Francisco Cepeda

Francisco Cepeda Nistal (Sopuerta, Bizkaia, 1906ko martxoaren 8 edo 9a - Grenoble, 1935eko uztailaren 14a) txirrindulari profesionala izan zen 1925 eta 1935 artean.

Kirol ibilbidea.

Cepeda, bere garaian, txirrindulari nabarmena izatera iritsi zen Espainiako panoraman. 1927an brontzezko domina lortu zuen Espainiako errepideko txirrindularitzako txapelketan, Bartzelonan.

Frantziako Tourrean bere lehen parte hartzea 1930ean izan zen, Espainiako taldean parte hartzeko aukeratua izan zelarik, eta proba, sailkapen nagusiko 27. postuan amaituz. Tourraren edizio hura baino lehen, non herrialdeak ordezkatzen zituzten selekzioek parte hartzen zuten, soilik lau txirrindulari espainiar iritsi ziren Parisera (José María Javierre, Victorino Otero, Jaime Janer eta Salvador Cardona). Nazioarteko komunikabideek, orduan, Cepeda Galibierrera igotzea onartu zuten, postu garrantzitsu batean gailendu zena, ordutik aurrera, Frantzian txirrindulari eskalatzaileentzako probetarako gonbidapena lortuz.

Hurrengo edizioan, 1931koan, Cepedak bakarrik osatu zuen Espainiaren ordezkari taldea, beste txirrindulari batzuek parte hartzeari uko egin ziotelako, bere parte hartzeko baldintzetan akordiorik lortu ez zuelako. Arazo eta arazo fisiko ugari izan ondoren, txirrindulariak lasterketa utzi zuen 20. etapan zehar. Urte berean hirugarren postua lortu zuen Mont Farongo igoeran, Toulonen, Frantzian.

1933an, Vicente Truebarekin batera Tourrera itzuli zen, biak "Touristes-Routieres" kategorian, Espainiako ordezkaririk gabe.

Kirol jarduera aldi baterako utzi ondoren, Cepeda 1935ean berragertu zen, Espainiako Itzuliaren lehen edizioan parte hartuz, 17. postuan amaitu zuena, eta Frantziako Tourrean izena emanez "Individuel" kategorian, dagokion federazio nazionalak aukeratu gabe, Tourreko antolakuntzak parte hartzeko gonbidapen zuzena jasotzen zuten txirrindularientzat.

Heriotza.

Frantziako Tourrean txapelketan izandako istripu baten ondorioz hil zen lehen txirrindularia izan zen Cepeda.

1935eko uztailak 11n, Aix-les-Bains eta Grenoble artean ospatu zen zazpigarren etapan, korrikalariak eroriko bat izan zuen, garezurraren oinarrian haustura bat eragin ziona, honen ondorioz, hiru egun beranduago hil zelarik La Tronche ospitalean.

Frantziako Tourreko etapa honek, Galibierrera eta, ondoren, Lautaretera igoerak zituen, jada nahiko laua zen lurretan, Le Bourg d 'Oisanseko hirigunea zeharkatzeko, eta, ondoren, Romanche ibaiaren eztarritik, Grenoblerantz igarotzeko, d 1091 errepidetik (orduan RN 91 deitua).

Istripua Cepeda abiadura handian zihoazen bost korrikalariz osatutako talde batean gertatu zen, 14,400 kilometroan gutxi gorabehera, tokian-tokian "gaztainondoen" izeneko bihurgunean, Rioupéroux (Livet-et-Gavet udalerria) hirigunea zeharkatu ondoren.

Frantziako jendarmeriaren tokiko brigadak egindako ikerketaren ondorioz, eginbide judizialak ireki ziren Grenobleko epaitegietan, nahi gabeko hilketa bat izan zitekeelakoan; izan ere, istripuaren lekukoetako batek adierazi zuen lasterketarekin zerikusirik ez zuen ibilgailu batek harrapatu zuela txirrindularia. Hala ere, kasua artxibatu egin zen azkenean 1936ko urtarrilaren 31n, beste lekuko batzuek ikusi baitzuten Cepedak alboko desplazamendu bortitz bat izan zuela gurpiletako baten tutueria hagunetik askatu zenean, eta horren ondorioz galtzadara erori zela. Txirrindularia berehala eraman zuten ospitalera, taldearen atzetik zihoan espainiar taldeko auto batean, eta, hasiera batean bere susperraldiari buruzko baikortasuna bazegoen ere, bere egoera azkar larriagotu zen, konortea berreskuratu gabe hil zelarik.

Cepedako istripuaren arrazoia inoiz ofizialki jakinarazi ez bazen ere, hipotesirik probableena bizikleten gurpiletarako erabilitako materialetan arazo bat dagoela adierazten duena da. Urte hartan Tourreko antolakuntzak hornitutako unitateetan, duraluminiozko hagunak erabili ziren, ordura arte erabili izan ziren egurrezko hagunen ordez. Orduan pentsatu zen tubularraren irteera itsasgarria hondatzearen ondorio izan zela, zeinak finkatzen baitzuen balaztadetan sortutako beroagatik eta duraluminioak erraz transmititzen zuelako, eta egoera hori udako tenperatura altuko giroagatik larriagotu zen. Izan ere, lehen etapetatik hain istripu kopuru handia gertatu zen arrazoi honengatik, polemika handia sortu zela, azkenean, Nizako etapan egurrezko hagunak berrezartzera behartu zuena.

Txirrindulariaren istripuaren arrazoiak argitzeko egindako eginbide judizialei buruzko dokumentazioa jendaurrean dago Isère departamenduko artxiboetan, Grenoble hirian.

Paco Cepeda Frantziako Tourrean istripuz hil den korrikalari bakarra da, bere antolakuntzagatik oraindik memorial itxurako errekonozimendu zehatzik jaso ez duena.

Bere jaioterriko Udalak, Sopuertak, bere oroimenean eskultura bat jarri zuen 2006an, eta bere familiaren etxea zegoen orubean kokatu zuen.

Palmaresa.

1925

1. Getxoko Zirkuitua

1. Barakaldoko Lasterketa

5. Bizkaiko XII txapelketa

1926

1. Bizkaiko XIII. txapelketa

1. Otero-Payan proba (Torrelavega)

1. El Escritorio lasterketa (Santander)

1. Tafallako II. Zirkuitua

1. Laredoko lasterketa

2. Getxoko Zirkuituan

2. Ordiziako Villafrancako V. proba

2. Ortuellako lasterketa

2. Eibarresa Proba Handia

2. itzulia Ibaiondo (Soraluze)

3. Erriberako zirkuitua (Tutera)

3. Gallartako lasterketa

4. Kantabriako Itzulian

1927

1. Bizkaiko XIV. txapelketa

1. Lasterketa Nazionala pistan (Burgos)

1. Sopuertako lasterketa

2. Euskal Txapelketa 100 km erlojupekoa

2. Lasarteko zirkuitua

2. Sollubeko zirkuitua

2. Bi Bideetako Karrera Nazionala (Basauri)

3. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan

3. Piqueraseko I. Itzulia (Errioxa)

3. Jalon ibaiaren ertzeko zirkuitua (alagoia)

3. Match - Omnium, Mendizorrotzako pista (Gasteiz)

4. Asturiasko Itzulian

13. 1927ko Euskal Herriko Itzulian

1928

1. Alpino Klubeko lasterketa (Madril-Navacerrada)

1. Torrelavegako Proba

2. Unión Velocipédica Española proba (Madril - San Rafael - Madril)

2. Unión Velocipédica Española proba (Madril - Guadalix - Madril)

3. Lizarrako Itzulia

1929

1. Getxoko zirkuitua

1. Carrera Santander - Santander

1. Kanpazarreko Itzulia (Eibar)

1. Irungo Nazioarteko Proba Handia

1. Pascuas Sari Nagusia

1. II. Arabako Itzulia

2. Bizkaiko XVI. Txapelketa

2. Iruñeko zirkuitua

2. IV. Bizkaiko Sari Nagusia

2. Santikutz Klasika

2. Loinaz Proban

3. Azpeitiko Lasterketa

17. 1929ko Euskal Herriko Itzulian

1930

1. Gurutze Santuaren zirkuitua (Azkoitia)

1. Vasco - Montañés Txapelketa (Santander)

3. I. Sodupeko zirkuitua

3. Sopuertako zirkuitua

27. 1930eko Frantziako Tourra

1931

1. Gurutze Santuaren zirkuitua (Azkoitia)

1. Miranda de Ebroko lasterketa

1. Azpeitiko Lasterketa

2. Gasteizko Lasterketa

2. Ordiziako Klasikan

2. Sodupeko zirkuitua

3. Course de Côte du Mt. Faron (Toulon, Frantzia)

3. Bizkaiko Sari Nagusian

4. Espainiako Ziklo-kros Txapelketa (Donostia)

5. Urkiola Igoera (Trepadorearen Kriteriuma)

7. Levanteko Itzulia

1932

1. Leintz Bailarari Itzulia

2. Loinaz Proba

2. Burgosko lasterketa

2. Sodupeko zirkuitua

3. Bizkaiko Txapelketa

3. V. Arabako Itzulia

4. Mont Agel igoera (Peille, Alpes Maritimes, Frantzia)

6. Course de Côte du Mt. Faron (Toulon, Frantzia)

1935

2. Pentekostes Saria

2. Asuako zirkuitua

17. Espainiako Vueltan


Lenharrée

Lenharrée Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Lenharrée udalerrian erroldatutako biztanleak 92 ziren. Familiak 39 ziren, horien artean 11 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 7 bakarrik bizi ziren emakumeak), 14 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 7 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 48 etxebizitza zeuden, 40 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 48etxeak ziren. 40 etxebizitza nagusietatik 33 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 39 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 58 ziren, horien artean 40 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 40 pertsona aktiboetatik 39 lanean zeuden (24 gizon eta 15 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.

2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 eraikuntza enpresa.

2000. urtean Lenharrée udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.080 hektarea erabiltzen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Lenharrée

Vassimont-et-Chapelaine (2,6 km)

Connantray-Vaurefroy (5,0 km)

Haussimont (5,1 km)

Clamanges (6,3 km)

Écury-le-Repos (7,0 km)

Sommesous (7,2 km)

Montépreux (7,2 km)

Villeseneux (7,5 km)


Owen Willans Richardson

Owen Willans Richardson (Dewsbury, Yorkshire, 1879ko apirilaren 26a - Alton, Hampshire, 1959ko otsailaren 15a) britainiar fisikaria izan zen. 1906an Princetongo Unibertsitateko irakasle izendatu zuten, eta 1914an Londresko King´s Collegeko zuzendari. 1901ean metal goriek jaurtitzen dituzten elektroiei buruzko lege kuantitatiboak formulatu zituen; hortik eratorria da metalen teoria elektronikoa. 1911 bere izeneko ekuazioa eman zuen argitara, "Richardsonen ekuazioa", emisore termoioniko baten korronte dentsitatearen eta gainalde metaliko igorlearen tenperatura absolutuaren arteko erlazioa adierazten duena. Fisikako Nobel Saria eman zioten 1928an.


Cheissoux

Cheissoux (frantsesez eta ofizialki: "Cheissoux

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Cheissoux udalerrian erroldatutako biztanleak 207 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

"Erroldatutako biztanleak"

<noinclude>

Etxebizitza.

2007an 166 etxebizitza zeuden, 88 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 51 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 161 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 88 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 65 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 127 ziren, horien artean 83 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 83 pertsona aktiboetatik 72 lanean zeuden (42 gizon eta 30 emakume) eta 11 langabezian zeuden (5 gizon eta 6 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Cheissoux udalerrian 81 unitate fiskal zeuden, 179 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.963 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.

2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 jatetxe.

2000. urtean Cheissoux udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 290 hektarea erabiltzen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Cheissoux

Saint-Moreil (3,7 km)

Saint-Julien-le-Petit (4,2 km)

Bujaleuf (4,4 km)

Auriat (4,7 km)

Champnétery (6,4 km)

Augne (6,7 km)

Petit-Canal (7,1 km)

Saint-Priest-Palus (7,4 km)


Mikelazulo

Mikelazulo, Gipuzkoako Errenteria udalerrian dagoen arku edo tunel bat da. Gaur egun, udalerriaren ikurretako bat da. Andre Mariaren Jasokundearen elizaren dorrearen azpialdean dago. Aspaldiko harresiko <bdi>Mikelazulo atea alboan zegoen.</bdi>

Antzinako mapan ikus daitekeenez, h<bdi>arresia ibaia eta itsasoarekin babestuta zegoen, eta lurretik zetozen erasoetatik defendatzeko lau dorretxe zeuzkan: Torrekua, Morrontxo, Zubiaurre jauregia, eta Mikelazulo atea</bdi>.

Marea goian zegoenean Mikelazulo ateraino heltzen zen itsasoa garai haietan. Biteri kalea eta Niessen aldea padura eta itsas-eremuak ziren. Ia Madalena ermitaraino heltzen zen itsasoa. Gaur eguneko Madalen kalean zeuden harresitik kanpo bizi ziren arrantzale pobreen etxeak, bertaraino heltzen zen itsasoa.


Albert A. Michelson

Albert Abraham Michelson (Strzelno, Prusiako Erresuma, 1852ko abenduaren 19a - Pasadena, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1931ko maiatzaren 9a) fisikaria izan zen. Jatorriz alemaniarra, estatubatuar hiritartasuna hartu zuen. Argiaren abiadurari buruzko ikerketak egin zituen, eta argiaren abiadura zenbat den zehaztu zuen; espektro-lerroen egitura aztertu zuen, eta distantzia argi-uhinen bidez neurtzeko, interferometroa asmatu zuen. 1907an Fisikako Nobel saria eman zioten.


