Adur Larrea: «Hauei gertatu zitzaizkienak ikusita, Barry Lyndon motz gelditzen da!»

‘Lurbinttoko ohoinak’ komikia karrikaratu berri du Larreak, EKE eta Elkar fundazioaren sormen beka irabazirik. Fikziozko istorioak Konbentzio Gerlaren latzak besarkatzen ditu, eta, irakurlea libertitzeaz gain, memoria historikoa elikatzen du.

Ainize Madariaga

T bustiak halako goxotasuna ekar balezake ere, Lurbintton ez da horretatik den mendrenik ere. Adur Larreari (Bilbo, 1982) gertakari batzuk salatu zizkioten urruneko bertso batzuek; testuinguru historikoan kokatu ditu hark, eta dekoratua jarri die, artxibo lan ikaragarritik landa. Landetara deportatu zituzten milaka euskaldunen memoria freskatuz. Lurbinttoko ohoinak komikia karrikaratu berri du, EKE eta Elkar fundazioaren sormen beka irabazirik.

Xabier Kaltzakorta da genesiaren hobendun nagusia.

Neurri handi batean, bai: Bertso jarrietatik ahozkora idatzi zuen artikuluan irakurri nuen Lurbinttoko ohoinak bertsoa. Historian barneratzeko giltza izan zen; zer ote zegoen horren atzean? Kaltzakortak berak ere ez zekien. Hala ere, baziren gako batzuk: hamabost urkatu egon zirela Baionako katedralean. Gertatu bazen, arrastoa utzi beharko zukeen horrek. Lurbintto toponimo hori ere: zergatik hori eta ez beste herri edo toki bat? Euskara aldetik ere susma zitekeen Lapurdin gertatu zela. Horrek guziak giltzak eman zizkidan bibliografia sakon batean sartzeko. Robert Poupelek, adibidez, Iraultza garaian eta ostean zer gertatu zen ikertu zuen Kanbo, Itsasu, Ezpeleta eta Larresoro [Lapurdi] inguruan. Hor ikertu ditu ohoin talde horren ekintzak. Hasieran, bertsoa horrekin lotzen nuen, baina ez nekien non zen xuxen Lurbintto.

Nolaz kokatu dituzu Frantziako Iraultzaren ondoren?

Une batean, esan nuen: «Hainbat jende urkatu dituzte; garai horretan izan behar du». Leitu nuen Lurbinttoen borda bazela, Alzuieta ondoan, orain Itsasuko supermerkatua den tokian, Alki enpresa ondoan.

Noizkoa da bertso hori?

Kaltzakortak Herria aldizkarian aurkitu zuen, 1960ko hamarkadan argitaratua, xxx izenpetua; horrek erran nahi du herrikoia zela. Geroztik, ez dut beste erreferentziarik. Salbu bukaeran agertu dudan istorioan: berriz agertzen dira Lurbinttoko ohoinak: Ohoinak eta sankristaua, 1980an argitaratua Herria aldizkarian, segur aski asmatua. Biak lotu ditut: bertsoa eta historia.

Herena hartzen du testuinguru historiko errealak. Bazenuena garai hori agertzeko beharra?

Lurbinttoko abenturaxkak ezin dira kontatu testuingururik gabe: nola heldu ziren ohoinak ohoin izatera? Mendeku behar hori nondik dute? Testuingururik gabe, ezin da ulertu zergatik eraso zioten auzo bati, baina ez besteari. Hasierakoa oso sintetizatua da.

Bilaketa handia sumatzen da.

Den-dena dokumentatua dago; garaiko beste bertsoetan edota artxibo historikoetan: txosten kriminalak… Hori guztia beste batzuek bildu dute, eta ni atzetik etorri naiz, beste helburu batekin. Pertsonaia nagusien curriculumak atxiki ditut.

Azantza anaiak, adibidez.

Zahar kapitaina izan zen Migrarien Batailoian. Perkain pilotariarena dokumentatua da, Mundutegi bera… Istorioko pertsonaia horiek historiarekin ere badute zerikusia; horregatik, kokatze historikoak badu bere garrantzia.

Joana Xurrut existitu zena?

Bai! Dena oso maskulinoa da, baina egia da Joana Xurrut izan zela. Alzuietara sartu zirelarik, jendarmeek 11 gizon eta sei emakume harrapatu zituzten. Baina alargunak, umezurtzak edota etxetik bota zituzten batzuk ziren; ez zuten ekintzetan parte hartu. Alta, Xurrut hori preso egon zen bi hilabetez. Senarrari lepoa moztu zioten, Taulori. Ideologoa izan zitekeen, baina neurtu behar da zein rol nori eman.

Western kutsua du honek, Arditutakoak komikian bezala.

Barry Lyndonen garaia eta haren bizitza inprobablea etorri zaizkit gogora, baina kontua da hura fikziozko pertsonaia bat dela. Hauek ez! Egiazko pertsonaia hauek gerra sufritu zuten, deportazioa, miseria gorria… ingurukoei lepoa moztu zieten, anai-arrebak eta seme-alabak ez dakit nora eramanak izan ziren, Hegoaldera ihes egin zuten, gerra egin, itzuli… hori dena lauzpabost urtean! Hauei gertatu zitzaizkienak ikusita, Barry Lyndon motz gelditzen da! Westernak izan dezakeen abentura kutsu hori badu honek, eta Alzuietak arrantxoa dirudi.

Ezberdintasuna da hauen ekintzen akuilua politikoa dela.

Horregatik, haien ekintza hutsak aipatzea azalekoa litzateke. Argi da gibelean motibazio politikoak zituztela. Segur aski, deportazioarekin zerikusia zutelako eraso egiten zioten jendeari, edo, nork daki, auzoen arteko istorioak mendekatzeko. Frantses errepublikak hauek guziak ahanzturara utziak ditu. Hamabost gillotinatu zituzten; iruditzen zait asko dela herri txiki-txiki haietan. Alta, inork ez du istorio hau ezagutzen.

Landetaratu haientzako omenaldi gisako bat dea komikia?

Ez zen hasierako asmoa, baina memoria kolektiborako garau txiki bat izan daiteke, eta etxe eta gertalekuena ere bai. Deportazioarena da nabarmenena: 1.500 inguru hil ziren, ez dakigu zenbat zuzen. Gaur egun horren inguruko oihartzunik ez izatea…

Arras zehazki marraztu dituzu tokiak. Nola izan da zure landa lana?

Toki gehienetara joan naiz. Batzuetan, zaila izan da; Etxeberri, adibidez, hogei baziren!Alzuieta bera, orain industrialde bat da. Zaila da irudikatzea. Baina halako zirrara bat sortzen du historia hain barneratua duzularik. Argazki artxiboetara ere jo dut marraztu ahal izateko.

Daltoniko batentzat, zuri-beltzean agertzean, eroso, ez?

Halaxe! Zuri-beltzean ikusten nuen hau: beltzak badu bere dramatismo karga, bere ongia eta gaizkia, sinbolismoa… Kontrasteak bilatu ditut.

Deabruarekin egin dute tratua ohoinek.

Asmaketa da. Andre Dione herrena zen, artxiboetan agertzen da hala, baina herren bat ikusten duzu ibiltzen bada. Marrazteko, ordea, hanka moztu nion. Garrantzitsua zitzaidan Dionek ezaugarri fisiko hori ukan zezan, pertsonaia asko baitaude. Marieder zaharrena denez, mustatxa zabala ezarri diot… nahasterik ez izateko. Landetan jende asko hil zen, edo holako lan arriskutsuetan, hanka hola galdu zuen.

Pertsonaien organigrama egitea nekeza izan dea?

Mundutegi hil zuenak bi pipa zituela dokumentatua da, eta hala sartu dut. Marraztu ahala, irakurtzen eta datuak metatzen segitu dut. Hori da ekintzen arteko bortitzena. Baina Azantza anaiek badute kristoren garrantzia, aski zigortua izan baitzen familia. Marieder armagilea zen, ziurrenik Eugin edo Orbaizetan [Nafarroa]. Dione teilaria zen; Iparraldean asko omen ziren, eta Hegoaldera zihoazen lanera. Manex, laborari gaztea… Foruei esker ez zuten soldadu joan behar, baina orduan hasi ziren behartzen.

Aditzak ez dira beti batuan.

Beka honen baldintzetako bat zen Iparraldeko euskalki batean idaztea. Baina nik ere ez nuen hau bestela ikusten, lapurteraz baizik. Batzuetan, agertzen dira gauza ilogikoak, gerora ohartu naiz. Erregistroa ez da beti bera: «Ezpeletako aharia behar duk hik!», artxiboetan agertzen da hori, kasko gogorra errateko.

«Pito» ere ageri da.

[Kur-kur-kur] Barrenetik ateratzen zaion laidorik handiena balitz bezala. Eta bizkaierazko zati bat ere bai: Bizenta Mogelen Peru Abarka-n agertzen da eszena, Konbentzioko emigratu bat Markina aldera doalarik.

Zerekin nahi duzu irakurlea geldi dadin?

Gertaera lazgarri hauek ahanzturatik argitara eramateko asmoz egin dut, jakin behar baitira gauza hauek. Baina hori jakinik, gozatzeko da. Pasarte asko kontatzen ahal dira; oraingo etxaldeetakoek egin dezakete. Adibidez: «Hemen erre zizkioten belarrak nire berraitatxiri».


Bizik salatu du Elkargoko Klima Itunak ez dituela helburuak bete

Elkargoak bozkatu Klima Ituneko partaidetza batzordea utzi du mugimenduak. Hautetsiek karbono neutraltasuna bazter utzi dutela dio

Iñaki Etxeleku

Bizi mugimenduak Euskal Elkargoak joan den larunbatean bozkatu Klima Ituneko partaidetza batzordetik joatea erabaki duela jakinarazi zuen iragan astean. Elkargoak karbono neutraltasunera heltzeko helburuari buruz amore ematea salatu du Bizik, eta gutieneko engaiamendu hori gabe ezin gaindituzko “marra gorria” gainditu dela dio.

2018tik parte hartzen zuen Bizik Elkargoko partaidetza batzordean. Bilkura franko egin ditu bai hautetsiekin bai zerbitzu teknikariekin. Energia ekoizpenen atalean aitzinamenduak bazirela zioen iaz, Elkargoak helburutzat hartu baitzuen 2050eko energia positiboko lurralde bilakatzea; hots, %100ean energia berriztagarriekin ibiliko litzatekeen lurraldea izatea. “Gure proposamenen ondotik, itunaren dokumentua moldatu zuten; entzunak izan ginen, eta kontent ginen”, adierazi du Anthony Lubranok, Bizirentzat partaidetza batzordean aritu denak.

Karbono neutraltasunaren auzian, haatik, Elkargoak ez ditu segitu mugimenduaren eskaerak: Ipar Euskal Herriak, 2050ean, hedatzen dituen karbono emisioak osoki berriz irensteko gaitasuna izatea. “Idatzi genion Martine Bisautari ituna osatu arte segituko genuela lanean gauzen aitzinarazteko, baina ez genuela onartuko karbono neutraltasunaren marra gorria gainditzea”.

Hautetsiek ebiakoitzean bozkatu itunean ez da agertzen karbonoa osoki irensteko gaitasunarena. Alta, Ipar Euskal Herriak beste lurralde batzuk baino karbono irensteko gaitasun aise handiagoa lukeela dio Lubranok: “Oihanez eta pentzez aberatsa den lurraldea dugu, eta, karbono irensteko gaitasuna, batez bestekoa baino goragoa”. Jakinik zabaltzen duen karbono kantitatearen kalkuluetan Elkargoak ez dituela kontuan hartu inportazioak eragin emisioak, hots, kanpotik sarrarazten diren produktu guzien karbono ekoizpena.

Anthony Lubrano Biziko militantea, erdian

Horrez gain, Elkargoak bozkatu Tokiko Hirigintza programak ez du afera hobetuko, Biziren ustez. Bigarren egoitzei uzten zaien leku handiak, sozialki dituen ondorioez gain, debaldetan jan lur funtsen desagertzea emendatzen du. Karbono heina goititzen duela esplikatu du Lubranok: “Artifizializatzen delarik, alde batetik karbono atxikitzeko eremua desagertzen da, eta, bestetik, urteetan atxikia zen karbonoa berriz libratzen da airera”.

Seinalea hautetsiei

“Egia da ez dugula helburutzat hartu artfizializazio oro gelditzea, baina gauzak ez dira hetsiak. Bizi den gauza bat da ituna; hobetuko dugu”. Horrela erantzun dio Martine Bisauta Elkargoko lehendakariorde eta Klima Itunaren bultzatzaileak Biziri, Mediabask kazetan.

Bizikoaren arabera, elkargo batek bere heinean anitz egin dezake berotegi efektua ttipitzeko. “Berotegi gasen %15 tokiko erakundeen hautuen meneko dira zuzenki. Eta zeharka, %50eraino, hala nola zer eremutan eraikitzen duzun, nola, zer ezarriz ondoan”. Damurik, garraioan, etxegintzan, hirigintzan oraino hartuak diren erabakiak ez doaz maiz bide onetik, Lubranoren ustez: “Zendako jendeak segitzen du autoa erabiltzen? Ez baita antolaketarik; etxe multzoak egiten dituztelako zerbitzurik gabe ondoan. Garraioa berotegi efektuaren lehen eragilea da Lapurdi itsasaldean, eta bigarrena Elkargoan. Erantzukizun politiko handia da”.

“Damu dut Bizi atera baita”, erran du Bisautak; “interesgarriagoa izanen zen barnean egotea kitzikatzeko, lagun gaitzan hobeki eta gehiago egiten”. Bizik errana du funtsezko aldaketarik ikusten badute itzuliko direla. “Seinale bat igorri dugu”, dio Lubranok; “hautetsi batzuek diote itun hori ausartegia dela; alta, finkatu behar lukeen gutienekoa ere ez du finkatzen. Horren seinalatzeko joan gara”.


Ehun hildako baino gehiago Iraken, ezkontza batean izandako sute batean

Lehen ikerketen arabera, eztei-aretoaren barruan su artifizialak bota dituzte eta horrek eragin du sutea. Lokala oso material sukoiz estalita zegoen, eta, ondorioz, sua berehala zabaldu da.


ELAk kargu hartu die EH Bilduri eta EAJri, Europako funtsen alde egiteagatik

Salatu du Espainiako Gobernuaren dekretuari emandako babesak «oniritzia» ematen diela eskubide sozial eta laboralen murrizketei.

ELAk kargu hartu die EAJri eta EH Bilduri Espainiako Kongresuan Europako funtsen banaketa ahalbidetuko duen dekretua babesteagatik, eta, bi alderdi abertzaleen artean, bereziki, bigarenari egin dio errieta, «ezkerrekoa» delako. Espainiako Gobernuko kide Unidas Podemosen jarrera ere kritikatu du arrazoi beragatik. Europako laguntzen kudeaketa ahalbidetuko duen dekretua bozkatu zuten atzo Espainiako Kongresuan, eta, ozta-ozta izan bazen ere, aurrera egin zuen, EAJren, EH Bilduren eta Mas Pais-Equoren aldeko botoekin, eta Voxen abstentzioari esker.

