Larredi

Larrediak dira ekologistek belardi epelen, sabanen eta zuhaixken biomaren parte hartzen dituzten ekosistemak, antzeko klima epeletan, prezipitazio ertainean eta gramineo, belar eta zuhaixken osaera baten oinarrituta —zuhaitzetan baino— landaredi mota nagusi gisa. Gramineo epeleko eskualdeen artean, Argentina, Brasil eta Uruguaiko panpa eta Ukraina, Errusia eta Kazakhstango estepa daude. Normalean larredi gisa aipatzen diren lurrak Ipar Amerikan egon ohi dira. Terminoak Kanadako, Estatu Batuetako eta Mexikoko barnealdeko behe lurrei deritzon eremua hartzen du barne, Ordoki Handi guztiak eta ekialdeko lur hezeago eta menditsuenak barne hartzen dituena.

AEBn, eremua osatzen dute: Ipar Dakota, Hego Dakota, Nebraska, Kansas eta Oklahomako estatu gehienek edo guztiek, eta Montana, Wyoming, Colorado, Mexiko Berria, Texas, Missouri, Iowa, Illinois, Indiana, Wisconsin eta Minnesota mendebalde eta hegoaldeko estatuetako zati handiek. Washingtongo Palouse eta Kaliforniako Erdialdeko Harana ere larrediak dira. Kanadako larrediek Manitoba, Saskatchewan eta Albertako eremu zabalak hartzen dituzte. Larrediek flora eta fauna oparo eta ugari dituzte, askotan, biodibertsitateak mantentzen duen lurzoru aberatsa, klima epela eta ikuspegi anitza duena.

Etimologia.

Theodore Roosevelten arabera:

Eraketa.

Ipar Amerikako larredien eraketa Albertatik gertu dauden Mendi Harritsuak altxatzean hasi zen. Mendiek euri-itzal bat sortu zuten, eta horrek prezipitazio-tasa txikiagotzea eragin zuen haizearen aldez.

Larredietako lurzoru gehienaren harri-ama nagusia duela 110.000 urte inguru hasi zen, azken glaziar aurrerapenean. Hegoalderantz hedatzen ziren glaziarrek paisaia urratu zuten material geologikoa jasoz eta lurra berdinduz. Duela 10.000 urte inguru glaziarrek atzera egin zutenez, material hori golde-lur moduan metatu ziren. Haizean oinarritutako loess gordailuek larredietako lurzoruetarako material nagusi garrantzitsua ere osatzen dute.

Gramineo-larrediak milaka hamarkada urtetan zehar eboluzionatu zuen artzaintzaren eta suaren asaldurarekin. Bertako ungulatuak —hala nola bisonteak, altzeak eta buztan zuriak— larredi zabal eta anitzetan zebiltzan Amerikako Europako kolonizazioaren aurretik. 10.000-20.000 urtez, bertakoek, urtero, sua zerabilten ehizan, garraioan eta segurtasunean laguntzeko tresna gisa. Gramineo garaietako larredietan, su-iturrien pizte-frogak ugariagoak dira gizakiarenak tximistarenak baino. Gizakiak eta bazka-animaliak parte hartzaile aktibo izan ziren larredien eraketa-prozesuan eta graminoideen eta forbia espezieen aniztasuna ezartzeko. Suak eragina du larredietan: zuhaitzak kentzeko, hildako landare-gaia garbitzeko eta lurzoruan sortutako errautsetatik zenbait mantenugairen erabilgarritasuna aldatzeko. Suak zuhaitzen ehun baskularra hiltzen du, baina ez larredietako espezieak, landareen biomasa osoaren % 75 arte (espeziearen arabera) lurzoruaren gainazalaren azpian baitago, eta, bere sustrai sakonetik (20 oinetik gora), berriro haziko da. Eragozpenik gabe, zuhaitzak gramineoan sartuko dira, eta itzala egingo dute, eta horrek oihanpea kenaraziko du. Larredia eta hariztiek, oso zabalduta, haritz sabanako ekosisteman elkarrekin bizitzeko eboluzionatu zuten.

Ugalkortasuna.

Aldizka lehorte luzeak eta noizbehinka euri zaparradak izan arren, Lautada Handiko gramineo lurrek ez zuten lurzoruaren higadura handirik jasan. Bertako larre-belarren sustrai-sistemek lurzorua irmo eusten zuten lurzoruaren isurketa saihesteko. Landarea hiltzen zenean, onddoek eta bakterioek bere mantenugaiak itzultzen zituzten lurrera. Sustrai sakon horiek bertako larredietako landareei, baldintza lehorrenetan ere, uretara iristen lagundu zieten. Bertako belarrek, baldintza lehorretik, askoz kalte gutxiago jasaten dute gaur egungo baserriko labore askok baino.

Eskualde geografikoak.

Ipar Amerikako larredia hiru taldetan banatu ohi da: hezea, mesikoa eta lehorra. Oro har, belar altua, nahasia edo belar motza dute, lurzoruaren kalitatearen eta prezipitazioen arabera.

Bustia.

Larredi hezeetan, lurra oso hezea izan ohi da, hazkuntza-denboraldi gehienean barne, uraren drainatze eskasa delako. Sortzen den ur geldiak zohikaztegiak sortzeko lagungarria da. Larredi hezeek nekazaritza-lur bikaina dute. Batez besteko prezipitazioa 250-760 mm-koa da urtean.

Mesikoa.

Larredi mesikoak drainatze ona du, baina lur ona hazkuntza garaian. Larredi mota hori da nekazaritza erabilerarako gehien bihurtzen dena; ondorioz, desagertzeko arriskurik handiena duen larredi mota da.

Lehorra.

Larredi lehorrak lur hezetik oso lehorrera doan lurra du hazkuntza garaian, lurzoruaren drainatze ona delako. Askotan, larredi-mota hori goi-lurretan edo mendi-hegaletan aurki daiteke. Lurzoru lehorrak, normalean, ez du landaredi asko izaten euri faltagatik. Palliserren triangelua izenez ezagutzen den Kanada hegoaldeko eskualdeko nekazaritza eta klima bioma nagusiena da. Garai batean, guztiz landu ezina zela uste zen, Triangelua, gaur egun, Kanadako nekazaritza-eskualde garrantzitsuenetako bat da ureztatze-teknologiaren aurrerapenei esker. Kanadan, tokiko garrantzi handia izateaz gain, Palliser-en triangelua, gaur egun, munduko gari-iturri garrantzitsuenetako bat da gari-soroak ureztatzeko metodo hobetu horien ondorioz (Hegoaldeko larrediko gainerako probintziekin batera, zeinak ere garia, koltza eta beste ale asko hazten duten). Nekazaritza-teknologiaren aurrerapen horiek izan arren, eremuak lehorte-aldi luzeak izateko joera handia du oraindik, eta, industriarentzat, hondamendia izan daiteke nabarmen luzatzen bada. Horren adibide txarra 1930eko hamarkadako Dust Bowla (Hauts katilua) da, Estatu Batuetako Lautada Handien ekoeskualdearen zati handi batean ere jo zuena, Depresio Handia hedatzen asko lagundu zuen.

Ingurumenaren historia.

Bisonte ehiza.

Larredietako giza jarduera nagusia ehiza nomada izan da erregistro arkeologikoaren gehiengoan. Garai batean, gaur egun desagertuta dagoen megafauna espezie asko zeuden.

Beste desagerpenen ostean, larredietan ehizatutako animalia nagusia lautadako bisontea izan zen. Zarata handiak erabiliz eta seinale handiak astinduz, indigenek bisonteak «bufalo itxitura» izeneko hesi itxietara eramaten zituzten arku, gezi edo lantzaz hiltzeko, edo itsaslabarretik botatzen zituzten (bufalo jauzia deituz) bisonteak "masiboki" hiltzeko edo zauritzeko. Zaldia eta pistola sartzeak asko zabaldu zuen lautadako indigenen ahalmena bisonteak hiltzeko. Horren ondoren, Europako amerikarren eta kanadarren bereizi gabeko hilketa politika erabili zuten, bai merkataritza arrazoiengatik, bai lautadako indigenen independentzia ahultzeko, eta bisonte kopuruaren beherakada izugarria eragin zuen, mende batean milioika izatetik ehunka batzuetara, eta horrek ia desagertzeraino eraman zuen.

Nekazaritza eta abeltzaintza.

Lur oso trinkoak egurrezko goldeak erabiltzen zituzten lehen kolono europarrak kaltetu zituen, haiek basoko lur solteetarako egokiagoak baitziren. Larredian, goldeek errebotatu egiten zuten, eta lurra itsatsi egiten zitzaien. Arazo hori 1837an konpondu zuen John Deere izeneko Illinoiseko errementari batek, sendoagoa zen eta sustraiak mozten zituen altzairuzko golde bat garatu baitzuen lur emankorrak nekazaritzarako prest jarriz. Lehengo larrediak, gaur egun, Lurreko nekazaritza-lur produktiboenen artean daude.

Belar garaiko larredia Ipar Amerikako laboreak ekoizteko eremu intentsiboenetako bat bihurtu da. Belar garaietako larre-biomaren jatorrizko lur-estalduraren ehuneko hamarren bat baino gutxiago (% <0,09) geratzen da. Garai batean bertako belar garaietako larredietan lur-estaldura zuten estatuak —hala nola, Iowa, Illinois, Minnesota, Wisconsin, Nebraska eta Missouri— duten lur produktibo handiko lurzoruengatik baloratzen dira, eta Arto Gerrikoan sartzen dira. Lurzoruaren erabilera-intentsitate horren adibide gisa, AEBko 50 estatuetatik Illinois eta Iowa 49. eta 50. postuetan daude landu gabeko lurzoru osoari dagokionez.

Garai batean, belar motz lehorragoak ustiategi irekirako erabiltzen ziren, batez ere. 1870eko hamarkadan, arantzadun alanbreen garapenarekin eta ureztatzeko teknikak hobetuta, eskualde hori laborantza lur eta larre hesi txikitarako bihurtu da, gehienbat.

Bioerregaiak.

David Tilman-ek, Minnesotako Unibertsitateko ekologistak egindako ikerketek iradokitzen dute: «Bioerregai landareen aniztasun handiko nahasketaz egindako bioerregaiek berotze globala murriztu dezakete atmosferatik karbono dioxidoa kenduz. Lur antzuetan hazten direnean ere, munduko energia-beharren zati handi bat eskain dezakete, eta elikagaiak ekoizteko lur emankorrak utz dezakete». Artoa eta soja ez bezala, zuzenean zein zeharka elikagai-labore nagusiak direnak, abereen pentsua barne, larredietako belarrak ez dira giza kontsumorako erabiltzen. Larredi-belarrak lur antzuetan hazi daitezke, lurrari mantenugaiak gehitzearen kostua kenduz. Tilmanek eta bere lankideek kalkulatzen dute larredietako belar bioerregaiek hektareako ehuneko 51 energia gehiago emango luketela lur emankorretan hazitako artoaren etanolak baino. Gehien erabiltzen diren landare batzuk dira: "lupinus", "Andropogon gerardi", "Panicum virgatum" belarra eta Dalea.

Kontserbazioa.

Gainazaleko lurzoru aberats eta lodiak lurra nekazaritzarako erabilera egokia egiten zuenez, belar garaietako larreen % 1 baino ez da geratzen gaur egun AEBn. Belar laburreko larredia ugariagoa da.

Kontserbatutako larredi-eremu esanguratsuenak honako hauek dira:

Larredi birjinak.

"Larredi birjina" inoiz goldatu ez den larre lurrari egiten dio erreferentzia. Larredi birjina txikiak daude Amerikako Mendebaldeko Estatuetan eta Kanadan. Berreskuratutako larredi, goldatu edo beste eragozpen baten ondoren berriro landatu den larreari esaten zaio.

Larredi lorategia.

Larredi lorategia, nagusiki, larre bateko landareez osatutako lorategia da.

Fisiografia.

Jatorriz, Mississippiko arroko zuhaitzik gabeko larreak Indianan hasi ziren, eta mendebalderantz eta ipar-mendebalderantz hedatu ziren, Lautada Handiak bezala ezagutzen den eskualde lehorrarekin bat egin zuten arte. Eskualde bereko ekialderako luzapena, jatorriz zuhaitzez estalia, Ohio erdialderaino hedatzen zen. Horrela, larrediak, oro har, Ohio eta Missouri ibaien artean daude hegoaldean eta Aintzira Handien artean iparraldean. Larrediak glaziar garaiaren ekarpena dira. Gehienetan, erliebe moderatua edo txikia den harkaitz-gainazalean ez-konformatu gabe metatzen diren glaziar-jito dira. Hemen, arrokak Paleozoikoko formazio estratifikatu berberen luzapena dira, Apalatxe eskualdean eta Aintzira Handien inguruan gertatzen direnak. Normalean, testura fineko kareharri eta eskistoak dira, horizontalean etzanda. Glaziar aurreko higadura helduak eman zien erliebe moderatu edo txikia gaur egun jito azpian lurperatuta dago.