Blevins (Arkansas)

Blevins Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Hempstead konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Saint-Gervais (Paris)

Saint-Gervais (14), Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Hôtel-de-Ville (4) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 10.587 biztanle zituen.


Stuhr

Stuhr Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Jan Lievens

Jan Lievens (Leiden, Zazpi Herbehere Batuen Errepublika, 1607ko urriaren 24a - Amsterdam, Zazpi Herbehere Batuen Errepublika, 1674ko ekainaren 4a) Barrokoko herbeherear margolaria izan zen.

Bizitza.

Ganteko brodatzaile baten semea zen. Haurtzaroan Joris van Schooten izan zuen irakasle, eta 10 urte zituelarik Amsterdamgo Pieter Lastmanen lantegian sartu zen. Bertan Rembrandtekin topo egin zuen. 1626 aldean, Leidenera itzuli zenean, lantegi bat ireki zuen Rembrandtekin batera. 1620ko hamarkadan batera lan egin zuten eta, oso estilo antzekoa zutenez, zenbait margolanen autoretza zalantzan dago.

1632an Londresera aldatu zen. Bertan ezagutu zuen Antoon van Dyckek eragin handia izan zuen bere margokeran. 1635ean Anberesen kokatu zen. Flandesen 10 urte igaro ostean, Amsterdamera aldatu zen. Azken urteak Haga eta Leidenen eman zituen. Erakunde publikoek garrantzi handiko aginduak egin zizkioten eraikinak apaintzeko. Batez ere erretratuak margotu zituen arren, gai historikoak eta alegorikoak ere landu zituen. Azken garaian paisaiak pintatu zituen, Rubens eta Adrien Brouwer-en eraginez.


Osziloskopio

Osziloskopioa —ingelesez: oscilloscope, edo era informalean scope

— seinale aldakorren tentsioak pantaila batean irudikatzen dituen gailu elektroniko bat da, orokorrean seinale bat edo gehiago denboraren funtzioan. Seinale ez-elektrikoak —soinua eta bibrazioak adibidez— tentsiora bihurtzen badira ere irudikatu egin daitezke. Helburua, beste modu batean ikusezinak izango ziren uhinak erakustea da. Horrela, pantaila ikusten den uhinaren propietateak aztertu daitezke, esaterako anplitudea, maiztasuna, denbora-tartea eta distortsioa. Hasiera batean, propietate hauen balioak kalkulatu ahal izateko, uhin-forma eskuz neurtu behar zen pantailan irudikatuta agertzen ziren eskalak erabiliz; gaur egungo osziloskopioek kalkulu eta propietate hauek zuzenean bistaratzen dituzte.

Osziloskopioak zientziaren hainbat arlotan erabiltzen dira, adibidez, medikuntzan, automobilgintzan eta telekomunikazioen industrian. Erabilera orokorreko osziloskopioak, tresna elektronikoen mantentze lanetan eta laborategietan erabiltzen dira. Erabilera espezializatukoak, aldiz, autoen pizte-sisteman edo bihotz taupaden uhin-forma ikusteko elektrokardiograma batean, hau da, zeregin konkretuetan.

Osziloskopioaren historia.

Osziloskopioaren historia 1893an hasten da, André Blondel ingeniari eta fisikariak bi hariko lehen osziloskopio elektromagnetikoa aurkeztu zuenean. Gailu honek korronte alternoaren intentsitatea erregistratzea ahalbidetzen zuen, horretarako haril bati pendulu bat konektatuz, penduluak tinta erabiliz paperean uhina marrazten zuen. Lehenengo osziloskopioek osagai mekaniko asko erabiltzen zituzten, hori dela eta, zehaztasun eskasa eta banda zabalera 10–19 kHz bitartekoa zen.

Osziloskopioen benetako eboluzioa 1897an hasi zen, Karl Ferdinand Braun zientzialariak izpi katodikozko hodia (CRT) asmatu zuenean. A.C. Cossor konpainiak teknologia hau aprobetxatuz, 1932an, izpi katodikozko hodietan oinarrituriko lehen osziloskopioa aurkeztu zuen.

Bigarren mundu gerra amaitu zenean, osziloskopioen antzeko neurketa aparatuak garatzen hasi ziren mundu osoan zehar. 1946an Howard Vollum eta Melvin Murdickek, Tektronix konpainia sortu zuten eta handik gutxira oszilografian munduko enpresarik garrantzitsuena bihurtu zen. 1950etik aurrera herrialde garatu guztietan antzeko gailuak fabrikatzen hasi ziren, eta ordutik aurrera neurketa tresna unibertsala bilakatu zen osziloskopioa. Egoera honen erruz, hurrengo urteetan osziloskopioen doitasuna asko hazi zen 1985. urtean osziloskopio digitalak agertu ziren arte. Urte hau, oszilografiaren historian une garrantzitsuenetako bat dela esan daiteke, izan ere, 1985ean lehen memoria digitaleko osziloskopioa fabrikatu zen Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseiluarentzat (CERN). Gailu honen garapen prozesua Walter LeCroy ingeniariaren zuzendaritzapean egin zen. Gaur egun, osziloskopioak ezinbesteko tresnak dira. [1]

Funtzionamendua.

Osziloskopioak bi talde desberdinetan banatzen dira, analogikoak eta digitalak. Funtzionamendu desberdina duten arren, antzeko barne sistema erabiltzen dute.

Osziloskopio analogikoa.

Tentsio hau, zirkuitu oszilatzaile baten laguntzaz sortzen da eta bere maiztasunaren balioa tarte jakin baten barruan aldatu daiteke, horrela neurtu nahi den seinalearen maiztasunera egokitu daiteke.

Ondoko irudian osziloskopio baten funtsezko etapen irudikapena ikusten da. Funtzionamendua hurrengoa da:

Izpi katodikoen hodian, katodoak sortutako elektroi-sorta eta anodoaren laguntzaz azeleraturik pantailara iristen dira. Pantaila honek, barrutik geruza fluoreszente bat dauka eta elektroi-sortaren talkarekin argiztatu egingo da.

Edozein plaka bikoteri potentzial-diferentzia bat aplikatzen bazaio, elektroi-sortaren desbiderapen bat gertatuko da aplikatutako tentsioaren eremu elektrikoa dela eta. Modu honetan, zerra-hortzeko tentsioak elektroi-sorta ezker-eskuma mugiarazten du denbora tarte batez. Une horretan, plaka bertikalen artean ez da seinalerik egongo, ondorioz, elektroiek lerro horizontal bat marraztuko dute pantailan eta berriz hasierako egoerara itzuliko da. Prozesu hau, behin eta berriro gertatuko da.

Egoera honetan, plaka bertikalei neurtu nahi den seinalea aplikatzen bazaie, elektroi-sortak mugimendu bertikala irudikatuko du pantailan. Polaritatearen arabera gora edo behera mugituko da, eta anplitudea aplikatutako tentsioarekin proportzionalki haziko da.

Osziloskopio digitala.

Osziloskopio digitalak, neurketak ordenagailura pasatzeko ematen duten erraztasunagatik, analogikoak baino gehiago erabiltzen dira.

Osziloskopio digitaletan, aplikatzen den seinalea digitalizatzeko bihurgailu analogiko-digital (ADC) bat erabiltzen da. Pantailan ikusten dena bihurgailu honen kalitatearen araberakoa izango da.

Osziladore analogikoetan aipatutako ezaugarriak eta prozedurak, digitaletan aplikagarriak dira, baina, digitalek aukera gehiago ematen dute. Adibidez, desarra aurreratzea, seinalea denboran oso laburra denean ondo ikusteko, edo oszilograma memorian gordetzea datuak ordenagailu batera bidaliz. [2]

Osziloskopio hauek, analogikoetan ezinezkoak diren erraztasunak eskaintzen dizkio erabiltzaileari. Ezaugarri esanguratsuenen artean hauek aipatu daitezke:

Erreferentziak.

1. (Gazteleraz) https://toolboom.com/es/articles-and-video/oscilloscopes-history-and-classification/ Noiz kontsultatua: 2022-06-23

2. (Gazteleraz) https://www.finaltest.com.mx/product-p/art-9.htm#:~:text=El%20funcionamiento%20es%20el%20siguiente,el%20impacto%20de%20los%20electrones. Noiz kontsultatua: 2022-06-23


Vera Brittain

Vera Mary Brittain (1893ko abenduaren 29a - 1970eko martxoaren 29a) ingeles idazlea, anglikanoa, feminista eta bakezalea izan zen. "Gaztaroko testamentua" (1933) memoria liburuaren egilea izateagatik ezaguna, bertan, Lehen Mundu Gerran izandako esperientziak kontatzen ditu, baita bere bakezaletasunaren aldeko gurutzadaren hasiera ere.

Biografia.

Brittain familia aberats batean jaio zen, paper fabriken jabea Hanley eta Cheddletonen, Staffordshiren. Haurtzaroa gorabeherarik gabekoa izan zen, bere anaia bakarra bere hurbileneko laguna izan zelarik. 18 hilabete zituela, bere familia Macclesfieldera, Cheshirera, aldatu zen, eta 11 urte zituela, Buxtonera aldatu ziren berriro, Derbyshiren. Hamahiru urte zituenetik, Kingswoodeko (Surrey) Santa Monica eskolara joan zen, non bere izeba zuzendaria zen. Literatura ingelesa ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitateko Somerville Collegen, eta Lehen Mundu Gerranerizain boluntario izateko, gradua lortzea atzeratu zuen.

Roland Leighton mutil-laguna, Victor Richardson eta Geoffrey Thurlow lagunak eta Edward Brittain neba gerran hil ziren. Elkarrekin trukatutako gutunak, "galdutako belaunaldi baten gutunak" liburuan dokumentatuta daude.

Gerraren ondoren Oxfordera itzultzean, Verak zail ikusi zuen bere bizitza gerraosteko belaunaldian egokitzea. Garai hartan ezagutu zuen Winifred Holtby, eta adiskidetasun bat hasi zuten Londresko literatura-eszenan kokatzeko nahia partekatu zutenean. Adiskidetasun honek 1935ean Holtby hil zen arte iraun zuen.

1925ean, Brittain George Catlinekin ezkondu zen. Bere semea, John Brittain-Catlin (1927-1987), margolaria, negozio gizona eta Family Quartet autobiografiaren egilea izan zen. Bere alaba, Shirley Williams, 1930ean jaioa, laboristen kabineteko ministroa izan zen eta ondoren demokrata liberala.

Brittainek argitaratutako lehen eleberria The Dark Tide (1923) izan zen. 1933ra arte ez zen bere G"aztetako Ituna" argitaratu, ondorengoak jarraitu zituena: "Adiskidetasun Ituna" (1940) – Winifred Holtbyri egindako biografia – Eta "Esperientzia Ituna" (1957).Vera Brittainek, bere eleberri gehienak, benetako pertsonetan eta esperientzietan oinarritu zituen. Ildo horretan, "Honourable estate" (1936) eleberriak memoria batzuk baino gehiago izan zituen zenbait lekutan.

1920ko hamarkadan, Nazioen Elkarteko ohiko hizlari bihurtu zen, eta 1936ko ekainean, Dorchesterreko bakearen aldeko manifestazio batean hitz egitera gonbidatu zuten, non plataforma partekatu zuen Dick Sheppard, George Lansbury, Laurence Housman eta Donald Soperrekin. Ondoren, Sheppardek Peace Pledge Unionera batzeko gonbitea egin zion eta, sei hilabeteko hausnarketaren ondoren, 1937ko urtarrilean erantzun zuen, onartuko zuela esateko. Geroago, Vera Gizarte anglikano bakezalean afiliatu zen. Bere bakezaletasuna Bigarren Mundu Gerran nabarmendu zen, "Letters to Peacelovers" saila hasi zuenean.

Bakezale praktikoa izan zen, eta gerra-ahaleginean lagundu zuen, boluntario gisa lan egin zuelako eta herrialdean zehar bidaiatu zuelako, Peace Pledge Unionen elikadura-laguntzarako kanpainarako dirua biltzen. 1944ko "Massacre by Bombing" liburuaren bidez alemaniar hirietako aireko bonbardaketen aurka hitz egiteagatik arbuiatua izan zen. Bere printzipio bakezalea aldarrikatutako zerbait izan zen, 1945ean, nazien "Liburu Beltzak," Alemaniak Britainia Handia inbaditu ondoren berehala atxilotu behar ziren 2.000 pertsonako zerrendan bere izena jasotzen zuen.

1966ko azaroan, Londresko kale gaizki argiztatu batean erori egin zen, konferentzia baterako bidean zihoala. Konpromisoa bete zuen, baina gero ezker besoa eta eskuin eskuko hatz txikia hautsi zituela ikusi zuen. Lesio hauek gainbehera fisiko bat eragin zioten, non bere burua nahasten hasi zen.

Vera Brittainek ez zuen inoiz erabat gainditu bere neba Edwarden heriotza. 1970eko martxoaren 29an Wimbledonen hil zenean, 76 urte zituela, bere testamentuan bere errautsak Edwarden hilobian sakabanatzea eskatzen zuen: "... 50 urte inguruz nire bihotzaren zati handi bat Italiako herri bateko hilerri horretan egon da". Bere alabak eskaera hau bete zuen 1970eko irailean.


