Reala-Racing (4-0): Garaipena adiskidantzazko partidan

Kantabriarrek euren atean sartutako gol bati eta Sarpongen, Joseba Llorenteren eta Ruben Pradoren gol banari esker irabazi dute txuri-urdinek.

Realak 4-0 irabazi dio Racingi ostiral arratsaldean Tolosan (Gipuzkoa) jokatutako adiskidantzazko partida. Txuri-urdinek bolada txarra daramate Ligan eta beharbada animoak igotzeko balio izan die norgehiagoka honek.

Talde gipuzkoarraren lehen gola Sarpongek sartu du 30. minutuan (1-0) eta zortzi minutu beranduago Joseba Llorentek 2-0ekoa ezarri du markagailuan. Emaitza horrekin iritsi da partida atsedenaldira (2-0). Bigarren zatian ere Reala izan da nagusi. Racingek bere atean sartutako gol bati esker (3-0) eta Ruben Pradok lortutako golari esker 4-0 irabazi du Montanierren taldeak.


Pulpo Eskubaloiak asteburuan jokatutako partiduen emaitzak

Pulpo Eskubaloiaren taldeek asteburuan jokatutako partidek 9 garaipen eta 7 porrot utzi dituzte.


'Zinemauneak.eus': zinema eta euskara batzen dituen ataria

Zinemari buruzko informazioa euskaraz zabaltzeko helburuarekin abiatu zuen Lander Arteagak Zinema Uneak izena duen ekimena. Gaur estreinatu dute zinema.eus ataria, eta erabiltzaile guztiendako dago zabalik; hala ere, bazkideentzako txokoa ere badago.

Hasiera baten proiektu pertsonala zena kolektibo bihurtu da, eta bost lagun daude orain lanean. "Bereziki, areto komertzialetan eskaintzen dituzten filmen gaineko informazioa aurkituko duzue bertan: albisteak, kritikak, erreportajeak eta euskarazko azpitituluak dituzten trailerrak ere bai. Ez dugu euskal zineman bakarrik jarri gura fokua; eta, era berean, proiektu multimedia izatea gura dugu, argazki eta bideo askorekin", azaldu du Arteagak.

'Crowdfunding' kanpaina abian

Dirua biltzeko, gainera, jendeak ekimenarekin bat egiteko abiatu zuten Verkami plataformaren bitartez. Abenduaren 21 da laguntza-kanpaina horretan parte hartzeko azken eguna, eta honako hau helbidea: vkm.is/zinemauneak.


'Dantza' filmaren proiekzioa eta ondoren solasaldia izango dira Fagus Alkizan

Ekainaren 22an, larunbata, Dantza filma proiektatuko dute eta ondoren 'Dantza: herri laborali baten historia unibertsala' solasaldia izango da Fagus Alkiza interpretazio zentroan.

Aretoko tokia mugatua denez, ezinbestekoa izango da aurrez izena ematea, ekainaren 17a baino lehen, kultura@alkiza.eus helbidean edo 688 604 466 telefonoan.

Telmo Esnal Dantza filmeko zuzendariak, Juan Antonio Urbeltz historialari eta koreografoak, Elena Carajabville Dantzako zuzendari artistikoa, Koldobika Jauregi produkzio diseinatzailea eta Xabier Artola argazkilariak parte hartuko dute solasaldian eta Iñaki Arregi dantza maisuak bideratuko du.

Dantzen bidez herri laborari baten historia unibertsala kontatzen du Telmo Esnalen filmak eta euskal dantzei esentzia berri bat emanez, dantza tradizionalarekin pelikula garaikide bat sortu du.

Koldobika Jauregi eskultore alkizarrak dantzarekin zerikusia duen zerbait sortzea proposatu zion Telmo Esnal dantzari eta zinemagileari. Hala, apurka-apurka, mimoz eta pazientziaz, urtetako lanari esker ondu dute Dantza filma.

Nondik gatozen eta nora goazen azaltzen digu filmak, eta, horretarako, ezinbestekoa izan da Juan Antonio Urbeltz historialari eta koreografoaren parte hartzea. Urbeltzek dantzen atzean dagoen sinbologia zein den argitu dio lantaldeari eta filmaren grabaketan dantza eginez ere parte hartu du.

Hitz bakarra erabiliz, soinu bikainarekin, lokalizazio apartekin, estetika magiko batekin eta dantzari bikainekin, filma benetan ikusgarria osatu dute Telmo Esnalek eta bere lantaldeak. Elena Carajaraville zuzendari artistikoa eta Koldobika Jauregi produkzio diseinatzailea arduratu dira filmaren unibertso estetikoa sortzeaz, eta, emaitza bikaina izan da. Esate baterako, jantzi guztiek dute euren esanahia, euren sinbologia, detaile guztiak zaindu dituzte.

Dantza Euskal Herriko eta atzerriko hainbat zinema aretotan ikusgai izan da eta ekainaren 22an Alkizara iritsiko da. Fagus Alkiza interpretazio zentroan filma proiektatzeaz gainera, pelikulan parte hartu duten hainbat lagunek solasaldia eskainiko dute ondoren. Interpretazio Zentroan egunotan ikusgai dagoen Kameren aurrean dantzari: Dantza filmeko argazki sorta bat, Xabier Artola Zubillagak filmaren grabaketa saioetan ateratako argazkiekin osatu duen erakusketa.


Erregina Kopako finala: Itxako, Mar Alicanteren aurka

Nafarrek erraz hartu zuten mendean egungo txapelduna, Akaba Bera Bera, finalerdietako neurketan 33-23ko markagailuarekin.

Itxako Reyno de Navarrak Mar Alicante izango du aurkari Erregina Koparen finalean (igande honetan 12:30etik aurrera). Leonen jokatuko da eta txapelketa honetako aurreneko titulua izango litzateke nafarrentzat.

Nafarrek erraz hartu zuten mendean egungo txapelduna, Akaba Bera Bera, finalerdietako neurketan 33-23ko markagailuarekin. Alacanteko taldeak, bestalde, C.Le.Ba. Leoni irabazi zion (22-30).


Abian dira konpostagailu komunitarioak

Etxe asko eta askotan hartu dute zaborrak sailkatu eta birziklatzeko ohitura. Zizurkil Goia eta Adunan, pauso bat haratago joan dira: hondakin organikoen tratamendurako konpostagailu komunitarioak jarri dituzte bi herrietan.

Etxeko hondakinen %40 inguru, organikoa da. Orain arte, zabortegietara iristen zen hondakin organiko hori guztia. Egoerari irtenbidea eman nahian, konpostagailuak jartzearen aldeko apustua egin dute Adunan eta Zizurkil Goian.

Martxan da Adunakoa

Adunan, eskola ondoan jarri dute konpostagailu komunitarioa. Hamalau bizilagun izango dira gune hori erabiltzen lehenak, eta epe ertainean konpostagailu gehiago jarriko dituzte, herrigunean bizi diren herritarrek erabil ditzaten. Hala azaldu du Josu Amilibia alkateak: “Konposta egin ahal izateko, lursaila behar da, konpostagailua zuzenean lurraren gainean jarri behar baita. Adunan etxe asko dago lorategi edo sailen bat duena, baina badago bestelakorik ere. Horiei konposta egiteko aukera emateko, konpostagailu komunitarioak jarriko ditugu. Urte mordoxka dira papera, beira eta ontzi arinak sailkatuta biltzen direla, eta aurrerantzean zabor organikoari ere irteera ematen badiogu, hondakinen arazoari konponbide egokia emango diogu”.