Larredietako eremurik handiena, Indianatik Ipar Dakotaraino, nekazaritza-lautadaz osatuta dago, hau da, estratifikatu gabeko jito xaflak. Lautada horiek 30, 50 edo are 100 oin lodi dira (30 m-raino), eta azpiko harkaitz-azalera estaltzen dute milaka kilometro koadrotan, glaziazio-osteko higadurak lokalean hutsik utzi duen tokian izan ezik. Lautadek azalera paregabea dute. Seguru asko, nekazaritza lurzoru aurreglaziarretako zati batean eginda dago, baina, neurri handi batean, izotz-geruzak mekanikoki garraiatutako arroka-hondakinez osatuta dago. Kanadako arroka kristalinoak eta Aintzira Handietatik hegoaldean dauden harri estratifikatu erresistenteetako batzuk harribil eta harri gisa agertzen diren arren, lurraren zati handia birrindu eta eho da, eta buztinezko ehundura lortu da. Nekazaritza-lautadak, altuera, poliki-poliki, aldatzen ari den itsaskia bezala zabaltzen ari den arren, sarritan, begietara, berdinduta agertzen dira horizonteraino luzatzen den ikuspegiarekin. Han-hemenka, depresio ahulak agertzen dira, padura-mahaiez edo glaziazio-osteko jatorriko lur beltz aberatsez estaliak. Beraz, glaziar azpiko gehikuntzaren bidez, larrediak gainazal leun batera berdindu dira, hegoaldean dagoen muino altuago eta ez-glaziatuarekin alderatuta.

Izotz geruza handiek morren terminalak eratu zituzten beren mugaren inguruan, amaierako hainbat fasetan. Hala ere, gerriko morrenak erliebe txikikoak dira izotzaren eremu handiarekin alderatuta. Lautadatik, astiro-astiro igotzen dira 50, 100 oin edo gehiagoko altueraraino. Milia bateko, biko edo hiruko (5 km) zabalera izan daiteke, eta haien gainazaleko muinoak, harribilez zipriztinduak, aintzira txiki asko ditu arroetan edo zuloetan haranetako erreken ordez. Gerriko morrenak begizta zentrokideen taldeetan daude antolatuta, hegoalderantz ganbilak, izotz-geruzak Aintzira Handietako behe-lurraldeetan lobuluetan aurrera egin zutelako. Aldameneko-begizta morrenak elkarrekin batzen dira berrabiagarri (iparralderantz zuzendutako gainaldean), non ondoko bi lobulu glaziar elkartu eta bolumen handieneko morrena osatzen zuten. Morrenak erliebe txikiak dira edozein mapatan erakusteko eskala handienetan izan ezik. Txikiak diren arren, larredi-estatuetako erliebe nagusia dira, eta, lautada ia hautemanezinekin batera, erreka eta ibai askoren ibilgua zehazten dute, oro har, gainazaleko formaren ondoriozkoak glaziar-gordailuak direnak.

Glaziar-aldiaren konplexutasunak eta hainbat glaziar-garaitan banatzeak, luzera dezenteko glaziar arteko aroek bereizita (glaziazio-ondoko garaia baino luzeagoak, zalantzarik gabe) ondorio estruktural bat dute ondoz ondoko golde-lur xaflak gainjartzean, glaziar-gordailuekin txandakatuz. Ondorio fisiografikoa ere badauka, glaziazio-ondoko higadura normalaren kopuru oso desberdinean glaziar-gordailuen zati ezberdinek jasaten dutenean. Hegoaldeko jito-xaflek —Iowa hegoaldean eta Missouri iparraldean bezala—, hasiera batean, azalera laua galdu dute, eta, orain, heldutasun handiz, bereizita daude forma dotorez. Hemen, erreka txikien haranak ere ondo ireki eta mailakatuta daude, eta padurak eta aintzirak arraroak dira. Xafla horiek Pleistozeno hasierako jatorrizkoak dira. Aintzira Handietatik gertuago, golde-lur xaflak erreka handien haran estuek soilik lubakitzen dituzte. Padura-lurraldeek, oraindik ere, lautadako sakonune ahulak okupatzen dituzte, eta lotutako morrenek aintzira txiki ugari dituzte beren hustu gabeko zuloetan. Jitoan doazen xafla horiek Pleistozeno berantiarreko jatorria dute.

Izotz-geruzak, Ohio ibai, Mississippi ibai eta Missouri ibaiko hegoalderantz makurtzen zen lurretaraino hedatu zirenean, xaflak kargatutako errekak izotz mugatik urruntzen ziren. Errekak beren ubide azpiglaziarretik ihes egin ahala, kanal zabalagoetara hedatu, eta haien kargaren zati bat metatu zuten, eta, horrela, ibilguak areagotu zituzten. Tokiko xaflak edo amantalak morrenen gerriko kanpoko aldean zabaltzen dira, gehiago edo gutxiago. Legar eta hareazko tren luzeek hegoalderantz doazen haranak estaltzen dituzte glaziar eremuetatik glaziaziorik gabeko eremutara. Geroago, izotzak gehiago urrutiratu zirenean eta deskargatutako errekak lehengo ohitura degradatzailera itzuli zirenean, gutxi-asko osorik arakatu zituzten haraneko gordailuak, eta, gaur egun, uholde-lautaden alde banatan dauden terrazetan ikusten dira hondakinak.

Azken glaziar garaiko izotzak atzera egin zutenean eta bere aurreko muga iparraldeko isurialdean —Aintzira Handien drainatze-eremuari zegokiona— zegoenean, ur-masak metatu ziren izotz ertzaren aurrean aintzira glazio-marjinalak eratuz. Aintzirak, hasieran, txikiak ziren, eta bakoitzak bere irteera zuen hegoaldeko lur sakonune baxuenean. Izotza atzerago urtu ahala, ondoko aintzirak elkartzen joan ziren taldearen irteera baxuenaren mailan. Irteerako errekak proportzio berean hazi ziren, eta ubide zabala higatu zuten lurraren altueran eta ibaian behera; aintziraren urak hareazko uharriak edo itsaslabarrak zizelkatu zituzten beren ertzean, eta buztinezko xaflak ezarri zituzten beren zoruetan. Ezaugarri horiek guztiak erraz antzematen dira larredi eskualdean. Chicagoko egungo gunea Michigan aintziraren eta Illinois ibaiaren iturburuen arteko zati baxuan zehar garraiatze edo garraio indiar batek zehaztu zuen. Banaketa hori Michigan glaziar aintziraren irteerako kanal ohiaren zoruan dago. Dagokion irteerak Erie aintzira, Huron aintzira eta Superior aintzira bezala ezagutzen dira. Agassiz aintzira izeneko ur-geruza oso handi batek, garai batean, Minnesota iparraldeko eta Ipar Dakotako lautada zabal bat zabaldu zuen. Warren ibaia izeneko aintzira glaziar horren irteerak ubide handi bat higatu zuen, eta, bertan, Minnesota ibaia ageri da gaur egun. Iparraldeko Ibai Gorria, lehen, Agassiz aintzirak estalitako lautada batetik doa iparralderantz.

Aparteko ezaugarri batzuk sortu ziren izotz-geruzaren atzerakada aintzira marjinaletarako ekialderako irteera bat ireki zenean. Irteera hori gertatu zen New Yorkeko mendebalde-erdialdeko Apalatxeko goi-ordokiaren iparraldeko isurialdearen eta urtzen ari zen izotz-geruzaren hegoaldeko isurialdearen arteko sakonunean. Ekialderako irteera hori Ohio edo Mississippi ibaien arteko lur-altuera hego-mendebaldeko irteera baino baxuagoa izan zenean, aintzira marjinalen isurketa Mississippi sistematik Hudson sistemara aldatu zen. Ondo zehaztutako kanal askok, New Yorkeko Syracuse auzoko goi-ordokiaren ipar isurialdeak zeharkatzen dituztenak, izotz-mugan dagoen ibaiaren irteerako aldi baterako bideak markatzen dituzte. Ordokiaren maldan, segidako kanalak gero eta maila baxuagoetan aurkitzen dira izotza gero eta atzerago urtzen zen heinean aintziraren irteerak hartutako segidako ibilbideak adieraziz. Kanal horietako batzuetan, arroila sakonak higatu ziren aldi baterako ur-jauziak bihurtuz, altueraz baina ez zabaleraz Niagara gainditzen zutenak. Arroilen buruan murgiltzen ziren urak induskatutako putzuek, gaur egun, aintzira txikiek hartzen dituzte. Aldaketa-multzo horretako etaparik esanguratsuena aintzirako glazio-marjinalaren urak apaldu zirenean gertatu zen, eta, hala, Niagarako kareharrizko isuri luzea New Yorkeko mendebaldean agerian gelditu. Aurretik elkartzen ziren urak, gero, bi aintziratan banatu ziren. Gorenak, Erie aintzirak, Niagara ibaia hornitzen zuen, eta horrek bere urak isurtzen zituen, mendialdetik behera, Ontario aintziraraino. Horrek Niagara ur-jauziak sortu zituen. Denbora batez, Ontario aintziraren irteera Mohawk haranetik Hudson ibaira igaro zen. Goiko kota horretan, Iroquois aintzira bezala ezagutzen zen. Aintziraren ipar-ekialdeko muturretik izotza urtu zenean, maila baxuago batera jaitsi zen, eta San Lorentzo eremuan zehar drainatzen zen. Horrek Niagara ibairako oinarrizko maila baxuagoa sortu zuen, bere higadura ahalmena handituz.

Zenbait barrutitan, glaziar azpiko golde-lurra ez zen lautada leun batean hedatzen, baizik eta tumulu eliptikoetan pilatzen zen, 100-200 oin. altua eta 0,80tik 1,61 km bitarteko luzera, izotzaren higiduraren norabidearekiko paraleloak dituzten ardatzekin azpiko harkaitz-zoruan marratxoek adierazten duten moduan. Muino horiek drumlin irlandar izenarekin ezagutzen dira, Irlanda ipar-mendebaldean, antzeko muinoetarako, erabiltzen dena. Drumlin talderik aipagarrienak New Yorkeko mendebaldean agertzen dira, non haien kopurua 6.000tik gorakoa eta Wisconsin hegoaldean 5.000koa dela kalkulatzen den. Beren auzoetako topografian, guztiz nagusitzen dira.

Mississippiko goiko arroko ibai-ibilgu handien ondoan dagoen jito xafla zaharrenetan dago alemanezko bess (edo loess) izenez ezagutzen den limo fin eta estratifikatu baten gordailu bitxi bat. 6,1 m edo gehiagoko lodiera lortzen du ibaietatik gertu, eta hamar milia edo gehiagora (16 km edo gehiago) desagertzen da, pixkanaka, alde batean zein bestean. Lehorreko maskorrak ditu, eta, beraz, ezin zaio itsas edo aintzirako urpekaritzari egotzi. Azalpen onena zera da: glaziar-aldiko zenbait fasetan, haizeek hauts gisa eraman zutela larritzen ari ziren ibaien uholde-ordokietatik, eta, poliki-poliki, alboko belarrez estalitako lautadetan metatu zutela. Sedimentu horren jatorri glaziar eta eolikoa bere aleen angelutasunak erakusten du (ertz bat urtetan erori gabe geldituko da), eta, aldiz, urak nabarmen garraiatu izan balu, aleak biribildu eta leunduak egongo ziratekeen. Loess da jatorrizko material nagusia lurzoru oso emankorrentzako, baina lehorra.

Wisconsin hego-mendebaldea eta ondoko Illinois, Iowa eta Minnesota estatuetako zatiak jito eremu bezala ezagutzen dira, zeren eta jito-xaflak eta morrenek mugatuta dauden arren glaziar-gordailuetatik libre baitaude. Beraz, oasi moduko bat izan behar izan zuen iparraldeko izotz-geruzak ekialdetik eta mendebaldetik aurrera egin eta hegoaldeko mugaren inguruan bat egiten zutenean. Glaziaziotik salbuetsia izateko arrazoia da begizta morrenek hegoalderantz ganbiltasunaren alderantzizkoa; zeren glaziar-aurrerapen handienaren bideak markatzen dituzten bitartean, beheko hobietan (aintzira-arroetan), jito gabeko eremua izotz-inbasiotik babestutako barrutiak dira Wisconsin iparraldeko eta Michiganeko goi-lurraldeak (Superior mendilerroaren zati bat) glaziar aurrerapenari eskainitako oztopoaren ondorioz.