Gavrilov (ilargi kraterra)

Gavrilov izeneko kraterra Ilargiaren alde ezkutuan dagoen talka krater bat da. Oso higatua dagoen Vernadskiy kraterretik hegoaldera eta Vetchinkin kraterretik iparraldera dago.

Krater biribil eta nahiko simetriko bat da, kanpoaldeko ertzean oso higatua dagoena. Krater txiki ugari daude barnealdearen ekialdeko erdian, eta erdiko igoera txiki bat erdialdeko puntutik gertu.

Ilargi kraterrak.

Konbentzio bidez ezaugarri hauek ilargiaren mapetan Gavrilov kraterretik gertuen dagoen kraterraren erdialdeko puntuaren alboan hizkia jarriz identifikatzen dira.


Amolops ricketti

Amolops ricketti "Amolops" generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Good Hope (Alabama)

Good Hope Alabamako herri bat da. Cullman konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Brunegg

Brunegg Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.

Mugakideak.

Honako udalerri hauekin egiten du muga:


Grandview (Wisconsin)

Grandview Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Bayfield konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Achgarve

Achgarve, Eskoziako gaeleraz: An t-Achadh Garbh

, Eskoziako kostaldeko baserritar eta arrantzale etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.


Union udalerria, Champaign konderria (Ohio)

Union udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Champaign konderrian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, eremuan.

Ekonomia.

2020ko zentsuaren arabera, Union udalerriak 787 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak estatubatuar dolar ziren.


Galliate Lombardo

Galliate Lombardo Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Galliate Lombardok honako udalerri hauekin egiten du muga:


Doctor Raúl Peña

Doctor Raúl Peña Paraguaiko udalerri bat da, Paraná Garaiko departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 9053 biztanle zituen.


Emanuel Lasker

Emanuel Lasker (Berlinchen, 1868ko abenduaren 24a - New York, 1941ko urtarrilaren 11a) xake jokalari, matematikari eta filosofo alemaniarra izan zen, eta, 1894tik 1921era, munduko xake txapelduna.

Bere garaikideen artean xakean taktika psikologikoak aplikatzen aitzindaria izan zen, arerioen ahultasunak aztertu eta haietaz baliatuz. Adibidez, bere arerioak partida batean nagusitasuna erraz lortu eta partidei amaiera emateko urduri jartzen zirela jakinez gero, Laskerrek nahitan gaizki jokatzen zuen, honela arerioa urdurituarazi eta garaitzeko.

Berlinchen udalerrian jaio zen, Prusia, Alemania (gaur egun Barlinek izenarekin Polonian dago), han bere aitak sinagoga batean lan egiten zuen, bere sendia judu jatorrikoa baitzen. Hamaika urterekin Berthold bere anai nagusia zena bisitatzera Berlinera joan zen, bertan honek xakean jokatzen irakatsi zion, eta ordutik aurrera joko honek liluratuta eduki zuen.

Kanpo estekak.

1894-1921


Jorge Donn

Jorge Donn (Buenos Aires, 1947ko otsailaren 25a - Lausana, 1992ko azaroaren 30a) argentinar dantzaria izan zen. Buenos Airesko Colón antzokiko dantzari izan zen, eta 1963an Maurice Béjarten XX. mendeko balleteko kide egin zen. Denbora gutxian ballet horretako dantzari nagusietako bat izan zen. Egin dituen lan nagusien artean, aipagarriak dira: "Meza gaur egunerako "(Pierre Henryren musika, 1967), "Hau izango da heriotza" (1970), "Nijinski, Jainkoaren clowna" (1971), "Gure Fausto" (Henri Pousseurren musika, 1976). 1979an Claude Lelouchen "Batzuk eta besteak" lanean parte hartu zuen. 1992an HIESaz hil zen.


Norops simmonsi

Norops simmonsi "Norops" generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.


Echinoprocta rufescens

Echinoprocta rufescens Echinoprocta generoko animalia da. Karraskarien barruko Erethizontinae azpifamilia eta Erethizontidae familian sailkatuta dago.


Chapman (Kansas)

Chapman Kansasko hiri bat da. Dickinson konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Cranioleuca gutturata

Cranioleuca gutturata "Cranioleuca" generoko animalia da. Hegaztien barruko Furnariidae familian sailkatua dago.


Antoine Bourdelle

Antoine Bourdelle, Émile Antoine Bordelles jaioa (Montauban, 1861eko urriaren 30a - Le Vésinet, 1929ko urriaren 1a) frantziar eskultorea izan zen. Auguste Rodinen ikaslea eta Alberto Giacometti eta Henri Matisseren irakaslea izan zen. Art Deco eta eskultura modernorako trantsizioaren eskultore garrantzitsua izan zen.

1874an, aitaren altzari-tailerrean hasi zen lanean, eta zurezko tailuak egiten hasi zen. Tolosa Okzitaniako eta Parisko Arte Ederretako Eskoletan ikasi zuen. 1885ean bere eskultura estudioa Parisen ezarri zuen. 1893an Auguste Rodinekin hasi zen lanean. Haren lankidetzak hamabost urte iraun zuen. 1900ean eskultura eskola bat ireki zuen Rodin eta Desboisekin batera. Eskolak luze iraun ez bazuen ere, Matisse izan zuten ikasle. Grande Chaumière Akademiakoan ere irakatsi zuen, eta bertako ikasleen artean Giacometti egon zen. 1913an Eliseo Zelaien Antzokiaren dekorazioa egin zuen.


Sundasciurus juvencus

Sundasciurus juvencus Sundasciurus generoko animalia da. Karraskarien barruko Callosciurinae azpifamilia eta Sciuridae familian sailkatuta dago.


Hiriberriko udaletxea

Hiriberriko udaletxea Hiriberri nafar udalerriko udaletxea da.

Hiriberriko Udalaren egoitza da eta erdialdean kokatuta da.

Eraikina.

Eraikina 1958an eraiki zuten ikastetxe gisa. Beheko solairua, goiko solairua eta ganbara ditu. Lau fatxada eta lau isurkiko estalkiak ditu. Fatxada nagusian zokaloa, izkin-katea eta bao-markoa ditu, harriz egina; gainerako paramentua zarpiatuta eta margotuta dago. Arkupea du, arku batez osatua. Arkitektura inguruko ohiko arkitekturan integratzen da. Eraikinean eskola bat eta etxebizitzak sartzen dira. Aurreko egoitza hiru solairuko beste eraikin batean izan zuen, kontsultategi medikoa eta gazteen kluba egiteko.


Mesitornis unicolor

Mesitornis unicolor "Mesitornis" generoko animalia da. Hegaztien barruko Mesitornithidae familian sailkatua dago.


Zirene

<templatestyles src="Argitzeko/styles.css" />

"Artikulu hau antzinako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zirene (argipena)»."

Zirene (antzinako grezieraz: Κυρήνη

, "Kyrēnē") hasieran greziar kolonia eta gero Erromatar Inperioko hiri garrantzitsua izan zen. Inguruko eskualdeari izena eman zion, Zirenaikari hain zuzen ere. Hiria Jebel Akhdarreko haran batean zegoen eta Zire izeneko bertoko ibaiaren izena hartu zuen.

UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zituen 1982an.


Petauroides volans

Petauroides volans Petauroides generoko animalia da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordeneko animalia da. Hemibelideinae azpifamilia eta Pseudocheiridae familian sailkatuta dago.


Rocca Santa Maria

Rocca Santa Maria Italiako udalerri bat da. Teramoko probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Rocca Santa Mariak honako udalerri hauekin egiten du muga:


Zuhaitza eta etxeak

Zuhaitza eta etxeak , italieraz "Albero e casa", 1919an Amedeo Modigliani margolari italiarrak egindako margolana da. Arte-lan honek duen berezitasun nagusia paisaia izatea da ezen Modiglianik batik-bat erretratuak egiten baitzituen.

Azterketa.

Nahiz eta duen izenbura zuhaitzaren presentzia lan honetan ez da handiegia; gehiago herriaren ingurua nabarmentzen dela esango genuke. Berdea esan dezakegu nahiko baztertuta dagoela. Zuhaitzaren kasuan goiko adarren aldean ikus daiteke. Margolanean, bestetik, berdea atzealdean dugu begetazio txiki bat eta zuhaitzaren oinarrian, parterrea. Kolore nagusiak, beraz, urdinak, grisak eta arreak dira. Orokorrean, lanak lasaitasuna trasmititzen du, oreka. Ez dakigu zein den elementu nagusia, zuhaitza edo etxea. Bidearen kurban eserleku bat ikus daiteke eta, haruntzago, itxasoa.


Ojacastro

Ojacastro Errioxako hego-mendebaldeko udalerria da, Oja ibaiaren ertzean dagoena, Ezkarai ondoan. 2005ean 216 biztanle zituen.

<noinclude>

Historia.

Beroiek (zelta edo zeltiberiar herria) okupatu zuten inguru hura erromatarren garaian. Iruñeko Erreinuko lurra izan zen XII. mendearen erdialde arte. Euskarazko hitzak zituen dokumentu bat, XIII. mendearen hasierakoa, herri honetako seme eta alkate izan zen José Juan Bautista Merino Urrutia ikertzaileak ikertu zuen. Dokumentu horretan azaltzen denez, 1240. urtearen inguruan, Fernando III.a Gaztelakoaren garaian, Ojacastroko alkate nagusiak harreman publikoetan euskara erabiltzeko baimena "(fazanya)" eman zuen.


Atlapetes pallidinucha

Atlapetes pallidinucha "Atlapetes" generoko animalia da. Hegaztien barruko Emberizidae familian sailkatua dago.


NGC 6872

NGC 6872 galaxia bat da, Pavo konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.


Mizto (argipena)

Mizto hitzak adiera zenbait ditu:


Royalton (Vermont)

Royalton Vermont estatubatuar estatuko Windsor konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 2.773 biztanle zituen eta 26 pertsona/km²-ko dentsitatea.


Arte figuratibo

Arte figuratiboa, figuratibismoa edo errepresentazio artea arte abstraktuaren aurka errealitatearen errepresentazioan oinarritzen den artea da. Irudiak identifikatu egiten dira arazorik gabe. Batzutan benekotasuna bilatzen du, erabateko errealismoa, adibidez hiperrealismoan; bestetan modu batez aldatzen ditu, esaterako, jatorrizko irudia idealizatuz edo, karikaturetan bezala, elementu batzuk handituz.. Bigarren joera horretan tendentzia desberdinak egon daitezke: sinbolismo, eskematismo, kolosalismo, hieratismo, espresionismo...

Arte figuratiboan oso ohikoa da modeloak erabiltzea, bai hasierako zehestasunak hartzeko baita ere lan osoa errealitatearen errepresentazio zuzena izateko.

Figuratibismoaren barruan paisaia oso garrantzitsua da. Paisaiak margolariari aukera ematen dio pertsonen eta inguruko elementuen arteko loturak sortzeko.


Larrungo tren ttipia

<templatestyles src="Routemap/styles.css"/>

Larrungo tren ttipia mendebaldeko Pirinioetan dagoen Larrun mendira igotzen den trenbidea da, Donibane Lohizunetik 10 kilometrotara ekialderantz dagoen San Inazio mendatea eta Larrun mendiaren tontorra lotzen duena; bi toki horien arteko garaiera aldea 736 metro da. Nahiz eta tontorra Lapurdiren eta Nafarroa Garaiaren arteko mugan izan, trenbide osoa Ipar Euskal Herrian dago.

Euskal Herrian gaur egun alhan den kremailera-tren bakarra da. 1924. urtean inauguratu zuten, eta, harrezkero, itxura berari heldu dio. Hasieratik izan da Larrungo trenaren eginbeharra turistak eramatea, tontorretik sekulako bistak baitaude: egun argi batean, Euskal Herriko zazpi probintziak ikus daitezke.

Historia.

Larrungo tren ttipia egitea lehendabizikoz 1908an proposatu zuten eta 1912ko dekretu batek departamenduari eraikitzearen ardura eman zion. Trenbidea eraikitzeko lanak 1912an hasi baziren ere, Lehenengo Mundu Gerrak eten egin zituen. 1924ko ekainaren 30ean trenbidea ireki zuten. 1978an gertuko Sarako herritarrak erreferendum batera izan ziren deituak. Bertan, Sarako herriak Larrunera igoko zuen errepide bat egiteari ezetz esan zion. Horrek ziurrenik, Larrungo tren ttipiaren biziraupena ziurtatu zuen.

Trenbidearen emakidaduna 1982 arte "Société Anonyme des Chemins de Fer Basques" (euskaraz: "Euskal Herriko Trenbideen Sozietate Anonimoa"), 1914 "Voies Ferrées Départementales du Midi" (euskaraz: "Ekialdeko Departamenduko Trenbideak") izena hartu zuena. Jatorrizko ustiapena 1994 arte iraun zuen 1989an "Société Hydroélectrique du Midi" (euskaraz: "Ekialdeko Sozietate Hidroelektrikoa") elkartearekin egindako fusioa zela eta.

1994an emakida bukatu eta Pirinio Behereetako departamenduak ustiapena berreskuratu zuen. Harrezkero, Veolia Transport garraio enpresa frantziarraren taldeko CFTA izan da emakidaduna.

Datu teknikoak.

Trenbideak ezaugarri tekniko hauek ditu:

Trenbide bakoitzak lau gurpileko makina du, bi bagoi eramaten dituena. Bagoiek lau gurpil aurrean eta beste lau atzean dituzte, bakoitzak 60 bidaiarirentzako tokia izanik.