Hamalau familia

Hiru konpostagailu jarri dituzte Adunan, itxitura baten barnean: “Bi konpostagailu erabiltzen hasi gara; zazpi familia batean, eta beste zazpi, bestean. Etxe bakoitzean hondakin organikoak botatzeko ontzia banatu genuen eta norberak nahi duenean ekar dezake konpostagailura. Materia organikoari materia lehorra bota behar zaio eta, noizean behin, nahastu egin behar da. Lan horiek egiteko beharrezkoak diren tresnak eskuragarri jarri ditugu eta materia lehorra konpostagailuen ondoko edukiontzian izango dute erabiltzaileek. Udal langileak arduratuko dira nahasteaz”.

Iturria, ontziak garbitzeko

Iturria ere badute Adunako konpostagailuen erabiltzaileek. Hala azaldu du Josu Amilibiak: “Froga bat egin nahi dugu. Organikoak konpostagailura bota ondoren etxeko edukiontzia garbitu nahi duenak, horretarako aukera izango du iturrian. Aldamenean, konpostagailu bat jarri dugu, ohikoa dena baino materia lehor gehiagorekin. Edukiontzia uretan pasa eta barruan geratzen diren ur eta hondakin arrastoak konpostagailu horretara botako dituzte bizilagunek. Ohikoa baino hezetasun handiagoa hartuko du eta ez dakigu emaitza zeer-nolakoa izango den, baina froga egin nahi dugu”.

Konposta, lorategietarako

Adunako lorategietan erabiliko dute herritarrek egindako konposta: “Norbaitek etxeko loreetarako edo baserrirako nahiko balu ere, hartzeko moduan izango da. Garrantzitsuena ez da gero konpostari emango zaion erabilera, hondakin organikoarentzat irtenbide egokia aurkitzea baizik. Azken finean, konposta ongarri naturala da eta horri irtenbidea ematea ez da zaila izango; lorategi, baratze, lursail, mendi..., gauza askotarako erabil daiteke”, aipatu du Josuk.

Ikastaroa eta materiala

Konpostagailuak nola erabili azaltzeko, ikastaroa egin zuten Adunan: “Iraileko azken astean egin genuen, erabiltzaile izango zirenekin. Konposta egitea ez da zaila, baina komeni da azalpen batzuk ematea. Herrigunean arituko diren herritarrekin batera, etxe bakartuetan bizi diren hamabost lagun ere hasiko dira konposta egiten”. Beharrezko materialaren banaketa ere egin zuten Adunan: “Hondakin organikoak biltzeko ontzi marroiak banatu genizkien guztiei eta etxe bakartuen kasuan, baita konpostagailuak ere. Tolosaldeko Mankomunitatetik bideratzen dute material hori guztia”, azaldu du Josuk.

KONPOSTATZEA

Konposta egitea sukaldeko eta baratzeko hondakin organikoak ongarri bihurtzea da. Etxeko konpostari esker, familia batek bere hondakinak %40 gutxitzea lor dezake.

Gipuzkoako Foru Aldundiak konposta egiten ikasteko gidaliburu bat kaleratu berri du. Konpostagailu komunitarioa erabiliko duten Aduna eta Zizurkil Goiko herritarrek jaso dute gidaliburu hori, eta sor daitezkeen arazoen inguruko azalpenak jasotzen ditu:

Oinarria

Oinarrizko lau arau jarraitu behar ditu konposta egin nahi duenak:

Konpostgailua zuzenean lurraren gainean jarri. Ez da inoiz zementuaren edo adreiluen gainean jarriko.

Materia hezea eta lehorra bolumen berdinean nahastu. Sukaldeko hondakinei, hosto edo belar lehorra, txirbila..., nahastu behar zaizkie.

Metatutakoa nahastu. Goiko geruza irauli behar da, oxigenoa sartu eta konpostatze prozesua martxan jartzeko.

Hezetasuna kontrolatu. Nahasketa lehorregia badago, konpostatzeko prozesua gelditu egingo da.

Zer bota

Materia ezberdinak bota daitezke: Barazki hondarrak, haragi eta arrain hondarrak, arrautz oskolak, sukaldeko paper zikina, lorategiko landare hondakinak, fruitu hondarrak, inausitako adaxkak... Zenbait hondakinen kasuan, komenigarria izan daiteke konpostagailura bota aurretik pixka bat txikitzea, bestela denbora asko pasatzen baitute konpost bihurtzen. Hori gertatzen da hezur, adar edota arrautz oskolekin, esaterako.

Sukaldeko paper zikina ere konpostagailura bota daiteke, janari hondarrekin zikinduta badago. Ezingo dugu bota ordea, detergente edota bestelako produktu kimikoekin zikinduta badago.

Epeak

Hondakin organikoak bi prozesu pasa behar ditu konpost bihurtzeko; deskonposizio fasea da lehena eta heltze fasea, bigarrena. Eguraldi beroarekin, sei hilabete iraun dezake prozesu osoak eta hotzarekin, bederatzi hilabete.

Arazoak saihestuz

Konposta egiteko garaian, oso garrantzitsua da materia heze eta lehorraren arteko oreka bilatzea. Materia heze gehiegi botaz gero, amoniako edota ustel usaina bota dezake konpostagailuak. Materia lehorra bota eta ondo nahastea izan daiteke irtenbidea. Eltxo, euli eta larbak agertuz gero, nahikoa izango da hondakin organikoak materia lehorrarekin estaltzea.

Aitor Sarasua

Ingurugiro zinegotzia Zizurkilen

"Konposta egitea ez da lan zaila eta hasieran, udaletxeko kideak gainean ibiliko gara”

Laster jarriko dute martxan Zizurkil Goiko konpostagailu komunitarioa. Intxaur pilotalekuaren albo batean ari dira prestatzen horretarko gunea.

Konpostagailu komunitarioen aldeko apustua egin duzue Zizurkil Goian. Zer dela eta? Argi dago hondakinen arazoari irtenbide bat eman behar zaiola. Zizurkil Goia autokonpostaia sustatzeko eremu egokia dela iruditzen zitzaigun. Baserri eta etxe askotan autokonpostagailuak jar daitezke, horretarako lursail egokiak dituztelako. Herrigunerako, berriz, konpostagailu komunitarioak jartzearen aldeko apustua egin dugu. Organikoak hondakinen %40 suposatzen du eta horri irtenbidea emanez gero, arazoaren zati handi bat konponduko dugu.

Nola bideratuko duzue? Epergain kaleko hamabost familia izango dira konposta egiten hasiko diren lehenak. Irailean egin zen lehen bilera haiekin eta gure asmoen berri eman ondoren, oso jarrera ona azaldu zuten. Zenbait zalantza argitu genizkien eta dagoeneko, martxan jartzeko zain daude. Intxaur pilotalekuaren aldamenean prestatu dugu konpostagailuentzako gunea eta laster jarriko dugu martxan. Itxitura jarri dugu eta erabiltzaile bakoitzak giltza izango du, nahi duenean hondakinak bota ahal izateko. Etxe guztietan edukiontzi marroiak banatu eta konpostagailuak jartzea bakarrik falta zaigu. Hiru jarriko dira, baina hasieran, bakarra erabiliko dugu. Modu horretan errazago zuzenduko ditugu akatsak. Lehen konpostagailu hori betetakoan, bere lana egiten utziko diogu eta bigarrena betetzen hasiko gara. Etorkizunean, herriguneko beste etxebizitzetako biztanleentzat ere modu horretako konpostagailu komunitarioak jartzea da gure asmoa.

