Mahai-ingurua: Itzulpena eta literatura

Itzulpena eta literatura gaien arteko harremana aztertu dugu Durangoko Azokaren karietara. Nolakoa izan da literatura eta itzulpenaren arteko harremana Historian? Nola gauzatzen dira itzulpen lanak? Nolakoa da idazleen eta itzultzaileen arteko harremana? Itzultzaileen lana onartua eta ezagutua al da? EIZIEko (Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea) lehendakaria eta itzultzailea Karlos del Olmo, Koro Navarro itzultzailea (Isaac Bashevis Singer idazle poloniar juduaren Zortzi kontakizun liburuarengatik 2003ko itzulpengintzako Euskadi Saria jaso duena) eta Inazio Mujika Iraola, idazlea eta Alberdania argitaletxeko editorea bildu ditugu mahai batean. Karlos del Olmok berak Egan aldizkarian argitaratutako «Itzulpena eta literatura: elkarren beharreko etsaiak» izenburuko azterketa hartu dugu solasaldiaren abiapuntu gisa.

Elkarren beharreko etsaiak ote dira itzulpena eta literatura?

Karlos del Olmo. Historian zehar egindako kritikak kontuan hartzen baditugu, hala dirudi. Literatura nazionalak sortzen direnean, kultura gehienetan izan dira pentsalari batzuk itzultzea aberriarentzat galgarri dela uste dutenak. Are gehiago, itzulpenaren ikerlariek testua itzultzea ezinezkoa dela diote. Hala ere, ezinak ezin, egunero-egunero itzuli egiten da.

Itzulpengintzak berezko ezaugarriak dauzka, horietako bat idazle batzuk itzultzaileak izatea da. Ezaugarri hori konstante bat da testuen historian. Idazle handienek beren gustuko idazleen lanak ekartzen dituzte beren hizkuntzara.

Itzulpenaren inguruan bi ikuspegi agertu dira elkarren aurka: batek edozein mezu edozein giza hizkuntzatan eman daitekeela dio, hau da, hizkuntza guztiak gai direla mezu gehienak emateko. Besteak, berriz, -poesia hizpide duelarik- literatur genero hau itzuli ezinezkotzat jo du. Ikuspegi honen arabera, poesiaren osagai guztiak ezin dira beste hizkuntza batera aldatu. Hala ere, poesia ere itzultzen da.

Inazio Mujika Iraola. Ez dakit itzulpena eta literatura etsai ote diren edo ez. Hala balira ere, anaia edo ahizpa siamdarrak dira. Hau da, elkarren ondoan bizitzera kondenatuta daude, itsatsiak alegia, eta, are gehiago, gurea bezalako kultura txiki batean.

Euskarazko kulturak daukan ahulezietako bat gutxi itzuli izana da -orain gehiago egiten bada ere-. Gure hizkuntza besteen ekarpenez gutxi aberastu dela esan nahi dut. Hizkuntza txikia izateagatik tokatzen zaigu beste hizkuntzetan esan diren gauzetara eta moldeetara gurea behartzea, doitzea nolabait. Gurea bezalako hizkuntza txikiek, nahitaez, etengabeko lana egin behar dute arlo horretan.

Koro Navarro. Itzulpena behar beharrezkoa da literaturarentzat. Literatura literaturatik sortzen da, elkarren gainean edota elkarren aurka. Zentzu honetan, gu, euskaldunok, gure ekoizpenarekin soilik biziko bagina, gure literatura etzirako bukatuko zen. Beste literaturak ere behar ditugu, beraz. Zenbat eta txikiagoa izan kultura eta hizkuntza bat gero eta premia eta dependentzia handiagoak ditu besteenganako. Ondorioz, itzultzaileek nahiz idazleek gero eta behar handiagoa dugu beste literaturak geureganatzeko, baita gurea hemendik atera eta besteekin harremanetan jartzeko ere.

Nola ikusten duzue azken urteotako euskal itzulpena eta idazketaren arteko harremanen bilakabidea?

I. M. I. Euskal idazle batentzat nahitaezkoa da itzulpenaren ekarria aintzat hartzea. Azken 15 urteotan egin den ahalegina kontuan hartuta, euskal literaturan aldaketa nabarmenak gertatu direla esango nuke, bai konplexutasunaren aldetik nahiz beste hainbat ezaugarriren eta alderdiren aldetik. Esate baterako, gaur egun euskal idazle batek ezin du idatzi Isaac Bashevis Singer, Raymond Carver edo Herman Melville euskarara itzulita ez baleude bezala.

Euskal itzulpengintza bere bidea urratzeaz batera literaturari ekarpenak egiten ari zaizkio, beraz.

K. d. O. Bai, noski. Euskal idazle batzuek aitortu dutenez, euskal itzultzaileei esker aldatu dute beren idatz tankera. Hori ukaezinezkoa da. Ikuspegi teknikotik begiraturik, adibidez: idazleak idaztean zailtasun batekin topo egiten badu, hasieran urratu nahi zuen bidetik alde egiteko aukera dauka. Joskerarekin edo lexikoarekin arazoak baditu, itzulinguruka edo parafrasia eginez aterako da atakatik. Itzultzaileak ere bere teknikak ditu horretarako, baina, jatorrizko testuarekiko morrontzak kontuan hartu behar ditu. Hau da, ahalegindu behar du jatorrizko testuaren oihartzun den-denean irakurlearengana helarazten. Ezin du iheska edo disimuluan ibili, jatorrizko esanahia eta efektua ekarri behar dizkio irakurleari. Ekarri horiek dira, hain zuzen, literaturaren esentzia.

Zentzu honetan, zenbaitek jatorrizko idazleak ez duela inongo kutsadurarik uste du, jatorrizko testuak, berez, jatortasun labela duela uste du. Jende askok literatura irakurtzen du euskara landu behar duelako, agindu diotelako, eta orduan uste du jatorrizko lana hobea dela itzulia baino. Ez dute ezagutzen euskal itzulpenak duen maila, benetan.

Bestalde, beste hizkuntzetan ez dira hainbeste itzultzaileen izenak aipatzen. Eta horregatik-edo, batzuk, irakasle harroak beti ere, jatorrizkoa irakurtzen dutelakoan daude, nahiz eta gaztelaniazko edo frantsesezko itzulpena irakurri. Ikasle garaiko irakasle bat gogora ekarriz, bagenekien irakasle hark ez zekiela errusieraz edo alemanez, baina berak jatorrizko autore horiek beren hizkuntzan irakurtzen zituelakoan zegoen, edo tira, horrela agertzen zen gure aurrean. Biblia-ren kasua dugu horren adibide esanguratsua. Batzuek Biblia irakurtzean jatorrizkoa irakurtzen ari direla uste dute.

K. N. Hain zuzen ere, lagun batekin hitz egin nuen alderdi horri buruz eta aurreiritzi hori antzeman nion. Hau da, jatorrizko testua beti, berez eta definizioz, itzulpena baino hobea dela aditzera eman zidan. Baina begira, esate baterako, literatura ez diren beste itzulpenetan -itzulpen utilitarioetan edo erabilgarrietan, nolabait deitzegatik- jatorrizko testua ulertzeko arazoa izaten dugu, idazkiak zer esan nahi duen ulertzeko arazoak izaten ditugu.

Alegia, testua idatzi duenak ez daki askotan esan nahi duena argi adierazten. Azken finean arazoa itzultzailearentzat izaten da, guk itzultzaileok erantzun bat eman diogu arazo horri. Aldez edo moldez, testua aztertu ondoren, batzutan, testuak esan nahi duena itzultzera iristen gara. Testua berridazten dugu eta kasuen %99etan, berridazketa hori hobea izaten da jatorrizko testua baino. Hasteko, ortografia akatsak ez ditugu egiten, eta hartara, testuak puntu asko irabazten du. Eta bigarrenik, testua ulertua izan dadin egin dugun ahaleginaren ondorioz, gureak jatorrizkoak baino koherentzia gehiago izaten du. Hau bati baino gehiagori gehiegikeria irudituko zaio. Exageratzen ari ote naizen? Baliteke. Nik gai hau horrela bizi dut. Itzulpena jatorrizkoa baino txarragoa den akusazio hori, aurreiritzi hori, maiz, kontrakoa izaten da niretzat.

I. M. I. Bitxia da, bai. Izan ere, kexatzen diren irakurleak euskal itzulpenekin baino ez dira kexatzen. Irakurle hauen kasua da, gehienetan, euskaraz idatzia baino ez dutela euskaraz irakurri nahi, eta gainerako guztia «orijinalean» irakurtzea nahiago dutela. Eta ez dira konturatzen gaztelaniaz irakurtzen dutenaren ehuneko handi bat itzulpena dela. Bitxia da, gaztelaniazkoa ez dute itzulpentzat jotzen. Jatorrizko bertsioan irakurtzen ari direla iruditzen zaie. Eta, horra paradoxa, gaztelaniazko itzulpenetan ere -eskarmentuz diot-, hanka sartze ikaragarriak daude. Gaztelaniaz, hizkuntza guztietan bezala, itzulpen onak eta txarrak daudela esan nahi dut.

K. N. Inaziok esan duena azpimarratu aldera. Gure mundu eta kultura txiki honetan auzi hau honela ulertu izan da eta ulertzen da oraindik ere: euskal literatura euskarazkoa da eta beste guztia literatura da, beste guztia jatorrizkoa da. Uste ustel horren jabeak ez dira ohartzen nonbait, ustez irakurtzen duten jatorrizko hori espainola dela. Demagun jatorrizko testua polonieraz idatzia dela, bada, pertsona jantzi horiek -beren ustez oso jantziak nonbait- «nik ez dut hori euskaraz irakurriko», esaten dute. Gaztelaniaz edota espainolez irakurriz jatorrizkoan irakurtzen ari direlakoan daude. Horra jende askoren iritzia: nik alde batetik literatura irakurtzen dut eta bestetik euskaraz. Nonbait euskarazkoa ez da literatura eta beste literatura guztia, dirudienez, espainolez idatzia dago.

Itzulpenaren zereginetara itzuliz. Hona baieztapen bat: itzultzea sortzea da. Ados al zaudete horrekin?

I. M. I. Sortze lanak bere mugak ditu. Itzulpenik liluragarriena egin dezakezu eta gerta daiteke itzulpen txarra izatea. Alegia, zuk Margarite Yourcenar eta Italo Calvino itzultzen baldin badituzu, adibidez, eta itzuliari zeuretik gehiegi eransten badiozu, biak zure bahetik pasaturik berdintzen badituzu, ez zara ondo itzultzen ari. Hor dago itzulpen eta sortze lanaren arteko muga. Itzultzaileak jatorrizko testuaren egileari maileguan uzten dio bere hizkuntza eta ahotsa. Itzultzaileak testua egokitzen saiatu behar du, ahalik eta ondoen eta berak daukan senaren arabera. Hori da itzultzea eta horregatik niri ikaragarri zaila iruditzen zait ondo itzultzea. Baina itzultzaileak badaude, eta onak. Karlos eta Koro horietako bi adibide ditugu.

Itzultzaileak susmagarritzat jo izaten dira. «Traduttore, traditore» delakoa topiko astuna ote? Nola bizi duzue topiko hori?

K. d. O. Topiko hori, topiko izanagatik ere, neurri batean, egia da. Korok esan duenez, irakurleak itzulpen lan bat hartu eta irakurtzean itzulpena dela ahazten duenean, horra benetako itzulpen lan ona. Liburu bat ezari-ezarian pasatzen bada, inor ez bada itzultzailearekin gogoratzen, ondo itzulia dagoen seinale. Eta, paradoxikoki, horra ere lanbidearen miseria. Itzultzailearen lana ez bada igartzen edota nabaritzen, bada, gogorra ere gerta dakioke itzultzaileari.

Itzulpena, bertsioa, interpretazioa... Zein termino lehenesten duzue? Generoen arabera, agian?

I. M. I. Itzulpenak beti ere itzulpena izan behar du, baina, askotan, gauza asko interpretatu behar izaten dira. Itzultzea ez da bakarrik sintagmak hurrenez hurren aldatzea, testua hizkuntza batetik bestera aldatzea. Jatorrizkotik itzulpenera ez da hizkuntza bakarrik aldatzen, gizartea ere aldatzen da, aldatzen da denboraà Demagun Kixotea itzultzen dugula, gaztelaniatik euskarara. Irakurketan hainbat gauza galdu egiten dugu, Cervantesek idatzi zuenetik gaztelaniaz ere galdu egin direlako edo aldatu. Orduan gauza horiek interpretatu egin behar ditugu.

Interpretatze lanean, ikerketa lan bat ere badago, zeregin horretan gauza batzuk galdu eta beste batzuk eransten dira. Biblia bera da "traduttore traditore" delakoaren adibide esanguratsuena. Esate baterako, gamelua eta jostorratza azaltzen dituen pasartea. Jostorratzaren begitik pasatzen zena ez zen gamelu bat, itsasontziak lotzeko soka lodi bat baizik. Eta hori, gurean, Leizarragak bakarrik ikusi zuen. Pentsa, zer-nolako exegesiak egin diren gameluaren pasartearen kontura.

Mila eta Bat gau ipuin-bilduma arabiarra itzultzen baldin baduzu, guregandik oso urrun dagoen kultura batean sortua, gauza asko interpretatu behar duzu, eta hala ere, denak ez dituzu jasoko. Itzulpena, hartara, bilatze lan orekatsuaren ordaina eta emaitza da. Gauzak ez dira hitzez hitz aldatzen, baizik eta orduko gizarte hartan bizitzen zena eta oraingo gizarte honetan bizi dena, biak hala biak, komunikazioan jarri behar dira.

Patxi Zubizarretak Mila eta Bat gau itzuli du berriki. Euskaraz itzulia zegoen lehendik ere. Agidanez, gizarteak eta hizkuntzak bilakatzen doazen neurrian eta moduan, itzulpen berriak moldatzen jarraitu beharra dago.

K. N. Hizkuntza guztietan obra bera itzultzen jarraitu beharra dago etengabe, nahiz jatorrizko obra bere horretan egon beti ere. Hizkuntza guztiak aldatu egiten dira eta garai bakoitzak garaian garaiko hizkuntza eskatzen du. Gu gaztelaniaz eta euskaraz bizi gara gehienbat. Gaztelania bera izugarri aldatzen doa. Bada, orain 40 urteko gaztelania zaharra egiten baldin bazaigu, are zaharragoa egingo zaigu euskara. Izan ere, euskarak bizi duen egoeragatik aldaketa handiak izan dira eta bizkorragoak izan dira azken 40 urteetan. Beraz, beharrezkoa da berritzea.

I. M. I. Mila eta Bat gau liburuaren historia adibide gisa harturik. Patxi Zubizarretak frantsesetik itzuli zuen, Antoine Galland-en itzulpenetik, uste dut. Autore honek XVIII. mendean ipuin hauen antologia bat egin zuen. Badaude, bestalde, arabiarretik zuzenean egindako itzulpenak, Juan Vernet-ena, esaterako. Baina horretarako arabista bat behar duzu, Vernet bezalako bat. Ez da nahikoa hizkuntza ezagutzea, historian, antropologian, eta abarretan jantzia egon behar duzu.