Mississippi ibaiaren goiko ibilgua, neurri handi batean, glaziar-gordailuen ondoriozkoa da. Bere iturriak Minnesota iparraldeko aintzira morrenetan daude. Inguruko jito-gordailuak hain dira astunak, ezen Hudson badiaren, Superior aintziraren eta Mexikoko golkoaren drainatze-arroen arteko zatiketek, bistan denez, ez daukate erlazio zehatzik glaziar aurreko zatiketekin. Mississippiren ibilbidea, Minnesotatik zehar, jito-estalkiaren formak gidatzen du, neurri handi batean. Hainbat ur-laster eta San Antonio ur-jauziak (Minneapolis-eko gunea zehazten dutenak) heldutasunik gabeko seinaleak dira, azpiko harkaitzaren xafla gainjartzearen ondoriozkoak. Hegoalderago, Ohio ibaiaren sarreraraino, Mississippik 91tik 122 m arteko sakoneko harkaitz hormadun haran bat jarraitzen du, 3,2tik 6,4 m arteko uholde-lautada duena zabalean. Badirudi haran horrek Mississippi glaziar goiztiar handi baten bidea irudikatzen duela, gaur egun, Hudson badian eta San Lorentzoko golkoan isurtzen den prezipitazio asko Mexikoko golkora isurtzen zenean, egungo ibaiaren erradio-kurbak nabarmen txikiagoak baitira haranarenak baino. Papin aintzira (48 km San Paulo azpian), ibaiaren hedapen atsegina bere uholde-lautadan zehar, Chippewa ibaiak, ipar-ekialdetik zetorrela, gainkarga ekarri zuen haranaren hondoaren gehikuntzaren ondorioz. Horregatik, uren aitak ere, iparraldeko estatuetako beste hainbeste ibai bezala, bere ezaugarri asko, zuzenean edo zeharka, glaziar ekintzari zor dizkio.

Larredien emankortasuna haien jatorriaren ondorio naturala da. Landarediaren garraio mekanikoaren bitartean, landareen hazkuntzarako ezinbestekoak diren mineralak kentzeko landaredirik ez zegoen, normalean, meteorizatutako eta berezitutako ia lauak diren lurzoruetan gertatzen den bezala. Lurzorua Apalatxeko mendiondoaren antzekoa da; baso-estaldura primitiboaren ondorioz agortua ez den arren, ez dira, inola ere, larredietako jito-xaflak bezain aberatsak. Gainera, harrizko azpiegitura edozein dela ere, laborantza lurzorua batez besteko harrien artezketa nahasketa mekaniko sakon baten bidez egin da. Hori dela eta, larrediak, etengabe, emankorrak dira hainbat kilometrotan. Benetako larrediak belar natural eta urteko loredun landare ugariz estalita zeuden garai batean, baina, gaur egun, baserriz estalita daude.


Sabanejewia larvata

Sabanejewia larvata "Sabanejewia" generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.


Dust in the Wind

Dust in the Wind (euskaraz "Hautsa Haizean"), Kansas estatubatuar taldearen soft rock abesti bat da. "Point of Know Return" (1977) diskoan argitaratu zuten.


Blossius

Gaius Blossius (K.a. II. mendea) Antipater Tarsokoaren ikasle eta filosofo estoiko bat izan zen, Campaniako Cumae hirikoa. Blossiusek plebearen aldeko lur erreforma bat egitera bultzatu Tiberio Grako erromatar tribunoa. Horrela, Tiberiori matxinada bat piztu eta boterea bereganatu nahi izatea leporatu zioten. Azkenik, Tiberio erail egin zuten. Ondoren, konsulek galdeketa egin zioten Blossiusi Tiberioren aferaren gainean. Azkenean aske utzi zuten ordea. Asiako probintzietara jo zuen hurrena, non Aristonikok bultzaturiko herri matxinadan parte hartu eta Heliopolis estatua antolatzen lagundu zuen. Matxinadak porrot egitean, bere buruaz beste egin zuen. Gaius Blossiusen berri Plutarkok idatziriko "Bioi parallèloi" bilduman ematen da.


Urroz (Malerreka)

<templatestyles src="Argitzeko/styles.css" />

"Artikulu hau Malerrekako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Urrotz (argipena)»."

Urroz ([uros̻]; Urrotz [urots̻] ofizialki) Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen udalerria da eta Malerrekako ibarrean, Baztan-Bidasoa eskualdean dago. biztanle zituen . urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 60 kilometrora dago. Herrigunea 337 metroko garaieran dago.

Izena.

Euskaltzaindiak arautua duen izena "Urroz", baina 1989ko urtarrilaren 31n izen ofizialtzat "Urrotz" hartu zen. Antzina, gaztelaniaz, "Urroz de Santesteban" deitzen zen.

Geografia.

Mugak.

Urroz udalerriak iparraldetik Iturenekin du muga, hegoaldean Ultzamarekin, mendebaldean Beintza-Labaienekin, ekialdean Oitzekin eta hego-mendebaldean, berriz, Donamariarekin.

Inguru naturala eta kokapena.

Herria Nafarroa ipar-mendebaldean kokatzen da. Udalerri honetan eta ingurugiro natural eder batez inguratuak Leurtzako urtegiak kokatzen dira.

Historia.

Urrozi buruzko lehen aipamena 1280. urteko dokumentu batekoa da. Udalerria Leringo Doneztebeko haranari loturik egon zen 1845era arte. Urte hartan, Nafarroako udalerrien erreforma administratiboa egin zenean, udalerri independente bihurtu zen.

Udalerriko armarrian San Migel Luziferren irudia ageri da.

Demografia.

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,09 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika.

Udal hauteskundeak.

2007an Urrozko alkate kargurako Herriko Alkartasuna (HA) herri ekimeneko Ignacio Urroz Gragirena aukeratu zuten; haren taldeak udaleko bost ordezkariak lortu zituen. Baliogabeko botoak hiru izan ziren (emandako boto guztien %2,91) eta boto zuriak zortzi izan ziren (%8,00). Abstentzioa %33,55ekoa izan zen.

2011ko udal hauteskundeetan ez zen zerrendarik aurkeztu. Hortaz, Ignacio Urrozek jarduneko alkate segitu zuen.

Udaletxea.

Udaletxea elizatik gertu dago eta 1970eko hamarkadan eraiki zen, (beheko solairua 1978 berriztu zen). Eraikuntzak bi solairu dauzka, eta fatxada nagusia harriz eginda dago. Udaletxean, udal bulegoez gain, ostatua eta taberna daude. Urrozko udaletxeko idazkaria Oitz, Donamaria eta Beintza-Labaiengo idazkari ere bada.

Azpiegitura eta garraioak.

Mariano Vertiz autobus konpainiak Doneztebe eta Labaien arteko linea ustiatzen du, norabide bakoitzean bidaia bakarra egiten duena. Lineak honako ibilbidea egiten du:

Jaiak eta ospakizunak.

Herriko jaiak San Migelen omenez ospatzen dira, irailaren 29aren inguruan. Besteak beste, herri kirolak, pilota partiduak eta bertso bazkaria antolatzen dira.

Zerbitzuak.

Urroz "Malerrekako Zerbitzu Orokorren Mankomunitateko" kidea da. Erakundeak Donezteben du egoitza nagusia.


Shuji Fujimoto

Shuji Fujimoto (japonieraz: 藤本 修司

, 1988ko apirilaren 10a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Chiba eta Gainare Tottori.


Saint-Just-de-Bretenières (Quebec)

Saint-Just-de-Bretenières Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Chaudière-Appalaches eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Montmagny konderriko eskualde udalerria da..

2011ko zentsoaren arabera 709 biztanle zituen 133.48 kilometro koadroko azaleran.


Cauçon

Cauçon (okzitanieraz "Cauçon

", frantsesez eta ofizialki: "Caussou

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Caussou udalerrian erroldatutako biztanleak 68 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 97 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 88 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32 ziren, horien artean 25 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 25 pertsona aktiboetatik 22 lanean zeuden (15 gizon eta 7 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 7 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 higiezinen enpresak ziren.

2000. urtean Caussou udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Caussou

Bestiac (1,6 km)

Unac (2,6 km)

Tignac (2,6 km)

Vaychis (3,0 km)

Perles-et-Castelet (3,1 km)

Luzenac (3,5 km)

Vernaux (3,9 km)


No Exit (Blondieren diskoa)

No Exit Blondie taldearen musika diskoa da, 1999an argitaratutakoa.


Clarias laeviceps

Clarias laeviceps "Clarias" generoko animalia da. Arrainen barruko Clariidae familian sailkatzen da.


1969ko Eurovision Kantu Jaialdia


Pomacentrus nigromanus

Pomacentrus nigromanus "Pomacentrus" generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.


Gorhey

Gorhey Frantziako udalerria da, Vosgeak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Gorhey udalerrian erroldatutako biztanleak 141 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

"Erroldatutako biztanleak"

<noinclude>

Etxebizitza.

2007an 56 etxebizitza zeuden, 54 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 1 hutsik zegoen. 50 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 54 etxebizitza nagusietatik 42 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 90 ziren, horien artean 74 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 74 pertsona aktiboetatik 61 lanean zeuden (36 gizon eta 25 emakume) eta 13 langabezian zeuden (5 gizon eta 8 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Gorhey udalerrian 54 unitate fiskal zeuden, 143 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.446 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.

2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.

2000. urtean Gorhey udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Gorhey

Hennecourt (1,2 km)

Damas-et-Bettegney (2,4 km)

Bocquegney (3,0 km)

Girancourt (4,2 km)

Dommartin-aux-Bois (4,2 km)

Chaumousey (4,4 km)

Madonne-et-Lamerey (4,6 km)

Fomerey (4,7 km)

Darnieulles (4,8 km)

Dompaire (5,2 km)

Gigney (5,3 km)

Harol (5,5 km)


Garranga (argipena)

Garranga hitzak adiera zenbait ditu:


Babcock & Wilcox herria

Babcock & Wilcox herria Portugaleteko eraikin-multzoa da, Errepelega auzoan dagoena.

2010eko martxoaren 29an, Villanueva eta El Progreso etxebizitza merkeen sozietate kooperatiboen etxebizitza taldeekin batera, Eusko Jaurlaritzak "monumentu-multzo" izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Deskribapena.

Babcock & Wilcox herria, Villanueva eta El Progreso auzoak baino geroagokoa da. 289 etxebizitza ditu, Babcock & Wilcox enpresaren enkargupean eta Viviendas de Vizcayaren diru-laguntzarekin egin zirenak. Pascual Perea eta Luis Pueyo arkitektoek diseinatu proiektua bi fasetan garatu zen: 1951n 108 etxebizitza egiten hasi ziren, eta 1960an gainerako 181ak. Horretarako, orube handia erosi zuten, 6 hektarea ingurukoa, oinplano hirukia eta ipar-mendebalderako malda handia zuena.

Babcock & Wilcox dentsitate baxuko herria da. Bata besteari atxikitako bi alturako bloke txikiek osatzen dute, zeinek etxaurre ordenatua eta kaleekiko lerrokatua osatzen baitute. Auzoaren barruko aldea egituraturik dago kale zabalez osaturiko sarearen bidez: Tubos eta Forja kaleak bi ardatz zuzen eta elkarrekiko perpendikular dira, eta barruko plaza osatzen dute; Fundición eta Maquinaria kaleak, aldiz, kale okerrak dira, lur-eremuko topografiari egokitzen zaizkionak. Aipatutako sareak oinplano irregularreko sei lursail handitan banatzen du orubea. Etxebizitza-blokeak lursail horien perimetroan kokatzen dira. Horrela, blokeen atzeko aldean lur-eremu zabala geratzen da, banakako baratzeetan banatu dena, non familia bakoitzak lanabesak eta animaliak izan ditzakeen.

Urbanistikoki, espazio handia eta lorategidun zona handiak izateaz gainera, baditu, baita ere, orubearen topografia okerrera egokitutako hainbat irtenbide interesgarri eta hizpide dugun esparrua berezi bihurtzen duten hainbat esparru komun: plazak daude kale bat bestearekin elkartzen den gunean, arkupeak, eraikinen azpitik igarotzen diren kaleak, harrizko harmailadiak, lorategi txikiak eta atzeraemangune zehatzak blokeen lerrokadetan.