Zein zailtasun du konposta egiteak? Konposta egitea ez da lan zaila eta hasieran, udaletxeko kideak gainean ibiliko gara, gure laguntza eskaintzeko. Materia heze eta lehorraren arteko oreka egokia bilatzea da gakoa, eta horretan lagunduko diegu. Horrez gain, txandaka txandaka, erabiltzaileei arduradun bat jartzea eskatuko zaie, konpostagailuan egin beharreko nahasketa lanez ardura dadin.

Zertarako erabiliko da konposta? Konpostagailua erabiltzen duten etxeetako lorategietan zabalduko da.

Nola bideratuko da gai hori Zizurkil behean? Ez dugu baztertzen zonalde batean konpostagailuak jartzeko aukera. Hala ere, ondo aztertu beharreko gaia da eta horretan ari gara lanean.


Erresumaren fundazio gotorrak

XI. mendean eraiki zuten Etxauz jauregia. Betidanik bizitokia izan zena XVII. mendean handitu zuten. Jende «zinez inportantak» izan ziren; Nafarroako erregearen ingurukoak.

XI. mendeko lekukoa da sukaldeko gezileiho hau. I.MIQUELESTORENA

Ainize Madariaga

Iragan magnifikoa du gaztelu horrek, eta gazteluarekin batera Baigorriko historiak» loriatzen da Antton Kurutxarri historialaria, ipuin baten gisan, Etxauz gazteluaren historia kontatzean. Gibelerat so egin, eta zinez urrunera begiratu behar da abiapuntuaz ohartzeko. Izan ere, XI. mendean dira Baigorriko jaunak aipatzen, gazteluko bizizaleak, nahiz eta Etxauzia bera XIV. mendera arte ez den aipatua. Antso Nagusiaren garaiaren lekukoa da, beraz.

Lapurdiko jaurgoari lotua zen Baigorri, Ortzaize, Arberoa eta Garaziren gisan. Baina erregek, gorte inguruko bi jaun izendatu zituen kasik ber denboran: 1023an Lapurdiko bizkondea, eta 1033an, Baigorrikoa. Orduan zen nafarra bilakatu, Lapurditik deslotuz. Auzoak, Oztibarre eta Amikuze, Akizeri lotuak ziren. Baigorritik landa, ondoko mendean, Garazi eta Ortzaize sartu ziren Erresuman; gero, Oztibarre eta Amikuze. Oraingo Nafarroa Beherea Iruñeari loturik zegoen. Hala, Baigorri lehena zen Nafarroako Erresuman sartzen, mendiez haraindi. Geroztik, jaun horiek beti aipagarri izan dira erregeren inguruan, «jaun handiak ziren, zinez». Gazteluko artxiboak galduak dira, XX. mende erdian Harri Ürrüstoi Abadiaren alargunak erre baitzituen, «ez dakigu zergatik», auhenka ari da Kurutxarri.

XI. eta XIII. mendeetan, beti ageri dira Baigorriko jaunak, XIV. mendera arte. Orduan, Etxauzko bizkondeak bilakatu baitziren. «Geroztik badakigu Etxauzia hor dela».

Murruak mintzo direlarik

Indusketak egin zirelarik, murru zaharrena XI. mende bukaera eta XII. mende hastapenean kokatu zuten. Kurutxarrik Iruritako dorretxe gisa irudikatzen du, luzeagoa; gero, XVII. mendean zabaldu baitzuten. Nafar etxeen gisara, gaineko egitura zurezkoa zukeen. Eraiki zutelarik, jaurgoaren egoitza zen. Jauregia dagoen tunturra ez du berezkoa, «erraten dute arra moldatua izan zela, Erdi Aroko mendixka zen; gaztelu muinoa, Izpegiri so, Errobi ibaiaren gainean, Baigorriri begira…». Berotzeko aisitak ziren gela ttipiek, idekidura biziki guti izateak eta supazterrek dute jauregia «tipikoki» Erdi Aroko jauntto baten bizitokia egiten. Hala, «ez da Arranomendin bezala, defentsa dorre bat baizik, ttipiagoa eta harresiez inguratua, hemen ez da harresirik atzeman».

Artxiboko zerrendek salatzen dute lur anitzeko jauna zela, erakusten baitute zein etxek zer zor zion Etxauzeri. Baigorriko jauna ez zen herriko jauna baizik, ibar osokoa zen; Azkarate, Anhauze, Lasa, Irulegi eta Baigorri bera; eta Baigorrik bortz herrixka biltzen zituen: Aritzeta, Otikorene, Ger- nieta, Lezpartze, Urkoze. Sorzabalbehera edo eta Iriberria etxeetan infantzoiak ziren bizi: Nafarroako Erresumako Erdi Aroko noblezia «ttipi-ttipia» zen, beti prest zena borrokarako, beren arma eta zaldiekin, funtsean, Jaunaren zalduneria zen. Gerla garaian, biztanleak zituzten mobilizatzen. Infantzoiek ez dute zergarik ordaintzen, «bizia gerlari ematen baitzioten; odola aberriarentzat isurtzen» baitzuten. Nobleziaren lehen izatea ziren.

Hala, orain ikusten denak badu parte zaharra, murru zabal horiekin eta parte berria XVI-XVII. mendekoa, «teilatu egitura eder horrekin». Beraz, Erdi Aroko gaztelu bat zena egoitza bat bilakatu zen, Mauleko Andurain gaztelua bezala. Dorreak parte zaharrekoak dira, defentsa sistemako gezileihoak dituzte, bi metroko murru horietan. Dorre ttipiak, aldiz, apaingarriak dira, berriagoak; bai eta «biziki xutak» diren teilatuak ere, XVII. mendekoak dira.

Etxekoak bezain ezagunak

Bizizaleen mendez mendeko genealogia osoa «biziki ongi» ezagutzen du Kurutxarrik, datu guziak baititu, XI. mendetik , XIX. mendera arte. Ordea, zer egin zuten jakitea, «zailagoa da».

Hala ere, segurtatu du XV. eta XVI. mendeak direla familiaren loraldia, kargu «izugarri handiak» zituztelako, hala nola Lizarrako merio edo merindade buru, Arranomendi Itsasuko gotorlekuko kapitaina, enbaxadetara ere igortzen zituzten… Eta semea, Etxauzeko Beltran, apezpikua ere bazen. Hori famatu egin zen 1609ko sorgin auziak geldiarazi baitzituen, haatik, «ez sorginak erretzeagatik, apezak erretzen hasi baitziren!», zehazten du historialariak, irriz, «emazteak, nahi bezainbertze, baina apezak? ez!».

Etxauzeko ezkontzak familiaren loraldia islatzen du; Iriberriko gazteluan ospatu baitzuten; han, Erregek eskaini zizkien zezenketa eta 732 urtxintxa larru. Artxiboetako datuetarik mintzo da Kurutxarri. «Gaizo urtxintxak!», oldartu da.

Etxauzeko Beltranek zuen trantsizioa egin Nafarroako konkistatik landa, Henrike IV.a eta Luis XIII.a semearen omonierra bilakatu baitzen.

Etxauztarren leinu luzea XVIII. mendean eten zen. Harizpe etxeko seme ezaguna, Etxauzeko alabarekin esposatu bai baina seme alabarik ez baitzuten ukan. Hala, Frantziako Iraultza inguruan, Abadi Urrustoi familiari saldu zioten gaztelua. Eta hirugarren semeak, Xarles, Etxauzia hartu zuen gero ondoretzan.


