[Elkarrizketa] “Bere ondorio praktikoak izan ditu gaztaroaren apologiak”

Zahartzarorako estrategiak ikertzen ari zara lanean Matia Fundazioan. Arquitecturas del cuidado hacia un enevejecimiento activista (Zaintzaren arkitekturak. Zahartzaro aktibista baterantz) Ana Fernandez Cubero urbanistarekin batera idatzitako liburuan, zahartzarora ahaldunduta heltzeko gakoak eman dituzue. Zeintzuk dira?

Lehenik eta behin, nabarmendu beharra dago, gure jendartean asko baloratzen dela gaztaroa, gazteak dira altxorra, etorkizuna, eta gaztaroaren apologia horrek bere ondorio praktikoak izan ditu. Ondorio horietako bat da, gaztaroaren narratibatik at dagoen errealitate oro ukatzea. Baina bizitza ez da hain lineala, hamaika narratiba daude, eta horien artean dago bizitzaren ziklo jakin bat, kasu honetan, zahartzaroa. Gaztaroaren erretorika edo hiperbalorizazio horrekin heldu gara bi egoeretara: gaztetxoak direnak oraindik esaten ‘ni handia naiz’ eta zaharrak esaten ‘ni oraindik gaztea naiz’. Horrek erakusten du gizartea bizitza zikloa anitza bada ere, denak gaudela begira denbora tarte jakin bati, eta denbora tarte jakin hori aldarrikatzen. Denbora tarte horretatik kanpo mugitzen den oro tragedia moduan bizi dugu.

Egin behar dugun lehenengo gauza da bizitzako ziklo guztiak era positibo eta aberasgarri gisa ulertzea. Narratiba bakar horri eusteko hainbat sinismen eraiki dira: adin horrekin ezin duzu hori egin, zertan ari zara ile hori edo arropa hori janzten adin horrekin… Badugu tabu handi bat, oskola handi bat, gauzek adina duten sentsazioa sortzen duena. Horren desmitifikazioa egin beharko genuke.

Bigarrena, ispilu aurrean jartzea litzateke gure beldurrak aztertzeko. Batzuetan fisikoa izan daiteke beldur hori, emakume batzuk zimurren beldur dira, adibidez, edo askatasunaren edo aisialdiarekin lotuta egon, besteetan. Zerk beldurtzen nauen aztertzen hasi behar da, horretaz hitz egin intimoki lehenik, eta gero lagunekin kafea hartzen ari zaren bitartean.

Hirugarren gakoa: 20-30 urte ditugu muturren parean eta horiekiko ere espektatibak behar ditugu. Zerk ilusionatzen gaitu? Eta ez jubilazio klabean oporretan izango zarela pentsatuz, egoera horrek urtebete iraun dezakeelako gehienez, gero antsietatea, nora jo ez jakitea, jendearen gainean etengabean egotea… dakar. Bizi proiektu batzuk izan behar dira, edo bat, eta ezin dute aurrekoekiko errepikakorrak izan; hau da, ezin duzu familian bolkatzen jarraitu, lehen semeekin eta orain bilobekin. Muinean dagona zera da, zer nahi dut nire bizitzan, zer gauza biziko ditut?

Hortik abiatuta, beldurrak parean izanda, eta bizi proiektua kontuan izanda, orduan hasten dira estrategia propioak. Horietara iristeko zer egin behar dut? Oso dinamika garrantzitsuak daude, hitz egin behar delako diruaz, zaintza ereduaz. Klase ertain baxuko jendeak ez ditu estrategia ekonomikoak normalean eta analfabetismo ekonomiko handia du. Helburu bakarra ekonomiari dagokionean ezin du izan jubilatzen naizenean hemen dudan diru guztia nire seme alabentzat izango dela pentsatzea, logika horrek oso dinamika arriskutsua planteatzen duelako. Agentzia behar da, ez da itxaron behar gauzak iritsi arte. Pentsa dezagun estrategietan indibidualki eta kolektiboki.

Eta hausnarketa hori hasteko marra gorria ezarri duzu, 55 urte. Zergatik?

Sinbolikoki adin horrek duen kokapenagatik. Suposatzen da adin horrekin egonkortuta gaudela, egonkor gaudela lanean, seme-alabak adin independientean daudela, herri batean finkatuta gaudela… agertoki egokia izan daiteke, oraindik heldu ez diren baina inguruan ikusten ari garen aldaketa batzuen gainean hausnartzen hasteko. 55 urte ingururekin hasiko gara gurasoak zaintzen, eta horrek ere balioko digu ispilu lanak egiteko, ikusteko nola bizitzen ari diren beraiek, nola bizitzen ari naizen ni. Euskal Herrian kalkulatzen da oraintxe bertan 45 eta 65 urte artean zaintza zamaren %55,9 kokatzen dela, eta hori asko da. Noski lan hori gainera, emakumeengan gelditzen da nagusiki. Adin hori, beraz, talaia modukoa da. Oraindik lasaitasunez hausnartu eta erabakiak har ditzakegu.

Zahartzaroan ahalduntzeko tailerrak ematen ari zara. Zenbateraino gaude prestatuta zahartzarorako?

Zahartzaroaz hitz egin izan denean beti politikoki izan da, eta hori arazo bat da. Gauza bat da gauzak politizatzea, horretaz eztabaidatzea eta abar, eta beste bat, politikoki lantzea. Politikoki lantzean, gehienbat, gure tradizio politikoengatik pentsatzen dugu aldarrikapen logiketan kokatzen diren gauzetan. Zer gertatzen da? Halako eztabaidetan, zahar ahalduntzeaz eta horrelako kontzientziazio eztabaidek tabu askoz hitz egitea dakar, hitz egin nahi ez diren kontuak mahai gainean jartzea: nola jarriko dizkiot mugak nire familiari, nire seme-alabei, eta nola ikasiko dut ezetz esaten? Oso espazio intimoak eraiki behar dira errefuxatzerik gabe, enpatia egon dadin eta jendeak bere artean harreman berriak eraikitzeko. Oso politizatuta dagoen jendea eta tradizio politiko batetik datorrena espazio horietara heltzen denean guztiz galdu egiten da, beharrak eta ideologiak batzuetan ez datozelako bat. Askotan errazagoa da politizatua ez dagoen jendearekin honetaz hitz egitea super politizatua dagoen jendearekin baino. Hau oso oinarrizkoa da, zerk beldurtzen zaituen zu, zeintzuk diren zure sareak, lagunartean hitz egin dezakezun hausnartzea da.

Bestalde, honetaz hitz egiteko denbora behar da, zahartzaroaz aritzeko, eta hori askotan ez da ulertzen. Kolektiboki ezagutzen ez den talde batean konfiantza garatzeko eta gero beraien artean gelditu eta gaiaren gainean hausnartzen jarraitzeko denbora behar da. Ezin da hiru saiotan edo bi tailerretan hori lortu.

Irati Mogollon soziologo eta ikerlari lezoarra. Argazkia: Nacho Urbon

Bazterkeria jasaten dute adinekoek, karga gisa ikusten ditu gizarteak. Une honetan, baina, jubilatu eta pentsiodunen mugimendua kaleak astintzen ari da bere eskubideen alde, eta agenda politiko, sozial eta ekonomikoan euren tokia aldarrikatzen ari dira. Zerbait aldatzen ari da?

Adineko Pertsonekin Euskal Estrategia abiatuko dute orain, eta AEB Euskadiko Adinekoen Batzordea ere sortu dute berriki. Horrek erakusten duena da gobernantza eta koogobernantzatik gauzak egiten ari direla. Lagunkoiak proiektuaren barruan ere dinamikak sortzen ari dira. Gure herri honetan, baina, beti gertatzen den moduan, batek antolatzen badu zerbait, besteak ez datoz; gure errealitatea hori izanik, batzuetan tren garrantzitsuak galdu ditugun ustea dut. Ezin da ukatu ere, errealitate bat delako, nola sortu den Euskadiko Adinekoen Batzordea, zein alderdik parte hartu duten, eta besteak nola sentitu diren. Garrantzitsuena dena edozein kasutan, adinekoen batzorde, jubilatu talde eta elkarteak eraldatzen ari direla da, horrek potentzialitate izugarria dauka. Adinekoen zentro sozialak, hala deitzen zaie gaur egun jubilatuen elkarteei, ez dira ari hainbeste aisialdiari begira, birplanteatzen ari dira, eta horren harira badago estrategia handi bat datozen hiru urteetarako, lanketa sakona egiteko asmoa dago beraz, ateak zabaltzeko. Egia da pertsona helduen mugimendu sozialei dagokienean nahiko zaila izango dela, edo saiatu beharko garela gauza dikotomikoetatik aldentzen; zaila ziango da.

Bestalde, ditugun baliabideak zaharkituta gelditu direla errealitate bat da. Ez dakit gaur egun 65-67 urte arteko zenbat jende joaten ote den jubilatu etxeetara. Berdin gertatzen ari da, hainbat kultur elkarteekin, Andaluziako Etxeak eta halakoekin. Jende heldu gazte gehiena bestelako elkarteetara joaten da, mendi taldeetara, adibidez. Alde horretatik, diseminazioa ematen ari da, zartadura ematen ari da haien artean.

Hala ere, zalantzarik ez dut agertoki berriak eraikitzeko aukerak badirela, jendea beste termino batzuetan harremantzeko elkarrekin. Mugimendu sozialei dagokienean sedimentazio handia dago. Aldaketa ematen ari da, alde handia dago, eta eraldaketarako aukera ikusten da. Aurretik esandako guztiarengatik motxila handia daramagula uste dut, askotan ez diogu elkarri entzuten, eta hori arazo bat da. Elkar ezagutzen dugu eta badakigu zein bide egin dugun bakoitzak, horrek pisu handia du. Adibidez, emakume bat etxeko andrea izan da bizitza osoan, eta horretaz eztabaidatu nahi du, zergatik ixten zaizkio ateak ez dakit noren bikote izan delako? Euskal Herriak badu zama hori, eta batzuetan gainditzea zaila izaten da. Kostatuko da, baina egingo da.

Pandemiak agerian utzi du egungo zaintza ereduaren porrota. Adinekoen erresidentzietan gertatutakoa muturrekoa izan da. Bada alternatibarik? eta hala bada, zein dira gakoak aldaketarako?

Errealitatea da pertsonak egoitza horietara heltzen direla jada beste aukerarik ez dagoenean; zahartzaroaren zahartzaroaz hitz egiten da zientifikoki. Gero eta urte gehiago bizi gara, kalitate handiagoarekin, baina 85-90 urtera heltzen gara menpekotasun handiagoarekin, eta hori bere horretan, erresidentzia geriatrikoen funtzioa eraldatzen ari da; horrek oztopo bat sortzen du erdibidekoetan. Arazoa da, zergatik heltzen garen erresidentzietara hain gaizki, eta zer egin daitekeen tartean erdibideko zerbitzuak sortzeko. Zaintza ezin da homogeinizatu; hau da, zerbitzuek anitzak izan behar dute, zahartzeko erak, eta ez hori bakarrik, aniztasun funtzionalak ere, hamaika direlako. Baina hemen, gure herrian, baloratzeko sistema bat dago, eta horren arabera lehenengo, bigarren edo hirugarren mailako menpekotasuna aitortzen dizute, sailkatu egiten gaituzte. Sistema horrek, menpekotasuna begiratzen du, baino ez du begiratzen zein behar dituzun. Alderantziz egingo bagenu, hau da, zein behar dituen pertsona bakoitzak, zeion sare dituen, zein den bere historia, zein baliabide dituen, eta horren arbera nola kokatu daitekeen, beharrak ikusiko bagenitu finean, mistoak diren baliabide edo aukerak eskaini ahalko genituzke. Hau da agian, pertsona bati eskain dakioke asistente pertsonal bat, ez da etxeko langile bat, bere funtzioak betetzen lagunduko diona, eta gainera, erabakitzeko ahalmena adinekoari emango diona, eta eguneko zentrora ordu batzuetan bideratu, adibidez. Beste batek asistente pertsonalarekin eta seme-alabekin moldatzea izango du…

Ez dira ordea mistoak diren baliabideak planteatzen inondik inora ere, eta ondorioz, erresidentzia geriatrikoetan elkartzen dituzte alzheimer gradu aurreratua eta jarrera oldarkorra duen pertsona bat eta senideak urrun dituelako gurpildun aulkian dagoen adinekoa eta laguntza behar duena.

Erresidentziak orain arte epe laburrekoak ziren, bizpahiru urterako; orain ordea, hamabost edota hogei urterako dira. Tarteko behar guztiak ez dira lantzen, formazio falta dago, kapazitazio falta dago, baliabide ekonomiko falta dago… Ikutu gabeko zakua da eta COVID-19aren pandemian azaldu da dena. Haurren zaintzarekin gauza bera gertatu da nolabait. Ordura arte, aiton-amonek egin dute zaintza kasu asko-askotan. COVID -19ak agerian utzi duena da ez zegoela beste alternatibarik, erdibidekorik, sistema mistorik. Oso eredu sinplistekin gelditu gara.

Zein beste erdu sortu daitezkeen tartean aztertu behar da beraz lehenik eta behin erresidentzia geriatrikoetara ez heltzeko, zaintza beste modu batera antolatzeko. Eta gero, noski, erresidentzia geriatrikoetan eredu aldaketa egin behar da, askoz ere kualifikazio handiagoa izan behar dute eta gainera, jarraipen handiagoa egin beharko luke administrazio publikoak.

Etxebizitza kolaboratiboak aukera bat dira. Zer dira eta zein onura du adinekoengan antolaketa eredu horrek?

Irati Mogollon soziologo eta ikerlari lezoarra. Argazkia: Nacho Urbon

1960. hamarkadan mugimendu hippyan dute oinarria. Mugimendu horretan ibili zen jendea sisteman sartu zen gero, ongizate estatuan, eta erretirora heltzerakoan ohartu ziren erresidentzietan amaitzea zela irtenbide bakarra. Ez zitzaien nahikoa iruditu, eta bizi proiektu propioak nahi zituztela zahartzaroan ere erabaki zuten. Bizi proiektuak sortzeko garaian kolektiboa aldarrikatzen dute, askoz ere estimulu gehiago izaten direlako, ilusio handiagoa, bikotetik eta familiatik harago doazen harremanak eraikitzeko aukera ematen duelako. Konturatu ziren ere, komunitatearen eredu tradizionala nahikoa hertsia zela, ‘Hasi behar dugu elkarrekin bizitzen 24 orduz, dena kolektibizatu behar dugu? Herri txikia infernu handia bilakatzearen arriskuaren jakitun intimitate esparru bat izatea erabaki zuten, eta gero atal kolektiboak sortzea eraikin berean. 80 metro koadroko etxea izan baino, 45 metro koadrokoa egokiagoa iruditu zitzaien eta soberan zeuden metro koadroak kolektiboari, komunitateari eskaintzea, espazio komunak sortzeko.

Askotan zaintzaz hitz egiten dugunean, zaintzaileek egiten duten gauza bakarra da pertsona horrekin egon, bazkaria egiten lagundu… behar dena artatua egotea da, edo erortzen bada jasotzeko pertsona bat izatea, eta elkarrizketa ematea. Pertsona batek profesionalki eman beharrean, agian inguruneak eman dezake.

