Energia iturri

Energia iturriak energia eskuratzeko bidea ematen duten fenomeno eta baliabideen multzoa dira. Besteak beste, energia iturri dira eguzkia, haizea, ura, petrolioa, ikatza, eta gizakiaren eta beste animalia batzuen mugimendua.

Energia lana sortzeko gaitasunarekin lotuta dago. Gizakiaren edozein ekintzak energiaren beharra dauka, baina helburu bakoitzerako, baliabide-mota jakin bat erabiltzen da. Gizakiak hainbat energia-mota tradizional erabili izan ditu (giza indarra, animalien indarra, egurra, ura eta haizea). Energia-iturri modernoak historian zehar aldatuz joan dira, besteak beste, honako faktore hauen eraginez:

Historia.

Duela ia milioi bat urte gizakia sua erabiltzen hasi zen, eta naturak emandako energia erabili du. Aitzinean, gure arbasoek, uraren, haizearen eta animalien indarrak erabiltzen ikasi zuten. XVIII. mendearen amaierara arte, egurra zen bero-energia iturri nagusia.

Esaterako, Erdi Aroan haize errotak eraikitzen zituzten garia ehotzeko eta geroago, aro modernotik aurrera, energia elektrikoa sortu dugu. Horri esker energia iturri berriak aurkitu ditugu gure eguneroko bizitzarako baliogarriak direnak.

XIX. mendean, lurrun-makina agertzean, ikatza energia-iturri nagusia bilakatu zen. XIX. mendearen azkenaldian argindarra eta petrolioa agertu ziren, eta XX. mendearen erdialdean energia nuklearra. Energiaren kontsumoak gora egin du. Horren ondorioz, industriaren premiak handitu dira, eta gizarte industrialen bizi-maila hobetu. Normalean, energia gehien kontsumitzen duten lurraldeak eta gehien ekoizten dutenak ez dira berak. Gobernuek, errekurtsoen kudeatzaile gisa, eta gizarte osoak duten kezka nagusiak honako hauek dira: baliabideak agortzea, energia alferrik erabiltzea eta energia-ekoizpenak ingurumenari egiten dion kaltea.

Gizakiaren energia iturri garrantzitsuenak erregai fosilak dira; alde batetik ikatza, lantegietako lurrun-makinak eta etxebizitzetan erabili ahal izateko, eta beste aldetik, petrolioa eta bere deribatuak industrian eta garraioetan (autoak bereziki). Energia eolikoa, hidraulikoa eta biomasaa ere garrantzitsuak dira, baina ez hainbeste. Gaur egun, hala ere, baliabide fosilak agortzeko bidean dira.

Energia iturrien motak.

Energia berriztaezinak.

Erabilerarekin agortzen diren energia-iturriak dira. XX. mendearen amaieran, eredu energetiko nagusia eztabaidatzen hasi zen bi arrazoiengatik:

Eraketa-ziklo geologikoei lotuta daude. Kontsumo altuaren ondorioz erreserbak ahitzen doaz, berriz ere eratzeko baino askoz ere abiadura handiagoan, eraketa-prozesuak milioika urte irauten baitu. Energia mota honek erabiltzeko kopuru finko bat dauka, hau da, behin naturan aurkitzen dugun guztia erabilita ezingo dugu berriz erabili, milioika urte pasa beharko direlako berriz eratzeko.

Ezaugarriak:

• Etengabeko ahitzea kontsumoaren ondorioz.

• Munduko eskaera gehienari erantzuten diote.

• Banaketa geografiko desorekatua.

• Ustiatze garestia eta ingurumenarentzat kaltegarria.

Petrolio-hobi bat aurkitzea lan konplikatua eta luzea da. Baliabide horren %60 itsasoaren azpian dagoela kalkulatu da, eta handik ateratzeko itsas plataformak jartzen dira. Hobietatik ateratako petrolio gordina petrolio-ontzien bidez garraiatzen da findegietara. Findegiak gune kontsumitzaile nagusietan kokatzen dira.

XIX. mendearen amaieran hasi zen petrolioa energia-iturri eta industria-lehengai gisa erabiltzen. Petrolio produkzioa oso azkar hazi zen, eta gaur egun energia-iturria nagusia da.

Energia berriztagarriak.

Energia berriztagarrien artean aipagarriena eta gure eguneroko bizitzan duguna Eguzkia da. Ez dira inoiz agortzen da. Energia hauek energia iturri naturaletik datoz eta ez dute inolako kutsadurarik sortzen.

Gaur egun gero lehen baino garrantzitsuagoak dira berotegi efektuaren eraginez, honek lurra kaltetzen baitu eta energi mota hauek ez.

Ingurumenaren degradazioa, garapen-bidean dauden herrialdeen eta herrialde garatuen arteko desoreka energetikoa, eta baliabide erregaien ondorio txarrak, energia berriztagarrien garapena bultzatu duten faktoreak dira.


Holoaden pholeter

Holoaden pholeter "Holoaden" generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Opeatogenys gracilis

Opeatogenys gracilis "Opeatogenys" generoko animalia da. Arrainen barruko Gobiesocidae familian sailkatzen da.


Pescantina

Pescantina Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Pescantinak honako udalerri hauekin egiten du muga:


Aleksander Konjajev

Aleksander Konjajev (1909ko ekainaren 3a - 1995eko apirilaren 10a) errusiar jatorrizko esloveniar agronomoa eta Ljubljanako Unibertsitateko Bioteknologia Fakultateko dekanoa izan zen. Esnekien mikrobiologian aditua zen.

Liburu eta artikulu zientifiko ugari idatzi zituen, baita zientzia dibulgazioko liburuak ere. Bi aldiz irabazi zuen Levstik saria, 1984an Nevidni živi svet (Mundu bizigarri ikusezina) liburuarekin eta 1991an Nejc in drobnoživke (Nejc eta mikrobioak) lanarekin.


Dipsas polylepis

Dipsas polylepis "Dipsas" generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.


Euskal Herriko musika garaikidea

Euskal Herriko musika garaikidea XIX. mende erdialdetik aurrera Euskal Herrian egindako euskarazko nahiz erdarazko musika da. Askotariko estiloek bilakaera desberdinak izan dituzte, baina guztiek ere lotura dute garai horretatik aurrera izandako industrializazio eta aldaketa demografikoekin. XX. mende bukaerako eta XXI. mendeko gizarte mediatikoak sofistikazio handia eta elkarreragin bereziak sortu ditu jatorrizko euskal musika, musika jaso klasikoen eta nazioarteko pop musika berrien artean. Euskal Herriko musika sorkuntza eta emanaldiak norbanakoen eta gizataldeen identitaterako ezin besteko elementu bilakatu dira.

XIX. mendean, euskal foruen galera eta identitatearen krisia gertatzearekin batera, euskal kulturaren berpizkunde bat izan zen, eta hainbat abesbatza talde sortu. Burdinbidearen Euskal Herriko etorrerak (1863) eskusoinu txikia ekarri zuen, harrezkero herri musikan sendo errotua, ordu arteko txistu eta txirulaz gain. Herri ohitura eta musikari buruzko interes etnografikoa ere agertu zen, ikertzaile dirudunek eta erlijio gizonek bultzatuta. Mugaz bi aldeetara euskal jaiak ugaldu egin ziren eta, bitartean, turismoaren eta kanpoko eliteen eraginpean, musika klasikoko genero batzuk lantzen hasi ziren hiriburuetan oinarrituta. Turismoaren hegalpean, 1914 arte, Jose Maria Usandizaga donostiarra garatu zen, operagile eta zarzuelagilea. Gero loratu ziren beste zuzendari eta musikagile batzuk ere orkestrarako musikaren inguruan.

Diktadurako agorraldi latzak kimu berriei utzi zien lekua, mugaz bi aldeetan agertu zen kultura eta musika isuria "Nouvelle chanson" eta "Nova canço" gidari hartuta: XX. mendeko 60ko hamarkadako Euskal Kantagintza Berriaren agerpena jotzen da euskal herri musika modernoaren mugarritzat eta ezin besteko erreferentziatzat. Geroztik, kontsumo gizartean eta hiritartzean sakondu ahala, Espainiako zein Frantziako eta nazioarteko produktuak eta joerak indarrez sartu ziren Euskal Herrian, itxaropen eta belaunaldi arteko kontraesanetan murgildutako giroan. Niko Etxart izan zen aitzindarietako bat, aurreko tradizioaren eta musika mugimendu berriaren arteko zubi lan bihurrian. 80ko hamarkadan punk kontzeptuaren goraldia izan zen, "DIY" ("egin ezazu zeuk") filosofia bidelagun hartuta. 90eko hamarkadatik, berriz, dibertsifikazioaren eta gizarte mediatikoaren zabalkuntza orokorra gertatu da: rock, jazz, elektronikoa, new age, punk, hardcore, heavy metal eta gainerako estilo guztiak garatu dira Euskal Herrian.

Euskal musikaren pizkundea.

Euskal foruen galerak Ipar Euskal Herrian (1790) eta Hego Euskal Herrian (1839, 1841, 1876-77) euskal nortasunaren krisialdiaren hasiera ekarri zuen. XIX. mende lehen erdian bizirik zirauen bertako erakundeak eta legeak berreskuratzeko esperantza. Hala ere, kezkatutako pertsonaia aberatsek eta gai-adituek kultura arloan hasi ziren lanean, euskal kultura eta tradizioen estatusa igotzeko: oro har, Lore Jokoak Anton Abadiak bultzatu zituen Urruñan lehendabiziko aldiz 1851n. Gipuzkoan, Joan Ignazio Iztuetak dantza tradizioaren bilketa lana egin zuen 1820 aldera ("Gipuzkoako dantza gogoangarrien kondaira edo historia"), ohiturazko euskal musika tresnen berri emanez.

Burdinbidea heltzearekin ia batera, 1865ean, Iruñeko Orfeoia sortu zen, Europako orfeoi zaharrenetakoa, eta eskusoinua Piemontetik ekarrita sartu zen euskal herri musikan (1863). Gaztetatik, Pablo Sarasate bidankoztarrak musikarako sena agertu zuen eta, 17 urte zituela, Pariseko Kontserbatorioko lehendabiziko saria eraman zuen biolin lehiaketan. Iruñeko Orfeoiak Jose Maria Iparragirrek aldean gitarra hartuz ondu eta zabaldutako doinu herrikoi berriak kantatu zituen, garai horretako gizarte eta politika aztoramendua islatuz. Ordukoak dira "Gernikako arbola" ereserkia (1854), "Zibilak esan naute", etab. Hertsiki lotuta zegoen herri musika bertsolarien eta koblakarien jardunarekin. 1876ko foruak galtzearekin batera hil zen Bilintx hiriko bertsolari eta poeta ("Bein batian Loyolan", "Juana Vishenta Olave"...), eta Lapurdiko Lore Jokoek Pirinioak zeharkatu zituzten Donostiaraino Euskal Festa bihurtuta (1891), eta pixka bat geroago Bilbora. Donostian, Raimundo Sarriegik hainbat doinu sortu zituen, Serafin Barojaren hitzak zituztenak, eta Danborradan ezin bestekoak bihurtu zirenak.

Garai berriko interes etnografikoaren haritik, Jose Gonzalo Zulaikak, "Aita Donostia"k, euskal kantuen bilketa lan handia egin zuen. Donostiako turismo giroan murgilduta, Jose Maria Usandizagak euskal gaiak jorratu zituen bere zarzueletan eta operetan, hala nola "Mendi mendiyan", baita "Las golondrinas" ere, kanpoko eliteen gustuari lotuz. Musika jasoan, 1886an jaiotako Jesus Guridi gasteiztarrak ere zarzuelak, operak, ganbera musika eta abar landu zituen. Arabako Foru Aldundiak "euskal musikagile handiena" izendatu zuen. Usandizagaren lagun-mina zen, eta Ziburuko oporraldietan euskaldun hazitako Maurice Ravelek ere Usandizagarekin posta elkartrukea izan zuen. Azken honek musika sinfonikoko konponketak egin zituen, piano-jole izateaz gain; "Boleroa" da bere lan ausart eta ezagunena. Bigarren Karlistaldiaren bueltan, Julian Gaiarre erronkariarra ospea hartuz joan zen Iruñeko Orfeoiaren epelean, tenor bakarlari gisa (1890ean hil zen).

Euskal gizarteak aldaketa handiak eta esperientzia traumatikoak bizi izan zituen I. eta II. Mundu Gerren artean. 30eko hamarkadan bizitako pizkundeak eta esperantzak Espainiako Gerra Zibilari eta II. Mundu Gerrari utzi zioten bidea, Euskal Herria gogor astindu zutenak. Luis Mariano irundarra Bordeleko deserrian hazi zen, eta gerraostean kantu arinak eta pozgarriak abesten itzuli zen, frantsesez, gaztelaniaz eta noizbait euskaraz. Francisco Escudero musikagile zarauztarrak Espainiako Arte Ederretako saria jaso zuen 1937an "Trío bucólico" lanarekin, eta erbestera jo zuen gutxira. 1947an "Pinceladas vascas" piano eta orkestrarako lanarekin saria irabazi zuen, eta hurrengo urtean Donostiako Kontserbatorioko zuzendari izendatu zuten. Aldi berean, "Illeta" elegia hunkigarria konposatu zuen 1947an, baritono, koro eta orkestrarako. Atzerrian, Eresoinka kantu taldea Euskal Herriari ahotsa jarri zion nazioartean egindako itzulietan, Gerra Zibilaren eta gerraosteko une gogorretan.

Gerraosteko giro goibelean aritu zen Isidro Ansorena Donostiako txistu bandaren buru, musika tresna hori biziberritzen. Iruñean, Manuel Turrillas musikagile hasi zen La Pamplonesa musika bandan 1925etik aurrera, baita bertan 50 urte eman ere, bandarako herri musika konposatuz. Egungo Sanferminetako doinu ezagunak eta Osasunako ereserkia sortu zituen, baina baita kalejirak, pasodobleak, aurorak, jotak eta zortzikoak ere. Zuberoan, Pierre Bordazarrek, Etxahun Iruri musikari ezagunak, bertako herri musika berritzen jo eta su jardun zuen, koblakari, txirulari eta pastoral idazle lanetan; "Agur Xiberua" eta "Ama" kantuak dira bereak, baita gerraosteko pastoral berritua ere ("Etxahun Koblakari", 1953). Berari zor zaio, neurri handi batean, pastoralaren transmisio lana.