Trenbidea martxoaren erdigunetik azaroaren hasiera arte izaten da alhan.


Paradise Park (Kalifornia)

Paradise Park Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Santa Cruz konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Eragile (matematika)

Matematikan, eragilea sinbolo matematiko bat da eragigai (zenbakiak, funtzioak, bektoreak, etab.) batzuen gaineko eragiketa logiko edo matematiko bat adierazten duena.

Adibidez: formula_1 Deribatu eragileak formula_2 funtziaren gainean eragiten du formula_3-en funtzio berri bat sortzeko.

Batzuetan, eragilea funtzio bat da beste funtzioen gainean eragiten duena beste funtzio batzuk sortzeko.

Ikus, gainera.

Eragile logikoa


Acanthopsetta nadeshnyi

Acanthopsetta nadeshnyi "Acanthopsetta" generoko animalia da. Arrainen barruko Pleuronectidae familian sailkatzen da.


Sarno

Sarno Italiako udalerri bat da. Salernoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Sarnok honako udalerri hauekin egiten du muga:


William Orpen

Sir William Newenham Montague Orpen (Stillorgan, Dublin konderria, 1878ko azaroaren 27a - Londres, 1931ko irailaren 29a) irlandar margolaria izan zen.

Hamabi urterekin Dublingo Arte Metropolitarreko Eskolan sartu zen, eta han egon zen hamazortzi urte bete arte eta 1897tik 1899ra Slade School of Art-en ikasi zuen. Irakasle batzuk New English Art Clubeko kideak ziren eta Orpeni bere lehen erakustaldietan lagundu zioten. Orpen 1900. urtean sartu zen Clubean.

1903tik 1907ra margolaritza estudio bat ireki zuen Londresen Augustus Johnekin batera, eta 1902tik 1915era bere denbora Dublin eta Londresen artean banatu zuen irakasten eta margotzen. Arrakasta handia izan zuen Eduardotar Aroko goi mailako gizartearen erretratuak margotzen, nahiz eta bere autoerretratuak nabarmenagoak izan.

1915ean gerrako artista izendatu zuten eta Mendebaldeko Frontera bidali zuten. Han soldaduak, hildakoak, alemaniar gerrako presoak eta jeneralen erretratuak margotu zituen. Gerra amaitzean, Parisko Bake Biltzarrako ordezkariak margotzeko enkargua jaso zuen.

Ingalaterrara itzulita, erretratuak margotzen jarraitu zuen 52 urterekin hil zen arte.


NA-8708

NA-8708 edo Cintruenigoko sarbidea, Nafarroako herri errepidea da, N-113 nafar errepideko 88,89 kilometroan hasi eta Cintruenigo udalerriaren erdigunera arte doa. Errepidea 2,04 kilometro luze da.

Beste alderako sarbide errepidea N-113 errepidean 93,63 kilometroan hasten da eta 0,76 kilometro ditu.


Exin

|qualifier =P580 |qualifier2=P582 |colformat1=Y |colformat2=Y

|qualifier3=P1083 or P115/P1083

|rowsubformat3= $3

|qualifier4=P131 or P115/P131 |rowsubformat4=: $4 |case4=locationcontext

|separator= | tablesort=1

e_izenburua =Etxean|

e_gorputza =ffffff|

e_g_eredua =_unknown|

e_prakak =ffffff|

e_p_eredua =|

k_izenburua =Kanpoan|

k_gorputza =eeeeee|

k_g_eredua =_unknown|

k_prakak =eeeeee|

k_p_eredua =|

3_izenburua =Alternate|

3_gorputza =|

3_g_eredua =_unknown|

3_prakak =|

3_p_eredua =|

Exclusivas Industriales Sociedad Anónima, normalean Exin akronimoz ezaguna, kataluniar enpresa izan zen, jostailuak egiten eta merkaturatzen zituena. 1951n Ramón Carroggio Socíasek sortua, bere produkturik ezagunenak Madelman, Cinexin, Exin Castillos, TENTE eta Scalextric ziren. 1993an desagertu zen nahiz eta zenbait urte geroago Popular de Juguetesek bere produktuetako batzuk ekoiztu.


Max Mosley

Max Rufus Mosley (Londres, 1940ko apirilaren 13a - "ibidem", 2021eko maiatzaren 23a) ingeles auto-pilotu eta kirol buruzagia izan zen. Nazioarteko Automobilismo Federazioko presidente izan zen 1993tik 2009ra.

Oswald Mosley politikari faxista britainiarraren eta Diana Mitford idazlearen semea izan zen. Fisika ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean eta zuzenbidea Londresen. Abokatu gisa lan egin zuen eta patente eta marketan espezializatu zen. Auto lasterketetan pilotu gisa parte hartu zuen afizionatu mailan.

1969tik "March Engineering" eskuderiaren sortzaile eta jabekide izan zen, eta konpainiaren ordezkaria izan zen 1 Formulako Eraikitzaileen Elkartean (FOCA). Bernie Ecclestonekin batera FOCA ordezkatu zuen Nazioarteko Automobilismo Federazioan (FIA). FIAko buruzagi izan zen amasei urtez.


Hole in one

Golfean, hole in one edo hole-in-one (euskaraz: «zuloa bakar batean»

) pilota kolpe bakar batean hasierako puntutik zuloraino sartzen denean esaten da. Pilota aurretik galdu bada, mugatik kanpo atera bada, edo uretan hondoratu bada eta berriro ere hasieratik botatzen bada, ez da hole-in-one izango.

Hole in one ohikoagoa da par 3 duten zuloetan, distantzia txikiena duten zuloak golf zelai arrunt batean. Batzuetan lortu izan dira kolpe luzeagoak, nahiz eta 4 edo 5 parea duten zulo gehienak luzeegiak izaten diren golf-jokalari gehienentzat kolpe bakarrarekin iristeko. Golf mundutik termino ezaguna izanda ere, kolpean trebezia eta indar handiaz gain, askotan zortea da elementu garrantzitsua. Honela, ikusgarriak izanda ere, beste kolpe batzuk trebezia handiagoarekin egindakoak direla esaten da, adibidez par 5 bat bi kolpetan lortzea (albatros izena duena).


Neltnerita

Neltnerita silikato motako minerala da eta braunita taldearen kidea da.

Ezaugarriak.

Neltnerita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: <chem>CaMn3+6(SiO4)O8</chem>. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.


4. taldeko elementu

IUPAC-en nomenklatura modernoan, taula periodikoaren 4. taldeak ondoko elementu hauek dauzka:

Talde hau taula periodikoaren d blokean dago. Taldeak berez ez dauka izen arruntik; trantsizio-metalen talde zabalagoaren barruan dago.

Elementu hauek metal erregogorrak dira. Titanioaren propietate mekanikoak oso onak dira aleazioak eratzeko. Bestalde, rutherfordioaren isotopo guztiak erradioaktiboak dira eta laborategian sintetizatu dira; ez da naturan berez agertzen.

Ez dirudi 4. taldeko elementuek inolako funtziorik betetzen dutenik izaki bizidunen kimika biologikoan. Gaizki disolbatzen dira uretan eta ez dira oso eskuragarriak.

Zirkonioa eta hafnioa oso antzekoak dira propietate kimikoei dagokienez, eta naturan ia beti batera agertzen dira.


Barfly

Barfly 1987ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

Sinopsia.

Oharra: "Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du. "

Alkohola eta poesia dira Henry Chinaskiren bizi-eragileak, edale izateaz harro dago eta gau eta egun Los Angelesko tabernatan zurrutean eta bat-bateko borrokalditan sartuta dabil.


Jacek Dukaj

Jacek Józef Dukaj (Tarnów, 1974ko uztailaren 30a -) poloniar filosofoa, itzultzailea eta literatura fantastikoko idazlea da.

Biografia.

Filosofia ikasi zuen Krakóviako Jagellon Unibertsitatean. "Urrezko galeoia" (Złota galera) ipuina hamalau urte besterik ez zituela argitaratu zen 1990eko "Nowa Fantastyka" aldizkariko 2. zenbakian. Poloniako Literatura Fantastikoko "Janusz A. Zajdel" saria lau aldiz eman diote.


Modesto Aranbarri

Modesto Aranbarri Gallastegi (Bilbo, 1902 - "ibidem" 1988) bizkaitar militarra izan zen, Euzko Gudarosteko Operazio Burua izandakoa.

Rifeko gerran ibilitakoa, 30 urte zituela Bilboko Udaltzaingoaren buru bilakatu zen. Gerra Zibila piztu zutenean, kapitaina izan zen eta Agirre lehendakariaren babesarekin Bizkaiko militarren nagusi bilakatu zen. Euzko Gudarostearen sorreran parte hartu zuen. Mariano Gamir agintari goren bilakatu zenean, lehendakariaren aholkulari bilakatu zen.

Santoñako hitzarmena eta gero erbesteratu zen. 1940ko hamarkadaren amaieran, jaioterrira itzuli eta gerra-kontseilu baten ondorioz 30 espetxe-urteko zigorra jasan zuen.

2007an Andoni Vergarak bere biografia idatzi zuen: "Modesto Arambarri Gallastegui (1902-1988)".


SextySexers

SextySexers 2001. urtean Beran (Nafarroa) sortutako euskal rock musika taldea da. Hasiera batean Ameba izena zuten, baina 2005eko ekainean SextySexers izenarekin jotzen hasi ziren.

2009ko irailaren erdialdean, Sexty Sexersek bere hirugarren diskoa kaleratu zuen, "Hero mantra" izenekoa Volcom Entertainment diskoetxe kaliforniarrarekin.

2012an Sexty Sexersen aritutako Mikel, Julen, Xiker eta Inaxiok Zakillers taldea osatzea erabaki zuten.


Cachorro

Cachorro 2004ko Miguel Albaladejo espainiar zinema zuzendariaren filma da.

Sinopsia.

Oharra: "Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du. "

Pedro, dentista homosexual erakargarri batek, bere buruarekiko erantzukizuna besterik ez duenak, hamabost egunez Bernardo, bederatzi urteko bere iloba zaintzeko ardura hartzen du, orain artean harreman handirik izan ez badute ere.


Rosales egoitza

Rosales egoitza Bizkaiko Getxo udalerriko Neguri auzoko jauregi bat da, XX. mendearen hasieran eraikia. Rafael Garamendi arkitektoak diseinaturiko landetxea hau 1917 eta 1920. urteen artean eraiki zuten, Juan Jose Uriberentzat. Garai hartako Getxoko eraikin gehienetan bezala, ingeles estiloa da nagusi, ekarpen erregionalisten nahastearekin.

1986. urtean, etxalde oso bat hartzen duen jauregi hau Seguros Bilbaok erosi zuen, eraikina eraberritu, eta bere beharretara egokitu. Eraikin nagusiaren ondoan, antzinako garajea eta etxeko zaindariaren etxea daude.


Sylvania (Alabama)

Sylvania Alabamako herri bat da. DeKalb konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Manolo Legina

Manolo Legina (Begoña, Bilbo, 1925 - 2020ko azaroaren 16a) bizkaitar musikaria izan zen. Trikitilaria zen, Begoñako inguruetan, Karrantzan eta Ipar Euskal Herrian hainbat eta hainbat erromeria alaitu zituena.

Bizitza.

Arbolantxa auzoko Atxetas baserrian jaio zen, 2017an oraindik ere Bilboko baserri gune bakarrenetarikoa den lekuan, baita tokiko euskara gorde den txokoetako batean.

Ia eskolara joan barik (sei hilabetez egon zen, osta-osta irakurtzen eta idazten ikasteko), gazte gaztea zela 16 edo 17 urterekin "belarriz" ikasi zuen trikitixa jotzen. Etxeko lau anaiak musikari bilakatu ziren. Artxandako Gillermin pandero-jolearekin eta hainbatetan Txilibrin eta Leon Bilbao albokariekin edota Maurizia Aldeiturriaga abeslari ospetsuarekin ere aritu izan da. Espainiako telebistan jo zuen behin batean Txilibrin, Artxanda eta Boni txistulariarekin.

Bilbo inguruko zahar etxeetara musika eta bestelako ikuskizunak eramaten dituen "Caravana de la Alegria" taldearen hastapenetan egon zen, 1952. urtean, eta, 2017an, 92 urterekin oraindik ere hantxe ibili zen, trikitia jotzen ez baina bai panderoa eta kanaberak jotzen.

Bilboko jatorrizko euskaraz hitz egiten zuen hiztun apurretako bat zen 2017an. Hizkuntzalari batzuk ibili izan ziren auzoz auzo hizkera hori aztertu nahian, Iñaki Gaminde esaterako, eta Manolo Legina izan zen elkarrizketatuetako bat.


Hylarana gracilis

Hylarana gracilis "Hylarana" generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Latinoamerikako literatura

Latinoamerikar literatura bertako ahozko edo idatzizko literatura oro da, batez ere gaztelaniaz, portugesez eta Amerikako hizkuntza indigenez idatzitakoa. Latinoamerikako herrialdeetan frantsesez eta ingelesez idatzitakoak ere kontuan hartzekoak dira, baita deribazioak edo gurutzaketak ere (txikano delakoa esaterako). Argentina, Bolivia, Brasil, Txile, Kolonbia, Costa Rica, Kuba, Ekuador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Mexiko, Nikaragua, Panama, Paraguai, Peru, Puerto Rico, Dominikar Errepublika, Uruguai, Venezuela eta Mendebaldeko Indietako zati guztiak biltzen ditu. Literatura horrek, edo literaturak, sarritan, Latinoamerikako herrien bizitza eta ohiturak islatzen ditu, eta garrantzia ematen die eskualdeetako alderdi kulturalei eta arazo politiko eta sozialei.