Etxebizitza kolaboratiboetan etxe txikiak planteatzen dituzte, gela bakarra, sukaldea, komuna eta balkoi batekin; bertan bizitza intimoa egiten dute, eta hortik kanpo pasillo zabalak dituzte, topaketarako espazioak elkartrukea bilatzen dutenak. Kristalera handiak, kafea hartzeko espazioak, sukalde komunitarioa, erremintak konpontzeko espazioak, errehabilitaziorako gunea…bizitza sostengatzeko eta bizitzari zentzua emateko baliabide asko. Antolatzen diren ekintzetara joaten ez zaude derrigortua, baina bai prestaketetarako eta funtzionamendurako lantaldeetan parte hartzen. Horrek denak bizitzan aktibo egoten laguntzen du. Zahartzen joaten garen neurrian ahaztu egiten zaigu, gosea desagertzen zaigu, baita egarria ere, poliki-poliki itzaltzen goaz ez baditugu estimuluak. Gizarte zerbitzuetan lan egiten duen jendeak etxeetara joaten denean aurkitzen ditu adinekoak nutrizio arazoekin, estimulurik gabe… ez da hori konpontzen bost minutuko dei batekin, hori txekeo bat da, ez da bizitzan aktibo egotea.

Horrekin guztiarekin pentsatuta eraikitzen diren komunitateak dira etxebizitza kolaboratiboak.

Euskal Herrian halakorik ez da. Egingarriak dira, motibazioa eta gogoa ikusten duzu bide horretan Oarsoaldean?

Aukerak ikusten ditut. Zoritxarrez publikoaren exkaxia dagoenez, baliabide lehia dago beti, gazte zahar, atzerritar bertako… lehia beti izaten da parametro horietan, eta baliabide lehiak bere tirabirak ekartzen ditu beti. Bestalde, ez da ahaztu behar, etxebizitza kolaboratiboek izaera juridikoa skotarikoak izan ditzaketela, izan daitezke publikoak, pribatuak, diru laguntza bidezkoak…

Etxebizitza kolaboratiboak bizitza proiektua direla hartu behar da aintzat, eta hala diren heinean, kostu bat daukate, ez bakarrik ekonomikoki, baita ahalegin kolektibo aldetik ere. Etxebizitza kolaboratiboen proiektua gauzatu aurretik, adibidez, batzar ugari dira beharrezkoak, gauzak aurretik lotu behar direlako, adostu behar direlako, aurrez egunerokotasunaren gaineko erabakiak hartu behar dira, proiektua sendotzeko.

Europa Iparraldean dauden proiektuetan sartzeko aurretik urtebeteko prozesua osatu beharra dago, batzarretara, eztabaidetara joanez eta jarduerak eginez. Etxebizitza kolaboratiboa ez da sartzen naizenean gertatzen dena, sartu aurretik ditudan eztabaida prozesuak baizik. Hori kontuan hartzea oso garrantzitsua da. Prozesua egiteaz gain, etxea ere saldu behar duzu. Hor beste koska bat, askok diotelako etxebizitza seme-alabentzat dela eta ez luke horrela behar, zure etxea, zure etorkizuneko ongi izaterako baliabidea behar du, zure seme-alabei eman diezu eman beharrekoa, maitasuna, segurtasuna, zoriontasuna.

Lezon espazio publikoaren gaineko gogoeta egiteko saioak gidatu zenituen EH Bilduren eskutik pasa den apirilean. Bartzelonako Unibertsitateko Goi Mailako Arkitekturako hiru ikasle izan ziren saioak dinamizatzen: Julia Duran, Carmen Chacon eta Roser Roca. Zertan da proiektua eta zein ondorio atera ziren?

Lezoko herriak ikaragarrizko erantzuna eman zuen eta hori Kataluniako ikasleek egindako lanagatik izan zen. Garrantzitsua da halako markoak sortzea, jendeak pentsatzen genuena baino atxikimendu eta hitz egiteko gogo handiagoa erakutsi zuelako. Ondorioak, 60 orriko txosten batean bildu dira. Kontua da, hor bildutako hori aurrera eramateko, ezinbestekoa dela administrazio publikoaren parte hartzea, kaleen peatonalizazioaz hitz egin zelako, besteak beste, Oreretan bere garaian hartu zen erabaki estrategikoaren ildotik. Lan handia izan da EH Bildu eta urbanistei esker. Ondorio nagusiak Saldise Plazak duen potentzialitateari jarraipena ematea, eta oso arriskutsuak diren eta Lezo hirutan banatzen duten bi errepideetan eragin beharra izan ziren Lezoren batasuna lortzeko. Lanean jarraitzeko asmoa dago.

Oarsoaldea nola ikusten duzu?

Lau errealitate oso ezberdin dira. Ezagutza txikia duen proiektu garrantzitsua egiten ari dira Pasaian, Herrilab. Zaintzari eta etxeko zaintzari dagokionean beste aukera batzuk planteatzen ari da. Bertan Donibane dugu, hazteko zailtasunak dituena, eta irisgarritasun arazo larria. Gainera herri turistifikatua izateagatik beste erronka batzuk ere baditu. Oiartzun dispertsioaren eredua da, eta hamaika erronka jartzen ditu mahai gainean zahartzaroari begira. Oreretan zahartzaroari begira zonalde arriskutsuenetako bat Beraun da, eta horren antzeko auzoak. Gehienak bigarren belaunaldiko euskal herritarrak dira eta horrek sustraiak ezartzeko garaian erronka berriak suposatu dizkie. Bertan bakardadearen gaineko ikerketa egin zuen Matia fundazioak iaz, eta oso potentea izan da edukiei eta proposamenei dagokienean. Lezo, berriz, oso gaztea da demografikoki, beste batzuk baino, erronka urbanistikoak ditu udalerriak.

Adinkeria, adinekoen aurkako arrazakeria badago? Aurreiritzi asko dago ezta?

15 eta 24 urte artean zaintzen dutenen kopurua %2koa da; 25-34 urte artekoetan %4.1: 35-44 artean %9,5; 45-64 artean %55,1 eta 65-75 artean %28,3. Oso gizarte dispertsoan bizi garela adierazten du horrek, ez garela batere interjenerazionalak, gero eta gutxiago gainera, eta 45-65 urte arteko pertsona bati dagokiola. Ez diogu zaintzari inongo arretarik ematen eta gainera, ez gara gure artean harremanduko 45 urtera iritsi arte. Oso gaizki goaz.

Adinkeria sustatzen duten ezaugarri asko ditugu, eta ez da bakarrik hiriak ez dituelako harreman sozialak sustatzen, gure lanak urrunago kokatzen direlako, belaunaldiartekotasunik gabe adinkeria erreproduzitzen jarraituko dugu. Orain gainera badago positibismoz jantzitako adinkeria mota bat: ‘Adinaren eragin kaltegarriak ezabatu’ diote zimurrengatik edo eskiatzen ari diren bi pertsona helduren irudia zabaltzen dute… berriz ere gaztaroa sustatzen. Arrazakeriarekin gertatzen den gauza bera gertatzen da hemen ere, harekin amaitzeko lehenengo gauza jendea harremanetan jartzea da, eta harremantzea benetan egitea, ez paternalismotik. Zergatik egin behar da antzerkia adinka bereizita edo bestelako kultur eskaintzak eta ez nahastuta? Hor badu eskaintza publikoak lan bat egiteko.

Adinkeria, bazterkeria sozialaren beste erpin gehiago da, lantzen hasi beharko gara, eta horretarako ez da mundua berrasmatu beharrik; harremanak beste norabidean egiten saiatu behar gara.


"Aurkikuntzagatik jendeak zoriondu nau"

Leire Malkorra Renobalesek Irulegiko eskua lurretik nola ateratzen duen ikusten den bideoa Olaia Granizo Candelas arkeologo altsasuarrak grabatu zuen. Joan den asteleheneko aurkezpenean egon zen.

Arantzadi zientzia elkartea Arangurengo Irulegi mendian egiten ari den arkeologia indusketa batean opatutako brontzezko pieza bat da Irulegiko eskua, astelehenean ezagutu genuena. Opatutakoa eskuin esku baten forma du. Eskuaren ahurrean lau lerroko inskripzioa dauka. Hizkuntza baskonikoz idatzita dago, eta adituen arabera ″Euskal Herrian bertako hizkuntza idatzita agertu den lehenengo idazkuna da″. Piezak duela 2.100 urte atzera eramaten gaitu.

Asteleheneko arkeologia aurkikuntzak arkeologiarako bokazioa sortu zuen jendearengan?

Nik uste baietz. Arkeologia beti diziplina akademiko bat bezala hartu da. Baina gure lana ez da bakarrik arlo akademikora mugatzen, gizarteari eskaintzen dizkion hainbat elementu ere baditu. Gizarteari bueltan ematea eta zirkulu bat ixtea bezala da; garrantzitsua da gizartearendako. Ondarea, historia ez da bakarrik gurea, denona da. Guretako oso garrantzitsua izaten da halako emaitza eta oihartzuna.

Zer sentitzen da halako aurkikuntza baten parte zarenean?

Izan duen zabalkundea eta pasatzen ari dena, oraindik asimilatzen gaude. Baina hasieran shock moduko bat izan zen.

Zeren zuk, Olaia, Irulegi mendiko indusketan parte hartu duzu, ezta?

Hori da. Berez, indusketa 2018an hasi zen. Ni 2019an hasi nintzen eta, ordutik, uda guztietan egon naiz.

Zertan ari zarete Irulegi mendian?

2019an lagin zulo bat, indusketa txiki bat, egin genuen. Estratigrafia zein zen jakin nahi genuen. Herrixkako etxe baten paretaren bi aldeetan egin genuen indusketa, eremua zabaldu nahi izanez gero jakiteko zer estratigrafia geneukan, itsuan ez ibiltzeko.

Lan hark emaitza izan zuen?

Bai, Mattin Aiestaran de la Sotillak (indusketako zuzendaria) erabaki zuen etxe baten perimetro guztia irekitzea eta pixkanaka-pixkanaka etxe hori industria. Eta 2021ean ondoko etxea irekitzea erabaki zuen. Oraintxe bertan bi etxeetan gaude lanean.

Behean, puntu gorriak eskua opatu zuten tokia markatzen du.

Zergatik dira bereziak bi etxe horiek?

Indusketaren aurretik geodarradaren bitartez aztertu zen. Makina bat pasa zuten handik. Hark lurrera uhin batzuk bidaltzen ditu eta haiek bueltatzen diren moduaren arabera, lur azpian dauden materialak zein diren jakin dezakegu. Herrixkaren planoa atera zen. Eta Aiestaranek ikusi zuen indusketa gunean egiturak beste tokietan baino hobeto ikusten zirela. Horregatik erabaki zuen han industea.

Burdin Aroko herrixka bat da?

Aiestaranek azaldu duenez, herrixka erasotua izan zen eta zigilatuta bezala gelditu zen. Horregatik kontserbazioa paregabea da. Dena bere lekuan dago. Jakin dezakegu sukaldea non zegoen, estrabia non zegoen, zein tokitan egiten zuten sua… Izoztutako argazki baten modukoa da. Burdin Aroa gehiago ulertzeko balioko du.

Eskua agertu zenean han zeunden?

Bai. Malkorrak pieza pixkanaka nola ateratzen duen ikusten den bideo hori nik grabatu nuen.

Irulegiko indusketan zein dira agertzen diren ohiko objektuak?

Burdin Aroko indusketa batean agertzen ohi direnak. Egunerokotasuneko objektuak izaten dira: nahikoa zatituta dagoen zeramika, kontsumitzen zutenaren hezurrak… Kasu honetan, erasotua izan eta kolapsatu zenez, ikatz moduan eraikuntza egiturak kontserbatuta gelditu dira.

Halakorik opatu duzu?

Ez. Baina gurea talde lana da. Egun hartan Malkorra han zegoen indusketa egiten eta berak opatu zuen. Baina gutako edozein izan zitekeen.

Aurkikuntzak informazioa eman eta hipotesi berriak sortzen ditu?

Bai, oraindik ikertzen ari dira eta adituek esanen dute.

Aurkitutakoaren garrantziaren berri bazenuen?

Bai, egun batzuk lehenago jakin genuen. Aiestaranek sekretua gorde zuen eta sorpresa eman zigun esatean.

Kostatzen da halako sekretua isilpean mantentzea?

Bai, mundu guztiari kontatu nahi diozulako, eta ezin delako. Zaila da, bai.

Zer esan dizute etxekoek eta lagunek?

Lagunak oso pozik daude. Gurasoak baita. Jendeak zoriondu nau.

Koskobilo II lezeko indusketan ezagutu zintugun. Orain, berriz, Irulegin. Zein da baten eta bestearen aldeko aldea?

Normalean Paleolitoko eta Burdin Aroko indusketa teknika desberdina izaten da. Baina Irulegiko eskua bezalako materialak agertzen direnean, lanerako modua berdina izaten da. Horri lan fina deitzen diogu. Lan ″latza″ eta fina dago. Zeramika zati bat in situ, bere toki primarioan, ikusten dugunean lan finarekin aritzen gara. Paleolitiko garaiko aztarnekin bezala aritzen gara: zotzekin, brotxa txikiekin… Buruan dugun arkeologoa lanean, irudi hori.

Zer, irudikatu behar zaitugu uda guztia indusketa batetik bestera?

Hala da, bietan aritzen naiz urtero. Arantzadi zientzia elkartearekin 2019an hasi nintzen. Hurrengo urtean Koxkobilo II-n hasi nintzen.

Pentsatzen dut horrela asko ikasiko duzula, ezta?

Bai, izugarri. Bi mundu guztiz desberdinak dira. Teknika desberdinak ikasten dituzu, materialak ere desberdinak dira… Urtero zerbait berria ikasten da.

Zertan zabiltza orain?

Tesi bat egiteko beka baten esperoan nago. Eta arkeologian lanean. Arkeologian lanean segitzeko plana dut.


Nadia Nemeh Shomaly (EH Bildu) izango da Bermeoko alkatea

Koalizio abertzaleak eta Guzan plataformak akordioa lortu dute, azken egunotan negoziazio zailak izan ostean; izan ere, biek defendatzen zuten euren alkategaiak eskuratu behar zuela aginte makila udalerri horretan.

Nadia Nemeh Shomaly (EH Bildu) izango da Bermeoko alkatea, koalizio abertzaleak eta Guzan plataforma independenteak lortu duten akordioaren ondorioz. Hain zuzen ere, Asier Larrauri EH Bilduko alkateak dimisioa eman ostean hartu dute erabakia. Horrela, EH Bilduren zerrendan bigarrenak hartuko du aginte makila, ostiraleko udalbatzan.

Akordio honekin "pozik" agertu dira EH Bildu eta Guzan; izan ere, "proiektu politiko komun bat martxan jartzea ahalbidetuko du, bermeotarron beharrizanei erantzuna emateko eta Bermeo feministagoa, parte hartzaileagoa, anitzagoa, justuagoa eta jasangarriagoa lortzeko, hain zuzen ere".

"Helburu horiek guztiak lortzeko talde prestatua dugu, eta, herritarren eskutik, gogor lan egingo dugu bermeotarron interesen defentsan", adierazi dute asteazken arratsaldean zabaldutako ohar batean.