Euskal Kantagintza Berria.

Artikulu nagusia: «Euskal Kantagintza Berria»

Manu Robles-Arangizek eta Luisa Bernaola emazteak euskal diasporarekin bat egin zuten 1937an indar kolpistengandik ihesi, eta gerraostean Arrangoitzen finkatu. Euskal kultura eta musikako ezin besteko erreferentzia bilakatu ziren aldi horretan Ipar Euskal Herrian, seme-alabek Soroak laukoa osatu zutenean, 1958 aldera. Aire berria eman zieten herri kantuei, gitarra espainolaz eta ahotsaz baliatuz. Sona handia hartu zuten, eta Mixel Labegueriek mirespenez begiratu zien. Berbera musika egiten hasi zen, gitarra aldean hartuta. Bere doinuek oihartzun handia izan zuten, "Gu gira Euskadiko" edo "Primaderako liliak" abestiekin, esate baterako. 1961etik 1963ra zabaldu ziren haren lehen kantuak, orduko Jacques Brel, Georges Brassens eta "Nouvelle chanson"en eragin eta isuriaz. Tradizioarekiko haustura handia zen.

Labeguerieren kantuak mugaz gaindi igaro ziren Hego Euskal Herrira, eta musika molde berriak probatzeko irrikaz zegoen gazte belaunaldi batek haiek entzun zituen. Kimu berri horien artean zeuden Benito Lertxundi, Lourdes Iriondo, Mikel Laboa

eta Xabier Lete, besteak beste. 1963an, Donostiako Barandiaran galeriaren inguruan euskal artearen abangoardiako eta musikagintzako hainbat eragile bildu ziren, elkarren berri izan eta elkarrekin kultur ekintzetan aritzeko. Hortik, Ez Dok Amairu mugimendua atera zen; Jose Angel Irigarairen eta Artze anaiak ere ziren tartean. Artze anaiek txalapartarekin interesatu ziren, eta haren jotzeko moldea berritzen hasi ziren. Une hauetan zentsurari egin zioten aurre hainbat aldiz, dela kantuetako letren inguruan, dela kontzertuak emateko orduan. 1967an, Estitxu Robles-Arangiz kantari ibilbideari lotu zitzaion Bilbon; are, 1968an, hiru sari irabazi zituen Ipar eta Hego Euskal Herrian. Geroztik, oihartzun handiko diskoak atera zituen, atzerriko abestien euskarazko bertsioak, ume kantak, eta berak sortutakoak tartekatuz. Itzuliak egin zituen Ameriketan, askotan Euskal Etxeek gonbidatuta.

Gitarra arrotzaren erabilerak kritikak jaso zituen, baina pixkanaka Lourdes Iriondo, Xabier Lete, Mikel Laboa eta Benito Lertxundiren eskuetan, euskaldunak hura onartzen hasi ziren. Euskal musikak ezkutuan igarotzen zuen muga kaseteetan, Ximun Haranen bitartekaritzaz askotan. Ez Dok Amairuren kontzertuak ugaldu egin ziren, tokian tokiko irratiak ere zabaltzearekin batera (Herri Irratia, adibidez). Gazteen euskal talde txikiak sortu ziren landa ingurunean, tartean dela Urretxindorrak. 1971n, berriz, Bilbo industrializatu eta erdaldunean Oskorri folk taldea sortu zen, eta urte horretan bertan Larraitzeko jaialdia jazo zen, askok hippy kutsua hartu ziotena eta euskal gazteriak kristautasunari egindako errefustzat jo izan dena. Ez Dok Amairu taldea desegin egin zen. Gorka Knörrek "Araba kantari" diska atera zuen 1971n, eta 1976an "Txalaparta" diska, Lluis Llachen "L'estaca"ren euskal bertsioa sartuz.

Ez Dok Amairuko abeslariek beren bidea jarraitu zuten, nork bere aldetik. Euskal Kantu Berriko joerekin bat etorriz, 1970ko Euskal Herriko errepresio eta borroka giroan, talde berriak sortu ziren Ipar Euskal Herrian ere: Guk (1968), Etxamendi eta Larralde (1967), Errobi (1973). 1972an, Niko Etxart Pariseko emigraziotik itzuli zen Zuberora ideia modernoekin, rock&rolla aldarrikatuz eta euskaraz, baina bere manera apurtzaileek herrikide askoren errefusa eragin zuten. Telesforo Monzon, Hego Euskal Herriko diktaduratik ihesi, Donibane Lohizunen finkatua zen 40ko hamarkadan, eta Pirinioez hegoaldeko iheslari berriei eman zien harrera. Pantxoa eta Peio bikote gaztearen hainbat kanturen hitzak idatzi zituen, fama handia hartu zutenak: "Itziarren semea", "Lepoan hartu", etab. Imanol Larzabalek Pirinioez iparraldera ihes egin zuen 1971n, eta orduko europar eragin handia izan zuen. Mutrikun, Indar Trabes dantzaldietako taldea sortu zen, askotariko kantuak ematen zituena. Amaia Zubiriak, Txomin Artolak eta beste musikari batzuek Haizea folk taldea sortu zuten 1977an, nazioarteko eraginaren isuri handikoa; gero eta gehiago rock progresibora lerratu ziren. 1978an, Indar Trabesek LP diskoa bat atera zuen bere kantuekin, eta Itoiz izena hartu zuten.

Euskal Rock Erradikala.

Sakontzeko, irakurri: «Euskal Rock Erradikala»

Kantautoreek beren banakako bidean jarraitzen zuten bitartean, musikako argitaletxe berriak sortu ziren, Euskal Herrian. Soñua izan zen horretan aitzindaria. Hiri eta herrietan egosten ari zen belaunaldi berrien kaleko protestan, gaztetxeak sortu ziren, eta Ingalaterra eta Estatu Batuetako punk mugimendua "egin zuk zeuk" ikuspegiaz (DIY) Euskal Herrian bere aztarna utzi hasi zen. 1977an, Zarama sortu zen Santurtzi endekatuan, eta bere originaltasuna punk musika euskaraz egitea zen. Santurtziko depresio ekonomikoan, oraingoan erdaraz, Eskorbuto sortu zen aldi berean. Punk estilo berean, 1979an, La Polla Records sortu zen Agurainen; 1981ean, Hertzainak Gasteizen eta, 1982an, Barricada Iruñean.

Soñua argitaletxearekin ia batera Discos Suicidas disketxea sortu zen Bilboaldean. Geroago etorri ziren Oihuka eta Gor. 1984 eztanda urtea izan zen euskal rockaren baitan, talde ugari sortu ziren, eta diskoetxe berriek lehendabiziko diskoak argitaratzeko modua eman zieten. Hala agertu ziren, goian aipatutakoez gain, Baldin Bada, Tijuana in Blue, Kortatu, Cicatriz, Hertzainak, MCD eta beste batzuen diskoak. Diskoak agertu ahala, borrokako rock musikaren oihartzuna zabaldu egin zen eta talde berriak agertu ziren. M-ak taldeak alde esperimentalagoa landu zuen. Herri Batasunak, "Martxa eta borroka" kanpainaren bidez, musika arrotzeko mugimendu hori bultzatzearen aldeko hautua egin zuen.

1987rako, mugimendu berria bere helduarora heltzen ari zen. 1987an, "Egin" egunkariak "Bat, bi, hiru... zazpi!" bilduma diskoa atera zuen, talde berrien kantuen laburpen bat eskainiz. Sona eta entzute handikoa izan zen. Harrezkero "Euskal Rock Erradikala" izendapena zabaltzen hasi zen, asko horrekin bat ez etorri eta hari uko egin arren, Eskorbutok bereziki. Ordu arte erdarazko hitzak erabiltzen ziren gehienetan, baina une horretan Kortatuk apustu sendo bat egin zuen, beren banakako hirugarren diskoa, "Kolpez kolpe", euskara hutsez argitaratuz (1988ko martxoan). Jotakie talde azkoitiarrak ere hala egiten zuen hasieratik, Balerdi Balerdik bezala geroago, pop estilora lerratuago.

Gaztetxeen inguruan umotutako musika eta gizarte mugimendu hori, baina, gainbehera hasi zen, drogaren erabilerak eta HIESak gogor zigortuta. Ordurako, zale ugari biltzen zituzten talde andana bateko kideak gaixotzen hasiak ziren: Cicatriz, Eskorbuto, RIP, etab. Hala ere, arrakasta izaten jarraitu zuten. Gauzak, hala ere, aldatzen ari ziren, soinu eta eragin berriak sartzen. 1988an, Kortatuk "Azken guda dantza" zuzeneko diskoa atera zuen, eta desegingo zela iragarri, egitasmo berri batekin itzultzeko: Negu Gorriak (1990). Urte berean, Euskadi Gaztea irrati publikoa sortu zen, protestakoaz bestelako gazte musika sustatzen zuena euskaraz, irrati-formula ereduaren arabera.

Dibertsifikazioa.

60ko hamarkadatik, Euskal Herriko musikak dibertsifikazio handia izan zuen, kontsumoko gizartea eta hiritartzea hedatu ahala. Euskal herri musikak herrietako erromerietan jarraitu zuen, baina aldi berean dantzaldietatik musika banda berriak atera ziren hedabideek lagunduta. Erdarazko musika sendotu egin zen nabarmen, eta oihartzun handia aurkitu zuen hedabideetan: Mocedades kantu taldeak Eurovision 1973ko lehen saria eskuratu zuen "Eres tú" abestiaz, arrakasta handiz; izan ere, kantu taldeek indar handia zuten herri tradizioan, Biarritzen bertan Oldarra sortu zen 1945ean. Euskal Herri mendebaldean indar bereziz, "otxote" gizon ahotsen taldeak indartu ziren, eta 60ko hamarkadan ugaldu egin ziren lehiaketak, baita beste abesbatza batzuk ere.

Euskal Kanta Berriaren eta Oskorriren lorratzean, Ganbara da aipatzekoa 80ko hamarkadan folk estiloan, Oskorrirekin batera. Ingeles eta espainiar joeren eraginpean ("Movida madrileña" eta "Los 40 principales"), hiriburuetan hainbat talde sortu ziren pop estilora lerratuagoak eta, oro har, joera komertzialago bati lotuak: Sanchis y Jocano, 21 Japonesas, Duncau Dhu. Bilbon, aipatzekoak dira 80ko hamarkadaren amaieratik aurrera Doctor Deseo, Platero y Tú, besteak beste. Kontzertuen ugaltzeak eta hedabideetako oihartzunak, gainera, profesionalizatzeko aukera zabaldu zuen, espezializazio gero eta handiagoaz. Carmelo Bernaola musikagintza klasikoan ibili zen 50eko hamarkadatik, baina otxandioarrak hainbat doinu herrikoi ere utzi zituen: Athletic Bilbaoren ereserki ezaguna, edota TVEko "Verano azul" telesail sonatuko hasierako doinua.

Txistuak gorde egin zuen euskaltasunaren altxor izatearen sinbolismoa eta, oro har, rol instituzional eta protokolarioa. Trukean, 80ko hamarkadan gero eta gehiago ziren trikiti eta pandero bikoteak, dantzaldien bizigarri. Trikiti txapelketa nazionalek bi talde goratu zituzten 80ko hamarkada bukaeran: batetik, Tapia eta Leturia; bestetik, Kepa Junkera. Musikariok, baina, ez ziren ohiturazko doinuetan geratu, eta beren doinu bereziak ontzen hasi ziren, esperimentaziorako joera batez. Hernaniko Txalaparta Eskolan, txalaparta doinuek isuri moderno eta esperimental bat hartu zuten, Euskal Herri osora hedatu zirenak. Luze gabe gitarra baxua elkartu zitzaien emanaldietan, joaldiei pop kutsua emanez, triki pop deitu izan den joeran. Trikiti eskoletatik atera ziren 90eko hamarkadan Maixa eta Ixiar, Alaitz eta Maider, Iker eta Larraitz, Gozategi... musika alaia, arina eta baikorra. Oso harrera ona izan zuten plazetan ez ezik, hedabideetan ere.

Gaztelaniaz, La Oreja de Van Gogh donostiarrak zurrunbilo bat bezala aireratu ziren plazetan eta hedabideetan, "Dile al sol" beren lehen diskoaz (1996); ahots indartsuko kantu gehiago etorriko ziren geroko albumetan. Haren lorratzean etorri zen Alex Ubago kantautore intimista, donostiarra ere, eta oihartzun handikoa Espainian. M-ak taldeak musika oso anitza eta eraginkorra eskaini zuen bere "Barkatu ama"n, eta harrera beroa izan zuen Euskal Herrian, baita kanpora ere, kritika aldetik bereziki. Ikuspegi berri batez, Negu Gorriak taldeak (1990) aurreko protesta kantuen aldean jarrera baikorragoa agertu zuen, hip hop eta mestizajeari emana, eta euskararen aldeko konpromisoaz. Ildo beretik beste talde batzuk agertzen joan ziren euskaraz: Zestoako Lin Ton Taun, protesta espirituari eutsiz bere lehen diskoan, Urtz power-pop estiloari helduz, edota Sorotan Bele, folk estilo fresko eta eraberritu batez. Luze edo labur arrakasta handia lortu zuten euskarazko musikaren munduan. Kontrako aldean, aurreko punk estilotik soinu gogorragoak atera ziren eta, horietan guztietan, Lekeitioko Etsaiak eta Andoaingo BAP taldeak dira aipagarriak; heavy metal estiloan eta euskaraz Su Ta Gar sortu zen Eibarren. 90eko hamarkadan, espezializazioa eta aniztasuna gailendu ziren.

XXI. mendea.

1990eko hamarkadaren amaieran, gaztetxeek indarrean jarraitu zuten arren, indarra hartuz joan zen kultur eta musika eskaintza publikoa, kultur etxeetatik hasita. Espezializazio handiagoak profesionalizazioa ere ekarri zuen, goraldi ekonomikoak bultzatuta; aldi berean, kontzertu emanaldi handiak hasi ziren. ETAren suetenekin batera, gizarte aurreikuspen berriak sortu ziren, baita bake asmoak hedatu ere. Mugaz bi aldeetako lankidetzak areagotu egin ziren. Irunen, Les Mecaniciens taldea desegin, eta Jabier Muguruzak bere bideari heldu zion. Mixel Ducauren Zaldibobo proiektua Bidaia bihurtu zen (2002), folk eklektikoko taldea. Bitartean, Sustraia taldeak (1992) Ipar Euskal Herriko bestak musikatu zituen 2009 arte, Mixuk gidaturik.