ELA behin baino gehiagotan azaldu da —beste eragile batzuekin batera; tartean, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos— Europako Batasunaren Hurrengo Belaunaldia planaren aurka, ekonomiaren suspertzera bideratutako diru laguntza horiek jasotzeko Bruselak estatuei ezarriko dizkien baldintzak edo gomendioak bere ustez «tranpa» bat direlako, «murrizketa sozial gehiago» egiteko: «COVID-19ak eragindako krisiak agerian utzi du gure osasun, ekonomia eta gizarte babeseko sistemaren zaurgarritasuna, eta erakutsi du zein sektore diren benetan funtsezkoak bizitzari eusteko. Hala ere, Europako funtsek enpresa handiek sustatutako proiektu pribatuak diru publikoarekin finantzatzea ekarriko dute, bizi dugun egoera honetara eraman gaituen ereduan sakonduz».

Sindikatu abertzaleak gogoratu du Espainiako Gobernuak aurki aurkeztuko diola Bruselari pentsio sistemaren erreforma eta lan merkatuarena. Horien edukiak argitu gabe, EAJk eta EH Bilduk Europako laguntzen dekretua babestu izana kritikatu du.

Udalak, «Madrilen mende»

Azpimarratu du orain arte jakinarazitakoaren arabera Sanchezen gobernuak pentsioak kalkulatzeko urteak 25etik 35era luzatzea eta erretiro aurreratuak gogortzea planteatu duela eta lan merkatua malgutzeko asmoa agertu duela, «2012ko erreforma indargabetzeko konpromisoa baztertuz». «Beti esan dugu uko egin behar zaiola Europako funtsak jasotzeari, baldin eta langileen eskubideak murrizteko badira, eta, oraingoz, ezerk ez du aurreikusten kontrakoa gertatuko denik». Horren harira, gobernuko kide Unidas Podemosekoen jarrera kritikatu du ELAk.

Alderdi abertzaleei dagokienez, atzoko bozketan baiezko botoa eman zuten arren, kritiko azaldu ziren. EAJk esan zuen «erantzukizunagatik» egin zuela hori, baina ohartarazi zuen gertutik jarraituko dituela hurrengo urratsak. EH Bilduk jakinarazi zuen Espainiako Gobernuaren aldetik konpromisoa lortu duela «gardentasun eta kontrol handiagoa» egon dadin laguntzen banaketan eta «udalen finantzaketa handitzeko».

ELAk, halere, zalantzan jarri ditu lorpen horiek. Gogoratu du orain arte hartutako erabakietan ez dela inolako gardentasunik izan eta administrazio publikoen eta patronalaren artean hartu direla erabaki guztiak, eragile sindikal eta sozialak kanpoan utzita. Era berean, gogoratu du Madril izango dela Europako funtsak bideratzeko arduradun «bakarra», eta, beraz, udalen baliabideen igoera haren mende egongo dela.

Dekretuan jasotzen denez, funtsen gobernurako organo gorena Espainiako Gobernuko kideek soilik osatuko dute: batzordean parte hartuko dute lau estatu idazkaritzak (Ekonomia, Ogasuna, Aurrekontuak eta Gizarte Eskubideak), Ogasun Ministerioaren Europako Funtsetarako zuzendaritzak eta Presidentezako ekonomia bulegoak.


Urtarrilaren 5era arte bozkatu ahalko dute urduñarrek Gabonetako Erakusleiho lehiaketa

Udalaren Sustapen Ekonomikoko Arloak VII. Erakusleiho Lehiaketa jarri du martxan eta, beste behin ere, Gabonetan merkataritza sektorea suspertzea da helburua, txapelketan parte hartuz eta saltokien sormena eta irudia sustatuz.

Proposamenak nahitaez egongo dira ikusgai abenduaren 9tik urtarrilaren 5era arte, egun horietan epaimahaiak balorazioa egingo baitu. Beraz, erakusketak dirauen egun horietan, erakusleihoak 20:30ak arte argiztatuta egongo dira gutxienez.

Epaimahaiaren saria

Lehiaketan izena eman duten erakusleihoen balorazioa, alde batetik, epaimahai tekniko baten bitartez egingo da. Erakusleiho bakoitzari, gehienez, 40 puntu emango zaizkio: sormena eta originaltasuna (1-10 puntu), argiztapena (1-10 puntu), kromatistika – kolorearen erabilera (1-10 puntu) eta, azkenik, prestaketa eta akabera (1-10 puntu).

Kategoria honen barruan, honako sariak emango dira:

Lehenengoa: 250 euro.

Bigarrena: 200 euro.

Hirugarrena: 150 euro.

Publikoaren sari berezia

Publikoaren saria

Bestalde, herritarrek gustukoen duten erakusleihoari eman ahalko diote botoa. Horretarako, establezimendu parte-hartzaileen artean banatuko den boto-kupoia bete beharko dute. Herritarren boto gehien lortzen dituen saltokiak bereizgarri berezi bat jasoko du.

Kupoia bete ondoren, urduñarrek horretarako prestatutako hautetsontzietan entregatu beharko dituzte Turismo Bulegoan eta Alondegian, abenduaren 10etik urtarrilaren 5era bitartean. Pertsona bakoitzeko boto bakarra izango da baliozkoa, eta bikoiztutako botoak baliogabeak izango dira. Datu hauek agertu beharko dira kupoian: izen-abizenak, telefonoa, NANa eta erakusleiho onenaren aldeko botoa. Eremu horiek guztiak nahitaez bete beharko dira.

Boto-emaileen artean, 50 euroko 2 sariko zozka egingo da Urduñako merkatarietan saltegietarako erosketa-baleetan.


Lorabarri azoka

Askotariko produktuak erosteko eta dastatzeko aukera.


ZIENTZIALARI #121: Onddoek eragindako infekzioak (Ines Arrieta)

Medikuntzak aurrerapauso ikaragarriak eman ditu azken hamarkadetan lehen guztiz hilkorrak ziren gaixotasunak gainditzen laguntzeko. Horra hor, diogunaren berme, minbizietan edo hiesan lortzen ari diren emaitza onak. Alabaina, gure gorputzaren immunitate sistema nahiko ahulduta gelditu ohi da horrelako tratamendu bortitzen ostean, eta ahulezia horrek bide eman diezaioke gure baitan infekzio aski larriak sortzeari. Horrelako onddo patogenoak aztertzen diharduen zientzialari bat ekarri dugu gaur Bilbo Hiria irratira: Ines Arrieta.

https://bilbohiria.com/docs2/2023/zientzialari/230515_z121_onddoek_eragindako_infekzioak_ines_arrieta.mp3

Deskargatu hemen.


Abortua despenalizatu dute Kolonbian, haurdinaldiaren 24. astera arte

Urratsa «historikoa» dela nabarmendu dute elkarte feministek. Latinoamerikako legedirik aurrerakoiena izango du Kolonbiak.

Marea berdera batu da Kolonbia ere. Argentinak eta Mexikok aurretik egin bezala, abortua legeztatzeko urratsa egin du herrialdeak, eta Latinoamerikako legedirik aurrerakoiena izango du. Haurdunaldiaren 24. astera arte abortua despenalizatzea erabaki du Kolonbiako Auzitegi Konstituzionalak. Astelehenean hartu zuen erabakia, eta boto bakarraren aldeaz onartu zuen: bost epailek bozkatu zuten alde, eta lauk kontra. Epaia «historikoa» da, herrialdeko elkarte feministen esanetan, eta nabarmendu dute atea zabalik uzten duela oraindik abortua delitu gisa Zigor Kodetik ezabatzeko.

Ehunka emakumek ospatu zuten epaia auzitegiaren parean, zapi berdeak airean astinduz. «Lorpen handia da emakumeentzat. Historikoa da Kolonbiarentzat eta Latinoamerikarentzat. Aurrerapauso handia da bizitza, osasuna, askatasuna eta emakumeen erabakitzeko eskubidea bermatzen jarraitzeko», adierazi zion Mariana Adrila Causa Justa mugimenduko bozeramaileak Efe albiste agentziari.

Causa Justak ehun elkarte feminista baino gehiago biltzen ditu, eta hark bultzatu du despenalizazioa ekarri duen auzia: duela urte eta erdi, abortua Zigor Kodetik kentzeko salaketa bat aurkeztu zuen Konstituzionalean. Mugimenduak ez du lortu abortua delitu gisa desagerraraztea, baina garrantzia aitortu diote emakumeek sei hilabeteko abortatzeko eskubidea aitortua izateari. Hala ere, Konstituzionalak beste salaketa bat aztertu behar du oraindik, eta abortuak delitu izan behar duen ala ez erabaki beharko du.

Orain, Kolonbiak legedian islatu beharko du Konstituzionalaren irizpidea. Epaia ahalik eta lasterren betearaziko duen legedia onartzera deitu ditu auzitegiak parlamentua eta gobernua.

Kolonbian legez kanpokoa da abortua, hiru salbuespenetan izan ezik: haurdunaldia bortxaketa baten edo intzestu harreman baten ondorio denean, amaren osasuna arriskuan dagoenean, edo umekiak malformazioa duenean. Legediak 2006an jaso zituen salbuespen horiek, eta, ordutik, nabarmen ugaritu dira abortuen kontrako salaketak.

Urtean 400 kasu inguru iristen dira auzitara, eta, 2006tik 2019ra, 5.700 emakumek egin behar izan diete aurre abortu salaketei. Lau urte eta erdirainoko kartzela zigorrak aurreikusten ditu legediak. Causa Justak fiskaltzaren datuetan oinarrituta osatu duen txostenaren arabera, abortu kasuak judizialki jazarriagoak daude bortxaketa kasuak baino.

Kolonbian, 10 eta 14 urte arteko 4.200 neskatxa baino gehiago erditu ziren, nahiz eta, legez abortatzeko eskubidea izan, izan zituzten sexu harremanak bortxaketatzat jotzen direlako. Elkarte feministek salatu dute legeak abortatzeko zenbait salbuespen aurreikusi arren emakume askok ez dutela aukera hori egiten salatuak izateko beldurragatik.

Abortatzen duten gehienek, berriz, bide informalak erabiltzen dituzte, osasun sistematik kanpo, horrek dituen arrisku guztiekin. Izan ere, salaketa gehienak (%60-70) osasun langileek jarritakoak dira. Abortua laugarren kausa da amen hilkortasun tasari dagokionez. Causa Justaren arabera, urtean egiten diren 400.000 abortuetatik %10 egiten dira bermeak dituzten osasun erakundeetan. Mugimenduak salatu du kriminalizatzeak ez duela bizia babesten, ezta abortuak geldiarazten ere.

Argentinak 2020. urtearen amaieran despenalizatu zuen abortua haurdunaldiaren lehen hamalau asteetan. Gauza bera egin zuen Mexikok iazko irailean, baina haurdunaldiaren 12. astera arte. Epe bera dute despenalizatuta Latinoamerikan Uruguaik, Guyanak eta Kubak.

Munduan, sei herrialdek daukate abortua guztiz debekatuta. Horietatik lau daude Latinoamerikan: Nikaragua, El Salvador, Haiti eta Dominikar Errepublika. Abortua salbuespenik gabe delitutzat daukaten beste bi herrialdeak Malta eta Vatikanoa dira.


Kanpaina amaitzear, hauteskunde egunari begira

Gauerdian amaituko da hauteskunde kanpaina, hauteskunde eguna etzi.

Azken bi asteotako hauteskunde kanpainaren azken orduak dira honako hauek. Ostiral gauerdi honetara arteko epea dute eragile politikoek herritarren botoa eskatzeko. Usurbili dagokionean, bada azken hitzordu bat; gaur arratsaldeko 19:00etarako EHBilduk deitutakoa, Mikel Laboa plazan. Hautagaiei babesa adierazteko herri argazkia ateratzeko deia egin dute.

Larunbata "hausnarketa eguna" izango dugu, eta biharamunean, maiatzaren 28an hauteskundeak. Hiru deialdi udalerri honetan: udal eta foru hauteskundeak, eta Zubietan, gainera, Herri Batzar berria osatzeko bozketa eguna. Igande goizeko 9:00etan zabalduko dira hautesleku guztiak, iluntzeko 20:00ak arte. Usurbilek 6.166 biztanle ditu. Haietatik 4.862 herritarrek izango dute bozka eskubidea. Norbera udalerriko ze zonaldeetan dagoen dagoen erroldatua, horren arabera hautesleku batera edo bestera jo ahalko du botoa ematera.

Badira aipatu beharreko zenbait aldaketa hauteslekuetan. Asteotan iragartzen joan garen moduan, batetik, osasun krisialdi betean egin ziren azken hauteskundeetan, Eusko Legebiltzarrerako 2020ko uztailekoetan, prebentzio neurriak betetze aldera, Udarregi ikastolako hauteslekuak Oiardo kiroldegira lekuz aldatu zituzten. Jatorrizko gunera, ikastolako eraikin gorriko erdiko aretoan kokatuko dituzte oraingoan. Aldiz, deialdi hartan, Aginagan izan zen hautesleku aldaketari bere horretan eutsiko diote; oraingoan ere, eskolako psikomotrizitate gela baliatuko dute bozketa egunerako.

Azkeneko aldaketa Zubietan. Gogoan izan; ohi bezala, udal eta foru hauteskundeetarako bi hautesleku izango dituzte. Donostia aldekoek eskolara joan beharko dute botoa ematera. Usurbil aldekoek, aldiz, Lanbide Eskolara. Herri Batzar berriaren osaera ere bozkatu ahalko dute zubietarrek. Orain arte Alamandegira joan behar izaten zuten botoa ematera. Baina irisgarritasuna bermatu asmoz, frontoi atzeko Kaxkapen kokatuko dute oraingoan hauteslekua.

Hautagai-zerrendak

Gogoan izan, bi bozka paper ezberdinekin botoa emateko aukera izango da; bat udal hauteskundeetarako, bestea Gipuzkoako Batzar Nagusi berriak osatzeko. Udalerri honi dagokionean, lau alderdi aurkeztu dira lehia honetara: EHBildu, EAJ-PNV, PSE-EE eta PP. Zazpi, aldiz Gipuzkoa mailan: EH Bildu, PP, PSE, EAJ, Elkarrekin Podemos+Ezker Anitza+Berdeak Equo+Alianza Verde, Aulki Zuriak eta Stop. Hemen dituzue hautagai-zerrenda guztiak:

Udal hauteskundeak

Foru hauteskundeak

Zubietarrek gainera, aipatu moduan, Herri Batzar berria hautatzen lagundu ahalko dute. Bost dira aurkeztu diren hautagaiak. Bi Usurbil aldetik; Josune Iparragirre Tolaretxipi eta Haritz Arrizabalaga Garmendia. Hiru Donostia aldetik: Maider Izagirre Txoperena, Jon Andoni Arroyo Arozena eta Nekane Zaldua Iturrioz. Arroyok eta Arrizabalagak bigarren legealdia izango dute, gainerako hiru kideak estreinakoz aurkeztu dira deialdi honetara. Bozka eskubidea duten zubietarrek, nork bere herriko hautagaien artean bat edo bi hautatu ahalko ditu maiatzaren 28an, estreinakoz, Kaxkapen.

Emaitzen berri NOAUA!n

Igandeko bozketa egunaren jarraipena web horri honen eta sare sozialen bidez egingo dugu. Hala, hauteslekuen irekieraren eta itxieraren, eguneko parte harte datuen nahiz emaitzen berri emango dizuegu etzi.