EAJk irabazi zituen Bermeoko udal hauteskundeak, 8 zinegotzi eskuratuta; EH Bilduk 5 eskuratu zituen, eta Guzan herri plataformak, 4. Dena dela, Larrauri alkate izendatu eta plataforma independente horren zerrendaburua alkateorde izateko akordioa lortu zuten EH Bilduk eta Guzan plataformak.

Bi alderdien arteko negoziazioak ez dira errazak izan azken egunotan; izan ere, biek defendatzen zuten euren alkategaiak eskuratu behar zuela aginte makila udalerri horretan.

Guzan plataforma independentearen arabera, Asier Larraurik izan behar zuen alkate, horren hitzetan, udal hauteskundeetan ez baita marka edo alderdia bozkatzen, hautagaia baizik.

Hala, alkatea Larrauri izango ez balitz, horien iritziz, Xabier Ortuzarri zegokion aginte makila hartzea, eta ez zutela beste aukerarik onartuko adierazi zuten.

Koalizio abertzaleak "irmoki" esan du bi indarrek sinatutako akordioa defendatuko duela, hots, "EH Bilduko hautagai bat izatea Bermeoko alkatetza izango duena". Halaber, horren arabera, bien arteko ituna "Bermeok behar duen aldaketari aurre egiteko proiektu bateratuen beharrizanagatik sortu zen".


Lekerikak ez du Gernika Grand Slama jokatuko

Hilabete frontoietatik urrun egon eta gero, Unai Lekerikabeaskoak bere bigarren partida lehiatu zuen atzo Biarritzen, eta min hartu zuen berriro. Beraz, ezin izango du domekan hastekoa den Gernikako Grand Slama –herenegun aurkeztu zuten– jokatu, eta Erkiagak eta Lekerikak osatutako bikoteak ez du 2021eko titulua berretsiko. Ion Ibarluzea puntista markina-xemeindarrak ordezkatuko du atzelari gernikarra.

Markina-Xemeingo atzelariarentzat aukera paregabea da honakoa. Izan ere, urteak daramatza afizionatu mailako puntista onen arteean lehiatzen, udaberrian Mexikon jokatu zuen arte. Munduko frontoirik handienean jokatu eta irabazi zuen, Ludovic Laducherekin batera, Jai Alaiko tenplu historiko batean txapeldun izendatuz. Joko bikaina erakutsi eta esperientzia ahaztezinagaz itzuli zen markina-xemeindarra udalerrira.

Euskal Herrian ere, hainbat aukera izan ditu Ibarluzeak. Lekerikaren lekua bete zuen Markina-Xemeinen, antolakuntzak etxeko pilotari baten aldeko apustua egin zuelako, eta maila ona erakutsi zuen. Hala ere, Arbek eta Ibarluzeak osatutako bikoteak bi partiduak galdu zituen, Olharan eta Etxetoren aurkakoan hobeak izan ziren arren.

Eta orain, berriro, lehen mailako puntistekin nor baino nor gehiago jokatzeko aukera izango du Gernikako katedralean. Sasoi onean dago, eta bere ezaugarri teknikoak ere egokiak dira 57 metroko luzera daukan kantxa gernikarrean lehiatzeko.


Asteazkenean antiespezismoaren oinarriez jardungo dute Etxeluze gaztetxean

NOR Euskal Herria Antiespezista taldeko Maialen Saguesek emango du hitzaldia, 19:00etan hasita. Saioa irekia eta doakoa izango da eta interesa duten herritar guztiei joateko deia egin diete antolatzaileek.

Maialen Sagues NOR Euskal Herria Antiespezista taldeko kidea Etxeluze gaztetxean izango da asteazken arratsaldean. Antiespezismoaren oinarriez jardungo du Saguesek, eta herritarrei hitzaldia entzutera animatzeko deia egin diete antolatzaileek, hitzaldi interesgarria izateaz gainera, egunerokoan izan ditzakegun hainbat zalantza eta kontraesan argitzeko ere baliagarri izan daitekeelako. "Zergatik dira Etxeluzeko otorduak beganoak? Zergatik jarrera espezistarik ez da onartzen?". Bi galdera horien erantzunak ulertzeko arrazoiak eta beste hamaika kontu azalduko ditu Saguesek. 19:00etan hasiko da hitzaldia, eta sarrera doakoa izango da.


«Ez gara gai izan elkartuta egoteko eta indar ahaltsu bat izateko»

1976ko uztailaren 21ean sortu zen Hego Euskal Herriko alkateen mugimendua, Bergaran, eta funtsezko pieza izan zen Jose Luis Elkoro. Garai haiek oroitu ditu Elkorok, eta elkartasunerako deia egin du 45 urte geroago.


Bigarren Hezkuntzako ikasleak aurrez aurreko eskoletara itzuli dira Ipar Euskal Herrian

Pandemiari aurre egiteko ezarritako neurri murriztaileak malgutzen hasi dira Ipar Euskal Herrian. Gaur hasi den deseskalatzeak hainbat fase izango ditu eta ekainaren 30ean amaituko da.


COVID ziurtagiria eskatuko dute Tolosako kultur eta kirol espazio itxietara sartzeko

Udalak esan du Leidor aretora, kultur etxera, liburutegira, musika eskolara, Usabal kiroldegira, Berazubiko kirol instalazioetara, Beotibar frontoira eta Uzturpeko kirol instalaziora sartzeko txertaketa ziurtagiria eskatuko dutela.

Tolosako Udalak esan du "kutsatzeak eragozteko bidean eta birusaren hedapena mugatzeko helburuarekin" COVID ziurtagiria beharko dela Tolosako hainbat eremu itxitara sartzeko. Gauzak horrela, datozen egunetan Tolosako kultur eta kirol espazioetara sartzeko txertaketa ziurtagiria eskatuko dute, gaur argitaratu duten dekretuari jarraituz.

Zehazki ondorengo eremuetan eskatutako dute: Leidor aretoan, kultur etxean, liburutegian, musika eskolan, Usabal kiroldegian, Berazubiko barneko kirol instalazioetan, Beotibar frontoian eta Uzturpeko kirol instalazioan, "guztiak barneko eremu itxiak direlako".

Zehaztapen gehiago eman ditu udalak: Leidorren egiten diren jarduera guztietan eskatuko dute ziurtagiria, baina kultur etxearen, liburutegiaren eta musika eskolaren kasuan ziurtagiria ekitaldietan eskatuko dute, "ekitaldi gisa ulertuta puntualki modu irekieran antolatzen diren kultur jarduerak: hitzaldiak, kontzertuak, antzerki emanaldiak...". Tokietara garaiz iristeko eta agiria aurretik prest izateko eskaera eta gomendioa egiten die udalak herritarrei. Ziurtagiririk ez duten eta kultur jardueretarako sarrerak erosiak dituzten herritarrei dirua itzuliko diete.

Kiroldegiko erabiltzaileei buruz ez du xehetasun gehiago eman eta esan du enpresa esleipendunarekin batera ari dela gaia aztertzen.

Ziurtagiria eskuratzeko aukera Inmakulada Ikastolan

COVID ziurtagiria eskuratzeko edota inprimatzeko zailtasunak dituztenek Inmakulada Ikastolan jasoko dute laguntza bihartik aurrera. Eraikin gorrira joan beharko dira, bertan ikasleak egongo dira laguntza eskaintzeko, 09:00etatik 13:00etara, eta abenduaren 23ra bitarte.


Apirilaren 8ko eguerdian igaroko da 22. Korrika Azkoititik

Aurreikuspenen arabera, euskararen aldeko lasterketa apirilaren 8an, ostiralez, 14:07an iritsiko da Azkoitiko lurretara. Azpeititik barrena helduko da, eta herrian itzulia eginda, Urretxura joango da.

AEK-k gaur jakinarazi du 22. Korrikaren ibilbidea, eta Azkoititik apirilaren 8an, ostiralez, igaroko da. Aurreikuspenen arabera, euskararen aldeko lasterketa 14:07an iritsiko da Azkoitiko lurretara; Azpeititik barrena iritsiko da, eta herrian itzulia eginda, Urretxura joango da.

Martxoaren 31n hasiko da Korrikaren 22. edizioa Amurrion (Araba), eta Euskal Herrian barrena ibilita, apirilaren 10ean Donostian bukatuko da. Ohi bezala, eskuz esku ibiliko da mezu sekretua daraman lekukoa 11 egunez.

Urola Kostako herrietatik apirilaren 8an igaroko da Korrika: goizaldean Zestoatik, Zumaiatik, Getariatik, Zarauztik eta Oriotik; aldiz, eguerdian igaroko da Korrika Errezildik, Azpeititik nahiz Azkoititik.

Hitzekin izango da egitasmoaren leloa, AEKren arabera, "euskara hitzetatik ekintzetara eramateko unea delako". Pirritx, Porrotx eta Marimotots omenduko dituzte aurtengoan, "egindako ibilbidean adierazi duten konpromisoagatik eta ekinagatik". Korrikaren 22. aldiak iraungo duen 11 egunetan, 2.500 kilometro egingo dituzte parte-hartzaileek.

Honako hau da 22. Korrika Urola Kostako herrietatik apirilaren 8an igaroko den ordutegia –honako lotura honetan ikus daiteke ibilbide osoa–:

Zestoa: 01:30ean.

Zumaia: 02:58an.

Getaria: 03:55ean.

Zarautz: 04:26an.

Orio: 05:21ean.

Errezil: 12:26an.

Azpeitia: 13:26an.

Azkoitia: 14:07an.


Korrikalari bat erreskatatu dute Zornotzako mendi lasterketan

Helikopteroz eraman dute Galdakaoko ospitalera.

Segurtasun Sailak jakinarazi du 11:15 aldera korrikalari bat erreskatatu dutela Belatxikieta aldean, Zornotzako mendi lasterketan parte hartzen ari zela. Korrikalaria helikopteroz eraman dute Galdakaoko ospitalera.


Astebururako antolatu dute Landare Berezien Azoka Iturraranen

50 mintegik parte hartuko dute aurtengo azokan, eta horietatik bost mintegi berriak izango dira.

19. Landare Berezien Azoka egingo dute asteburuan Iturrarango Lorategi Botanikoan. Ibilbide luzea du azokak, eta jendetza biltzen du urtero. Izan ere, antolatzaileek nabarmendu dutenez, "ezohiko" landare azoka da. "Mintegi saltzaile bildumazaleak izaten dira bertan postua jartzen dutenak, eta salmentan eta erakusgai dauden landareen kalitatea eta barietatea lehenesten dira". Hala, eskaintza zabala aurkeztuko dute bertan: "Oso bereziak diren tomate landareak, antzinako arrosa barietateak, bonsai ikusgarriak, landare haragijaleak, beste mundu batekoak diruditen bromeliak, lore erraboilak, bildumako zitrikoak, palmondoak, kameliak, landare bizikorrak eta klima mediterraneoko landareak izango dira, besteak beste", antolatzaileen arabera. Guztira, 50 postu jarriko dituzte aurten, eta horietatik bost mintegi berriak izango dira.

Azoka larunbatean eta igandean, 10:00etatik 18:00etara egongo da irekita, eta bi aparkaleku egokituko dituzte herritarrentzat: Aian eta Orion (Txurrukan). Handik doako autobusak ibiliko dira joan-etorrian. Aparkalekuetatik azoka gunera lehendabiziko autobusa 09:45ean aterako da, eta azkena 16:45ean. Azoka gunetik aparkalekuetara, berriz, 18:15ean abiatuko da azken autobusa. Trenez bertatatu nahi izanez gero, Zarauzko geltokian hartu ahal izango da autobusa, eta ordu erdiro egingo du autobusak joan-etorria.


Zeta kultura ehuntzen

Herri barneko herrixkak badu bere errepublika. Autoa aparkatu, sarrerako osagarri bahetik iragan, eta parentesia irekitzen da: kultura da bazka azkarra. EHZ festibala bere gorenean da. Bihar itxiko zaio parentesia.

Ospitalean, preseski, Josu Gillenek galdetu die Nora Arbelbide, Paul Beitia, Amaiur Epher eta Xabi Etxeberriri zein den artearen funtzioa. Eta zer den kultura. Arbelbideri kulturaren ikuspegi antropologikoa zaio interesatzen. EHZ ezarri du adibide gisa: «Emaitza bada, ados. Baina bada egiten duen bidea ere. Prozesu hori zait interesatzen; nola, norekin egiten den prozesu hori». Euskal kultura definitzeko, euskarari zentraltasuna eman dio: «Euskaraz pentsatua dena da». Amaiur Epherrek errotik bat egin du harekin: «Ene praktika artistikoetan, elikagai nagusia da euskara». Argi du zein den nahiko lukeen arte mota: «Euskara biziberritzen duena, plurala eta eztabaidagune dena». Paul Beitiak kultura eta artea «logika kapitalistaren» barnean ikusten ditu: «Masak kontsumitzen duen beste arlo bat da kultura. Guk arte sozialista bultzatu nahi dugu». Alabaina, Epherrek arteak bi funtzio ukan ditzakeela oroitarazi du, dagoen ibilmoldea erreproduzitzeko, edo ikuspegi kritikoa bultzatzeko: «Hau zait interesatzen, kultura hegemonikoa edo logika kapitalista erreproduzitu gabe». Xabi Etxeberrik artistaren sakralizazioa ekarri du eztabaida xokorat: «Alta, jendearengandik hurbil egon beharko luke». Gustukoa luke artea hunkigarria izatea, zerbait eragin diezaion kontsumitzaileari. Arbelbidek ez dio bereziki bilatzen funtziorik arteari, beretzat «errealitateari beste dimentsio bat ematen dio». Entzule batek bere lekukotasuna eman du: antzerkian ibili izan da Parisen. Konklusioa atera du bizipenetatik: «Denek ez dute talentu bera: batek euskara mailan, bertzeak kantuan… Baina loteriak badu zer erran handia». Ikusi ditu talentu ertaineko batzuk arrakasta biltzen. Injustizia zerbait sendi da.

Tio Teronen semeek plaza hartu dute, baina tai gabe dabiltza taula gainaren eta publikoaren arteko arteka sakratua profanatzen: publikoa eszenaren parte bilakatzen baitu. Umorez ito dute Irisarriko bihotza: haien dantza eta musika maila profesionalak kontraste handia sortu baitu haien pailazokeriekin. Frontoi ondoan dagoen Elizaldeko balkoia ikuslez betea da, sanferminetako Estafetakoa izan zitekeen: entzierroa noiz pasatuko beha. Bertara igan da Tio Teronen behorra, jokoari bazka emanez. Bertsoz iragarri dute muntaia teatrala bukatu dutela, baina ikusleak ez dira mugitu, ez dute onartu aldebakarreko deliberoa.

Amaiak ezin du txalorik egin, belarriak babesteko kaskoak dituen ninia baitu besoetan. Haurren xokoak ere badu arrakastarik: puzgarrietan eta mahaitxoetan mugimendua bizia da.

Nabari dira begitarte unatuak, lo gutiak ez baitu gezurrik erraten. Eta bozak, are gutiago; laguntzaile batek ezin izan du kontatu bere gaua. Laxatu da, gauzak nahi bezala gertatzen ari baitira. 2.100 bat txartel saldu dira, antolatzaileak «izugarri kontent» dira. Egun, igandean, nahi bertze txartel dago salgai, bertan erosteko.