Lekunberrin, Berri Txarrak talde gazteak harrera beroa izan zuen rock gogor eta sofistikatuaz. Nazioartean oihartzuna hartzen hasi ziren. Etsaiak Pin Pan Pun Band festalari eta, aldi berean, garratzak ere nazioarteko bidea hartu zuen, Latinoamerikako kontaktu sare oparo baten bidez. Giro festazale eta alai horri eutsi zioten ere Joxe Ripiauk eta Betagarri skalari gasteiztarrek. Trikitiaren espezializazio eta esperimentaziotik Trikizio banda sortu zen (Ze Esatek!en aitzindari), eta Oreka TXek bide berriak urratu zituen txalapartarekin. Etzakit taldetik Esne Beltza sortu zen. Pi.L.T-k "Hil da jainkoa" abestiaz entzute handia hartu zuen Euskadi Gazteako sariketa irabaztean. 2000tik hasita, Delorean Zarauzko taldeak musika elektronikoa landu zuen.

Hiriburuetako festetako kontzertu handiekin batera, beste jaialdi komertzial eta ez-komertzial batzuek arreta irabazi zuten musikazaleen artean, milaka horietara bilduz. 1996an, Euskal Herria Zuzenean euskal kulturaren eta kultur artekotasunaren ospakizuna antolatzen hasi ziren Arrosan; Gasteizko Azkena Rock Festivalek lehen pausoak eman zituen (2002); Bilbao BBK Live Bilboko Udalarekin hitzartuta egin zen lehendabizi (2006). Hatortxu Rock, berriz, 1997an egin zen lehen aldiz Iruñea inguruan, euskal preso politikoen elkartasunez, eta 2017n 20. urteurrena bete zuen. Getxoko Nazioarteko Folk Jaialdiak eta Getxoko, Donostiako zein Gasteizko Jazzaldiak beren bidean gorantz egiten jarraitu zuten, nazioarteko arreta erakarriz. Euskal musikan, Ken Zazpi taldeak pop soinuak eta sentimendu intentsitatea bateratu zituen.

2015ean, Ken Zazpik "Phoenicoperus" bere estudio lan zainduena atera zuen, eta bere ordu arteko Euskal Herriko entzute eta ospea biribildu. Hari lankidetza berri batek jarraitu zion, 2013an Euskadiko Orkestra Sinfonikoarekin album sinfoniko bat atereaz. Horrelako lankidetzetan aitzindari izan zituen Benito Lertxundi ("Auhen sinfonikoa"; Elkar, 1998) eta Mikel Laboa musikari beterano ezagunak ("Gernika-Zuzenean 2"; Elkar, 1999). Estilo oso desberdinen nahasketak zirudien hartu beharreko bidea: Kalakanek herri tradizioa eta egungo eraginak uztartu zituen, baita nazioarteko itzuli batean murgildu ere, Madonnarekin (2012). Pascal Gaigneren eta Iñaki Salvadorrren bakarkako bideak zinemarekin gurutzatu ziren, baita hainbat sari irabazi, azkena Pascal Gaignek "Handia" pelikulan (2018). Opera estiloan eta ganberako musikan aipatzekoa da Ainhoa Artetaren jarduna, Euskal Herriko zein nazioarteko oihartzunaz.

Delorean, Inoren Ero Ni, Niña Coyote eta Chico Tornado, SextySexers, Sharon Stoner, Surfin Kaos, Izaki Gardenak, Ze Esatek!, Glaukoma, Potemkin, Willis Drummond, Korrontzi, Izaro Andres, Nogen eta Anne Etxegoien 2000ko hamarkadatik aurrera aritutako talde eta abeslari interesgarrien artean ditugu.


Viveiroko geralekua

Viveiro–Geralekua Galiziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.

Egoera.

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:


Parisen liberazioa

Parisen liberazioa, Frantziako hiriburuaren liberazioa lortzeko borrokak Bigarren Mundu Gerran, 1944ko abuztuaren 19tik 25era gertatu ziren. Ondorioz Aliatuek alemanek okupatuta zuten hiria askatu zuten. Borroka horretan, britainiarrekin, estatubatuarrekin eta frantsesekin batera, Espainiako eta Euskal Herriko errepublikano erbesteratuek parte hartu zuten. Parisen sartu zen lehenengoko ibilgailu blindatua "Gernika" izena zuen. Errepublikano espainiarren artean anarkistak ziren nagusi. Parisen liberazioak garrantzi handia izan zuen zeren eta Vichyko gobernuari amaitutzat eman baitzitzaion eta Charles de Gaulleren posizioa indartu baitzuen.

Nazien aurkako matxinada.

Normandiako Lehorreratzearen ondoren, ekainaren 6an, Aliatuen indarrak Parisera hurbiltzen ari ziren. Izan ere, Parisera heltzea ez zen lehentasun bat eta hori gertatzeko Parisen sortutako matxinadak garrantzi handia izan zuen.

Parisko Erresistentzia Henri Rol-Tanguyren agindupean zegoen. Rol-Tanguy Frantziako Alderdi Komunistaren partaidea zen eta, halaber, Forces françaises de l'intérieuren (FFI) burua Île-de-Francen. Berarekin batera aginduan Jacques Chaban-Delmas gaullista zegoen, militar-delegatua. Erresitentzia ez zituen medio eta material asko, ezta ere aliatuen indarrekin ezinbestekoak ziren komunikatzeko sistemak. Hala ere, nazien gune nagusiak inguratu zituzten. Alemaniaren erantzuna berehala eman zen: SSren dibisio bat Pariserako bidea hartu zuen, hirian zeuden Wehrmachten unitateak indartzeko. Dirudienez, Adolf Hitlerren asmoa hiria erabat txikitzea zen eta horretarako erabat fidelak izango ziren indarrak behar zituen; horrek justifikatzen zu SSren presentzia Parisen.

Aliatuen mugimenduen aurrean metroko langileak eta Jendarmeria abuztuaren 13an altxatu ziren. 15ean, bestetik, Frantziako Polizia Nazionalak, eta 16an postariek aurrekoekin bat egin zuten. Abuztuaren 16an Rol-Tanguyk hiriko ibilgailu guztien konfiskatzea agindu zuen, blindatzeko asmoarekin. Egun horietan, Londrestik, Chaban-Delmas heldu zen; Koenig generalaren agindua zeukan matxinada geldiarazteko. Aliatuen planak Paris irailean hartzeko ziren eta grebalariak eta Erresistentzia aurreratzen ari baitziren. Gaullistek, ordea, ezin zieten komunistei matxinadaren aintzindariak gisa utzi. Horregatik, Rol-Tanguyk abuztuaren 17an egin zen Erresistentziaren Batzorde Nazionalaren bilkuran borroka indartzeko proposatu zuenean, ez ziren aurka azaldu. Egun berean "la grande fuite des Fritz" (Fritzen ihesaldi handia) hasi zen gertatzen, hau da, alemanek, mugimenduari aurre ezingo zutela egin jakinik, hiria uzten hasi ziren. Ebakuazioaren ondorioz errepideetan ibilgailuen karabana luzeak sortu ziren.

Abuztuaren 18an eta Alderdi Komunistak deitua, Parisen greba orokorra hasi zen. Langile asko bildu ziren eta hiriaren auzo desberdinetan barrikadak altxatu ziren alemanen mugimenduak oztopatzeko asmoz. Borroka bereziki garrantzitsua 18an eman zen: egun horretan matxinatuek Parisko Polizia Prefektura hartu zuten. Konfrontazioak handitu ziren eta 22an maila altuena izan zuten. Aurretik, 20an, Erresistentziaren agindu gunea hiriaren erdian egokitu zen, lur azpiko babestoki batean. Aldi berean, Alexandre Parodik gobernu berri bat sortzeko lanekin hasi zen. Bitartean, Raoul Nordlingek, Suediako kontsulak, su-eten bat lortu zuen. Abuztuaren 23an, Dietrich von Choltitzek, militar gobernadoreak, hiria txikitzeko Hitlerren agindua jaso zuen.

Erresistentzia hiria okupatzen saiatzen ari zen bitartean, inguruan, partisanoek alemanen aurkako ekintzak aurrera eramaten zituzten. Dena dela, egoera ez zen ona Erresistentziarako: munizio gutxi zuten eta ez zeuden prestatuta borroka luze bat eramateko.

Frantziako Armada.

Aliatuen planen aurka, azkenean, Charles de Gaullek dibisio bat bidaltzea onartu zuen. Haren ustez Paris frantsesek beraiek askatu behar zuten. Leclercek Parisera joateko agindua eman zuen nahiz eta estatubatuarrak ados ez egon. 2. Dibisio Korazatua eta, tartean, 9. Konpainia, Raymond Dronneren agindupean, gehien batean Errepublikako Herri Armadako espainiarrez osatuta, Argentanetik, hiriburuaren bidean jarri ziren. Frantsesen erasoa abuztuaren 21ean hasi zen, hegazkinen laguntzarik gabe. 9. Konpainia bidea irekitzen zuen. Parisko mendebaldean alemanek defentsa handiak zituzten prestatuta; horregatik, alde hori sahiestuz, hiri inguruko auzoetan sartu ziren. Paristarren erantzuna izugarria izan zen: jendea kalera ateratzen zen, askotan Armadaren mugimenduak oztopatuz. Jendeak alemanen banderak atzera egiten ikusten zituzten eta atzetik bandera frantsesak eta Espainiako Errepublikarenak, gudu orgetan zintzilikatuta.

Lehenengo borrokak gogorrak izan ziren baina hala ere 2. Dibisioak aurrera jarraitzen zuen nahiz eta lo egin gabe bi gau jarraian izan. Alemanak gaindituak, 1944ko abuztuaren 25ean 2. Dibisioaren lehenengo elementuak Orleans atetik sartzen ziren. Bezperan, 9. Konpainia, haien artean 144 soldadu espainiarrak, oso aurreratura, Parisko Udaletxera heldu ziren; abuztuaren 24a zen, 21:22etan. Hirian oraindik 16.000 eta 20.000 arteko soldadu alemanak zeuden.

Alemanen Estatu Nagusia abuztuaren 25ean frantses armadaren jantziak zeramaten hiru militarrek atxilotu zuten: Francisco Sánchez, Antonio Navarro eta Antonio Gutiérrez; hirurak Amado Granellen agindupean zeuden. Arratsaldean, Paris-Montparnasse geltokian, alemanek errenditzea sinatu zuten. Hala ere, hiriaren leku desberdinetan konfrontazioek jarraitu zuten.

Euskaldun batzuk.

Ezagunak dira borroka horretan parte hartu zuten euskal hiritar batzuen izenak. Hona hemen batzuk:

Liberazioa literaturan eta zineman.

Parisko gertaera horiei buruzko lan asko plazaratu dira. 1944an berean Erresistentziak "La liberation de Paris" dokumentala filmatu zuen. Baina ziur aski ezagunena 1964an Larry Collinsek eta Dominique Lapierrek "Paris brûle-t-il?" eleberri historikoa da. Liburu horretan oinarrituta, 1966an, René Clément zuzendariak izenburu bereko filma egin zuen.


Laurent Terzieff

Laurent Terzieff (Okzitaniako Tolosa, - Paris, ) frantses antzezlea eta antzerki-zuzendaria izan zen. Abangoardiako antzerkiaren inguruan hasi zen lanean, Roger Blin zuzendariarekin eta Arthur Adamovekin, 1952an. Antzezle gisa zein zuzendari gisa, egile garaikideengana jo zuen bere lanak (Sławomir Mrożek, James Saunders, Edward Albee), eta absurduaren eta onirismoaren mugako errepertorioa landu zuen. Ikuskizun poetikoak idatzi zituen ("Milosz", 1993-1996), eta beste zuzendari batzuen ikuskizunetan ere parte hartu zuen ("Tête d'or, "1958). Hainbat filmetan ere parte hartu zuen, hala nola Luis Buñuelen "La Voie lactée "(1968) eta Jean-Luc Godarden "Détective"(1984) filmetan.


Kyohei Yumisaki

Kyohei Yumisaki (japonieraz: 弓崎 恭平

, 1992ko urriaren 30a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Giravanz Kitakyushu.


Oreocryptophis porphyraceus

Oreocryptophis porphyraceus bere generoko animalia bakarra da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.


Martxoaren 11

Martxoaren 11 gregoriotar egutegiaren urteko hirurogeita hamargarren eguna da, 71.a bisurteetan. 295 egun falta dira urtea amaitzeko.

"Daturen bat falta bada, urtearen lotura jarraitu han sartzeko."

Arte eta kultura.

Mundua.

), Giuseppe Verdiren musika eta Joseph Méry eta Camille du Locleren libretoa duen opera estreinatu zen Parisko Opera antzokian.

Kanpo estekak.

Martxoaren 10 | | Martxoaren 12


José María González-Sinde

José María González-Sinde (Burgos, Espainia, 1941eko urriaren 12a - Madril, Espainia, 1992ko abenduaren 21a) espainiar zinema-ekoizle eta zinema-zuzendaria izan zen.

Biografia.

Soinu eta Irudian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta ekoizpen-ikasketak Zinemako Eskola Ofizialean egin zituen. Telesaio ugaritan ekoizle-esperientzia handia jaso ondoren, filmak produzitzen hasi zen: José Luis Garciren "Asignatura pendiente" (1976); "Solos en la madrugada" (1977); "Las verdes praderas" (1978); eta "Sesión continua" (1984); Jordi Grauren "Chicas de club" (1970); José Luis García Sánchezen "El love feroz" (1973); Basilio Martín Patinoren "Queridísimos verdugos" (1975). Zuzendari-lanak ere egin zituen, bi film luzetan: "Viva la clase media" (1980) eta "A la pálida luz de la luna" (1985).

Bestalde, Espainiako Zinema, Arte eta Zientzietako Akademiako lehen presidentea izan zen, eta berak sortu zituen Goya sariak, zinemako espainiar sari nagusiak. Azken urteetan, Madrilgo telebista autonomikoko zuzendari nagusi izan zen, eta baita Madrilgo Udazkeneko Zinemaldiko zuzendari ere.