Historia.

Kolonaurreko aldia.

Espainiarrak Amerikara iritsi baino lehen, indigenek ez zuten alfabeto fonetikorik erabiltzen, baina glifoen bidezko ikusizko komunikazio-sistema bat garatuta zuten. Kultura gordetzeko zuten forma ahozkoa zen, eta konkistatzaileak kontinente berrira iritsi zirenean, espainiarrak gai izan ziren haien ondare hura idatziz erregistratzeko.

Indigenen literatura maitasunaren, munduaren jatorriaren eta Jainkoen inguruko gaiekin lotutako gai mitikoei lotuta zegoen. Horren adibide dugu "Popol Vuh"liburua.

Konkista.

Konkistaren garaian, XVI. mendean, kultura indigenen eta espainiarren arteko etengabeko talka izan zen. Hezkuntza mugatua zen eta Eliza Katolikoak eragin handia zuen; beraz, literatura oso mugatua izan zen. Gauzak horrela, bi agindu errealen bidez (1531 eta 1543) Espainiako Koroak debekatu egin zuen fikziozko lanak —bereziki, zaldun-liburu arrakastatsuak— Amerikako lurraldeetara esportatzea, eta erlijio-lanak besterik ez zituen onartu. Hala ere, neurri horiek ez zuten eragotzi fikziozko liburuak kolonietan zabaltzea:

Garai hartan gailendu zen literatura «Mundu Berriaren» konkistarekin zerikusia zuen oro izan zen, non konkistatzaileek Amerikako bizipenak kontatzen baitzituzten. Adibidez, 1522tik aurrera argitaratu ziren Hernán Cortések Espainiako erregeari bidalitako harreman-gutunak. Gutun horietan, espainiarrak Espainia Berrira sartzean gertatzen zena zehatz-mehatz deskribatu zen, baita indigenen errituak eta zeremoniak ere. Halaber, Bernal Díaz del Castillok "Historia real de la conquista de la Nueva España" lanaren erredakzioa amaitu zuen, 1632an hil ondoren argitaratu zena.

XVII. mendetik XIX. mendera.

Konkistaren ondoren, Barrokoa hasi zen hedatzen Mundu Berriko kolonia askotan. Estilo horren baliabide estilistikoak eta hitz-joko zailak erabiltzen zituen. Latinoamerikan, mugimendu hori literaturan jorratu zen bereziki, tekniketan eta estiloetan berrikuntza ekarri zuena. Estilo horren ordezkari nagusiak Juana Inés de la Cruz, Juan Espinoza Medrano eta Juan Ruiz de Alarcón izan ziren.

Erromantizismoa Europan sortu zen, eta XIX. mendearen erdialdean iritsi zen bere goren mailara Frantzian. Sentimendua, irudimena eta fantasiaren nagusitasuna da funtsezko ezaugarria, Neoklasizismoaren zurruntasunetik urrun. Sortzeko askatasuna eta herri-gaiekiko atxikimendua aldarrikatzen ditu. Latinoamerikan, Erromantizismoak Argentinan izan zuen abiapuntua, Esteban Echeverríarekin, "Elvira o la novia del Plata" obraren idazlearekin hain zuzen.

XIX. mendeko literatura Latinoamerikako identitateak eraiki eta zabaltzeko arma nagusietako bat izan zen. Herrialdeetako independentziak gertatu zirenean, rol berriak transmititzeko beharra sortu zen-eta.

XX. mendea.

Boomaren aitzindariak.

XX. mendean, Latinoamerikako literatura berria lantzen hasi ziren zenbait idazle, eta hortik sortuko zen "boom" latinoamerikarra:

Boom latinoamerikarra.

Boom latinoamerikarra esaten zaio 1960ko hamarkadan Latinoamerikako idazleen artean izan zen literatura-jardueraren bat-bateko leherketari. Ezaguna da errealismo magikoaren onarpena eta zabalkundea bultzatu zituelako.

Jatorria.

1960-1970 bitartean sortu zen, Julio Cortazarren "Rayuela", Mario Vargas Llosaren "La ciudad y los perros", Gabriel García Márquezen "Cien años de soledad" eta Carlos Fuentesen La muerte de "Artemio Cruz" nobel gogoangarriekin.

Hiru idazle hauen artean, nork bere herrialdeko gatazka sozio-politikoaren azterketa egin zuen. Esate baterako Carlos Fuentesek iraultza mexikarraren ondorioetan arreta berezia jarri zuen. Beste biek ere Kolonbia eta Peruren historiari begiratu zioten, baina eskala zabalago batean, Latin-amerikako bilakaera historikoa ere bazuten ikusmiran, hala nola Vargas Llosak "La guerra del fin del mundo"-n Brasilgo historia aztertu zuenean.

Testuinguru historikoa.

Literatura-fenomenoa errealitate sozialaren eremu berriak aztertzean sortzen da. Boomaren idazleek bi tradizio desberdinen arteko onena bateratzea lortu zuten, egokitzeko gaitasuna hobetuz. Idazleen konbinazioak lortu zuen Latinoamerikako literatura, gutxiengo bat izatetik, aukera boteretsua bihurtzea, arrakastaz biderkatzeko ez ezik, beste literatura batzuetan eragin erabakigarria izateko ere.

Donald Shawk boomeko nobelen ezaugarrien zerrenda sistematikoa egin zuen 1981ean. Hona hemen aipagarrienak:

Literatura-genero nagusiak.

Eleberria: Narrazio zabala, osoagoak eginez pertsonaien deskribapenak eta narrazioaren espazio geografikoak . Obra aipagarriak: "Cien años de soledad" (Gabriel García Márquez), "La ciudad y los perros" (Mario Vargas Llosa), "Pedro Páramo" (Juan Rulfo).

Ipuina: fikziozko istorio bat modu sintetizatuan garatzen duen narrazio laburra. Lan aipagarriak: "Chac Mool" (Carlos Fuentes), "Un día de estos" (Gabriel García Márquez), "La autopista del sur" (Julio Cortázar), "El Aleph" (Jorge Luis Borges).

Post-booma.

Boomaren ondorengo literaturak, batzuetan, ironiarako eta umorerako joera du ezaugarri. Post-boomak, edo Latinoamerikako literaturaren garai postmodernistak, Manuel Puig, Severo Sarduy, David Viñas eta Mario Benedetti bezalako autoreen bidez lortu zuen trantsizioa. Post-boomaren narratibaren eduka identifikagrria da, herri-kultura barneratzen duelako eta kritika edo protesta sozialera itzultzen delako.

Emakumezkoen izenak ere nabarmentzen hasi ziren, boom ia erabat maskulino baten ondoren. Hauen artean nabarmentzen dia Isabel Allende txiletarra (1942: "La casa de los espíritus", 1982) eta Laura Esquivel mexikarra (1950; "Como agua para chocolate", 1989).

Idazle nagusiak.

Hauek dira Latinoamerikako idazle nagusietako batzuk historian zehar:

Nobel sariak Latinoamerikako idazleei.

Literaturako Nobel saria Latinoamerikako idazle hauei eman zaie orain arte:


NGC 5204

NGC 5204 galaxia espiral bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.


Zabid

Zabid(arabieraz: زبيد

, "Zabīd") Yemengo hiria da, Al-Hudaida gobernantzian dagoena. XIII. eta XV. mendeen artean herrialdeko hiriburua izan zen. Horri esker, 1993an UNESCOk bere hiri zaharra Gizateriaren Ondare izendatu zuen.


Vine Hill (Kalifornia)

Vine Hill Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Contra Costa konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Auburn Lake Trails (Kalifornia)

Auburn Lake Trails Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. El Dorado konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Sucumbíos probintzia

Sucumbíos probintzia (gaztelaniaz: "Provincia de Sucumbíos"

) Ekuadorko 24 probintzietako bat da. 18612 km²ko azalera du eta 2020ko estimazioen arabera 230503 biztanle ditu. Probintziako hiriburua Nueva Loja da.


Cercosaura ampuedae

Cercosaura ampuedae "Cercosaura" generoko animalia da. Narrastien barruko Gymnophthalmidae familian sailkatuta dago.


Akuifero

Akuiferoa harkaitz iragazgaitzen geruza baten gainean geratzen den lurpeko ur-geruza da, putzu bat eginez gero ura ateratzeko balio duena. Lurpeko uraren goiko aldeari maila freatiko deitzen zaio.

Akuifero motak.

Bi akuifero mota bereizi ahal dira duten estrukturaren arabera: akuifero libreak eta konfinatuak.

Ondoko irudian bi mota hauek agertzen dira:

Texturaren arabera, bi talde handietan sailkatzen dira: porotsuak eta fisuralak.

Akuifero porotsuetan, lurpeko ura esponja batean egongo balitz bezala geratzen da, permeabilitatea dagoela da ( uraren barruko transizioa).Kareharriek ur bilketa oso handiak izaten dituzte, baina permeabilitate eskasa. Akuifero porotsuen adibide,areaz edo harri aluvialez eginak daudenak dira.

Akuifero fisuraletan, ura fisura edo diaklasen gainean dago kokatua, bien artean komunikatuta daudelarik; baina akuifero porotsuetan ez bezala, beraien distribuzioak uraren barruko fluxuak modu heterogeneo batean jokatzea eragiten dute. Akuifero karstikoak izenda ditzazkegu fisural motatako esangarritzat.

Azkenik, hidrodinamiko taldekoen aldetik, hurrengoak izenda ditzazkegu:

Akuiferoak: lurpeko uraren biltegi naiz transmisore paregabeak.

Akuitardoak: biltegi onak baina transmisore txarrak.

Akuikludoak: biltegi onak izan daitezke, baina transmisore txarrak.

Akuifugoak: biltegi naiz transmisore txarrak dira.

Birkargatzea.

Lurpeko ura, kanpoan jausten denaren esker birkargatzen da. Aintzirekin edo ibaiekin konparatuz, prozesua oso astiro egiten da.

Batzuetan akuifero fosilez hitz egiten da: antzina akuifero izandakoak baina birkargatzerik gabe geratu direnak dira.

Prezipitazioetan jausten den urak hiru bide jarraitzen ditu: lur kanpoan geratzen den urari isurketa deritzo, eta errekak naiz ibaiak sortzen dira. Beste parte bat, atmosferara doa, edota organismoetara, gehienbat landareetara, transpirazioa eginez. Azkenik, geratzen den partea lur barrura doa.

Gehiegizko ustiapena.

Gizakiok lur azpitik erauzten dugun ur kantitatea hain handia denez, askotan ez da berreskuratzen akuiferoen ur maila euriak eta errekek egindako birkargaz. Ondorioz, murriztu edo eten egiten da akuiferoetatik hezeguneetara eta beste ekosistema urtarretara egiten den ur ekarpena; batzuetan, baita uraren fluxua alderantzizko noranzkoan gertatzeraino. Adituen ustez, hori kolokan jartzen ari da ekosistema urtar askoren osasuna.

2019an argitaratutako ikerlan batean, aztertu dute ea zer akuifero ez diren gai izan ekosistema urtarrak egoera osasuntsuan mantentzeko hiru hilabetetan, gutxienez bi urtez jarraian. Datuek erakutsi dute jada arro hidrografikoen % 20k gainditu duela muga hori; batez ere munduko eremurik lehorrenetan, hain zuzen lur azpiko uren menpekotasun handiena duten tokietan. 1960tik honako datuez garatu duten eredu matematikoak argi utzi du 2050erako lur azpiko uren ekarpena duten arro hidrografikoen % 42-79 egongo dela egoera txarrean. Ikertzaileen ustez, gainera, akaso zenbatespen baikorregiak dira, ez baitute kontuan hartu populazioaren hazkundeak eta garapen bidean dauden ekonomiek eragin dezaketen ur-eskaeraren igoerarik.

Lurpeko uraren kutsadura..

Normalean, lurpeko ura gezia eta edangarria izan ohi da, uraren zirkulazioak partikula eta mikroorganismo kutsagarriak garbitzen dituelako. Batzuetan, gizakiaren eraginez, adibidez fosa septikoak edo nekazaritza eginez kutxatu ahal da, edota naturaren eraginez, adibidez harkaitz mota batzuen erosioaren eraginez.

Gizakiak, nitratoak eta beste abono kimikoak erabiltzean nekazaritzarako, kutxatzen dute lurpeko ura. Bestalde, fabriken isuriek eta egunero etxeetan erabiltzen diren produktu kimikoek ere asko kutxatzen dute.

Kostaldean, itsasoko uraren sartzeak akuiferoetan eragiten du kutxadura. Adibidez, Ganges ibaiaren aranean, arsenikoak eragiten du kutxadura gehien eta intoxikazio kronikoak gertatzen dira.

Fauna.

Lurpeko uren faunari stygofauna deritzo, eta zizare, intsektu, krustazeo eta beste ornogabe batzuk dira animali esangarrienak. Ez da oso ohikoa, baina animali ornodun batzuk ere bizi dira lurpeko uretan, adibidez Australian bi arrain itsu mota aurkitu izan dira.Animali gehienak, ez dira inoiz ateratzen, bizitza osoa ematen dute habitat horretan.