Eskualdetik igaroko da Donostiako Klasikoa lasterketa

Larunbatean, hilak 31, gizonezkoen eta emakumezkoen Donostiako Klasikoa lasterketak jokatuko dira; munduko txirrindulari onentsuenak eskualdeko errepideetatik igaroko dira.

Iazko lasterketak bertan behera utzi eta gero, San Inazio egunez izango dira aurten gizonezkoen eta emakumezkoen Donostiako Klasikoak; berrogeigarren edizioa izango da gizonezkoetan; emakumezkoena, berriz, bigarren aldiz egingo da, lehen aldiz 2019an egin ondoren.

Emakumezkoen lasterketan, 18 talde lehiatuko dira, ia denak UCI World Tourrekoak. Kostaldean egingo dute 139,8 kilometroko ibilbidea; tartean, Oriotik eta Irundik igaroko dira eta Aia, Jaizkibel edota Murgil tontorra igaroko dituzte, Boulevardera iritsi aurretik; beraz, ez dira Tolosaldetik igaroko.

Txirrindulariei dagokienez, Lucy Kennedy (lehen edizioko irabazlea), Ane Santesteban, Lourdes Oyarbide eta Ellen Van Dijk nabarmendu daitezke. Eskualdeko ordezkariak ere izango dira tartean: Sopela Women's Team taldeko Naia Amondarain ibartarra eta Laboral kutxa-Fundacion Euskadi taldeko Eukene Larrarte tolosarra.

Eskualdetik barrena, Jon Irisarri tartean

Gizonezkoen lasterketak ez du kostaldea bakarrik zeharkatuko, eta aurreko edizioetan egin bezala, Gipuzkoan barrena ibiliko dira txirrindulariak. 223,5 kilometroko ibilbidea burutu beharko dute, besteak beste, Zarautz, Deba, Azkoitia, Andoain, Hernani edota Hondarribiatik barrena. Tartean, Urraki, Erlaitz, Jaizkibel edota Murgil igoko dituzte. Igeldotik Oriora jaisteko errepideko baldintzen ondorioz, lasterketa ezin da hortik igaro, eta, segurtasunagatik, ibilbidearen lehenengo zatia aldatzea erabaki da.

Eskualdetik ere igaroko da. Bidania-Goiaztik sartuko da 14:00ak aldera, eta Tolosa zeharkatu ondoren, Anoetatik barrena eguneko gainetako bat igo beharko dute ondoren: Alkiza. Gero, Asteasura jaitsi eta Adunatik barrena joango dira Andoainera, 14:45ak aldera.

Hona hemen eskualdeko herrietako igarobideetako gutxi gorabeherako ordutegiak (abiaduraren arabera):

Gizonezkoen 25 taldek hartuko dute parte lasterketan. UCI World Tourrekoak dira gehienak, baina badira tartean talde gonbidatuak ere; Caja Rural Seguros RGA da horietako bat. Gonbidapen horri esker, taldeko txirrindularia den Jon Irisarri leaburuarra Donostiako irteeran izango da. Irisarri, ordea, ez da garaipenerako lehiarako faboritoen artean aurkitzen, sari horretarako izen handiko txirrindulariak baitaude, besteak beste, Julian Alaphilippe (2018ko garailea), Wilco Kelderman, Migel Angel Lopez, Daniel Martin, Simon Yates, Jonas Vingegaard, Bauke Mollema (2016ko irabazlea) edota Mikel Landa.


Garaion, sormenaren hazia landatzen

Sorkuntza oro erakartzen duen itsasargia legez, Lautadako erreferente bilakatu da azken urteetan Barrundian kokaturiko Garaion Sorgingunea. Areago. Sorkuntza erakartzeaz gain, sormena zabaltzen du lau haizeetara elkarteak.

Ozeta herriko Otaza auzoan kokatuta dagoen Garaion Sorgingunea ez da espazio hertsia. Ateak zabalik dituen egoitza baten gisan irudikatu behar dugu, sorkuntzaren haizea jaso, baliatu eta bertan geratu ez ezik, berau barreiatzen saiatzen dena. "Gaitasun asko ditugu eta gehienak lo izaten ditugu, horiek pizteak askatasuna eta aukera berriak ematen dizkigute", aipatu du sortzaileetako batek, "eta benetan garrantzitsua da hori" gaineratu du.

Garaionen jatorria ulertzeko hainbat urte egin behar dugu atzera, 1994.urtera, hain zuzen. Mondragon taldeko Erkoop kooperatibak Arrasateko Txatxilipurdi Elkarteari egun Garaionen egoitza den etxea erabiltzeko aukera eskaini zion, gazteen artean gure hizkuntza bultzatzeko espazio bezala sormen egitasmoen bitartez. Haatik, ez zen 2008. urtera arte izan orain arte ezagutzen dugun bezala funtzionatzen hasi zela.

Sormena lantzeko aukerak eskaintzea du helburu nagusi Garaionek bere sorreratik

Proiektuak auzolana ardatz nagusitzat badu ere eta esku ezberdinek eraiki eta aberastu badute ere, hastapen horietan bi izen batu ziren hasierako forma emateko: Amaia Gabilondo eta Julia Lopez, bertako kudeatzaileak eta kooperatibako bazkideak.

Lehenengoa Euskararen normalizazioan eta bigarrena Arte Ederren eta ikus-entzunezkoen munduan trebatutakoa. Garaionen bizi dira biak, baina haiekin batera gutxienez bi edo hiru sortzaile egoten dira ia egunero. Izatez, "sormen fabrika" bezala izendatua dago 2016tik Eusko Jaurlaritzarengatik.

Horren bidez, "Sorgune" deritzon laguntza jasotzen dute, zeinak Garaion bezalako espazio kultural independenteei egitasmoak sortzeko aukera bermatzen dien, era berean, hauek artista eta sortzaileak lagundu ditzaten euren sormen prozesuetan: "Sormen egonaldietara edota bestelako jardueraren bat antolatu nahi duen talde edo pertsonak gurekin harremanetan jarri eta beti saiatzen gara lekutxo bat eskaintzen".

Dantza tailerreko partaideak. / GARAION

Udako kanpaldiak

Uda aldean, berriz, iaz ez baina aurreko urte guztietan kanpaldiak izan dituzte Garaionen. Gasteiz, Donostia, Iruñea eta Debagoienako haur eta gaztetxoak egon izan dira bertan. Udalekuen bidez ere, autofinantziazioa lortzen dute. Gaur egun, gazteentzako aterpetxe ofizial izendapena jasotzeko lanean dihardute.

Garaionen helburuak hiru dira nagusiki. Arestian aipatu bezala, lehena sortzailetasuna gizarteratzea da, sormen gaitasuna bultzatu eta guztion sortzailetasuna bizitzeko aukerak eskaintzea. Bigarrena, naturaren egoera hobetzeko erantzukizunez jokatzeko sentsibilizazio lana egitea da, elikaduratik hasita –baratze propioa ere badute–, ura zainduz, gure basoak ezagutu eta baso espazioak gehituz. Eta hirugarrena ondare soziala balioan jartzea da, hau da, lanbide zaharrak gaur egunera ekartzea, baita betidaniko egiteko moduak ere, eta hor auzolana dugu. Azken puntu honen baitan galtzear dauden ofizio zaharren jakituria batu eta eguneratzeko konpromisoa dute, otarregintza eta artilegintza, kasu.

Haurren udalekuak, ikastaroak, tailerrak eta beste zenbait proiektu garatzen dituzte

Ezagunak dira inguruan, besteak beste, zumitzarekin egindako Garaiongo egitura ezberdinak, nerabeei zuzendutako tailerren bidez eraikiak. Ikusgarriena, zalantzarik gabe, 250 metro dituen labirintoa da, Cuencatik ekarritako 10.000 zume biziekin eraikia. Gaur egun zume-biziarekin jolasguneak sortzen dituzte, Bizi-Bizia proiektuarekin.

"Eta ondarerik preziatuetan eta hiru helburu horiek biltzen dituena euskara da, aipatutako helburu horiek guztiak euskaraz garatzea baita helburu nagusia". Jolasak eta irudimenak euskara bultzatzeko zuten botereaz jabetu zen aspaldi Gabilondo: "Jolasak hizkuntzaren ikasketa prozesu erlaxatuago batean laguntzen du, inolako gatazkarik gabekoa".

Sormenak irekitzen dio bidea hizkuntzari. "Konturatu ginen antzerki, dantza, zirko, grafiti, irrati edo telebista tailerretan euskara erraz erabiltzen genuela, eta oso ondo pasatzen genuela, eta poliki harreman hizkuntza ohitura berriak bihurtzeko pausotxoak ematen genituela".

Zirku egunean adin tarte ezberdinetako kideek parte hartu zuten. / GARAION

Sormena da iparra

Sormenaren bidetik, auzolanak, bestalde, harreman sare sendo bat sortzeko aukera eman die ere. Sormen jarduerak asko laguntzen dute, guztion nahi eta gogoei irtenbideak eskaintzen. Hori guztia oso osasungarria da, jendartearen arteko aberastasuna sortzen baitu, harreman aberatsagoak: "Talde izaera, auzotar, lagunarte eta herri izaera lantzen laguntzen du sortzailetasunak. Herri berritzailea izan nahi badugu, sormenean heziak behar dugu izan".

Hasieretara bueltatuz, auzolana eta land-art-a uztartu zituzten Garaionen. Otaza auzoan plataneroak dituzte, eta euren kimatzetik baliatutako adarrak erabiltzen hasi ziren egiturak sortzeko. Arte garaikideko korronte honi jarraiki, naturak berak eskainitako materialak baliatzen dituzte artelanak sortzeko.

Horrez gain, Garaioneko guneak berrizteko funtsezkoa izan da auzolan hori. Baina ez da bakarra izan: "Lastategia antzoki bihurtu genuen bioeraikuntza ikastaro bati eta bertako ikasle taldeari esker, eta hori magikoa izan zen".

Hiru gune

Garaionek hiru gune nagusi ditu: bizipenak, haztetxea eta sorgingunea. Bizipenen barruan eskaintzen dituzten programa edo proiektu zehatzak daude, lehen aipaturiko Bizi-bizia proiektua, esaterako. Horrez gain, Euskal Herriko hamaika herri eta eskolatan 16-18 urte bitarteko gazteekin 90 artelan sortu dituzte, eta egun bateko egitasmoak ere eskaintzen dituzte: egun-pasa sortzaileak, zinema, ipuinak edota gastronomia ardatz.

Sortzera, urtero, 100 bat sortzaile joaten dira eta eurekin batera 25 ikuskizunen eskaintza dauka Garaiongo antzokiak

Haztetxea, ikastaroen txokoa da: "Eskola izena aldatzeko gogoa genuen eta hor otarregintza edo bioeraikuntza ikastaroak antolatzen ditugu urtero. Eta puntualki beste ofizio batzuk pizteko tailer aukerak martxan jartzen ditugu: ehungintza, artilearekin edo arto-buru azalarekin".

Baina beste arlo batzuetakoak ere egon izan dira, marrazki bizidunen tailerrak, edota harremanak hobetzekoak, talde dinamikenak, begiraleei zuzendurikoak, edota sortzaile taldeentzat.

Sorgingunea, azkenik, sortzeko guneari lotuta dago. Sortzera, urtero, 100 bat sortzaile joaten dira eta eurekin batera 25 ikuskizunen eskaintza dauka Garaiongo antzokiak. Iragan berri den urtean, pandemiak ez zuen guztiz geldiarazi eskaintza hori: "Covidaren urtean 1.600 lagun etorri dira gure ikuskizunetara, oso pozik gaude, bizirik mantendu dugulako sortzaileekin batera Garaioneko jarduera", azaldu du Gabilondok.

Zail dago, ikusten denez, sorkuntzaren garra itzaltzea Lautadan.

Haur eta gaztetxo taldeei zuzenduta, hezkuntza programa du Garaionek. / GARAION


'Bichta éder' eleberria kaleratu du Eneko Bidegainek

Lapurdiko kostaldeko gaztelu batean gertatzen den intrigazko istorio bat kontatzen du liburuak

Kazetari gaztea da Eñaut Oihenart, nahiz eta ez den lanean hasiberria. Badira urte batzuk Euskal Herritik ihesi joan zela, «kosmopolita» edo «munduko hiritar» izateko asmotan. Berradiskidetu zen bere sustraiekin, antza; egun Gaur euskal kazetan egiten baitu lan. Lapurdiko kostaldean dagoen jauregi abandonatu batean asmo ezkutu bat dagoela jakin du, eta, eraikitzaile promotoreak eta tokiko agintariak lotzen dituen negozio ilun hori argitara eman nahian, ikerketa bat abiaraziko du. Horixe du abiapuntu Eneko Bidegainek Elkar argitaletxearekin ondutako Bichta éder nobelak.

«Ez da ohiko thriller bat, baina intrigazko istorio bat irakurriko du irakurleak liburu honetan». Argipen horrekin abiatu ditu egileak lanaren gaineko azalpenak. «Gazteluak uste baino sekretu gehiago gordetzen dituela ohartzen da protagonista, eta liburua aitzinatu ahala, lotzen joango dira hari mutur horiek denak».

Hiru geruzatan sailkatu du liburuaren egitura Bidegainek. Zer gertatzen da gaztelu horretan? Zer egin nahi dute bertan? Nor dago proiektu horren atzean? Bada, ageriko misterioaren gaineko galdera horiek denak kokatu ditu lehen geruzan.

Gazteluaren gaineko proiektu horrek eragindako gatazka soziala irudikatu du bigarrengoan. «Euskal Herriaren eta euskararen zapalkuntza aipatzen da bertan», azaldu du. «Lapurdin gertatzen da istorioa, eta kontatzen du, euskara gutxietsia izan den herrialde horretan, gure aitzineko belaunaldiei nola abandonarazi zieten euren hizkuntza». Belaunaldi horien ondoriozko mina azaltzen du, beraz, liburuaren bigarren plano horrek.

Alabaina, min horiek estaltzeko itxurakeriari eman ohi zaion garrantzia jarri du idazleak hirugarren geruzan. Alegia, nork bere izaerari uko egin eta gehiengoaren itxurako agertzearen joerari egiten dio erreferentzia plano horrek. «Euskal izaerari uko egin, eta beste itxura baten jabe egindako pertsonaia asko daude liburuan».

Hain justu, hiru geruza horien bateratzeak ematen dio zentzua istorioari. «Horietako bat kenduko bagenu, erori egingo litzateke istorioa», zehaztu du. Idazleak azaldu duenez, zutabe berak batzen ditu geruzok: nobelaren tituluak.

Bichta éder. «Askori arrotz egingo zaio izenburua horrela idatzita ikustea, baina badu, noski, bere arrazoia», aurreratu du Elkarreko editore Xabier Mendigurenek. Egileak adierazi du Lapurdin sortzen ari diren proiektu berrien izendapenak irudikatzen dituela izenburuak. Izan ere, euskarazko izena ematen zaie, baina frantsesez ortografiatuta. «Apropiazio kultural horrek trufa egiten dio euskarari», esan du egileak. Eta, hain justu, horixe erakutsi nahi izan du izenburuarekin.

Luzera ez da traba

Laurehundik gora orrialde ditu liburuak; gisa horretako intrigazko liburuak baititu gustuko Bidegainek. «Gustatzen zait nobelek konpainia luzea egitea; laburrek gosez uzten naute». Espazio zabal horrek, gainera, pertsonaia guztiei bizia emateko aukera eman diola gaineratu du.