Squillace

Squillace Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Squillacek honako udalerri hauekin egiten du muga:


Ofiolita

Ofiolitak, lurrazal eta litosfera ozeanikoetan aurki daitezkeen arroka mota batzuk dira. Mota ezberdinetakoak izan daitezke; ultramafikoak, mafikoak eta mafiko bolkanikoak. Ohikoa ez den arren, lurrazal kontinentalean ere aurki daitezke obdukzio prozesu baten eraginez sortutakoak direnak.

Ofiolito izenak, Grekeraz "ofio" sugea esan nahi du eta "lito" arroka.

Nahiz eta gehienak ozeano inguruetan sortutakoak izan, batzuk rift ozeanikoetan edo arku bolkanikoetatik eratorriak dira.

Bi moduetara klasifika daitezke, beraien jatorria ea dortsal azkar o mantsoetan sortu den, foliazioak edo estentsioak dituzten eta beraien kapen potentziaren arabera, HOT edo LOT motakoak izan daitezke.

Kontzeptuaren bilakaera.

Ofiolita terminoa Alexandre Brongniart-ek erabili zuen lehen aldiz bere argitalpenetan 1813n eta 1821ean. Lehenengoan, ofiolita hitza arroka metamorfiko bat definitzeko (serpentinita) erabili zuen, zeinak Melanges izeneko bretxa handietan aurkituak izan ziren. Bigarrenean, definizioa zabaldu zuen eta arroka igneoen barietate bat bihurtu zen. Bertan, gabroa, diapasa, mafikoa eta ultramafikoa egonez. Beraz, ofiolita terminoa arroka talde bat definitzeko erabilia izan zen, Alpe eta Apeninoetan sortzen zirenak ain zuzen ere.

Ondoren, Gustav Steinmann- ek beste definizio bat eman zion, urte batzuk geroago “La trinidad de Steinmann” izena hartu zuena. Horri esker, urte batzuk geroago baliagarria izan zen plaka tektonikoen teoria eta itsasoaren hedapena garatzeko. Steinmannek ofiolitak arroka sedimentarioei lotuta zeudela aztertu zuen eta ikusi zuen arroka horiek ur hondoaren ingurunearen arrastoak erakusten zituztela. Beraz, “geosincica” izeneko kontzeptua erabili zuen terminoa ulertzeko. Gainera, Peruko Alpeetan zegoen Ofiolita falta arrazoitzeko “geosincica” gutxi edo lerratu gabea zutela esan zuen. Beraz, mendilerro eta alpeak ezberdinak izan behar zirela adierazi zuen.

Plaka tektonikoak aurrea jarraitu zuen baina “geosincica”ena zaharkituta geratu zen. Ofiolitak kontzeptu berri batekin lotu ziren. Litosfera ozeanikoaren zati zirela adierazi zuten eta dikeak dortsal ozeanikoaren estentsioaren emaitza gisa hartu ziren. Bertan aurkitutako arroka plutonikoak magma zati zaharrak zirela esan zen.

1973an, Akiho Miyashirok ofiolita terminoa aldatu zuen eta Txipren aurkitutako ofiolita zatiei esker, laba eta dikeek kimiko kalkalinoak zituztela adierazi zuen.

Non aurkitu?

Arroka mota hauek, orogenia eremuekin erlazionatuta daude. Orogenia eremu zahar edo berrietan. Beraz, subdukzio eta kolisio eremuetan aurki daitezke baita ere arroka zaharrez osatutako lekuetan.

Ofiolita gazteenak, alpeetan eta ozeano bareko suzko eraztunean aurki daitezke.

Horrez gain, beste eremu askotan aurki daitezke, esaterako; Zipre inguruan, Zagros mendietan, Arabiar Emirerri Batuetan, Asiako hainbat lekuetan eta Iranen.

Eraketa.

Ofiolitak mundu osoko gerriko orogeniko gehienetan izan dira identifikatuak. Hala ere, ofiolitaren eraketaren osagaiak eztabaidatuak izaten ari dira: sekuentzia jatorria eta ofiolita mekanismoaren kokapenarekin. Lokalizazioa sekuentziako dentsitate baxuko lurrazal kontinentalaren gaineko erupzio prozesua da.

Jatorria, ozeanoaren lurrazal gisa.

Hainbat ikerlariek ondorioztatu dute ofiolita litosfera ozeanikoa dela. Azterketa sismikoa egin zuten ofiolita konplexu batean. Azterketaren ondorioz, abiadura ozeanikoa eta ofiolita egitura berdinak ziren, ofiolita konplexuaren jatorria lurrazal ozeanikoa dela adieraziz. Itsas hondo eta ofiolitek silikatozko arroken ideia batzuk partekatzen dituzte, horrez gain, potasio eta sodio kantitate handia dute. Ofiolitoetan aurkitutako mineral, metal eta hidrogeno eta oxigeno isotopoei esker, deduzitu dezakegu,Itsasoko ura basalto beroaren bidez igarotzen zenean , desegin diren kristal batzuen inguruan eta sulfuroen forma jasotako elementu guztiak itsasoko ura beroarekin kontaktuan jarri zirela. Fenomeno bera gertatzen da dortsal ozeanikoetan. Azken froga, Sedimentuen eskualdea laba-buruko alboetan dagoela da. Beraz, hori dela eta, ophiolites-ek ezin dute jarraitu Wilson-en ziklo osoa eta lurrazal ozeaniko atipikoa dela esan ohi da.

Ofiolitaren kokapena.

Oraindik ez dago adostasunik ofiolitaren kokapenaren inguruan, lurrazal ozeanikotik kontinentearen mailaraino igotzen den prozesu bat delako, nahiz eta azken honen dentsitatea nahiko baxua izan. Kokapen modu guztiek pauso berdinak jarraitzen dituzte, ordea: subdukzioaren hasiera, ofiolitaren bultzada subdukzio plaka horren gainetik eta airearekin kontaktua.

Hipotesia.

Ertz kontinental irregularraren kokapena

Ternuako Uharteetako Badiako konplexuetan egindako ikerketa batean oinarritutako hipotesiak uhartearen arku konplexuarekin konbinatzen den kontinente ertz irregular batek ofiolitoen sorrera arku arroetakoa baino beranduago sortu zela eta konpresioaren ondorioz sortzen direla iradokitzen du. Itsas kontinentala, amildegiak eta luzera berrargitaratzean, lurrazal ozeaniko subdukzituari lotuta dago, uhartearen arku konplexuaren azpitik dagoena. Subdukzioa gertatzen den heinean, kontinente higikorra eta uhartearen arku konplexua elkartzen dira, hasieran harkaitzekin talka eginez. Hala ere, lurrazal ozeanikoa harkaitzen gainetik dago, oraindik ez da subduzitu uhartearen arkuaren azpitik.Lurrazal ozeaniko subduzitua kontinenteko ertzetik bereizten dela uste da, subdukzioarekin laguntzeko. Lurrazalaren atzerapenaren tasa uhartearen arkuaren konplexutasunaren aurrerapena baino handiagoa bada, lubakiaren atzerapena egingo da eta, ondorioz, kontrol-plaka luzapena gertatuko da, uhartearen arku konplexua lubakiaren kentzeko abiadurarekin bat etortzea ahalbidetzen duena. Luzapena, ondorengo arku arroa, lurrazal ozeanikoa sortzen du: ofiolitak. Azkenik, litosfera ozeanikoa erabat garatzen ari denean, uharteko arku konplexuaren erregimen hedatzailea konpresio bihurtzen da. Ozeanoaren azala, beroa eta positiboki higikorra luzapenaren mugimenduan, ez da subduzitzen, horren ordez, irla uhartearen ofiolita bezala abduzitzen da. Konpresioa irauten duen bitartean, ofiolita kontinentearen ertzean kokatzen da.

Taldeak eta eraketak.

Ofiolita ohikoenak aro mesozoiko gerriko orogenikotan daude. Arkaiko eta Paleoproterozoiko ofiolitak arroak dira.

Ofiolitak bi taldetan banatzen dira: Tethyan eta mendikateetan. Tethyanekoak mediterraneo ondoan daudenak dira, adibidez, Txipreko Troodoak eta Ekialde Ertainean. Mendikatekoak Ipar Amerikako mendebaldeko mendikateetakoak dira ohikoenak.

Ikerketa.

Azal ozeaniko gaztean zeharreko jariakor hidrotermalen zirkulazioak serpentinite sortzen du, peridotiten nahasmendua eta tenperatura baxuko gabro eta basaltoko mineralen nahasmendua. Askotan, mineralak epidositen gainetik aurkitzen dira oso nahastuak hidrotermal keabideekin.

Hortaz, ofiolitak mantuz eta azal ozeanikoz osatuak daudela pentsatzeko arrazoiak daude. Baina, gertutik begiratzean arazo batzuk ikusten dira, silize kantitatearekin (SiO2) eta titanioarekin (TiO2), adibidez, ofiolita basaltoak nagusitzen dira subdukzio guneetan (~ %55 silize, <%1 TiO2), eta gandor ozeanikoko basaltoak normalean %50 silize dute eta %1,5-2,5 TiO2.

Feldespatoaren eta piroxenoaren kristalizazio ordena gabroetan inbertitzen da eta ofiolitoek konplexutasun magmatiko multifase bat dute subdukzio guneetan. Izan ere, ofiolito gehienak subdukzioa hasten denean sortzen direlaren geroz eta froga gehiago daude eta hortaz, aurrealdeko arkuko litosfera irudikatzen duten zatiak daude.

Pseudostigrafia eta definizioa.

Ofiolitoen sekuentzia estratigrafiakoa litosferaren gandor ozeanikoaren eraketari dagokionez:

Aurkikuntzarako ofiolita garrantzitsuak.

1972an ofiolita berriro definitu zen, Penroseko konferentzian. Hauek lehendik izendatutako arroka igneoak bakarrik izango ziren, sedimentuz osatutako arrokak baztertuz.


Nortasunaren nahasmendu histrioniko

Oharra:

Nortasunaren nahasmendu histrionikoa gehiegizko erreakzio emozionalak, arreta bilatzeak eta gogo-aldartea bat-batean aldatzeak ezaugarritzen duten nortasunaren nahasmendua da. Emakumeek gizonek baino lau aldiz gehiago jasaten dituzte eta biztanleriaren %2–3ak du.


David Heinemeier Hansson

David Heinemeier Hansson (Kopenhage, 1979ko urriaren 15a) programatzaile daniar bat da, Ruby on Rails frameworka eta Instiki wikien sortzailea. 37signals enpresaren bazkide fundatzaile da.


Galtellì

Galtellì Italiako udalerri bat da. Nuoroko probintzian kokatuta dago, Sardinia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Galtellìk honako udalerri hauekin egiten du muga:

Kanpo estekak.

Sardinia · Nuoroko probintziako udalerriak


Lophuromys verhageni

Lophuromys verhageni Lophuromys generoko animalia da. Karraskarien barruko Deomyinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.


Lurmutur Hiria

Lurmutur Hiria (ingelesez: "Cape Town"

) Hegoafrikako hiri ezagunena da eta bertako hiriburu legegilea, Johannesburgen ondoren herrialdeko bigarrena biztanlerian. Lurmutur Mendebaldea probintziako hiriburua da.

Hiria 1652 urtean sortu zuen Herbehereetako Jan van Riebeeck nabigatzaileak Sortaldeko Indietako Konpainiaren merkatari topagune izateko. Hiria europarren okupaziorik zaharrena da Hegoafrika osoan. Lurmutur Hiria luzaro izan zen herbeheretarren koloniaren buru. Ezagunak dira hiriko portua, inguruko eskualdeko naturak duen garrantzia eta Mahai mendia eta Lurmutur puntua kokagune geografikoak.

2011ko Hegoafrikako errolda nazionalaren arabera udalerri metropolitarraren biztanleria 3.740.026 pertsonek osatzen dute. Bertakoen hizkuntza nagusiak ingelesa, afrikaans-a eta xhosera dira. Arrazaren arabera "coloured" deitutakoek (multietnikoak), zuriek eta beltzek osatzen dute biztanleriaren parte handiena.

Historia.

Eskualdeko arrastorik zaharrenak orain dela 15.000 eta 12.000 urte artekoan dira, Fish Hoeken dagoen Peers Caven aurkituak. Gutxi dakigu, ordea, eskualde honetako lehenengo biztanleen inguruan, Portugalgo Bartolomeu Diasek 1488an aipatu zuen arte ez baitago inongo erregistro idatzirik. Diasek "Cabo das Tormentas" ("Ekaitzen Lurmuturra") izena jarri zion lekuari. Joan II.a Portugalgoak Esperantza Oneko lurmuturra izena eman zion ("Cabo da Boa Esperança"), Indiarako eta Ekialderako ibilbide berri bat irekitzeak sortzen duen itxaropena zela eta. Vasco da Gamak 1497an lurmuturra berriro ikusi zuen. 1503an António de Saldanhak Table Mountain lehen aldiz izendatu zuen, "Taboa da caba". XVI. mendean, portugaldar, frantziar, daniar, herbeheretar eta ingelesek, baina bereziki portugaldarrek, geldialdi ohikoak egiten zituzten gaur egun Table Bay izena duen lekuan, Indietarako bidean. Tabakoa, kobrea eta burdina ematen zieten Khoikhoi etniako biztanleei haragiaren truke.

1652an Jan van Riebeeckek eta Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiako (VOC) beste langile batzuk Lurmuturrera bidali zituzten Ekialdeko Herbeheretar Indietara zihoazen itsasontziak laguntzeko. Honela, Fort de Goede Hoop bastioia sortu zuten, beranduago Esperantza Oneko Gaztelua izango zena. Lurmuturrean etxeak eraikitzen hasi ziren, baina laster aurkitu zuten ez zutela langile nahikorik. Herbeherek, egoerari buelta emateko, Indonesia eta Madagaskarreko esklaboak ekarri zituzten. Hauetako asko Lurmuturreko Mestizoen lehen arbasoak izan ziren. Van Riebeeck eta bere ondorengoen gobernupean landare ugari sartu ziren Lurmuturrean, betirako ingurunea aldatuz. Mahatsak, zerealak, intxaurrak, patatak, sagarrak eta zitrikoak iritsi ziren, ekonomian eragin handiarekin.