Ardoaren gerra

Ardoaren gerra Espainiako Bigarren Errepublikan Hego Euskal Herrian ardoaren zergen gaineko gatazkari esaten zaio. Gertaerak 1934o udaberrian hasi zen, Espainiako Gorteetan ehun diputatuek, udalek eta diputazioek ardoari jarritako zergak kentzeko proposamena aurkeztu zutenean. Proposamena erakunde horientzat oso kaltegarria zen eta, gainera, kontzertu ekonomikoaren aurkakoa. Laster, haren aurka mugimendu bat hasi zen. Espainiako gobernuan eskuineko indarrak zeuden eta ez zuten inolaz ere mugimendu hura onartu. Orokorrean, gatazkak estatu osoan zabaltzen ziren, azkenean bi gertaera larriak eraginez: urriko greba eta errepresioa zein Lluís Companysen Estatu Katalanaren aldarrikapena.

Hasierako erreakzioak.

Ekainaren 12an Donostian Hego Euskal Herriko hiriburuetako alkateak eta diputazioetako ordezkariak bildu ziren. Tartean zen Bilboko alkatea, Ernesto Erkoreka errepublikazalea. Batzarrean batzordea osatu zen Madrilekin negoziatzeko. Alferrik izan zen: Espainiako Ogasun ministroarekin bildu zen batzorde hura, baina emaitzarik gabe.

Horren ondorioz, protestak zabaldu ziren. Ordurako mugimendua Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabara mugatuta

zegoen. Uztailaren 5ean Bilboko Udalean batu zen hiru herrialde horietako udalen batzarra. Kexu ziren aldundiek egindako lanaz; erakunde hauek une hartan ez ziren benetako diputazioak, Madrilek izendatutako gestorak baizik. Batzarrak gestora berriak sortzea erabaki zuen. Gestora haietako kideak udalek aukeratu behar

zituzten abuztuaren 12an egin behar zituzten udalbatzetan. Mugimendua segimendu handia izan zuen baina bereziki bortitza Bilbon izan zen.

"Matxinada" Bilbon.

Espainiako Gobernuaren ikuspuntutik hura matxinada zen eta hauteskunde saiakera debekatu egin zuen. Abuztuaren 12an Bilbo txapelokerrez eta guardiaz mukuru agertu zen lehen ordutik. Hala ere, Bilboko 34 kargudun, Ernesto Erkoreka alkatea buru, udal areto batean bildu ziren modu informalean eta bozkatu egin zuten. Polizia batzarra eragozten saiatu zen. Hala ere, alkateak aurrera egin zuen eta, orduan, polizia-buruak Espainiako gobernuak sinatutako kargugabetze agindua erakutsi zion. Orduan protestaka eta oihuka hasi ziren zinegotziak eta, guardiak gaindituz, batzar aretora sartu ziren, eta batzarrari ekin zion. Banan-banan karguzutenak hitza hartzen zuten unean polizia-buruak kargugabetze zituen: Tomas Bilbao, Fernando Zarza, Abrosio Garbisu eta Eulogio Urrexola.

Salaketa.

Angel Velarde gobernadore zibilak alkatea eta aipatutako lau alkateorde kargugabetu zituen. Ondoren auzitegiaren esku laga zuen afera nahiz eta inplikatutakoak ez atxilotu. Biharamunean, udalbatzan bildu ziren atzera

ere bilbotar zinegotziak, bezperako isilpeko bozketa aktan jasotzeko eta gobernadore zibilaren dimisioa eskatzeko. Protesta moduan, Bilboko 32 kargudunek dimisioa eman zuten. Bizkaia osoan 700etik gora zinegotzik eta alkatek kargua utzi zuten. Gobernadore zibilak, orduan, gestorak izendatu zituen, udalen ardura har zezaten.

Epaiketa.

Irailaren hasieran, Burgosko auzitegiak Bilboko 32 kargudun haiek auzipetu eta atxilotzeko agindua eman zuen. Larrinagako espetxean espetxeratu zituzten EAJ, EAE, Acción Republicana eta PSOEko zinegotziak. Eskuineko politikariak gelditu ziren libre bakarrik. Epaiketa azaroaren 26an egin zuten, Burgosen. Sedizioaz salatuta aurkeztu ziren epaileen aurrean 32 bilbotar kargudunak, Ernesto Erkoreka buru. Fiskalak zortzi urteko kartzela zigorra eskatu zuen bakoitzarentzat, baina epaiketa amaitu orduko, eskaera murriztu zuen: zortzi urteko kargugabetzea eta 300 pezetako isuna. Azkenean, zigor hori ezarri zieten Erkoreka alkateari eta Tomas Bilbao, Fernando Zarza, Ambrosio Garbisu eta Eulogio Urrexola alkateordeei. Gainerakoak libre geratu ziren.

1936ko hauteskundeak.

Zigorra alferrik izan zen. Erkoreka herriak jarri zuen alkate atzera ere 1936an, Hektor Ortega eta Ane Pikazaren hitzetan. Egile hauen ustez Ardoaren gerra hartan marraztu zen indar politikoen banaketa, alegia karlistak eta eskuindarrak, batetik, errepublikazaleak, abertzaleak eta ezkertiarrak, bestetik.


Hisonotus depressicauda

Hisonotus depressicauda "Hisonotus" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.


Azido kloriko

Azido klorikoa (HClO3) kloroaren oxoazido bat da eta klorato gatzen aitzindari formala. Azido sendo bat da azidotasun konstantea -1 ingurukoa duena eta oxidatzailea ere bada.

Ezaugarriak.

Azido klorikoa disoluzio akuoso hotzetan egonkorra da %30eko kontzentrazioa izan arte, gutxi gorabehera. %40ko kontzentrazioa baino zertxobait altuagoa duen disoluzioa presta daiteke, baldin eta kontu handiko lurrunketa bat egiten bada presio baxuetan. Kontzentrazio horietatik gora, azido kloriko deskonposatu egiten da jarraian ageri diren produktuak emateko, beste askoren artean:

<chem>8 HClO3 -> 4 HClO4 + 2 H2O + 2 Cl2 + 3O2

</chem>

<chem>3 HClO3 -> HClO4 + H2O + 2 ClO2</chem>

Arriskuak.

Azido klorikoa oxidatzaile indartsua da, hori dela eta, substantzia organiko eta lurrunkor gehienak deflagratu egingo dira kontaktua izate hutsarekin.

Ekoizpena.

Azido sulfurikoa bario kloratoarekin erreakzionarazten badugu azido klorikoa lor dezakegu; baroi sulfato disolbagaitza hauspeatu egingo da:

<chem>Ba(ClO3)2 + H2SO4 -> 2 HClO3 + BaSO4</chem>

Bada beste bide bat: azido hipoklorosoa berotzen badugu azido klorikoa eta azido klorhidrikoa lortuko ditugu:

<chem>3 HClO -> HClO3 + 2 HCl</chem>


Txagorritxu Ospitalea

Txagorritxu Ospitalea Osakidetzaren sareko ospitale bat da, Gasteiz udalerriko iparraldean, izen bereko auzoan, kokatua dagoena eta Arabako Unibertsitate Ospitalearen zati dena, Santiago Ospitalearekin batera. Ospitalea "Arabako Erakunde Sanitario Integratua"ren parte da, eta Arabako biztanleez gain, hainbat gauzatarako erreferentziazko zentroa da Debagoiena (Gipuzkoa) eskualderako, bai eta Miranda Ebro (Burgos) udalerriarentzako ere.

1978an eraiki zen eta gaur egun 485 ohe eta 1.510 langile ditu. Halaber, urtean 280.000 kanpo kontsulta eta 95.000 larrialdi atenditzen dituzte. Egoitza honen ondoan Arabako Unibertsitate Ospitalearen Kanpoko Kontsulten eraikina dago.

Euskal Herriko hiriburuen artean, hauxe da erietxe berriena.

Artatutako populazioa.

Ospitaleak Arabako lurralde osoari ematen dio zerbitzu, Aiaraldea eskualdeari izan ezik, eta zenbait espezialitaterentzat Debagoiena (Gipuzkoa) eskualdearentzako erreferentziazko zentroa ere da, bai eta Miranda Ebro (Burgos) udalerriarentzako ere. Guztira 300.000 bizilagun inguru artatzen ditu.


Týnec (Klatovyko barrutia)

Týnec Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 341 biztanle ditu eta 7,48 kilometro koadroko azalera. Klatovyko barrutian dago.

Historia.

Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1318 urtean egin zen.


Arthur Vignoli Carreira

Arthur Vignoli Carreira (2000ko abuztuaren 4a - ) Brasilgo futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako SC Sagamihara.


David Viñas

David Viñas (Buenos Aires, 1927ko uztailaren 28a - "Ib. ", 2011ko martxoaren 10a) argentinar eleberrigilea izan zen.

Literatura-irakasle izan zen eta "Contorno" literatura aldizkariaren zuzendaritzako kidea. Eleberrigilea eta ipuingilea izan zen. Bere narrazioak bukaera sendokoak direlako eta peronismoaren aurkari baten balio etikoak agerian uzten dituztelako bereizten dira. Obra zabala du, eta sarritan saritua: "Cayó sobre su rostro "(1955), Gerchunoff Saria irabazitakoa; "El desconocido" (1956), Kultura Zuzendaritza Nagusiaren Saria; "Un dios cotidiano "(1957), Kraft saria; "Los dueños de la tierra" (1958), Argentinako Idazle Elkartearen Saria.


Amblyornis flavifrons

Amblyornis flavifrons "Amblyornis" generoko animalia da. Hegaztien barruko Ptilonorhynchidae familian sailkatua dago.


Freeman (Missouri)

Freeman Missourieko hiri bat da. Cass konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Enrique Martín Monreal

Enrique Martín Monreal Lizarraga (Tebas-Muru Artederreta, Nafarroa Garaia, ) futbolari profesional ohia eta entrenatzailea da. Osasunako harrobian urte askoan ibilia, zuzendari lanetan. 2014-2015eko denboraldian lehen taldearen entrenatzailea bihurtu zen.

Bere futbolari ibilbide osoa Osasunan egin zuen, Patxi Irigibel eta José Manuel Etxeberria lagun zituelarik aurrealde paregabea osatuta. 1990etik aurrera, entrenatzaile aritu da.


Aramides ypecaha

Aramides ypecaha "Aramides" generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.


Fox Run (Pennsylvania)

Fox Run Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cranberry Townshipn kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Berotegi-efektua

Berotegi-efektua —negutegi-efektua izenez ere ezaguna— planeta baten atmosferatik datorren erradiazio termikoaren bidez planeta horren gainazala atmosferarik izango ez balitz baino goragoko tenperatura batera berotzen duen prozesua da. Planeta baten atmosferak eguzki-erradiazioa pasatzen uzten duenean baina lurretik datorren beroa atxikitzen duenean gertatzen da berotegi-efektua, tenperaturen igoera eragiten duena.

Gure planetan, berotegi-efektua atmosferan dauden berotegi-efektuko gasek (BEG) sortzen dute, batez ere ur lurrunak (eragin gehien duena), karbono dioxidoak (CO2) eta metanoak (CH4).

Efektu hori nekazaritzan eta lorezaintzan erabiltzen diren berotegien analogiaz izendatu da: berotegiak espazio itxi batzuk dira, alde bat edo gehiago beira edo plastiko gardenezkoak direnak, eguzkiaren beroa igarotzen uzteko eta barnean gordetzeko, landareek mikro-klima onuragarriaz goza dezaten.

Oinarrizko mekanismoa.

Gauza bat gardena dela esaten da bertatik ikus daitekeelako, baina horrek ez du esan nahi izpi guztiek zeharka dezaketenik. Adibidez, beira gorri batean zehar ikus daitekeenez, gardena da, baina izpi urdinek ez dute zeharkatzen. Beira gardena da kolore guztietako argietarako, baina oso gutxi ultramore eta infragorri erradiazioetarako.

Ikus dezagun jarraian zertan datzan negutegi efektua landareak babestu eta hazteko erabiltzen diren negutegi edo berotegi industrialetan.

Negutegi baten beira gardena da kolore guztiekiko, baina ez erradiazio ultramorearekiko edo infragorriarekiko. Eguzkiaren izpiek negutegiko beira zeharkatzean, barruko objektuek edo landareek izpi horiek xurgatzen dituzte. Horren ondorioz, objektu horiek berotuko dira, eguzkiak zuzenean kanpoan jotzen dituen objektuak bezalaxe

Objektu berotuek bero hori erradiazio moduan itzultzen dute, erradiazio infragorriaren moduan, hain zuzen ere. Igortzen dituzten izpi infragorri horiek, alabaina, ezin dute beira zeharkatu eta berotegitik irten, beirak ez baitio argi infragorriari pasatzen uzten. Hori dela eta, negutegi barruko tenperatura igo egiten da, izpi infragorriek barruan metatu eta geratzen baitira. Labur esanda, berotegiko beirak eguzkiaren argia barrura pasatzen uzten du, baina ez die barruko izpi infragorriei ateratzen uzten. Horrenbestez, barneko tenperatura igotzen da. Horixe da berotegi batean landareak haztearen arrazoia, nahiz eta kanpoko tenperaturak izoztuko lituzkeen. Berotegi barruan metatzen den bero gehigarriari berotegi-efektua deritzo.

Gure atmosferan, berotegi-efektuko gasek (batez ere, CO2 eta metanoa) negutegiko beiraren antzera jarduten dute: ez diete Lurreko gainazaletik datozen izpi infragorriei pasatzen uzten eta atmosfera zeharkatzen eta, horren ondorioz, planetako tenperaturak igotzen dira, negutegi barruan igotzen diren modu berean

Lurrean.