Kirol txapelketa desberdinen finalak etzi, Santixabelak girotzen hasteko

Ate joka ditugu Santixabelak, ostegunetik astelehenera, ekainaren 28tik uztailaren 2a Usurbil festetan murgilduko zaigu. Egunotan, itxuraldatzen joango da Kaxkoa. Txosnak Askatasuna plazan kokatzen hasiko dira, oholtza bana ere jarriko dute bertan, eta frontoian. Ekitaldi gehienak aipaturiko bost egun horietan ospatuko diren arren, etzi, hilaren 27an burutuko dira lehen ekitaldiak. Etzi ezagutuko dira maiatzaz geroztik jokoan izan diren emakumeen eta gizonen pala lehiako txapeldunak nortzuk diren.

Asteazken arratsaldeko 17:30etatik aurrera frontoian jokatuko diren final saioetan izango da. Gainera, hitzordu berean, ezinduen pala saioa ere tartekatuko da. Etzi baita, baina gaueko 22:00etatik aurrera, ITAYA Gazte Asanbladak antolatu duen futbol txapelketako finala ere ospatuko da, pilotalekuan bertan.


PSEk ez dio akordietara iristeko 'jarrera itxiegia' antzeman EAJri

EAJri lehenengo indarra den erakundeetan babesa emateko aukera helarazi diote, eta ordainetan, Donostian, Andoainen eta Errenterian sozialistak babesteko eskatu diete.

Hala adierazi du Aresek Legebiltzarreko korridoreetan, maiatzaren 22ko hauteskundeen ondoren alderdiek hasitako kontaktu errondaren baitan sozialistek eta jeltzaleek egin duten bileraren ostean.

Aresek esan du bere alderdiaren borondatea EAJk eta PSE-EEk partekatzen dituzten politiketan sostengatzen diren akordioak adostea dela martxan dauden proiektu estrategikoak mantendu ahal izateko eta erakundeei egonkortasuna emateko.

Ha dejado claro que ha trasladado al PNV que, en todo caso, los acuerdos para ayuntamientos y diputaciones a los que pudieran llegar los dos deben cerrarse antes del 11 de junio, fecha en la que se constituyen los consistorios.

EAJri lehenego indarra den erakundeetan babesa emateko aukera helarazi diela azaldu du Aresek, eta era berean, jeltzaleek Donostia, Andoain eta Errenterian hautagai sozialistak babes ditzatela eskatu. Udal horietan PSE-EE zegoen orain arte, baina maiatzaren 22ko hauteskundeetan Bilduk zinegotzi gehiago lortu zituen.

Sailburuak argi utzi du EAJrekin ituna egiteko hiru alkatetza horiek babestea nahitaezko baldintza dela.

EAJk proposamenaren inguruko erantzunik ez duela eman gaineratu du


Talde urdineko Ainara eta Ibai, arriskuan

Aste honetako azken saioan, talde urdinean bi gutar jarri dituzte arriskuan: alde batetik, Ainara, Maiderren boto beltzarekin; bestetik, Ibai, urdinen bozketarekin.

Aurreko astean Urbieta eta Maider kaleratu zituzten eta, beraz, boto beltza eman behar izan zuten alde egin aurretik. Gogora dezagun, boto beltzarekin lehiakide bat zuzenean arriskuan jartzen duela kaleratutako gutarrak; beraz, boto beltzak indar handia du orain.

Morgan apustuak egin zituzten asteburuan, bai talde urdinean bai arrosan: Urbietaren botoa Beitiarentzat edo Edurnerentzat izan daitekeela uste zuten gutar gehienek; Maiderrena, aldiz, Irantzurentzat edo Ainararentzat. Hala ere, gaurkoan Maiderren boto beltza norentzat izan den ezagutu dugu bakarrik: Ainararentzat.

Bestalde, aurreko saioan arrosek bere taldeko gutar bat arriskuan jarri zuten bezala, gaurkoan urdinek ere bere taldeko bat aukeratu dute kuadrilla uzteko. Irantzuk ezin izan du izendapenik jaso gutarburu delako; Enekok ezta, jatorrena izateagatik; Ainarak ere boto beltza izan du, beraz, Ager, Leire eta Ibairen artean egon da kontua. Azkenean, Ibaik bere taldeko gutar guztien botoak jaso dit. Beraz, Ibai da urdinek arriskuan jarri duten gutarra.


Entrenamendu deialdia

Ostadar SKT taldeko futbol denboraldia amaitu arren, hurrengo astean talde guztiak 2014-2015 denboraldia prestatzen hasiko dira.

2003 urteko alebin, 2001-2002 urteko infantil eta erregional nesken taldeak ekainaren bian, astelehena eta ekainaren 4an, asteazkenean dituzte saioak, 18:00etan, 19:00etan eta 20:00etan hurrenez hurren. Astearte eta ostegunean izango dute entrenamendua kadeteek (1999 – 2000) 18:00etan, jubenilek (1996-1997-1998) 19:00etan eta erregional gizonezkoek, 20:00etan. Eta ostiralean berriz, infantil nesken txanda izango da. 2001 eta 2002 urteetan jaiotako neskek 18:00etan egingo dute saioa. Elkarteko arduradunek kirolerako arropa beharrezkoa dela gogorarazi dute.


Oinatz Aranoko estazio megalitikora

Arrikutz, Markina edo Ziortza-Bolibar horiek dira orain artean Oinatz taldeak egin dituen Irteera kulturalak. Oraingoan, Nafarrora egingo du taldeak. Bexabitik abiatu, Adarra mendi ondotik pasa eta Arano herrixkako estazio megalitikoa ikustera. Baina gutxiago ibili nahi duenak ere badu txangoan parte hartzeko aukera.

Oinatz taldeak bere urteko plangintzari jarraituz otsailaren 8an Irteera kulturala antolatu du Adarra mendi inguruan dagoen Aranoko estazio megalitikoa bisitatu eta, ondoren, babarrun jana egiteko.

Bi aukera

Irteera goizeko 8:00etan izango da Bexabitik. "Argitu behar da ibilbidea gutxi gora behera hiru ordu eta erdikoa dela. Hainbeste ibili nahi ez dutenek ordea izango dute irteeran parte hartzeko aukera ere," azaldu digute Oinatz taldekoek.

Oinatzek eskaintzen duen bigarrengo aukera, Aranora kotxez joan eta bertatik estazio megalitikora abiatzea da. "Hau gutxi gora behera 30 minutuko ibilbidea da," aipatu digute.

Beraz, estazio megalitikoan elkartuko dira bi taldeak. Bertan, histori aurreko monumentu hauen inguruan jakintsuek diotena ezagutzeko aukera izango dute irteeran parte hartzen duten herritarrek.

Estazio megalitikoa

Aranoko estazio megalitikoa nahiz eta Nafarroan egon, Gipuzkoako Onyi-Mandoegi estazio megalitikoko zati bezala dago onartua eta cromlechak dira nagusi.

Etzela, Unamene eta Errekalko multzoetan banatuak 75 bat harrespila daude herriaren inguruan eta hauetako batzuk ikustera joango da Oinatz taldea.

Babarrun jana

Ariketa eta kulturaren ostean, energiak berreskuratzeko ordua dator. "Denok elkarrekin babarrun goxo batzuk, bedeinkazio guztiekin, jatera joango gara Aranoko ostatura," esan digute Oinatz taldekoek, "haurrentzako menua ere egongo da, frijituak, xerra eta izozkia."

Honela taldeak herritarrak animatu nahi ditu irteeran parte hartzera, "umore ona faltako ez denez egun pasa ederra egin ahal izango da.”

“Gainera, Oinatzek antolatutako irteera hauek oso egokiak iruditzen zaizkigu euskara ikaste prozesuan dabiltzanontzat edo ohitura faltaz motelduta daukatenontzat," atxiki dute.