Egitarauak hutsegite bakarra ukan du, Nogen faltako baita. Gaur Chill Mafia ariko da, eta espektatiba handia da errepublikan.


Suhar gizonezko abesbatzak emanaldia eskainiko du Ormaiztegin

Ormaiztegiko Urmaiz abesbatzak gonbidatuta Suhar gizonezkoen abesbatzak emanaldia eskainiko du datorren irailaren 10ean, Ander Deunaren elizan. Emanaldiari 19:00etan emango zaio hasiera.

Suhar gizonezkoen abesbatzak 2018ko udazkenean hasi zuen bere ibilbidea. Herri ezberdinetako jatorria duten kidez osatutako abesbatza da, eta duen berezitasun nagusiena, gizonez bakarrik osatuta dagoela da. Kantu koralean aritutako 30 bat ahotsek osatzen dute taldea. Gaur egun, gizonez bakarrik osatuta dagoen abesbatza bakarrenetakoa izango da.


Ostadarrarekin, plazara dantzara

Ostadar Dantza Taldeak helduentzako plaza dantza ikastaroa berreskuratu du. Pandemiaren erruz bertan behera utzi beharra izan zuten, baina aurretik zuen arrakasta ikusita, berriz antolatzea erabaki dute. Erromerietako dantzak irakatsiko dituzte.

Izen ematea zabalik dago. Horretarako, ostadardt@gmail.com helbidera edo taldearen Facebook eta Instagram kontuetara idatzi behar da. 695 73 74 00 telefonora ere deitu daiteke. Entseguak astearteetan edo asteazkenetan izango dira, 18:00etatik 19:00etara. Izena emateko azken eguna urriak 1a izango da.

Deialdia Beasain inguruan bizi diren herritarrei ere zabalduta dago.


Nola joaten zara lanera edo ikastera?


Eraso sexisten aurkako protokoloaren aurkezpena

Ekainaren 8an, osteguna, 'Sakanako herriko festa eta festa guneetan eraso sexisten prebentzioa eta arreta protokoloa'-ren aurkezpena eginen du Sakanako Mankomunitateak. Eztabaida saioa izanen da ere.

Festa garaia heldu da, eta Sakanako Mankomunitateko Berdintasun zerbitzuak Sakanako herriko festa eta festa guneeta eraso sexisten prebentzioa eta arreta protokoloa osatu du eta ekainaren 8an, osteguna, 18:00etan, Sakanako Mankomunitateko Lakuntzako egoitzan aurkezpena eginen dute. Ondoren, eztabaida saioa izanen da ere. Aurkezpenean parte hartzeko aurretik izena eman behar da berdintasuna@sakana-mank.eus e-postan edo 948 464 867 telefonoan.


Gaur arratsaldean emango diote hasiera Tilos 7 Pasa pala txapelketari

Arratsaldeko 18:00etan jokatuko dute lehenengo partidua, Agirre eta Manterola eta Oiaga eta Zubeldia bikoteek. Gero, beste bi izango dira.

Gaur hasiko da aurtengo Tilos 7 Pasa pala txapelketa. Arratsaldeko 18:00etan emango diote hasiera urteroko txapelketa berezi honi, Agirre eta Manterola eta Oiaga eta Zubeldia bikoteen arteko partiduarekin. Amaitzean, beste bi izango dira: Lizeagak eta Gurutzeagak Letamendiaren eta Etxeberriaren aurka neurtuko dituzte indarrak, 18:45etatik aurrera; eta, azkenik, Landerrek eta Bingenek Xikerren eta Aritzen kontra jokatuko dute, 19:30etan.

Bihar, berriz, abuztuko azken egunean, beste hiru norgehiagoka izango dira. Kerejetak eta Maziziorrek irekiko dute jardunaldia, Urien eta Antsotegiren aurka, 18:00etan. Jarraian, 18:45etan, Legarreta eta Olazabal Larretxearen eta Garmendiaren aurka arituko dira. Eta, eguna amaitzeko, 19:30etan, Azpik eta Lasartek aurrez aurre izango dituzte Ezkerra eta Urdangarin.

Datorren astean, bi jardunaldi

Astero, bi egunez jokatuko dira partiduak. Hori horrela, hurrengo bi jardunaldiak irailaren 6an eta 7an izango dira.


Adrian Arruti Bernadet: ‘Bidasoari’

Irunabar Irungo Bertsoaren Bilgunearen eta HITZAren elkarlanaren harira, Adrian Arruti Bernadetek bertso sorta egin du. Honakoak dira hark egindakoak:

Doinua: ‘Trunoia ortzi beltzean hoska’.

Bidasoari

1.

Txingudin duzu fluxu lausoa,

sarri pausatu arte pausoa,

batzen dituzu baso nafarra

eta Kantauri itsasoa. (Err.)

Nola azaldu ahal nizuke

erdi aldatuta soa

Bidasoa, Bidasoa…

Nolatan zaren konponbidea

nahi dutenen arazoa. (Err.)

2.

Sostengu falta duzu, sostengu.

Zenbat eskaini; hainbeste kendu,

hainbat arazo larri zuregan

ez al dira nabarmendu? (Err.)

Nik zurekiko dudan maitasun

hau nahiko nuke mantendu,

baina zenbat sufrimendu!

Gizakiaren esku hartzeak

maitasun hori zailtzen du. (Err.)

3.

Poligonoek duten tamaina

batuta ia zerorri haina…

Zure luzean nabarmena da

kutsaduraren orbaina. (Err.)

Eskualdeko aberastasun

handiena zara, baina

zer tratu-txar, alajaina!

Garestiegi duzu geroa

hain merke bada oraina. (Err.)

4.

Bailara bakar, baina hau mauka:

bi estaturen artean gauzka!

Gure arteko harreman hitsak

erruz gogaiturik nauka! (Err.)

Bi kulturaren arteko talken

eraginez elkar zaunka…

Txingudik horixe dauka;

zure albotan lubakiratu

gaituzte elkarren aurka. (Err.)

5.

Inposaketak hainbeste dohain…

Ni, behintzat, ez naiz jasateko lain.

Zu ezizenez Muga deitzea

ez al da ba aski irain? (Err.)

Zure trazaren eraginpean

Euskal Herrian zer orbain!

Ohartu gaitezen orain

zuri ezarri dizuten zama

ez dugula nahi gure gain. (Err.)

6.

Zure zubiak diren asuna

bizi dutenek zenbat marruma!

Bizkarroi asko sartu zaizkizu;

Migranteentzat zer trauma! (Err.)

Checkpoint artean bihurtu dute

pasa nahi duen laguna

guztiaren erruduna.

Ederra zara; ez da, ordea,

gertatzen ari zaizuna. (Err.)

7.

Pasabide hain arriskutsurik…

Hainbeste hilotz dauzka Txingudik,

bai ote duzu zure luzean

odolik gabeko urik? (Err.)

Zein erru dauka Nafarroak? Zein

Gipuzkoak? Zein Lapurdik?

Zure uretan galdurik

errukirik ez daukazu, baina

inork ez al du errurik? (Err.)

8.

Ingurumena ingurunean,

migrantearen ihes xumean

edo herri bat hiru zatitan

bereizi duten gunean… (Err.)

Iraun dezagun hau amaituko

baita etorkizunean;

zulorik ilunenean

argia piztu dezakegula

sinesten dugun unean. (Err.)


«Parajearen edertasunak Arantzako Mendi Lasterketa erakargarri egiten du»

Sonia Iturria Mitxelena eta Julen Oskoz Elizondo, Arantzako Mendi Lasterketaren antolatzaileak

Apirilaren 23an Arantzako IV. Mendi Lasterketa eginen dute, 20 kilometro eta 1.300 metroko malda dituen proba. Aurtengoa Nafarroako Koparako puntuagarria izanen da. Izena emateko epea asteartean bukatuko da.

Arantzako Mendi Lasterketa antolatzen buru-belarri harrapatu ditugu Sonia Iturria Mitxelena eta Julen Oskoz Elizondo aranztarrak. Ekaitza Elkarteko zuzendaritzako kidea da Iturria, eta mendi lasterketen mundua hurbiletik ezagutzen duena Oskoz. Lasterketaren laugarren edizioa izanen da aurtengoa eta apirilaren 23an egina dute hitzordua. Mendi lasterkariei animatzeko deia egin diete.

Aurtengoa laugarren lasterketa izanen da. Nolakoak izan ziren hasierako pausoak?

Arantzako Mendi Itzulia urte aunitzetan antolatu izan da herrian, eta momentu jakin batean, mendi lasterketek azken boladan gurean duten arrakasta ikusita, Arantzan ere halako lasterketa bat antolatzea erabaki zen. Lasterketa gaztea da, baina egutegian bere lekua hartzen ari dena.

Nolako bilakaera izan du lasterketak?

Hasiera hartan lasterketa motzagoa antolatu genuen, maila guztietako lasterkariak erakartze aldera. Baina ez dugu atzendu behar Arantzako zirkuak, berez, ibilbide zirkular ia perfektua eta zoragarria modu naturalean antolatzeko aukera ematen duela. Alde horretatik, Euskal Herriko bertze eremu batzuekin konparatuz, abantaila dugu, bertako parajearen edertasunak lasterketa erakargarri egiten baitu.

2016an egin zen lehenbizikoa, 2017an bigarrena eta 2019an hirugarrena. Gaur egun bi urtetik behin egiten da, mendi itzuliarekin txandakatuz. Ardura haundia izaten da Ekaitza Elkartearentzat?

Mendi itzulia eta lasterketa antolatzea hagitz diferentea da. Mendiaz gozatzeko bi modu diferente dira. Mendi itzuliaren kasuan, egun pasa edo lagun giroa izaten da nagusi, mendiaz lasaitasunez gozatzea da helburua, nahiz eta partaide batzuek lasterka ere egiten duten. Mendi lasterketa bertze kontu bat da: abiadura, lehia, sailkapenak… Hori guztia kontuan hartuz, antolakuntzan ere eragina du, noski. Aurtengo lasterketa Nafarroako Mendi Federazioaren babesarekin egiten ari gara eta laguntza haundia da. Lehen enpresa pribatuekin egiten zen izen ematea ere federazioaren bitartez egiten ari gara. inscripciones.nafarmendi.org atarian apuntatu behar da. Gehienez 250 parte hartzaile izanen dira eta apirilaren 18an bukatuko da epea.

Noiz hasi zineten aurtengoa antolatzen?

Urri aldera hasi izanen ginen.

Nola aurkeztuko zenukete Arantzako Mendi Lasterketa?

20 kilometroko luzera eta 1.300 metroko malda dituen lasterketa da. Hagitz paraje politak ditu, gehiena mendia da, ia ez da pistarik.

Laugarren edizioa da. Badu ibilbide bat. Lasterkarien egutegian egonkortu den karrera da?

Karrera aunitz izaten dira eta horietako aunitz hagitz errotuak daude. Gure kasuan, egonkortasun hori bilatzen ari gara oraindik. Horren harira, aurten Nafarroako mendi lasterketen zirkuituan sartua dago eta Nafarroako Koparako puntuagarria izanen da, gainera. Aipagarria da kopa hori lehenbiziko aldiz antolatu dutela aurten, eta sei lasterketa baino ez direla izanen puntuagarriak.

Aurten ere Xabier Zubieta Saria emanen duzue?

Bai, emanen dugu. Ekaitzako kaskotik pasatzen diren lehenbiziko Bortzirietako emakumezkoak eta gizonezkoak hartuko dute.

Mendiari lotuta Arantzan erreferente izan zen Zubieta?

Bai, hala izan zen. Gazte-gaztetik beti mendian ibili zen, Pirinioetan, Himalaian, Kilimanjaron, Andeetan... Arantzako Mendi Itzulia hasi zuenetako bat izan zen.

Zenbat boluntario behar izaten dira halako ekimen bat aitzinera ateratzeko?

Mendi itzulian baino jende guttiago behar izaten da. Konparazio batera, izena emateko mahairik ez da izaten dena online egiten baita, eta lasterketako puntuak ere guttiago dira. 20-30 bat lagun izanen gara. Jendea laguntzeko prest izaten da eta laguntza eskatuz gero, beti parte hartzen du. Alde horretatik, ez da arazorik izaten.

Zein dira lasterketako momenturik eta tokirik berezienak?

Punturik politena, dudarik gabe, Ekaitzako tontorra da. Eta bertzalde, herriko lasterkariak helmugara ailegatzen diren momentua berezia izaten da.

Mezuren bat luzatuko zenukete?

Lasterketetan parte hartzen dutenei gonbita luzatuko genieke, aukera polita dute Arantzan. Herriak aukera aunitz ematen ditu eguna edo aste bukaera pasatzeko. Gainera, holako zerbait antolatzen denean, eguraldiak laguntzen badu, beti saltsa izaten da. Herrian bada zer egin eta non egon eta etor daitezela.


Guretzako saioa

Guretzako jatorri anitzeko emakumeen bilgunea.


Mutiko eta Densoren ‘Game Over’: ‘Mondrako Bizarrap’, Taylor Swift, 808 Mafia eta Sticky M.A.

Mutiko eta Densoren bisita izan dugu "GU"n.

Mutiko musikaria eta Denso ekoizlea "GU"n egon dira, Game Boy izeneko diskoa aurkezten.

Azaldu digutenez, do it yourself (zuk zeuk egin) metodoaz baliatu dira diskoa osatzeko: melodiatik hasi eta bideoklipera, den-dena eurek egin dute.

Gainera, ekoizlearen papera izan dugu hizpide Densorekin. Honek argitu digunez, "raparen munduan ez da inoiz serio hartu ekoizlearen figura, bigarren plano baten egon da". Horregatik, lehen lerrora atera eta euren lana aldarrikatzeko beharra sentitu dute hainbat produktorek.

Bestela, Etxepe kolektiboaz galdetu diegu. Abestiak zerotik sortzeak eta lokalean lagunekin elkartzeak dituen onurez aritu zaizkigu; izan ere, duten lan egiteko moduak kolektiboan sortzea laguntzen duela kontatu digute.


EAEko langile publikoak grebara deitu dituzte urriaren 25ean eta abenduaren 19an

ELA, LAB, CCOO, SATSE, Steilas eta ESK sindikatuek antolatu dituzte lanuzteak. Soldatak %10 igotzea eta behin-behinekotasuna %8ra jaistea dira aldarri nagusiak

ELA, LAB, CCOO, SATSE, Steilas eta ESK sindikatuek iragarri dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore publikoan greba egingo dutela urriaren 25ean eta abenduaren 19an. Uste dute zerbitzu publikoek «okerrera» egin dutela azken urteotan eta horrek, ezinbestean, eragin zuzena izan duela herritarrei eskainitako arretan. Egoera hobetu ahal izateko, beste gauza batzuen artean, 2024rako soldaten %10 igotzea eta langileen behin-behinekotasuna %8ra jaistea eskatzen dute. «Asko dira hobetu nahi ditugun kontuak, eta horretarako neurri eraginkor eta errealak behar ditugu», azpimarratu du Irati Tobar LABeko Hezkuntza arduradunak.