Etxebizitzen tipologiari dagokionez, bi eredu erabili dira nagusiki, horien gain bertsioak eta egokitzapen txikiak egin direlarik:

Bloke horien guztien kanpoko itxura sendoa eta xaloa da. Etxaurre zuriberrituetan bao burudunak daude, ordenan, bata bestearen ondoan. Etxaurreek harrizko oinaldea dute, gris koloreko entokadura beheko solairuan, inposta horizontala lehen solairuko baoen mailara eta, azkenik, krema koloreko entokadura goiko solairuan. Egun, kolore horien lekuan arrosa kolorearen tonalitate berriak jartzen ari dira.

Azkenik, azpimarratu beharra dago auzoan hainbat zerbitzu kolektibo jarri zirela: saltokiak, ikastetxeak, eliza, errepideak, espaloiak, lorategidun eremuak, eta abar. Egitura horiek guztiek herri itxura eman zioten auzuneari.

Ramon y Cajal etorbidean, Repelega ikastetxe publikoa dago egun. Kasu horretan, herria diseinatu zuten arkitektoek funtzionaltasun irizpide berberei eutsi zieten Babcock & Wilcox ikastetxea eta La Divina Pastora kapera eraikin berean biltzeko. Mintzagai dugun eraikinaren egitura hormigoi nahiz adreiluzkoa da eta leiho handiak ditu. Hasierako eraikinaren beheko solairua arkupeduna zen eta zabalik zegoen.

Bestetik, Antonio Trueba ikastetxea legoke. Herriaren beheko aldean dago, Abatxolo kalearekin lerrokatuta. Juan María de Uribe Guimón arkitektoak, forma eta lerro zuzenen garbitasuna oinarri, diseinatu zuen eraikin arrazionalista hori. 1933 eta 1935 urteen artean eraiki zen, Babcock & Wilcox herriaren aurretik, Repelegako herritarren hezkuntza-beharrak asetzeko asmoz, populazioa gaztetu egin baitzen Villanueva eta El Progresoko etxe merkeen taldeen eraginez. Juan Maria Amestik berritu zuen jatorrizko proiektua 1968. urtean, zonako hezkuntza-beharrek gora egin zutela ikusirik. Eraikina berritzeko, hirugarren altuera eta terraza eraitsi ziren, horien lekuan beste bi solairu eta lau isuriko teilatua egin zirelarik. Nahiz eta obra horrek desitxuratu hasierako proiektuaren proportzioak eta terrazadun teilatua, eraikinak gorde ditu eraikin arrazionalista zainduaren itxura eta elementuak. Nolanahi ere, argi eta garbi bereiz daitezke eraikinaren jatorrizko parteak eta erreformaren ondotiko bi solairu berriak. Hauek dira hizpide dugun eraikinaren ezaugarri nagusiak: osaera simetrikoa; eskailera angeluarren bi gorputz bertikalak eta horma-arteko leiho errenkada horizontalak; eta krema nahiz arrosa koloreko paramentu leun entokatuen eta ageriko adreiluko azaleren konbinazioa.


Vrchlabí

Vrchlabí Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 12.494 biztanle ditu eta 27,66 kilometro koadroko azalera. Trutnoveko barrutian dago.

Historia.

Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1189 urtean egin zen.


Crawfordsville (Indiana)

Crawfordsville Indianako hiri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Trikalsilita

Trikalsilita silikato motako minerala da.

Ezaugarriak.

Trikalsilita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: <chem>(K,Na)AlSiO4</chem>. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.


Benito Juárez (Tlaxcala estatuko udalerria)

Benito Juárez Mexikoko udalerri bat da. Sonora estatuan kokatua dago. 2010ean biztanle zituen km²ko azaleran. Herriburua Benito Juárez da.


Amanda udalerria, Hancock konderria (Ohio)

Amanda udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Hancock konderrian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, eremuan.

Ekonomia.

2020ko zentsuaren arabera, Amanda udalerriak 411 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak estatubatuar dolar ziren.


Idom

|qualifier =P580 |qualifier2=P582 |colformat1=Y |colformat2=Y

|qualifier3=P1083 or P115/P1083

|rowsubformat3= $3

|qualifier4=P131 or P115/P131 |rowsubformat4=: $4 |case4=locationcontext

|separator= | tablesort=1

e_izenburua =Etxean|

e_gorputza =ffffff|

e_g_eredua =_unknown|

e_prakak =ffffff|

e_p_eredua =|

k_izenburua =Kanpoan|

k_gorputza =eeeeee|

k_g_eredua =_unknown|

k_prakak =eeeeee|

k_p_eredua =|

3_izenburua =Alternate|

3_gorputza =|

3_g_eredua =_unknown|

3_prakak =|

3_p_eredua =|

IDOM Bilbon sortutako ingeniaritza, arkitektura eta aholkularitza zerbitzu profesionalak jorratzen dituen nazioarteko enpresa da. Negozio eremu nagusiak arkitektura eta eraikuntza, aholkularitza, energia, ingurumena, industria, nuklearra, telekomunikazioak, garraioa, hiri antolamendua eta ura dira. Egoitza nagusia Bilboko San Ignazio auzoko Gordailu Franko zaharberrituan du.

1957an jaio zenetik gaur egun arteko garapenaren ondoren jakintza-alor anitzeko taldea da, zeinean 3.000 lagun baino gehiagok lan egiten duen, 5 kontinentetan banatutako 17 herrialdetan kokatutako 34 bulegotan banatuta. 12.000 bezero baino gehiago izan ditu eta nazioarteko 30.000 proiektutan parte hartu du, 123 herrialdetan.

IDOMeko kapitalaren %100a bere langileen artean banatuta dago.

Espainiako bulegoez gain, Idomek baditu bulegoak Bruselan (Belgika), Londresen, Derbyshiren, Kenten eta Cardiffen (Erresuma Batuan), Bucaresten (Errumania), Calgaryn (Kanadan), Casablancan (Maroko), Sao Paulon (Brasil), Mexiko Hirian (Mexiko), Lisboan (Portugal), Varsovian eta Wroclawen (Polonia), Tripolin (Libia) eta Medellinen (Kolonbia).

Historia.

IDOM "Ingeniería y Dirección de Obras y Montaje", (gaztelaniaz, "Lan eta Muntaia Ingeniaritza eta Zuzendaritza") Bilbon jaio zen 1957an, ingenieritza esparruan zerbitzu profesionalak eta independienteak eskaintzeko asmoz. Rafael Escolá ingeniari eta Opus Deiko kideak sortu zuen, Luis Olaortúa ingeniariarekin batera. Garai haietan IDOMen arreta nagusia eraikuntza eta proiektuen kudeatze lanetan jarrita zegoen. Merkatuaren bilakaera eta eta bezeroen eskakizun berriak bultzatuta, IDOM hazkunde bidean jarri zen, bai eskainitako zerbitzui zegokionez baita langile kopuruan ere.

Idom Talde barruan Seridom atala aipatzekoa da. Seridomeko helburua proiektuen kudeaketa osoa eskaintzea da, diseinua, erosketak eta erainkuntza barne, giltza eskura erako kontratuen bidez. Horrela bezeroen eskakizunei estaldura osoa eskaintzen zaio.

Nazioarteko sailkapenak.

2012 urtean, Engineering News Report (ENR Top International Design Firms) argitaratutako 200 enpresa nagusien sailkapenean 73 postuan agertu zen.

2011 urtean, The Swedish Federation of Consulting Engineers and Architects argitaratutako sailkapenean europar ingeniaritzen artean 43 postuan agertu zen.

2013ko urtarrilean "BD World Architecture’s Annual Survey" argitalpenean, ACXT-IDOM munduko arkitekturako ehun enpresa garrantzitsuen artean 50 postuan agertu zen, eta europako 8. postuan fakturazioaren arabera.


Coryogalops tessellatus

Coryogalops tessellatus "Coryogalops" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.


Castletroy

Castletroy (irlanderaz "Caladh an Treoigh") Irlandako Limerick hiriaren auzune handia da, Irlanda osoan azkarren hazten ari dena, izan ere gaur egun 40.000 biztanletik gora baitu.

Historia.

Mendeetan zehar Limericketik aparte egon izan da eta ez du garapen handirik izan. Limerickeko unibertsitatea bertan ezarri zenean biztanleria igo zen eta Limerick ere hedatuz joan zenez, azken honek Castletroy barneratu zuen. Biztanlegoaren erdia gaur egun unibertsitateko ikasleek osatzen dute.


Somorrostroko gudua (1874ko otsaila)

<templatestyles src="Argitzeko/styles.css" />

"Artikulu hau 1874ko otsaileko guduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Somorrostroko gudua»."

Somorrostroko lehenengo gudua Somorrostroko haranean alfontsotarrek eta karlistek 1874ko otsailaren 24 eta 25 artean egindako gudua izan zen, Bigarren Karlistaldiko Bilboko setioa desegitea helburua zuena.

Gudua.

Liberalak Janeo mendian, Rigadan eta Barbadun ibaiaren ezkerraldean zeuden. Karlisten gotorlekuak, berriz, Montaño mendian, Murrietan, San Pedro Abanton, Santa Julianan eta La Mina Rubian (Putxeta auzopean) ziren. Bere artilleria Bilbora begira zegoenez, karlistek muinoak baino ez zituzten babesteko.

Moriones jeneralak bere gudaroste guztiak bidali zituen Montañoko magaletarantz. Janeoko artilleria liberalaren babesa bazuen ere, eraso bortitzak ez zen nahikoa eta Torcuato Mendirik zuzendutako karlistak eusteko gai izan ziren. Alde biek eroritako asko izan zituzten. Fernando Primo de Rivera bera zaurituta suertatu zen eta Morionesek, indargabeturik, ordezkatua izateko eskaera egin zuen.


Halichoeres insularis

Halichoeres insularis "Halichoeres" generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.


Le Charme

Le Charme Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Le Charme udalerrian erroldatutako biztanleak 143 ziren. Familiak 63 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 111 etxebizitza zeuden, 66 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 108 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 66 etxebizitza nagusietatik 55 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 2 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 55 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 91 ziren, horien artean 67 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 67 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (35 gizon eta 24 emakume) eta 8 langabezian zeuden (6 gizon eta 2 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Le Charme udalerrian 67 unitate fiskal zeuden, 152 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.822 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.

2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.

2000. urtean Le Charme udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 791 hektarea erabiltzen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Le Charme

Aillant-sur-Milleron (4,9 km)

Marchais-Beton (5,6 km)

Champignelles (6,1 km)

Champcevrais (6,7 km)

Saint-Maurice-sur-Aveyron (7,6 km)

Chambeugle (7,6 km)


Erris lurmuturra

Erris lurmuturra, irlanderaz: "Ceann Iorrais"

eta ingelesez: "Erris Head"

, Irlandako mendebaldeko kostaldean dagoen lurmutur bat da, Mayo konderrian. Mullet penintsularen ipar-mendebaldeko muturrean dago, arrantzale eta eguraldi iragarle askoren mugarri izanik, bai eta Ozeano Atlantikoa ikusteko behatoki bikaina ere.


Cricetomys

Cricetomys Nesomyidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.


Blattella asahinai

Asiar labezomorroa ("Blattella asahinai") labezomorro espeziea da. Labezomorro gorriaren antzekoa da, baina hau hegalari ona da.


Euridize

Euridize, (grezieraz Ευρυδίκη) greziar mitologian, Traziako ninfa auloniade bat zen. Egun batean, Orfeok ezagutu eta elkar maitemindu ziren. Euridize eta Orfeoren arteko ezkontza egunean, Aristeo neska bahitzen saiatzen da, Orfeoren arerioa zen artzain bat. Euridizek ihes egiten du, baina, korrikan doala, oharkabean, sugegorri bat zapaltzen du, eta honek, oinean horzka egiten dio, Euridize hilez.

Orfeok, desesperaturik, Hadesera jaistea erabakitzen du, bere maitearen bila. Iristerakoan, Karonteri, bere txalupan, Estigia aintziraren beste aldera eramateko eskatzen dio, baina Karontek, ezezkoa ematen dio. Orfeo, bere lira jotzen hasten da, txaluparia liluratuz, nork, azkenean, beste ertzera eramatea onartzen duen. Modu berean konbentzitzen du Hadeseko zaindaria den Zerbero zakurra, ateak ireki diezazkion. Jada Hades jainkoaren aurrean, honi, bere maiteagatik erregutzen dio, eta honek ere, Orfeoren lirak liluraturik, onartu egiten du, baina baldintza batekin: Orfeok ez du Euridizeren aurpegia ikusi behar Infernutik irten arte.