Era berean, "ibilbidea nola egingo duzuen jakin behar dugu. Denok kotxez joan eta etorri elkarrekin egingo baitugu," azpimarratu dute.

Txartelak erosi

Irteerarako txartelak Ttakun Kultur elkartean eskuratuko dira. Helduen txartelak 18 euro balio ditu eta 6 euro, aldiz, haurrenak. Txartelak erosteko azken eguna otsailak 4 izango da.

Informazio gehiagorako hurbil zaitezte Ttakunera edo 943 371 448 zenbakira deitu.•


Hainbat ikasle eta heldu bildu ditu hirugarren bizikleta egunak

Hirugarren bizikleta eguna

“Herritarrak kirolaren garrantziaz sentsibilizatzea, osasunaren eta kirolaren arteko harreman estua azaltzea, kirola Bermeoko kaleetan ikustaraztea eta kirola herritarrengana hurbiltzea” helburu, hirugarren Bizikleta Eguna egin dute Bermeon, Kirol Patronatuak eta Bermeo Txirrindularitza taldeak antolatuta. Asko izan ziren deialdiagaz bat egin zuten ikasleak, eta haiekin batera bizikleta gainera igo ziren helduak. Pedalei eragin eta eragin, herriko kaleak zeharkatu zituzten parte hartzaileek.


[ARGAZKIAK] Errioan gora arraunean, Oikiako festetara

Oikiako San Bartolome jaietara joateko hainbat modu daude: autobusez edo kotxez, motoz edo bizikletaz, oinez, baina, baita, errioan gora txalupan joanda ere. Hala egin dute aste honetan zenbait lagunek. Ontzi tradizionaletara igo eta arraunean heldu dira Oikiara. Argazkiak: Jorge Murgiondo.


Uholdeek kalte handiak eragin dizkietela agertu dute Urumeako arroko baserritarrek

Egunotako euri jasek hainbat lekutan eragin dituzte arazoak azken egunetan, Lapurdin, Nafarroa iparraldean zein Gipuzkoan, baina gaur, Gipuzkoakoak dira larrienak.

Batetik, Urumea ibaiak gainez egin du Donostia, Astigarraga eta Hernani inguruetan. Esate baterako, Astigarraga eta Hernani lotzen dituen errepidea moztuta egon da ura gainez eginda zegoelako, eta, halaber, ur putzu handi bat sortu da Astigarraga eta Donostia batzen dituen errepidean. Hernanin errugbi zelaia urpean geratu da, eta inguruko pareajeak ere bai. Horrenbetez, hainbat izan dira Astigarraga zein Hernanin urak hartu dituen loja eta garajeak.

Hala ere, kalterik handienak baratzeetan egin dituzte uholdeek. Urumearen ertzeetan, aipatutako inguru horretan, hainbat baserritarrek dituzte baratze eta negutegiak eta horietako asko hondatu ditu urak. Kalteak handiak direla diote baserritarrek, eta kezkatuta agertu dira 2004ko uholdeetan jasandako kalteen ordaina ez dietelako eman oraindik aseguru etxeek.

Oarsoaldean ere dezenteko arazoak izan dituzte gaur. Pasai Donibane errepidez guztiz bakartuta egon da gaur goizean: haitzak eta arbolak amildu dira Donibane Lezorekin zein Hondarribiarekin lotzen duten errepideetara, irtenbidea erabat galaraziz. 13:30etan lortu dute egoera konpontzea.

Baina Donibanen ez ezik, Pasai Antxon ere arazoak dituzte. Bizilagunek agertu dutenez, Oiartzun ibaiak gainez egin du, eta etxeen behealdeak eta lojak harrapatu ditu. Molinao auzoan izan dituzte uholde handienak. San Pedron, berriz, urpean geratu da frontoia. Lezon ere berdintsu ibili dira, lojetan eta garajeetan ura gainezka izan baitute. Gainera, lojetatik zenbait etxebizitzatara ere filtratu dela agertu dute udaltzainek.

Goiz guztian zehar arazo asko izan dira Gipuzkoako errepideetan, batik bat, Bidasoa, Oarso eta Donostia inguruetan. Suhiltzaileek hainbat irteera egin behar izan dituzte errepideetan ur putzu handiak zeudela-eta. N-1ean, Añorga parean, Irungo noranzkoan bide batek itxita jarraitzen du ur putzu handi bat dagoelako.


Goimendiko San Migel Monte baseliza konpondu zela 75 urte

Gerra Zibilaren ostean, duela hiru mende laurden, konpondu zuten Goimendiko –Angiozar bailara– San Migelen Agerkundearen Baseliza, eta urteurreneri lekua egingo diote asteburuan ospatzekoak diren auzoko jaietan. 12:00etan meza esango dute; 12:30ean Labrazako margolanen azalpena emango dute –Gargano mendiko San Migelen agerpena–; 12:40ean, luncha eta erromeria„ eta 13:00etan, jolasak.

San Migel Goiaingerua 490 urtean agertu ei zen, maiatzaren 8an, Gargano mendian (Apulia, Italia):

"Siponteko herritar batek etxeko ganaduen arteko zezenik onena galdu zuen, eta, bila irtenda, kobazulo baten sarreran zegoela ikusi zuten. Ugazabak, zezena handik izutu nahian, gezi bat bota zion, baina bide erdian buelta hartu eta berari sartu zitzaion begi batetik; hala ere, bizirik iraun zuen.

Gargano mendiko San Migelen miraria; eta Gotzaiaren aurrean.

Gertatutakoaz harriturik, gotzaiari kontatzera joan zen gizona. Gotzaiak hiru eguneko baraualdi eta otoitzaldia agindu zuen, eta kobazulo aurrera joan zen peregrinazioan. Han zeudela, San Migel Goiaingeruaren presentzia antzeman zuen, eta kobazuloan bertan eliza bat egiteko gogoa azaldu zion: Ni San Migel Goiaingerua naiz, eta beti Jainkoaren aurrean nago. Leze hau sakratua da niretzat; nire aukerakoa da. Ez da gehiago zezenen odolik isuriko. Harkaitzak alderik alde zabaltzen diren lekuan, gizakiaren pekatuak barkatu egingo dira. Hemen, otoitzean eskatuko dena onartu egingo da. Beraz, leze hau kristau elizatarako erabil ezazue.

Baina gotzaiak sinestu ezinik jarraitu zuen, eta tarte horretan barbaroen inbasioen arriskua eskualde osora zabaldu zen. San Migel berriz ere gotzaiari agertu, eta adierazi zion fede sendoa izanez gero ez zegoela zertan beldurrik izan, eta halaxe inbaditzaileek atzera egin zuten. Obispoak dudatan jarraitzen zuen hala ere, eta Aita Santuarengana joatea erabaki zuen, aholku eske. Aita Santuak gertatutakoa entzun, eta, ostera ere, kobazulo aurrean hiru eguneko baraualdi eta otoitzaldia egiteko agindu zion. Hirugarren aldiz azaldu zen San Migel, oraingoan dudarako biderik eman barik. Gotzaiari esan zion ez zegoela koba hura konsagratu beharrik, konsagratuta zegoela-eta, Goiaingeruaren presentziarekin.

Prozesioa; eta deabruaren aurkako borrokako garaipena.

Barrura sartu zirenean, harriduraz ikusi zuten altare bikain bat zapi gorri batez estalita eta kristalezko gurutze bat gainean. Sarreran oin baten lorratza zegoen, harrian markaturik, Goiaingeruaren bisitaren adierazgarri".

Gargano mendiko Santutegia (Gargano, Apulia-Italia).