Orain arteko protesta gehienak arloka egin dituzten arren (hezkuntza eta osasun arloetan, esaterako), sindikatuek ez dute hitzarmenik berritzea lortu, eta borroka dinamika aldatzea erabaki dute. «Egoera zeharkakoa denez eta antzeko beharrak ditugunez, bat egitea erabaki dugu», berretsi du Igor Izagirre ELAko Funtzio Publikoko arduradunak. Orotara, 150.000 langilek egiten dute lan sektore publikoan eta grebara deitu dituzte guztiak. «Ez da momentuko erabakia izan, baizik eta azken urteetan pilatzen joan diren kontuei erantzuna». Emakume eta gizonen arteko soldata arrakalak, adibidez, %25ekoa izaten jarraitzen du.

Horrez gain, «soldata publikoak eta enplegu publikoaren beharrak» Eusko Jaurlaritzaren esku egon beharko liratekeela uste dute. «Madrilek hartzen ditu erabakiak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore publikoaren inguruan, zergatik?», galdetu du Izagirrek. Jarraian eman du berak erantzuna: «Borondate politikoko kontua da; Gernikako Estatutuaren arabera, Eusko Jaurlaritzak du horretarako eskuduntza». Zerbitzu publikoak indartzea, enplegu publikoa sortu eta kontsolidatzea, lan baldintzak hobetzea eta galdutako erosahalmena berreskuratzea aurrekontuetan zehaztutako helburuak izan beharko liratekeela uste dute talde guztiek.

Negoziazio mahaietan adostu ezin izan dituzten neurriak ere «behingoz» zehaztu nahi dituzte Jaurlaritzarekin. Hainbat aipatu dituzte agerraldian: azken bi urteetako erosahalmena berreskuratzeko soldata %10 igotzea; lanpostuak kontsolidatzea; behin-behinekotasuna %8ra jaistea; pribatizazioa amaitze; lanaldi partzialak erregulatzea; erretiro kontratuak bermatzea; lan kargak murriztea; euskararen ezagutza bermatuko duten formakuntzak emateko planak adostea; langileen osasun kudeaketa publikoa ahalbidetzea; berdintasunerako «benetako» urratsak ematea; 32 orduko lanaldia zehaztea eta bestelako lanaldi murrizketak bermatzea.

Datu zehatzak

Izan ere, sindikatuek emandako datuen arabera, %20 murriztu da azken bi urteotan langile publikoen erosahalmena. Soldaten igoera zuzenarekin, %10eko igoera lortu nahi dute sindikatuek; gainerakoa Jaurlaritzak zortzat hartzea eta etorkizunean berreskuratuko dutela ziurtatzea nahi dute. Bestalde, Zerbitzu publikoetako lan kontratuen %40 behin-behineko direla adierazi dute eta 100.000 langile azpikontratatu dituztela.

Gizarte premiak «larritzen» ari diren heinean, ordea, bankuen irabaziak inoiz baino gehiago hazi dira sindikatuen arabera. Izagirrek berak eman ditu datu zehatzak: «2023ko diru bilketa izan da azken urteotako errekorra; gizarteak sortutako 10.000 milioi euro bankuetan gordeta daude». Diru hori soldatak igotzeko, euskarazko formakuntzak ahalbidetzeko edota emakume eta gizonen arteko soldata arrakala amaitzeko bidera zitekeela uste dute.


Uholde arriskua dagoenean herritarrei abisua emateko SMS zerbitzua prest du Lesakako udalak

Uholde larrialdi-abisuak eta alertak herritarrei modu azkar batean zabaltzeko SMS zerbitzua sortu du Lesakako udalak, Life Nadapta proiektuarekin, Nafarroako Gobernuarekin eta Nafarroako Ingurumen Kudeaketaren laguntzarekin.

Zerbitzuaren helburua Onin eta Biurrana errekak eta Bidasoa ibaiak gainezka egitean sortzen ahal diren kalteak aurreikustea eta murriztea da, horretarako egoerari aurrea hartu eta uholde-arriskuen berri emanez. Zerbitzua doan izanen da herritarrentzat.

Zerbitzuari buruzko informazio gehiago lortzeko edo alta emateko:

www.lesaka.eus

www.urraba-lesaka.tesicnor.com

Herritarrek zerbitzuan alta emateko laguntza behar izanez gero, udaletxean laguntza eskainiko da.


Emakundeko zuzendariaren agerraldia eskatu dute EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk

2022ko abenduaren 22an Legebiltzarrak berdintasun alorreko mozio bat onartu zuen. Jaurlaritzari jai eremuetan ematen diren berdintasunaren kontrakoak diren ekimenetan emakumeen parte hartzea sustatzeko estrategiak eskaintzea, eta horien garrantzia nabarmentzea eskatzen zitzaion mozioan. Onarpenari esker, erakundeak, desberdintasun argiak dituzten udalerriei gomendio eta aholkuak eman beharko dizkie.

Hori dela eta, Oihana Etxebarrieta eta Isabel Gonzalez legebiltzarkideek sinatuta, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk Emakundeko zuzendariaren, Miren Elgarrestaren, agerraldia eskatu dute. Zehazki, Eusko Legebiltzarrean “berdintasun politikak jai giroan sartzearekiko iritzia zein den, eta jai giroan berdintasunaren kontrako egoerak gertatzen direnean, zer nolako gomendioak egiten dizkien udalei azal dezan”.

EH Bilduren eta Elkarrekin Podemos-IUren ustez, gaur egun ere, jaietan “Emakunderen presentzia eta exigentzia beharrezkoa eta premiazkoa” da.


Danbor gutxiagorekin ere, festa

Berazubiko taldea atera da, eta danborrada egin dute Tolosako inauterietan.


Lugaritzeko eremuko urbanizazio proiektuari onarpena eman dio Tokiko Gobernu Batzordeak

Lugaritzeko eremuko urbanizazio proiektuari behin betiko onarpena eman dio Tokiko Gobernu Batzordeak. Proiektu honetan, Matia Fundazioak 51 adinekoentzako bizitoki eraikiko ditu, eta horrekin batera, hiru igogailu eta bi pasabide publiko eraikiko dira Zarautz hiribidea eta Pinu bidearen artean dagoen kota ezberdintasunari aurre egiteko. Lan hauek ere Matia Fundazioak egingo ditu eta igogailuak eta pasabideak eraikitzeko aurrekontua 2,6 milioi eurokoa izango da. Tokiko Gobernu Batzordeak adierazi du Matia Fundazioak ordainduko dituela lanak eremuaren urbanizazio karga moduan.


Ipuinak eta kantuak, lehen hitzak gogoratzeko

Azalerako ipuinak izeneko ipuin kontaketa saioa eskainiko du Udal Bibliotekak datorren zapatuan, Liburutegiaren Eguneko ekintza nagusi gisa. 3 urte arteko haurrek hizkuntza eta gorputz adierazmena lantzea du ardatz tailerrak.

Urriaren 24an Liburutegiaren Eguna ospatuko dela eta, saio berezia antolatu du Udal Bibliotekak: etxeko txikienei eskainitako ipuin kontaketa saioa. 3 urtera arteko haurrek eta euren gurasoek ordubeteko tailer laburra jaso ahalko dute, 11:00etan hasita, Udal Bibliotekaren webgunean izena emanda. Emanaldia Saroa Bikandi ipuin kontalariak bideratuko du. Durangarrak lotura estua dauka Kulturaterekin, urtero etortzen da-eta umeei bideratutako egitasmoak dinamizatzera.

Bederatzi urte daramatza Bikandik umeen literaturan murgilduta: "Ama izan nintzenean esparru honetan sakontzen hasi nintzen: ipuinak kontatu, masajeak eman, kantuak abestu... Hizkuntzaren lehen ikasketa prozesua gorputz adierazmenarekin zeharo lotuta dagoela konturatu nintzen". Baliabide ugari jartzen ditu haurren zerbitzura, baina aipagarrienak jolasa, hizkuntza, erritmoa eta errima dira. "Umeek tarte goxoa pasatzen dute saio hauetan, eta gurasoek sorpresa politak eramaten dituzte; badirudi txikiegiak direlako ulermen murritza daukatela, baina gero, uste baino ikasteko gaitasun handiagoa erakusten dute", adierazi du ipuin kontalariak.

Seme-alaba jaioberriak dituzten gurasoek tresna interesgarriak aurkitu ahal dituzte Azalekoipuinak.eus webgunean. Sortzaileen testu, hots eta doinuetan oinarritzen den disko bat entzun daiteke bertan, adibidez. Gisa horretako ikuskizunak antolatzeko jarraibideak ere ematen dira gune birtualean.

Izena eman beharko da aurrez, bibliotekan bertan edo web orrian.

Ekintzak, hilabete osoan

Joan den asteazkenean, Frankenstein berpiztuko balitz ipuin kontaketa bideratu zuen Ana Galarraga zientzialariak Santa Marinako bibliotekan, eta beste horrenbeste egingo du Kulturaten datorren ostegunean, 18:00etan. Izen-ematea zabalik dago, beraz.

Urri osoa barnebildu duen Udal Bibliotekaren egitarau mardulari hilaren 30ean emango zaio itxiera, Mursego musikariaren LAPUR(ari)KETAK izeneko kontzertuarekin. Ekitaldi hori gazte eta helduei zuzenduta dago, eta 18:00etan hasiko da, Kulturaten bertan.


Udazkena eta oinak

Jose Manuel Gorostegi. Podologia

Udara bukatu ondoren, aldaketa batzuk sortuko dira gure bizitzako erritmoan, eta horrek eragina izango du gure oinen osasunean.

Aldaketa garrantzitsuena oinetakoetan izango da, udaran arin eta irekiagoak erabili baititugu. Ziurrenik, ordu gehiago pasa ditugu oinutsik, eta oinak eroso eta zabal ibiltzen ohitu dira.

Marruskadurak eta estutasunak sortuko dira oinetako itxiak eta galtzerdiak berriz ere janzten ditugunean. Kontsultan ikusten ditugun arazo arruntenak izaten dira azazkaletan, hatz lodietan batez ere, konpresioak, kolpeak edo iskin haragian sartuak.

Errutinara bueltarekin, presa eta estresa itzuliko dira ere. Lanposturaren arabera, zutik edo eserita denbora gehiago eta gehiegi pasatuko dugu, eta, horrenbestez, eguneko azken orduetan, batez ere, oinetako mina eta nekea nabarmenagoak izango dira.

Udaran, esposizio handiagoa izan dugu eguzkiarekiko, hezetasunarekiko eta oxogenoarekiko. Horregatik, orpoak lehorragoak eta pitzatuagoak aurkitzea ohikoena izango da. Eguzki-erredurak izatea ez da harritzekoa izango; baina, onddoen kutsadurak azalean eta azazkaletan aurkitzea arazo nagusiak izaten dira lehenengo hilabetetan.

Podologoarengana bisita oinarri gisa hartuta, gogortasunak eta kailuak kentzeko, azazkalen arazoak zuzendu edo onddoen infekzioak zaintzeko, ezinbestekoa izaten da hidratazio errutina zorrotza eta zehatza hastea, bakoitzak bere etxean, oinak aldaketa horien ondorioari aurre egiteko.


Donibane eta San Pedroko motoraren pantalanak berrituko dituzte

Egunero San Pedro eta Donibane lotzen dituen motoraren atrakalekuak zaharberritzeari ekin dio Pasaiako Portuko Agintaritzak (PPA). Obrak egiteko aurrekontua ia 243.000 eurokoa da, eta geltokiak behin-behinean aldatu beharko dira.

Datorren astean ekingo diete lanei, eta hilaren bukaerarako prest egotea da aurreikuspena. Obrak bukatu artean, motoraren ibilbidea behin-behinean desbideratuko da, eta beraz, datorren asteazkenetik (hilak 11) hurrengo astelehenera (hilak 16) Donibaneko atrakalekua Santiago plazako pantalanera eramango da. San Pedrokoa, aldiz, Sanpedrotarra klubarena izango da hilaren 17tik 23ra bitartean.

Ontziraleku berriak aluminioa eta zur teknologikoa erabiliz eraikiko dira, PPAk iritzirik “ingurumena gehiago errespetatzen duten materialak” direla horiek, eta egitura berria prest egongo da 20 tona arteko kargak jasateko.


“Adarra jotzeko Fermin Muguruzak jarri du ahotsa filmean, batzuentzat maltzurkeriaren ikurra baita”

KEVIN IGLESIAS (Amurrio, 1989) zinemaren munduan sartuta dago buru-belarri eta Sitgesen (Herrialde Katalanak) egiten den jaialdian hiru lan aurkeztu zituen, ardura ezberdinetan. Publikoaren saria jaso berri du Donostiako Beldurrezko Jaialdian.

Nolakoa izan da zuen partaidetza Sitgeseko jaialdian?

Nahiko ona. Inoiz ez dakizu zein izango den ikusleen erantzuna, baina hiru film labur izan ditugu eta hirurek ondo funtzionatu dute publikoaren artean. Egia da Sitgeseko publikoa esker onekoa dela, asko gozatzen baititu proiekzioak. Ez dugu saririk irabazi, baina izendatuta egotea saria da jadanik.

Hiru film aipatu dituzu eta horietako bakoitzean ardura ezberdinak izan dituzu; zuzendari, gidoilari eta ekoizle. Oso ezberdinak dira?

Bai. Bat egile-zinema da, genero jakina baino, beldurrezko zinemaren gakoak erabiltzen baditu ere. Hau Au pair da, David Perez Sañudorena, Ane pelikularen zuzendaria, hain zuzen. Film labur oso berezia da, egile-lana izan arren, nahiko ganberroa da. Espainiako folklorearen elementu ugari hartzen ditu (zezenak, paisaiak...) eta beldurrezko osagaiak bilakatzen ditu. Oso pozik gaude eta ideia horrekin film luzea egingo da orain, Warner eta Antena 3ekin. Ez dakigu noiz eta nola, baina aurkezpen gutuna jada izan da, enpresa horiek interesa baitzuten. Maiz egiten da horrela, lehenik eta behin film laburra, inbertsioa egin dezaten konpainiek film luzerako.

Beste filma Carnívoro izan da. Hau genero filma da, zehazki, munstroen azpigeneroa. Hasieran nolabaiteko film politikoa izango zen; ama bat joan behar zen bere alabaren logelara, honek esaten duelako munstroa dagoela. Kritika politikoa zen, 23-Fko estatu kolpean baitzegoen girotuta. Tamalez, zuzendariak elementu hori kentzea erabaki du azkenean eta filma geratu da genero hutseko pelikula legez, ez dauka beste irakurketarik eta denborapasa da. Nabarmenena da 6 minutuko plano bakarrean egin dela.

Azkenik, animaziozko film laburra egin dut Pedro Riverorekin batera: Los días que (nunca) fueron. Berak esperientzia luzea dauka animazioan, bi Goya irabazi baititu. El hoyo filmaren gidoilarietako bat da eta orain bigarren era hirugarren zatia prestatzen ari da.

Zertan oinarritzen da zuen pelikula?

Itxialdi garaian etorri zitzaidan ideia, animazioa teknika ona baita itxialdian izandako paranoiak islatzeko. Pedro Riverori proposatu nion ideia aurrera ateratzea eta berak baietz esan zidan, oso ondo moldatzen naiz eta.

Eusko Jaurlaritzak eta EITBk deialdia egin zuten itxialdiari buruzko film kolektiboa egiteko. Izugarri aproposa izan zen, gai hori landu nahi bainuen. Zorte ona izan genuen eta aukeratutako zazpi film laburren artean gurea zegoen.