K. N. Pasadizo bat azalduko dizuet: Patxi Zubizarreta hori egiten ari zela hasi nintzen ni ipuin bilduma horretako Sinbad marinela itzultzen, bera itzultzen ari zela jakin gabe. Sinbad ingelesetik hartu nuen, Robert Burton-en bildumatik. Bi espezialista daude, Galland frantsesez eta Burton ingelesez. Sinbad bukatu nuen eta Zubizarretak Sinbad plazaratuko zuela jakin nuen.

Nik biak konparatu nahi izan nituen, egile ezberdinen ipuina izanda, ea biak nolakoak ziren ikusteko, kuriositatez. Hainbeste bertsio dagoenez, bertsio ezberdinak, nirea eta berea ezberdinak izango ote ziren jakin-mina nuen, nolabait. Bada, ez. Erabat berdinak ziren. Bertan behera utzi nuen. Hor daukat souvenir edo oroigarri modura etxean gordea.

Euskaratik erdarara egiten den itzulpena, berriz, zein egoeran ikusten duzue?.

K. d. O. Euskarazko liburuei buruz nolako interesa sortzen den, bada, horren araberako interesa dago itzulpenengan. Alabaina, literaturaren garapen normala galarazten duten eragile batzuk daude, ez dira faktore literarioak soilak gainera. Bi hitzetan esanda: ikuspegi politikoek ez diote literaturari normaltasunez garatzen uzten. Politika faktore eragile zuzena da. Euskal Herrian oso egoera berezian bizi gara politikaren aldetik. Bizi dugun egoerak kultur arloan eragiten du. Euskal Herrian ez ezik, egoerak Galizian eta Katalunian ere eragin izugarria dauka. Galizian argitaletxeak hil ala biziko egoeran daude.

Espainian euskara beren altxor -beren altxorra badelako ere- sentitzen ez duten bitartean eta honetatik etekinik lortzen ez duten bitartean, ez diote hemengo «menditar» hauek zertan ari garen bere buruari galdetuko.

Bestalde, penintsulako hizkuntza txikituen merkatuak oso mugatuak dira. Merkatu horretan galiziarrak eta katalanak ere badaude. Euskal idazlea gaztelaniaren merkatu zabalagora aldatzen denean baserritik kalera, herritik hirira doa. Espainiarrez gain Hego Ameriketatik etorritakoak ere badaude. Horien pisua oso handia da. Liburuaren politikaren esparrutik begiratua, penintsulako hizkuntzak ez dira bertako ondare kultural gisa ikusten. Penintsulako hizkuntzen arteko harremana lantzeko itzulpen politika bat behar da, elkarrekiko harreman hori sustatzeko dirua inbertitu behar da. Eta ez dago. Badago zerbait, baina txarto ordainduta.

Euskal Herrian, Eusko Jaurlaritza eta EIZIEri esker ez da hain gaizki ordaintzen, baina itzultzaileek lan izugarria egin behar dute, eskergabekoa askotan. Itzultzaileari ordaindu behar zaio, horrek kostu handia dakar. Argitaletxeek ezin dute euskal literatura gehiago itzuli eta kanpoan argitaratu.

Alberdania argitaletxeak Anjel Lertxundiren lanak gaztelaniara itzuli ditu. Zer moduz?

I. M. I. Esan dezadan aurrena ez dituela argitaletxeak itzuli, Jorge Gimenez nire lankideak baizik. Otto Pette izan zen Jorgek itzuli eta argitaratu zen lehenengoa. Itzultzea bera lan izugarria izan zen, itzultzailearen eta idazlearen arteko borroka aberasgarria. Baina gakoa izaten da liburuaren alde egingo duen argitaletxe bat aurkitzea. Hemengo argitaletxeak txikiak gara eta konfiantza dago gure artean, baina Espainian beste mundu bat da, beste merkatu bat. Nik esan ohi dut onarpena eta zabalpena ez dela berez etorriko, bistan da, onarpena etor dadin ahalegindu egin behar da. Etor dadin, mailaz maila joan behar dugu. Publizitatea egin behar dugu, edo bestela esanda, atez ate joan beharra dago. Adibidez, kargu politikoak euskal enpresariekin Euskal Herritik kanpora doazenean, txakolina edo harri-jasotzaileak eramaten dituzten bezala, bada euskal literatura ere eraman dezakete. Kasu honetan, gure literatura itzulia. Nik uste dut, hala ere, gauzak egin egiten ari direla, poliki bada ere, baina bide onean.

Hona beste adibide bat. Hasier Etxeberriaren Bost idazle liburua. Euskal Herriko erdaldunentzat nahiz kanpokoentzat propio itzulia. Finean erdarazko bertsioak irakurle gutxi erakarri du. Euskaratik gaztelaniara dagoen bide zailaren adibide izan daiteke, antza.

I. M. I. Bai, hala da. Arazo asko tartekatzen eta nahasten dira hor. Guk, kanpoko merkatura joan gabe ere, hemen arrakasta izango zuela uste genuen, hemengo erdaldunen artean, alegia. Ez da hala izan. Hemendik kanpo berriz, bada, Karlosek esan duen bezala, literarioak ez diren hainbat arrazoi daude. Ni Madrilen biziko banintz, jakin nahiko nuke euskaldun hauek ea zer arrazoi ematen dituzten, ezta? Jakin-minez, eta kontra egiteko bada ere. Baina dirudienez ez dago halako jakin-minik. Hondarrean, ez zaie hemen esaten denaren berri heltzen. Halaber, lehen esan bezala, hemengo argitaletxeek hemendik kanpoan aritzeko baliabide eskasak ditugu. Gaur egun, banatzaile onik gabe, hemendik kanpo ez zara inor. Leku espezializatu batzuetan ager zaitezke, baina zaila da publiko zabalarengana iristea.

Azkenik, EIZIEko lehendakaria zaren aldetik, oro har, nola ikusten dituzu itzultzaileak edo itzultzaile ofizioa profesionalki, Karlos?

K. d. O. Nik kezka moduko bat agertu nahi nuke bukatzeko. Eusko Jaurlaritza Kulturaren Euskal Plana prestatzen hasi zenean, EIZIEn harriturik geratu ginen itzulpengintza gaia ez zelako ia txostenean agertzen, ez bazen aipu moduan-edo, hor nonbait. Gezurra dirudi. Hiru hizkuntzetan bizi den herri batean itzulpengintza horrela tratatzea izugarria iruditu zitzaigun. Azken buruan, itzulpengintza kultur industriarako ari den lanbidea da.

Egunez egun gauzatzen ari den alor asko euskarara itzultzeko daude oraindik, beren txikian diru mordoa eragiten dutenak. Erakundeek beren testu administratiboak ere zabaltzen dituzte. Gero eta kultur gune gehiago daude arte eta kultur alorreko hainbat espresio zabaltzen dutenak, itzulpen lan asko egiteko dago horietan. Itzulpenaren industria finkatu gabe dago gune horietan. Herri hau elebidun bilakatzen ari da, baina alderdi honek ez dauka merezi duen isla.

Itzulpengintzan oso profesional onak daude, baina ordainak ez dira horren parekoak; itzultzaileen estatusa oso beherean dago Euskal Herrian. Koro dugu horren adibidea, literatura itzultzen du baina ez literatura bakarrik, literaturatik ezin baita bakarrik bizi.

Literaturak irakaskuntzan ospe txarra du, administrazioko itzulpenak ere ospe txarra du, nahiz eta itzulitako testuak jatorrizkoak baino hobeak izan. Korok aipatu bezala, neurri batean, euskaratutako ikasmaterialak jatorrizkoak baino hobeak izaten dira. Ohiko liburuen testuez gain hor dira ikus-entzunezkoak ere. ETBk botatzen dituen programen ehuneko handi bat itzulia da. Garai batean, beltzak eta indioak euskaraz entzutean jendea harritu egiten zen, gaur egun, normala da, eta horren atzean itzultzaileak daude. Ohiko liburuen testuez gain eta ikus-entzunezkoez gain hor dago informatika ere eta Internet. Softwareak euskaratzen ari dira. Industria handia badago, baina ez da ikusten alderdi estrategiko finkorik.


Eibarrek eta Espanyolek Kopako porrotak ahaztu nahi dituzte

Norgehiagoka igandean jokatuko da Ipuruan, 18:15ean. Eddy Silvestre, Lillo eta Ekiza deialditik at geratu dira.

Eibarrek eta Espanyolek elkarren aurka jokatuko dute igande honetan Ipuruan, 18:15ean. Bi taldeek porrotak jaso zituzten Errege Kopan eta itzulerako partidei ekin aurretik garaipena lortu nahi dute Ligan.

Armaginak bolada onean daude Ligan Sportingi eta Betisi irabazi ostean. Gonzalo Escalantek eta Izet Hajrovicek txartel gorriak ikusi zituzten Las Palmasen aurkako Kopako partidan, baina zigorrak Kopan bete behar dituztenez, Espanyolen aurka jokatzeko aukera izango dute. Mendilibarrek Arruabarrenaren eta Jimenez atezainaren bajak ditu partida honetarako. Eddy Silvestre, Lillo eta Ekiza deialditik at geratu dira.

Espanyolen aldetik, Alvaro Gonzalez baja da, baina Paco Montañes sartu da deialdian. Galca entrenatzaileak Fuentes, Victor Sanchez eta Cañas deialditik at utzi ditu.

Ustezko hamaikakoak:

Eibar: Riesgo; Capa, Pantic, Ramis, Antonio Luna; Escalante, Dani García; Keko Gontan, Adrian edo Verdi, Inui; eta Borja Baston edo Sergi Enrich.

Espanyol: Pau Lopez; Javi Lopez, Raillo, Roco, Duarte; Diop, Joan Jordan; Hernan Perez, Salva Sevilla, Burgui eta Caicedo.

Epailea: Santiago Jaime Latre.

Zelaia: Ipurua.

Ordua: 18:15ean.


Hendaiako ikastola eskola publikoaren eraikin berean jartzea babestu du epaileak

Eskola publikoko gurasoek eraikina partekatzearen kontra egindako eskaerari erantzun dio auzitegiak. Obren kostua 1,6 milioi euro da.


Izen ezagun gutxi batzuk Eguberriak alaitzeko

Martin Scorsese, Lars Von Trier, Spike Lee, Ben Stiller eta Coen anaien filmak hurrengo asteotan iritsiko dira aretoetara.

E guberriak ez dira izaten kalitatezko zinemarekin disfrutatzeko garairik onena. Batetik, zinema komertzialak bereganatu ohi ditu zinema aretoak, bereziki gaztetxo eta nerabeetzako filmekin. Bestetik, Oscarren atariko estreinaldi sorta indartsua urtarrilerako gorde ohi dituzte pelikula banatzaileek.

Nolanahi ere, hurrengo asteotan gutiziaren bat edo beste dastatzeko aukera izango da gure inguruko areto ilunetan. Ohi bezala, AEBetatik datoz zuzendari ezagun gehienak. Horietatik ezagunena, akaso, Martin Scorsese da.

Zinemagile beteranoa Wall Streeteko estoldei begira jarri da The Wolf of Wall Street pelikulan. Berez, Jordan Belfortek idatzitako autobiografian oinarritu da zuzendari estatubatuarra; burtsa artekaria zen Belfort, eta, iruzur handi batean parte hartu nahi ez izateagatik, jazarpena pairatzen hasi zen.

Azken urteotan ohikoa bihurtu den moduan, oraingoan ere Leonardo DiCaprio jarri da Scorseseren aginduetara. Filmak hainbat sari garrantzitsuetarako izendapenak lortu ditu, eta Oscarretarako hautagaien artean ere badago jada. The Wolf of Wall Street Ipar Euskal Herrian hilaren 25ean estreinatuko da, eta Hego Euskal Herrira urtarrila arte ez da ailegatuko.

60ko hamarkadako folka

Gabonetako izen propioen artean, Joel eta Ethan anaiak daude. Coendarrek aurtengo Cannesko zinemaldian Inside Llewyn Davis aurkeztu zuten. Zinemaldi hartan oso kritika onak jaso zituen filmak, eta epaimahaiaren saria eskuratu zuen.

60ko hamarkadaren hasieran dago girotuta istorioa. Llewyn Davis folk abeslari gazte bat da. New Yorkera ailegatu da, musikari gisa aurrera egin nahian, baina berehala ezagutuko du bizimodu horren alderik mingotsena. Adiskideen laguntzari esker aterako da aurrera, baita han eta hemen egin beharko dituen hainbat lani esker.

Askok Llewyn Davis horretan Bob Dylan gaztearen alter ego-a ikusi nahi izan dute, nahiz eta Coen anaiek argi utzi duten ez dela hori beren pelikularen asmoa. Dave Van Ronk kantarian oinarritu direla iradoki dute, nolanahi ere.

Gabonetan Spike Leeren itzulera ere ospatzen ahalko dugu. Zinemagileak ez du zorte handirik izan azken urteotan, 2006. urteko Inside Man hartatik ezin izan du aurrekontu txukuneko filmik egin. Hainbat dokumental eta aurrekontu txikiko pelikula egin ditu urte hauetan, baina horiek ez dute oihartzun handirik izan.

Egoera horri buelta eman nahian, bere aurretik askok egin zutena egin behar izan du Leek: industriaren aurrean makurtu eta pelikula ezagun baten remake bat egin. 2003an Park Chan-wook zuzendari korearrak Oldeuboi egin zuen, zeina urteen poderioz kultuko filma bihurtu den. Orain Spike Leek Old Boy egin du, haren bertsio estatubatuarra. Aktoreak beste batzuk dira, jakina, Josh Brolin eta Samuel L. Jackson dira oraingoan protagonista nagusiak, baina funtsean jatorrizko istorioa ez da aldatu.

Itxuraz arrazoi garbirik gabe, enpresa bateko goi kargudun bat bahitu eta hogei urtez gatibu izanen dute. Behin askatzen denean, mendeku bila hasiko da, eta ez du etsiko bere bahiketa antolatu zuen pertsona aurkitu arte.

Bertso txapelketako finaletan bezala, Gabonetako estreinaldi aipagarrienen artean dena ez da drama, umorerako tarterik ere bada. Horretan iaioa da Ben Stiller aktorea eta zuzendaria. The Secret Life of Walter Mitty zuzendari gisa egin duen bosgarren pelikula du, eta 1947ko izen bereko filmaren remake bat da. Stiller bera da protagonista.

Azkenik, Gabonetan esamesarik gehien emanen duen filma Europatik etorriko da, probokatzaile iaio baten eskutik. Lars von Trierrek Nymphomaniac filmaren lehen atala estreinatuko du urtea amaitu aurretik. Izenburuak argi uzten duen moduan, ninfomano baten istorio kontatzen duen pelikula bat da, eta estreinatu arretik zeresan handia ematen ari da.

Izan ere, sexu dezente duen pelikula da Von Trierren azkena, eta horrek, jakina, morboa piztu du. Batzuk film pornografikoa dela esatera ailegatu dira, horren muga non dagoen argitu ez duten arren. Charlotte Gainsbourg, Willem Dafoe, Uma Thurman eta Shia Labeoufek hartu dute parte pelikulan.