Orfeok Hades osoa zeharkatzen du bere irteera bidaian, baina, azken atera iristear zegoela, bere egonezina baretu ezinik, bere burua biratzen du, Euridizeren aurpegia ikusteko. Une horretan, Orfeok Euridize betirako galtzen du, eta berriz itzal bihurtua da neska, Orfeo, infernutik kanporatua den bitartean, betirako, bere maiteagandik banandua geratuz.

Orfeo eta Euridizeren istorioa, zenbait operen argumentua da, Jacopo Perik 1600ean idatzitako Euridize, Claudio Monteverdik 1609an idatzitako Orfeo eta Christophe Willibald Gluckek 1762an idatzitako Orfeo eta Euridize operena horien artean.


Lacantunia enigmatica

Lacantunia enigmatica "Lacantunia" generoko animalia da. Arrainen barruko Lacantuniidae familian sailkatzen da. Chiapasko Lacantún ibaian baino ez bizi den arrain hau kide bakarra da bere genero eta familian, hau da, monotipikoa da.


Vladimir II.a Monomako

Vladimir II.a Monomako (errusieraz: Влади́мир II Все́володович Монома́х

, translit. : "Vladimir II Vsevolodovitx Monomaj"; * 1053 - 1125eko maiatzaren 19a) ekialdeko eslaviar agintaria izan zen, Kieveko Printze Handi tituluaren jabea.

Biografia.

Vladimir 1053an jaio zen. Kieveko Vsevolod I.aren semea, bere lehengusu Sviatopolk II.aren ondorengotzan hartu zuen Kieveko Printze Handi titulua, 1113an. Jada hirurogei urte zituen tronura igo zenean, baina hala ere bere erresumari ospea itzuli zion eta eta barne arazoak konpontzen jakin zuen fakzio desberdinak anaituz. Kiev eta Novgoroden Vladimirren boterea eztabaidaezina izan zen, eta bigarren mailako hainbat printzerritan piztutako altxamenduak garaitzea lortu zuen, Tmutarakaingo printzerria kumandarrek konkistatu bazuten ere. Guztiarekin, haiekin zuen muga finkatzea lortu zuen izandako arazoak saihesteko.

"Irakaspen"("Pouchénie Vladímira Monomaja") bat idatzi zuen, bere seme-alabei eskainia, eslaviar literaturako lehen lanetariko bat. "Printzeei Ispilu edo Irakaspen" bat zuen barne, garaiko literaturan nahiko ohikoa den generoa. Testamentu moral bat da, non Monomakok printze baten betebeharrak azaldu eta duke baten printzipio moralak definitzen baititu, bere bizitza adibide gisa jartzearekin batera.

Honetaz gain, Vladimirrek antolatzaile eta administratzaile aparta izateagatik lortu zuen izen ona. 1108an Vladimir hiri gotortua sortu zuen Kliazma ibai ertzean, belaunaldi baten buruan Ruseko hiriburu bilakatuko zena.

Honetaz guztiaz gain, Vladimir gerlari eta negoziatzaile ona izan zen. Errege izendatua izan baino lehen ere, paper garrantzitsua bete zuen mugako estepa defenditzeko printzeen artean egin ziren bileretan, (1097-1100), haien arteko ika-mikei amaiera emanez (1103). 1111n Salnitsako gudua zuzendu zuen kumandarren kontra. Bere erregetzan zehar, kanpainak egiten jarraitu zuen, Livonia, Finlandia eta beste herrialde batzuen aurka. 1125eko maiatzaren 25ena hil zen, Kieven.

Kremlingo armategian Monomakoren txanoa kontserbatzen da. Kondairaren arabera, Konstantino Monomako enperadore bizantziarrak oparitu zion Vladimirri.

Ezkontzak eta ondorengotza.

Ingalaterrako Harold II.aren alaba Gytharekin ondorengo semeak izan zituen:

Emazte bizantziar ezezagun batekin izandako ezkontzatik:


Savelli

Savelli Italiako udalerri bat da. Crotonako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Savellik honako udalerri hauekin egiten du muga:


1885

"Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!"


Yerres kantonamendua

Yerres kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. departamenduan dago, eskualdean. Guztira 2 udalerri ditu eta da bere hiriburua.


Sobietar Batasuneko historia (1927-1953)

1927-1953 bitarteko Sobietar Batasuneko historiak Iosif Stalinen agintaldia hartzen du, estalinismoa ezarri zuenetik bera hil zen arte. Sobietar Batasuneko historiaren une nagusia da, hiru hamarkada horietan zehar taxutu baitzen, bai alor politikoan bai ekonomikoan, sobietar sistema. Stalinen aroko elementu adierazgarrienetako batzuk, baina (masa terrorea, esaterako), 1953 ondoren desagertu ziren.

Urteak behar izan zituen Stalinek aginpidean lehiakiderik ez izateko; 1930 ondoko urteak arte ez zuen lortu. 1930eko hamarkadan formula ekonomiko berriak eta gogorrak bultzatu ziren (industrializazioa, nekazaritzaren kolektibizazioa) eta, bestalde, gogor zapaldu zen politika jarduera oro. 1941etik aurerra, Alemaniaren erasoak, uste izatekoa den bezala, bestelako premia larriago batzuk eta zenbait aldaketa ideologiko eragin zituen, errusiar nazionalismo ordurako sendoaren mesederako. Gerra bukatutakoan, baina, 1941 baino lehen indarrean zeuden arauetako batzuetara itzuli zen.

Ez dago ukatzerik herrialdea Stalinen gidaritza hertsiaren pean egon zen hiru hamarkada horietan SESBk hazkunde ekonomiko handia izan zuela. Hori bai, biztanleriaren egundoko pairamenaren lepotik egin zen hazkunde hori, eta ondoko belaunaldiei zama ekonomiko ikaragarria utzirik: baliabideak agorturik, ingurugiroa hondaturik. Bigarren Mundu Gerrak, bestalde, munduko herrialde ahaltsuenen artean kokatu zuen SESB.

Agintera iristeko borroka.

Lenin 1924 hil zen. Berehala borroka gogor bat hasi zen boltxebikeen bi buruzagi nagusien artean: Trotski eta Stalin. Hasieran, Stalinek beste buruzagi batzuen babesa izan zuen, Zinoviev eta Kamenevena, esate baterako. Lehia horretan bi eztabaidagai nagusi izan ziren: batetik, "sozialismoa herrialde batean bakarrik" eraikitzea, Stalinek nahi zuen bezala, eta, bestetik, Politika Ekonomiko Berria (PEB), zeina, Trotskiren aburuz, bertan behera utzi behar baitzen, estatalizatze eta industrializatze orokorraren mesederako.

Borroka horretan Stalin atera zen garaile. Trotski Alderdi Komunistatik bota zuten 1927an. Nolanahi ere, Stalinek, aurrerago, bere egin zituen aurkarien proiektu ekonomikoak eta, beraz, baztertzen joan zen, pixkana-pixkana, PEB delakoa, lehenagoko gerrako komunismoa gogorarazten zuten formulen mesedetan.

Stalin aginpidean gero eta sendoago zegoen bitartean, eztabaida asko sortu zen, hark boltxebikeen hasierako egitasmoekin zuen harremana zela-eta. Gutxienez bi azalpen eman ziren horri buruz. Lehenengoaren arabera, artean bizi-biziak eta arrazionalak ziruditen harreman asko, nabarmen, bat-batean eta ustekabean endekatzea eragin zuen Stalin agertu izanak. Bigarren azalpenaren arabera, berriz, nekez egongo zen Stalin aginpidean Leninek 1917-1922 bitartean hartu zituen neurri autoritario, hierarkiazale eta zapaltzaileetako asko hartu izan ez balitu.

Alde batera, estatu sobietarraren historiaren lehehengo urteetan gertatuak kontuan izan gabe, Stalin aginpidean sendo egotea ulertezina den bezala, ez litzateke zuzena esatea ere Stalin zela Leninek bilbatu zuen politika moldearen emaitza posible bakarra. Eta, ororen gainetik, ez da ahaztu behar zer nolako arrastoa utzi zuten gertaera haietan porrot ekonomikoek (PEB plangintza ez baitzen aurreikusitako emaitzak ematen ari) eta SESBri kanpotik egiten zitzaion setio galgarria.

Industrializazioa, kolektibizazioa eta zapalketa.

Stalinen politikek aldaketa ekonomiko handiak eragin zituzten; handiena, plangintza zentralizatua izan zen, zeinak, hasi eta denbora gutxira, izugarri kontzentratu baitzuen erabakiak hartzeko agintea. Sistema horrek, aldaketak aldaketa, 1980 arte iraun zuen. Plangintza zentralizatuak, orohar, berehala eman zituen fruituak: hazkunde ekonomiko handia. Eta hazkunde horren babesean neurri zorrotz gehiago hartu zen, lanaren etekina handitzearen alde. Industria astuna aurreratzeko ere ahalegin handia egin zen, 1928 eta 1940 bitartean produkzioa laukoizteraino, baina biztanleen bizi baldintzak batere hobetu gabe.

Baserritarrek sufritu zuten gehien: PEBk utzitako ekonomia pribatuaren azken hondakinak ezeztatu ondoren, produkzio bitartekoak kolektibizatzera behartu zituzten, bortxaz. Ondorio horiek gorabehera, plangintza zentralizatuak eta kolektibizazioak baliabideak xahutu zituzten, eta sekulako hondamen ekologikoa eragin zuten.

Stalin boterean sendotu zenean, ez zen gehiago barne eztabaidarako aukerarik izan Alderdi Komunistaren barruan. Bien bitartean zapalkuntza neurri gogorrak hartu ziren, buruzagi boltxebikeak berak ere hilez. Baina ez buruzagiak bakarrik; errepresioa alde guztietara zabaldu zen. Batzuen ustez, 1936-1950 bitarteko zapalketa politikoak hamar milioi inguru hildako utzi zituen. Biktima horietako asko arazo nazionalak zeuden tokietan gertatu ziren.

Bigarren Mundu Gerra.

1939an, eta Hitlerren Alemaniaren aldera hurbiltzeko zenbait saio egin ondoren, Alemaniak eta Sobietar Batasunak itun bat izenpetu zuten, Molotov-Ribbentrop Ituna deitua. Itun hori baliaturik, hiru Herrialde Baltikoak hartu zituen Sobietar Batasunak. Bien bitartean, Stalinek garbiketa gogorra egin zuen goi karguko militarren artean, eta asko murriztu zuen horrela armadaren erresistentzia ahalmena.

1941eko ekaineko Bizargorri Operazioaren bitartez, alemaniarrak Sobietar Batasunean sartu baitziren, argi geratu zen alemaniarrek eta sobietarrek 1939an izenpetu zuten itun hura gezurrezkoa zela. Gerra hasi eta lehenengo hilabeteetan Alemaniak aise menderatu zituen errusiarrak; baina hauek beren gudarostea berrantolatzean, batetik, eta negua iristean, bestetik, erabat aldatu ziren gauzak. Stalinek diskurtsu guztiz nazionalista zerabilen ordurako: arriskuan zegoena ez zen jada "herri sozialista handia", "errusiar ama herria" baizik.

Handik hara, beraz, gerrak beste norabide bat hartu zuen: Stalingrad eta Kurskeko guduetan, adibidez, sobietarrak atera ziren garaile. Garaipen horietan SESBren industria militarraren indarberritzeak bezainbesteko garrantzia izan zuen kanpoko laguntzak, Estatu Batuen laguntzak bereziki. 1944an Leningrad inguruan ezarririk zegoen setioa haustea lortu zuten, eta hurrengo urtean Alemaniako hiriburua, Berlin, hartu zuten. Hala bada, SESB garaile atera zen Bigarren Mundu Gerran, baina garesti ordaindu zuen garaipena: 15 milioi herrikide galdu zituen, eta guztiz hondaturik geratu ziren ekonomia egiturak.

Stalinen azken urteak.