Laguntzaile gehiago izan dituzue, Fermin Muguruza, esaterako.

Egia da gu banatzen ari garen kopia gaztelerazkoa dela. Euskaraz, ingelesez eta gazteleraz aurkeztu dugu banaketa kanal ezberdinetan. Ingelesezkoa momentuz ez dugu egin, baina bai, ordea, gaztelerazkoa eta euskarazkoa.

Gure txantxa izan zen zenbait jende maltzurkeriara lotzen dituen ahotsak jartzea. Pentsatu genuen euskaraz Fermin Muguruza jarriko genuela, hainbat eremutan gorrotatua delako. Adarra jotzeko modu bat da.

Gaztelaniazkorako harremanetan jarri ginen Antonio Esquiviasekin. Bikoizle oso ospetsua da. The Simpsonen Bob bigarren mailako antzezleari ahotsa jarri zion eta Frasier ere izan zen izen bereko telesaioan. Berarekin lan egiteko gogoak nituen aspaldi, oso gogoko baitut bere lana.

Fermin Muguruzak karisma handia dauka, baina ez da bikoizlea eta, ondorioz, gaztelerazko bertsioa erabili ohi dugu. Hala ere, hainbat jaialditan banatuko dugu euskarazko kopia eta ETB-1ean emango dute.

Fermin oso animatua da eta, dakizuenez, orain animazio filmetan buru-belarri ari da. Gainera, Pedroren laguna da eta bi aldiz aurkeztu ditu bere filmak Bilbon, Pedroren Animakom jaialdian. Oso lagun minak dira eta arriskutsuak Bilboko gauean!

Non ikus daiteke Los días que (nunca) fueron?

Zinemaldian ikusgai egon zen, Zinemira atalean. Gero Zinebin egon da eta Filmin-en ere egongo da zortzi edo bederatzi egunez. Albaceteko Abycine jaialdirako hautatuak izan gara eta hitzarmena dute Filmin plataformarekin. Esan bezala, EITBk film kolektiboa sortu eta ETB-1ean eta ETB-2an eskainiko dute.

“Finean, ni ekoizlea naiz, baina batzuetan gidoi edo zuzendari lanak egiten ditut”

Pedro Rivero edota David Perez Sañudorekin egiten duzu lan, zinema belaunaldi berria zarete?

Egia da zineman oso gazte hasi nintzela lanean eta nire belaunaldikoak edo belaunaldi ondokoak diren zuzendariak direla berriak. Dena den, ni itzalean nago beti. Ez daukat zuzendari izateko bokaziorik. Hau kasualitatea izan da, egingo ditut gauza gehiago.

Edonola ere, bai, badirudi euskal zinema espainiar zinemaren rock-and-rolla dela eta estimatua dela nazioartean. Bereziki, euskarazko filmekin.

Pedro nagusiagoa da, baina David euskal zinemaren ahots berria da eta gauza asko egin ditu Paul Urkijorekin. 2010ean eta 2011n susmatzen zen uneren batean euskal zinemaren harrobiak eztanda egingo zuela eta zorionez gertatu da.

Zuzendaritza ez bada zure tokia zineman, zein da?

Ni gehienbat ekoizlea naiz. Hori bai, ekoizpenaren barruan arlo ugari dago eta produkzio exekutiboaren sorkuntzari lotutako aldea ni naiz. Gidoia heltzen zaidanean, asko hitz egiten dut zuzendariarekin horri buruz, zer hobetu daitekeen eta zer aldaketa mota egin behar diren. Gero, dirua lortzeko, gidoiaren dosierra egiten dut eta hor kontzeptualizazio asko dago. Ilustratzailearekin, gidoilariarekin, zinemagilearekin... lan egiten dut eta ematen diogu forma. Helburua da finantzazioa eskuratzea eta filme batekin bi, hiru edo lau urtez bizitza. Diru iturriak lortzeko hainbat kontu aintzat hartu behar dira eta hori ere nire lana da.

Finean, ni ekoizlea naiz, baina batzutan gidoi edo zuzendari lanak egiten ditut.

Zein filmetan egin duzu lan hori?

Adibidez, Errementari pelikulan, baina hor landu nuen gehienbat komunikazioan. Ane filman ere egon naiz, eta Retrato de mujer blanca pelikulan ere, Blanca Portillo eta Imanol Ariasekin. La noche del virgen ere ekoitzi dut. Ez dut lan ugari egin, ez naiz Weinstein anaiak (barreak).

Zerk erakarri zintuen zinemara?

Suposatzen dut honetan lan egiten dugun guztiok bezala, pasioak. Oso zinefiloa izan naiz txikitatik. 15 eta 16 urte nituenean uste nuen gai izango nintzela industria honetan arikoeta arlo bat hautatu dut.


Emakumeen gaitasunei buruzko estereotipoak haustea helburu, EMEZTIM proiektua aurkeztu dute

Emakumeen gaitasunei buruzko aurreiritzitako estereotipoak haustea eta Gipuzkoako 10 eta 13 urte bitarteko gazteen artean STEM ikasketak (zientzia, teknologia, ingeniaritza eta matematika) sustatzeko helburuarekin jaio da EMEZTIM, eta bereziki, emakumeengan eragin gura dute sustatzaileek.


Giro ederrean ospatu dituzte errebestak Erratzun

Erratzuarrek besta ttikiak izan zituzten larunbatean egun osoko egitarauarekin eta giroa ezin hobea izan zen

Argazkiak eta testua: Jone Uriarte

Goizean goiz, 08:30ean hasi ziren errebestak herriko gaiteroen argi soinuekin, eta hauek herriari buelta ematetik akitu zutenean, herriko txistularien txanda izan zen 10:00etan, herriari musikarekin itzulia emateko. 12:00etan Elektrotxorongok hartu zuen herria alaitzeko ardura eta 14:50 inguru arte jendea alaitu zuen bere musikaz herriko tabernetan zehar.

Gero bazkari herrikoia egon zen elkartean eta 70 lagun inguru bildu ginen bazkaltzeko. Ondotik, mahai inguruko zenbait kantu kantatu ziren Modestok alaiturik eta egunari segida emateko dantzaldia ere eskaini zuen Modestok, 19:00etatik 00:00ak arte. Gero, DJ Xuritabeltzek girotu zuen elkartea dena akitu zen arte. Giro ederra egon zen egun guzian eta eguraldiak ere aunitz lagundu zuen.


Egun Ero: ilbeltzak 28

Rafa Alday elkarrizketatu dugu gaurko irratsaioaren lehen zatian, ostiralean Larraintzarren (Ultzama) emanen duen klima aldaketaren inguruko hitzaldiaz. Saioaren bigarren zatian, berriz, Patxi Irurtzun liburuzainaren kolaborazioa izan dugu: haur eta gaztetxoendako komikiak eta Ostiral Kulturalak izan ditugu hizpide.

Erabilitako musika:

-Willis Drummond - Joan ikustera

-Skakeitan ft. Juantxo Glaukoma - Orekariak

-Caravan Palace - Pluma


Udaberrian bailarara helduko da Aspaceren '50 urte inklusioa bermatzen' erakusketa ibiltaria

Garun-paralisia duten herritarrei arreta ematen dion Aspace erakundeak 50 urte betetzen ditu aurten. Ospakizun gisa, Gipuzkoako hainbat herritan '50 urte inklusioa bermatzen' erakusketa izango da ikusgai; udaberrian, esaterako, Bergaran, Arrasaten eta Eskoriatzan. Erakundearen jarduna azaltzea eta gizarteari eskerrak ematea da ekimenaren helburua.

Gaur aurkeztu dute Hernaniko Orona Ideo teknologia eta berrikuntza parkean '50 urte inklusioa bermatzen' erakusketa ibiltaria. Urrezko ezteiak ospatzen ari da garun-paralisia duten herritarrei arreta ematen dion Aspace Gipuzkoa erakundea; data adierazgarri horren baitan antolatzen ari diren ekitaldi sortaren parte da, hain zuzen, Orona Fundazioaren kolaborazioarekin antolatu duten esposizioa.

Prentsa ohar bidez adierazi dutenez, "azken 50 urteotan egiten ari garen jarduera azaltzea eta Gipuzkoako gizarteari eskerrak ematea" da erakusketaren helburua. Probintziako hamaika udalerritan hamabost zentro daudela aintzat hartuta –bailarako hiru herritan lau egoitza, esaterako–, ibiltaria izango da ekimena. Aurkezpen agerraldia egin duten Hernaniko Orona Ideoren eraikina izango dute abiapuntu, eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren Donostiako egoitza, aldiz, helmuga. Zortzi hilabetean hamabi geldialdi egingo ditu.

Errealitatea, muina

Erakusketak "modu didaktiko eta pedagogikoan" garun-paralisia duten pertsonen errealitatea islatuko du, beren ingurune pertsonal eta familiarra zein Aspace bera "erakutsiz eta balioetsiz". "Erabiltzaile, familia, profesional eta boluntarioek duten garrantzia, elkarteak lurraldean duen eragina, eskaintzen dituen zerbitzuak eta historia ezagutuko ditugu", adierazi dute.

Bide horretan, elkartea kokatuta dagoen Gipuzkoako udalerri bakoitzeko zentro eta ikastetxeek egin dituzte esposizioa osatzen duten 24 panelak, "elkarteari dagokion gai bat ardatz hartuta"; besteak beste, parte-hartzea, eskubideak, bizikidetza edota komunikazioa landu dira.

Udaberrian, bailaran

Hiru herritan banatuta, Aspaceren lau zentro daude Debagoienean: Musakola eta Udalaitz Arrasaten, Oxirondo Bergaran eta Luis Ezeiza Eskoriatzan. Maiatzetik ekaina erdialdera, herri guztietatik igaroko da '50 urte inklusioa bermatzen' erakusketa.

Bergara (Kultur etxea): maiatzaren 2tik 15era

Arrasate (Kultur etxea): maiatzaren 20tik ekainaren 1era

Eskoriatza (HUHEZIko Dorleta eraikina): ekainaren 1etik 15era


Tren geltokiko kartela

Astelehena da, goizeko lehen ordua, euria ari du. Astelehen hau, ordea, astelehenago izan da lanera joateko trena hartu behar izan duenarentzat. Kaosa Donostiako behin-behineko tren geltoki berrian.

Euskalduna zara, astelehena da, lanera joan behar duzu, eguneroko ibilbidea aldatu behar izan duzu, tren geltokiko sarrerara iritsi zara. Apur bat galduta zaude, noraezean eta argibideak bilatu dituzu. Kartelari so eta ‘Sarrerak salgai’ irakurri duzu. Momentu batez, subkontzienteak jokaldia egin eta antzerkirako ilara egiten irudikatu duzu zure burua. Baina, ez, astelehena da, kaosa dario eta euskalduna bazara, bigarren mailako herritarra zarela gogorarazi dizute goizean goizetik.


Hezkuntza Legeak ezarririko «printzipioak»: euskara, eta zaurgarritasunari erantzutea

Eusko Jaurlaritzak Hezkuntza Lege proiektua onartu du. Hizkuntza ereduei eutsiko diete. Ikasleek B2 maila lortu beharko dute eskolaldia amaitzerako


"Hasieran beldurrarekin joan ginen, baina orain oso gustura gaude"

Maddalen Oiarbide Unamunok bonbardinoa jotzen du eta Irati Ayerdi Perurenak zeharkako txirula. Iruñeko musika kontserbatorioan profesional mailako ikasketak egiten ari dira. Sakanako hamar bat musikarik ikasten dute bertan.


Juan Jose Pujanaren aldeko hileta elizkizuna Elorrion

Pujanak hainbat kargu izan zituen EAJko kide gisa, eta, ondoren, EAren sorreran parte hartu zuen. Greziera klasikoko itzultzaile gisa egindako jarduera politikoarekin uztartu zuen. Haren hiletara ordezkari politiko eta instituzional ugari joan dira, besteak beste, Iñigo Urkullu lehendakaria.


Ekin Emakumeak Elkarteak prest ditu ikastaro berriak

Joskintza, yin tao, yogaterapia eta ecstatic dance-souldance ikastaroak eskainiko ditu Ekinek urritik aurrera eta dagoeneko zabalik dute horietan parte hartzeko izen-ematea.

Ecstatic dance-souldance ikastaroa izango da ikasturte honetako berrikuntza nagusia. Musikak gidatuta, bost erritmotan oinarritutako dantza saio libreak egingo dituzte, Agurtzane Altuna irakaslearen eskutik. "Konfiantzazko espazio seguru batean, gorputzaren espresio eta mugimendu libreari lekua emango diogu, erritmo suabeetatik hasi eta, poliki-poliki, indartsuagoetara", azaldu dute elkartetik. Tailerraren xedea da norberak bere barruarekin eta gorputzarekin konektatzea eta adieraztea.

Urriaren 20an hasiko dira ikastaroarekin eta azaroaren 17an eta abenduaren 1ean ere egingo dituzte saioak, 18:00etatik 20:00etara.

Beste hiruak ohikoagoak izango dira. Batetik, joskintza ikastaroa, josteko makina martxan jarri eta lehen osagarri eta arropak josten ikasteko helburua duena. Dunixe Royoren eskutik, urriaren 10etik abenduaren 19ra egingo dute, martitzenetan 16:00etatik 18:00etara eta eguenetan, 18:30etik 20:30era.

Yin tao ikastaroa ere egongo da, norbere burua sendatzeko gaitasuna garatu, estresa eraldatu eta barne bakea lantzeko tailerra. Urriaren 19an, azaroaren 2an eta abenduaren 14an egingo dituzte saioak, 18:00etatik 20:00etara, eta Kontxi Garmendia izango da gidaria.

Azkenik, yogaterapia ere egingo dute, norberaren zaintzan fokua jarriz eta kanpo eta barne epaiak baztertuz. Itziar Perezek gidatuko ditu saioak, urriaren 10etik abenduaren 19ra, martitzenero, 14:30etik 16:00etara.

Izen-ematea zabalik

Izena emateko, hainbat bide dituzte: Elkartean bertan (Pablo Uranga kalea, 4, behea), 943 79 83 70 edo 651 70 79 36 telefono zenbakietara deituta edo emakumeak@ekinemakumeak.eus helbidera idatzita.


‘Ez da kasualitatea (nahita egin dugu)’ emakumez osatutako bertso saio musikatua antolatu dute Arrigorriagan

Maider Altuna Urbina, Aroa Arrizubieta Barredo, Iruri Altzerreka Martínez, Julene Iturbe Epelde, Maddi Aiestaran Iparragirre eta Haizea Arana Cardenal bertsolariak, Maria Oses Saiz, Leire Vargaz Nieto eta Olatz Zuazubiskar gai-jartzaileekin eta Libe Goenaga Arrieta eta Aner Euzkitze musikariekin ‘Ez da kasualitatea (nahita egin dugu)’ bertso saio musikatuan arituko dira datorren azaroaren 27an, 19:00etan, Arrigorriagako Lonbo aretoan. Emanaldi honen helburua, etorkizunera begira emakumez osatutako saioak pentsatu gabe egitea da.