Atmosferaren zatirik handiena oxigenoz, nitrogenoz eta argonez osatuta dago. Gas horiek nahiko gardenak dira lurrazala igortzen duen argi ikusgaia eta erradiazio infragorria bero dagoenean; baina atmosferak ere karbono dioxidoa du kopuru txikian (% 0,03), argi ikusgaiarentzat gardena dena baina ez nahikoa infragorrientarako. Atmosferako karbono dioxidoak berotegiko beirak bezala egiten du lan.

Eguzkitik etorritako izpiek lurra jo eta berotzen dute, baina lurrak, hozteko, izpi horiek isladatu egiten ditu eta atmosferara berriz itzultzen ditu. Horrela lurraren energia balantzea konstante mantentzen da. Substantzia organikoak erretzen direnean, karbono dioxidoa sortzen da, eta hori atmosferan meta daiteke. Horren ondorioz, atmosferan aurkitzen diren zenbait gasek edo lurrun asko duen atmosferak izpi infragorriei eutsi egiten die, eta ez die uzten espaziora ihes egiten; horrexegatik, energia balantzearen oreka apurtu egiten da, bero akumulatiboa sortu delako eta, bistan denez, berotzea areagotu.

Atmosferan kutsadura gutxiagotzeko premiazko neurriak aplikatuz bakarrik geldi daiteke berotegi efektu hori, erregai fosilen kontsumoa murriztuz eta energiaren erabilera arrazionalagoa eginez.

Beste planeta batzuetan.

Berotegi-efektua atmosfera duten beste planeta batzuetan ere ohikoa da: adibidez, Marten edo Artizarrean. Marteren atmosferak ere karbono dioxidoa du, kopuru oso handietan (% 95), baina atmosfera hori oso mehea denez berotegi-efektua bertan oso ahula da. Artizarrak, aldiz, berotegi-efektuaren ondorioz tenperatura oso altuak ditu, muturrekoak, benetako infernu bat (400º C) sortzen dutenak (bere atmosferak —oso dentsoa— karbono dioxido ugari dauka). Nahiz eta Lurra baino hurbilago egon eguzkitik, Artizarreko muturreko tenperatura horiek, hein handi batean, berotegi-efektuaren ondorio zuzenak dira.

Berotegi-efektuko gasak (BEG).

Sakontzeko, irakurri: «Berotegi-efektu gas»

Berotegi-efektuan garrantzi handiena duten gasak ondoko hauek dira:

Efektuaren gas eragile nagusien ehunekoak:

Eta beste hainbat, ehuneko txikiagoan:

Gas horiek espektroaren alde infragorriaren erradiazioak xurgatzen dituzte.

Azken mendean anhidrido karbonikoa eta beste atmosferako gas batzuen kontzentrazioa gehituz joan da gizakion aktibitateen bidez:

Karbono dioxidoaren batezbesteko kontzentrazioak 275 ppm-tik gora egin du Industria Iraultzan, 315 ppm arte 1958an, bestaldetik 1996. urtean 361 ppm ziren. 2015ean 400 ppm-tik oso gertu zeuden . Metanoaren maila azken ehun urteetan bikoiztu egin da, 1800. urtean 8 ppmv-ko kontzentrazioa zen eta 1992. urtean 17 ppmv-koa. Bestaldetik, oxido dinitrogenoak % 0,25 igotzen du urtero.

Berotegi-efektuan parte hartzen duten gas guztiak ez dira jatorri artifizialekoak. Badaude modu naturalean isurtzen diren gasak, esate baterako sumendien bidezkoak.

Ondorioak.

Hala ere, giza jarduerak, batez ere azken hamarkadetan eta Ipar hemisferioan, CO2 kontzentrazioa emendatu egin du eta, aldi berean, ozonoa (O3) eta beste gas batzuk arriskuan jarri. Gauzak horrela, eguzki-energia kopuru handiagoa geratzen da atmosferan harrapaturik, batez besteko tenperaturak gora egiten du eta izpi kaltegarriak errazago erortzen dira Lurrera. Hala ere, oraindik ez da frogatu tenperatura igoera horren arrazoia eta zenbait adituk zuhur jokatu nahiago dute, erlazio hori baieztatu aurretik.

Horrela, berotze globala dela-eta, berotegi-efektuak oso ondorio txarrak ekar ditzake. Lurraren tenperatura orokorraren graduak igotzen badira, lurburuetako izotza urtu egingo dira eta urtutako ur horrek itsasoetako maila igoaraziko du. Horrek kostaldeko hiriak arriskuan ipin litzake eta baita milaka animaliaren bizia ere. Gainera, planetako gune batzuk basamortu bihur litezke, haizeen norabideak eta abiadurak aldatu etab. Aldaketa horien ondorioak aurrez asmaezinak dira, baina larrienak izan litezke.

Berotegi efektua beti era negatiboan aipatzen da baina berotegi efektua fenomeno natural eta beharrezkoa da bizia mantentzeko, atmosferako gasek, batez ere ur-lurrunaren eta gas karbonikoaren (CO2) eraginez. Gas horiek eta beste batzuek eguzkitik datorren energia kalorikoa atxiki egiten dute eta bizia gara dadin behar diren mugen barruan eusten diote tenperaturari. Kontzentrazio hori gabe, lurreko tenperatura ilargikoaren antzekoa izango litzateke, hots, -18 °Ckoa. Horrenbestez, berotegi efektua ez da, berez, Lurreko biziarentzako mehatxua, babeslea baizik. Beti ere muga batzuen artean, gizadiaren garapen industrial zentzugabekoak azken urteetan puskatu dituenak.

Beste ondorio ongarri bat gas karbonikoak landareetan duen eragina da. Gas karbonikoaren kontzentrazioa hazten bada, fotosintesia ere areagotu egingo da eta askatutako oxigeno-kantitatea gero eta handiagoa izango da. Beraz, hain kaltegarritzat hartu den negutegi-efektua landarediaren mesederako izan liteke.

Kanpo estekak.


Espainiako Lehen Errepublikaren gobernuak

Espainiako Lehen Errepublikaren gobernuak zortzi izan ziren, bost Errepublika Federalarenak (1873ko otsailaren 11tik 1874ko urtarrilaren 3 arte) eta beste hiru Errepublika Batasunzalea edo Unitarioa (1874ko urtarrilaren 4tik 1874ko abenduaren 29ra).


Hego Korea

Hego Korea, izen ofizialez Koreako Errepublika (koreeraz, hangul alfabetoan: 대한민국, hanja alfabetoan: 大韓民國, "Daehan Minguk"), ekialdeko Asiako estatu burujabe bat da, Koreako penintsularen hegoaldea hartzen duena. Ipar Korea du iparraldean, Japoniako itsasoa ekialdean, Itsaso Horia mendebaldean, eta Koreako itsasartea eta Ekialdeko Txinako itsasoa hegoaldean. 100.210 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 51,3 milioi biztanle zituen 2016an. Hiriburua Seul da.

1950-1953 urteetako Hego Korearen eta Ipar Korearen arteko gerra gogorraren ondoren, eta armistizioa izenpeturik, lerro militar bat ezarri zen 38. paralelotik gertu, bi Koreak banatzen zituena. Ordutik aurrera, Hego Koreak ekonomia hazkunde harrigarria izan zuen, eta per capita errenta Ipar Korean baino hamahiru bider handiagoa izatera iritsi zen.

Geografia.

Mugak.

Koreako penintsularen hegoaldea hartzen du, 38. paralelotik behera; Ipar Koreak hartzen du penintsularen iparraldea. Japoniako itsasoa dauka ekialdean, Itsaso Horia mendebaldean, eta Koreako itsasartea eta Ekialdeko Txinako itsasoa hegoaldean. Itsaso Horiaren beste aldean Txina dago, eta Koreako itsasartea igarota Japonia. Luze-zabalean 100.210 kilometro koadro ditu.

Eskualde naturalak.

Lau eskualde geografiko nagusi daude:

Horiez gain, hiru bat mila uharte daude; gehienak txikiak eta biztanlerik gabeak dira eta ekialdeko zein hegoaldeko kostaldeetatik hurbil daude. Jejudo, uharterik handiena, 100 kilometro hegoalderantz dago eta 1.845 kilometro koadroko eremua du; bertan dago Hallasan (1.950 metro), sumendi izandakoa eta estatuko mendirik garaiena.

Erliebea.

Mendiak eta goi-ordokiak dira nagusi Hego Korean. Ekialdeko itsasertzari jarraituz 257 kilometroz luzatzen diren Taebaek mendiak dira mendilerro nagusia; bertako mendirik garaiena Seoraksan (Seorak mendia, 1.708 metro) da. Taebaek mendietatik sortzen dira Sobaek mendiak eta beste mendilerro txiki batzuk penintsulako barnealderantz. Hego Koreako mendirik garaiena Halla mendia (1.950 metro) da, Jeju uharteko sumendia.

Hidrografia.

Ibai nagusiek ekialdetik mendebalderako norabidea dute: Taebaek mendietan jaio eta Itsaso Horira isurtzen dira. Salbuespena Nakdong ibaia da, iparraldetik hegoalderako norabidea duena. Izan ere, Nakdong da herrialdeko ibairik luzeena, 523 kilometroko ibilbidea egiten baitu Taebaek mendietatik Koreako itsasarteraino. Han ibaia, Seuletik pasatzen dena, 514 kilometro luze da, eta nabigagarria 200 kilometroan.

Klima.

Hego Koreako klima kontinentala da, negu hotzak eta uda beroak dituena. Neguko batez besteko tenperatura -3,6 °C da iparraldean, 2 °C hegoaldean eta 4,4 °C Jeju uhartean; udan, berriz, 21 °C iparraldean eta 25-27 °C, hegoaldean. Montzoiek ekarritako zikloiek euri ugari eragiten dute uda partean, eta urtean 1.000-1.400 mm euri izaten da Hego Korean.

Landaredia.

Tropikopeko oihana da Hego Koreako lurraldearen bi herenetan, nahiz eta azken urteotan baso ugari desagertu diren. Herrialdeko lur sail gehienak ipar-mendebaldean (Han ibaiaren arroan), hego-ekialdean (Nakdongen arroan) eta hego-mendebaldean (Yeongsanen arroan) daude, eta lurraldearen heren bat hartzen dute, gutxi gorabehera.

"Atal honek Hego Koreako historia azaltzen du, hau da, 1948tik aurrera. Lehenagokoa Korea artikuluan agertzen da."

Historia.

XX. mendean Japoniaren mende egon zen Koreako penintsula, baina Bigarren Mundu Gerran Japonia galtzaile atera zenean, Korea bi partetan banatu zen, 38° paraleloak bereizita: Sobietar Batasunak okupatu zuen Koreako iparraldea, eta Estatu Batuek, berriz, hegoaldea.

1948ko abuztuaren 15an Koreako Errepublika eratu zen, Estatu Batuetako militarren laguntzaz. Errepublikako presidente Syngman Rhee eskuindar politikaria izendatu zuten, japoniarren aurkako borrokaren sinbolo izan zen gizona. 1950ean, Ipar Koreako gudarostea Hego Korean sartu zen batasun ideologikoa lortu nahian, eta bi auzo herrien arteko gerra zibila hasi zen: Koreako Gerra. Estatu Batuetako gudarosteak esku hartu zuen hegoaldean, eta txinatar armadak Ipar Koreakoari eman zion laguntza. 1953an su-etena izenpetu zuten.

Syngman Rheek 14 urtez gobernatu zuen herrialdea, konstituzioa eta legeak eraldatuz eta oposizioa gogor erreprimituz. Estatu Batuek laguntza osoa eman zioten, nekazaritza erreforman batez ere; Mao Zedongen Txinako Herri Errepublikan ez bezala, desjabetutako lurjabeek kalte ordainak jaso zituzten. 1960an, Rheek dimisioa eman zuen, ikasleen protesta higikundeak beharturik. Yun Bo-seon lehendakari berriak ustelkeriaren kontra borrokatu eta garapen ekonomikoa bultzatu nahi zuen. Baina militarrek zapuztu zituzten herriaren desirak, estatu-kolpe baten bidez. Horren ondoren, Park Chung-heeren diktadura iritsi zen.

Diktadurak komunismoaren eta ustelkeriaren aurka borrokatu zuen. Ekonomiaren plangintza zentralizatua ezarri zuen, eta Hego Korea herri esportatzaile bilakatu zen. Garapena, ordea, "kapitalismo basatian" oinarritu zen; herri lantegi bihurtu zen, atzerriko kapitalei zabaldua: langile asko eta merkeak eskaintzen zituen, eta gizarte aurrerakuntza industriaren hazkundearen mesedetan sakrifikatu zuen. Langileen eskubideak ukatuak izan ziren (greba eskubidea, esate baterako). Nekazaritza produktuen prezio apalak zirela eta, nekazari ugarik gune industrialetara emigratu zuten. Alabaina, oso azkar, atzerriarekiko mendekotasuna murriztu eta produkzio aparatu zabala osatu zuen herrialdeak.

1979ko urrian Park Chung-hee erail zuten. Choi Kyu-hahek irabazi zituen hurrengo presidentetzarako hauteskundeak. Baina militarrek beste estatu-kolpe bat eman zuten, eta Chun Doo-hwan jenerala bilakatu zen "de facto" herrialdeko buru. 1980 hasieran, Gobernu eredu demokratikoago baten aldeko protestak zabaldu ziren. Chun Doo-hwan-en erantzuna, ordea, gerra legea ezartzea izan zen, horrek protestariak etxera bidaliko zituelakoan. Maiatzean, Gwangjuko kaleetan protestan zebiltzan ikasle eta gainerako zibilei oldartu zitzaien armada, ehunka lagun hilez (Gwangjuko Sarraskia). Abuztuan, Choi Kyu-hah kargugabetua izan zen, eta Chun Doo-hwan izendatu zuten presidente.