Nazioarteko gainerako herrialdeei buruz, SESB indarturik atera zen mundu gerratik. Jalta eta Potsdamgo Potsdamgo hitzarmenak zirela-eta, SESBren itzalpean geratu ziren Erdialdeko Europako eta Balkanetako herrialdeak. Hala, Alemaniako Errepublika Demokratikoa, Polonia, Txekoslovakia, Hungaria, Errumania eta Bulgaria "sobietar blokearen" barruan geratu ziren; SESB, beraz, herrialde horien sartaldeko mugaren "zaintzaile" bihurtu zen. Garrantzi handiko beste gertaera bat Txinan iraultza nagusitzea izan zen, Ekialde Urruneraino hedatu baitzen Sobietar Batasunaren eragina.

Alde on horiek guztiek, baina, alde txarrik ere ekarri zuten, handik hara SESBk aurrez aurre izan baitzuen munduan zen beste herrialde ahaltsuena: Estatu Batuak, alegia. Hori zela eta, izugarri handitu zen sobietarren gastu militarra, ekonomiaren aurreramenduaren kaltean. Ekonomia suspertzea izan zen, hain zuzen, 1945etik aurrera egin ziren politiketako askoren helburua, gerran hondaturiko azpiegiturak osatze aldera. Hartara, bost urteko plan handizale bat prestatu zen, diziplina neurri gogorrekin batera. Industria astuna berehala bizkortu bazen ere, nekazaritza produkzioak eta kontsumorako ondasunen produkzioak ez zuten aurrerabiderik egiterik izan.

Stalinen heriotza arteko urteetan ez zen politika askatzeko zantzurik txikiena sumatu. Errusiar nazionalismoa indartuz joan zen, gerraren ondorioz SESBren mende geratu ziren lurraldeak "sobietartzeko" prozesua gauzatu bitartean.


La Rouvière

La Rouvière (frantsesez eta ofizialki: "La Rouvière

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an La Rouvière udalerrian erroldatutako biztanleak 567 ziren. Familiak 228 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 92 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 281 etxebizitza zeuden, 235 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 37 hutsik zeuden. 249 etxeak ziren eta 32 apartamentuak ziren. 235 etxebizitza nagusietatik 136 bere jabearen bizilekua ziren, 87 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 47 etxek hiru zituzten, 93 etxek lau zituzten eta 84 etxek bost zituzten. 193 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 106 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 110 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 390 ziren, horien artean 309 aktiboak ziren eta 81 inaktiboak ziren. 309 pertsona aktiboetatik 279 lanean zeuden (150 gizon eta 129 emakume) eta 30 langabezian zeuden (15 gizon eta 15 emakume). 81 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an La Rouvière udalerrian 241 unitate fiskal zeuden, 585 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.050 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 37 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 13 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 2 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.

2000. urtean La Rouvière udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 180 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

La Rouvière

Saint-Geniès-de-Malgoirès (2,1 km)

La Calmette (2,4 km)

Montignargues (3,0 km)

Saint-Bauzély (3,4 km)

Sauzet (3,9 km)

Gajan (4,1 km)

Fons (4,3 km)

Dions (4,9 km)

Moussac (5,6 km)

Saint-Chaptes (5,6 km)


Langileen Alderdi Sozialista (Espainia)

|qualifier =P580 |qualifier2=P582 |colformat1=Y |colformat2=Y

|qualifier3=P1083 or P115/P1083

|rowsubformat3= $3

|qualifier4=P131 or P115/P131 |rowsubformat4=: $4 |case4=locationcontext

|separator= | tablesort=1

e_izenburua =Etxean|

e_gorputza =ffffff|

e_g_eredua =_unknown|

e_prakak =ffffff|

e_p_eredua =|

k_izenburua =Kanpoan|

k_gorputza =eeeeee|

k_g_eredua =_unknown|

k_prakak =eeeeee|

k_p_eredua =|

3_izenburua =Alternate|

3_gorputza =|

3_g_eredua =_unknown|

3_prakak =|

3_p_eredua =|

Langileen Alderdi Sozialista (gaztelaniaz: "Partido Socialista de los Trabajadores"

) Espainiako alderdi politiko trotskista izan zen.

1979ko amaieran Liga Sozialista Iraultzaileko (LSR) eta Liga Komunista Iraultzaileko (LCR) militanteen batasunak sortua, 1985etik Langileen Nazioarteko Liga-Laugarren Internazionalaren espainiar adarra izan zen.

Hauteskunde batzuetara Espainiako Alderdi Langile Iraultzailearekin (PORE) koalizioan aurkeztu zen. Hauteskunde emaitzarik onenak izan zituen Espainiako ezker erradikaleko alderdietako bat izan arren, beti parlamentuz kanpo egon zen. 1993an bi sektoretan banatu zen: PST (Egia Sozialista), 1994an Langile Alderdi Iraultzaile baten Eraikuntzaren aldeko Taldearekin (GPOR) bat egingo zuena, 1998an Ezker Batuari integratutako Langileen Alderdi Iraultzailea (PRT) sortzeko; eta PST (Contra Corriente), handik gutxira desegingo zena.

Hiru idazkari nagusi izan zituen: Enrique del Olmo, Ángel Luis Parras eta Enrique Mosquera hurrenez hurren. Yolanda González espainiar eskuin-muturreko terrorismoak eraildako bilotar ikaslea alderdiko militantea izan zen.


Turdus hauxwelli

Turdus hauxwelli "Turdus" generoko animalia da. Hegaztien barruko Turdidae familian sailkatua dago.


NGC 7268

NGC 7268 galaxia bat da, Piscis Austrinus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.


Securicula gora

Securicula gora "Securicula" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.


Walter Abish

Walter Abish (Viena, 1931ko abenduaren 24a - New York, 2022ko maiatzaren 28a) austriar-estatubatuar idazlea izan zen.

Vienan jaio zen judu jatorriko familia batean. Nazietatik ihesi, Italia eta Nizatik igaro zen eta Shanghain kokatu zen 1940tik 1949ra. 1949tik 1957ra Israelen bizi izan zen eta indar armatuetan zerbitzatu zuen. 1957an Estatu Batuetan kokatu zen eta estatubatuar herrirartasuna hartu zuen.

Ipuin eta eleberri esperimentalen egilea izan zen. 1974an argitaratu zuen lehen eleberria "Alphabetical Africa" izan zen. Bertan, lehen eta azken kapituluetako hitz guztiak "a" letrarekin hasten dira. 1979an "How German Is It" bere bigarren eleberriarekin Pen/Faulkner saria irabazi zuen.


Juan María Benegas

Juan María Benegas Sánchez-Agirre (Donostia, - ) gipuzkoar futbolaria izan zen, atezain moduan aritzen zena.


Acopiara

Acopiara Brasilgo udalerri bat da, Ceará estatuan kokatua. biztanle ditu km²ko eremuan.


Hylophilus amaurocephalus

Hylophilus amaurocephalus "Hylophilus" generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.


Tantilla tritaeniata

Tantilla tritaeniata "Tantilla" generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.


Mariskalen jauregia

Mariskalen jauregia Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XIV. mendeko jauregi bat da.

Historia.

"Kordoiaren etxea" izenez ezagutzen da, eta, bertan, fatxadan irekitzen diren hiru leihoetan, apaindurazko xehetasun gisa, landuta ikus daiteke. Antzinako tradizio baten arabera, kordoi horrek Frantzisko Nafarroakoa gogorarazten du, Pedro Nafarra mariskalaren semea, hemen jaio zena XV. mendearen amaieran, Orreagako priorra izan zena eta geroago Baraxozeko apezpikua eta Valentziako artzapezpikua. Trentoko kontzilioan izan zen. Elizgizon ospetsu honek, frantziskotarra dela uste duenak, Tafallan etxe bat eraikitzeko agindu zuela, bere erlijioaren kordoi edo angeluarekin bereiziz. Arigitak, Tafallako artzapezpikuaren biografian, erakusten du ez zela frantziskotarra izan, San Agustinen Ordenakoa baizik, eta, beraz, kordoiaren xehetasuna eraikitzaileen apeta bat besterik ez zela. XIX. mendean, Granada Egako dukearena zen.


Arcanita

Arcanita sulfato motako minerala da.

Ezaugarriak.

Arcanita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: <chem>K2SO4</chem>. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.


Cingia de' Botti

Cingia de' Botti Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Cingia de' Bottik honako udalerri hauekin egiten du muga:


Mont-Saint-Martin (Isère)

Mont-Saint-Martin Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Mont-Saint-Martin udalerrian erroldatutako biztanleak 96 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 45 etxebizitza zeuden, 35 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 45etxeak ziren. 35 etxebizitza nagusietatik 32 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 2 etxek hiru zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 23 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 69 ziren, horien artean 53 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 53 pertsona aktiboetatik 49 lanean zeuden (24 gizon eta 25 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden3 saltokiak zerbitzu enpresenak ziren.

2000. urtean Mont-Saint-Martin udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Mont-Saint-Martin

Fontanil-Cornillon (1,9 km)

Proveysieux (1,9 km)

Saint-Égrève (3,5 km)

Quaix-en-Chartreuse (3,7 km)

Voreppe (4,4 km)

Veurey-Voroize (4,9 km)

Noyarey (4,9 km)


La Boissière (Jura)

La Boissière Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an La Boissière udalerrian erroldatutako biztanleak 64 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 49 etxebizitza zeuden, 28 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 45 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 28 etxebizitza nagusietatik 17 bere jabearen bizilekua ziren eta 12 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek hitu gela zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 13 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 36 ziren, horien artean 24 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 24 pertsona aktiboetatik 21 lanean zeuden (11 gizon eta 10 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

La Boissière

Chatonnay (1,0 km)

Dramelay (1,8 km)

Marigna-sur-Valouse (2,9 km)

Montrevel (3,6 km)

Monnetay (3,6 km)

Savigna (4,0 km)

Arinthod (4,1 km)

Louvenne (4,8 km)

Dessia (4,8 km)

Légna (5,0 km)

Nancuise (5,0 km)

Lains (5,1 km)

Chambéria (5,1 km)

Chisséria (5,3 km)

Fétigny (5,7 km)

Valfin-sur-Valouse (5,9 km)


Dyson (kraterra)

Dyson kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ02 lau-angelukoan dago, Ilargiaren alde ezkutuaren ipar-hemisferioan. 63,1 kilometroko diametroa du. Izena Frank Watson Dysonren omenez darama.

Krater sateliteak.

Krater sateliteak krater nagusitik hurbil dauden krater txikiak dira, eta krater horren izen bera hartzen dute letra larri osagarri batekin (baita horien eraketa krater nagusiaren eraketatik independentea bada ere). Konbentzioz, egitura horiek ilargi-mapetan identifikatzen dira, eta dagokien letra krater nagusitik hurbilen dagoen ertzaren erdian kokatzen da.

Erreferentziak.

<templatestyles src="Refbegin/styles.css" />

. (1982). "NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. " NASA RP-1097.

). "Gazetteer of Planetary Nomenclature. " USGS.

. (2004). "The Clementine Atlas of the Moon. " Cambridge University Press .

). "Lunar Nomenclature. " Jonathan's Space Report.


Jesenný

Jesenný Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 472 biztanle ditu eta 7,83 kilometro koadroko azalera. Semilyko barrutian dago.

Historia.

Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.


Batumi

Batumi (georgieraz: ბათუმი

) Georgiako Adjara errepublika autonomoko hiriburua da.

Ekonomia.

Itsaso Beltzaren ertzeko petrolio-portu garrantzitsua da. Burdinbideak eta petroliobideak elkartzen dute Batumi Bakurekin. Petrolio-findegia. Zentral elektrikoa. Ontziolak. Janari-industria. Hor bukatzen da Kaukasoa zeharkatzen duen burdinbidea.

Historia.

Greziarren eta erromatarren esku egon ondoren, georgiar eta turkiarren arteko gatazka-leku izan zen Batumi (XV-XVIII m.). San Eztebeko itunaren ondorioz (1878), Errusiako koroaren esku geratu zen.


Colobus angolensis

Colobus angolensis Colobus generoko animalia da. Primateen barruko Colobinae azpifamilia eta Cercopithecidae familian sailkatuta dago


1234 Elyna

1234 Elyna asteroide gerrikoan aurkitutako 1234. asteroidearen izena da. 1931eko urriaren 18an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1931 UF zen.


Ryo Yamamoto

Ryo Yamamoto (japonieraz: 山本 僚

, 1984ko ekainaren 26a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.


Hirmula

Hirmula Finlandiako Keminmaa udalerrian dagoen herrixka bat da. Ilmola eta Liedakkala herrixken artean dago, Kemijoki ibaiaren ekialdeko ertzean.