Hizkuntza aldetik, Euskal Herri osoko euskaldunek irakurtzeko moduko liburu bat idaztea zuen xede. «Alde batetik, denentzat ulergarri izan zedila nahi nuen, baina, aldi berean, ni hazi nauen euskalkiari eta lexikoari uko egin gabe. Ulergarria behar du hegoaldean, baina iparraldean ez daitezela ahanzturik sentitu». Lan egin du horretan, eta uste du asmatu duela helburu zuen oreka hori lortzen.


GUKA magazineko urtarrileko agenda

Iritsi da urtarrila, eta hilabete honetan ere hainbat plan proposamen bildu ditu Andoni Elduaien kazetariak GUKA magazinean. Tartean dago Zumaian urtarrilaren 16an egingo duten txakur krosa, eta hori dela eta, antolatzaileekin elkartu da Elduaien.


Baztango Berdintasun Batzordeak bilera eginen du irailaren 21ean

II. Berdintasun planaren hedapenaz eta eginen diren hurrengo ekintzez jardunen dira

Baztango Berdintasun Batzordeak bilera eginen du irailaren 21ean, asteazkena, udaletxeko batzar gelan 18:00etan. Berdintasun Zerbitzuak 'Baztango emazteki* eta gizonen* berdintasunerako II. plana' abiatu du eta hori izanen da solasgai nagusia.

Hasteko, aitzineko bilerako akta onartuko dute. Gero hondarreko hilabeteetan aitzinera eramandako prozesuen egoeraz arituko dira: II. Berdintasun Planaren hedapena eta indarkeria matxistaren diagnosia eta protokoloa. Ondotik, aitzinera begira prestatzen ari diren ekintzez solastatuko dira; urriaren 15ean emakumeentzako ahalduntze digitaleko ikastaroa izanen da eta azaroaren 25ean maskulinitateari buruzko lantegia. Azkenik, taldeak proposatzen duen bertze edozein gairi buruz arituko dira.

Parte hartzea baieztatzea eskatu du batzordeak, berdintasuna@baztan.eus helbidera idatziz.


56 COVID-19 kasu positibo atzeman dituzte hirian

Eusko Jaurlaritzak asteleheneko COVID-19 kasuen datuak argitaratu ditu, eta Donostian 56 kasu positibo atzeman zituzten. Horrela, hiriko intzidentzia metatua 537,86koa da orain, eta behera egiten jarraitzen du, 551,56koa baitzen atzo. Donostiak eremu gorrian jarraitzen du, baina intzidentzia metatuak hilabetez etengabe gora egin ostean, ia bi aste daramatza etengabe jaisten. Uztailaren 28an, 831,73ko intzidentziarekin, hasi zen behera egiten.

Intzidentzia osasun eremuka

Asteleheneko datuekin alderatuta, Amara-Erdialdean igo egin da intzidentzia metatua eta Grosen berdin mantendu da, baina gainontzekoetan behera egin du. Gainera, hainbat astez osasun eremu guztiak eremu gorrian egon ostean, Loiola eremu laranjara pasa da, 400eko intzidentziatik jaitsita:

Parte Zaharra: 700,87

Bidebieta: 666,02

Ondarreta: 585,15

Amara-Erdialdea: 514,14

Amara Berri: 507,65

Intxaurrondo: 499,47

Gros: 466,03

Aiete: 425,16

Altza-Roteta: 423,58

Egia: 405,79

Loiola: 340,69

Kasu positibo kopuruari dagokionez, honakoak dira atzoko datuak:

Amara Berri: 13

Ondarreta: 11

Gros: 10

Amara-Erdialdea: 6

Parte Zaharra: 4

Altza-Roteta: 3

Aiete: 3

Egia: 3

Intxaurrondo: 2

Bidebieta: 1

Loiola: 0

Txertaketa prozesua

12 eta 15 urte arteko gaztetxo eta nerabeek txertoa hartzeko ordua hartzen ari dira. Horrela, datorren ikasturtea hasten denerako adin tarte horretako pertsonak txertatzen hasita egongo dira. Osakidetzaren webgunearen bidez hitzordua hartzeko aukera dute.

16 eta 29 urte arteko gazteak txertatzen ari dira dagoeneko. Bestalde, 40 urte baino gutxiago dituzten pertsonei txertatzeko hitzordua ematen ari dira.

Bestalde, AstraZenecaren lehen dosia jaso duten 60 urte baino gutxiagoko pertsonak bigarren dosia jasotzen ari dira. Osasun agintariek pauta osatzeko Pfizerren txertoa jartzea gomendatu dute, baina AstraZenecarena hartu nahiko lukeenak horretarako aukera ere izango du, dokumentu bat sinatuta.

Indarrean dauden osasun neurriak

Segurtasun distantziak mantentzerik badago, kanpoaldean ez da derrigorrezkoa maskara erabiltzea.

Hego Euskal Herriko mugikortasuna librea da.

Espainiako Estatuko gainontzeko autonomia erkidegoetara joan daiteke.

Posible da edozein ordutan kalean egotea. Ez dago etxeratze agindurik, baina kalean gauerditik 06:00etara bizikideak soilik ahal dira elkartu. Horrela, ezingo dira jende multzoak elkartu espazio publikoetan, gauez.

Beste pertsona batzuekin elkartzea, kopuru mugarik gabe. Ostalaritza establezimenduetan, ordea, gehienez sei pertsona elkartu daitezke mahai bakoitzean.

Hiriguneetan maskararen erabilera derrigorrezkoa da. Aldiz, bere erabilera ez da derrigorrezkoa natur inguruneetan, igerilekuetan eta hondartzetan, betiere pertsonen arteko gutxieneko distantzia mantentzen bada.

01:00etan ostalaritza establezimenduak itxi behar dira, baita kultura, gizarte eta merkataritza jarduerak eten ere.

Lokal eta instalazio guztietan gehieneko edukiera % 35ekoa da, eta jarduera sozial eta kulturaletan eta kirol ekitaldietan bildu daitezkeen pertsona kopurua ere gehiago murriztu dute.

Kirol ekitaldietan, sozialetan eta kulturaletan edukierak 600ekoak izango dira barruan, eta 800ekoak kanpoan. Guztira 1.600 eta 5.000 arteko pertsonako edukiera duten lekuetan, berriz, edukiera 800ekoa izango da gehienez barruan, eta 1.200ekoa kanpoan. Edukiera 5.000 pertsonatik gorakoa duten lekuetan, aire zabalean badaude, edukiera %40koa izatea erabaki zuen hilaren 4an Espainiako Osasun Sistemako Lurralde Arteko Kontseiluak (espazio itxietan %30ekoa da muga); EAEn, ordea, %20koa izatea erabaki du Jaurlaritzak.

Elkarte gastronomikoak eta txokoak ireki ahal izango dira, eta ostalaritzaren neurri berak errespetatu beharko dituzte. Hauen ordutegia 09:00etatik 02:00etara izango da, eta %50eko gehienezko edukiera izango dute.

Kanpoan, taldean egiten den kirolak ez du pertsona kopuru gehienezkorik, eta barruan gehienez 10 pertsonakoak izango dira taldeak. Aldagelen edukiera %50era handituko da.

Kanpoko turismo eta natura bisiten taldeak gehienez 20 pertsonakoak izango dira, eta barrukoak 10 pertsonakoak.


Eresia, Lurra arin bekizu, ama

Gure ama hil da. Kantu bat, dantza bat, erritu bat… lore bat eskaini nahiko nioke.

Hildakoei gorazarre egiteko abesten ziren bertsoak dira Eresiak, baina nik jada, ez dut kanturik hildako ama agurtzeko. Maite dugunaren heriotza datorrenean, zer egin? Oier Zuñigak, ekintza eszenikoa bera, dolu erritu kolektibo bilakatzen du.

Arratsaldeko 20:00etan, Zizurreko Kultur Etxean; sarrerak 6€.


Euskadi eta Nafarroako garraiolariak, Estatuan deitutako lanuztearekin bat

Motorrak itzaltzera doaz. Gasoilaren garestitzearen ondorioz jasan ezin duten luxua bilakatu baitzaie,lan egitea. Hiru eta Tradisna garraiolarien elkarteek deitutako batzarretan Euskadi eta Nafarroako garraiolariek astelehenetik aurrera lanuztea egitea erabaki dute. Mobilizazioak ere izango dira.


Mekatronika Industriala ziklo berria eskainiko dute Izarraitz Lanbide Eskolan

2018-2019 ikasturtean, goi mailako Mekatronika Industriala eskaintzen hasiko dira Azkoitiko Izarraitz Lanbide Eskolan. Muntaia eta mantenu mekanikoa ditu ardatz ziklo berriak, eta makina erreminta sektorean lan egiten duten eskualdeko enpresetan aritzeko baliagarria izango da.

Urola Erdiko udaletako alkateak, enpresetako ordezkariak, Hezkuntza Saileko ordezkariak eta Iraurgi Berritzeneko arduradunak. (Argazkia: Ainitze Agirrezabala) Datorren ikasturtean, zikloei dagokienez eskaintza zabalduko dute Izarraitz Lanbide Heziketan. Hala, 2018-2019 ikasturtean, goi mailako Mekatronika Industriala eskaintzen hasiko dira Azkoitiko eskolan. Muntaia eta mantenu mekanikoa ditu ardatz ziklo berriak, eta makina erreminta sektorean lan egiten duten eskualdeko enpresetan aritzeko baliagarria izango da. Lanbide eskolako zuzendari Eduardo Suduperen esanetan, eskualdeko enpresek "eskatu" zieten "profil hori duten ikasleak behar" zituztela. Eskaera horri erantzunez, Urola Erdiko enpresen, sei udalen, Iraurgi Berritzen garapen agentziaren eta Hezkuntza Sailaren elkarlanari esker, lortu dute ziklo berria Izarraitz Lanbide Heziketaren eskaintzara gehitzea. Gaur eguerdian aurkeztu dute Mekatronika Industriala zikloa Izarraitz Lanbide Eskolan, eta agerraldian izan dira Urola Erdiko sei udalerritako alkateak, Glual eta Juaristi enpresetako ordezkariak, Hezkuntza saileko ordezkariak eta Iraurgi Berritzeneko arduradunak. Izarraitz Lanbide Heziketako "lan talde guztiari eskerrak" emanez hartu du hitza Azpeitiko alkate Eneko Etxeberriak, eta adierazi du azken urteetan "aldaketa sakonak jasaten eta apustu gogorrak egiten" ari den zentroa dela Izarraitz. Etxeberriak gaineratu du mekanikaren arloan inbertsioak egitea eta bailarako gazteentzat beste ziklo berri bat eskaintzen hastea "benetan eskertzekoa" dela. Denboran atzera egin, eta Azpeitiko alkateak gogoratu du, 2012an, "krisi garai latzean", eragile desberdinak elkarlanean hasi zirela plan estrategikoa garatzeko, eta zentzu horretan, Etxeberriak esan du, "hezkuntza eta formakuntza arloak sustatzea oinarrizkoa eta garrantzitsua" dela, eskualdearen etorkizuna "bermatzeko". Azkoitiko alkate Javier Zubizarretak ere "esker hitzak" izan ditu gaurko agerraldian. "Non gauden eta zer behar ditugun jakinda, eta [behar] horiei erantzuteko Lanbide Heziketa bezalako baliabide egokia edukita, plater ederra lortu da. Sukaldari eta osagai onak izanda, emaitza ere halakoa lortu da". Zubizarretaren esanetan, Mekatronika industriala ikasten duten neska-mutilek lan mundura jauzi egiteko "bermea" izango dute. Zestoako alkate Josetxo Mendizabal ere "oso pozik" agertu da, eta adierazi du, Izarraitz Lanbide Heziketako Sudupe zuzendaria ezagutu zuenean ziklo berria sustatzeko hark zuen "ilusioa kutsatu" ziola berari. Mendizabalek dio, Azkoitiarekin edo Azpeitiarekin alderatuz gero, langabeziari dagokionez Zestoa "okerrago" dagoela, baina aurkeztu berri duten zikloak bailarako industria enpresen eskaerari "erantzuten" diola, eta zentzu horretan, Urola Erdiko gazteek ikastera kanpora joan beharrik izan gabe, aurrerantzean eskaintza "indartsua" izango dutela eskualdean bertan. Errezilgo alkate Xebero Agirretxek ere ez du hutsik egin gaurko aurkezpen ekitaldian, eta adierazi du, beraiena landa guneko herri txikia izanik, "ohorea" dela halako proiektu "interesgarri" batean parte hartzea. "Honaino iristeko, atzetik lan asko egin dute hainbat eragilek, eta eskerrak eman nahi dizkiet guztiei". Datuak, zenbakitan Iraurgi Berritzeneko zuzendari Begoña Beobidek hainbat daturen berri eman du, eta besteak beste, adierazi du Urola Erdian 500 enpresa daudela, eta afiliatutako enpresa horien %41 industriaren arloan aritzen direla. Beobideren esanetan, datu hori "oso adierazgarria" da, eskualdearen "izaera irudikatzen" baitu. Izan ere, Gipuzkoan afiliatutako enpresen %22 aritzen dira industriaren arloan. Iraurgi Berritzeneko zuzendariak adierazi du eskualdeko 500 enpresetatik 36rekin egin dutela ikerketa lana, eta azterketaren emaitzek erakusten dutela hiru urteko epean 202 lanpostu sortzeko aukera dagoela. Haietatik 143 posturi ziklo berri honek erantzun beharko diola ere azaldu du Beobidek. Era berean, garapen agentziako zuzendariak gaineratu du, une honetan, Iraurgi Berritzen enplegu zentroan 102 lan eskaintza ari direla gestionatzen, eta haietatik 48 industriaren arlora bideratutakoak direla. 48 postu horietatik hemeretziri, berriz, formakuntza berriak emango lioke erantzuna. Ikasketa joerei dagokienez, Beobidek adierazi du, DBH 4. maila bukatzen duten ikasleen %15 joaten dela Lanbide Heziketara Urola Erdian. Haietatik bi herenek hautatzen dute industriaren arloa. Eta batxilergoa bukatzen duten ikasleen %25 joaten dira Lanbide Heziketara. Izarraitz Lanbide Heziketako zuzendariak hartu du hitza, eta adierazi du, eskolaren erronka "nagusiena" emakumeak lanbide heziketara animatzea dela. Izan ere, lanbide heziketako ikasleen %15 baino ez dira emakumezkoak, eta une honetan ez dago emakume bakar bat ere industriaren arloan. Sudupek gogoratu du, datorren asteazkenean, hilaren 16an, ate irekien eguna egingo dutela Izarraitz Lanbide Heziketan 09:00etatik 20:00etara, eta bailarako gazteak deitu ditu jardunaldian parte hartzera.


Mater-ontzi museo ekoaktibora bixita

Goizeko 9:00tan izango da.


Lurraren Altxamenduak, debekatuta

Lurraren Altxamenduak mugimendua legez kanpo utzi du Frantziak. «Ekoterrorismoan» aritzea egotzi die Macronen gobernuak. Ahots ugari altxatu dira erabakiaren aurka.