Gargano mendiko San Migelen santutegia peregrinazio leku garrantzitsua bihurtu zen, eta Kristautasunaren eremuan eragin handia izan zuen. Erroman, esate baterako, Garganon agertu ondoren, San Gregorio I Aita Santuak izurritea kentzea lortu zuen San Migelen irudia Adrianoren mausoleo gainean ikusi ondoren (orain Castel Sant’Angelo famatua dena). VIII. mendean, Abranchesko apezpikuak santutegi bat eraikiarazi zuen Normandiako uharte batean, han ere San Migel hiru aldiz agertu ostean.

Euskal Herrian, garai beretsuan, VIII. mendekoa da Aralarren San Migel Goñiko Teodosiori agertu zitzaioneko istorio ezaguna. Kasu honetan ere mendi tontorrean dagoen kobazuloan agertu zen San Migel, herensugea menperatuz eta Teodosio bere kateetatik askatuz.

Nolabait, kristautasunak tokian tokiko aurreko erlijioaren leku sakratuak zelan "kristautu" zituen kontatzen digute mito ikutua duten istorio hauek.

Ermitaren istorioa liburu batean

Goimendiko San Migelen ermitako fundazio liburuaren sarreran dator auzoko bilgune den ermita honen nondik norakoa; erdaraz dago idatzita. Liburua gaur egun Angiozarko Parrokian dago gordeta, urtetan erdi galduta egon ostean, Jesusa Askasibarrek Zulota Azpikuan aurkitu zuen arte. 160 urteko oroitzapenak, gertaerak eta ehun urteko (1863-1961) diru kontuak jasotzen dituen dokumentua da, eta gertaera historikoak, sinismenak, klima ezaugarriak, eta Goimendiko etxeen zerrenda osoa ere badakartza. "Eredugarria da gaurko goimendiarrontzat eta angiozartarrontzat, gaur egun ere liburuak eta kontuak zelan jaso daitezkeen erakusten baitu, kateari jarraipena emanez, gure ondorengoentzat oroigarri izan dadin", diote auzotarrek.

1863-64ko lanak

Gaur egungo itxura, 1863an hartu zuen ermitak, 1820an egindako elizari elizpea gehitu ziotenean. Dokumentuan azaltzen denez, bidekoei aterpea eskaini eta batzar lekua izateko egin zen elizpea.

Harria atera eta haraiaren garraioa auzokoen artean egin zen, eta lanak 1963-64 urteen artean egin ziren; 1964ko San Migeleterako bukatuta zeuden lanok.

1936ko Gerra osteko konponketa lanak eta bedeinkazioa

1936-37an bizi izandako Espainiako Gerraren ondorioak ere jasotzen ditu liburuak beste dokumentu batean, berriz ere Elizan meza emateko baimena eskatzeko eta behar ziren berritze lanak egiteko. Denbora horretan galdu egin zen aurretik zegoen San Migelen irudi barrokoa; buru barik eta erdi erreta agertu zen karobian.

Labrazako Taulak

Goimendiko San Migelen ikus ditzakegun artelanen kopia hauek XVI. mende hasierako Arabako Errioxako Labraza herrikoak dira jatorriz, nahiz eta gaur egun Gasteizko Elizbarrutiko Museoan dauden ikusgai; bertara joan beharra dago orijinalak ikusi nahi izanez gero.

Labraza (Arabako Errioxa).

Labrazako San Migel Elizan gaur egun ikus daitekeen aldare nagusiaren aurretik beste bat egon zen.

XVI. mendean margotutako eta aldarea osatzen zuten taula haietako seitan Apostoluak agertzen dira binaka, elkarrekin berbetan; beste lautan, San Migel Gargano mendian agertu zenekoaren kontakizuna agertzen da. Lau taula horien kopiak dira Goimendiko San Migelen ikus daitezkeenak. Tauletako batek San Migel zeruetako garaile azaltzen du, deabrua menperatuz. Hau izango zen, seguru asko, aldarearen gorenean zegoena, eta beste hirurak –Bidentea, Prozesioa eta San Migelen Agerkunde– Gargano mendian, azpian, egongo ziren. Margolanok Berpizkunde garaikoak diren arren, beranduko gotikoari dagozkion zenbait ezaugarri dituzte, bai egituran bai paisaiaren tratamenduan.

1752an, desmontatu egin zuten aldarea oraingo berria jartzeko. Ordutik hainbat lekutan egon dira, Arabako Museoan eta Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoan, nahiz eta Labrazakoak diren jabeak, gaur egun ere.

Goimendin kopia hauek jartzeko baimena Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoak eman du, jatorria azaltzeko baldintzapean.


Omendu dituzte Arruti eta Zabalegi, Intxorta Egunean


Estatuei "egia, justizia eta erreparazioa" eskatzeko "ekitaldi xumea" egingo du Arrasateko ezker abertzaleak

"Gatazka politikoaren konponbiderako, aurrerapauso ona litzateke estatuek ekitaldiaren lema izango diren hiru ekintzak betetzea". Halaxe azaldu digu Eneko Barberena Arrasateko ezker abertzaleko kideak hilaren 21erako antolatu duten 'Egia, justizia eta erreparazioa' izeneko ekitaldia.


‘Plan oculto’ pelikulak emango dio hasiera

gaur udako zine emanaldiari

Aurten Atsegindegin izango dira pelikulak, gaueko 22:30etatik aurrera.

Udako zine emanaldia hasiko da gaur Hernanin, gaueko 22:30etan. Estatu Batuetan egindako hiru pelikula eskainiko dituzte aurtengo edizioan, gaur, bihar eta etzi: gaur Plan oculto pelikula izango da; bihar, ostirala, Ice Age 2 marrazki bizidunak; eta etzi, larunbata, Misión imposible 3.

Plazatik Atsegindegira

Aurten lehenengoz Atsegindegi plazan izango dira pelikulak. Orain arteko emanaldiak Plazan egin izan dira aurreko urteetan, baina Atsegindegik abantaila haundi bat badu Plazarekiko, euria eginagatik ere pelikula ikusteko aukera izango dela.

Plan Oculto

Nueva Yorkeko banku etxe batean lapur profesional batek egindako lapurreta kontatzen du. Gauzak zaildu egingo zaizkio lapurrari, urte askotan atzetik duen polizia azaltzen denean. Rehenak eta abokatu batek are gehiago zailduko dute egoera.

Zuzendaria: Spike Lee

Aktoreak: Denzel Washington, Clive Owen, Jodie Foster, Willem Dafoe, Chiwetel Ejiofor, Christopher Plummer, Peter Gerety, Peter Frechette, Jason Manuel Olazabal, Darryl ´Chill` Mitchell, Ashlie Atkinson.


Produktu ekologikoak oinarrian, Oreka bioelkartean

Duela hamalau urte egin genituen lehendabiziko urratsak elkartearen sorreran, produktu ekologikoen salmenta bultzatu nahian. Oreka Bioelkartea herriko azoka plazan dago eta ekoizle zein kontsumitzaileek osatzen dute. Garaian garaiko produktuen salmenta bultzatzea du helburu, herriko zein bailarako ekoizleen uztei lehentasuna emanez. Horretaz gain, bidezko merkataritzako hainbat produktu ere eskuragarri daude bertan.

Oreka Bioelkartearen zeregina bi ataletan bereizten da: batetik, eguneroko zerbitzua ematen duen denda daukagu, eta, bestetik, urte osoan hainbat kultur ekintza antolatzen ditugu.