Jinghai konderria

Jinghai Konderria (Txinera sinplifikatuz: 静海县; pinyineraz: Jìnghǎi Xiàn), Tianjin osatzen duten erdigunearen inguruko konderrietako bat da. 2008ko erroldaren arabera, 520.000 biztanle eta 1.476 kilometro koadroko azalera zeukan.

Inguru naturala eta kokapena.

Barrutiaren mugakideak honakoak dira: Xiqing Barrutia iparraldean, Hebei probintzia mendebalde eta hegoaldean, eta Dagang Barrutia ekialdean.


Kontxita Beitia

Kontxita Beitia Oiarbide (Pasai Antxo, 1940) andereñoa aitzindarietako bat izan zen Donostiako ikastolak sortu zituen mugimenduan. Kontxita Beitia, Mari Tere Elola eta Maite Garagorri andereñoek egindako lanari esker sortu zen Gros auzoko Zurriola Ikastola.

Bizitza.

Erdia Pasai Antxo eta erdia Donostia den kale batean jaio zen, Eskalandegi kalean. Goierrikoak zituen gurasoak, ama Idiazabalgoa eta aita ordiziarra. Gerran ihesi ibili zirenez, aitari lana ukatu zioten itzultzean. Pasai Antxoko Luzuriaga lantegian hasi zen, laborategian kimikari bezala. Bi senide ziren Kontxita-eta; aurretik jaiotako beste bi umetan hil ziren, bata gerra garaian, metrailak jota; gero beste anai bat izan zuen. Mojetan ikasi zuen Kontxitak, lehenengo herrian bertan eta gero Donostian, teresatarrekin. Gero Magisteritza egin zuen Ategorrietan. Giro erdaldunak bultzatuta, pixkanaka euskara baztertzen joan zen. Euskara berreskuratzeko Elbira Zipitriarengana jo zuen. Isilpeko ikastoletako andereño izateko prestatu zuen hark. 20 urterekin, ikastola jarri zuen Pasai Antxon, bere etxean, bost ikaslerekin. Donostiako Gros auzora ezkondu zen, eta han ere ikastola jarri zuen etxean, Zurriola izango zenaren hazia. Txalaparta jotzen, abesten eta dantzan ere ibili da. Psikologia ikasketak egin zituen gerora. Lau seme-alaba ditu.

Maistra ibilbidea.

Ikasketak: ofizialak eta Elbira Zipitriaren metodoa.

Magisteritza ikasketak egin zituen baina orduko eskolako metodologia ez zitzaion gustatzen. Pasai Antxon hasi zen lanean 1960an. Bertan harremanetan jarri zen Elbira Zipitriarekin, eta berarekin sendotu zuen bere euskara (ordurako txikitako euskara zeharo galdua zuen eta) baita pedagogia berritzailea ikasi ere. Beraz, egin behar izan zuen lehenengo gauza hizkuntza berreskuratzea izan zen.

Karmele Esnal eta Kontxita Beitia andereñoek, besteak beste, geroago irizpide zabalagoekin jokatuz aplikatu zuten Zipitriaren eskola-eredua, herrietako ikastoletarako formatu behar ziren neskekin praktikak egiterakoan, materialak erraztu eta laguntza handia eman zieten. Eskola-eredua, pedagogikoki, Zipitriarena zen. Zipitriak ospe handia zuen irakasle gazte guzti horien artean, baita berarengandik ikasteko gogoa eta jarrera ona ere. Berarekin ikasitako andereño batzuek bere irakaslegaiei ere haren metodoa erakusteaz arduratu ziren. Era honetara, metodoa ikasten zuenak zetorren berriarekin praktikak egiten zituen katearen beste maila bat gauzatuz, eta, amaraun gisara, andereño enpirikoen formazioa poliki poliki zabaldutako fenomenoa bihurtu zen. 2018an Elbira Zipitriari buruzko "Muga deitzen da pausoa" filma egin zen Maider Oleagaren zuzendaritzapean.

Pasai Antxoko etxean ikastola (1960-1965).

Karratu txiki bat antolatu zuen Antxoko bere etxe barruan, oheak paretaren kontra eramanda. Bost ikasle zituen lehen urtean. Bigarrenean hamabi. Hirugarrenean hogei. Laugarrenean hogei baino gehiago. Bi talde egin behar izan zituen, goiz eta arratsalde. Goizean bi talde, eta arratsaldean bat. Eskola Nazionaletik ateratzen ziren batzuk ere etortzen ziren euskara ikastera. Handiagoak ere, gurasoak eta euskara ikasi nahi zutenak zortzietan. Hamarrak arte. Oso emankorrak izan ziren bost urte horiek.

Donostiako etxean ikastola (1965-1968).

Geroago 1965an Donostiara joan zen bizitzera eta etxeko gela batean hasi zen eskolak ematen. Handik bi urtera, ikusita hiriko beste auzoetan (ikastolak sortzen hasiak zirela, jendearekin hitz egin eta lokal baten bila hasi ziren Zurriola Ikastola eratzeko, nahiz eta orduan Grosen bazegoen ikastola bat.

Zurriola ikastola (1968-1975).

Groseko ikastola ofizialki 1968ko urriaren 8an hasi zen Ramon Maria Liliko kalean lokal handi batean, ordurako lau urte zeramatzan Antiguako ikastolak, eta bi urte Amarako Ikasbidek. Lokal hartan ez zegoen leihorik, etxebizitzen azpiko lokal bat zen eta. Hasieran 60 haurrekin abiatu zen ikastola. Geroago Ategorrietara mugitu ziren Sakramentu izeneko etxera. Han pixkanaka hainbat zerbitzu muntatu zituzten: jangela, autobusa haurrak jasotzeko eta danborradan ateratzeko konpainia bat. 1971n, semea jaio zenean, urtebeteko atsedena hartu zuen eta gero beste bi ikasturte egin zituen Zurriola ikastolan, guztira sei urte. Gaur egun, baina, Zurriola Ikastolak 1.300 ikasle, mila familia inguru eta ehundik gora langile biltzen ditu.

10 urtez ama seme-alabekin (1975-1985).

1975ean, seme-alabak jaiotzen hasi zirenean, ikastola utzi zuen hamar urtez, baina etxean gurasoentzako euskarazko klaseak ematen jarraitu zuen eta psikologia ikasketak egin zituen berrogei urterekin gaueko txandan, Zorroagan. Segituan haurdun gelditu zen berriz, laugarrenarekin.

Beraun, Ategorrieta eta Zuhaiztiko eskoletan (1985-2000).

Ikastolen mugimenduak indarra hartu zuenean, eskola publikora joan zen. Jende euskalduna falta zen. Leku gehienetan D ereduraino iritsi nahi zuten. Beraungo eskola publikora bidali ninduten, egokitu ahal zitzaidan ere mrik erdaldunena. Erronka polita izan zen ikasketa burua izatea, eta D ereduraino eraman genuen. Hamaika urte pasa zituen han. Ondoren, Ategorrietako eskola publikora joan zen, eta Zuhaiztirekin bat egin zuenean, azken urtea han egin nuen. 60 urterekin hartu nuen erretreta.

Pentsio duinak lortzeko eskaria.

Erretiroko baldintza ekonomikoak kalkulatzerakoan hasierako ikastoletan lan egindako urteak kontuan hartuak izan zitezen, hamar urteko lege-prozesu bat ireki zuten Kontxita Beitiak eta beste hiru andereñok (Karmele Esnal, Itziar Arzelus eta Nekane Auzmendi). Azken epaia aldekoa izan zen eta beraiei bakarrik ez, garai haietako beste hainbat irakasleri ere aplikatu zitzaien aldeko epai hura. Emakume haien urtetako lan isilak ordaina lortu zuen, urte haiek funtzionario moduan lan egin izan balute bezala kontuan hartu zitzaizkien.

Errekonozimenduak eta sariak.

Erretiroa hartu eta hainbat urteren buruan egindako lanaren ordaina hainbat sarirekin jaso zuen:


1939ko irailaren 1eko Reichstageko hitzaldia

<templatestyles src="Infobox event/styles.css" />

Reichstag-en hitzaldia 1939ko irailaren 1ean Adolf Hitlerrek Reichstag-en ezohiko saio batean, Alemaniak Polonia inbaditu zuen egunean emandako hitzaldia da. Hitzaldiak Poloniaren aurkako gerra-deklarazio publiko gisa balio izan zuen, eta, beraz, Bigarren Mundu Gerraren hasierakoa (Alemaniak ez zuen gerra-deklarazio formalik aurkeztu Poloniaren aurrean).

Une historikoa.

Inbasioaren lehen tiroak Schleswig-Holstein korazatuak bota zituen irailaren 1eko 4:48 aldera. 5: 40etan Hitlerrek adierazpen bat igorri zien indar armatuei: "Poloniako estatuak ukatu egin du nahi genuen harremanen akordio baketsua, eta erokeria honi amaiera emateko, indarra beste aukerarik ez dut". Goizeko 11: 40etan, alemaniar komando gorenak aldarrikapen bat egin zien tropei ("Alemaniar armadako soldaduak, beste bitarteko guztiek huts egin ondoren, armek erabaki behar dute"). Geroago, Hitlerrek Reichstagen hitzaldia eman zuen; ekitaldia Kroll Operan egin zen.

Hitzaldia.

Prestaketa asko egin ziren (langak, polizia) Hitlerren Kroll Operarako bidean zehar, jendetza espontaneo eta sutsuaren esperoan. Baina jende mordoxka bat baino ez zen agertu, eta berlindarrak, oro har, apal agertu ziren, baita goibel ere, eta ez zuten gerraren iragarpenarekiko gogorik erakutsi.

Hitzaldiak Hitlerren ohiko ereduari jarraitu zion, astiro eta are xeheki hasiz, gero etapaka crescendo oihukatu bati ekinez. Diskurtsoko adierazpen batzuk egiazkoak ziren arren, oro har "gezurren katalogo harrigarria" zen. Hitlerrek, antza, inbasioaren aurreko gertaera diplomatikoen ibilbidea desitxuratu zuen.

Hitlerrek gero hamar egun lehenago, abuztuaren 23an, sinatutako Molotov-Ribbentrop ituna aipatu zuen. Itunaren albisteak Sobietar Batasunean argitaratu baziren ere, eta ordurako mundu osora zabaldu bazen ere, hitzaldi hori izan zen Hitlerren lehen errefentzia.

Hitlerrek alemaniar erasoa justifikatu zuen poloniar erruduntasuna aldarrikatuz, Pitschenen eta beste leku batzuetan, Gliwice eta Hochlinden barne, Poloniako ankerkerietan (asmatuak) oinarrituta; bi gertakari horiek Himmler Operazioaren burutzapenaren parte izan ziren, bandera faltsuko operazio bat, poloniarrek lehenengo eraso egin zutela frogatzeko. Hitlerrek "Reich alemaniarreko lehen soldadua" ("Erster Soldat des Deutschen Reiches") izendatu zuen bere burua. Hau Hitler Alemaniako Indar Armatuen komandante gorena ("Oberbefehlshaber der Deutschen Wehrmacht") izateko beste urrats bat izan zen.


Mogul proiektua

Mogul proiektua 1947an hastapena eman zitzaion sekretu goreneko estatubatuar proiektu bat izan zen. Garaiera handietara igo zitezkeen globoak erabiliz Sobietar Batasuneko froga nuklearrei buruzko informazioa bereganatu nahi zen, leherketek eragindako soinuen entzuketaren bitartez. Proiektua James Peoples doktoreak zuzendu zuen, Albert P. Crary doktorearen laguntzaz.

Sobietar Batasunak bere lehenbiziko bonba nuklearra lehertarazi aurretik proiektua bertan behera laga zen. Halere, 1990eko hamarkadararte proiektua erabateko sekretpean mantendu zen.


Venegono Superiore

Venegono Superiore Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Venegono Superiorek honako udalerri hauekin egiten du muga:


Ehun eta laurogeita hamabost

Ehun eta laurogeita hamabost (195) ehun eta laurogeita hamalauaren ondoren eta ehun eta laurogeita hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da.


Boddin (Angus)

Boddin, Eskoziako kostaldeko herri bat da, Angus eskualdean.


Avondale (Arizona)

Avondale Arizonako hiri bat da. Maricopa konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Un cel de plom

Un cel de plom 2023ko Miquel Romans bartzelonar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

Sinopsia.

Oharra: "Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du. "

Neus Català errepublikano feminista gaztea Frantziara itzuli da 1945ean, nazien kontzentrazio esparruetan preso egon eta gero. Askatasuna berreskuratzen duen bitartean, urtebete lehenago gertatutakoa gogoratu du: Txekoslovakian bala fabrika batean lan egiten zuen emakume talde batek sabotatu egin zuen lantegia.