Betiko moldeak

Nerabeentzako pelikulak, beldurrezko istorioak eta animazio hainbat film dira Gabonek ematen duten bestelako eskaintza. Horien artean egonen dira pelikularik ikusienak, garai aproposa izaten baita zinema aretoetara eskapadatxo bat edo beste egiteko.

A Haunted House filmak terrorea eta umorea uztartu nahi ditu, generoaren gaineko parodia bat eginez. Bikote batek bere ametsetako etxea erosiko du, baina hara egiten dutenean etxetzarrean mamu bat bizi dela ohartuko dira.

Benetako izua eragitea du helburu Christopher Landonen Paranormal Activity: The Marked Ones filmak. Dokumental faltsu baten gisara eraikia, Jesseren istorioa kontatzen du. Indar misteriotsu batzuek haren kontra eginen dute, eta familia eta adiskideak hura laguntzen saiatuko dira.

Der Medicus Noah Gordon idazlearen eleberri arrakastatsuaren bertsio zinematografikoa da. Alemaniako ekoizpena da eta XI. mendean dago girotuta. Rob Cole umezurtz geldituko da, haren ama gaixotasun ezezagun baten ondorioz hil eta gero. Horrek eraginda, Persiara joko du gazteak, han medikuntza ikasteko asmoz.


Herriarteko partidak, eskuz zein gomazko paletan

Herriarteko Pilota Txapelketan, eskuzko modalitatean, final-laurdenei ekingo diete lehian geratzen diren eskualdeko bi herriek, Altzok eta Tolosak.

Altzok Azkoitiaren aurka jokatuko du, bihar, Altzo Muinoko frontoian, 17:00etan hasita. Tolosak Ataunen kontra bihar, Ataungo Auzoeta frontoian, 18:00etan hasita.

Gomazko paletan, final-laurdenen itzulerako neurketak dituzte. Anoetak Azkoitian jokatuko du, Gurean, bihar, 10:00etan hasita. Tolosak Irunen aurka jokatuko, bihar, 18:30ean hasita, Irungo Artaleku frontoian.


Carmen Maurak jasoko du Donostia Saria

Saria jasotzearekin batera, bere azken lana aurkeztuko du: Alex de la Iglesiaren Las brujas de Zugarramurdi.

Zinemaldiaren 61. edizioko Donostia saria Carmen Maurak eskuratuko du, “Espainiako zinemagintzako azken hamarkadetako ibilbide profesional nabarienetako baten omenaldi gisa”.

Zinemaldiak Carmen Mauraren ibilbide osoa sarituko du. Gainera, Sail Ofizialean (lehiaketaz kanpo) emango dute bere azken filma aurkeztuko dute: Alex de la Iglesia zuzendariaren Las brujas de Zugarramurdi aurkezteko ekitaldian sarituko dute hain zuzen aktore espainiarra.

Carmen Maurak askotan parte hartu izan du Alex de la Iglesiaren filmeetan. Aurretik, La Comunidad (2000) egin zuen. Paper horrekin Zilarrezko Maskorra irabazi zuen Zinemaldian. 800 balas (2002) filma ere egin dute elkarrekin.

Komedia delirante eta frenetikoa da Alex de la Iglesiaren azken lana. Hiru gizonezko ditu protagonista: etsipenaren etsipenez Compro Oro denda horietako bat atrakatuko dute Madrilgo Puerta del Solen, eta, handik, Disneylandiarantz abiatuko dira hiruretako baten semea hartuta. Bidean, ordea, Ipar Euskal Herrian, euskal sorgin batzuk agertuko zaizkie, eta, orain milaka urteko sorginkeria-ohiturei jarraiki, gizonezkoei adarra joko diete sorginok. Filmean agertzen dira, halaber, honako aktore hauek ere: Hugo Silva, Mario Casas, Jaime Ordoñez, Macarena Gomez, Carolina Bang eta Terele Pavez.

‘Las brujas de Zugarramurdi’ filmeko irudia.

Carmen Maura Madrilen jaio zen, eta antzerkian hasi zen aktore-lanak egiten, baita telebistako eta zinemako rol txikietan ere. Fernando Garcia Tolak zuzendutako Esta noche telebista-programari esker egin zen ospetsu, TVE katean. Horren ondoren, Fernando Colomoren bi filmetako protagonista izan zen: Tigres de papel (1977) eta

¿Que hace una chica como tu en un sitio como este? (1978).

Bi lan horiei esker, Espainiako zinemagintza berritzen ari ziren zinemagile gazteen belaunaldi oso baten ikono bilakatu zen. Pedro Almodovarren hiru film enblematikoenetakori esker, rol hori sendotu egin zuen: Pepi, Luci, Bom y otras chicas del monton (1980), Entre tinieblas (1983) eta ¿Que he hecho yo para merecer esto? (1984). Almodovarren zinemaren aurpegirik ohikoen bilakatu zen, aipatutako zuzendariarekin egindako hurrengo lanei esker: Matador (1986), La ley del deseo (1987), Mujeres al borde de un ataque de nervios (1988) eta Volver (2005).

Nazioartean ere ibilbide garrantzitsua egin du Carmen Maurak: Francis Ford Coppola (Tetro, 2009), Roger Planchon (Louis, enfant roi, 1993), Etienne Chatiliez (Le Bonheur est dans le pre, 1995), Jean-Pierre Mocky (Alliance cherche doigt, 1997), Andre Techine (Alice et Martin, 1998), Alejandro Agresti (Valentin, 2002), Amos Gitai (Free Zone, 2005), John Irvin (The Garden of Eden, 2008) edota Philippe Le Guay (Les Femmes du 6ème étage, 2010).


Iñude eta Artzainek hartuko dituzte kaleak gaur.

Urumea ikastolak azken 18 urteetan egin bezala, Iñude eta Artzainen konpartsa aterako du herriko kaleetan zehar. Konpartsaren irteera 12:00etan izango da eta Kaxkoko zenbait kale igaro ondoren, Gudarien Plazan (eguraldi txarrarekin, Atsegindegin), antzeztuko dute ekitaldi nagusia. Guztira 120 pertsonek hartuko dute parte. Iñude eta Artzainekin, garai bateko pertsonaiak, dantzariak, musikariak eta danborjoleak izango dira.


"Unean uneko akordioen bidez eragin nahi dugu, itunik egin gabe"

Ahal Dugu-k ez dauka ahaldungai nagusirik, EAEko herrialdeetako zerrendaburuak baizik. Gipuzkoakoa Iturria da. Haren ustez, legealdi osoko itunek gehiegi lotzen dute.


Pirinioak, zaharrak ezinez

Astelehena, otsaila, ordu biak eta hemeretzi gradu Zubirin. Nire bi lagunekin gelditu naiz bazkaltzeko eta solas egiteko bidegurutzeko jatetxe ezagun batean. Bata Aezkoako bihotzekoa, bertzea A-15ak zeharkatzen duen aranekoa; biak erretiraturik, biak abeltzain eta tokiko eta lurralde honetako erakundeetako kargudun izanak.

Gure solasbidea herri ttikietako populazio galtzeaz dugu. Patuak hala nahi izanik, Nafarroako egunkari batek Pirinio alderdiaren egoeraz eguneroko erreportaje bat argitaratuko du aste osoan. Herri ttikien hustea aspalditik heldu delako ideiarekin hirurok bat gatoz. Baina hondarreko hogei urte hauetan nabarmenagoa agertu da. Eta gainbehera horretan nekazalgoaren murrizpenak zerikusi handia izan du. Batez ere errentagarritasun faltagatik. Alabaina, deigarria da nire bazkalkideen alderdietako errepide azpiegiturak eta industrialdeak diferenteak izanik, herri ttikien huste prozesua antzekoa izan dela. Pirinioetan larriagoa, zalantzarik gabe; baina A-15ak ez du galarazi populazio galtzea inguruko herri ttikietan.

Nire bi bazkalkidek seme-alabak dituzte, eta denak Iruñerrian bizi dira. Inork ez du nekazalgoan segitu nahi izan. Are gehiago, gurasoek ez dute segitzea nahi izan. Pirinioetan banaz bertzeko errenta 32.455 euro/etxeko da; Nafarroan, 33.100 euro. Ez da alde handirik. Baina, bai, bada. Zer kostu du iruindar batek aukeran dituen zerbitzuak eskuratzeko? Zalantzarik gabe, Ariako edo Oderitzeko batek baino guttiago. Hau da, hirietako jendeak dituen zerbitzu berberak eskuratzeko, herri ttikietako jendeak gastu gehiago egin behar du. Hala ere, errentaren gaineko zergan kostu hori ez da islatzen. Beraz, zerga berberak ordainduta, zerbitzu berberak eskuratzeko, herri ttikietako jendeak bere sakelatik tiratu behar du.

Pirinioak eta Larraun, historikoki, nekazarien eremuak izan dira, eta Nafarroako oinordetzaren tradizioak indar handia izan du etxaldeak aitzina segitu eta hobetzeko prozesuan. Etxe bakoitzean nagusi bat gelditzen zen, eta hark familia egin eta etxaldea bizirik irauteko ardura zuen. Hala ere, gure iduriko, nekazalgoaren jarduera ez da soluziobidea herrien huste prozesu horretan, baina nekazaririk gabe ez dago soluziorik. Dudarik gabe, errepide azpiegiturak, industrialdeak, zerbitzu publikoak beharrezkoak dira, eta komunikazioko teknologia berriak, ezinbestekoak; ekimen pribatuak ere bai. Baina funtsezkoena da isuria geldiaraztea, eta biderik laburrena nekazariei bere lanean segitzen laguntzea da. Bertzenaz, orain arte gertatzen aritu denak segituko du: nekazariak erretiratu, gazteak lekutu eta etxeak hustuko dira. Eta hori gertatutakoan, ez da atzera bueltarik izanen. Hortaz —hiru lagunak ados gaude— husten ari diren alderdietako nekazariei, nolabaiteko errenta osagarri bat, edo antzeko laguntza bat, indarrean paratu beharko litzateke lehen baino lehen. Ez bere jardueraren errentari laguntzeko, NPB (Nekazaritza Politika Bateratua) horretarako baitago, berri kezkagarriak Bruselatik heldu badira ere. Bertan bizitzeko eta bizitzeagatik baizik. Nagusi gazteak eta familiak izan daitezen eta euren —gure— ingurumena zaindu eta kudea dezaten. Haiek baitira gure mendi eta oihanen mantentze lanak egiten dituzten beharginik eraginkorrenak. Denbora arroaka galdu da solasean eta zenbait herritan buelta ezin emateko puntuan geundeke. Beraz, premia handia da, bertze hainbat alorretan egin den bezala, ekimen eraginkorrak martxan paratzeko; hau da, Nafarroako zein Estatuko aurrekontuetan diru askiz hornitzeko. Hori egin ezean, erran zaharrak —egokituta— dioena gerta liteke: gazteak ez egonez eta zaharrak ezinez doaz egitekoak deseginez.


‘Flores rotas’ Biterin

Flores rotas pelikula ikusteko aukera izango da gaur Biterin, gaueko 22:00etan. Jim Jarmuschen pelikula honek maitaleak utzi duen gizonezko baten istorioa kontatzen du. Gizonak aurreko andregai baten karta jasoko du 19 urteko semea bila duela esanez eta arakatzen hasiko da bere lagunik onena ondoan hartuta.


Istripu bat gertatu da Amarotzetik Leaburura bidean

17:55etan gertatu da istripua. Furgoneta batek eta auto batek elkarren aurka jo dute Leaburuko bidegurutzean, Gasteiz aldetik Amarotzera sartzeko sarreran.

Pertsona bat zauritu da istripuan eta Asuncion klinikara eraman dute.


Del Rioren kasua aztertzen hasi da Auzitegi Nazionala

Angel Juanes Auzitegi Nazionaleko presidenteak dagoeneko ohartarazi du ez dutela presoak askatzeko erabaki "orokorrik" hartuko.

Auzitegi Nazionalak ezohiko bilkura egingo du gaur Ines del Rio ETAko presoaren egoera aztertzeko. Bilera 09:15ean hasi da, Europako Giza Eskubideen Auzitegiak Espainiako Gobernuaren helegitea atzera bota eta gero. Halaber, 'Parot doktrina' aplikatzeagatik, Del Riori kalte-ordaina eman beharko dio Exekutiboak.

Auzitegi Nazionaleko 18 magistratuek gaia berriro aztertuko dute ostiralean, Auzitegi Nazionalak ETAko beste bi presoen helegiteak aztertuko dituen egun berean, doktrina horren aurkako helegitea aurkeztu baitute.

Josefa Mercedes Enaga Bartzelona taldeko kidearen errekurtsoa aztertuko du ANk. Enaga 1987ko ekainean Hipercorren egindako atentatuagatik zigortu zuten. Juan Manuel Piriz Lopezen helegitea ere aztertuko du, 80ko hamarkadan ETAko kide ohi bat hiltzeagatik zigortutako presoarena hain zuzen.

Estrasburgoko ebazpenak beste presoei nola eragingo dien ere ostiralean aztertuko du Auzitegi Nazionalak.

30 bat helegite

ETAko presoen 30 bat errekurtso aztertzeko ditu Auzitegi Nazionalak, eta narkotrafikatzaile talde bateko kide baten helegitea ere aztertu beharko du.

Astearteko saioa egin baino lehen, Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzari informazioa emateko aukera eman diote magistratuek, bertatik jakitera eman dutenez. Europako Giza Eskubideen Auzitegiko ebazpena baloratzeari uko egin diote Ministerio Publikoko iturriek, Estrasburgoko testua sakon aztertu arte behintzat.

Ez dute erabaki orokorrik hartuko

Edonola ere, Angel Juanes Auzitegi Nazionaleko presidenteak dagoeneko ohartarazi du ez dutela presoak askatzeko erabaki "orokorrik" hartuko.


Bizkaira egun-pasa antolatu du Baigerak


Kutxabankeko irregulartasunak argitzeko batzordea eskatu du EH Bilduk

Besteak beste, Mikel Cabieces Espainiako Gobernuko ordezkari ohiaren “bateraezintasunak” aipatu ditu Unai Urruzuno koalizioko ordezkariak.

Egunez egun Kutxabanken ustezko irregulartasunen inguruan “susmoak” pilatzen ari direla salatu du gaur EH Bilduk. Besteak beste, Mikel Cabieces Espainiako Gobernuko ordezkari ohiaren “bateraezintasunak” aipatu ditu Unai Urruzuno koalizioko ordezkariak eta, horren guztiaren ondorioz, “premiazkotzat” jo du Legebiltzarrean ikerketa-batzordea bat eratzea.

Egunero “osagai berriak” agertzen direla berretsi du Urruzunok eta, hortaz, Cabiecesen kontratuaren ingurukoak lehenbailehen “argitu behar direla” nabarmendu du.

Gaur hedabide batzuetan agertu den albistea aipatu du Urruzunok: hain zuzen ere, Mikel Cabieces Kutxabanken lanean hasi zenean, BBKko zuzendaritzako kidea ere bazela. Gogoratu duenez, kargu bi horiek “bateraezinak" ziren.

Gaia “larria eta iluna” dela esan du Urruzunok eta, “egunez egun” ikerketa-batzordea sortzeko “premia” handiagotu egiten dela gaineratu du.