Dendari dagokionez, produktu ekologikoekin lanean hasi zen inguruko lehendabiziko elkartea izan zen, eta, hasieratik, kontsumitzaileei produktuak eskuratzeko erraztasunak emateaz gain, Orekaren pentsamoldea eta ikuspegia zabaltzea izan du helburu. Nahiz eta hasieran produktu gutxirekin abiatu gure bidean, denbora aurrera joan ahala geroz eta produktu gehiagorekin lan egiteko aukera izan dugu, eta, horrela, kontsumitzaileei aukera zabalagoa eta denetarikoa eskaini ahal izan diegu. Orekan, salmentara bideratutako produktu guztiek, ekoizpena bermatu ahal izateko, zigilu ekologikoa daramate, eta euren jatorriaren nondik norakoaren berri ere eman ohi dute. Hau da, garai bateko erosketa estiloa bultzatu nahi da, kontsumitzaileari produktua ezagutzeko aukera emanez. Bertara etortzen diren eta interesa duten guztiei zabalik dago denda. Horrez gain, Oreka Bioelkartearen zutabeetako bat bertako bazkideak dira: erosketetan, deskontuen abantailak aprobetxatzeko aukera dute.

Kultur ekintzen arloari helduz, produktu ekologikoen erabileraren onurak ezagutaraztea eta osasunaren eta elikaduraren arteko erlazioaren kontzientziazioa lantzea helburu hartuta, hainbat ekintza antolatzen ditugu urte osoan: besteak beste, sukaldaritzako hainbat ikastaro, osasuna eta elikadura uztartzen dituzten hitzaldiak, baratzeen zainketari zein landare edo zuhaitzei buruzko informazioa ematen duten hitzaldiak, dendan aurki daitezkeen hainbat produkturen elaborazioa eta jatorria ikusarazten duten irteerak, sendabelarren eta produktu kosmetikoen ikastaroa...

Oreka, ekoizpen ekologikoaren gunea.

Orekan denetariko produktuak aurki daiztezke.

Orekak antolatutako hitzaldian, Kultur Etxea beteta.

Apirileko Maxixatzen aldizkariko Komunitatin leixue atalerako Orekak idatzitako artikulua.


Miriam Frances: “Ipuinak gazteen errealitatea nolakoa den erakusten du neurri batean”

Miriam Frances azkoitiarrak irabazi du Bizenta Mogel literatura lehiaketa

Bizenta Mogel ipuin lehiaketa irabazi du Miriam Francesek (Azkotia, 1989). Dioenez, beti gustatu izan zaio idatzea, baina aurrenengo aldia da txapelketa batean parte hartu duena.

Aurrenengo postuan eskuratzea espero al zenuen?

Egia esatea nahi baduzu, ez. Gainera, nahiko gauza azkarra izan da. Izan ere, amak Bizenta Mogel lehiaketa martxan zela esan zidan, eta parte hartzea proposatu. Egingo nuela eta egingo nuela esan, eta azkenengo astebukaera iritsi zitzaidan —astelehen batean aurkeztu behar zen ipuina—, eta saiatzea erabaki nuen.

Astebukaera batean idatzi zenuen, beraz, ipuina.

Bai, hala da. Ideia lehenagotik nuen buruan, aspalditik, eta gai horri buruz idazteko gogoa ere baneukan.

Literatura lehiaketa batean parte hartu duzun lehen aldia al da?

Bizenta Mogelera ipuin bat aurkeztu dudan lehen aldia izan da. Beste behin Iraurgi ipuin lehiaketan hartu nuen parte, baina eskolatik bideratuta. Hemezortzi bat urte izango nituen, eta orduan ere saria eskuratu nuen. Horregatik esan zidan amak Bizenta Mogelen izena emateko: «Aurrekoan ere irabazi zenuen, eta eman ezazu izena». Denbora libre apur bat badaukadanez, etxean gauzak idatzita ere baditut…

Zein gai jorratu duzu ipuinean?

Bihar ez da etzi du izenburua. Askotan esaten dugu «Bihar egingo dut hau, ama…». Bihar, bihar… beti bihar. Bihar bat, atzo izan zitekeen. Gazteok askotan ez dugu horretan pentsatzen. Hori azaldu nahi du ipuinak, neurri batean, baita izugarrizko aukera daukagula ere; bihar asko dauzkagu. Askotan ez ditugu aukerak aprobetxatzen, alferkeriagatik; eta batzuk nahiago izaten dute bakarrik egotea. Horrekin lotuta dago ipuina. Pertsonaiak ere nahiago du gelan bakarrik egon, porro bat erre… Bestela parrandara joaten zen. Droga kontuak ere aipatzen ditut istorioan. Mutila konorterik gabe gelditzen da, baina inguruko guztia entzuten du. Gainontzekoek ez dakite hori, eta lasai hitz egiten dute berari buruz. Gaizki dagoela, okertzen ari dela diote. Horren aurrean, damutzen hasten da, bizitza ez duela aprobetxatu pentsatzen. Arrebarekin ez du denbora asko igaro… Polita da gaia. Izan ere, gazteen errealitatea nolakoa den erakusten du neurri batean.

Drogen inguruan asko sakondu al duzu?

Ez. Horretan ia ez naiz sartu ere egin. Mutila egoera horretara iristeko erabili ditut: konorterik gabe gelditzen da, ezin du erakutsi entzuten ari dela, erantzun egin nahi du, eta orduan konturatzen da bizitzan beste zerbait egin nahi duena.

Zer edo zer idazten ari al zara orain?

Gauza txikiak idazten ditut normalean. Gure amak ere euskara asko lantzen du, euskaldun berria baita. Euskara azterketak ere egiten ditu, eta asko irakurtzen du. Harentzat ere idazten ditut gauza batzuk. Neuretzat ere bai, gordetzeko. Antzerki batzuk ere badauzkat idatzita, baina txikiak. Lagun batzurekin antzerkian ere ibiltzen naiz Bilbon, eta horretarako idatzi ditut batzuk.

Amak asko lagundu dizu, beraz.

Bai. Egia esan asko bultzatu nau honetara. Euskararekin oso burugogorra da. Ni jaio nintzenean oso gutxi zekien euskaraz, baina nirekin euskaraz egiten du.

Idazle gazteen egoera nola ikusten duzu?

Idazteko gaitasun handia duen jende asko dagoela uste dut. Azken finean eskolan oso ongi erakusten digute. Gai nera, hizkuntza aberatsa da gurea; ezin da esan hizkuntza zatarra denik. Gozatu egiten dut idaztean. Hitz asko dago, sinonimo asko… Hitz batzuk oso politak dauzka euskarak. Erraz idazten dut. Euskara gaztelania baino politagoa iruditzen zait idazterako orduan, baita irakurtzerakoan ere. Jendea gaztelaniaz irakurtzera ohituta dago, baina nire ustez politagoa da euskara. Ohituta nagoelako izango da, eskolan eta unibertsitatean dena euskaraz egin dudalako. Dena den, euskaraz idaztea ez da zaila, eta jende askok du gaitasuna. Baina liburu bat idazteak lan handia eskatzen du.

Inoiz pentsatu al duzu liburu bat idaztea?

Pentsatu izan dut noiz edo noiz. Gauza asko daude lantzeko modukoak, baina zaila izan behar du, hasieratik bukaera arte hari bati jarraitzea. Behin eta berriz irakurri behar… Baina ez dakit, ez dut ezer baztertzen. Idaztea gustatu egiten zait, eta ongi pasatzen dut horretan.


Gidarien adikzio berriak

Agur. Guztiok ezagutu ditugu gidarien biktimak: biktima baitira harrapatutakoa eta erruduna. Are gehiago, jotakoa hiltzen bada edota betiko ondorioak baditu, erruduna kulpaz betea gertatuko da sekulako.