Herbehereetako Errepublika Frantza Iraultzailearen esku geratu zenean, Bataviako Errepublika izenarekin, Erresuma Batuak koloniak kontrolatzeari ekin zion. 1795ean Lurmutur Hiria konkistatu zuen, baina 1803an Herbehereei itzuli zioten, itun baten ondorioz. Blaauwbergeko Guduaren ondorioz britainiarrek berriro konkistatu zuten 1806an. 1814ko Anglo-Herbeheretar Itunarekin Lurmutur Hiria Britainiaren menpe geratu zen. Lurmuturreko kolonia berriaren hiriburua izan zen, 1800eko hamarkadarako nahiko hedatu zena. Hedapenarekin batera, parlamentu propioa eskatu zuten, baita lortu ere 1854an. Bertan argibideak eman behar zituen Lehen Ministroa izendatu zuten 1872an. Lurmuturreko Frankizia Kualifikatuaren bidez, arrazaren arabera ez, baina sexuaren arabera bereizten zuen sufragioa ezarri zen.

1867an Mendebaldeko Griqualandian diamanteak aurkitu ziren, eta 1886an Witwatersrandeko Urrearen Sukarra emanzen, Hegoaldeko Afrikako migratzaile kopurua handituz. Barnealdeko Boer errepubliken eta Britainiar gobernu kolonialaren arteko gatazkek Bigarren Boerren Gerra piztu zuten, 1899 eta 1902 artean, britaniarren garaipenarekin. 1910ean Britainiak Hegoafrikar Batasuna sortu zuen, Lurmuturreko Kolonia garaitutako bi Boer errepublikekin eta Natalgo koloniarekin batuz. Lurmutur Hiria batasun berri horren hiriburu bilakatu zen, eta beranduago Hego Afrikarena.

1948ko hauteskundetan Alderdi Nazionalak hauteskundeak irabazi zituen "apartheid"a ezartzeko programarekin. Honek Lurmuturreko frankizia interraziala hautsi zuen, baita Group Areas Act sortzera ere, jendea arrazen arabera sailkatzen zuen sistema bat. Lurmutur Hiriko auzo multi-razialak bereizi eta eta legearen aurkako etxebizitzak eraitsi ziren. Fama berezia hartu zuen Lurmutur Hiriko Seigarren Barrutiak. "Zurientzat bakarrik" deklaratu ostean, 60.000 herritar kaleratu zituzten eta euren etxebizitzak eraitsi. Horietako asko Cape Flats eta Lavender Hillen bizitzera derrigortu zituzten. Apartheidaren barruan Lurmuturra "Langile koloredunen preferentzia eskualdea" izendatu zuten, "Bantuak" (hau da, afrikarrak) kanporatuz.

Langa, Gugulethu eta Nyangako ikasleak egoera honen aurka altxatu ziren. 1976ko ekainean Bantuen Hezkuntza Legearen aurka antolatu ziren, poliziarekin topo eginez. Hainbat eskola erre ziren.

Lurmutu Hiria apartheidaren aurkako mugimenduaren lider asko sortu dituen hiria da. Robben Island, hiritik 10 kilometrora dagoen espetxe-uharte bat, hainbat preso politiko ezagun izan ziren. Apartheidaren amaiera heltzen ari zela, Nelson Mandela bere gartzelaldiaren osteko lehen mitina Lurmutur Hiriko udaletxeko balkoitik egin zuen, 1990eko otsailaren 11n. Hitzaldiak garai berria ekarri zuen bere herrialdearentzat, eta lehen hauteskunde demokratikoak lau urte beranduago egin ziren, 1994ko apirilaren 27an.

1994tik aurrera hiriak hainbat arazo berri izan ditu, batez ere droga eta drogari lotutako biolentzia dela eta, eta azken aldian mafia moduko biolentziarena. Aldi berean, ekonomia berpiztu eginda, bai higiezinen booma dela eta, zein turismoaren etorrera dela eta. Lurmutur Hiria da, gaur egun, Hego Afrikan ekitate handiena duen hiria.

Geografia.

Lurmutur Hiria 33,55ºS latitudean kokatuta dago, Sydney eta Buenos Airesen antzeko latitudean eta Casablanca edo Los Angelesen parekoan Ipar Hemisferioan. Table Mountain, bere hegi ia bertikalekin eta 1.000 metrora dagoen goi-ordokiarekin, eta Devil's Peak eta Lion's Head mendiekin bere bi aldeetan geografia berezia sortzen dute. Hiru mendi hauen artean hiriaren City Bowl delakoa dago. Askotan hodei fina eratzen da Table Mountainen gainazalean. Hiriaren hegoaldean Lurmuturreko penintsula dago, Ozeano Atlantikoan 40 kilometro barneratzen den mendilerroa, Cape Point deritzon puntura iritsi arte. Lurmutur Hirian 300 metro baino gehiago duten 70 mendi daude. Hala ere, hiriaren auzo asko Cape Flats deitzen den lautadan daude, ekialdera 50 kilometroz hedatzen den eremua.

Robben uhartea.

UNESCOk Robben uhartea Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1999an. Robben uhartea Table badian dago, Bloubergstrandetik 6 kilometrora, eta itsas gainetik 30 metrora altxatzen da. Robben uhartea kartzela bat izan da 400 urtez, baita ere legena zutenen kolonia bat, posta-bulego bat, psikiatriko bat eta itsasontzietako kanpo portu bat. Gaur egun bertako museoaren itsasontzi zerbitzuarekin baino ezin da bisitatu.

Klima.

Lurmutur Hiriak klima mediterraneo epela du (Köppen klima sailkapena), negu epe eta ez oso hezeekin eta uda lehor eta beroekin. Negua ekainaren hasieratik abuztuaren amaiera artean ematen da, eta Ozeano Atlantikotik hainbat fronte hotz sartzen dira, euria utziz eta ipar-mendebaldeko haize bolada indartsuak. Tenperatura maximoen batez-bestekoa 18 °C da, eta gutxienekoena 8,5 °C. Hirian 515 milimetro euri egiten ditu urtean zehar. Uda abendutik martxora irauten du, eta 26 °Cko gehienezko tenperaturak daude, 16 °Cko gutxienekoekin. Berg Haizeak jotzen duenean asko berotzen da hiria. Otsailean eta martxoan ohikoa da barnealdetik datorren haize hau. Udaberria eta udaren arteko sasoian haize bolada indartsuak egoten dira hego-ekialdetik, poluzioa garbitzen laguntzen duen fenomenoa. Haize hau Hego Atlantikoan kokatzen den antizikloi indartsu baten sortu ohi du. Urtean 3.100 ordu eguzki jasotzen ditu Lurmuturrak.

Uraren tenperatura oso aldakorra da. False Bayn 22 °Cra iristen da, baina Atlantikoan 10 °C izaten ditu. 2018an Lurmutur Hiriak ur eskasia handia zuen, Lurmutur Hiriko lehortea izena eman zaion krisi handia.

Flora eta fauna.

Biodibertsitate-gune batean kokatua, baita Lurmuturraren Erreinu Floristikoan ere, Lurmutur Hiriak munduko eremu baliokide bateko biodibertsitate-maila handienetakoa du. Guztira, 19 landaredi mota bereizten dira, eta horietako asko hiriaren guztiz endemikoak dira. Gainera, ehunka espezie endemikoren habitata da, oso mugatuta edo mehatxatuta daudenak. Espezie aniztasun izugarri hau hiriaren kokapen zehatz bat izateari zor zaio, hainbat lurzoru eta mikroklima mota ezberdinen elkargune puntuan.

Zoritxarrez, biztanleriaren hazkunde azkarrak eta hiri-hedakuntzak ekosistema horietako asko estali dituzte. Ondorioz, Lurmutur Hiriak 300 landare espezie baino gehiago ditu mehatxatuta eta gaur egun desagertuta dauden 13. Izan ere, Lurmuturreko penintsulak, hiriaren barnean dagoena, munduko tamaina baliokideko edozein eremu kontinentaletako espezie mehatxatuen kontzentraziorik handiena du. Galtzeko arriskuan dauden edo desagertutako landareen aztarna txikiak sarritan bizirik dirau errepide bazterretan, espaloietan eta kirol-zelaietan. Gainerako ekosistemak partzialki babestuta daude 30 erreserba natural baino gehiagoko sistema batek, Table Mountain Parke Nazionala barne.

Gobernua.

Lurmutur Hiria Afrikako Kongresu Nazionalak gobernatzen ez duen Hegoafrikako hiri garrantzitsu bakarra da, bere aurreko alkatea (Helen Zille) oposizio nazionaleko buruzagia izanik.

Bere tokiko gobernua 231 kideko udalbatza batek gobernatzen duen udalerri metropolitarra da, 28 kideko kontseilu exekutibo baten menpekoa. Udaleko arduradun bat eta alkate exekutibo bat buru dute, eta txandaka egiten dituzte beren funtzioak. Lurmutur Hiria 105 hauteskunde barrutitan banatuta dago, eta horietako bakoitzak zuzenean kontseiluetako bat hautatzen du, gainontzeko 126 zinegotziak, berriz, alderdi politikoen ordezkaritza proportzionaleko sistemaren bidez. Alkatea udalak hautatzen du.

Egungo alkatea Aliantza Demokratikoko Patricia de Lille da, 2011ko udal hauteskundeen ostean bere alderdiko lankide Dan Plato ordezkatu zuena. 2014ko hauteskunde orokor eta probintzialek Helen Zille eta Patricia de Lilleren gobernu ona berretsi zuten, gehiengo absolutua lortuz probintzian (%59,4) eta hirian (botoen %61,5). 2016ko azken tokiko hauteskundeetan, Aliantza Demokratikoa izan zen berriro ere gehiengo alderdia, kontseiluan bere eserlekuak handitu baitzituen, 231tik 154 (botoen %61), Afrikako Kongresu Nazionalak lortutako 57 eserlekuak hirukoiztuz. 16 eserleku galdu ituen.

2021eko Udal Hauteskundeetan, Aliantza Demokratikoak (DA) gehiengoa mantendu zuen, oraingoan gutxituta, 136 eserleku hartuz. Afrikako Kongresu Nazionalak nabarmen galdu zuen, eta 43 eserleku jaso zituen. Lurmutur Hiriko alkatetzarako Aliantza Demokratikoaren hautagaia, Geordin Hill-Lewis aukeratu zuten alkate.

Lurmutur Hiriko tokiko gobernua "Batasuna" deiturikoan bateratu aurretik, sei eskualdeko "Administraziotan banatuta zegoen", Batasunaren funtzio asko oraindik Administrazio zaharren arabera banatuta daude, "Lurmutur Hiria" barne. City Basin, Atlantic Waterfront eta hegoaldeko auzoak, Pinelands, Langa eta Mitchell's Flat eskualdeen jabea. "Hegoaldeko penintsulak" Hout Bay, Wynberg, Constantia, Fish Hoek, Kommetjie, Noordhoek eta Simon's Town barne hartzen ditu. "Blaauwberg" eskualdea Milnerton, Tableview eta Bloubergstrand-ek osatzen dute. "Tygerbergek" bere eskualdea du Durbanville, Bellville eta Khayelitsha barne. "Oostenberg" Kraaifontein, Brackenfell, Kuilsrivier, Blue Downs eta Eerste Rivier osatzen dute. Azkenik, "Helderberg" administrazioa Somerset West, Strand eta Gordon's Bay-ek osatzen dute.

Demografia.

2001eko Errolda Nazionalaren arabera, Lurmutur Hiriko biztanleria 2.893.251-koa da. 759.767 etxebizitza formal daude, horietatik %87,4 saneamendu edo komun kimikoa daukate eta %94,4 udalerriko zaborrak kentzeko zerbitzua daukate gutxienez astean behin. Etxebizitzen %80.1-ek elektrizitatea erabiltzen dute energia iturri nagusi gisa. Etxebizitzen %16.1 pertsona baten jabetzakoa da.

Mulatoek biztanleriaren %48,5 osatzen dute, ondoren afrikar beltzak %31rekin, zuriak 1%9rekin eta asiarrak %1,5arekin. Biztanleriaren %46.6-ak 24 urte baino gutxiago ditu, eta %5-ak 65 urte baino gehiago ditu. Hiriko batez besteko adina 26 urtekoa da eta 100 emakume bakoitzeko 92,4 gizon daude. Hiriko biztanleen %19,4 langabezian dago (Estatuko batez bestekoa %25,2), horietatik %58,3 beltzak, %38,1 mestizoak, %3,1 zuriak eta %0,5 asiarrak dira. Lurmutur Hiria milioi erdi biztanle baino gehiagoko Hegoafrikako hamar hirietatik bakarra da beltzak ez diren gehiengo biztanleria dutenak eta ingeles ondorengoen komunitate handia duena.60.000 sefardi hirian bizi ziren.

Lurmutur Hiriko biztanleen %41,4 Afrikaans hitz egiten dute etxean, %28,7 xhosera, %27,9 ingelesez, %0,7 sesothera, %0,3 zuluera, %0,1 Tswanera hitz egiten du eta biztanleriaren %0,7-ak hizkuntza ez ofizial bat hitz egiten du etxean. Biztanleriaren %76,6 kristaua da, %10,7-k erlijiorik ez du, %9,7 musulmanak dira, %0,5 juduak dira eta %0,2 hinduak dira. %2.3 zehaztu gabeko beste sinesmen batzuk aldarrikatzen ditu.

Ekonomia.

Lurmutur Hiria Mendebaldeko Lurmutur Probintziako zentro ekonomikoa da, baita eskualdeko industriagune nagusia ere. Eskualdeko portu eta aireportu nagusia ere baditu. Mendebaldeko Lurmutur Probintziako hiriburua izanik, baita Parlamentu Nazionalaren egoitza ere, diru-sarrerak handitzea eta gobernuarekin lotutako industriak haztea ekarri du. Hiriak hitzaldi asko antolatzen ditu, batez ere 2003ko ekainean irekitako Cape Town International Convention Centre berrian. Hiriak azken hamarkadetan higiezinen eta eraikuntzaren gorakada izan du, 2010eko FIFA Munduko Kopa dela eta.

Hirian egoitza duten enpresa gehienak aseguru konpainiak, txikizkako taldeak, argitaletxeak, diseinua, moda diseinatzaileak, garraio enpresak, petrokimikoak, arkitektoak eta publizitate agentziak dira.