Gonionotophis nyassae

Gonionotophis nyassae "Gonionotophis" generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.


Asthenodipsas laevis

Asthenodipsas laevis "Asthenodipsas" generoko animalia da. Narrastien barruko Pareatidae familian sailkatuta dago.


Pine udalerria, Porter konderria (Indiana)

Pine udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Porter konderrian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, eremuan.

Ekonomia.

2020ko zentsuaren arabera, Pine udalerriak 1259 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak estatubatuar dolar ziren.


Douglas Rinaldi

Douglas de Medeiros Rinaldi (1979ko abuztuaren 29a - ) Brasilgo futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ehime FC.


Cataetyx alleni

Cataetyx alleni "Cataetyx" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.

Banaketa.

Espezie hau Adriatikoan aurki daiteke.


Churchill (Pennsylvania)

Churchill Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


NA-2379

NA-2379 edo Billabetako adarra Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea NA-150 foru errepidea eta NA-1720 errepide lokala lotzen du.

Errepidea 0,94 kilometrokoa da.

Historia.

Ekai-Longida eta Aos arteko bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.

Udalerriak.

Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:


Terrosoko kastroa

Terrosoko kastroa (portugesez Cividade de Terroso) Portugalgo iparraldean dagoen Burdin Aroko arkeologia aztarnategi bat da. Iberiar penintsulako Ipar-mendebaldeko kastroen kulturako kastrorik bereizgarrienetariko bat da.


Sherman udalerria, Kossuth konderria (Iowa)

Sherman udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Kossuth konderrian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen.

Ekonomia.

2020ko zentsuaren arabera, Sherman udalerriak 76 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak estatubatuar dolar ziren.


Fondi

Fondi Italiako udalerri bat da. Latinako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Fondik honako udalerri hauekin egiten du muga:


Kode hiztunak

Kode hiztun edo Code talkers direlakoak dira Bigarren Mundu Gerran komunikazio sekretuak egiteko hizkuntza nahiko ezezagunak erabiltzen zituzten unitate berezietako kideak. Terminoa batez ere Ameriketako Estatu Batuetak hizkuntza amerindiarak kodeak transmititzeko erabiltzen zuten soldaduei buruz hitz egiteko erabiltzen da.

Hizkuntza amerindiarrak.

Lehen "code talker"rak txeroki eta choctaw indiarrak izan ziren, Lehen Mundu Gerran.

Bigarren Mundu Gerran Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputzan 400-500 amerindiar natibo inguru zeuden mezu taktiko sekretuak transmititzeko lanetan. Euren mezuak telefono militar edo irrati bidez transmititzen zituzten, euren hizkuntza natiboa erabiliz edo hizkuntza natibo horretan ezarritako kodeketa eginez. Euren zerbitzuari esker Bigarren Mundu Gerrako fronte ezberdinetan zifratze zerbitzuak azkartu eta hobetu ziren.

Euren kopuru handia zela eta, navajo hizkuntza hitz egiten zuten marine elebidunei buruz hitz egiteko bereziki erabiltzen den izen bat da. Ozeano Barean egin ziren ekintza ezberdinetan parte hartu zuten. Lakota, meskwaki eta komantxe soldaduak ere aritu ziren beraien hizkuntzetan mezuak trukatzen.

Europako hizkuntzak: euskara eta galesa.

Sakontzeko, irakurri: «Euskara Bigarren Mundu Gerran»

20. mendean zabaldu izan zen ustea, euskararen ezagutza txikia zela eta, Ipar Amerikako euskal diasporako hainbat kidek ere parte hartu zuten "kode hiztun" gisa. 21 mendean, ordea, kode transmisio ofizialik euskaraz egin zelako istorioak mito direla uste da, agian indar armatu amerikarrek beraiek zabaldutakoa diasporako euskaldunen artean sinpatia lortzeko.

Bigarren Mundu Gerran indar britainiarrek erabili izan zuten galesa, baina ez neurri handi batean. 1942an, RAFeko komunikazio sekretuetarako galeserentzako plan bat garatu zuen, baina plan hori ez zen inplementatu. Galesa erabili izan zen Jugoslaviako Gerran segurtasun handiegia behar ez zuten mezuetarako.


Espainiako errugbi selekzioa

"Artikulu hau Espainiako gizonezkoen selekzioari buruzkoa da; emakumeen selekzioa gaitzat duena beste hau da: «Espainiako emakumezkoen errugbi selekzioa»"

Espainiako errugbi selekzioa Espainiaren ordezkaria da errugbi txapelketa ofizialetan. Munduko 15.a zen 2022ko ekainean.

Historia.

Errugbia 1920 hamarkadatik jokatu izan da Espainiar Estatuan. Selekzioaren lehen partida 1929an jokatu zen Bartzelonan. 1930 hamarkadan lagunarteko partida ugari jokatu zituen eta gehienetan garaile atera zen, Alemaniaren aurka ezik.

Behin jokatu du Munduko Errugbi Txapelketan, sailkapen faseko lau partidak irabazi ondoren. Txapelketako Liga fasean ordea aurkari gogorrak tokatu zitzaizkion, Hego Afrika, Eskozia eta Uruguay, eta punturik lortu gabe gelditu zen.

Europako Nazioen Kopan jokatzen du bestela, Sei Nazioen B Txapelketa ere deitzen dena. 1952an egin zuen debuta eta 38 partaidetza izan ditu. Ez du inoiz irabazi baina hirugarren postu batzuk baditu, azkenengoak 2012 eta 2015 urteetan.

Hainbat euskal jokalarik jokatu izan dute selekzioan.

Palmaresa.

Munduko Errugbi Txapelketa.

Behin bakarrik sailkatu da Munduko Errugbi Txapelketa jokatzeko:

1999an selekzioarekin aritu ziren euskal jokalarien zerrenda:

Europako Nazioen Kopa.

Europako Nazioen Kopako emaitzak:


Gaston Thorn

Gaston Thorn (Luxenburgo, 1928ko irailaren 3a - "ib. ", 2007ko abuztuaren 26a) luxenburgotar politikaria izan zen.

Bizitza.

Aita alemaniarrek atxilotu zuten, Bigarren Mundu Gerran nazien aurrerabidea eragozteko burdinbidea hondatzeaz akusaturik. Orduan bera eta bere ama erresistentziari laguntzen hasi ziren. 1943an, baina, preso hartu zuten. Gerra amaitu zenean, zuzenbide-ikasketak egin zituen Montpellier, Lausana eta Parisko unibertsitateetan. Lanean hasi zen legelari gisa, baina berehala sartu zen politikan.

1959an Luxenburgoko Legebiltzarreko kide hautatu zuten, Luxenburgoko Alderdi Liberalaren ordezkari. Bederatzi urte geroago, eta 1982. urtera arte, International Liberaleko lehendakari izan zen. Halaber, 1976tik 1980ra bitartean, Alderdi Liberal eta Demokratikoen lehendakaritza hartu zuen Europar Batasunaren baitan.

1968ko Legegintzarako hauteskundeen ondoren, Kanpo Arazoetako eta Kanpo Merkataritzako ministro izendatu zuten. Hurrengo urtean Heziketa Fisiko eta Kiroletako Ministerioaren ardura hartu zuen. 1974ko maiatzean hauteskunde orokorrak deitu ziren berriro, eta liberalen eta sozialisten arteko koalizio-gobernu bat sortu zen haietatik. Gaston Thonr lehen ministro hautatu zuten, eta 1979. urtera arte izan zen kargu horretan. 1977tik 1980ra bitartean Ekonomiako ministro izan zen, eta 1979-1980 bitartean, gobernu-lehendakariorde eta Justiziako ministro. 1981eko urtarrilaren 1ean Europako Batzordeko lehendakari izendatu zuten. 1985ean utzi zuen kargua, Jacques Delorsen eskuetan.


Jules Laforgue

Jules Laforgue (Montevideo, 1860ko abuztuaren 16a - Paris, 1887ko abuztuaren 20a) uruguaiar jatorriko frantziar olerkari sinbolista izan zen.

Uruguain jaio zen guraso frantsesekin. 1866an familia Tarbesera itzuli zen. Hurrengo urtean ama Uruguaira itzuli zen seme-alabekin eta Jules Frantzian geratu zen aitarekin eta anai batekin. 1876an Jules Parisen kokatu zen eta 1879an argitaratu zituen lehen olerkiak.

1881ean bildumagile aberats batek kontratatu zuen eta inpresionismoaz interesatzen hasi zen. 1881etik 1886ra Berlinen bizi izan zen Augusta enperatrizarentzat frantses irakurle lanetan. 1886an Frantziara itzuli eta hurrengo urtean hil zen tuberkulosiak jota.

Walt Whitmanek eraginda, lerro askean idatzi zuen lehen olerkari frantziarretako bat izan zen. Ezkorra izan zen, eta Arthur Schopenhauer eta Eduard von Hartmannen ikaslea. Bere poesiak eragina handia izan zuen Ezra Poundengan eta T. S. Eliotengan.


Lake Petersburg (Illinois)

Lake Petersburg Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Menard konderrian dago, Illinois estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


San Roque González de Santa Cruz nazioarteko zubia

San Roque González de Santa Cruz nazioarteko zubia (gaztelaniaz: "Puente Internacional San Roque González de Santa Cruz"

) Argentina eta Paraguai herrialdeen arteko nazioarteko zubia da, Paraná ibaia zeharkatzen duena. Honek Argentinako Posadas eta Paraguaiko Encarnación hiriak lotzen ditu errepidez eta trenbidez.

Tirante-zubi motako zubia da. Guztira 2.550 metroko luzera du. Zubi nagusia 570 metro luze da; eta sarrerako zubibidea, berriz, 1.595 metro luze.

Zubiaren izena Roque González de Santa Cruz apaiz jesuitaren omenez eman zitzaion, bi hirien sorburu izan ziren misio kristauen sortzailea izan zena. Zubiaren eraikuntza 1981ean hasi zen eta 1990ean amaitu zen.


Hastings (Iowa)

Hastings Iowako hiri bat da. Mills konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Burdin-sulfurozko munduaren teoria

Burdin-sulfurozko munduaren teoria Günter Wächtershäuser alemaniar kimikari eta patenteetan espezializatutako abokatutak proposatutako biziaren jatorriari buruzko hipotesi bat da. Hipotesi honetan espezie kimikoak eta burdin eta sufrezko konposatuek parte hartzen dute. Wächtershäuserrek metabolismo forma primitibo bat genetikaren aurretik existitu zela proposatzen du. Bere lanean, metabolismo bezala beste prozesu batzuek probesteko moduan energia sortzen duten erreakzio kimikoen ziklo bat ulertzen da. Ideia, behin metabolismo ziklo primitibo bat ezarri ondoren, hau geroz eta konplexuagoak diren konposatuak sortzen hasten dela da. Teoriaren funtsezko ideia bizitzaren kimika primitiboa ozeanoetan masazko disoluzio batean gertatu ez zela da, baizik eta pirita bezalako mineralen azalean, iturri hidrotermaletatik gertu. Giro anaerobio bat zen, eta tenperatura (100 °C) eta presio altukoa. Lehen zelulak mineralen azaleko burbuila lipidikoak izango ziren. Wächtershäuserrek ozpinean aurki daitekeen azido azetikoak (karbono, hidrogeno eta oxigeno konbinaketa sinple bat) funtsezko papera bete zuela dioen hipotesia garatu zuen. Azido azetikoa zelulen metabolismoarentzat funtsezkoa den azido zitrikoaren zikloaren zati da.

Burdin-sulfuroaren teoriaren funtsezko ideietako batzuk honako "bizitza sortzeko errezeta labur"rean laburbildu daitezke: Ura irakitea, burdin eta nikelezko sulfuroetan astintzea. Karbono monoxido eta hidrogeno sulfurozko gasak burbuilatzea eta peptidoak eratu arte itxarotea.

Modu teknikoagoan, Wächtershäuserrek honako pausoak planteatu zituen proteinak agertzeko:

Hala azido azetikoa nola pirubikoa azido zitrikoaren zikloko funtsezko substratuak dira.

1997an Wächtershäuserrek eta Claudia Huberrek karbono monoxidoa, hidrogeno sulfuroa eta nikel sulfurozko partikulak 100 °Ctan nahastu zituzten eta aminoazidoak era zitezkeela frogatu zuten. Hurrengo urtean, osagai berberak erabiliz peptidoak sortzeko gai izan ziren.