Ekainaren 21ean sinatutako dekretu baten bidez, Frantziako Gobernuak legez kanpo utzi du Lurraren Altxamenduak (LSDLT) erakundea. Bezperan, talde horretako kide izatearen akusaziopean, 15 lagun atxilotu zituen Poliziak. Neurri horrek erreakzio soka luzea ekarri du Frantzian eta Ipar Euskal Herrian, eta Emmanuel Macronen gobernuaren joera «autoritarioa» salatu dute eragile askok, izan erakunde ekologista, sindikatu zein alderdi. Martxoan martxan jarri zuen gobernuak legez kanpo uzteko prozedura, orain arte Macronek gauzatu dituen dozenaka horietako azkena. Oraingo honetan, baina, ezkerreko mugimendu baten aurka jo dute. Zer dira Lurraren Altxamenduak?

Mugimenduaren webgunean dioenez, 110.000 kidek eta tokiko 180 batzordek osatzen dute Lurraren Altxamenduak legez kanporatutako mugimendua. Haren helburua da nekazaritza erauzketa ondasun komunalen gainetik lehenesten duen sistema ekonomikoa amaitzea, agroindustria nekazari txikien eta tokiko etxaldeen gainetik ezartzen duen sistemari aurre egitea. Partaide askotarikoen artean, mugimendu ekologista historikoetan aritutakoak —Europa Ekologia-Berdeetako kideak, haietako batzuk—, klima ekintzaile gazteak eta laborariak daude. «Bizitzaren arma suntsitzaile» diren industria-nekazaritza eta jarduera ekonomikoak —porlanaren industria, esaterako— izan dituzte jomugan Lurraren Altxamenduak taldekoek, bizidunen aurkako «suntsiketa handiko armak» direlakoan. Zer leporatu diete?

Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak prentsaurrekoan azaldu zuenez, «azken asteotan, hainbatetan, ondasunen eta pertsonen aurkako indarkeria» erabili izana da LSDLTri egozten dioten akusazio nagusia. Azken asteotan, gobernuak behin baino gehiago erabili du, mugimenduari buruz ari zelarik, «ekoterrorista» hitza, eta «sabotajeak» eta «indarkeria» baliatzea egotzi diote mugimenduari. Legez kanporatzeko agindua emateko Barne Ministerioaren oharrean, arma gisa erabilitako objektuak edukitzea leporatu diete; besteak beste, morteroak eta molotov koktelak. Funtsean, baina, mugimenduak sustatutako mobilizazioetan egotz dakiokeen indarkeria erabilera bakarra izan da liskarretan Poliziari aurre egitea. Esate baterako, Sainte-Solinen (Frantzia) istilu gogorrak izan ziren, uraren pribatizazioa salatzeko deitutako mobilizazioetan. Istilu horietan poliziei molotov koktelak eta beste jaurti izana egotzi zieten manifestariei. Zeren aurka egin dute?

Frantzia erdialdeko Sainte-Solineko agroindustriaren urtegien aurkako ekintzek egin zuten ezagun mugimendua, bereziki aurtengo martxoan jendarmeekin izandako liskarren ondorioz. Horrek indartu zion gobernuari mugimendua legez kanporatzeko asmoa. Uraren pribatizazioaren aurkako beste hainbat ekintza egin dituzte, Sainte-Solinen bertan iazko urrian. Horrez gain, kalte materialak eragin dituzte beste hainbat sektore ekonomiko-industrialetan. Ekainaren 10ean eta 11n hormigoiaren industriaren aurka zenbait ekintza egin dituzte; hondarra ebatsi dute eta hainbat kalte eragin lorezaintza industrialeko berotegi batean; sabotaje ekintzak egin dituzte harrobietan; Monsantoren egoitzan sartzeko eta okupazio bat egiteko ahalegina egin dute; eta manifestazioak egin dituzte Lyon-Turin abiadura handiko trenaren (AHT) proiektuaren aurka, Italian Val di Susan aspaldi borrokan ari diren taldeekin bat eginez. Zeresana eman zuen iazko abenduan berrehun bat ekintzailek Lafarge enpresaren Marseilla (Okzitania) inguruko zementu fabrikan egindako ekintzak ere. Lantergira sartu eta «armagabetu» egin zuten. Erraustegia eta gailu elektrikoa baliogabetzea, kableak moztea eta hainbat makina hondatzea aldarrikatu zuten. Sirian talde jihadistak diruz lagundu izana aitortu zuen Lafargek iazko udazkenean. Halaber, «kutsatzaile eta CO2 ekoizle handiena» da, aktibisten hitzetan. Ekain hasieran 15 pertsona atxilotu zituen Frantziako Poliziak ekintza harekin lotura zutelakoan; tartean, Euskal Herriko bi. Zenbat erakunde utzi dituzte legez kanpo Macronen agintean?

Emmanuel Macronek 2017an presidente kargua hartu zuenetik, 30 bat erakunde legez kanporatzeko dekretuak onartu ditu gobernuak. Horietako gehienei talde islamistekin loturak izatea egotzi diete, eta beste gehienak eskuin muturreko alderdi edo mugimenduak ziren. Ezkerreko eremuan, Lyon talde antifaxista legez kanporatzeko agindu administratiboa eman zuen 2022ko martxan gobernuak, baina estatu kontseiluak bertan behera utzi zuen. Orain, ezkerreko beste mugimendu baten aurka eman du kolpea Macronek, Lurraren Altxamenduak debekatuta. Nork azaldu die babesa?

Ezkerreko alderdiek, Frantzia Intsumisoa buru, babesa agertu diote legez kanporatutako mugimenduari, eta, horrez gain, baita ekologistek zein bestelako herri mugimenduek ere: Greenpeace, Amnesty International, Giza Eskubideen Liga, Solidarioak... Sindikatuek, Confederation Paysannek eta erreferentzia publiko diren hainbat ordezkarik, besteak beste, Greta Thunbergek eta Disha Ravi nekazarien altxamendua babesteagatik Indian atxilotu zuten ekintzaileak. Europa Ekologia-Berdeak alderdiko idazkari nagusiak ere babesa azaldu dio LSDLTri. Zer egingo dute orain?

LSDLTk jakinarazi du helegitea jarriko duela gobernuaren erabaki horren aurka, eta Frantziako justizian prozedura galduz gero Estrasburgoko Auzitegira joko duela. Horretan 2.000 erakunde eta lagunek babestu dutela adierazi du. Haren webgunea eta sare sozialak blokeatuta geratuko direnez, komunikaziorako beste kanal batzuen berri eman dio gizarteari, eta tokiko batzordeei errepresioari aurre egin ahal izateko hainbat gomendio zabaldu dizkie.


49 urteko langile bat zauritu da Martzillan, 2-3 metrotik erorita

Corellako behargina helikopteroan eraman behar izan dute Nafarroako Ospitale Gunera. Zauritua etxola aurrefabrikatu baten eraikuntzan parte hartzen ari zen bertako industrialdean.

49 urteko Corellako langile bat zauritu da ostegun honetan, Martzillako (Nafarroa) industrialdean, enpresa batean bi-hiru metrotik erorita, Foruzaingoak jakitera eman duenez.

Ezbeharra 12:45 aldera gertatu da enpresa batean, Martzillako Complejo Deportivo etorbidean. Behargina etxola aurrefabrikatu baten eraikuntzan parte hartzen ari zen.

Langilea helikopteroan eraman behar izan dute Nafarroako Ospitale Gunera.

57 urteko Irungo langile bat hil zen asteazkenean Igantziko harrobian izandako lan-istripu batean. Era berean, Berriozarko 54 urteko behargin bat hil zen Berriobeitiko enpresa batean, pala kargatzaile batek harrapatuta.

Asteazkeneko heriotzarekin, azken egunetan lau behargin hil dira lan-istripuan, Foru Erkidegoan, LABek agiri batean salatu duenez. "Aste beltz" honetan, bost egunetan, hiru pertsona hil dira lan-istripuan, Nafarroan, 14 urte hasieratik, ELAk ohar batean deitoratu duenez.


Zabalik, etxebizitzak alokairuan hartzeko dirulaguntza deialdia

Maiatzaren 19a izango da eskaerak aurkezteko azkeneko eguna, eta ekainean izango da behin-behineko ebazpena. 2021eko deialdian kontuan hartzeko hainbat aldaketa daude.

Etxebizitzak alokairuan hartzeko dirulaguntzak bideratuko ditu Hernaniko Udalak, zazpigarren urtez. Guztira, 133.000 euroko partida ezarri du, eta bi modalitate egongo dira: gazteenak (18-36 urte bitartekoena) 76.500 euroko partida du eta helduenak, berriz, (36 urtetatik gorakoena) 56.500 eurokoa. Deialdia 18 urtetik gorako herritarrei dago zuzenduta, eta dagoeneko zabalik dago eskaerak egiteko epea. Interesa dutenek maiatzaren 19a dute horretarako azkeneko eguna.

Aldaketak, aurtengo deialdian

Udalak jakitera eman duenez, 2021eko deialdian kontuan izateko hainbat aldaketa daude. Hain justu, diruz lagunduko diren alokairu-gastuen epea 12 hilabetekoa izango da: 2021ko urtarrilaren 1etik 2021eko abenduaren 31 arteko alokairu-gastuak lagunduko dira. Horrekin batera, erroldari dagokionez, errolda epea murriztu egin da. Hernanin erroldatuta egotea ezinbestekoa da gutxienez 6 hilabeteko antzinatasunarekin, etenik gabe, dirulaguntza eskatzeko epea amaitzen den egunetik atzera zenbatzen hasita. Hau da, 2020ko azaroaren 19tik baino lehenago erroldatutakoek eskatu ahalko dute.

Horiez gain, beste aldaketa bat da diruz lagunduko diren gehienezko alokairu errenta 700 eurokoa izango dela. Gainera, bizikidetza unitateko diru-sarreren mugak aldatu egin dira: bakarka, 28.000 euro gordin urtean; kide bat baino gehiago, 39.000 euro gordin urtean; eta, azkenik, autonomoei 222.000 euroko sarrerak dituztela kontabilizatuko zaie. Azkenik, Eusko Jaurlaritzak onartuta dituen alokairu laguntzen deialdiek lehentasuna izango dute udal laguntza hauetan: Gaztelagun, DSBEren EPO laguntza, GLL eta Prestazio Subjektiboaren Eskabidea.

Maiatzaren 19a, epemuga

Interesa dutenek udaletxeko iragarki taulan eta Udaleko web-orrian ikus ditzakete oinarriak. Edo, bestela, Herritarren Harrera Zerbitzuan (HHZ) ere eskatu daitezke oinarriak, inprimatuta. Eskaera orriak ere Udaleko webgunean edota HHZn eskatu daitezke.

Eskaera egiteko epea maiatzaren 19an amaituko da. Beharrezkoa da eskaera orria egoki betetzea eta eskatutako dokumentazioa atxikita, Udal Erregistroan aurkeztea. Edonola ere, aurreko urteetan eskaera egin duten herritarrek ez dute dokumentazioa berriro aurkeztu beharko, betiere eskatu den hori udaletxean baldin badago.

Eskaera guztiak aztertutakoan, beharrezkoa den kasuetan, dokumentazioa eskatzeko epea zabalduko da; eta eskatzaileari gutun bidez jakinaraziko zaio zein dokumentazio aurkeztu behar duen.

Behin-behineko ebazpena, ekainaren amaieran

Dirulaguntzaren behin-behineko ebazpena ekaina amaiera aldera izatea espero da. Eskatzaileei gutun bidez jakinaraziko zaie onuradun izan diren, eta horrela bada, zenbateko dirulaguntza jasoko duten. Kopurua bi zatitan jasoko dute. Lehena, ebazpenaren ondoren egiten da, horretarako dokumentazioa aurkeztu ondoren; bigarrena, berriz, 2022ko urtarrilean.

Kudeaketa Politika Sozialetako Haur, Nerabe eta Gazteria Arloak kudeatzen du. Beraz, informazio zehatzagoa behar izanez gero, hauxe da harremanetarako kontaktua: gazteria@hernani.eus edo 943 57 54 35 (Amaia).


Euskarazko hezkuntzaren aldeko mobilizaziorako deia egin dute hainbat eragilek

Gazte Euskaltzaleen Sareak, euskalgintzako hainbat norbanakok eta beste hainbat eragilek agerraldia egin dute Egiako epaitegiaren aurrean, “euskararen eta euskaldunen aurkako azken erasoak salatzeko”.

Gazte Euskaltzaleen Sareko Begoña Garaikoetxeak eta AEK-ko Aize Otañok hartu dute hitza, eta “herri erantzun sendo bat” emateko beharra nabarmendu dute. Duela urtebete Gazte Euskaltzaleon Sareak antolatutako Euskara Aurrera manifestazioan azaldu zuten “kezkatuta” zeudela euskararen egoerarekin. “Kezkagarritzat jo genituen euskararen aurka hartu ziren erabaki judizialak, euskarak pantailetan zuen presentzia murritza, eta euskaraz ikasteko eskubidea behin eta berriz urratzea. Eta gure belaunaldiren bizipenetatik eta ikuspegitik, egoera horri erantzun beharra ikusi genuen”, azaldu dute.

Milaka herritar bildu zituen 2022ko maiatzean Donostian egin zuten manifestazio horrek, eta azaldu dutenez, “mobilizazioak utzitako poza eta ilusioa lagun”, urte honetan lanean jarraitu dute. “Horren emaitza da, besteak beste, Ikama eta unibertsitateko euskara taldeekin batera, euskara eta euskaraz ikasteko eskubidearen aldeko martxoaren 23ko mobilizazioa”, adierazi dute.

Euskararen aurkako “oldarraldia”

Mobilizazio horren antolatzaileek azaldu dutenez, euskaraz bizi nahi dutenen aurkako “oldarraldi politiko, juridiko eta mediatikoak ez du etenik izan iaztik”. Oldarraldi horrek azken urteetan euskara “gogor zapaldu” duela salatu dute, “hizkuntza-eskubideen urraketak ahalbidetuko dituzten epaien bidez, bai eta urraketa horiek justifikatzeko diskurtsoen bidez ere”.

Ildo horretan, Uliazpiko azkenengo epaiak “marra gorri guztiak gainditu” dituela uste dute. “Bertako langileen aurkako eta, batez ere, herritar zaurgarrienen euskaraz bizitzeko eskubideen aurkako eraso zuzena izan da”, nabarmendu dute. Epaile eta magistratuak “hizkuntza politika erreakzionarioak” garatzen ari direla uste dute, eta hizkuntza politikak garatzeko aurreko belaunaldiek eskuratutako eskuduntzen aurkako “eraso zuzenak” egiten ari direla ere bai.

Hori dela eta, martxoaren 23an hezkuntza euskaldunaren aldeko mobilizazioan “kaleak betetzeko” deia egin dute. “Martxoaren 23ko mobilizazioak erantzun herritar bat behar du izan, gure hizkuntza, gure etorkizuna eta gure eskubideak direlako jokoan daudenak”, adierazi dute.


Mikel Sagarzazu bikoizleak nola grabatzen duen ikusten

Mikel Sagarzazu oñatiarra bikoizlea da, eta pandemia egoerak bultzatuta, etxean duen estudioan grabatzen ditu geroz eta lan gehiago. Nola lan egiten duen ikusi ahal izango da erreportajean.


Aratoste-jaiak: "Gaiteroen kalejira".

Soraluze eta Arrasateko gaiteroek herriko kaleak alaituko dituzte, arratsaldeko 6etatik aurrera.