Ekoizpenaren zati handi bat Lurmutur Hiriko portuan edo Lurmutur Hiriko Nazioarteko Aireportuan egiten da. Ontzigintza eta industria enpresa gehienek tokiko bulegoak dituzte Lurmutur Hirian. Probintzia ere herrialdeko energia garatzeko zentro bat da, egungo Koeberg Zentral Nuklearrak Mendebaldeko Lurmuturraren beharretarako energia ematen baitu. Ozeano Atlantikoaren kostaldean petrolio esploratzaileek petrolioa eta gas naturala aurkitu dituzte duela gutxi. Mendebaldeko Lurmuturra Hegoafrikako eskualde turistiko garrantzitsu bat da ; turismoaren industria probintziako BPGaren % 9,8 da eta probintziako langileen % 9,6 enplegatzen du. 2004an nazioarteko 1,5 milioi turista baino gehiagok bisitatu zuten ingurua. Lurmutur Hiriko meatzaritza industriak gora egin du azken 6 urteotan. 2002tik 6.000 meatzari ari dira lanean industria honetan. Duela gutxi Hegoafrikako hiri ekintzaileena izendatu zuten hiria.

Turismoa.

Urtean batez beste 1,5 milioi turistak bisitatzen dute Lurmutur Hiria. Hegoafrikako hiririk ospetsuena da, erakargarri, ikusgarri eta jarduerekin gozatu daitekeena.

Kanpoko jarduerei dagokienez, Lurmutur Hiriak hainbat kirol ditu, hala nola eskalada, urpekaritza, golfa eta parapentea, besteak beste. Hondartzak ezin hobeak dira ur-kirolak egiteko, besteak beste, surfa, windsurfa eta kayaka egiteko. Ezagunena urpekaritza da, eta horrekin ohikoa da marrazoen kobazuloak aurkitzea.

Boulders hondartza kontserbazio gune baten parte da, Table Mountain National Park, pinguinoen habitataren parte dena. Animalia hauekin esploratu eta igeri egin dezakezun eremua da

Kirola.

Lurmutur Hiriko kirolik ezagunenak, partaidetzaren arabera, kriketa, futbola, igeriketa eta errugbia dira. Errugbian, Lurmutur Hiria Mendebaldeko Probintziaren egoitza da, Newlands Stadiumean jokatzen duena eta Currie Kopan lehiatzen duena. Gainera, Mendebaldeko Probintziako jokalariek (Wellington-eko Boland Cavaliers -ekin batera) Stormers-ek osatzen dute Hego Hemisferioko Super Rugby lehiaketan. Lurmutur Hiria ere selekzio nazionalaren ohiko egoitza da, "Springboks", eta 1995eko Errugbiko Munduko Kopan antolatutako partidak, hasierako ekitaldia eta hasierako partida barne, baita "All Blacks" Ingalaterraren aurka Jonah Lomuk lau saiakera egin zituenean.

Futbola, Hegoafrikan "futbola" bezala ere ezaguna, ezaguna da. Bi klubek Lurmutur Hirian jokatzen dute Premier Soccer League (PSL), Hegoafrikako futboleko maila gorenean. Talde hauek Ajax Cape Town dira, 1999an Seven Stars eta Cape Town Spurs taldeen bat-egitearen ondorioz sortu zena, Chippa Unitedekin batera. Lurmutur Hiriak 2010eko Futbol Munduko Kopako hainbat partida ere antolatu zituen, Hegoafrikan ospatu zen finalaurreko bat barne . Ama Hiriak 70.000 edukiera duen estadio berria eraiki zuen (Green Point Stadium) Green Point eremuan, 2014ko Afrikako Nazioen Txapelketaren finala ere haru zuen.

Kriketean Cape Cobras-ak jokatzen dute Newlands Cricket Ground-en. Taldea Western Province Cricket eta Boland Cricket-en bat-egitearen emaitza da. Supersport Series eta Standard Bank Cup Series-en parte hartzen dute. Newlands Cricket Ground nazioarteko partidetarako ohiko egoitza da.

Lurmutur Hiriak Olinpiar asmoak ditu: 1996an, Lurmutur Hiria 2004ko Olinpiar Jokoak antolatzeko KOIk hautatutako bost hiri hautagai ofizialetako bat izan zen. Azkenean ekitaldia Atenasera joan zen arren, Lurmutur Hiria hirugarren postuan sailkatu zen.

Hiri-senidetuak.

Lurmutur Hiria gaur egun hiri hauekin dago senidetuta:


Euskal Herriko pertsona ospetsuak


Drumcree (Westmeath konderria)

Drumcree (irlanderaz: "Druim Criadh"

) Irlandako udalerri bat da, Westmeath konderrian dagoena. 2006ko erroldaren arabera 687 biztanle zituen.


Castresana

"Artikulu hau Lausako Haraneko herriari buruzkoa da; Bilboko auzoa gaitzat duena beste hau da: «Kastrexana»"

Castresana Lausa Haraneko herria da, Burgosko probintzian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 25 biztanle zituen.

Herriko parrokia Santa Luziaren baseliza da.


Karl Schwarzschild

Karl Schwarzschild (Frankfurt am Main, 1873ko urriaren 9a - Potsdam, 1916ko maiatzaren 11), alemaniar fisikari, matematikari eta astronomialari bat izan zen. Schwarzschildek hainbat oinarrizko ekarpen egin zituen fisikako hainbat arlotan. Teoria kuantikoaren aitzindarietako bat izan zen. Behaketa astronomialari zerikusia duten optika eta argazkigintza ikerketak burutu zituen, unibertsoa neurtzeko geometria ez euklidestarra proposatuz.

Batez ere ezaguna da Einsteinen eremu ekuazioen soluzio zehatza aurkitzeagatik, grabitatea deskribatzen dutenak. Schwarzschilden soluzioak Schwarzschilden metrika eta Schwarzschilden koordenatuak erabiltzen zituen. Soluzio honek zulo beltzen existentzia aurreikusi zuen.

Biografia.

Schwarzschild 1873ko urriaren 9an jaio zen, Frankfurt am Mainen. etorki judutarra zuen familiako sei seme-alaben anai nagusia izan zen. Bere aita salerosketa komunitatean aktiboa zen. Schwarzschild-en familiak frankfurteko bi fabriken jabe ziren. Lehen hezkuntza Ikastola judutar batean egin zuen. Ondoren Lessing-Gymnasiumera joan zen bigarren hezkuntza egitera. Bertan hainbat arlo ikasi egin zituen baina berehala ikusi zen astronomiarako haur prodijioa zela. Hamasei urterekin, matematikarako zuen erraztasuna demostratu zuen orbita zeruko mekanikari buruzko eta izar bikoitzei buruzko lan teorikoak burutu zituenean. Lan horiek geroago "Astronomische Nachrichten" aldizkarian argitaratu ziren. Astronomiari buruzko jakin mina bere lagunarekin Paul Epstein partekatzen zuen, bere trebetasun matematikoa butzatu egin zuena.

Lehenengo urteak.

1891 Estrasburgoko unibertsitatean onartua izan zen, non hiru urtez astronomian tesi doktorala egiten egon zen. Doktoratu bezain laster laguntzaile lanak egiten hasi zen Kuffner behatokian. Bere lehendabiziko ekarpena material fotografikoen propietateak zehazten zituen formula baten garapena izan zen.

Gotingako Unibertsitatean lan egiten hasi.

1901-ean behatoki zuzendari eta astronomia irakasle lanpostuak lortu zituen Gotingako unibertsitate prestigiodunean. Bertan matematikari eta fisikari garrantzitsuekin elkartu zen. Garai hartan unibertsoa geometria ez euklideo (geometria kurbo) batez deskribatzen zela proposatu zuen. Horrez gain, izararteko energiaren garraioa, eguzkiaren erradiaktibitatearen balantzea fotoesferan, edota elektrodinamiikan eta optikan ikerketak egin zituen.

Lehen Gerra Mundiala.

Lehenengo mundu gerraren hasierarekin bizitza guztiz aldatu zitzaion Schawrschidli. Momentu hartan Potsdameko Behatokiaren arduraduna zen. Astronomo batek lor zezakeen prestigiorik handienetarikoa izanik .Hala ere, Alemaniako armadan izerrendatu zen. Ez zuen egin behar, izan ere 40 urteko akademikoa zen, dena den, familia judutarra izanik eta alemaniako antisemitismo gorakorra zela eta, bere baliogarritasuna demostratu nahi zuen. Armadan zegoelarik Belgikan estazio meteorologiko baten arduraduna izan zen. Ondoren Frantzian artilleriako kalkulu balistikoak eginz zituen. Honen ondorioz artilleriako bigarren ordezkaria izendatu zuten .

1915eko bukaeran fronte orientalera bidali zuten. Bertan pusla bitxiak agertu zitzaizkion ahoan, geroxeago gorputz osora hedatu zirenak.. Kanpaina-ospitalean pemphigus vulgarisekin diagnostikatu zioten. Garai hartan gaixotasun hau ez zuen inongo sendabiderik. Gaixotasunean ezpentsatzeko Schwardschilek fisika egitera bueltatu zen bereiziki Potsdamen entzundako zurrumurru batean interesatu zen.

Erlatibitate orokorreko ekarpena.

Momentu hartan, Albert Einsteinek erlatibitate berezia hedatzeko teoria batean lan egiten ari zela hitz egiten zen. Horrexegatik 1915ean Prusiako Zientzien Akademiaren aurrean Einsteinek bere eremu ekuazioei buruzko hitzaldia eman zuenean Schwardschilek eremu ekuazio horien kopia bat lortzen zaiatu zen. Horretan lan egiten hasi zen.

1916an Einsteinek Erlatibitate orokorraren teoria aurkeztu zuenean ez zen gai izan ekuazioen soluzio zehatza emateko. Baina Schwarzschilek fronte orientaletik ekuazio horien soluzio zehatz bat bidali egin zion gutun baten bidez. Einstein berak asko harritu zen emaitza analitikoaren lorpenagaitik. Horregatik aste bat igaro ostean emaitzak Prusiako zientzia Akademiaren aurrean aurkeztu zituen Schwardschilden izenean. Hala ere gutun hau ez zen bidali zuen bakarra. Hurrengo gutun batean zulo beltzen existentzia demostratu zuen (nahiz eta termino hau oraindik ez erabili).

1916ko udaberrian Schwardschild Berlineko ospitalera eraman zuten non bere gaixotasuna zela eta hil egin zen 42 urterekin..Bere familiarekin lurperatuta dago Stadtfriedhof Göttingenen.

Bere emaztearekin Else hiru seme-alaba izan zituen:

Lana.

Hainbeste artikulu eta lan idatzi egin dira Schwarzschilden soluzio zehatzen azterketari buruz, eta Bere ekarpen garrantsitzuena Erlatibitate orokorrean egin baldin bazuen ere hainbat fisikako arlo ezberdinetan lan egin zuen. Batzuk aipatzearren: Mekanika kuantikoan, Fotometrian, Astronomia instrumentazionalean, estatistika estelarrean, espektroskopian...

Argazkigintzaren fisika.

1897an Vienan zegoelarik, Schwarzschilek formula bat eraiki zuen ,Schwarzschilen legea deritzona, material fotografiko baten dentsitate optikoa kalkulatzeko balio duena

formula_1

non formula_2 dentsitate optikoa den, formula_3 behatutako iturriaren intentsitatea den, formula_4 exposizioa den eta formula_5 konstante bat den.

Elektrodinamika.

Wolfgang Pauli-ren arabera. Schwarzschild eremu elektromagnetikoaren formalismo lagreangeara era zuzen batean idatzi zuen lehenengo pertsona izan zen.

formula_6

Non formula_7 eta formula_8 aplikatutako eremu elektriko eta magnetikoak diren hurrenez hurren. formula_9 potentzial eskalar elektrikoa da eta formula_10 eremu potentzial magnetikoa den.

Berak ere elektrodinamikaren formulazio bariazionala sortu zuen

formula_11non formula_12 formula_13 ren partikularen unibertso lerroak diren.

Erlatibitate orokorra.

Schwarzschild 1916an Einsteinen eremu ekuazioen soluzio zehatza lortu zuen. Einsteinek bakarrik soluzio numerikoak lortu izan zituen 1915ean Merkurioaren perihelioari buruzko artikulo ospetsu batean.Schwarzchildek koordenatu esferikoak erabili zituen gorputz esferiko eta ez errotatiboen espazio denboraren perturbazioa aztertzeko. Schwardschildek proposatutako soluzio zehatzaren metrika:

formula_14

non G grabitazioa unibertzalaren konstantea den eta c argiaren hutseango abidadura den.

Soluzio honen arabera gorputz masadun bat Schwazschilden erradioa baino txikiagoa den erradioa duenean kolapso grabitatorio bat gertatuko da. Rs erradioa Schwarzschilden erradioa da eta edozein partikula masadun edo masagabe igarotzean ezin izango da bueltatu eremu grabitatorioaren eraginaren ondorioz.formula_15

Kolapso grabitatorioa simetria esferikoarekin ematen bada Schwarzschilden zulo beltz izenarikin ezagutzen den gorputz astrofisiko bat sortuko du. Adibidez hau gerta daiteke neutroi izar batek Tolman-Oppenheimer-Volkoff-en limitea gainditzen duenean.

Schwarzchilden Zulo Beltzak.

Schwarszchilden zulo beltza formula_16 masak bakarrik deskribatzen duen zulo beltz estatiko eta kargarik gabekoa da. Xehetasun gehiagorekin Schwarzschilden zulo beltz bat espazio denboraren zonalde bat da lerro irudikari baten bidez bananduta dagoela. Lerro irudikari hori zeharkatuz gero ezin daiteke kanpora atera berriro. Argiak ere ezin izango du kanpora atera, ondorioz kanpotik beltza ikusiko litzateke. Horregatik zulo beltz izena hartu izan du objektu honek. Zulo beltz mota hauetan singularitate bat aurkitzen da erradioaren zentruan. Singularitate hori grabitatearen eredu kuantiko bat lortu arte ezin izango da matematikoki azaldu.

Publikatutako Lanak.

Göttingeko unibertsitatearen liburutegi nazionalean Karl Schwarzschilden lan zientifiko originalak gordeta daude.

Erreferentzia Kulturalak.

Karl Schwarzschild (1987) Connie Willis sortutako "Schwarzschild Radius" zientzia fikziosko istorio laburrean agertzen da.

"Schwarzschild's Cat" XKCD.com komikian katuen tamaina eta maitagarritasuna konparatzen da .

Eponimiak.