Pala motzeko eliteko txapelketan bi saio erabakigarri, zubian

OLABERRIA // Olaberriko II. Eliteko Pala Motz txapelketan finalaurrekoak etzi dira, 10:30ean, udal pilotalekuan. Iradi-Labiano eta Sanz-Salinas ariko dira lehenik, eta Arrieta-Skufca eta Elizondo-Andueza gero. Finala astelehenean jokatuko dute, 10:30etik aurrera. Joko-garbian eta gazteak palan ere ariko dira.


Eusko Legebiltzarrak EAEn euskarazko zerbitzua eskaintzeko eskatu dio Espainiako administrazioari


Auzo-bideen inbentarioa ikusgai dago maiatzaren 19ra bitartean

Udalak jendaurrean jarri du auzo-bideen inbentarioa. Udaletxeko bigarren solairuan daude plano eta azalpenak, eta ikusteko ordutegia da: astelehenetik egubakoitzera, 11:00etatik 13:00etara eta 15:00etatik 17:00etara.

Maiatzaren 19ra arte aztertu ahalko dute informazio hori herritarrek eta iradokizunak edo ekarpenak egin ahal izango dituzte. Horren ostean, udalbatzarrak hasierako onarpena egingo dio maiatzeko osoko bilkuran. Orduan zabalduko dute bi hilabeteko epea alegazio ofizialak egiteko.

Auzo-bideen inbentarioa egiteko premia aspaldikoa da eta Tomas Madinabeitia eskoriatzarrari eman zion Udalak lan hori. Iaz egin zuen lana Madinabeitiak eta jendaurrean jarri zuten. Auzotarren eskariari jarraituz, hainbat aldaketa egin dizkiote hasierako inbentarioari.


Ekonomia ekologikoaren alde egiteko eskatu dute 500 akademiko baino gehiagok

Bost ekintza ildok osatzen duten manifestua kaleratu dute hainbat irakasle eta ikertzailek, tartean Durangaldeko zenbait ere badaude.

Sinatzaileen artean, Durangaldeko hainbat ikerlari eta irakasle daude, besteak beste, Libe Mimenzak, Ion Andoni del Amok, Julen Orbegozok, Ritxi Blancok edota Leire Aiartzaguenak sinatu dute manifestua. Koronabirusak eragindako krisiaren ostean, ekonomia ekologikoaren alde egitea eskatu dute.

Egungo egoera "bidegurutze historiko" lez definitu dute, eta norabidea aldatzeko eskatu dute. Besteak beste, BPGaren hazkunde erantsian oinarritutako garapen eredua alboratzea, edota ingurumen fiskalitate progresiboa bultzatzea eskatzen dute; nekazaritza eta elikadura sistema eraldatzea ere eskatzen dute, adibidez, "agroekologian oinarritutako elikadura burujabetzan aurrera egiteko".

Manifestu osoa euskalherriapostcovid19.eus webgunean dago ikusgai.


Ikasturteko azken mutxikoak egingo dituzte igandean

Igande honetan, ekainak 11, dantza jauziak egingo dituzte plazan, 12:00etan hasita. Lau ikasturtez jarraian egin dituzte mutxikoak hileko bigarren igandean, eta aurtengo azken saioa izango da igandekoa.

Azpeitiko Kultur Mahaiak, Kulturaz Kooperatibak, Sahatsa Dantza Taldeak eta Azpeitiko Ikastola Ikasberriko Dantza Eskolak antolatzen dituzte mutxikoak. Urritik ekainera bitartean egin dituzte aurtengoan ere, hileko bigarren igandean, azaroan eta apirilean salbu.

Azken urteetan, Ipar Euskal Herrian tradizio handia duten dantza jauziek egiteari ekin diote hegoaldeko hainbat herritan, tartean, Azpeitian. Dantzak zabaldu eta herritarrengana gerturatzea da antolatzaileen xedea, horregatik, ikasi eta parte hartu nahi duen orori zabalduta dago korroa. Beraz, azken saio honetara etortzeko gonbidapena luzatu diete herritarrei.


ETAko preso bati egin behar zioten omenaldia debekatu dute Algortan

Javier Gallaga Ruiz ETAko kideari omenaldia egin behar zioten atzo 20:30 aldera Herriko Tabernan, Algortako auzoan. Gallaga kartzelan dago zigorra betetzen.

Atzo arratsaldean, Algortan (Getxo, Bizkaia), ETAko preso bati egin behar zioten omenaldia debekatu zuen Auzitegi Nazionalak, Herrizaingo Sailak jakitera eman zuenez.

Auzitegi Nazionalak Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo Sailari igorri zion debekua. Francisco Javier Gallaga Ruiz ETAko kideari omenaldia egin behar zioten 20:30 aldera Herriko Tabernan, Algortako auzoan. Gallaga kartzelan dago zigorra betetzen.

Zentzu horretan, "ebazpena betetzea ziurtatzeko" Ertzaintzak "beharrezko neurriak" hartuko dituela iragarri zuen Herrizaingo Sailak.


Roke Etxezarreta Errioxako txapelketako finalean

Lasarte-Oriako Roke Etxezarreta pilotari gaztea binakako Errioxako txapelketan parte hartu du. Benjamin mailan lehiatu da Murillo nafarrarekin batera eta igande honetan, Adarraga pilotalekuan jokatzen den finalean izango da gaztea.

Txapelketa honetan iazko denboraldian Euskal Herria eta Errioxan puntu gehien lortutako pilotariak gonbidatzen dituzte.

Lehengo igandean, final aurrekoa jokatu zuten Errioxako Pe-ttire-Mateo bikotearen aurka eta 18-10 irabazi zuten. Era honetara, igandean 10:00etan Albeniz eta Unanue gipuzkoarren aurkako norgehiagoka ikusi ahalko da txapelketako finalean.

“Txapelketa gogorra izan da, baina finalean zorte ona opa diogu,“ adierazi digu Xabi Etxezarreta, Rokeren aitak.

Era berean, herriko pilota zaletuak gonbidatu nahi dituzte Logroñora hurbildu eta bikoteari animoak ematera.


Erromeria Eguneko bazkariko sarrerak datorren astelehenean jarriko dira salgai

Hilaren 19an egingo dute Erromeria Eguna, eta bazkarirako txartelak astelehenean jarriko dituzte salgai. Honako tokietan erosi ahal izango dira: Arkaitza tabernan, Paki belardendan eta Belen okindegian.


Lasaiago ibiliko da orain Cheikhouna Dieng

Fruitua eman dute Iruñeko Txantrea auzoan bizi den migratzaile gaztearen alde egindako keinu eta ahaleginek: haren babes taldeko kideek jakinarazi dute paperak lortu dituela, lan kontratu bat tarteko.

Kalean, beldur handiarekin ibiltzen zara. Edozein gazte baldin badatorkizu, beti duzu zalantza: polizia ote?». Migratzaile askok duten kezka aratz azaldu zuen Cheikhouna Dieng gazteak 2017an BERRIAn egindako elkarrizketa batean. Bizipinetan oinarrituta. Izan ere, Senegalen sortua da, baina Iruñeko Txantrea auzoan bizi da orain hamar urte baino gehiago; 2015ean, Poliziak atxilotu zuen, eta kanporatze agindu bat mehatxu izan du ordutik. Auzoan eta hiri osoan, ordea, ahaleginak egin dira haren egoera konpontzeko, eta atzo haren babes taldeko kideek gutun baten bidez jakinarazi zuten bizileku baimena lortu duela. Lan kontratu bat lortuta, asko errazten da baimen hori eskuratzeko bidea, eta, hain justu, modu horretan lortu du migratzaile gazteak paperak izatea.Berritu egin beharko du oraindik ere baimen hori datozen urteetan, eta behin betiko konponbidea «iraupen luzeko lasterketa bat» izango dela adierazi dute haren gertukoek. Izan ere, Senegalgo gaztearen egoerak agerian utzi du migrazio politiken ondorioz zer-nolako arazoak izaten dituzten atzerritik etorritako gizon eta emakume askok. Isileko istorioak dira askorentzat, baina Diengek haren inguruan lortu duen errotzeak eta horrek eragindako babes keinuek aparteko oihartzuna eman diote haren kasuari. Txantreako jaietako suziria piztu zuen, Iruñeko herri sanferminei hasiera eman zien iaz, azken Korrikako lekukoa eraman zuen, agerraldi jendetsuak egin zituzten haren egoera ezagutzera emateko eta babesa erakusteko... Nafarroako erakundeek eta Iruñeko Udalak ere egin dituzte keinuak haren alde. Ahalegin horiek guztiak «eskertu» nahi izan dituzte orain migratzaile gaztearen gertukoek.Onartu dute mobilizazioak alde batera utzita isilean egin dituztela azken hilabeteak, gaztearentzako lan kontratu bat eskuratzeko ahaleginean, bereziki. Auzitarako bidea ere jorratu zuen aurretik Diengek; hirian errotuta zegoela erakutsita, kanporatzeko agindua bertan behera uztea zen asmoa, baina ez zuen aldeko ebazpenik lortu justiziatik.


Binakako lidergoa jokoan, Donibane Lohizunen

Olaizola II-Aretxabaleta eta Xala-Cecilio bikoteek jokatuko dute 4. jardunaldiko lehen partida Donibane Lohizunen. Sailkapeneko lehen postua izango dute jokoan, ez baitute partidarik galdu.

Binakako Txapelketak aurrera jarraitzen du, eta asteburu honetan laugarren jardunaldiko partidak jokatuko dira.

Donibane Lohizunen, Xala-Cecilio (Zubietaren ordez jokatuko du Ceciliok) bikoteak Aimar Olaizolaren eta Aretxabaletaren aurka jokatuko du Donibane Lohizunen, 20:30ean (ETB1en eta eitb.com-en, 22:00etan izango da ikusgai).

Larunbatean, aldiz, Berasaluze II.a eta Albisu nor baino nor gehiago arituko dira Martinez de Irujoren eta Barriolaren aurka.

Bestalde, igandean bi partida jokatuko dira. Eibarko Astelena pilotalekuan, Ezkurdia-Zabaleta bikoteak Urrutikoetxearen eta Beroizen aurka jokatuko du, eta, Logroñoko Adarragan, Titin III-Merino II bikoteak Bengoetxea VI-Galarza bikotea izango du aurkari.

Laugarren jardunaldiko partiden datak eta ordutegiak:

Urtarrilaren 10ean, Donibane Lohizunen: Olaizola II-Aretxabaleta vs Xala-Cecilio (20:30ean). ETB1en eta eitb.com-en, 22:00etan.

Urtarrilaren 11n, Iruñeko Labriten: Berasaluze II-Albisu vs Irujo-Barriola (17:15ean)

Urtarrilaren 12an, Eibarko Astelenan: Ezkurdia-Zabaleta vs Urrutikoetxea-Beroiz (17:00etan)

Urtarrilaren 12an, Logroñoko Adarragan: Titin III-Merino II vs Bengoetxea VI-Ladis Galarza (17:00etan). Zuzenean, ETB1en eta eitb.com-en.


Neurrigabeko klausulak antzemateko kanpaina hasiko du Kontsumobidek

Ondoren Eusko Legebiltzarrak eskatutako txostena egingo du erakundeak, eta beharrezkoa balitz "zigorrak ezartzeko espedienteak" abian jarriko ditu.

Neurrigabeko klausulak dituzten produktuak antzemateko bankuetan ikuskapen kanpaina hasiko du Kontsumobidek datorren astean. Beharrezkoa balitz "zigorrak ezartzeko espedienteak" abian jarriko ditu Eusko Jaurlaritzako erakundeak, Jon Darpon Kontsumo sailburuak iragarri duenez.

Eusko Legebiltzarrak kontrolerako osoko bilkura egin du gaur. Gehiegizko klausulen inguruko txostenaren egoeraz galdetu dio PSEk Darponi; izan ere, Gasteizko Ganberak egiteko enkargua 2013ko azaroan eman zion.

Saila azterketa egiteko lanean ari dela azaldu du sailburuak. Horrela, merkaturatzen dituzten produktuen inguruko informazioa igortzeko eskatu diete erkidegoko bankuei.

Kontsumobide bankuetako arduradunekin bilduko da datuak bildu eta gero. Informazioa "egiaztatu" eta "etorkizuneko" ekintzak zehaztu nahi ditu sailburuak bankuetako arduradunekin.

Ondoren Eusko Legebiltzarrak eskatutako txostena egingo du erakundeak, eta beharrezkoa balitz "zigorrak ezartzeko espedienteak" abian jarriko ditu.


Agirrek politikarako zuen «pasioa» bildu dute liburu batean

Urkullu lehendakaria eta Garaikoetxea eta Ibarretxe lehendakari ohiak presente izan dira aurkezpenean, Bilbon

Jose Antonio Agirre (1904-1960) Eusko Jaurlaritzako lehen lehendakariari buruzko liburua plazaratu dute lau historialari eta unibertsitate irakaslek: Ludger Meesek, Jose Luis de la Granjak, Santiago de Pablok eta Jose Antonio Rodriguez Ranzek, hain zuzen ere. Horien hitzetan, Agirre izan da XX. mendean eragin handiena izan duen euskal politikaria; maitatuena eta ospetsuena.

Tecnos argitaletxeak argitaratu duen liburuak 700 orrialde ditu, eta atzo aurkeztu zuten Bilboko Artxibategi Historikoan, presente zirelarik bertan Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakaria eta bertze bi lehendakari ohi: Juan Jose Ibarretxe eta Carlos Garaikoetxea. Juan Mari Atutxa Sabino Arana fundazioko presidentea, Aintzane Agirre lehendakari zenaren alaba eta Ludger Mees liburuaren ekoizpenerako koordinatzailea ere han izan ziren.

Aurkezpenean gogoratu dute, besteak beste, Joseba Agirre, duela bi urte zendu zen Agirreren semea eta lehen lehendakariaren heriotzaren karietara egindako ekinbideak sustatzeko batzordeko eragilea. Atzo aurkeztutako lan horrekin bururatzen baita, Agirre zenaren omenez egindako ekitaldien egitaraua —1960an zendu zen Agirre Parisen —.

Agirreri buruz plazaratu den azken ikerlanaren emaitza dela adierazi dute idazleek. «Biografia zientifikoa da, Agirreri buruz egin den osoena, hamar urteko lanaren emaitza, artxibategi anitzetan arakatu ondoren idatzia». Lehendakaria zenaren biografia politikoa garai hartako testuinguru historikoan kokatu eta horren arabera aztertu dute.

Agirrek politikarekiko zuen harremana egiazko pasioa zela nabarmendu dute liburuaren egileek —La politica como pasion izena du liburuak—. Egokitu zitzaion garaia berezia izan da oso Euskal Herriaren historian. Batetik, Espainiako Errepublika bizitzea, Francoren matxinada militarraren ondoren izandako gerra zibila sufritzea eta haren ondorioz, erbestera alde egin beharra. Mees alemana da jatorriz, baina hamarkada luzeak dira Euskal Herrian bizi dela. «Plazaratu dugun testua interpretazio kritikoa da, eta maila batean, gure ekarpena egin dugu Agirreren mitifikazioa desegiteko, jakin arren bati baino gehiagori eragozpenak sor diezazkiola».