Urtarriletik ekainera 1,5 puntu jaitsi da Azpeitiko langabezia tasa

Ekaineko datuen arabera, %8,9 da herriko langabezia tasa. Gipuzkoako tasa %10,3 da eta %12,6 Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoa. Azpeitiko Udalak "bide onetik" doala uste du badu ere, "lan handia" du oraindik aurretik. Horregatik, aurrera begira "herriko industria zaintzeko" konpromisoa duela esan du.

Urtea hasi denetik behera egin du Azpeitiko langabeen kopuruak. Hain zuzen ere, urtarrileko langabezia tasa %10,4 izan zen, eta ekainekoa, berriz, %8,9. Horrenbestez, sei hilabetean 1,5 puntu jaitsi da langabeziaren tasa herrian. Azpeitiko langabezia tasa Urola Erdiko batez bestekoaren (%9,6) azpitik dago, eta baita Gipuzkoakoaren (%10,3) eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoaren (%12,6) azpitik ere. Udalak jakinarazi duenez, erakundearen lehentasuna da lagabeziari aurre egitea, "ekonomia sustatuz eta herritarrek lan mundurako dituzten beharrei erantzuteko ikastaroak eskainiz". Udalaren arabera, "nabarmena" da duela bost urte hasitako ibilbidea emaitzak ematen ari dela. "Ekonomia suspertzeko erronkari duela bost urte heldu genion, eta, ordutik, milioi bat euro inbertitu ditu udalak urtero". Udalak azaldu duenez, jarri dituen baliabideetan bi dira garrantzitsuenak: "Batetik, formazioa, eta, bestetik, Sustapen Ekonomikorako plana". Udalak lanean jarraituko duela azaldu du, 630 langabetu "gehiegi" direlako eta lan egin nahi duen langabe bakarra ere ezin dutelako onartu. "Horretaz gain, langileen lan baldintzak ere asko hobetu beharra dugu", azaldu du Eneko Etxeberria alkateak. Azpeitiko Udalak "bide onetik" doala uste du badu ere, "lan handia" du oraindik aurretik. Horregatik, aurrera begira "herriko industria zaintzeko" konpromisoa duela esan du.


Asteburuko eraso homofoboa gaitzetsiko dute gaur

Amasa-Villabonako eta Zizurkilgo udalek deituta elkarretaratzea egingo dute gaur 12:00etan bi herriak batzen dituen oinezkoen zubian, asteburuan Villabonan izandako erasoa gaitzesteko.

Amasa-Villabona eta Zizurkilgo udalek esan dute aniztasunaren aldeko aldarria egiten dutela «ozen eta garbi». «Herri anitza nahi dugu, non edozein lasai eta seguru bizi ahal izango den. Non bakoitzaren aukerak eta izaerek herria aberasten duten», adierazi dute. Hori dela eta, asteburuko eraso homofobo eta arrazista gaitzesteko elkarretaratzea deitu dute gaurko, hilak 17, hain justu LGTBIfobiaren aurkako egunean. «Egun hau baliatu nahi dugu inongo eraso homofoborik ez dugula onartzen esateko ere», gehitu dute.

Udalek gaineratu dute alkohola ez dela aitzakia eta eztabaidak ezin direla indarkeriarekin konpondu, «are gutxiago irain homofoboekin». Bestelako jendarte eredu bat nahi dutela aldarrikatu dute eta asteburuko gertakaria irmoki salatu dute. «Villabona eta Zizurkilgo udalok lanean jarraituko dugu homofobiaren, xenofobiaren eta matxismoaren aurka. Gure herritarrak, jatorria eta sexu orientazioa edozein izanda ere, askatasunean bizitzea nahi dugu».

Gaurko elkarretaratzea 12:00etan izango da Amasa-Villabona eta Zizurkil arteko oinezkoen zubian, eta herritarrei parte hartzeko deia egin diete.

Aiztondoko Mugimendu Feministak ere bat egin du udalek deitutako gaurko mobilizazioarekin. "Ez dugu ez eraso homofoborik ezta inolako LGTBIQ+ fobiarik ere onartzen", adierazi dute mugimendu feministatik.


Udalbatzak ez du huts egin

Goiztiarrenak izan dira Kabi Alai elkarteko bazkideak; Ostegun Gizenero bezala, aurten ere, udalbatzako kideez eta bordon dantzariz mozorrotu dira, eta txarangarekin batera egin dute Plaza Berritik udaletxerainoko bidea.


Iturrietan Sagardotegian hamabostaldi kultura egingo dute

Izarren azpiko euskal zinema zikloaren barruan Aitor Alberdiren Memoriaren istorioak film laburrak eskainiko dituzte.


Rikardo Arregi Kazetaritza Sarietan, Kazetaritza Saria: Miel A. Elustondo


#35 Beraneanteak II

Lekarozen uda eta oporraldiak pasatzen dituen Lula Humberrekin egindako mahai-inguruaren bigarren zatia.


Maria Jose Galdeano, irabazlea

Kronikakide kanpainaren barruan, zozketa gehigarria izan da hilabete honetan: Basqueland-ek zazpigarren urteurrenagatik antolatutako Oktoberfest jaialdirako sarrera bikoitza. Parte hartzeko epea itxita, Maria Jose Galdeano Iriberri izan da saritua. Zorionak!


Familiako bost belaunaldiren lekukoa

Momentuko oroitzapenak harrapatzen dituzte argazkiek, momentuko sentipenak. Familia artxiboan arakatuta sortu du Amaiur Arronategik argazkietan oinarritutako eta Ajangizko kultur etxean ikusgai dagoen erakusketa: Loturez. Apirilaren 14ra bitartean bisitatu ahalko da bilduma.

Guztia oroitu ezin izanagatik ere, bakoitzak bere memoria du eraikita, arrakala propioekin. Eta, Arronategiren berbetan, arrakala horiek osatzen dute memoria: “Argazkietan harrapatzen saiatu gaitezkeen arren, ihes egiten du atzekoak”. Familiako bost belaunaldiren lekukoa “zatika” gordetzen duen 200 argazkiz osatutako artxiboarekin egin du erakusketa. Familiaren garapena dokumentatuta ageri da bilduman, baina erakusketa ez dute soilik argazkiek gorpuzten, “horiei loturik doazen memoriak eta bizipenek baino”.

Loturez erakusketan, ez dira gutxi argazkietan eta bideoetan agertzen diren bizipenak, bertaratzen direnek oroitu ditzaketenak. “Denbora markatzen dute, bizitzan zeharreko apunte konkretuak dira. Onak eta ez hain onak. Hutsuneekin, lausoki oroitzen dituzu batzuk, zatika. Amamaren etxeko bazkariak esaterako. Lehengusu guztiok, menuaz akordatu ez arren, mahaia janzten zuen mantel koadrodunaz gogoratzen gara. Gorria eta zuria. Oraindik ere egongo da bertan nonbait gordeta, seguru. Edota belar txar artetik jolasten zeundetela joandako pilota hartzea egokitzen zitzaizunean, norekin jolasten ez, baina aitonaren ahotsa gogoratzen duzu: ‘Asun artean ez hartu arnasa’. Eta, badaezpada, kasu egiten zenion, guztiz fidatu ez arren. Pikatzeko beldurrak irabazi ez zedin”, gogoratu du artistak.

Memoriaren ariketan, “oroitzapenak jantzita” daude, bakoitza bere arrakalekin, faltarekin, malenkoniarekin, haserrearekin… edo guztiak batera. “Zatika, arrakalekin gogoratzen ditugu. Ez daude guztiz osorik, usainak, amaren kolonia, esandakoak, tokiak, itsaso parean, negarrak, zaporeak, norbaiten urte eguna zenean ekarri ohi zuten txokolate tarta, musika, lotsak, ahotsak…”, dio Arronategik, eta horiek islatu ditu bere obran.


Berako Suhiltzaile boluntarioak jendea behar dutela kontatu digu Jon Altunak

Berako Suhiltzaile boluntarioek jendea behar dutela eta, Jon Altuna suhiltzailearekin egon gara


Urrirako, herritarren %90 txertatuta egongo dela adierazi du Sagarduik

12 urtetik gorako herritarren %83,9k bukatu du txertaketa zikloa EAEn eta %89k hartu dute lehenengo dosia. Guztira 3.207.371 txerto jarri dira; momentura arte iritsi diren dosien %89,9.

Hiru astetan Osasun Sailaren helburua betetzea aurreikusten du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak; esan du, urrirako, 12 urtetik gorako hamar herritarretatik bederatzi egongo direla guztiz txertatuta.

Azken datuen arabera, hnako hau da txertaketaren egoera, adin-taldeetan banatuta:


Urkulluk «ahotsa eta erabakia» nahi ditu EBn estaturik gabeko nazioentzat

Jaurlaritzako lehendakariak beste gobernantza eredu bat eskatu du Europan, gaitasun legegilea duten eskualdeen «aniztasuna islatu dadin».

RLEG Lege eskumenak dituzten Europako Eskualdeen Ekinaldiko kideak Bilbon elkartu dira gaur, estreinakoz aurrez aurre, eta, bilkura horretan, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk beste gobernantza eredu bat eskatu du Europako Batasunerako, gaitasun legegilea duten eskualdeek eta nazioek «ahotsa eta erabakitzeko gaitasuna» izan dezaten. Europa «heterogeneoa eta askotarikoa» islatuko duten erabakitze organoak eskatu ditu EBn.

Eusko Jaurlaritza da RLEG ekinaldiko sustatzaile nagusia, eta, haren lehen batzarrean, Urkulluk «aitortza handiagoa» eskatu du lege eskumenak dituzten nazio eta eskualdeentzat. Bilboko RLEG Adierazpena onartu du batzarrak, eta estaturik gabeko nazio eta eskualde hauek sinatu dute hura: EAE, Katalunia, Korsika, Flandria, Sardinia, Azoreak, Behe Austria, Madeira, Piamonte, Salzburgo, Tirol, Valentzia eta Balear Uharteak. «Eskatzen dugu Europako gobernantzan rol berezi batekin aitor daitezela formalki lege-eskumenak dituzten eskualdeak eta nazionalitate konstituzionalak», adierazi du Urkulluk.

Jaurlaritzako lehendakariak gogora ekarri du 1947an Jose Antonio Agirre lehen Jaurlaritzako lehendakariak parte hartu zuela Nazioarteko Talde Berrietan; Europako Demokrazia Kristauaren aitzindarian, alegia. Europako integrazio politikoaren sustatzailetzat jo ditu demokrata kristauak. Azaldu du handik urtebetera Eusko Jaurlaritzak parte hartu zuela Hagako Biltzarrean, eta ordutik «Euskadi Europako Batasuneko eta haren balioen defendatzailea» izan dela; balio horiek zerrendatu ditu, halaber: «Askatasuna, demokrazia, bakea, berdintasuna eta giza eskubideen defentsa».

«Inoiz baino beharrezkoagoa»

Adierazpena sinatu duten nazio eta eskualdeek helburu komuna dutela esplikatu du Urkulluk: «Posible da, eta inoiz baino beharrezkoagoa, Europako beste gobernantza eredu bat sortzea; eredu bat zeinak ahotsa eta erabakitzeko gaitasuna emango dien herrialde txikiei, nazioei eta lege gaitasuna duten eskualdeei, ez bakarrik estatu kideei. Denok gara Europako proiektu honen kide. Beharrezkoak gara; gure ekarpena egin behar dugu».

Gasteizko gobernuko buruak uste du egungo eredua «eraginkorragoa» izango dela «aktore gehiago» sartzen baditu barrura, «aniztasunak aberastasuna ekartzen duelako Europara, apur bat txikiagoa dena baztertu ezin duen Europara».

2018an jarri zuten martxan RLEG, Europa «heterogeneoa eta askotarikoa» dela uste dutelako taldeko kideek, eta «Europako politikan zuzenean parte hartu» nahi dutelako. Gaur egun, EBko zazpi estatu kidetan daude «gobernuak eta parlamentuak dituzten eskualdeak, herritarrek zuzenean aukeratuak». 71 dira guztira, eta horiek denek dute ahalmen legegilea konstituzio batek jasoa. «Europako Batasuneko herritarren %45ek konfiantza dute gobernu horiengan politika sozioekonomikoak eta ingurumen politikak gara daitezen», esan du Urkulluk.


Lau t'erdiko hirugarren txapela Altuna III.arentzat

Amezketako aurrelaria 22-20 gailendu zaio Unai Lasori, Bizkaia Frontoian publikoaren aurrean jokatu den final ezin parekatuagoan.

Jokin Altunak bereganatu du Lau t'erdiko 2021eko txapela, Unai Lasori 22 eta 20 irabazi ostean. Hirugarren txapela da Amezketakoarentzat kaiolan, sei final jokatu eta gero.

Altunak eta Lasok oso final gogor eta ikusgarria eskaini diete Bilboko Bizkaia Frontoian bildu diren pilotazaleei, covid-19aren aurkako murrizketak bertan behera geratu zirenetik lehen aldiz ikusleek harmailetara joateko aukera izan baitute.

Bizkarreta-Gerendiaingoak urduri antzera ekin dio finalari, lehendabiziko bere bi sakeak luzeegiak izan baitira. Dena den, jokoaren ekimena berea izan da eta 2-4 aurreratzea lortu du, oldarkor jokatuta. Altunak, ordea, bere txapeldun sena agerian utzita, berehala irauli du markagailua sake-errematearekin min eginez eta Baikoko pilotariaren zenbait huts baliatuta. Hala, zazpi tanto kateatu ditu bata bestearen atzetik (9-4).

Egora horren aurrean, nafarrak bere bigarren etena eskatu eta atsedenaldi horren bueltan aldea zertxobait murriztea lortu du (9-6). Hala ere, Amezketakoaren erantzuna jarraian iritsi da, bi pilotarien artean bost tantoko zuloa jartzeko (11-6), eta alde horrekin etorri da lehen hutsarte luzea (12-7).

Atsedenaldi laburrak on egin dio beste behin ere Bizkarretakoari, eta gatz handiarekin ateratako sakeekin, bi pareta ikusgarri batekin eta gantxo ezin zehatzago batekin lehia orekatzeko gai izan da lehendabizi (12-12), baita aurretik jartzeko ere (13-14).

Une horretan, bestelako partida bati eman diote hasiera bi lehiakideek. Baten tantoaren ostean, aurkariaren erantzuna etorri da segidan, eta, hala, 14-14, 15-15 eta 16-16ko berdinketak pilatu dituzte zaleen gozamenerako. Pilotariak leher eginda zeuden ordurako, eta esertzea erabaki dute biek ala biek. Gainera, ezker eskua mindu antzera egin zaio nafarrari tanto horretan, eta ondo etorri zaio geldialdia.

Lehiak ezin parekatuago jarraitu du, berdinketak bata bestearen atzetik kateatu baitituzte. Altuna agintzen heldu da azkeen etenaldira (18-17), Lasok koltxoipera bidali baitu jasotzeko modukoa zen sakea. Dena den, neurketak bere horretan segitu du, markagailuak 19-19koa erakutsi arte. Une horretan, antolatzaileek neurketa gelditzea erabaki dute, harmailetan maskararik gabe zeuden zaleei musukoa jartzea eskatzeko. Geldialdiak haserrea piztu du partidarekin berotuta zeuden pilotazaleen artean; haatik, ez dute gehiegi itxaron behar izan ikuskizunaz gozatzen jarraitzeko.