Bere homenez izendatutako lekuak:


Juan Kurchan

Juan Kurchan (1913ko azaroaren 21a - 1972ko azaroaren 3a) arkitekto eta diseinatzaile argentinarra eta Argentinako Mugimendu Modernoaren aholkularia izan zen. BKF aulkia edo "butterfly" (tximeleta) aulkia izenez ezagutzen den eserleku eramangarri bat diseinatu zuen. Le Corbusierrekin Buenos Aires hiria birmoldatzeko plan batean lan egiten zuen talde baten parte izan zen, eta geroago hiriko administrazioan sartu zen eta bertan eraikin berri asko diseinatu zituen. Geroago Fondo Nacional de las Artes-eko zuzendaria izan zen.

Biografia.

Juan Kurchan Buenos Airesen jaio zen 1913ko azaroaren 21ean. Arkitektura ikasi zuen Buenos Aireseko Unibertsitateko Arkitektura Eskolan. 1937an unibertsitatea utzita, Europara bidaiatu zuen Jorge Ferrari Hardoy lankide eta adiskidearen konpainian eta Le Corbusierren estudioan osatu zuen bere prestakuntza, non Antonio Bonet arkitekto katalana ezagutu zuen. Hirurek Buenos Aires hiriko plan nagusi batean lan egin zuten.

Karrera.

1938an Kurchan Bonet eta Ferrari Hardoyrekin elkartu zen arkitektura-praktika martxan jartzeko. Hiru hauek BKF Aulkia diseinatu zuten urte berean Suipachako eta Esmeraldako Ferrariren estudioetarako. Diseinua nazioartean ezaguna egin zen eta 1940an Kultura eta Arte Ederren Batzorde Nazionalaren sariak irabazi zituen.

1941ean, Ferrari Hardoyrekin lankidetzan arkitektura estudio batean lanean, abangoardiako diseinuak sortu zituen, hala nola, O'Higgins 2319 Belgranoko (Buenos Aires) apartamentu bihurgarrien bloke batean eraikinetarako. Horrek 1939ko "Grupo Austral-eko" "Voluntad y Acción" argitalpenean adierazitako printzipio multzo bat probatzeko balio izan zuen, Corbusiako kontzeptuak Argentinako baldintzetara egokituz. Printzipio horiek ondoago gauzatu ziren Buenos Aireseko eraikinetan: etxebizitza-bloke bat, "Los Eucaliptos", Virrey del Pino 2446 kalean (1941/1943), "hizkuntza arrazionalistaren berritzea"; eta banakako etxeak Conesa 1182-an eta Rivadavia 613-an.

Ferrari Hardoyrekin batera, 1944ko lurrikararen ostean San Juan hiriaren berreraikuntzan parte hartu zuen. Geroago Argentinako Itsas Armadan lan egin zuen proiektuaren buru gisa ingeniaritza estudioan. 1952an, Buenos Airesko Udaleko Hirigintza zuzendaria izan zen.

Gero, "Grupo URBIS taldean" sartu zen, José Luis Bacigalupo, Alfredo Luis Guidali, Jorge Osvaldo Riopedre, Héctor Ugarte eta Simón L. Ungarrekin batera, arkitekturan eta plangintzan espezializatua, Buenos Aireserako "Urbis Plana" formulatuz. 1950eko hamarkadan talde honekin egin zuen eraikuntza-proiektuetako bat Casa Paunero izan zen, eta beste bat Vicente López auzoko Saturnino Segurola 1310eko eraikin bat izan zen, non bizi osorako hartu zuen bizilekua.

1966an Fondo Nacional de las Artes-eko zuzendari izendatu zuten, eta 1960ko hamarkadan hainbat merkataritza-elkarteko kide ere izan zen: Six SRL, Bosix SRL, Series SRL eta Aunar SRL Eraikuntza proiektuetan parte hartu zuen Uruguain, Txilen eta Brasilen, baita Argentinan ere. Zenbait urtez Arkitektoen Elkarte Nagusiko (SCA) ebaluazio epaimahaiko ("Colegio de Jurados") kide izan zen eta bertako Plangintza Batzordeko kide izan zen.

Kurchan Buenos Airesen hil zen 1972ko azaroaren 3an. SCAk hil osteko omenaldia egin zion "arkitekturan, plangintzan, diseinuan eta kulturan egindako ibilbide luzeagatik".


Astroblepus fissidens

Astroblepus fissidens "Astroblepus" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Astroblepidae familian.


Mesrop Mashtots

Mesrop Mashtots edota San Mesrop Armeniakoa (armenieraz: Մեսրոպ Մաշտոց

, translit. : "Mesrop Maštoc"; 362, Hatsik, Armeniako Erresuma - 440ko otsailaren 17a, Vagharxapat, Armenia) armeniar fraide, teologo bat izan zen.

Armeniar alfabetoaren sortzailea izan zen, eta kristautasunaren hainbat adarretan santu bezala gurtua da.


Telciu

Telciu Errumaniako udalerri bat da, Bistrița-Năsăud konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Herriak.

Udalerrian honako herriak daude:


Characidium pteroides

Characidium pteroides "Characidium" generoko animalia da. Arrainen barruko Crenuchidae familian sailkatzen da.


Lamprolia victoriae

Lamprolia victoriae "Lamprolia" generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhipiduridae familian sailkatua dago.


Boophis albipunctatus

Boophis albipunctatus "Boophis" generoko animalia da. Anfibioen barruko Mantellidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Chico Albuquerque

Chico Albuquerque (Fortaleza, 1917ko apirilaren 25a - 2000ko abenduaren 26a) argazkilari brasildar ezaguna izan zen.

Biografia.

Argazkilaritzarekin zuen harremana haurtzarokoa da, argazkilari pare baten semea baitzen. 15 urterekin bere lehen film laburra egin zuen.

1934an, 17 urte besterik ez zituela, profesional bihurtu zen jada, erretratuaren alorrean espezializatuta. 1945ean São Paulora joan zen bizitzera eta bere lehen argazki estudioa ireki zuen. Foto Cine Club Bandeirante taldeko kidea izan zen, eta bertan aktiboki parte hartu zuen.

1942an, Orson Welles-ek Rio de Janeiron Latinoamerikari buruz filmatzen ari zen dokumentalarekin loturiko dokumentalean (It´s all true in Mucuripe) argazkiak ateratzera gonbidatu zuten. Wellesek geroago filma abandonatu eta amaitu gabe utzi zuen, Estatu Batuetatik irudiek irudikatzen zutenarekin ados ez zegoelako, irudi neutro eta tipikoagoak bilatzen baitzituen.

1948an, publizitate kanpaina bat egin zuen lehen argazkilari brasildarra izan zen, bai produktuaz bai modeloekin egindako lanaz arduratuta, kasu honetan Johnson & Johnson multinazionalarentzat. Ordura arte kanpaina mota horiek ez zuten irudi edo diseinu euskarri handirik erabiltzen, eta horrela Chicok aurretik esploratu gabeko merkatua ireki zuen Brasilen.

1958an bere herrialdeko lehen flash ekipamendu elektronikoa inportatu zuen.


Luz Martínez Ten

Luz Martínez Ten (Madril, Espainia, 1960) psikopedagogoa eta sindikalista da. 2015eko maiatzetik, Emakumearen eta Gizarte Politiken idazkaria da, Langileen Batasun Orokorreko Zerbitzu Publikoetako Enplegatuen Federazio berrian. 2008tik 2015era Irakaskuntza Federazioko Gizarte politiketako idazkaria izan zen. Las Maestras de la República dokumentala, dokumental onenaren 2014ko Goya Saria eta UGTren Emakume Zuzentzaileen Eskolaren Saria (2006-2011) bultzatu zituen.

Bizitza.

Bere familia Espinosa de los Monterosetik dator, bere aitona Celestino Martinez eta bere aita Juan Manuel Martinez ziren Burgosetik, non, Madrilen jaioa, bere haurtzaroko zati handi bat bere sei ahizpa eta anaiekin igaro zuen.

Hezkuntza Zientzietan lizentziatua, Genero Masterra egin zuen Madrilgo Complutense Unibertsitatean, eta Gizarte Politikak eta Migrazioak doktorego-ikastaroak Ortega y Gasset Fundazioan.

UGTko Irakaskuntza Federaziotik hezkidetzari buruzko liburu ugari eta berdintasunari eta hezkidetzari buruzko kanpainak idatzi ditu.

2006an, UGTko Emakume Zuzentzaileen Eskola (2006-2011) bultzatu zuen, Almudena Fontechak gidatua eta sindikatuko emakumeak lan-eremuetan berdintasun-politikak defendatzen, lidergoan eta feminismoan trebatzeko helburuarekin sortua.

2008an, FETE-UGTko Gizarte Politiken arduradun hautatu zuten, eta bere ibilbide profesional eta bizigarrian zehar, balioetan eta hezkidetzan oinarritutako hezkuntzari lotutako hezkuntza-programa eta ekintza ugari garatu ditu, horien artean Kultura Arteko gela eta Berdintasunean heziz.

Martínez Ten Errepublikako maisuak proiektuaren bultzatzailea izan zen, dokumentala, Pilar Pérez Solano zuzendariak zuzendua. Dokumental onenaren Goya Saria irabazi zuen, errepublikako ahaztutako maistren biografia eta historia berreskuratzearen esparruan. Garai hartan, Martínez Tenen ustez, irakaskuntza publiko, unibertsal, doako, laiko, elebidun, solidario eta derrigorrezkoaren aldeko apustua egiten zen.

2015eko maiatzean, UGTren Zerbitzu Publikoetako Enplegatuen Federazio berrian, Zerbitzu Publikoen Federazioa (FSP) eta Irakaskuntzako Langileen Federazioa (Fete) integratzearen ondorioz, Emakumearen eta Gizarte Politiken idazkari hautatu zuten.

2017ko azaroan, Luz Martínez Tenek, Madrilgo Udalarekin batera, Diarios de Libertad: maestras y pedagogas de la II República recuperación de la memoria erakusketa egiten parte hartu zuen Madrilgo Galileo Kultur Etxean. Jardunaldi osagarri batzuk ere egin ziren, eta historialari espezializatuek parte hartu zuten, II. Errepublikako hezkuntza-metodologian sakontzeko. Martínez Tenek koaderno eta egunkarietan jasotako maistren testigantzen balioa azpimarratu zuen. Koaderno eta egunkari horiek familiei esker berreskuratu ziren, eta erakunde, museo pedagogiko eta fundazio batzuetan kontserbatu ziren, hala nola Eskola Institutuan.


Kazuya Iio

Kazuya Iio (japonieraz: 飯尾 和也

, 1980ko apirilaren 10a - ) Japoniako futbolari ohia da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki, Vegalta Sendai, Sagan Tosu eta Matsumoto Yamaga FC.


NA-2540

NA-2540 edo Almandoz-Irurita errepidea Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea N-121-A errepide nagusia eta NA-1740 errepide lokala lotzen du.

Errepidea 9,15 kilometrokoa da.

Historia.

Baztan udalerriko Almandoz eta Irurita arteko bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.

Udalerriak.

Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:


Errusiar Museoa

Errusiar Museoa, errusieraz: Государственный Русский музей

, Errusiako San Petersburgo hirian dagoen museo bat da. Mikhaylovsky jauregian dago. Errusiar artistei osoki eskainia dago. Mosku hiriburuko Tretiakov Galeriarekin batera espezialitate honetako garrantzitsuena da.

1895eko apirilaren 13an Nikolas II.a Errusiakoak inauguratu zuen, bere aita Alexandro III.a Errusiakoa zenaren omenez.


Cortinarius cyanites

Cortinarius cyanites "Cortinariaceae" familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Zenbait autorek uste dute, toxikoa izan daitekeela.

Sinonimoak: "Phlegmacium cyanites", "Cyanicium cyanites".

Deskribapena.

Kapela: 5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero laua, more iluna, ezkatatxo hori-arrexka koloreko ugariz estalita; ertza oso biribildua barrurantz. Zahartzean ezkatak lodiagoak izaten dira.

Orriak: Hasieran urdin-more kolorekoak, gero arre-morexkak, nahikoa estu.

Hanka: 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 4 cm bitarteko lodierakoa, erraboil lodiarekin; goialdean urdin-morea, behealdean arre-sepia kolorekoa; goialdean ezkatatxo hori-arrexka kolorekoekin. Gortina zurixkarekin.

Haragia: Urdin-more bizi kolorekoa, ebakitzean gorri-arrosa kolorekoa bihurtzen da. Usaingabea.

Etimologia: "Cortinarius" hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. "Cyanites" epitetoa grekotik dator, urdin-turkesa, esan nahi duen, "kyanos" hitzetik. Haragiaren koloreagatik.

Jangarritasuna.

Ez da jangarria.

Nahasketa arriskua.

"Cortinarius purpurascens" delakoarekin nahas daiteke, hau ez da koloregabetzen, baina erreakzionatu egiten du iodoarekin, ukitzean oina urdindu egiten zaio.

Sasoia eta lekua.

Abuztutik urrira. Hostozabalen basoetan eta mistoetan. Urria.

Banaketa eremua.

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.


Albersweiler

Albersweiler Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Fischingen (Baden-Württemberg)

Fischingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Pluvigner kantonamendua

Pluvigner kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. departamenduan dago, eskualdean. Guztira 11 udalerri ditu eta da bere hiriburua.


Miraveteko ibai-pasabidea

Miraveteko ibai-pasabidea Ebro zeharkatzen duen kable bidezko ferri bat da, Miravet herrian kokatua (Katalunia). Kablearen laguntzaz, baina motorrik gabe, uraren indarra eta ontzi-gidariaren trebetasuna soilik erabiltzen ditu pasabidea egiteko.

Ebro ibaiko mota halako azken anezka da 21. mendean, eta 850 urtean asko aldatu ez den metodoan oinarritzen da. Jada agertzen da ontziaren aipua 1153. urteko dokumentuetan. Ebroko batailan bonbardatu zuten 1938an, eta gaur egungo kokalekura itzuli zuten 1946an. Orduan, autoei pasatzen uzteko bi txalupa jarri ziren.


Manuel Aznar Acedo

Manuel (Imanol) Aznar Acedo (Bilbo, 1916-) bizkaitar kazetaria izan zen, irratian lan egin zuena.

Biografia.

Manuel (Imanol) Aznar Gómez Acedo jaioa, Gómez abizena kendu zuen. Bere aita Manuel Aznar Zubigarai nafarra izan zen eta bere semeak José María Aznar López politikaria eta Manuel Aznar López legelaria. Zuzenbidea ikasi zuen eta Gerra Zibila hasi zenean matxinoen ofizial bilakatu zen, Falangeren irratigintza eta propagandaren arduraduna izanik. Gerra ostean, "Hoja Oficial de Alicante" eta "Avance" egunkariak sortu zituen eta SER (1942-1962), Radio Nacional de España (1962-1965) eta Informazio eta Turismoren Ministerioan (1964-1967) lan egin zuen.