Liburuan aurkeztu duten politikariak, guztiek bezala, hutsak egin zituela jakinarazi du Meesek. Baina euskal politikan eragin handiena izan zuen politikaria izan dela jakinarazi du. Haren eragina, abertzaleen artean ez ezik, errepublikarren eta ezkertiarren artean ere nabarmena izan zela. «Agirre ez da profeta, ez da aldez aurretik egin beharreko bidea ezagutzen duen politikaria, ez da mitoa; lider bat izan zen, gizon bat, aldeko eta kontrako elementu guztiekin». Liburuan akatsak ez direla gorde azaldu du. Mugagabeko eskuzabaltasuna eta garai hartako solaskideen erabateko zintzotasuna uste okerrak direla erran du.

Sarera ere bai

Sabino Arana fundazioa izan zen batzordeak finkatu egitaraua garatzearen arduraduna. Karia horretara, webgune berezi bat osatu zuen fundazioak, sarean ezartzeko Agirreri buruzko dokumentu ugari, hala nola liburuak, mintzaldiak eta argazkiak. Gisa berean, Agirre Lehendakariaren familiari Gernikako Arbolaren domina ematea Lehendakaritzan eta «Agirre Lehendakaria eta haren gobernuak» izeneko erakusketa ibiltaria antolatzea.

Horrekin batera eta Agirreren oroimenez, Donostiako Euskal Unibertsitatearen udako kurtsoetan hainbat kurtso antolatu ziren. Columbia unibertsitateak ere omenaldi berezia antolatu zuen Agirre lehendakariaren omenez. Historia eta pentsaera arloetan diharduen Hermes aldizkariak ere zenbaki berezia plazaratu zuen. Lehendakariaren jatorrizko egunerokoak ere publikatu zituzten. Urriaren 7an Agirrek Gernikako arbolaren azpian egindako zinaren irudikatzea ere egin zuten.


Robert Edwards zendu da, 'in vitro' ernalkuntzaren aita

87 urte zituen. 2010ean Medikuntzako Nobel saria jaso zuen britainiarrak.

Robert Geoffrey Edwardsek (Manchester, 1925) garatutako teknikari esker, 1978an jaio zen in vitro ernaldutako lehen gizakia.

50eko urteen amaieran jarri zuten Edwards giza antzutasunari konponbideak topatzeko lanean, Erresuma Batuko Medikuntza Ikerketarako Institutuan. Ordurako, animalien ugalketaren fisiologia ikertzen aritutakoa zen biologoa. Animaliekin garatu zuen teknika lehenik.

Zientzia arloan "erronka ikaragarriei" aurre egin behar izan zien, baita "sistemaren oposizio gogorrari" ere. Hala adierazi zuen 2010ean Nobel saria eman zion Karolinska institutuak. Metodoaren arrakastak "iraultza" ekarri zuen institutuaren arabera.


Elgorriagako errota zaharreko presa botatzea albiste ona dela uste dute Eguzkik eta Ríos con Vida taldeek

Gune horretan presa desmuntagarri txikiago bat jarriko dute, udan bainurako putzu bat sortzea ahalbideratuko duena

Nafarroako Gobernua Elgorriagako errota zaharreko presa botatzen hasi da eta hori, Eguzki eta Rios con Vida taldeen iritziz, «oso albiste ona da».

Eguzki Talde Ekologista eta Antinuklearrak bidalitako oharraren arabera, «presa aspaldi-aspalditik zegoen abandonatuta. Orain dela hamar bat urte eraiki zuten arrain-eskalak, berriz, ez du inoiz behar bezala funtzionatu. Gauzak horrela, presa oztopo gaindiezina izan da izokina eta beste arrain espezie batzuk Ezkurra errekan gora eta behera ibiltzeko».

Kontuan izan behar da Ezkurra Bidasoaren adarretako bat dela, eta, hain justu, izokina dela arrazoi nagusietako bat Bidasoa Natura 2000 Sarearen parte izateko, bertze hainbat natura balioekin batera, jakina.

Ura hartzeko eskubideak bertan behera uztea eta ibai barreneko oztopoak kentzea (are gehiago aspalditik funtziorik ez dutenean, kasu honetan bezala) ibaiak hobetze-bidean helburu nagusietakoak dira.

Elgorriagako errota zaharreko presa bota ondoren, aisialdirako gune bat egokituko dute ibai ertzean. Gune horretan presa txikiago bat jarriko dute, desmuntagarria. Presa horrek ekain eta irail bitartean bainuetarako baltsa edo putzu bat sortzea ahalbidetuko du. Eguzki taldeak dioenez, «egia erran, presa berri horrek, desmuntagarria izango den arren, errezeloak sortzen dizkigu eta adi egotera behartuko gaitu. Nolanahi ere, berriro diogu: presa zaharra botatzea oso albiste ona da».


'Lo dejo cuando quiera' filma emango dute asteburuan Modelon

Carlos Therónen azken filma ikusteko aukera izango da Modelo Aretoan datorren asteburuan.

Larunbatetik astelehenera, ondorengo ordutegian egongo da ikusgai Lo dejo cuando quiera:

Apirilak 27, larunbata: 19:30ean eta 22:00etan

Apirilak 28, igandea: 19:30ean eta 22:00etan

Apirilak 29, astelehena: 17:00etan eta 20:30ean


Eguzkik Mijoan ur zikinen sarea ipintzeko eskatu dio Mutrikuko Udalari

Mozioa gaur eztabaidatuko du udalbatzak. Eskaera horrekin udalak Eusko Jaurlaritza estutu dezan nahi dute, proiektua 2017ko aurrekontuetan sartu eta martxan jartzekoEguzki talde ekologistako kideek jakitera eman dutenez, Mijoan ur zikinen sarea ipintzeko eskatzen duen mozioa sartu dute Mutrikuko Udalean. «Mozio horretan, Mutrikuko udal ordezkariei eskatu diegu Eusko Jaurlaritza estutzeko Mijoan ur zikinen sarea egin dezaten».Mozioa, hain zuzen ere, gaur 19:00etatik aurrera udaletxean egingo den udalbatzaren ohiko osoko bilkuran eztabaidatuko eta bozkatuko dute, beste hainbat gairekin batera.Talde ekologistako kideek nabarmendu dutenez, urte asko daramatzate Mijoa errekaren egoera txarra salatzen. «Oso haserre eta nekatuta gaude. Erreka horren egoera gero eta txarragoa dela iruditzen zaigu, eta erakundeek ez dute arazoa konpontzeko ezer egiten. Edozelako isurketak gertatzen dira erreka horretan, batzuk nahi barik eta beste asko nahita».Isurketa jarraien ondorioz, bertako ekosistema ezin dela biziberritu ere azpimarratu dute. «Bertan bizi diren animaliak gehitzen hasten direnean, beste isurketa bat gertatzen da, eta dena hiltzen du. Baina isurketa horiek ez dituzte errekako animaliak kaltetzen bakarrik. Errekako kiratsak eta usain txarrak San Jeronimo, Pikupe eta Saturrarango bizilagunak ere kaltetzen ditu, inguruetan kalte ekonomikoak ere eraginez».Datorren urterakoEra berean, Mijoako erreka ur zikinak botatzeko estolderia ere bihurtu dela diote, Saturrarango eta Ondarroako hondartzetako urak ere kaltetuz. «Mijoako erreka bisoi europarraren babeserako plan berezian sartuta dago. Kontraesana da bisoia babestea, eta ostean, bizitzeko behar duen jatekoa kentzea eta kutsatzea. Hainbat erakundek Gipuzkoan 2007-2011 urteetarako plan berezian azpiegitura hidraulikoak eraikitzeko egin zuten akordioak 3 milioi euro aurreikusi zituen Mijoan hobekuntzak egiteko. Orduan, zergatik ateratzen dituzte behin eta berriro aurrekontuetatik Mijoako ur zikinen sareko lanak?».Plan estrategikoa onartu eta bost urtera lanak ez direla egin ere salatu dute. «Urtarrilean onartutako 2016-2021 urteetarako plan hidrologiko berriak Mijoako ur zikinen sarea egitea aurreikusi du berriro, oraingoan, 3,6 milioiko aurrekontuarekin. Baina lanak hasteko datarik ez dute ipini».Egoera ikusita, Mijoa errekan egin behar diren ur zikinen sareko lanak Eusko Jaurlaritzak 2017ko aurrekontuetan sartu eta martxan jarri ditzan exijitzeko eskatu dio Mutrikuko Udalari. «2017ko udarako erreka garbi eta bizi bat nahi dugu».Horrez gain, Eusko Jaurlaritzari, eta bereziki Ingurumen eta Lurralde Antolaketa Sailari, URAri, Gipuzkoako Ur Kontsortzioari eta Gipuzkoako Foru Aldundiari ere aurkeztutako eskariaren berri emateko eskatu diote udalari.


Martxelo Otamendiren hitzaldia

Martxelo Otamendi Berria egunkariko zuzendariak hitzaldia emango du ostegunean, hilak 22. Euskal prentsaren egoeraz, etorkizunaz eta Zure ziztada behar dugu kanpainaz hitz egingo du. Udaletxeko batzar aretoan izango da, 19:30ean.


Unai Otaegi eta Ion Etxeberria: “Gazteei ondo etortzen zaizkie horrelako finalak, probatzeko”

Ion Etxeberria (ezkerrean) eta Unai Otaegi, txapelak eskuetan. (Mailo Oiarzabal)

Uztailean bost urte beteko ditu profesionaletan Unai Otaegik (Azpeitia, 1991), eta erremonteko ohiko jaialdietan laugarren partidak jokatzen ditu, normalean. Ion Etxeberriak (Azpeitia, 1983), aldiz, 14 urte pasa daramatza goi mailan, eta atzelari ezagunenetakoa da. Lehendik ere arituak ziren bikote gisara, baina inoiz ez irabazi berri duten VII. Sagardoaren Txapelketaren moduko lehiaketa nabarmen batean. 37-40 irabazi zieten Urrizari eta Azpirozi finalean. Ionentzat beste txapel bat izan da, baina pisuzko aurrenekoa Otaegirentzat.

Aurreneko final handira iritsi eta txapela jantzi duzu, Unai. Zer moduzko esperientzia izan zen zuretzat?

Polita, oso. Gainera, oso lan txarrak genituen, printzipioz behintzat. Baina dena ondo atera zen, eta esperientzia oso ona izan zen.

Faborito ez izanda irabazteak hobetu egiten ditu sentsazioak, ala irabaztea beti da irabaztea?

Unai Otaegi: Nik uste dut bietara antzekoa izango dela. Jokatzeko garaian izan daiteke desberdina, presio gutxiagorekin irten zaitezkeelako, gu irten ginen bezala. Ez dakit nola esan, baina uste dut beste era batera irteten zarela jokatzera. Hala ere, nahikoa ondo eramaten ditut horrelako egunak. Orain arte jokatu ditudan finaletatik, uste dut bakarra galdu dudala; iaz Ionekin Azpeitian jokatu nuena, hain zuzen ere. Nahikoa lasai egoten naiz, beldurrik gabe, txapela lortzeko obsesio handirik gabe.

Ion Etxeberria: Nik ez nion begiratu ere egin faborito ginen ala ez. Ez diot sekula begiratzen, gainera. Momioei eta katedrari, ezta kasorik ere. Neure sentsazioak hartzen ditut kontuan, eta etxetik pentsatuta ekartzen dut, gutxi gorabehera, nola jokatu behar dugun, nola saiatu behar dugun gauzak egiten. Presioa, berriz, 34 urte egitear egonda… Azkenean, ikasi egiten duzu. Ez dauka zerikusirik bere egoerak [Otaegirenak], aurreneko final handia izateak, edo nireak. Beste era batera asimilatzen dituzu gauzak. Nik, lehen, final bat nuenean ez nuen aste osoan lorik egiten. Orain, patata zaku bat bezalaxe!

Zaletuen babesik ez zenuten falta izan Galarretan. Antzeman al zenuten?

I.E. : Jende gazteak eta berriak mugitzen ditu ikusleak horrelako finaletan. Gu ikusteaz nazkatuta daude denak! Eta Sagardoaren Txapelketako finalean ere antzeman zen hori, bai Otaegiren eta bai Azpirozen aldeko jarraitzaile mordoa elkartu zen. Egundoko giroa sortu zen. Gero, markagailua ere horrelaxe joan zen, orain batzuk aurretik eta gero atzetik. Azken momentura arte mantendu zen emozioa eta egon zen, bai, zarata pixka bat.

U.O. : Nire lagun asko joan ziren frontoira, ekipoa nahikoa berandu osatu zuten arren. Ederra izan zen eta uste dut oso ondo pasatu zutela. Eta, Ionek esan bezala, partida bete-betekoa izan zen, erabat sartuta egon ziren, eta esan zuten oso arratsalde ederra pasatu zutela.

Parekatua izan arren, azken txanpan markagailuan zulotxoa egitea lortu zenuten, baina bukaerarako dezente gerturatu zitzaizkizuen. Nola bizi izan zenituzten une horiek?

I.E. : Hamar bat tanto aurretik jarri ginela uste dut, bai. Gero, hasi zen Otaegi barregarri geratzen, eta… Kar, kar, kar.

U.O. : Igoal benetan esango zuen hori, e?

I.E. : Material lehorra atera zuten haiek eta hortxe harrapatu gintuzten. Baina bukaeran, berriro gure materialarekin, lortu genuen eustea. Uste dut ondo irabazi genuela. Egindako tantoak eta borrokatuak gehiago izan ziren, huts egindakoak baino.

U.O. : Beraiek hartu zuten jokoaren ekimena tarte hartan, eta horri geure beste pare bat kale gehituta… Erremontean ez dira gauza asko behar izaten tantoa egiteko.

Nolakoa izan zen finalera iritsi arteko zuen ibilbidea?

U.O. : Txapelketa erregularra osatu dugula uste dut. Lehenengo partida galdu genuen, eta gero, goraka joan gara. Bat kenduta, partida denak estuak izan dira.

I.E. : Bai, eta ondo jokatutako partidak izan dira. Gainera, uste dut Unaik hasieratik bukaerara egundoko jauzia egin duela, eta bide horretatik segitu behar duela, txorakeriak alde batera utzita. Gazte hauei ondo etortzen zaizkie horrelako txapelketak beren burua probatzeko, normalean jokatzen ez duten jendearekin lehiatzeko eta konfiantza pixka bat gehiago hartzeko. Azkenean, poza da Urriza baten kontra lehen aldiz jokatzea, adibidez; eta irabaztea, gainera.

U.O. : Ilusioa egiten du, bai, aurrera begira lanean jarraitzeko. Aurreneko aldia nuen Urrizaren kontra eta oso gustura sentitu nintzen. Errespetu handiarekin joan nintzen, erraz gerta zitekeelako hura gainetik ibiltzea. Baina ez zen hala gertatu. Ionek ere lan asko egin zuen, eta ez zion utzi nahi zuen bezala jokatzen.

Zer nabarmenduko zenukete batak bestearengandik, erremontista bezala? Indarguneak, ahulguneak…

I.E. : Ni ahulguneekin hasiko naiz, eta bakarra ikusten diot. Momentu batzuetan, kontzentrazioak egiten dio huts; egin behar dituen gauzak egiteari utzi eta gauza arraroak egiten hasten da. Atzetik ni bezalako egoskor bat jarriz gero, gainean, erakutsi du lehen mailako pilotarien kontra jokatzeko kapaz dela, eta asko joka dezakeela.