20-20 izan da markagailuak islatu duen azken berdinketa. Jarraian, neurketako tantorik gogorrenetakoa jokatu dute bi pilotariek, txapeldunaren alde joan dena (21-20). Erabakigarria suertatu da; izan ere, ondoren, finaleko azken sakea probestu du Amezketakoak berriro ere txapela lortzeko, distantzia horretako hirugarrena.

Markagailua, tantoz tanto: 1-0, 1-1, 1-2, 2-2, 2-3, 2-4, 3-4, 4-4, 5-4, 6-4, 7-4, 8-4, 9-4, 9-5, 9-6, 10-6, 11-6, 11-7, 12-7, 12-8, 12-9, 12-10, 12-11, 12-12, 13-12, 13-13, 13-14, 14-14, 14-15, 15-15, 16-15, 16-16, 16-17, 17-17, 18-17, 18-18, 18-19, 19-19, 20-19, 20-20, 21-20, 22-20.


"El Club del Tupper", asteleheneko ordutegi nagusian beste behin audientzia-buru

Javi Sierrak aurkeztutako gastronomia saioak % 17,4ko audientzia-zatia eta 237.000 ikus-entzuleko audientzia metatua izan zuen.

"El Club del Tupper" saio gastronomikoak % 17,4ko audientzia-zatia lortu zuen eta asteleheneko ordutegi nagusian audientzia-buru izan zen seigarren astez jarraian. Halaber, Javi Sierrak aurkeztutako saioak 237.000 ikus-entzuleko audientzia metatua izan zuen Euskadin eta eragin eremuan.

Abuztuaren 17ko saioan, Igor Siguero kazetaria, Yolanda Alzola aurkezlea eta David Seco txirrindulari ohia eta telebista kolaboratzailea arituko ziren sukaldean errezeta bana prestatzen.


Herri barruko autobus zerbitzuaren proposamena aurkeztuko du bihar udalak

Azkoitiko Udalak jakinarazi du herri barruko autobus zerbitzua datozen hilabeteetan jartzeko asmoa duela, eta honek izango duen ibilbidea eta maiztasuna herritarrekin erabaki nahi duela adierazi du. Dagoeneko egina dute ibilbidearen zirriborroa, eta bihar aurkeztuko dute proposamena herritarren aurrean. Izan ere, Gipuzkoako Foru Aldundiak eskualdeko autobus zerbitzua hobetzeko proiektua hasi du, eta horien inguruko ekarpenak jasotzeko bilerak egiten ari dira herriz herri. Azkoitian gaur egingo dute bilera, 18:30ean, Elkargunean, eta horren barruan aurkeztuko dute herri barruko autobus zerbitzuaren proposamena; hala, bertaratzen diren herritarrek eskualdeko garraio zerbitzuaren eta herrian jartzekotan diren zerbitzuaren inguruko eskaerak egin ahal izango dituzte.


Bide bat Sakanako historiaurrera joateko

Aranzadik eta Olatzagutiko Udalak ibilbide bat prestatu dute herri horretatik Koskobiloko aztarnategietara; azken urteotako indusketetan egindako lanaren berri zabaltzea da helburua. Aurtengo indusketa kanpaina uztailaren 3tik 28ra eginen dute.

Edurne Elizondo

Koskobilo mendigunean itsaso tropikal bat egon zen duela ehun milioi urte. Hori azaltzen du Aranzadi zientzia elkarteak eta Olatzagutiko Udalak herri horretako historiaurrea ezagutzeko prestatu duten ibilbideko karteletako batek. Olatzagutia eta Koskobiloko aztarnategiak lotzen ditu bide horrek; zehazki, herria eta Koskobilo II kobazuloa. Lur Geroa etxeko kideek diseinatu dute ibilbidea. Helburua da herritarrek aztarnategiak ezagutzea, eta azken urteotan egindako indusketen emaitzen berri jasotzea. Aranzadiko adituek uztailaren 3tik 28ra eginen dute aurtengo indusketa kanpaina.

2020tik ari da Aranzadi Koskobiloko aztarnategietan lanean. “Orain arteko emaitza oso interesgarria izan da, eta garbi dugu gauza interesgarri gehiago aurkituko dugula”, erran du indusketen zuzendari eta Aranzadiko arkeologo Daniel Ruizek.

Olatzagutiko Udalak Nafarroako Gobernuaren diru laguntza jaso du ibilbidea atondu ahal

Olatzagutiko Koskobilo aztarnategietan aurkitutako hainbat animaliaren hezurrak eta harrizko tresnak. Jon Urbe / Foku.

izateko. Koskobilo II kobazuloaren aurrean plataforma bat eraiki dute, gainera: arkeologoen sarrera errazteko, batetik, eta bisitariak hartzeko, bertzetik. Uztailaren 1erako antolatu dute lehendabiziko bisita; ibilbidea eta indusketen orain arteko emaitzak aurkeztuko dizkiete herritarrei egun horretan.

“Gure lanaren helburua beti da aurkitzen dugunaren berri zabaltzea; jendeak jakin behar du bere inguruan zer dagoen”, azaldu du Ruizek. Sakanako herri horretako udalaren babesa eskertu du Aranzadiko arkeologoak. Herri horretako alkate Joseba Vizuetek txalotu egin du Aranzadiko kideek orain arte egindako lana: “Aranzadiko kideek guregana jo zutenean, ez genuen zalantzarik egin. Inportantea da zer dugun jakitea. Iaz antolatu genituen aztarnategiak ezagutzeko txangoak, eta aurten ere eginen ditugu”, erran du.

1940ko aurkikuntza

1940an aurkitu zituzten Koskobilo mendiguneko aztarnategiak —hango harrobia ustiatzeko lanen ondorioz—, baina 2020ra arte ez da indusketa zientifikorik egin inguru horretan. 2020an, Aranzadik bere proiektua aurkeztu zion Olatzagutiko Udalari, eta harekin batera garatu dute azken urteotako lana. “Koskobilo izenaren pean, hainbat aztarnategi daude; aztarnategi horiek, gainera, garai kronologiko ezberdinetako arrastoak badituzte”, zehaztu du Daniel Ruizek.

Koskobilo I aztarnategia da harrobiko lanek 1940an agerian utzi zutena. Maximo Ruiz de Gaona paleontologoak hamalau metroko sakonera zuen leize bat aurkitu zuen harrobian egindako leherketa bati esker. “Leizea lurrez beteta zegoen; lur hori aztertu, eta Nafarroako kuaternarioko fauna arrastorik zaharrenak aurkitu zituen Maximo Ruiz de Gaonak”, kontatu du Ruizek. Arrastoen artean baziren oreinen, hartzen —hartz arreak eta Himalaiako hartz beltzak—, eta makakoen aztarnak, bertzeak bertze. “Duela 210.000 urteko errinozero baten hortz bat ere badago”, azaldu du Ruizek.

Aztarnategi hori harrobiko lanek suntsitu zuten. Harrizko tresnak ere aurkitu zituzten han: “Neandertalak bizi izan ziren hor, duela ehun edo berrehun mila urte, eta haiek egindako tresnak daude; duela 23.000 urteko tresnak ere aurkitu zituzten”.

EH Bilduko Bel Pozueta, Aranzadiko Daniel Ruiz eta Olaia Granizo, Olatzagutiko alkate Joseba Vizuete eta Izaskun Landa hautetsia, Koskobilo II leizeko sarreran. Jon Urbe / Foku.

Koskobilo II aztarnategia da Aranzadiko kideak 2020tik aztertzen ari direna. “Hildakoen haitzuloa” da. Neolitoan eta aurretik ere, ehorzketak egiteko erabiltzen zen. Oraingoz, bi norbanakoren arrastoak aurkitu dituzte: 14-15 urte baino gehiago izanen lituzke haietako batek, eta 2 urte inguru, berriz, bertzeak. “Oraingoz, kobazuloaren sarrera aztertu dugu; ziur gara barruan arrasto gehiago aurkituko dugula”, erran du Daniel Ruizek.

Zehazki, ehortzitako bi gizaki horien hainbat falange, metakarpo eta hortz aurkitu dituzte. Uztailaren 3an hasiko duten indusketa kanpainaren helburua izanen da kobazuloan egon daitezkeen arrastoak bilatzen segitzea. Arkeologoak herritarren bisiten zain egonen dira hilabete osoan.


Zamar handiak, zamar txikiak, neskak, alkatea...

Olaztiko herri ihoteetako pertsonaiak atera ziren larunbatean: zamar handiak, zamar txikiak, neskak, alkatea, apaiza, medikua, almiltea eta basozaina eta Mari Arroka. Bihar, asteartea, haur inauteri eguna izanen da eta larunbatean, hiri ihoteak.


Dorrealdia elkartasun jaialdia izanen dute asteburuan Donamarian

Gani Mirzo kurduak musika emanaldia eskainiko du ortziralean eta Mielotxin taldearen musika eta dantza proiektua aurkeztuko dute larunbatean, Kurdistango Mirzo Music Fundazioaren alde.

Dorrealdia elkartasun jaialdiaren lehen edizioa hartuko du Donamariak urriko lehen asteburuan. eta bertan musikaz, arteaz eta kultura tradizionalez gozatzeko aukera izanen da egitarau zabalarekin. Bi proiektu paregabe eta original ikusteko eta aditzeko aukera izanen da Donamarian.

Duintasunaen bidea, Kurdistandi, Gani Mirzoren eskutik ortziralean

Alde batetik Dignity Road (Duintasunaren bidea) proiektua, Gani Mirzo musikari kurduak zuzendua. Fran Lasuen eta Josean Martin musikariekin batera arituko da. Urriaren 1ean, ortziralean 20:00etan eskainiko dute Jauregian. Topaketa solidarioa izanen da, Kurdistango musikak entzuteko aukera emanen duena eta Armonías para después de la guerra dokumentalaren proiekzioa ere eginen dute.

Mielotxin taldeak ‘Ordago’ larunbatean

Urriaren 2an, larunbatean, 20:00etan Donamariako frontoiak eskainiko dute Ordago proiektua, Mielotxin taldeak sortua, Nafarroako jotan oinarritutako musika eta dantza ikuskizuna. Mielotxin taldea Iñigo Agerri, Ismael Yagüe, Pablo Castanera eta Salva Tarazonak osatzen dute eta beraiekin batera Noelia Compais jota-kantaria eta Saioa Askargorta, Leire Leza, Oihane San Martin eta Alix Artola dantzariak ariko dira.

Bi emanalditarako sarrerak online eros daitezke (www.papeleriatamayo.com) edo 722 722 163 telefono zenbakira deituta, eta bertan ere momentuan hartzen ahalko dira, 10 euroren truke. Bildutako diru guztia Kurdistango Mirzo Music Fundaziora bideratuko da.

Gaztelura bisita gidatua igande eguerdian

Egitaraua osatzeko, Lesagibelen eskultura erakusketa ikusgai izanen da urriko lehenbiziko asteburuan ere Gazteluaren lehenengo solairuan. Urriaren 3an, igande eguerdian, Jauregira bisita gidatua ere antolatu dute.


Aurreratu egin dute 2021-2022 ikasturteko matrikulazio epea

Urtarrilaren 18an hasiko dute aurten ikastetxeek matrikulazio epea eta hilaren 29ra arte iraungo du.

Bi aste eskas igaro dira 2021. urtea hasi genuenetik, baina ikastetxeak, datorren ikasturtera begira jarri dira dagoeneko. 2021-2022 ikasturteko matrikulazio kanpaina aurreratu egin dute eta hil honetan hasiko dira tramite horiek egiten.

Datorren astelehenean, urtarrilaren 18an irekiko da matrikulazio kanpaina eta hilaren 29an amaituko da. Haur Hezkuntzako, Lehen Hezkuntzako eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako ikasleei zuzenduta dago.

Herriko ikastetxeak:

Landaberri-Graikoetxea

Helbidea: Atsobakar etorbidea, 3

Telefono zenbakia: 943 370 662

Emaila: 012973aa@hezkuntza.net

Landaberri

Helbidea: Arrapide pasealekua

Telefono zenbakia: 943 365 592

Emaila: 012973aa@hezkuntza.net

Oriarte-Landaberri B.H.I

Helbidea: Pintore, 2

Telefono zenbakia: 943 899 494

Emaila: info@oriarte.eus

Oriarte-Larrekoetxe B.H.I

Helbidea: Buenos Aires aldapa 1

Telefono zenbakia: 943 899 492

Emaila: info@oriarte.eus

Zumaburu

Helbidea: Zumaburu,13

Telefono zenbakia: 943 362 274

Emaila: 012974aa@hezkuntza.net

Sasoeta

Helbidea: Kalbario bidea, 4

Telefono zenbakia: 943 361 226

Emaila: 012974aa@hezkuntza.net


76 positibo atzeman dituzte azken lau egunetan

Azkenaldiko antzeko joerari eutsi zaio herrian, baina intzidentzia tasak zertxobait gora egin du: hain zuzen ere, 1977,80koa da zifra hori. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan intzidentzia metatuak 2.000ko langa gainditu du aurreneko aldiz.

Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak eguneratu ditu COVID-19ari lotutako datuak, eta horien arabera, Azkoitian 76 kasu zenbatu dituzte azken lau egunetan: 25 ostegunean, 21 ostiralean, 7 larunbatean eta 23 atzo. Azkenaldiko antzeko joerari eutsi zaio herrian, baina intzidentzia tasak zertxobait gora egin du: hain zuzen ere, 1977,80koa da zifra hori. Ostegunean, berriz, 1.852,62koa zen tasa hori.

Aipatzekoa da, gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan intzidentzia metatuak 2.000ko langa gainditu duela aurreneko aldiz, eta Urola Kostako datuak ez dira hobeak. Azken lau egunetan, ostegunetik igandera, 830 positibo berri zenbatu ditu Osakidetzak eskualdean.

Aurreko egunetan bezala, positibo gehien Zarautzen izan dira, 271, eta ondoren Azpeitian, 187. Hala, goraka jarraitzen dute 100.000 biztanleko intzidentzia metatuek bi herri horietan; 2.503,29tik 2.976,35era igo da tasa Azpeitian, adibidez. Gorakada handienetakoak, ordea, Zarautzen eta Zumaian izan dituzte: Zarautzen, 1.781,81etik 2.424,29ra igo da tasa; Zumaian, berriz, 1.882,17tik 2.371,04ra. Ehun kasu berri izan dituzte ostegunetik atzora Zumaian. Orion ere positibo asko zenbatu dituzte: 60. Gainera, tasa altuena herri horrek du eskualdean –5.000 biztanletik gorakoetan–, 2.772,34tik 3.065,88ra igaro baita.

Herri txikiak ez daude askoz hobeto: Aian 10 positibo atzeman dituzte, Aizarnazabalen 16 eta Getarian 27. Zestoan, berriz, 49 kasu berri agertu dira, eta herri horretan 3.591koa da intzidentzia tasa une honetan. Lehengo ostegunean ere altua zuen, 3.312koa.

Errezilen eta Beizaman ere agertu dira positiboak, baina gutxiago; hiruna herri bakoitzean.