Jarduera Arrigorriagako Udaleko Berdintasun sailak antolatu du eta doakoa den arren, bertara hurbildu nahi diren lagunek izena eman beharko dute berdintasuna@arrigorriaga.eus helbidera mezua bidaliz edota 944 020 200 telefono zenbakira deituz.


Gizon bat atxilotu dute, adingabeko seme-alaben aurrean bikotekideari erasotzeagatik

Emakumeak Gasteizko Udaltzaingora deitu zuen, bikoteak eraso egin ziolako eta eskuetan labana zuelako.

Udaltzainek, asteazkenean, 40 urteko gizonezko bat atxilotu zuten, adingabeko seme-alaben aurrean bikotekidea eraso egiteagatik. Genero-indarkeria delituaren ustezko egile gisa, ostegunean goizean epailearen esku jarri zuten.

Poliziaren informazioaren arabera, 11:30 inguruan, emakume batek 092 zenbakira deitu zuen, udaltzainak Erdi Aroko hiriguneko etxebizitza batera joan zitezela eskatuz, bikoteak eraso egin ziolako eta eskuetan labana zuelako. Biktimak emandako azalpenen arabera, eztabaida batean, gizonezkoak eraso egin zion.

Tratu txarrak pairatzen badituzu edo kasuren bat ezagutzen baduzu, deitu telefono hauetako batera: 900 840 111 (EAEn) edo 016 (Estatu osoan); doakoak dira eta ez dute arrastorik uzten fakturan, baina bai telefonoan. Beraz, ez ahaztu ezabatzea.


Zozketa berezia antolatu du Azpeitiko Udalak, herriko merkataritza sustatzeko

Urtarrilaren 5a bitartean herriko dendetan erosketak egiten dituzten bezeroen artean 500 euroko hiru erosketa txartel zozkatuko dituzte.

Xabier Aldalur Bertaneko teknikaria eta Agustin Lizarralde udaleko Merkataritza zinegotzia. (Azpeitiko Udala) Azpeitiko Udalak herriko dendetan gastatzeko 500 euroko hiru bono zozkatuko ditu urtarrilaren 5ean. Gaurtik, astelehena, urtarrilaren 5era bitartean herriko dendetan erosketak egiten dituzten herritarrei zenbakidun boletoak banatuko dizkiete, eta urtarrilaren 5ean hiru zenbaki aterako dituzte. Haietako bakoitzaren jabeak 500 euroko erosketa txartela irabaziko du. Behin zozketa eginda, irabazleek urtarrilaren 31ra arteko epea izango dute Bertan merkatari elkartearekin edo udalarekin harremanetan jartzeko. Epe horretan saridun zenbakia agertzen ez bada, ordezkoen txanda izango da. Agustin Lizarralde Merkataritza zinegotziak azaldu duenez, udalak Gabon garaian ere "bertan erosteko eta bertako merkataritza bultzatzeko aletxoa" jarri nahi izan du.


Gehiengo absolutua gako

Lau aukeren artean erabaki beharko dute urretxuarrek maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan: EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta PP. Oraingoan, Elkarrekin Podemosek ez du hautagairik aurkeztu. EAJk aurreko bi hauteskundeetako alkategai bera aurkeztu du: Jon Luqui (alkatea 2015etik gaurdaino). EH Bilduk eta PSE-EEk alkategai berriak aurkeztu dituzte: Jon Altolagirre eta Alex Gonzalez. Altolagirre zinegotzia izan zen 2011-2015 legealdian eta Gonzalez gaztea lehenengoz aurkeztu da hauteskundeetara. 2019an EAJk zazpi zinegotzi lortu zituen (gehiengo absolutua), EH Bilduk lau eta PSE-EEk bi. Elkarrekin Podemosek eta PPk ez dute ordezkaririk.

Ekonomia

EAJk Ipeñarrietako zuzengunean hainbat egitasmoa aurrera atera nahi ditu. Telleria enpresak bere lantegi berria bertan ireki behar du eta gasolindegi bat ere egin behar da. Horretaz gain, EAJk Sarralde bota nahi du eta enpresak bertara erakarri. Merkataritzari dagokionez, alde zaharraren berpiztea sustatzen jarraitu nahi du. Merkataritzan, merkatariekin elkarlanean Merkataritza Plana egingo dute. Helburua lehiakorrak izateko erremintak ematea izango da.

EH Bilduk «industria aurreratua» nahi du. Irimon eta Kaminpen kalitatezko lanpostuak, teknologia eta dibertsifikazioa nahi dituzte. Balio erantsi aktibitateak. Horretarako, Uggasarekin lan egin nahi dute Urretxuk Schwarzenbruckekin (Alemania) duen harremana baliatu. Merkataritzari dagokionez, Ipeñarrieta eta alde zaharra berreskuratu nahi dituzte. Bi-Tarteanekin lan egin nahi dute bertako dendetan erosteko plana bultzatzeko.

PSE-EEren hurrengo legegintzaldirako helburu nagusietako bat garapen ekonomikoa eta enplegua sustatzea da. Tokiko produktuen merkatu bat sustatu nahi dute. Horretarako, alde zaharreko lokalak egokituko dituzte. Era berean, gazte enplegua sustatu nahi dute, enpresetako praktika programen bidez eta Lanbide Heziketako zentroekin hitzarmenak eginez.

Etxebizitza

Etxebizitzari dagokionez, EAJk Lilibason gazteentzako alokairuzko etxebizitza sozialak egiten ari direla gogoratu du. Horretaz gain, hutsik dauden lokalen azterketa egin nahi du, bizitzeko baldintzak betetzen dituztenetan etxebizitzak egiteko.

EH Bilduk alokairuzko etxebizitzen eskaintza indartu nahi du «gazteen egoera zaurgarriari aurre egiteko». Horretarako, Elgearen lantegia dagoen lursailean belaunaldi ezberdinekoentzako etxeak egin nahi dituzte. Helburua adinekoen bakardadea saihestea eta gazteen emantzipazioa bultzatzea da.

PSE-EEk alokairu publikoko etxebizitza parke bat sortzearen alde lan egin nahi du.

Gizarte politikak

EAJk tokiko zaintza ekosistema aipatu du. «Asko hitz egiten da biztanleriaren zahartzeaz eta bakardadez. Guk urteak daramatzagu horretarako prestatzen. Gizarte Ekintza arloa indartu dugu, langile gehiagorekin. Eta eguneko zentroko langileen eta etxez etxeko arreta zerbitzuko langileen soldata %13,4 igo dugu. Gizarte Ekintza sail indartsua dugu eta, horri esker, Pagoetan Aspaceren eguneko zentro berria eta adinekoentzako apartamentu tutelatuak egiten ari gara eta Lilibason gazteentzako alokairuzko etxebizitzak».

EH Bilduk zaintza politikaren erdigunean jarri nahi du. Zerbitzu gehiago eskaini eta belaunaldi ezberdinen arteko hartuemana bultzatuko duten etxebizitzak eskaini. Baita etxez etxeko zerbitzua indartu eta zaintzaileak zaindu ere. Helburua adinekoen bakardadea saihestea eta gazteen emantzipazioa bultzatzea da. Gizarte kohesioa ardatz izango duen parte hartze prozesu bat bultzatu nahi dute.

PSE-EErentzat ere gizarte zerbitzuek lehentasuna dute. Tutoretzapeko etxebizitzak edo zerbitzu jakin batzuk dituzten apartamentuak sustatu nahi dituzte adinekoentzat edo premia bereziak dituzten pertsonentzat, eta zerbitzu publikoen eraginkortasuna hobetu nahi dute. Helburua adinekoen ongizateari eta bizi kalitateari eustea da. Horretarako, belaunaldien arteko proiektuak sustatuko dituzte, irisgarritasuna hobetuko dute eta zaintzara bideratutako gizarte zerbitzuen eredua sustatuko dute.

Kultura, kirola, euskara

EAJk, kirolari dagokionez, AldiriBi kiroldegiaren eraikuntza eta bi bidegorri aipatu ditu: Aparizio auzoa Kaminperaino heltzen duenarekin lotu nahi du eta aldundiari Urretxu-Antzuola bidegorria egiten lagunduko dio. Euskara arloan, Euskara Plana eta Bikain ziurtagiria dira bide orriak aipatu dituzte programan. Kulturari dagokionez, Pagoeta gune soziokulturalean igogailua egin nahi du eta bertako akustika hobetu.

EH Bilduk kultura «funtsezkoa» dela dio. «Are gehiago gure kasuan, euskara dela eta. Kultur azpiegiturak aztertuko ditugu, gabeziak eta indarguneak detektatzeko. Kultur eragileekin lan egingo dugu. Pagoeta gune soziokulturalaren ondoan Aspaceren eguneko zentroa, etxe tutelatuak, emakumeen etxea, Aldiri Bi kiroldegia eta ikastola izango ditugu. Hori dela eta, gune soziokulturala lankidetzarako eta sormenerako oso gune egokia izango da». AldiriBi kiroldegia «aukera bikaina» dela uste dute. «Aldiri Bi diseinatzeko proiektua martxan jarri nahi dugu, eragileekin. Beharrak aztertu nahi ditugu: rokodromoa, padel pistak, bestelako kirolak egiteko gelak…».

PSE-EEk kirol elkarteen beharrak aintzat hartu ditu. Hala, Urretxuko lokalak birgaitzeko lana aprobetxatuz, lokal horiek entitate horiei laga nahi dizkie. Besteak beste, Goierriren mendi sailari.

Hirigintza

EAJk obra asko aurreikusi ditu: Ipeñarrietatik Apariziora doan espaloia berritu, Aparizio berrurbanizatu, Adif-en lurretan 300 autorentzako aparkalekua egin, Pagoetako hotelari irtenbidea eman, Lilibaso urbanizatu, Mundo Mejorren 30 autorentzako aparkalekua egin, bi igogailu egin Sorginzulo eta Basagasti Labeaga kalearekin lotzeko, Gainzuri ikastetxean 1.100 metro koadroko jolastoki berria egin, BM eta Labeaga lotuko dituen igogailua egin, Gurutzen haurrentzako parkea egin…

EH Bilduk Zumarragarekin elkarlana «ezinbestekoa» dela dio. Urretxuko eta Zumarragako EH Bilduk hainbat proposamen aurkeztu dituzte: disuasio aparkaleku handi bat Adif-en lursailean eta Osasun Etxea Urolako trenaren geltoki zaharrean, besteak beste. Gainera, herrigunetik kanpo dauden auzoetan «inbertsio plan anbiziosoa» jarriko du martxan, irisgarritasuna hobetuz eta aisialdi guneak berrituz eta berriak sortuz.

PSE-EEri dagokionez, alde zaharreko lokalak egokitu nahi ditu eta 2 eta 11 urte bitarteko haurrentzat ludoteka bat egin nahi du, besteak beste.


Alkateek herriei eman diete hitza

Baztango hamabost herrietatik hamalautan Magnesitas de Navarraren Erdizko proiektuari buruzko galdeketa eginen dute, hilaren 20an. Alkateek antolatu dute, Baztango herri lurrak kudeatzeko ordenantzak baliatuta. Magnak udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa aurkeztu du egitasmoa

Magna Magnesitas de Navarra enpresak atzera egin behar izan zuen, lehendabizikoz saiatu zenean: herritarren oposiziok aldarazi zituen enpresaren asmoak, eta, 2008an, bazter utzi zuen Baztango Erdizko inguruan meategi bat egiteko proiektua. Itzuli egin da, baina, eta estrategia aldatuta: udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa tramitatzeko eskatu dio Nafarroako Gobernuari, Baztango erakundeen eta herritarren gainetik. Gogor kritikatu dute baztandarrek erabaki hori: urriaren 12an, manifestazioa egin zuten Elizondon; eta azaroaren 20an, berriz, galdeketak eginen dituzte Baztango hamabost herrietatik hamalautan —Almandoz da kontsultara deitu ez duen bakarra—. Ibarreko zinpeko alkateek antolatu dituzte, Baztango herri lurrak kudeatzeko ordenantzen hemezortzigarren artikulua baliatuta.

Ikusi gehiago: Joseba Otondo: «Arraildura ekar dezake Natura2000 sarean erdizkoa baimentzeak»

“Haserre gaude alkateok; baztandarron erakundeak laugarren mailakotzat hartu dituzte, eta gure gainetik pasatu nahi dute, herritarron hitza eta eskumenak bazter utzi”, salatu du Iruritako alkate Pello Iriartek. “Larritzat” jo du egoera, eta onartu du Nafarroako Gobernuak Magnaren proiektua udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa tramitatzen badu, “deus gutxi” egin ahal izanen dutela: “Auzitara jotzea izanen da aukera bakarra”.

Erdiz Bizirik plataformako Jon Elizetxek garbi erran du auzitara joko dutela, behar izanez gero: “Meategiaren kontra gaude; gainera, proiektua legez kanpokoa da”, salatu du Elizetxek. Izan ere, Nafarroa2000 sarearen barruan dago Erdiz; Aldude mendian dago Erdizko ingurua, eta Aldude, 2005etik, zaintza bereziko eremu bat ere bada.

Ikusi gehiago: Kronologia

2008an Erdizko proiektua bazter utzi eta gero, Magnak Zilbetira jo zuen, eta herri horretako pagadian saiatu zen harrobi bat egiten. 2015ean, epaileen ezezkoa jaso zuten enpresako arduradunek. Zilbetiko pagadia salbatu zuen sententzia oroitu du Elizetxek, hain zuzen, Erdizko proiektuari aurre egiteko baliagarria izan daitekeela uste duelako. “Sententzia horrek garbi erran zuen eremu babestu baten zati bat hondatzen bada, horrek eremu guztiari eragiten diola. Erdiz Alduden dago, eremu babestu bat da, eta horregatik erraten dugu proiektu hau legez kanpokoa dela”, erran du egitasmoaren aurkako plataformako kideak.

Interesa duen inbertsioa

Magnak uztailaren 29an erregistratu zuen Erdizko meategia udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa tramitatzeko eskaera. Ez hori bakarrik: enpresak eskatu du, gainera, proiektu hori Nafarroarentzat interesa duen inbertsiotzat jotzea. Nafarroako Parlamentuak bat egin du eskaera horrekin; parlamentuko osoko bilkurak urriaren 7an jorratu zuen auzi hori, PSNk aurkeztutako mozio baten bidez, eta onartu zuen Nafarroako Gobernuari eskatzea Erdizko meategia interesa duen inbertsiotzat jotzeko. PSNk, Navarra Sumak eta Geroa Baik bozkatu zuten horren alde.

Parlamentuko ordezkariek Magnaren Eugiko meategira bisita egin zuten, joan den ekainean; enpresako arduradunek Erdizko proiektuaren berri eman zieten parlamentariei, egun hartan. Magnako arduradunen arabera, hogei urtez ustiatu ahal izanen dute meategia, eta, horri esker, enpresak eutsi ahal izanen die egun dituen lanpostuei. Enpresak azaldu du, bertzalde, meategiak hartuko duen eremua lehengoratzeko plan bat badutela, eta bere jarduerak ez diola Natura2000 sareko kontserbaziorako “giltzarri diren elementuei modu ageri batean eraginen”. Magnak defendatu du proiektua udalerriz gaindiko plan gisa aurkeztu izana, “lurraldea egituratzeko” balioko duelako, bertzeak bertze.