U.O. : Ba nik gauza onak esango ditut. Oso hanka indartsuak dauzka, eta oso azkarrak, gainera. Gero, beti edo ia beti ondo kokatuta egoten da kantxan, eta horrek asko balio du erremontean.


26garren sagardo lehiaketa

Elur Txori elkartean 26garren sagardo lehiaketa egingo dute azaroaren 8an. Izen emateko epea urriaren 13tik 31ra bitartean izango da. Bazkideek nahiz bazkide ez direnek izango dute aukera joateko. Mus txapelketarako izena emateko zerrendak ere jarri dituzte elkartean.


Esperientzia aberasgarria, bertako eta kanpoko ikasleentzat

Igandean iritsi ziren Hernanira Europako 5 herrialdetako ikasle eta irakasleak eta gaur itzuliko dira bere herrietara, ikasitakoa zabaltzera.

Hernani Institutuko ikasleek etxean izan dituzte azken egun hauetan Europako bost herrialde desberdinetako hainbat ikasle. Ingalaterra, Danimarka, Belgika, Estonia eta Hungariako 29 ikasle eta 12 irakasle inguru izan dira Hernanin. Gure herria ezagutzeaz gain, Donostia eta Bilbo ere bisitatu dituzte. Gaur goizean abiatuko dira etxera. Atzo, Udaleko Gobernu Taldeak agurtu zituen.

Euskaldunen berri

Atzokoan, udaletxean izan ziren ikasle guztiak. Luis Intxauspe alkateak egonaldi atsegina izan dutelakoan agurtu, eta Hernaniren inguruko DVD bana oparitu zien. Bestalde, «euskaldunon hizkuntza, ohitura eta bizimoduaren berri zabaltzea espero» zuela ere adierazi zuen.

Esperientzia aberasgarria

Garazi Mugerza eta Maddalen Otaegi Hernaniko ikasleetako batzuk dira, eta oso gustura egon direla azaldu zuten: «oso aberasgarria izan da; jendea ezagutu, lagun berriak egin eta ingelesa majo praktikatu dugu. Bere maila hobea da!».


“Gaitasun ekonomikoari eusteko”, KPIa beste igo gura dituzte zergak eta tasak

Datorren urteko zerga eta tasak %4,2 igotzea proposatu du gobernu taldeak, neurri handi batean, “Udalaren inbertsio zein gaitasun ekonomikoa” mantentzeko, Niko Moreno alkateak dioenez. Kontsumo Prezioaren Indizearen (KPI) mailan egin gura dute ordenantza fiskalen igoera, gaur, 19:00etan izango den udalbatzarrean eztabaidatu dute.

Hala ere, bada salbuespenik. Bide publikoa okupatzeagatik kontainerrak jartzeagatiko tasa apur bat igo den heinean, jaitsi egin da aldamioa jartzeagatikoa.

Bestalde, bide publikoa ustiatzeagatik taxiek ordaintzen duten tasa %300 igo da: “Inguruko herrietan kobratzen dutenarekin parekatu dugu: urtean, 14 eurotik 50 eurora. Badoa ere, adibidez, 60 euro ordaintzen da”.

2008ari begira %1,5 igo ziren tasa eta zergak. “Udalaren egoera ekonomikoa eta orokorra ona zen, eta ez genuen derrigorra iritzi igotzea. Igoera testimoniala erabaki genuen”, dio Morenok. “Aurten, krisia dela-eta zaila ikusten da. Baina, iaz, %2,7 KPIaren azpitik geratu ginen”. Gastu arrunta gutxienez KPIa beste edo gehiago igotzea aurreikusi dute eta “ezin” dute diferentzial hori gehitzen utzi.

Diru-bilketako gaitasuna mantentzeko igoera ei da. Aurten, Udalkutxatik ia bost milioi euro jaso ditu Udalak, baina 212.000 euro bueltatu behar ditu. Egoera hori hainbat udalek bizi du.


Gizon batek 8 pertsona hil ditu Virginiako landa eremu batean

Ustezko hiltzailea, 39 urteko gizonezko bat, baso batean inguratuta euki dute poliziek. Gau guztia basoan eman ondoren, errenditu da, eta Poliziak dagoeneko atxilotu egin du.

Gutxienez zortzi pertsona tirokatuta hil dira Virginiako estatuaren (AEBak) erdiguneko lana eremu batean, bertako hedabideek informatu dutenez.

Tom Molinar estatuko Poliziaren bozeramaileak azaldu duenez, biktimetako zazpi Appomatox konderriko etxe baten barruan edo kanpoan agertu dira hilik. Bestea kalean zegoen.

Poliziak identifikatu egin du tiroen ustezko egilea. CNN telebista katearen arabera, 39 urteko gizonezko bat da.

Larrialdi zerbitzuek eguerdian (hango ordua) jaso zuten lehen deia. Horretan, gizonezko bat lurrean etzanda eta antza larri zaurituta zegoela ohartarazi zion herritar batek.

Segurtasun indarrak hara bertaratu zirenean, susmagarri bat ikusi zuten alboko baso batean, eta haren atzetik joan ziren.

Gizonezkoa inguratuta egon da, eta azkenean errenditu egin da.

Duela hiru urte, beste sarraski bat izan zen estatu berean. Garai hartan, ikasle batek 33 pertsona hil zituen Virginia Tech Universitatean.


Euskal Herriko inauteriak, atzo eta gaur

“Inauteriak Euskal Herrian atzo eta gaur” izenburuko hitzaldia eskaini zuen Aitzpea Leizaolak Larraulen joan den asteartean. Defendatu zuenez, inauteria kultur adierazpide moldakorra, dinamikoa eta aldakorra da, eta horri esker mantentzen da bizirik.

EHUn antropologia saileko irakaslea da Aitzpea Leizaola, egun. Urte mordoa darama euskal inauteriak aztertzen, Ituren eta Zubietako inauteriak eta bertako pertsonajeak jomugan hartu izan zituenetik. “Mozorrotzearen atzean itxuraz ikusten dena baino askoz gehiago dago eta horixe arakatzea izan dut gogoko beti. Inauteriek, egunerokotasuna iraultzeko gaitasuna duten heinean, badu interesa bere baitan nola erreproduzitzen diren rol tradizionalak, gizartea nola parodiatzen den. Inauteriei erreparatuz gero igarri daitezke zeintzuk diren garaian garaiko eztabaidak, tentsio edo kritika puntuak, eta zer nolako eragina duten egunerokotasuneko eztabaidetan edo martxan”.

Egunerokotasuna iraultzeko garaia

Aparteko ezaugarriak dituzten egunak izan dira inauteriak, historikoki. “Egunerokotasuna hankaz goratzeko edo iraultzeko garaia da, zeinak amaiera finkoa daukan. Epe jakin horrek ematen du aukera, batez ere landa eremuko komunitate txikien testuinguruetan, gizarte antolaketa iraultzeko eta kritika soziala, ekonomikoa, politikoa... Hori dena plazaratzeagatik zigortua izateko beldurrak uxatzen diren epea da. Ondoren, inauterien zikloa amaitzen denean normaltasun baten aurrean geundeke; horrela, gizartea sendotuta azalduko litzateke batzuentzat, eta besteentzat gizarteak nolabaiteko eraldaketarako aukera edukiko luke. Beraz, ez da soilik ondo pasatzeko festa, baizik eta hainbat dinamika, erronka edo auzi plazaratzeko unea”.

Garaian garaiko isla

Inauteriak gizarte fenomenoa osatzen duten heinean, beren azterketak testuinguru historikoa aintzat hartzea eskatzen du derrigor, Leizaolaren aburuz. “Antropologoek eta historialariek egin dituzten azterketei begira jarriz gero, ikusten da inauterien akabera edo berpiztearen inguruko auzia luzaroan eman dela, 70eko hamarkadan batez ere. Eztabaida horren erdigunean honelako galdera edo zalantzak egon ziren: ea inauteriak gizartearen isla ote diren eta zenbateraino; ea ospakizun soilak ote diren, alegia lau trapu jarri ondo pasatzeko edo ea horren atzean ez ote dagoen aisialdiaz aparteko beste ezer”.

Julio Caro Baroja antropologoari, eta honek, dokumentazio bikaina egin ostean 1965ean argitaratu zuen “El carnaval. Análisis histórico-cultural” liburu sonatuari heldu zion Leizaolak segidan. “Honako aipua egin zuen Caro Barojak liburuaren sarreran: 'El carnaval ha muerto. Ha muerto no para resucitar, como en otro tiempo, anualmente: era una fiesta de corte antiguo. Hoy queremos ser modernos ante todo'. Hortaz, Barojarentzat akaberak ez zuen zerikusirik kristautasunarekin, hots, gizarte antolaketa iraul dezakeen festa paganoa kontrolpean edukitzeko Eliza instituzioaren ahaleginarekin; ezta ere ezkerraren gorakadarekin; halaber, ez zuen aipatu frankismoak 36tik aurrera bandoen bidez ezarri zituen debekuak. Akaberaren tesia arrazoitzerakoan dio festa sekularizatu egin dela nolabait, “laizismo burokratikoa” nagusitu zela. Era horretan, bere ustez bizitza modernoak markatuko zukeen inauterien desagerpen hori”.

Caro Barojaren ikuspegiarekin lotuta, tradizioaren inguruan egin izan den irakurketa jakin bat gogoratu zuen Leizaolak. “Iraganarekiko jarraikortasun baten moduan aurkeztu izan da tradizioa; hots, aldagaitza izango litzateke, denboran zehar urtez urteko errepikapen huts bat. Interpretazio bat egingo luke Caro Barojaren 'muere para resucitar' ideiarekin”.

Ikuspegi horrek ez bezala, Aitzpea Leizaolak uste du testuinguru historikoak oso presente eduki behar direla, “inauteria gizarte baten festa sistemaren baitan kokatuta dago, ez dago gizartetik aparte; gizartearen isla da, haren funtzionatzeko moduen isla, balioen isla, bilakaeraren isla... Eta hortaz, garaian garaiko kezka, aldarrikapen baloreen isla bat ere izango da”.

Horrenbestez, esan daiteke inauteriak bilakaera baten menpe daudela, ez direla estatikoak.

Tradizioa, moldakorra

Azken hamarkadetan mundu akademikoak erakutsi du tradizioa zerbait baldin bada moldakorra, dinamikoa eta aldakorra dela; horiei esker mantentzen da bizirik eta tradizio moduan inauteria, Leizaolaren esanetan. “Hiru ezaugarriek biziraupena ziurtatu dute”.

70etik aurrera Euskal Herrian, Ipar zein Hegoan, berpizkundea bizi dute tradizioek eta inauteriek. “Fenomeno zabalago baten baitan ulertu behar den fenomenoa da. Europa guztian landa eremuarekiko interesa dago, tradizioen gordeleku den eremu horretan, eta tradizio horiek berpiztu egin dira”.

Berpizte hori forma desberdinetan islatzen ari dela gehitu zuen Leizaolak. “Alde batetik tradizioen bilketa eta berrinterpretazioa dago. Baina bestalde, forma berrien sorkuntza gertatzen ari da. Esate baterako, Lizarrako inauteriak aipa genitzake. Ikastolaren eskutik sortu zuten 80ko hamarkadaren amaieran, bertan sustraitzen den kondaira bateko pertsonaje bati helduta. Horrela, Zalduondoko inauterietako Markitos pertsonaiaren antzera, Aldabika bidelapurra berreskuratu zuten; eta honekin batera, Palokien figura ere plazaratu zuten, Aldabika harrapatu eta plazan erretzeko zeregina daukaten pertsonajeak. Irudimenaz baliatu ziren hori dena osatzeko; alegia, hula hoop jostailu komertziala erabili zuten inauterietan berezkoa den mozorrotu-deformatuaren forma berri bat asmatzeko. Azken batean, lortu zuten aintzat hartzea gizarte tradizional batean oso bizirik zeuden baloreak”.

Ikuspegi konparatiboari helduta, Londreseko Notting Hill auzoko inauteria hartu zuen hizpide Leizaolak, moldakortasunaren adierazgarri gisa. “Londreseko diru iturri nagusiena bilakatu da turismoaren ikuspegitik. Bada, atzera joz gero, ohartzen gara 50 eta 60ko hamarkadetan duela jatorria. Britaniar koloniak izandako Karibeko uharteetatik heldutako emigranteen ospakizuna izaten zen orduan, eta ikaragarrizko kale istiluak sortzen ziren polizia galarazteko asmoz sartzen zenean auzo horretan. Paradojikoki, boterearentzat problematikoa zena, 50 urte beranduago, Londreseko atrakzio turistikoa bilakatu da”.

Lantz, 50 urteren ostean

Julio eta Pio Caro Baroja anaiek 60ko hamarkadaren bukaeran Lantzeko inauteria oinarri hartuta egin zuten 'Navarra, las cuatro estacione'” dokumentala hizpide izan zuen inauterien bilakaera buruz hizketan jarraitzeko. Larraulgo hitzaldira bertaratutakoek pantailan ikusteko aukera eduki zuten, era horretan.

“Dokumentalgintza antropologikoan garrantzi itzela hartu zuen lan horrek, Euskal Herrian ez ezik Estatu Batuetan ere. Lantzen 2006an atera genituen irudiak kolorezkoak txuri-beltzean jarriz gero, konturatzen gara gauza asko antzeko mantentzen direla, 50 bat urte igaro arren: Ziripot, Miel Otxin, txatxuen jolasak, zortzikoaren dantza plazan, perratze saiakerak... 2006ko argazkiek ukitu tradizionalen itxura hartzen dute. Argi dago Lantzen urtero errepikatu egiten dela inauteria, at infinitum, eta horrek balorea eransten dio”.

Nolanahi ere, 2006ko argazkiak testuinguruan jarri nahi zituen Leizaolak. “Argazki horien detaileetara jotzen badugu, bestelako xehetasunak ere topatuko ditugu: esate baterako, pertsonaje horiek festa hasi aurretik ganbaran daudenean, mozorrotzeko eta gorputza deformatzeko aldarte horretan, hots, anonimotasun hori lortzeko unean, eta gertu-gertu, publikoa daukate begira. Kalera irten eta gero, halaber, pertsonaje horien inguruan publiko eta argazkilari andana dabil etengabe. Hitz batean adierazteko, argazkilariak, publikoa... inauteri horietan txertatu egin dira, nork bere rola bereganatu du. Mozorroak muturra gehiegi sartu nahi duten argazkilari edo ikusleak xaxatzen ibiltzea ere festaren ohiko elementu bilakatu da”.

Euskal inauterien ideia zehatz bat

Lantzeko inauteriak desagertuak ziren, Baroja anaiek dokumentala atondu zutenean, eta berreraikuntza egin zuten bertako zaharrekin informazio bildu eta gazteak antzerkia egitera jarri eta gero. “Era horretan, Lantzeko inauteriak berreskuratzea lortu zen. Baina ez hori bakarrik. Denboraren poderioz, Euskal Herriko inauterien adierazle bihurtu da Lantzeko inauteria, baldin eta inoiz egon bada euskal inauterien kontzeptu jakin bat. Izan ere, Euskal Herrian inauteriak forma diferenteak hartzen ditu; ez da berdin herrigunekoa edo hirigunekoa izatea, mozorrotua izatea ala ez, dantza propioa edukitzea ala ez... Hamaika adibide bila ditzakegu han hemen, auzitan jartzen dutenak euskal inauterien kontzeptu jakin hori”.