ZIUetan gaixo gehiago

Hego Euskal Herriari dagokionez, 5.362 kasu berri atzeman zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak, horietatik 1.097 kasu Nafarroan, eta gainerako 4.265 kasuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Azken hiru lurralde horietan 17.050 proba egin zituzten, eta beraz, positibotasuna %25ekoa izan da. Alegia, proba egin duten lautik batek eman du positibo. Datua are larriagoa da Nafarroan: 4.000 test egin zituzten atzo, eta positibotasuna %27,5an kokatu da.

Gaur-gaurkoz, Osakidetzaren menpeko ospitaleetan COVID-19agatik 110 paziente daude ZIU Zaintza Intentsiboko Unitateetan, eta 381 gela arruntetan. Nafarroan, 146 daude ospitaleratuta, horietatik 26 ZIUetan.

Azken astean 30 heriotza eragin ditu COVID-19ak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Bestalde, Labi bihar bilduko da, urtea amaitu aurretik neurri berriak ezartzeko.


Jon Arandiaren eskuek piztu dituzte Arrankudiagako Jaiak

Gaur hasi dituzte Arrankudiagako jaiak, ohiko patata tortilla eta marmitako txapelketarekin. Pilota elkarteko zuzendaritzako kide izandako Jon Arandiak piztu du lehen suziria, "jai herrikoi, parte hartzaile eta aldarrikatzaile" batzuen alde.

Argazkiak: Aimar Gutierrez Bidarte


Zumaiako XI. Txakurkros Lasterketak eman duena, irudietan

Guztira, 65 lasterkarik eta beren txakurrek osatu dute aurten Zumaiako Txakurkrosa, eta ibilbideari bi itzuli eman ostean, helmugara iristen lehenak Iñaki Rodriguez santurtziarra eta Olatz zabala irundarra izan dira. Eguraldi hotza eginagatik, giro aparta nagusitu da uneoro parte hartzaileen nahiz animatzera bertaratu diren ikusleen artean.

Hona hemen ikusgai lasterketako, helmugako eta sari banaketako argazkiak.


Literatura ardatz hartuta, emakumeek eginiko akelarrea

Jabetze Eskolak antolatutako euskal emakume idazleen irakurketa feminista taldeak ostegunean ekingo dio bideari; Beatriz Rubiok gidatuta, hiru saio izango dira.

Jabetze Eskolak udaberrirako proposatzen dituen jardueren artean euskal emakume idazleen irakurketa feminista taldea dago. Beatriz Rubiok gidatuta, etzi, ostegunean hasiko da, eta hiru saiotan emakumeek idatzitako literatura izango dute aztergai, liburutegian. Parte hartzeko interesa duenak Tolosako Udalaren webgunean (Tolosa.eus), Berdintasuna atalean eman dezake izena.

Irakaslea da Tolosan bizi den Beatriz Rubio, eskarmentua du pedagogia feministan, eta Kattalin Minerren lekukoa hartuko du irakurketa feminista taldea gidatzen. «Emakumeak liburu baten inguruan, giro lasai eta goxo batean elkartzeko eta akelarre moduko bat egiteko aukera izango da», dio. Finean, liburuetan agertzen diren gaiak genero ikuspegitik landuko dituzte, «norbere esperientzia eta bizipenetatik».

Hizpidea emango dien liburuei dagokienez, Ana Malagonen Ez dakit zertaz ari zaren liburuarekin hasiko dira etziko saioan. Maddi Ane Txoperenaren Ene baitan bizi da izango da apirilaren 28an aztertuko dutena, eta Oihane Amantegiren Ibaiertzeko ipuina landuko dute maiatzaren 26ko azken saioan. Kattalin Miner eta bere artean aukeratutakoak direla adierazi du Rubiok: «Hiruretan idazlea emakumea da, hirurak euskaldunak dira eta euskaraz idazten dute; Malagonena ipuinak dira eta besteak nobela, beraz bi genero txertatzeko aukera ematen dute; guztietan emakumea da pertsonaia protagonista, eta emakumearen papera belaunaldi desberdinetan ikus daiteke».

«EUREN UNEA BEHAR DUTE»

Saio horiekin herritarrak emakumeek idatzitako literaturara gerturatzea lortu nahi dute. Izan ere, Rubioren arabera emakume idazleek «beste begirada bat» dute, eta «beste era batera» lantzen dituzte gaiak. Horretaz gain, euskaraz irakurtzera ere bultzatu nahi dute, «jendeak ikus dezan gaur egungo gaiak euskaraz jorratu daitezkeela».

Liburuetan agertzen diren gaiez «beldurrik gabe hitz egiteko gai izatea» nahiko luke taldeko gidariak: «Mahai gainean jarriko diren gaiak sakonak dira, eta horiei buruz ahalik eta filtro gutxien jarrita hitz egitea da asmoa». Eta horretan, emakumeen arteko solasaldiak izateak garrantzia duela dio: «Eskolan ere ikusten dut hainbat gai neskak eta mutilak elkarrekin landu beharrekoak diren bezala, neskek euren unea behar dutela batzuetan, beraien sarea sortu, beraien hitza entzun eta aintzatespena emateko euren ahotsari. Guztiok behar ditugu gure gauzak lasaitasunez bizi eta kontatzeko momentuak, eta profil desberdineko emakumeen artean egiteak asko lagundu dezake». Horri liburu baten bueltan eta liburutegi batean izatea gehituz emaitza «oso polita» izan daitekeela uste du.

Saioekin hasteko «gogotsu» dagoela dio Rubiok, eta «opari, eta aldi berean, erronka» moduan hartu dituela: «Umiltasun osoz hartu dut, ni ez bainaiz Kattalin, eta zaila izango da bere maila ematea». Herritar guztiak gonbidatu ditu esperientzia bizitzera; «partaideak eta ni berdintasun egoera batetik abiatuko gara, eta ikusiko dugu nolako bidea egiten dugun».


Ostiraletik igandera 35 positibo baieztatu dituzte eskualdean

Aurreko asteburuko positiboen erdiak baino gutxiago atzeman dituzte oraingoan, eta jaitsiera adierazgarria izan dute zenbait herritako intzidentzia tasek. Altuena Azkoitiak du: 100.000 biztanleko 767,37.

Koronabirusa indarra galtzen ari da eskualdean. Joan den astean egoerak nabarmen egin zuen hobera, eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak argitaratu berri dituen datuen arabera, asteburuan indartu egin da joera. Ostiraletik igandera, guztira, 35 positibo baieztatu dituzte Urola Kostako herrietan, aurreko asteburuan atzeman zituztenen erdiak baino gutxiago; 77 izan ziren orduan. Joera orokorra da, egoerak udalerri guztietan egin du onera, eta intzidentzia tasetan antzematen da hori: gaur-gaurkoz, inork ez du gainditzen 100.000 biztanleko 800eko langa.

Ostiraletik igandera Azpeitian baieztatu dituzte positibo gehien; hamahiru —sei ostiralean, bi larunbatean eta bost igandean—, baina aurreko asteburuan baino bi gutxiago izan dira. Intzidentzia tasa altua du oraindik, 100.000 biztanleko 538,03, baina duela hilabete hiru aldiz handiagoa zuen, eta duela astebete ia bikoitza.

Zarautzen bederatzi positibo zenbatu dituzte ostiralaz geroztik —ostiralean lau, larunbatean hiru eta igandean bi—, aurreko asteburuan baino hamalau gutxiago, eta argi gorriak pizten diren 500eko muga horretatik geroz eta urrunago dago. Gaur, 100.000 biztanleko 369,08 da hango intzidentzia tasa.

Azkoitian, berriz, sei positibo atzeman dituzte asteburu honetan —ostiralean bat, larunbatean lau eta igandean bat—, aurrekoan baino hamalau gutxiago. Eta eskualdeko intzidentzia tasa handiena izaten jarraitzen duen arren, azken egunotan jaitsiera nabarmena izan du: gaur astebete 967,55 zen, eta gaur 767,37 da.

Azkoitiaren atzetik, Orio da intzidentzia tasa altuena duen eskualdeko herria, baina han ere astebetean asko aldatu dira gauzak. Duela astebetebe 1.105,43 zen tasa, eta gaur 725,95 da. Ostiralaz geroztik, lau positibo baieztatu dituzte herrian —bi ostiralean, bat larunbatean eta bat igandean—.

Zestoan bi positibo zenbatu dituzte azken hiru egunotan, Zumaian bakarra, eta eskualdeko gainontzeko herrietan —Aia, Aizarnazabal, Getaria, Errezil eta Beizama— ez dute positiborik atzeman.

Ospitaleratzeak gutxitzen

Hego Euskal Herrian 7.443 PCR eta antigeno test egin zituzten atzo, eta horietatik 521ek eman zuten positibo. Horrek esan nahi du positibo kopurua murriztu egin dela, test gutxiago egin dituztelako, baina positibotasun tasa igo egin dela; %6,9koa da. Bizkaian 206 kasu baieztatu zituzten atzo, Gipuzkoan 177, Nafarroan 83, eta Araban 45.

Gaur-gaurkoz, koronabirusarekin lotutako arrazoiengatik 418 lagun daude Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan ospitaleratuta; horietatik 136 Zainketa Intentsiboen Unitatean (ZIU). Joan den astelehenetik hona gorabehera handirik ez dute izan zenbaki horiek, baina aipatzekoa da azken egunotan asko murriztu dela eguneko ospitaleratzeen kopurua. Joan den igandean 58 lagun ospitaleratu zituzten, eta atzo 24 izan ziren.


9.000 kontratu Frantziako posta zerbitzuan, egunean lau milioi pakete banatzeko

Frantzian konfinatuta jarraitzen dute, eta egoera horretan eskaera asko online egiten dituzte eta paketeak gero postaz bidali behar dira.


Zer dator? Joseba Barandiaran, euskaldunak eta finantzak

Ongi etorri Bilbo Hiriaren Zer dator? tarte prospektibo transbertsal honetara. Gonbidatuekin solasean, saiatuko gara hainbat arlotan datorkiguna igartzen-iragartzen. Etorkizuna gure esku dago? Auskalo, baina hobe izango da lagungarri batzuk izatea, adituen eskutik. Gaur finantzen munduari erreparatu diogu, eta horretarako Joseba Barandiaran (Legazpi, 1973) izan dugu solaskide. Ekonomialaria, bertsolaria eta kirolaria dugu Joseba, -lari eta -zale ere, era berean.

Solasaldi atsegina izan dugu euskaldunok finantza munduarekiko dugun harremanaz, ekonomiaren globalizazioaz, deslokalizazioaz, bankuez, horniduren krisiaz, gasaren garestitzeaz, inflazioaz, inbertsioez… Pottojorran bertso eskolako kidea denez gero, bertsolaritzaren etorkizunaz eta ekonomiarekiko harremanaz ere mintzatu gara Barandirekin.

https://bilbohiria.com/docs2/2021/ibaizabal/211121_ZerDator-Joseba_Barandi_ekonomiaz.mp3

Deskargatu hemen.


Athletic, hirugarren finalera

Athleticek Espainiako Kopako finala jokatuko du, Levanteri luzapenean irabazi eta gero. Galtzen joan da, baina emaitza iraultzea lortu du Berenguerren golarekin. Finalean Bartzelona aurkari, apirilaren 17an. Hamabost egun lehenago Realaren aurkakoa dauka, aurreko denboraldiko Kopakoa.

Athleticek hiru final jokatu nahi zituen 2021ean, eta lortu du balentria. Espainiako Kopako denboraldi honetakoa falta zitzaion, eta atzo eskuratu zuen txartela, Levanteren zelaian 1-2 irabazi eta gero. Bartzelonaren aurka jokatuko du finala Sevillan, apirilaren 17an. Superkopako titulua badu, eta aukera du iazko Kopakoa eta oraingoa ere lortzeko.

Iñigo Martinez gabe ekin zion partidari, Apelazio batzordeak ez ziolako lau partidako zigorra behin-behinean eten. Unai Nuñez jarri zuen Marcelinok ondarrutar atzelariaren partez, baina haren lekuan Yeray ipiniz. Euskarrian Vesga eta Unai Lopez hautatu zituen entrenatzaileak. Beste jokalari guztiak, espero zirenak. Levanteren kasuan, jokalariak bainoago, zer estrategia hautatuko zuen zen zalantza. Ostrukarena egitearen alde egin zuen Paco Lopezek. Beste modu batera esanda: taldeak egiten ez dakiena, edo partidak irekitzea eta korrika egitea bezain ondo menderatzen ez duen moldea. Bigarren zatian oso agerian geratu zen hori, etxekoen ezintasuna eta deseresotasuna nabarmenduz.

Horretan eragina izan zuen Athleticek ere. Presioari esker, Levanteri aurrera egitea galarazi zion gehienetan. Gainera, atera izan zenean, baloia galdutakoan nahi beste erraztasun eman zizkion Athletici kontraerasoan ateratzeko. Hain justu, horretan moldatzen da oso ondo Marcelinoren taldea. Norgehiagoka hasi orduko ikusi zen zein zegoen eroso, eta zein ez. Athletic osoago zegoen, sendoago, berea egiten. Levante, ez. Baina futbolak izan ohi dituen apeta bitxi eta ezusteak tarteko, Levantek sartu zuen lehenengo gola. Moralesek ezkerretik egin zuen jokaldia, eta Rogerrek jaso zuen baloia area txikian, lehen zutoinaren parean. Buelta azkar eman, eta jaurtiketa sarera joan zen. 17. minutua zen. Horrelako jokaldiak ez ote zituen beste sendotasun batekin defendatzen taldeak entrenatzailea aldatu baino lehen...

Kontuak kontu, partida hasieran behar zuen golaren bila joan beharra zeukan Athleticek, baina luzapena behartzeko, gutxienez. Berean segitu zuen. Baita Levantek ere, zuri-gorrien zorionerako. Uzten segitzen zion kontraerasoak lotzen, eta ordu-erdia gainean zela, beste bat kateatu zuten Williamsek-eta. Erdiratu egin zuen ezkerretik, eta Raul Garciari penaltia egin zion Duartek. Jokaldiaren segidan, Berenguerrek gola egin zuen, baina Del Cerro Grande epaileak penaltia lehenetsi zuen. Ez zuen hutsik egin Raul Garciak. Joaneko partidako emaitza bera zuen partidak. Unai Simonen ateko zutoinetako batek galarazi zion Levanteri bigarren gola 43. minutuan. Bigarren zatiak are gehiago utzi zuen agerian Levante ez zegoela arriskurik hartzeko. Athleticek bereari eutsi zion, baina Aitorren area ingurura iritsi zen bakoitzean, kanporaketa erabakitzeko aukera galtzen ari zenaren itxura eman zuen; sarritan, erdiraketa txarrengatik.

90 minutuak bete baino dezente lehenagotik hartu zuen partidak luzapenerako traza. Ordu erdi horretan, lehen aukera Raul Garciak izan zuen 93. minutuan. Kanpora jaurtiketa. Levantek 105.ean izan zuen berea, Unai Simonek dotore urrundu zuenean Bardhiren falta jaurtiketa. Bi taldeek aldaketa andana eginda, partida bazihoan penaltietara. Baina Berenguerren zartakoa azaldu zitzaion Athletici, nahi gabe joan zitzaionean baloia. Aurreratu, jaurti, atzelari bati jo, eta gola. Haizea alde Marcelino eta bere taldearentzat beste behin, baina merezitako saria izan zen, bere nortasunari ez ziolako traiziorik egin. Levantek bai. Alferrik ditu orain damuak.