NGC 6934

NGC 6934 izar kumulu bat da, Delphinus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.


Cepphus columba

Cepphus columba "Cepphus" generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcidae familian sailkatua dago.


Philip Sidney

Philip Sidney (Penshurst Place, Kent, 1554ko azaroaren 30a - Arnhem, 1586ko urriaren 17a) ingeles olerkaria eta politikaria izan zen.

Europan zehar bidaiak egin ondoren, 1575ean Elisabet I.aren gortean sartu zen eta diplomaziako karguak bete zituen han. Pizkundeko zaldunen eredu izan zen. Herbehereetan Espainiaren kontra borrokan ari zela hil zen. Haren lan nagusia, "Arcadia", Boccaccio eta Montemayor-en eragin nabarmena duena, Ingalaterrako artzain giroko olerkien aitzindaria da. Beste lan batzuk "Astrophel and Stella", "An Apologie for Poetrie" eta "The Defense of Poesie" dira.


Pteraclis velifera

Pteraclis velifera "Pteraclis" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bramidae familian.

Banaketa.

Espezie hau Agulhasko itsaslasterran aurki daiteke.


Blue Mound (Kansas)

Blue Mound Kansasko hiri bat da. Linn konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Etxaburu dorretxea

Etxaburu dorretxea Bizkaiko Izurtza udalerrian dagoen dorretxea da.


Leioa Kantika Korala

Leioa Kantika Korala abesbatza 2001ean sortu zen Leioako Udal Musika Eskolan Basilio Astulez zuzendariaren ekimenez. 10 eta 17 urte bitarteko 45 bat gaztek osatzen dute, eta guztiek kontserbatorio horretan ikasten dute. Abesbatza honen helburu nagusia gazteak koru-musikaren plazeretara erakartzea da eta haien musika-prestakuntza hobetzen laguntzea. Bi hamarkadatan estilo mota asko landu dira eta errepertorio zabala landu da, musika eskolako irakasleen ustez gazteentzat eta entzuleentzat erakargarri izan daitezkeen musika mota asko gozatuz. Abestearekin batera, batzuetan koreografia batzuk ere landu egin dira.

Koru mistoa izanik ere, abeslari gehienak neskak izan dira hasieratik.

Abesbatzak nazioarteko ibilbidea izan du, eta nazioarteko elkarketa batean edo bestean sariak eraman ditu.


La Cicatrice intérieure

La Cicatrice intérieure 1972ko Philippe Garrel frantziar zinema zuzendariaren filma da.

Sinopsia.

Oharra: "Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du. "

Bikote bat basamortuan barrena dabil. Dirudienez neskak mutilari botatzen dio bere egoeraren errua eta arnasa hartu ezinik dagoela oihukatzen du. Hark entzungor egiten dio.


Sunrise (Florida)

Sunrise Floridako hiri bat da. Broward konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Chimaera panthera

Chimaera panthera "Chimaera" generoko animalia da. Arrainen barruko Chimaeridae familian sailkatzen da.


Natalândia

Natalândia Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu km²ko eremuan.


Dueñaseko geltokia

Dueñas Espainiako Palentziako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.

Egoera.

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:


Michel Gbezera-Bria

Michel Gbezera-Bria (1946ko urtarrilaren 1ean jaioa) afrikaerditar politikaria eta diplomatikoa da. 1997tik 1999ra Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen.


Callochromis melanostigma

Callochromis melanostigma "Callochromis" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.


Siganus randalli

Siganus randalli "Siganus" generoko animalia da. Arrainen barruko Siganidae familian sailkatzen da.


Saint-Usuge

Saint-Usuge Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Saint-Usuge udalerrian erroldatutako biztanleak 1.104 ziren. Familiak 471 ziren, horien artean 127 pertsona bakarrekoak ziren (57 bakarrik bizi ziren gizonak eta 70 bakarrik bizi ziren emakumeak), 188 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 123 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 33 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

"Erroldatutako biztanleak"

<noinclude>

Etxebizitza.

2007an 624 etxebizitza zeuden, 481 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 99 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 597 etxeak ziren eta 24 apartamentuak ziren. 481 etxebizitza nagusietatik 375 bere jabearen bizilekua ziren, 92 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 39 etxek bi zituzten, 102 etxek hiru zituzten, 165 etxek lau zituzten eta 170 etxek bost zituzten. 330 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 234 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 187 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 643 ziren, horien artean 457 aktiboak ziren eta 186 inaktiboak ziren. 457 pertsona aktiboetatik 422 lanean zeuden (222 gizon eta 200 emakume) eta 34 langabezian zeuden (19 gizon eta 15 emakume). 186 pertsona inaktiboetatik 74 erretiraturik zeuden, 43 ikasten zeuden eta 69 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Saint-Usuge udalerrian 528 unitate fiskal zeuden, 1.249,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.325 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 39 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 19 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 18 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 5 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.

2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 2 elektrotresna dendak ziren.

2000. urtean Saint-Usuge udalerrian 44 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.980 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Saint-Usuge

Vincelles (2,5 km)

Montagny-près-Louhans (2,5 km)

Montcony (4,0 km)

Ratte (5,4 km)

Louhans (5,6 km)

Le Fay (6,2 km)

Branges (6,7 km)

Juif (6,9 km)

Simard (7,2 km)

Sornay (7,6 km)

Saint-Martin-du-Mont (7,7 km)


Katsuya Nagato

Katsuya Nagato (japonieraz: 永戸 勝也

, 1995eko urtarrilaren 15a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vegalta Sendai.


Stegen

Stegen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Hyphessobrycon megalopterus

Hyphessobrycon megalopterus "Hyphessobrycon" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.


Euskal Herriaren barnealdeko Done Jakue bidea


Santa Maria eliza (Lizarra)

Santa Maria Jus del Castillo eliza edota Santa Maria Gaztelupeko eliza Nafarroako Lizarra udalerriko San Pedro Ruakoaren auzoan dagoen eliza bat da. Zalatanbor gaztelua zenaren azpian zegoen, hortik "Jus del Castillo" edo "Gaztelupeko" izena, eta Santo Domingo komentuaren alboan eta Done Jakue bidetik metro eskasera dago.

1983an Nafarroako kultura ondasuna izendatua zuten.

Historia.

XII. mendean sinagoga zegoen solairuan eraiki zen, garai hartan eremu honetan juduen auzoa baitzegoen. Bere jatorrizko izena Santa Maria eta Santu Guztien eliza da. XVII. menderarte eliza gisa erabilia izan zen. Gaur egun erromanikoa eta Done Jakue bidearen interpretazio zentru gisa erabiltzen da.

Eraikina.

Nabe bakarreko eliza da. Absidea eta elizaren erdialdeko egitura erromanikoak dira, baina fatxada eta dorrea barroko garaikoak dira.


Salmo ezenami

Salmo ezenami "Salmo" generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.


Kiyoshi Okuma

Kiyoshi Okuma (japonieraz: 大熊 清, Okuma Kiyoshi, 1964ko ekainaren 21a -)

Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Gas.

Entrenatzaile gisa FC Tokyo, Omiya Ardija eta Cerezo Osaka taldeak zuzendu zituen.


Luisago

Luisago Italiako udalerri bat da. Comoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Luisagok honako udalerri hauekin egiten du muga:


Wilkes konderria (Ipar Carolina)

Wilkes konderria (ingelesez: "Wilkes County"

) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wilkesboro da. 2010eko zentsuaren arabera biztanle zituen, kilometro koadroko azaleran.

Geografia.

Wilkes konderriak kilometro koadro ditu. Horietatik ura dira. Beste lurra dira. Biztanleria dentsitatea 35,37 da.

Demografia.

2010eko zentsoan bizi ziren pertsonetatik txuriak edo hispanoak dira. Horietatik "hispano edo latino" kategorian dira. beltzak edo afroamerikarrak. amerikar natiboak ziren eta Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. asiarrak ziren. "Bestelako arraza bat" kategorian biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan pertsonek kokatzen zuten.


Basidiomycota

Basidiomycota filumak, Ascomycota filumarekin batera, Dikarya azpierreinua osatzen du. Azpierreinu honetan "goi onddo" deitu izan direnak bildu dira. Talde honen baitan perretxikoak, astaputzak, poliporoak, boletoak, kantareloak, lizunak, legamiak eta beste hainbat onddo-mota daude. Funtsean, basidiomikotoak hifez osaturiko onddo harizpidunak dira (legamiak salbu), eta modu sexualean ugaltzen dira, borra formako muturra daukaten zelula espezializatuak, basidio izenekoak, eratuz. Basidioek meiosian espezializatutako kanpo-esporak, basidiospora deritzenak, ekoizten dituzte. Normalean lau basidiospora sortzen dituzte. Haatik, zenbait kasutan basidiomikotoak modu asexualean ugaltzen dira. Azken hauek filum honetan sailkatuak izateko hainbat arrazoi daude, hala nola egitura anatomiko berezien eraketa edo zelula-hormaren osagaien antzekotasuna, baina gaur egun irizpide nagusia ADN sekuentziatzeen bidez egindako analisi molekular filogenetikoak dira.

Sailkapena.

67 mikologoz osaturiko koalizio batek azken uneko sailkapen bat proposatu zuen 2007an. Basidiomycota barruan 3 azpifilum onartu ziren (Pucciniomycotina, Ustilaginomycotina eta Agaricomycotina) eta klase mailako beste 2 taxon (Wallemiomycetes eta Entorrhizomycetes) hortik kanpo. Sailkapen berri honek aurretik existitzen ziren talde taxonomikoak berrantolatzea suposatu zuen.

Lehen basidiomikotoen taldea bi klasetan banatzen zen, Homobasidiomycetes klasea (perretxikoak barne hartzen zituena), eta Heterobasidiomycetes klasea (onddo gelatinakarak, herdoil-onddoak, lizunak). Hori baino lehenago, Basidiomycota osoari Basidiomycetes deitzen zitzaion, 1959an Ascomycetes-en pareko gisa sortu zen klase-izen orain baliogabea. Oraindik ere hainbatek basidiomizete eta askomizete terminoak erabiltzen dituzte Basidiomycota eta Ascomycota taldeez hitz egiteko.

Agaricomycotina taldean lehengo hainbat talde bildu dira: Hymenomycetes taldea (himenioa eratzen duten basidiomikotoak barne hartzen zituen klase zahar bat), Gasteromycetes taldea (himenioa eratzen ez duten eta esporak fruitu-gorputzetan eratzen dituzten espezieak barne hartzen zituen beste klase zaharkitu bat), eta onddo gelatinakara gehienak.

Ustilaginomycotina taldean lehengo ilinti gehienak eta Exobasidiales taldekoak sartu dira.

Pucciniomycotina taldean honako hauek daude: herdoil-onddoak, intsektuen bizkarroi edo sinbionte diren "Septobasidium" taldekoak, lizunen multzoko talde zahar bat (Microbotryomycetes-en barrukoak), eta bakanak, bitxiak edo gutxitan aurkitzen diren beste onddo batzuk, gehienak landareen bizkarroiak.

Bi klase, Wallemiomycetes eta Entorrhizomycetes, ezin izan dira azpifilum batean sailkatu.


Resson (Meuse)

Resson Frantziako udalerria da, Meuse departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Resson udalerrian erroldatutako biztanleak 412 ziren. Familiak 160 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 173 etxebizitza zeuden, 162 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 164 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 162 etxebizitza nagusietatik 143 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 105 etxek bost zituzten. 124 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 92 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 273 ziren, horien artean 204 aktiboak ziren eta 69 inaktiboak ziren. 204 pertsona aktiboetatik 197 lanean zeuden (109 gizon eta 88 emakume) eta 7 langabezian zeuden (1 gizon eta 6 emakume). 69 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Resson udalerrian 166 unitate fiskal zeuden, 434 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.139 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.

2000. urtean Resson udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 525 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Resson

Naives-Rosières (3,0 km)

Longeville-en-Barrois (3,6 km)

Loisey-Culey (4,0 km)

Savonnières-devant-Bar (4,1 km)

Silmont (4,2 km)

Behonne (4,4 km)

Tannois (4,8 km)

Guerpont (4,9 km)

Géry (5,0 km)

Bar-le-Duc (5,1 km)


Sulzfeld (Rhön-Grabfeld)

Sulzfeld Alemaniako udalerria da. Bavaria estatuan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Geckolepis maculata

Geckolepis maculata "Geckolepis" generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.


La Torre del Valle

La Torre del Valle Zamorako probintziako udalerria da, Benavente y Los Valles eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 184 biztanle zituen.


Plérin

Plérin (bretainieraz "Plerin") Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da. Bro Sant Brieg lurralde historikoan dago.

Geografia.

Saint-Brieuc hiriaren ipar-mendebaldera kokaturik dago, 4 kilometro eskasera. Itsasertzean dago eta hondartza eta Port du Légué kaiarengatik ezaguna da.


Alionematichthys minyomma

Alionematichthys minyomma "Alionematichthys" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.


FK Lovćen

FK Lovćen Cetinje (serbo-kroazieraz "Fudbalski klub Lovćen Cetinje") Montenegroko futbol talde bat da Cetinje hirikoa. Montenegroko liga bat irabazi du.

Historia.

1913an sortu zen. Cetinjen dagoen Lovćen mendiak ematen dio izena. 1920. hamarkadan inguruko talde indartsuenetakoa izan zen eta 1926, 1927, 1928, 1929 eta 1935eko Montenegroko futbol txapelketak irabazi zituen.

2009an Montenegroko kopako finala jokatu zuen baina OFK Petrovac taldeak gol bakarraz garaitu zuen. 2014 urtean lortu zuen bere aurreneko kopa eta ligarren bigarrena izan zen. 2017an maila galdu du.


718 Erida

718 Erida asteroide gerrikoan aurkitutako 718. asteroidearen izena da. 1911ko irailak 29an aurkitu zuen Johann Palisa astronomo austriarrak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1911 MS zen.


Coendou bicolor

Coendou bicolor Coendou generoko animalia da. Karraskarien barruko Erethizontinae azpifamilia eta Erethizontidae familian sailkatuta dago.