Baztanen, baina, ez dira enpresaren hitzaz fiatzen. Alkateek nabarmendu dute herritarrek errateko dutena entzun behar dela, eta horretarako antolatu dutela galdeketa. Galdera zehatza eginen diete azaroaren 20an: Erdizko herri lurren okupazioa Magnaren esku uztea baimendu nahi ote duten ala ez. “Herri lurren defentsa” dago jokoan, Iruritako alkate Pello Iriarteren hitzetan.

Herrialdetik kanpo

Erdizko proiektua “lehen urrats bat” izanen ote den beldur da Iriarte. “Ez da Erdiz bakarrik; ez da Artesiaga bakarrik ere. Ustiatu nahi duten beta doa Okorotik Saioaraino. Behin burua sartuz gero, dena hartuko dute, eta hondamendia eragin”, ohartarazi du.

Elizetxek bat egin du Iriarterekin, eta Erdiz Saioaraino jarraitzeko “sarbidea” izan daitekeela salatu du. Proiektuaren helburua lurra multinazional bati “oparitzea” dela nabarmendu du Erdiz Bizirik plataformako kideak.

Nafarroako enpresa bat da Magna, baina multinazional baten barruan dago. Herrialdetik at ere garatu ditu zenbait proiektu; bertzeak bertze, Borobian (Soria, Espainia). 250 biztanleko herri bat da, eta 2000koa da han meategi bat egiteko lehen asmoa. Borobiako herritarrek ezezko borobila eman zioten proiektuari, eta bazter gelditu zen. 2005ean, baina, Magnak ikerketa egiteko eskubideak erosi zituen, eta 2009an meategia martxan jartzeko baimena lortu zuen. 2015ean hasi ziren ustiatzen. Magnak konpromisoa hartu zuen lantegiak sortuko zituen hamabost lanpostuak herriko jendearekin betetzeko, baina lanean ari diren hamabost pertsonatik bi baino ez dira Borobiakoak. Orain Magnak Borobiako meategia handitu nahi du, eta herritarrek asmo horren kontra egin dute. Ebroko Ur Konfederazioak ere zalantzan jarri du enpresaren lan egiteko modua: 2017an, 6.000 euroren isuna ezarri zion Manubles ibaia kutsatzeagatik.

Baztanen, herritarrek Erdizi buruz euren iritzia emateko aukera izanen dute, hilaren 20an. Alkateek eman diete hitza.


Jakintzen eta harremanen hariari tiraka aritu dira Zumaburun

Gune Publikoan Ehuntzeko Nazioarteko Egunarekin bat eginez, hogeita hamar bat lagun, emakumezkoak nagusiki, elkartu dira Zumaburu elizako aurrealdean elkarrekin ehuntzeko eta indarkeria matxista gaitzesteko.

Biribil modukoa osatu dute ehungileek eta bi orduz aritu dira plazan puntu eta kakorratz lanak egiten. Bakoitzak bere modura landu du haria, puntua, kakorratza edo horren ezagunak ez, baina oso eraginkorrak diren beste teknika batzuk baliatuta. Bertan hasi dute lana gehienek, batzuek, ordea, abilezia falta ez bazaie ere, horren azkar egiterik izan ez duten puska luzeak zituzten esku artean. Partaideen erdian xingola more bat eta piztutako kandelak jarri dituzte. Plaza ingurua, berriz, apaindu egin dute trikotatutako hainbat lanekin.

Jarduerak helburu bikoitza du. Batetik, belaunaldi desberdinetako emakumeen artean harremanak josi, ezagutzak partekatu, eta era berean, eremu publikora atera nahi izan dituzte emakumeei eta eremu pribatuari lotuta egonagatik baliogabetutako zenbait jardun. Bestetik, indarkeria matxista salatzea. Honi lotuta, eguerdia baino ordu laurden lehenago, musika itzali, zutik jarri, eta minutu bateko isilunea egin dute egunotan albiste izan diren erailketen harira. Bertan zegoen Maite Iglesias zinegotziak ere bat egin du, inguruan begira zeuden zenbait herritarrek bezala. Halaber, emakumeei eskainitako poema bat irakurri du partaideetako batek.

Astigarragatik luzatu zieten proposamenari heldu eta Zumaburu plazan elkartu dira. Gune hau aukeratu dute, Okendotik kanpo egiteko, eta aurrean zuten Olmi mertzerian zenbait taldek ehuntzen dutelako. Gaur ehundutako guztia eta hemendik azaroaren 25era bitartean egingo dutena batu egingo diote Astigarragako Matazak Indarkeria Sexistaren Kontra taldea osatzen ari den begiztari.

30 elkartek baino gehiagok bat egin #Puntuetakitto ekimenarekin eta aldi berean egin dute Euskal Herriko hamalau gunetan. Herriaz gain, Astigarragan, Pasai San Pedron, Errenterian, Donostian, Oiartzunen, Hondarribian, Gasteizen, Eibarren eta Lekeition ere aritu dira trikotatzen.


Pelotai Eunek festa giroa ekarri du Azkoitira

VI. Pelotai Eune izan zen atzo eta herritarrek gogotsu ospatu zuten Kontzejupea eta pilota ardatz dituen egunaren itzulera.

Anduezatarrak omenduz hasi zuten atzo VI. Pelotai Eune, eta egun osoko festaz gozatu zuten ondoren herritar askok eta askok. Kontzejupea izan zen, beste behin, jardunaldiaren ardatza, baina Azkoitiko erdiguneko kaleetara ere hedatu zen festa.

Udaletxe azpiko frontoian hainbat partida jokatu ziren goiz eta arratsaldez. Azkenak, pilota txapelketa herrikoiaren finalak: Oihane Uzin-Eneritz Garate eta Oier Epelde-Unai Juaristi bikoteak izan dira aurtengo txapeldunak.

Bideoan, Pelotai Euneko hasiera ekitaldiko irudiak zein antolatzaileen eta omenduen hitzak daude jasota.


Tranbia Etxebarrira eramateko 150.000 euroko aurrekontua onartu du Jaurlaritzak

Bilboko Tranbia Boluetatik Kukullagaraino eraman nahi du Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak eta tranbiaren zati berri honen eraikuntza-proiektua lizitatu du gehienezko 150.000 euroko aurrekontuarekin (181.500 euro BEZarekin).

Asmoa Boluetatik Kukullagarako tranbiaren ibilbide berrirako Euskotrenen Durango eta Bilbo arteko trazadura erabiltzea da (tarte horretako trenbideak tranbiarako doituz). Bolueta eta Kukullagako kilometro biko zati berrian geltoki berri bi eraikiko dituzte: beilatokikoa (Bolueta geltokitik 700 metrora) eta Kukullagakoa (Beilatokitik 1.100 metrora). Gauzak horrela, tranbiak 19 geltoki izango ditu eta Bizkaiko hiriburuko tranbia-sarea 10 kilometro ingurukoa izango da.

Tranbia bi, Abusu geltokian // Geuria

Kukullaga, erdigunea

Tranbia Kukullagara heltzean konexioa izango du Bilboko metroaren L3 (Matiko-Kukullaga) eta Euskotreneko E1 (Amara Donostia-Atxuri), E3 (Lezama-Kukullaga) eta E4 (Bermeo-Atxuri) lineekin. Gainera, urte batzuetara, Kukullagatik gertu geltoki intermodala eraikiko du Eusko Jaurlaritzak Sarratun. Bertan metroko L1 (Sarraturainokoa), L5 linea berriak (Sarratu-Usansolo ospitalea) eta Euskotreneko E3 lineak bat egingo dute.

Enpresen proposamenak jasotzeko azken eguna irailaren 12a izango da. Epea igarota, kontratazio mahaia bilduko da kontratua esleitzeko eta aukeratutako enpresak 10 hilabete izango ditu proiektua idatzi ahal izateko: “Horietan hirigintza integrazio proposamenak jaso beharko dira, Telleria kalearen eta Ibarsusibidearen artean dagoen eremuari arreta berezia eskainiz, haien arteko lotura bilatzeko helburuarekin”, azaldu dute Euskal Trenbide Sareatik.


Haurren artean batez beste 50 tumore gaizto diagnostikatzen dira EAEn urtero

15 urtetik beherako umeei eragiten dieten minbizia mota artean ohikoenak leuzemiak eta linfomak dira (kasuen ia erdia), Osakidetzak Haur Minbiziaren Nazioarteko Egunaren harira emandako datuen arabera.

Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) 15 urtetik beherako umeen artean urtero 50 tumore gaizto atzematen ditu batez beste Osakidetzak (14.000ekoa da guztizkoa).

Minbizia duen haurraren Nazioarteko Egunean, Euskadin haur minbiziak duen intzidentziari buruzko datuak eman ditu Osakidetzak.

Haur minbizien artean, leuzemiak eta linfomak dira sarrien diagnostikatzen direnak, kasu guztien ia % 50.

Diagnostiko goiztiarraren eta tratamendu-protokoloen ondorioz, haur minbiziaren heriotza tasa —haurren artean bigarren heriotza arrazoia da— nabarmen murriztu da azken urteotan.

Gainera, 90eko hamarkadako eta 2000. urteko lehen hamarkadako datuak alderatuta, minbizia gainditu duten haurren kopurua ere asko handitu da, eta % 80ra heldu da, batez ere ohikoenak diren minbizia moten (leuzemiak eta linfomak) heriotza tasa asko murriztu delako.


Erromantizatu zure bizitza, Wes Andersonen estiloan: TikTokeko trend berria egiteko pausoak

Zinemagile estatubatuarraren filmen estetikaz baliatuta, joera berri bat sortu da Twitterren. Kolore saturatuak eta irudi konposaketa zainduak dira trend honen ezaugarri nagusiak.

TikTokeko azken joerak Wes Anderson estatubatuar zinegilea omentzen du. Eguneroko pasarteak Andersonen estetikarekin grabatzean datza joerak, kolore saturatuak, konposaketa zaindua eta musika egokia aukeratuta.

#wesanderson traolapean eta "Nire bizitza erromantizatzen" leloarekin aurki ditzakezu aipatutako bideoak. Joeraren eztandarekin, norberak bere Andersonen film labur propioa egiteko tutorialak sortu dira.

Zer egin behar duzu larunbat goiz kostunbrista bat Wes Andersonen klip bihurtzeko?

Bideoa: Grabatu inguruan dituzun elementu koloretsuak, plano simetrikoak bilatuz. Gustukoenak aukeratu eta ordenatu, istorio bat konta dezaten.

Azala: Zure film laburraren azala sortzeko, aukeratu bideoetan agertzen den kolore bat. Kolore hori hondo gisa erabilita, idatzi zure filmaren izenburua, tamaina handiko letra koloretsuak erabilita.

Edizioa: Gure istorioa ordenatuta dugunean, konfiantzazko edizio aplikazioan sartu eta bilatu zure bideoko koloreak nabarmenduko dituen filtro edo efektua. Jolastu kontrasteekin, koloreen tenperaturarekin eta saturazioarekin. Horiak, laranjak eta krema koloreak nagusi badira, zure bideoak ukitu beroa izango du, Andersonen Moonrise Kingdom filmaren antzekoa. Urdinak, zuriak edo arrosak gailentzen badira, ostera, estetika hotzagoa duen klipa izango da, The Grand Budapest Hotelen estiloan.

Audioa: Bilatu TikToken Alexander Desplaten "Obituary" abestia eta gehitu dagoeneko editatu duzun bideoari.


Baionako gizon bat atxilotu dute adingabe bat prostituitzea egotzita

Behin-behinean espetxera bidali dute ikertua, eta astelehenean egingo diote epaiketa Baionako auzitegian.

Jendarmeek 22 urteko gizon bat atxilotu zuten atzo, proxenetismoa egotzita. Espetxeratu egin dute, behin-behinean, eta astelehenean epaituko dute, Baionako auzitegian.

Duela hiru urte ezagutu zuten elkar gizonak eta biktimak, hurrenez hurren 19 eta 15 urte zituztela. Bi urtean gizonak gelak alokatu ditu Baionako hoteletan, emakumea haietan prostituitu zedin, eta etekinaren zati bat gizonak kobratzen zuen.


Oraingoz, tantaka baino ez

Lehen eguneko argazki, hitzaldi eta asmo handiez harago, COVID-19aren aurkako txertaketa kanpainak zalantza ugari eragin ditu hasi eta bi astera. Adituek diote prozesua «oso motel» doala, eta «gardentasuna» eskatu diete administrazioei, datozen hilabeteetarako planak ezagutze aldera.


Gabonei soinu banda jarri diete Santa Zeziliako eta musika eskolako kideek

Gabonetako kontzertua eskaini zuten atzo Urduñako Santa Zezilia musika bandako eta musika eskolako kideek. Dozenaka lagun bertaratu ziren Familia Sakratuko elizara emanaldiaz gozatzera.

Argazkiak: Antonio Muñoz Merino


Maryna Prost: "Ukrainarrak gure etxean gaude. Errusiarrak dira handik joan behar dutenak, ez gu"

Maryna Prost ukrainarra da izatez, baina gaur egun Zumaian bizi da. Bere sorterrian bizi duten gatazkaz hitz egin dugu harekin.

Euskal Herritik adi adi ari da jarraitzen gatazka Maryna Prost. Lagunen eta familiartekoen berri jasotzeko arazoak dituela kontatu digu, baina tartean behin lortzen du haiekin harremanetan jartzea. Bart gaua ere gogorra izan dela kontatu diote.

Ez zuen Errusiaren partetik halako erasorik espero eta orain normala ikusten du esperientziarik gabeko jende askok ere armak hartzea. "Gu defendatzen ez bagara, nork defendatuko gaitu? ", esan digu Prostek.

Putin geraraztea beharrezko ikusten du, "inork ez baitaki bere asmoa zein den. Akaso Europa aldera jarraituko du". Horregatik, funtsezko ikusten du errusiarrak kalera ateratzea, nahiz eta argi duen haietako askok beldurra dutela. Putinek agintean jarraitzen duen bitartean, Ukraina eta Errusiaren arteko elkarbizitza baketsua zaila ikusten du.


GuraSOSen ondasunak bahitzea nahi du GHK-k

Zubietako erraustegiaren kontrako kolektiboaren aurka salaketa jartzeari uko egin dio Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioko batzarrak


Izarrak agertokian Aratusteetako kontzertuan

Eta aurten zer? ikuskizuna eskaini dute bart Bergarako Musika Bandak eta Orkestra Sinfonikoak. Aratusteetako ohiko kontzertua berreskuratu dute, honenbestez, 2022ko honetan, aurtengoa erabat ohikoa izan ez bada ere. Bereziki zirraragarria izan da Orkestraren laguntzarekin Asier eta Eider Elorza aita-alabek abestutako Shallow. Kulunkako dantzariek lagunduta. Lady Gagak konposatu –beste batzuekin batera– eta From A Star Is Born filmean Bradley Cooper-ekin batera interpretatuz, 2018an mundu mailan arrakasta lortu zuen abestiak.


Paueko auzitegiak argi berdea eman dio turismorako etxebizitzen hazkundea geldiarazteko arauari

Paueko auzitegiak ontzat eman du turismorako etxebizitzen hazkundea geldiaraztea helburua duen araua. Arau horren arabera, etxebizitza bat turismora bideratzen bada, jabeak beste bat epe luzerako eskaini beharko du.