Hain zuzen, 70eko hamarkadan sortu zen “euskal inauterien ideia” hori, “eta geroztik hainbat herri eta hiritako ikastetxeetan irakasle eta ikasleak Lantzeko txatxoen antzera mozorrotzen dira, euskal inauterien prototipotzat jo eta gero. Kasik lortu dute Lantzekoa inauterien forma tradizional eta kanonikoa bilakatzea”.

Leizaolaren ustez, da inauteriek berez duten moldakortasunak erraztu egin du fenomeno hori: “pertsonajea testuinguru jakin batetik hartu eta moldatu egin da. Are gehiago, hainbat inauterietan, Txatxoen itxurako pertsonajeak edo antzekoak agertzen dira, batzuetan beste izendapenekin”.

Masifikazioaren ideia ere aipagai izan zuen Leizaolak, Lantzeko inauteriak aztergai zituela. “Barojatarren dokumentalak ez ezik, komunikabideek ere lagundu egin dute Lantzekoa masifika dadin” Lantz ez ezik, Zubieta eta Ituren ere fenomeno horren biktimak lirateke. “Komunikabideentzat urtero-urtero notizia iturri bilakatzen dira. Badira beste zenbait inauteri, zorionez, modu horretan erakartzen ez dutenak”.

Mozorrotzearen filosofia, bizirik

Inauterien inguruan bi ikuspegi edo kontzepzio ezagunenak eta ohikoenak, Euskal Herrian nahiko barneratuak ditugula azpimarratu zuen Leizaolak. “Bietan mozorroak agertzen zaizkigu, baina batean jendea identifikatua izateko moduan mozorrotzen da (ingurune urbanoan batik bat); bestean, ordea, aurpegia estali eta gorputza deformatzen du, anonimotasuna bilatu nahian (landa ingurunean, batik bat).

Gaur egungo euskal inauterietan mozorroek garrantzia eta esanahia izaten jarraitzen dutela ziurtatu zuen Leizaolak. “Ideia mantentzen da; pertsonaje horren azpian dagoena ez dakizu gizona edo emakumea den, zaharra ala gaztea”.

Zahartzaroaren irudikapenaren gainean, ñabardura egin zuen, hala ere. “Esaten dugunean garaian garaiko kezkak, erronkak, plazaratzeko eta eztabaidatzeko gunea dela inauteria, bada, hor islatzen da gaurko gizartean gaztetasuna nola goresten den beste ezeren gainetik. Era horretan, gazteak zaharrez mozorrotzen diren, eta ez hainbeste zaharrak gazteez, azken hori egunerokotasunean egiten saiatzen baikara”.

Emakume bat mozorro baten atzean suma daiteke, eta ume bat izutzen ari da. Euskal Herriko nekazal giroko inauteri batean ateratako argazki horixe erakutsi zien Leizaolak hitzaldiko entzuleei: “Irudiak agerian uzten digu zein puntutaraino irauli daitezkeen egunerokotasunean edo gizartean errotuta dauden balio eta rolak, normalean emakumeek umeak ez baitituzte. Aitzitik, haurraren zaintzarekin lotzen da emakumearen papera, gizarte tradizionalean zein urbanoan, atzo eta gaur. Irudi horrek adierazten digu mozorroak nola eman dion buelta rolen banaketa tradizionalari”.

Emakumearen rola

Aitzpea Leizaolak Aranoko inauterietan ateratako beste argazki bat erakutsi zien entzuleei. Bertan, baserriz baserri eta etxez etxe erronda egiten ari den mozorrotutako gazte taldea ageri da, dantzan; tartean, emakumeak sumatzen dira, eta baita ere etxeko andrea.

“Beti ez da izan horrela. Emakumea beti presente egon da inauterietan, baina ez paper edo rol beretan. Bilakaera egon da azken hamarkadatan, zenbaitetan eztabaida edo tentsioarekin, eta bestetan modu naturalagoan. Adibidez, Ituren eta Zubietan emakumezko joaldunak aspalditxo hasi ziren kaleratzen, inongo iskanbilarik gabe. Zubietan jarraitu dute, baina Iturenen ez hainbeste. Emakumeak gehiago ateratzen dira errege bezperako jaian edo etxez etxeko eskaera errituetan”.

Testuinguru urbanora jo zuen segidan Leizaolak, eta Donostiako kaldereroen bilakaera historikoa jorratu zuen. “Konpartsa tradizionalean 16 urtez atera izan gara emakumeak zartagina jotzen eta kantuan; baina aurretik, emakumeek ezin izan zuten halako rol aktiboa eduki, pandereta jo eta dantza egin zezaketen soilik. Aldarrikapena eta plaza hartze bat gertatu zen noizbait, eta ondorioz, gaur egun, parekidea da konpartsa tradizionala. Primitiboa deitzen den kaldereroen bigarren konpartsak, ordea, lehengo eskemarekin jarraitzen du. Tentsioa ez da agerikoa, ez da lehertu beste lekuetan bezala, baina hori da errealitatea”.

Donostiako Alde Zaharrean gauzatzen den festa hori jende askorentzat ondo pasatzeko eguna dela aitortu zuen Leizaolak. “gizon eta emakume, zahar eta gazte, denetariko parte-hartzaileak onartzen ditu festak, iraganean ez bezala. Izan ere, tradizioari erreparatuko bagenio Julio Caro Barojak zioen bezala, orain dela 20-30 urte bitarte gaztaroko festa izan zen, hots, gaztetasunarekin lotutako festa izan zen, eta bereziki mutil ezkongabeek ospatzen zutena. Zorionez, herritar guztiei zabaldu zaien festa da gaur egun”.


Rock eta punk doinuak gaur Durangoko Gaztetxean

Gaur, abenduak 28, ‘Post-Apokalipsis’ gaua antolatu dute Sapuetxen.

Hiru punk-rock edo metal musika talde igoko dira Durangoko Sapuetxe Gaztetxeko oholtzara: Berrizko MEBL, Durangoko Alerta eta Bergarako Turboshit. Kontzertuak 21:00etan hasiko dira.


Jende ugari bildu da Azpeitiko ‘Oroimena ez da delitua!’ jardunaldietan

Errepresioaren kontrako Oroimena ez da delitua! jardunaldiak egin dituzte asteburuan Azpeitiko Gaztetxean. Eskualdeko 631CP Urola Firm taldeak, Azpeitiko Gaztetxeak eta Ikasle Abertzaleak antolakundeak prestatu dituzte ekintzak elkarlanean, arrazoi eta helburu berak bultzatuta. Jardunaldietan zehar errepresioa salatu ez ezik, errepresioa jasan duten ikasleei eta gazteei –tartean, iaz Azpeitian atxilotu zuten gazteari– babesa agertu diete egitasmoa antolatu duten eragileek. Jardunaldietan irabazitako dirua iaz atxilotu zuten eta epaiketaren zain dagoen Zestoako gaztearen gastu ekonomikoei aurre egiteko izango da. Zestoako Gaztetxeak ere bat egin du egitasmoarekin.

Ostiralean hasi zituzten jardunaldiak, Azpeitiko eta Zestoako ikasleek egin zuten elkarretaratzearekin. Atzo, aldiz, errepresioa jasan duten arlo ezberdinetako hainbat eragileren arteko mahai ingurua eta kontzertuak izan ziren Gaztetxean. Mahai ingurua 17:00etan hasi zen, eta bertan izan ziren Tolosaldeko Autodefentsa Sareko, Gernikako Eztenako eta Indar Gorriko kideak, beren esperientziak kontatzen.

Mahai inguruaren hasieran, sarrera bat egin zuten Oroimena ez da delitua! jardunaldiak zergatik antolatu dituzten gogoraraziz. Iaz atxilotu zuten eta oraindik epaiketaren zain dagoen Zestoako gazteak hartu zuen hitza gero, berari zer gertatu zitzaion azaltzeko. Hark jakinarazi zuen 2017ko Gudari Eguneko ekitaldi baten parte hartzeagatik atxilotu zutela, eta biktimak iraintzea eta terrorismoa goratzea leporatzen dizkiotela.

Ondoren, mahai inguruan izan zen eragile bakoitzak zer lan egiten duen azaldu zuen; besteak beste, zer lan ildo duten eta zer logikarekin funtzionatzen duten. Tolosaldeko Autodefentsa Sareak gaur egun ikasle mugimenduan dihardu, Eztenak gazte mugimenduan, eta Indar Gorrik futbol eremura eramaten ditu bere aldarriak. Haietako bakoitzak jasan dituen errepresio kasuak zein diren azaldu zuen, hau da, beraien jarduna oztopatzeko jarri dizkieten zigorrak zein izan diren. Horrez gain, jasandako errepresioa zer logikaren barruan kokatzen duten eta horretaz zer irakurketa politiko egiten duten ere azaldu zuten.

Hainbat ondorio atera zuten mahai inguruan bildu ziren herritarrek: hain zuzen ere, errepresio mekanismo asko daudela ikusi zuten, eta errepresioaren aurrean, autodefentsa antolatu behar dela eta horretarako zer egin daitekeen izan zuten hizpide. Besteak beste, modu nazionalean antolatu eta elkar laguntzeko antolaketa ereduak aipatu zituzten.

Gauean, jardunaldiei amaiera emateko, hiru musika talde igo ziren Gaztetxeko oholtzara: 1312 Zubizarreko Zaratak, Bake Faltsua eta Aurrez Aurre. Jende ugari bertaratu zen kontzertuak ikustera.


Pintxo poteoa erraldoiekin, San Ixidro Egunean

Berrikuntzekin dator, asteazkenean, maiatzaren 15ean ospatuko den San Ixidro Eguna. Eguneko ekitaldien artean, arratsaldeko 18:30etarako, Usurbilgo Gaztetxetik abiatuko den erraldoi konpartsarekin kalejira antolatu dute. Eta kalejira horrek osatuko duen ibilbidean zehar, pintxo poteoa egingo da. Hitzordu hau antolatzen elkarlanean jardun dute, Usurbilgo Erraldoien Konpartsak eta Hurbilago Elkarteak. Sagardoa bultzatu asmo dute, "1. Sagastiak Loretan" ospakizun ekimenen baitan burutuko den ekitaldi honen bidez. Hala, pintxoa eta sagardo trago bat euro batean eskuragarri izango dira datorren asteazkenean. Eta sagardoa ez den beste edariren bat nahi izanez gero, edatekoa eta mokadua 2 eurotan.

Pintxo poteoa, Hurbilago Elkartekoak diren bost taberna hauetan egingo da: Txapeldunen, Artzabalen, Bordatxon, Aitzagan eta Txiribogan.

Bazkaritarako txartelak salgai, bihar arte

Pintxo poteo eta kalejira honez gain, San Ixidro Eguneko ospakizunak goizeko meza nagusiarekin hasiko dira. Hamaiketakoa eta herri kirolak ospatuko dira gero Dema plazan. Eta eguerdian, bazkaria antolatu dute Artzabal jatetxean. Otordurako txartelak salgai egongo dira bihar arte, Alkartasuna Kooperatiban.

Hona hemen, aurten, "1. Sagastiak Loretan" ospakizun sortaren baitan ospatuko den maiatzaren 15eko San Ixidro Egunerako lotu duten egitaraua:

Maiatzak 15, asteazkena

SAN IXIDRO EGUNA

10:30 Meza Salbatore Elizan.

Ondoren, hamaiketakoa eta herri kirolak frontoian.

14:30 Bazkaria Artzabalen. Txartelak Alkartasuna Kooperatiban salgai, maiatzaren 11ra arte.

18:30 Herriko erraldoi konpartsarekin pintxo poteoa.


Antzokia bera protagonista

Zenbait kultur eragilek Baionako antzokia okupatu dute, epemugarik gabe. Iragarri dute ortziralero ekintzak antolatuko dituztela. Oraingoz, barne antolaketa betean dira.

Talde proiektuen hastapenetan sentitu ohi den ezinegona nabari zaie antolatzaileei. Kazetariek, ordea, bilatu dute non ote dagoen ikusgarrietako kolorea. Ez. Koloreak instituzioetako bulegoetakoak dira: mahai, kadira eta neoizko argiek emanik. Astebetez igurikatu beharko da kultur eragileen federazioak hain ongi egiten dakienaz gozatzen hasteko: sorkuntzak ikusteko.

Badu urtea Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako kultur eragileek isildu dituztela mikroak, erridauak zerratu, pantailak hil, aldagelak hustu... Hala, protesta gisa, zenbait kultur eragilek Baionako antzokia okupatzea deliberatu zuten iragan astelehenean, baina instituzioen begiradapean, txarteldegiaren usaiako ordutegian.

Bete da ezkaratza; 50 lagun inguru jarri da aulkietan, elkarrengandik metro batera, osagarri arauak ontsa errespetatuz. «Oroitaraz dezagun zer bozkatu genuen astelehenean», proposatu du Fanny Berard Nanoua konpainiako aktoreak: «Antzoki hau okupatzea eta ortziralero ekintzak burutzea».

Gibelean, adineko emazte batek eskua altxatu du: «Balleteko dantzari ohia naiz; 1968ko mobilizazioetan parte hartu nuen, baina ez hemen bezala: okupatzeko ez baikenuen baimenik eskatu! Okupatzea ongi da, baina aldarrikapenak argitu behar dira».

Penetatik aldarrikapenera

Zerrendatu dute eskatzen dutena: gune kulturalak berehala irekitzea, langabezia asurantzaren erreformaren deuseztatzea, urte zuria bertze urtebetez luzatzea, osagarriari lotu eskubideak argitzea, eta lanera joateko plan masibo bat.

Baionako antzokiko mikroa, oraingoz, ez da euskaraz mintzo, hitz erdi ere.

Alta, ekintzaileetan bada euskaldun franko. BERRIAren agenda eskuan, Jokin Irungarai musikari eta ipuin kontalariak adi entzun du eztabaida: «Mugimendu nazionala da, beraien nazioarentzat, Frantziarentzat. Baina egia da hemengo artistak ez garela antolatuak; ez dugu korporaziorik. Beraz, nahi nuen absolutuki sustengatu, urrundik bada ere, baitute meritua zerbait antolatzea. Iparraldean, sinbolikoki azkarrena Baionako antzokia da». Aitortu du artista gisa «gaizki» bizi duela egoera, publikoa baita beren «gasolina», eta ikusgarririk gehiago ez emateak kalte egiten dio inspirazioari, gogoari eta teknikari.

Ikuskizunetako intermitenteen erregimenak eskatzen die urtean gutienez 44 emanaldi lortzea langabezia eskuratzeko. Alta, joan den martxotik ez dutenez gehiago datarik kausitzen ahal, Frantziak urte zuria ezarri die plantan: data horiek lortu gabe langabezia eskuratzeko gisan. Baina, agorrilaren 31n akituko zaie urte zuri hori; horregatik hain garrantzitsua zaie horren luzapena, ikusirik agenda kulturalak hutsik segitzen duela.