Chun Doo-hwan-en gobernu autoritarioa 1987an amaitu zen. Urte horretako konstituzio berriak hauteskundeak onartu zituen, eta Roh Tae-woo hautatu zuten presidente. Harrezkero, Nazio Biltzarrak du legegintza ahalmena, eta lehendakariak legea betearaztekoa. 1988an, Seulek Olinpiar Jokoak antolatu zituen, eta 1991n bi Koreak onartu zituzten Nazio Batuen Erakundean.

1993ko hauteskundeetan, Kim Young-sam hautatu zuten presidente. 1996an, diktadurako agintari ohiak epaitzen hasi ziren. Urte bereko abenduan, lanaren legedia berriztatu zelarik (jendea kaleratzeko bide errazagoak onartu eta 1996-2000 urteetan sindikatu berriak sortzea debekatu, besteak beste) protesta handiak izan ziren herrialde osoan, eta zapalkuntza gogorra. 1997an, Hanbo siderurgia taldean finantza eskandalu handia izan zelarik, Lee Soo-sung lehen ministroak eta haren gobernuak dimisioa eman behar izan zuten. Kontserbadoreen joera nagusitik urrundu nahiz, Kim Young-sam presidenteak Goh Kun ipini zuen gobernu berriaren buru.

1997ko abenduan, Kim Dae-jung, Korea Berrirako Alderdiaren (NCNP) hautagaia, Errepublikako presidentetza iritsi zuen oposizioko lehen kidea izan zen, hogeita hamar urteren ondoren. Agintera heldu zenean, bete-betean zegoen 1997ko Asiako finantza krisia: enpresa askok kiebra jo zuten, langabezia handia zen, kontsumoa ikaragarri erori zen, esportazioek behera egin zuten. Presidente berriak, liberal sutsua izanik, ekonomiaren berrikuntza estrukturalerako plangintza zabala jarri zuen abian eta, hasieratik bertatik, krisiak eragindako gizarte arazoei irtenbideak ematen saiatu zen. 1999ko maiatzean, berrikuntza sakonak egin zituen ministerioetan, eta ez zuen zalantzarik izan ekonomiarekin zerikusia zuten ministerioko karguen ia erdiak berriztatzeko. 2000. urtean, Hego Koreako presidentea Ipar Koreara bisitaldi ofizialean joan zen aurrenekoz; bi herrialdeen adiskidetzearen lehen seinalea izan zen.

2014ko apirilean, 304 pertsona hil ziren Sewol ferrya hondoratu zelarik. 36 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten itsasontziko kapitainari, tragediaren erantzule gisa. Kapitainak ontzitik alde egin zuen istripua gertatu zenean, bidaiariei lagundu ordez. Abuztuaren 5ean, Kwon Oh-sung Hego Koreako armadaburuak dimititu zuen, azkenaldian eztanda egin zuen jazarpen auziarengatik. Hainbat soldadu hilak ziren azken hilabeteetan, eta armadan ohikoak diren jazarpenak aireratu ziren. Apirilean 23 urteko soldadugai bat hil zen, beste batek ostikoa emanda bularrean. Ekainean, jazarpenak sufritzen zituen beste soldadugai batek bost kide hil zituen. Urriaren 15ean, Ipar eta Hego Koreak zazpi urteetan lehenengo aldiz jeneralen mailako bilera militar bat egin zuten. Seulen arabera, Piongiangek hiru eskaera egin zizkion tentsioa baretzeko, baina Seulek ez zituen baldintzak onartu.

2016an, protesta mugimendu azkarra sortu zen Park Geun-hye presidentearen aurka, eroskeria sare bat sortzea leporatzen zion informazioa argitaratu ondoren. Abenduan, legebiltzarrak haren aurkako auzi politikoa hasi zuen, eta 2017ko martxoan Konstituzio Auzitegiak kargutik kendu zuen. Maiatzeko hauteskundeak Moon Jae-in liberalak irabazi zituen.

Gobernua eta administrazioa.

Politika.

Hego Korea ordezkatze-demokrazia da. Presidentea da estatuburua eta indar armatuen buruzagi gorena. Zuzeneko sufragio bidez hautatzen da, bost urteko agintaldi bakarrerako. Presidentearen eskumena da lehen ministroa izendatzea. Aginpide legegilea legebiltzarraren esku dago; ganbera bakarrekoa da, eta Nazio Biltzarra edo "Gukhoe" izena du.

Banaketa administratiboa.

Hego Korea zortzi probintzia, probintzia autonomo berezi bat, sei metropoli-hiri, hiri berezi bat eta metropoli-hiri autonomo batean banaturik dago.

a

b

Demografia.

Biztanleria.

Hego Koreak 51.269.554 biztanle zituen 2016an. Biztanleen dentsitatea munduko handienetakoa da: 514 biztanle kilometro koadroko. Adinka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak %13,2 dira, 15-24 urte bitartekoak %12,7, 25-54 urte bitartekoak %45,5, 55-64 urte bitartekoak %14,5 eta 65 urtetik gorakoak %14,1. Bizi itxaropena 82,5 urtekoa da; 79,3 urtekoa gizonezkoena eta 85,8 urtekoa emakumezkoena (2017ko zenbatespenak).

Biztanle gehien-gehienak hegoaldeko eta mendebaldeko kostaldean bizi dira. Hazkunde tasak behera egin du, erregulartasunez, 1960ko hamarkadaz gero, 2017ko %0,48ra iritsi arte. Herrialdearen urbanizazio prozesuak gora egin zuen 1970eko hamarkadatik aurrera, eta handia izan da landaldeko migrazioa eremu urbanoen alderantz; gaur egun, biztanleriaren %82tik gora urbanoa da.

Banaketa etnikoa.

Hego Korea, Ipar Korea bezala, etnien aldetik munduko herrialde homogeneotako bat da. Alde batera utzirik bertan egoitza hartu duten atzerritarrak (1.413.758 lagun 2016ko erroldaren arabera, txinatarrak gehienak), ez dago Korean ez arraza ez hizkuntza gutxiengorik. Korearrek ezaugarri etniko mongoloideak dituzte, baina mongoliarrak baino garaixeagoak eta azal-argiagoak dira.

Hizkuntzak.

Koreera da hizkuntza ofiziala eta nagusia. Ikasle gehienek ingelesa ikasten dute eskolan, eta batzuek japoniera edo mandarinera ere ikastea hautatzen dute.

Erlijioa.

2015eko erroldaren arabera, biztanleen %56,9 ez dira inolako erlijioren jarraitzaile. Hauetako gehienek korear xamanismoa praktikatzen dute, eta ateoak %15 dira. Kristauak %27,6 dira (%19,7 protestanteak eta %7,9 katolikoak) eta budistak %15,5.

Ekonomia.

Sakontzeko, irakurri: «Hego Koreako ekonomia»

1970-1990 urteetan Hego Korea azpigarapenetik atera eta industria herrialdea bilakatu zen. 1960ko hamarkadaren hasieran, bertako per capita errenta Asiako eta Afrikako herrialde pobreenetakoaren parekoa zen. 2016an, berriz, 27.539 dolarrekoa zen; alegia, Indiakoa halako hamasei, eta Europar Batasuneko zenbait herrialdeetakoaren parekoa. Garapen ekonomikoa 1960ko hamarkadan hasi zen, gobernuaren esku hartze zuzenaren laguntzaz, esportaziora bideratutako industriak ezarri zirenean. Herrialdeak langile asko eta merkeak eskaintzen zituen. Alabaina, oso azkar, atzerriarekiko mendekotasuna murrizturik (ez ordea energia eta lehengaiena), produkzio aparatu zabala osatu zuen, eta oso korear enpresa talde indartsuak agertu ziren, munduko merkatuan lehiakide gogorrak direnak.

Burdingintza, kimikagintza, ontziolak, automobilak, hornidura mekanikoak eta elektrikoak, eta kontsumo gaiak dira korear industriaren zutabe nagusiak; orobat lantzen dira etorkizun handia duten adarrak, hala nola, elektronika eta bioteknologia. Luzaroan industriaren mende, ia baztertua egon ondoren, nekazaritza asko aurreratu da (arroza, garagarra, fruituak, tabakoa); hala ere, oraindik elikagai asko inportatu behar du, eta handia da nekazaritza balantzaren defizita. 2016an biztanle aktiboen %4,9 enplegatzen zituen.

Hazkundea zerbait moteldu zen 1992-1993 aldian, baina 1994an gora egin zuen, berriz, nahiz eta soldatak handitu eta korear diruaren balioa gehitu amerikar dolarrari buruz. 1995ean egin zen “globalizazio” kanpainarekin, Kim Young-sam lehendakariak ekonomia mugen pixkanakako desagerpenak eragindako aldaketetara egokitzera bultzatu zituen korearrak, eta industria estatuekin lehia zuzenean jarri zuen herrialdea. Hala, ekonomian izan ziren emaitza onak eta hazkunde etengabeak (1981-1989 urteetan, hiru aldiz biderkatu zen barne produktu gordina), soldatak igoarazi zituen, baina orobat igo zen inflazioa (%9,5 1997. urtean). 1997ko Asiako finantza krisiak Hego Koreako garapenaren ereduaren ahultasunak jarri zituen agerian, atzerriko mailegu gehiegizkoak eta finantza sektore sendotasunik gabea, besteak beste. 1998 amaierarako berreskuratu zuen finantzen oreka, eta hasi ziren antzematen ekonomia berpiztearen lehen seinaleak.

Kultura.

Koreako kulturak Txinakoaren eragin handia du, baina ezaugarri bereziak gordetzen ditu, eta xamanismoa, budismoa eta konfuzianismoa du oinarritzat. Gaur egungo literaturak gizarte eta politika gorabeherak lantzen ditu. Koreako arkitektura, Txinaren eragin nabarmena duena, ingurumenera eta herriaren beharrizanetara egokitu da. Zeramikak eta kaligrafiak garrantzi handia dute Korean. Bertako dantzak eta musikak ospakizun berezietan agertzen dira.

Hego Korearen industrializazioak eta urbanizazioak aldaketa asko eragin ditu hegokorearren gaur egungo bizimoduan. Ekonomiaren eta bizimoduaren aldaketaren ondorioz, biztanleria kontzentratu egin da hiri nagusietan, batez ere Seulen hiriburuan, familia nuklearren moldaketetan bereizten diren belaunaldi anitzeko etxeak baitaude. Euromonitor 2014ren azterketa baten arabera, Hego Koreako biztanleek astean alkohol gehiago edaten dute munduko gainerako herrialdeekin alderatuta. Hego Koreako biztanleek astean batez beste 13,7 likore-trago edaten dituzte, eta aztertutako beste 44 herrialdeetatik, Errusiak, Filipinek eta Thailandiak atzetik jarraitzen dute.

Artea.

Koreako arteak eragin handia jaso du budismotik eta konfuzianismotik; pintura tradizional, eskultura, zeramika eta arte eszenikoetan ikus daiteke. Zeramika eta portzelana korearra, hala nola Joseontarren "baekja" eta "buncheonga", eta Goryeotarren zeladoia oso ezagunak dira mundu osoan. Koreako tearen zeremonia, pansori, talchum eta buchaechuma, arte eszeniko nabarmenak ere badira.

Gerraosteko korear arte modernoa 1960 eta 1970. urteetan loratzen hasi zen, Hego Koreako artistak forma geometrikoez eta gai ukiezinez interesatu zirenean. Gizakiaren eta naturaren arteko harmonia ezartzea ere garai hartako gai faboritoa izan zen. Ezegonkortasun soziala zela eta, gizarte-gaiak 1980ko hamarkadan agertu ziren gai nagusi gisa. Hainbat nazioarteko ekitaldi eta erakusketek eragin zuten artea Korean, eta aniztasun handiagoa ekarri zuen. 1988ko Eskultura Olinpikoko Lorategia, 1993ko Whitney Biurtekoaren transposizioa Seulera eramatea, Gwangjuko Biurtekoaren sorrera eta Koreako Pabilioia 1995ean Veneziako Biurtekoan gertaera nabarmenak izan ziren.


Krokowa udalerria

Krokowa Poloniako Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Puck barrutian kokatuta. 211,09 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 10696 biztanle zituen.


US Salernitana 1919

Unione Sportiva Salernitana 1919 Italiako futbol taldea da, Salerno hirikoa. Etxeko partidak Stadio Arechi estadioan jokatzen ditu.

Historia.

Taldea 1919. urtean sortu bazen ere hiru aldiz birsortu behar izan da, azkenengoa 2011ean. Urte hartan Serie D-an hasi zen jokatzen eta 2021ean Serie A-ra itzuli zen 23 urteren ondoren.

Kanpo estekak.

<br clear=all>


Heterixalus alboguttatus

Heterixalus alboguttatus "Heterixalus" generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Galiziar Laborari Sindikatua-Laborari Batzordeak

Galiziar Laborari Sindikatua-Laborari Batzordeak (galizieraz, "Sindicato Labrego Galego-Comisións Labregas") nekazari eta abeltzainen galiziar sindikatu bat da. Haren egoitza nagusia Compostelako Donejakuen dago.