erabiltzen da.

Sorburua omoplatoan duela, buru luzeak sorbaldako artikulazioan ere eragiten du, eta besoaren atzeranzkoan eta adukzioan ere parte hartzen du. Besahezurrearen goiko aldeko sorbalda-artikulazioa egonkortzen laguntzen du.

Prestakuntza.

Trizepsa mugimendu estatiko edo ukondoen luzapen mugimendu konposatuen bidez landu daiteke, eta estatikoki uzkur daiteke besoa erresistentziaren aurka zuzen mantentzeko.

Mugimendu estatikoek barne biltzen dute: kableekin egindako tolesturak, etzandako trizeps luzapenak eta besoen luzapenak atzealdean daudela. Ukondoen luzapen konposatuaren adibideen artean, sakatu mugimenduak daude, hala nola petik gorakoak, aulki-bultzada, hurbileko aulki-bultzada (horizontalki, helduleku aulki-bultzada), sorbalda garatua eta jauziak. Helduleku hurbilago batek helduleku zabalagoko mugimenduak baino gehiago bideratzen ditu trizepsak.

Trizepsaren muskuluaren hausturak arraroak dira, eta normalean esteroide anabolikoen erabiltzaileengan bakarrik gertatzen dira.

Garrantzi klinikoa.

Trizeps erreflexua, trizepsa kolpatuz sortutakoa, besoko nerbioen funtzioa probatzeko erabiltzen da. Honek bizkarrezurreko C6 eta C7 nerbioak probatzen ditu, batez ere C7.

Historia.

Etimologia.

Batzuetan, hiru buruko muskulu deitzen zaio (latinez, literalki hiru buru, tri - hiru eta ceps, caput - buru), hiru muskulu-sorta daudelako (bakoitza jatorri ezberdinekoa) eta ukondoan elkartzen direlako. Antzeko izena duen muskulu bat, izterreko trizeps, hankaren beheko aldean dagoen arren, besoko trizepsi, normalean, trizeps deitzen zaio.

Animaliak.

Ugaztun askok, hala nola txakurrak, behiak eta txerriak, laugarren buru bat dute, buru osagarria. Alboko eta erdialdeko buruen artean dago. Gizakietan, ankoneo muskuluari, batzuetan, 'besoko trizepsaren laugarren burua' deitzen zaio.


Acutotyphlops infralabialis

Acutotyphlops infralabialis "Acutotyphlops" generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.


Pirapora

Pirapora Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu km²ko eremuan.


Philip Stanley Abbot

Philip Stanley Abbot (1867 - 1896) Lefroy mendia igotzen ari zela hil zen abokatu estatubatuar bat izan zen. Bere heriotza, Ipar Amerikan erregistratutako mendizaletasunaren lehen biktima izan zen.

Memoriala.

Ipar Amerikako mendizaletasunaren lehen biktimaren omenez, Pasabidea, Philip S. Abboten bizitza eraman zuena, bere omenez izendatua izan zen. "Abbot Pass Hut" (etxola) Lefroy eta Victoria (Bow Range) mendien artean eraiki zen, Alberta eta Columbia Britainiarreko dibisio kontinentalean.


Derg

Derg (Amharera:ደርግ) edo Dergue junta militar komunista baten izena izan zen, Etiopian. Haile Selassieren erorrerarekin batera sortu zen eta 1987an Konstituzioa idatzi eta Etiopiako Herri Errepublika Demokratikoa sortu zen arte iraun zuen. Derg hitzak "komitea" esan nahi du Ge'ez hizkuntzan.

Garai honetan Etiopiako Gerra Zibila izan zen, Terrore Gorria izeneko ekintzekin hasi zena. Dergak Somaliar inbasioa 1977an gelditzea lortu zuenean gerra hasi zen Gobernua eta aurkari anitzen artea: Eritrearen independentzia eskatzen zutenak, Tigrayn oinarritutako Tigrayren Askapenerako Herri Frontea, Etiopiar Batasun Demokratikoa izeneko talde monarkiazalea eta ezker muturreko Etiopiar Herriaren Alderdi Iraultzailea, besteak beste. Garai honetan Etiopia bilakatu zen Bloke Sozialistaren aliaturik hoberena Afrikan eta armarik hoberenak zituen herrialdeen artean kokatu zen. Sobietar Batasuna, Ekialdeko Alemania, Kuba eta Ipar Korearen laguntza jaso zuen.


The Fabulous Moolah

Mary Lillian Ellison (1923ko uztailaren 22 - 2007ko azaroaren 2) The Fabulous Moolah ring-izenez ezaguna zen borrokalari profesional estatubatuarra izan zen.

Billy Wolfe sustatzailearekin eta haren emazte Mildred Burke borrokalari eta entrenatzailearekin hasi zuen karrera, baita Buddy Rogers "Nature Boy" borrokalari profesionalarekin ere. NWAren Emakumeen Munduko Txapelketa irabazi zuen 1956an, eta 28 urtez tituluaren titular gorena izan zen. Emakumeen munduko txapelduna izan zen zortzi aldiz, eta, gaur arte, errekor bat du: munduko emakume txapeldun denbora gehien izan den pertsona, bere erregealdi guztiak bateratuta.

1980ko hamarkadan, Emakumeen Munduko Borroka Federazioarekin (WWF, geroago WWE) bat egin zuen, Rock 'n' Wrestling Connection denbora-lerroaren baitan, Cyndi Lauper eta Wendi Richterrekin. Azken horrek 1984ko WWF Emakumeen Txapelketa irabazi zion The Brawl to End It All borrokaldian. Moolahk bi aldiz berreskuratu zuen Emakumeen Txapelketa, hamarkadaren amaieran erdi-erretiroan sartu aurretik. Noizbehinkako agerraldiak egiten jarraitu zuen WWF/WWErentzat, hil zen arte; sarritan, Mae Young lagunarekin batera, saio komikoetan. 1999an, borroka profesionaleko historiako txapeldun zaharrena bihurtu zen, 76 urterekin Emakumeen Txapelketa irabazi zuenean.

Bere bizitzan zehar, Moolah emakumeen borroka profesionalean aitzindari gisa goretsi zuten eta industriako borrokalari handienetakotzat hartu zuten. WWFren Ospearen Aretoan 1995ean sartu zuten lehen emakumea izan zen, eta NWAren Ospearen Aretoko eta Borroka Profesionaleko Ospearen Aretoko kide ere bada. Hala ere, haren ondarea hondatu egin da hil eta hurrengo urteetan, haren babespean emakume borrokalariak esplotatu zituela alegatu zenean, bai finantza aldetik bai sexualki.


Hego Yemen

Hego Yemen, izen ofiziala Yemengo Herri Errepublika Demokratikoa, 1967tik 1990era egungo Yemenen hegoaldean izandako estatu marxista izan zen.

1972an eta 1979an Ipar Yemenekin gerrak izan zituen arren, 1981ean bi herrialdeek Estatu bakar baterako Konstituzio baterako proiektua adostu zuten. Akordioa 1990eko maiatzaren 22an egikaritu zen, bi estatuek bat egin eta Yemengo Errepublika sortu zutenean.

Hego Yemen lehenengo estatu sozialista arabiarra izan zen.

Hego Yemengo hiriburua Aden zen, gaurko Yemengo hiri garrantzitsuenetariko bat.


Yusuke Hayashi

Yusuke Hayashi (japonieraz: 林 勇介

, 1990eko urtarrilaren 23a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Urawa Reds eta Grulla Morioka.