Irungaraik, dena den, ez du datarik eskas: «Istorio kontatzen aritzen naiz. Arloak maiz sufritu du ez dela publiko zabalaren artea; beraz, bere burua ezagutarazteko zailago duela. Baina hor, bere indargunea da. Ari izan naiz eskoletan eta Hegoaldean ere. Preseski, batzarrean aipatu dute Hegoaldea adibide gisa hartzea».

Maika Etxekopar kantari eta aktoreak ere parada guti ukan du geldirik egoteko, haurrei zuzendu ikusgarria ematen ari baita eskoletan, eta Hego Euskal Herriko konpainiekin ari delako. Dena den, ezeztapenak pairatu ditu, bai ere perspektiba mentsa. Egoera kezkagarria egiten zaio: «Nihaurendako ere, jendearekin elkartzea, plazan, bestan eta dantzan aritzea... Ikusgarri mundua zerbait duzu, baina guhauren kultura debekatzea oso gogorki bizitzen dut». Maulen abiatua dute jada kultur eragileen mugimendua, iragan larunbatetik. Horri segida emateko, egun goizean bat eginen dute Korrikaren aldeko animazioarekin, merkatuan: kantatuko dute «dantzan jarraikitzeko beharra» dutela.

Etxekoparri garrantzitsua zaio okupazioarekin bat egitea: «Baduzu oihu baten botatzeko beharra. Hor baduzu une bat, non elkarren beharra dugun. Bakoitza bere zokoan ez duzu aterabidea».

Bitartean, eztabaidak segitzen du. «Zer-nolako indar harremana nahi dugu? Antzokiko ordutegi eta legeei egokitzeko ordez, ez ote da alderantziz behar: guhauren legeak inposatzea?». Bertze batek ere ez du onartzen eguneko okupazio «partziala» izan dadin. Baina erantzun diote antzokiko zuzendariak eta Herriko Etxeak berak sostengatzen dutela mugimendua: «Haien partaidetzarik gabe, fini gure mugimendua. Gure jomuga gobernua da».

Begiak zabal-zabalik entzuten du debatea Maryse Urruti antzezleak. Hego Euskal Herrian antzokiak zabalik badira ere, bere ustetan, edukiera mugatuak ez dio jasangarritasunik ematen. Lanik ez zaio eskas, Ipar Euskal Herriko eskoletan ari baita, bai ere Hego Euskal Herriko antzokietan. Dena den, elkartasunez parte hartzen du okupazioan: «Bistakoa da antolatzea; mugitu behar dira gauzak. Ez da ahantzi behar kultura osasuna dela, eta lotura behar dela atxiki jendeen artean; horrek kezkatzen nau. Elkartasuna beharrezkoa da gure gremioan».

Bixente Junca musikaria ikuskizunetako intermitentea da, Onkitonki eta Zortziko taldeetan ari da. Tipiak direnez, badituzte hitzorduak: «Ni lasai naiz; egoera oso ongi bizitzen dut urte zuriari esker. Ez dut maite erakustea sinbolikoki hilak garela, biktimak. Bizi garela erakutsi behar dugu».


Esku artean

Aurreko batean interesgarri suertatu zitzaidan liburu bat aurkitu nuen eta aurkikuntza hura aitzakia hartuta idatziko ditut lerro hauek.Kafetegitik iritsi berri naiz, kafesne goxoa hartu dut bi egunkari begiztatzen nituen bitartean. Eguberriak tarteko edo, ipuin elektronikoez ari zen artikulu bat irakurri zitekeen egunkarietako batean. Orrialde osoko artikulua argazki eta guzti. Bi egunkarietan ipuin elektronikoak iragartzen zituzten argitaletxeen iragarkiak zeuden. Eguberriak eta larunbata izanik, honek guztiak badu zentzua. Finean, egunero jaiotzen dira produktu berriak eta behin merkatuan daudela saltzea ezinbestekoa da aurrera egin ahal izateko.El arenque rojo da idatzi honen hasieran aipatu liburuaren izenburua, edo hobe esanda, ilustrazio-liburua. Marrazkiz beteriko 24 orrialde dira, idatziriko testurik ez dituztenak. Orrialde hauetan parke baten sekuentzia ageri da. Parkea edozein herri zein hiritako parkea izan daiteke. Gizonezko bat bizikletan ari da; neskatila aitak emandako liburuxka esku artean hartu eta irakurtzen ari da, ama semea eta alaba eskutik hartu eta paseoan ari da, musikaria txirula jotzen ari da, mutil batek argazkiak ateratzen ari dizkio txakurrari, mutil koxkorrak baloiarekin ari dira jolasean,...Hurrengo orrialde bikoitzera pasa eta pertsonaiak bertan daude, baina aldaketak daude. Pauso batzuk aurrera edo atzera egin dute, gauza ezberdin bat egiten ari dira, aurpegiko keinuak ezberdinak dira,...Liburuxkaren azken orrialdean gutun-azal bat aurkituko duzue, eta honen barruan zazpi istorio gordetzen dituen liburuxka txiki bat. Ilustrazio-liburuko zazpi pertsonaia aukeratu ditu egileak eta horien istorioak kontatzen dizkigu.El arenque rojon, ordea, badago pertsonaia gehiago eta horien istorioa norberak irudikatu, forma eman, amestu eta besteekin konpartitu ditzake. Pertsonaia bezainbeste istorio dituen liburuxka honen ilustrazioak Alicia Varelak eginikoak dira. Etxeko apalategian gordetzeko liburua nire gusturako, hamaika aldiz esku artera eramango duzun horietakoa.Ana Senar Lasa


Alai Taldeak Bilboko kaleak kantuekin girotuko ditu

Bergarako Alai taldeak Bilbo Kantuan Euskalduna Jauregian ospatuko den emanaldiarekin loturiko ekitaldietan parte hartuko du zapatuan. Bilboko alde zaharreko kaleetatik euskal kantuak abestuko ditu Bergarako taldeak, beste otxote batzuekin batera.

Alai taldeko 13 kidek euskal kantuekin eta abesti ezagunekin girotuko dituzte Bilboko kaleak zapatu honetan. Izan ere Bilbo Kantuan ikuskizuna Euskalduna Jauregian ospatuko da arratsaldeko 20:00etan, baina goizetik hasita hainbat ekintza egongo dira kaleetan zehar.

Musika, eta batez ere euskal kantuak protagonistak izango dira zapatu honetan, eta dena ondo irteteko asmoarekin, atzo Bilbora joan aurretik azken entsegua egin zuen Alai taldeak Bergaran.

Izan ere, otxoteen ohitura berreskuratu nahi dutelako taldea osatzen duten 17 kideetatik 13 joango dira Bilbora, beste talde batzuekin batera abestera eta Bilboko Alde zaharreko kaleak euskal kantuez betetzera.


Errege magoen etorrerarekin agur Gabonei

Abenduaren 24an Olentzerok opari mordoa utzi zituen Debagoienean, eta tartean, hainbat atseden egun izan dira, etxekoekin egon, eta nahi beste jan eta edateko. Zapatu iluntzean, berriz, Errege magoek hartu zioten erreleboa. Horiek guztiek alde eginda amaitu dira Gabonak.


Europa ekialdeko abesbatzak Sakanan

Tolosako Nazioarteko Abesbatzen Lehiaketan parte hartu behar duten abesbatzek kontzertua eskainiko dute Altsasun eta Etxarri AranatzenUrriaren azken astean Tolosara begira jartzen dira abesbatza zaleak. 1961etik bertan ospatzen da Nazioarteko Abesbatzen Lehiaketa ospetsua. 41.a izanen da aurtengoa. Gipuzkoako herria munduko abesbatza onenetarikoen bilgune bilakatzen da aste betez. Herrialde bakoitzeko estilo, interpretazio eta ahots heziketa trukatzeko eta Euskal Herriko musika tradizioa eta kultura zabaltzeko gune egokia izaten da. Europa, Amerika, Asia eta Australiako 21 abesbatza lehiatuko dira aurten, ahots nahasi, ahots talde edo haur abesbatzen sailean. Nafarroako Gobernua, Nafarroako Abesbatzen Federazioa eta Altsasuko eta Etxarri Aranazko Udalei esker, lehiaketan parte hartzera doazen bi abesbatza entzuteko aukera dugu asteburuan, Sakanatik atera gabe. Gaur esloveniarrak AltsasunEsloveniako Chamber choir krog abesbatza Altsasuko Iortia kultur guneko agertokira igoko da gaur, 20:00etan. 30 lagunek osatzen dute ganbara abesbatza hau. 2005ean sortu zuten taldera abeslari gazte baina trebatuek. Udaberritik, Ziva Ploj Persuh da zuzendari berria. Ibilbide laburra izan arren, sari garrantzitsuak irabazi dituzte: 2007ko udaberrian lehen saria lortu zuen Ba Ischl Nazioarteko Lehiaketan (Australia). Iaz, berriz, hirugarren saria irabazi zuen Maribor Nazioarteko Lehiaketan (Eslovenia). Udaberrian Ziva Ploj Persuh-ak hartu zuen taldearen zuzendaritza. Abesbatzaren errepertorioa errenazimendutik XXI. menderaino doa. Errepertorio zabal horretako ale ederra eskainiko ditu Altsasuko kontzertuan. Hungariar ahots taldea EtxarrinSantu Guztien egunean, igandean, 19:00etan, Hungariako Discantus vocal ensemble taldea jarriko da kantuan Etxarri Aranazko elizan. 1996an sortu zen 12 kideko ahots taldea, Peter Meszarosen zuzendaritzapean. 25 eta 35 urte arteko gazteek osatzen dute ganbera abesbatza. 13 urteko ibilbide oparoan, kontzertuak eskaini dituzte haien sorterrian eta Europako zenbait hiritan eta zenbait sari irabazi dituzte: 2001ean, lehen sariak Budapest International Choral Competition lehiaketan eta Wernigeroden (Alemania); 2004an, zenbait sari, sari nagusia tartean, Gorizian (Italia). Musika sakroaren interpretazioan nabarmentzen da. Horren erakustaldia eskainiko du igandean.


Eusko Jaurlaritzak hilabeteren buruan emango dio Gasteizi Europako Hiri Berdea izateagatik agindutako bost milioi euroko laguntza


Mikel Olano txirrindulariaren balentria Cantabrian

Balentria ederra lortu zuen Mikel Olano Garmendia Urnietako gazteak aurreko asteburuan. Maila bat gorago dauden Eliteko txirrindulariekin batera lehiatu eta garaipena eskuratu zuen Afysa taldeko urnietarrak, denboraldiko lehen lasterketan. Ez zaio berehalakoan ahaztuko Mikeli. Gurasoek ere betiko gordeko dute egun hura, Alfonso aita eta Nekane ama, semearen balentriaren lekuko izan baitziren.

Proba hori bera irabazi dutenen artean, izen handiko txirrindulariak daude. Tartean, Abraham Olano eta Igor Astarloa munduko txapeldunak.

Zenbat aldiz pasa zaizu burutik helmuga zeharkatu zenueneko une hura?

Mikel Olano. Uf, askotan! Behin eta berriro etorri izan zait egun hauetan. Nahiko larri irabazi nuen, baina aurkariak burua jaitsi zuela ikusita, segituan altxa nituen besoak. Kriston poza eta emozioa sentitu nuen. Momentuan ez nuen sinesten, ezta ametsetan ez nuen imaginatzen. Elite mailakoekin batera arituta gainera.

Nolakoak izan ziren azken kilometroak?

M.O. 25 kilometro falta zirela tropelean erasoak hasi ziren eta gogorrena azken 15 kilometrotan etorri zen. Tentsioa ikaragarria zen, aurkariak kontrolatuz batez ere.

Guillermo Lana taldeburuarentzat lanean nenbilen azken kilometrotan. Hark agindutakoa betetzen nuen, hark gidatu ninduen azken txanpan. Iazko Bidasoako itzuliaren garaile da Lana eta profesionaletara igarotzeko zorian egon da. Proban bertan nik nere kabuz ez nuke jakingo zer egin, eta Lanak esperientzia gehiago duenez asko lagundu ninduen.

Esan bezala, taldeko liderrarentzat jota ke ari nintzen tropeltxotik tiraka. Gurekin zegoen Garikoitz Zabaleta, Bidelan taldekoa. Une horretan hirugarren egitearekin konforme nintzen. Dena ematen ari nintzen gure liderraren alde.

Esprinta gerturatzen ari zen eta bi kilometro falta zirela Zabaletak zulatua izan zuen eta berehala Ruiz de Gordoa beste aurkaria agertu zitzaigun. Kilometro eta erdi falta zela liderrak galdetu zidan ea zer moduz moldatzen nintzen sprintean. Nik aukerak ikusten nituela erantzun nion. Berak esprintean ez zela moldatzen ondo eta laguntza eskaini zidan. Tiraka aritu zen azken unera arte, 150 metro falta zirela.

Ezin zenion hutsik egin taldekideari…

M.O. Gainera, bi bihurgune geratzen zirela esan zidan “baina irabazi, e!”.

Zer diren gauzak, une horretan bigarren geratzea okerrena litzateke.

M.O. Bai, bai. Une horietan ez nuen horretan pentsatu nahi. Halabeharrez irabazi behar nuen bai.

Debut ederra egin duzu denboraldi honetan.

M.O. Parte hartu dudan lehen karreran irabazi dugu. Gonbidapen txartelarekin joan ginen eta bertako kopako lehen lasterketa irabazita, nire mailako eta Kantabriako kopako liderra naiz. Han egiten den hurrengo proban parte hartzera joango gara ziurrenik.

Zure taldearentzat ere garaipen ederra.

M.O. Ni bezala harrituta zeuden. Sekulako sorpresa izan zen bai. Orain moral handiarekin nago, taldean ere ardura handiagoa eman didate.

Norekin konpartitu zenituen lehen uneak?

M.O. Helmuga pasa eta segituan Lana taldekidea etorri zitzaidan zoriontzera. Baita Bidelanekoa eta baita gurasoak ere. Han ziren eta poz izugarria hartu zuten. Amaren urtebetzea zen astelehenean eta hari oparitu nion lore sorta. Zuzendariaren bostekoa ere jaso nuen.

Zer eskatzen diozu etorkizunari?

M.O. Piska bat gehiago eskatuko didate Azysa taldean eta, egia esan, hasi berri dudan denboraldia beste modura ikusten dut orain. Hobeto ibiltzea da nire helburua, oraindik ere hobby modura daukat txirrindularitza. Lehentasuna ikasketei ematen diet, Ingeneritza elektronikoa bukatzeko ikasturte bakarra falta zait.

Albiste onak ematen jarraituko duzu, beraz?

M.O. Ahaleginduko naiz, bai.

Igande honetan gertu arituko da, estatu mailako talde onenentsuekin lehiatuko baitira Asteasuko proban. Zorionak Mikel!


Kirol eskaintza zabala Bikuña kiroldegian

LEGAZPI // Datozen egunetan kirol eskaintza zabala egongo da Legazpiko Bikuña kiroldegian. Gaur eta bihar indoor txirrindularitza doan egin daiteke. Bestalde, larunbaterako Ziklon Day eguna antolatu dute: indoor txirrindularitza eskola bat antolatu dute. Egun berean, igeriketako neguko txapelketa jokatuko da kiroldegiko igerilekuan.