Halako hobena pairatzen duten batzuk ezagutu ditut eta, beharbada, horregatik, are ulergaitzagoak iruditu zaizkit azken asteotako harrapaketak. Alkohol eta droga nahasketa ezberdinen mendeko gidariak jo dituen txirrindulariak, telefono mugigarria begiratzeagatik oinezkoa harrapaturikoa, eta abar.

Horrez gain, aurreko egunean, autoko GPS gailuarekin tematuriko gidariaren kasuaz irakurri nuen: oinezkoa zebrabidean bertan jo zuen. Gero eta argiago dago: autoeskolek ez dute behar bezalako arrakastarik autoa arma arriskutsua dela irakasten.

Nire iritziz, gidabaimenaren puntu guztiak galdutako istripu eragileen gaineko kontrolak erabat zorroztu behar dira. Pertsona horiek erakutsi dute ez direla kontziente eskuarteko armaren arriskuaz eta, beraz, egiaztatu behar dute haien gaitasuna.

Gainerakook ere badugu zer ikasia. Bideko seinaleez gain, zentzumena dago: gidatzean arreta osoa behar da. Tentuz ibili arren, ezustekoak nornahiri gertatzen ahal zaizkio, eta ondorioak arintzeko modu bakarra erne ibiltzea da. Badakit astun samar aritu naizela, baina adiskide bat baino gehiago istripuz galdu izanagatik adoretu naiz.


Laudio Moda desfileak Aldai Plazako karpa bete zuen

Laudioko hainbat dendek antolatutako moda desfileak Aldai plazan dagoen karpa bete zuen berriro. Merkatariek bere arropa erakusteko erabili zuten hitzordua eta herritar ugarik modelo lanak egin zituzten.

Argazkiak: Aitor Burgoa


"La lechuga" antzezlana, bihar, Gurean

Gorka Aginagalde, Gurutze Beitia eta Galder Perez aktoreak izango dira bihar, ostirala, Amasa-Villabonako Gurea antzokiko oholtza gainean. La lechuga umore beltza oinarri duen antzezlana da; elkar jasaten ez duten senitartekoak koman dagoen aitaren urtebetetze ospakizunean elkartuko dira eta bertan familia zoriontsuaren eredua, gaixotasun terminala, zahartzaroa eta heriotza izango dituzte mintzagai. Emanaldia gaueko 22:30ean izango da. Sarrerak, berriz, leihatilan bertan erosi ahalko dira 8€tan.


Jaurlaritzak ez ditu mugatuko aitatasun-laguntzak etxe-langilea izateagatik

Zirriborro batean, hori egiteko aukera izan zuten kontuan; baina, azkenean, urriaren amaieran onartuko duten dekretuak ez du muga hori jasoko.

Eusko Jaurlaritzak onartuko du, ziur aski urriaren 22an, sektore pribatuan amatasun- eta aitatasun-baimenak parekatzeko laguntzak; azkenean, dekretuak ez die mugarik jarriko etxe-langileren bat kontratatuta dutenei, zirriborro batean hori egiteko aukera kontuan izan bazuten ere. Hortaz, Jaurlaritzak bi gurasoentzako baimenak 16 asteetara luzatuko ditu.

Onda Vascari emandako elkarrizketa batean (Europa Pressek jaso du), Beatriz Artolazabal Enpleguko eta Gizarte Politiketako sailburuak gogorarazi du Jaurlaritzak ezin duela aitatasun-baimenik eman, horretarako eskumenik ez baitu; egingo duena izango da ordaindutako eszedentzietarako ekimenak ezartzea, umeak zaintzeko erantzunkidetasuna sustatzeko, gizonen eta emakumeen arteko berdintasunean aurrera egitea helburu.

Ildo horretan, Jaurlaritzak "aitzindariak diren neurri batzuk" ezarriko ditu, "batez ere ahalbidetzeko, haurtxoaren lehen egunetatik, aiten eta umedunak ez diren bikotekideen erantzunkidetasuna lantzea; xedea da adingabeen hazkuntzan onuragarria den lotura hori sortzea". Gobernu-bileran onartuko dute dekretua, urriaren 22an ala 29an (txosten juridiko batzuk amaitu behar dituzte, onartu ahal izateko, eta horren araberakoa izango da 22an ala 29an).

"Zirriborro batean"

Argitaratutako informazio batzuen arabera, laguntzak izateko ez zegoen kontratatzerik etxe-langilerik, ez eta umeak haurtzaindegian matrikulatzerik; Artolazabalen esanetan, aukera horiek "behin betikoa ez den zirriborro batean" zeuden, baina dekretua, oraindik, guztiz prestatu gabe dago.

Nolanahi ere, berretsi du laguntzak ez direla, berez, aitatasun-baimenak, ez eta "ordaindutako oporrak" ere, baizik eta ordaindutako borondatezko eszedentzia bat, "Gizarte Segurantzak emandako baimenak 16 asteetaraino osatzeko".

Sailburuak gogora ekarri duenez, egun, aitek eta bikotekide ez umedunek "zortzi asteko aitatasun-baimena dute onartuta. Laguntza hauekin, Eusko Jaurlaritzaren helburua da baimen horiek osatzea".

Artolazabalek onartu du mahai gainean jarri zela etxeko langileren bat kontratatuta zuten familiei laguntzak mugatzeko aukera; esan du, baina, "batzuetan zaila dela jakitea kontratatutako pertsona horrek etxeko lanak egin beharko dituen, ala adingabea zaintzea izango ote duen lan nagusi".

"Legea kontuan izanik, zaila"

"Hori zaila da, eta legea kontuan izanik korapilatsua; izan ere, epigrafeek ez dute argi uzten langile batek etxea ala umea zaintzen duen. Hortaz, helarazi dizkiguten txostenak aztertuta, hausnarketa egin dugu, eta ondorioztatu dugu komeni zela baldintza hori kentzea; ezinezkoa izan zitekeen jakitea kontratatutako pertsona horren lan nagusia zein dzen, eta Euskadiko familia askori kalte egin geniezaiekeen".

Hori dela eta, baldintza hori "azkenean, onartuko den dekretutik kenduko dugu"; baliteke, esan bezala, dekretua hilaren 22an onartzea.


Dena gertu dute Aste Santuko turistei ongietorria egiteko

Ibarreko turismo bulegoek eta museoek ordutegi eta bisita bereziak izango dituzte bihartik aurrera. Bestalde, Oñati-Arantzazu autobusak etengabeko zerbitzua emango du 07:30etik 20:00etara, 60 zentimotan.

Aste Santuko oporrak aprobetxatuz Debagoienera helduko diren turisten eskaerak asetzeko gertu daude ibarreko turismo bulegoak eta museoak.

Bisita gidatu gehiago

Oñatiko turismo bulegokoek unibertsitatea eta parrokia ezagutzeko bisita gidatuak egingo dituzte bihartik astelehenera arte 12:00etan eta 13:15ean; bihar, zapatuan eta domekan 17:00etan; eta egubakoitzean, 16:15ean. Gainera, Arantzazuko Interpretazio Zentroan santutegia eta Oteitzaren lana gertutik ezagutzeko bisitak egingo dituzte. Interesatuek 943 79 64 63 telefonora dei dezakete. Bestalde, Bergarako bulegoan erdigune historikoa erakusteko bisitak egingo dituzte. Ordua hartzeko 943 77 91 28 telefonora dei daiteke, edo turismoa@bergara.net helbidera idatz daiteke.

Era berean, Eskoriatzako Ibarraundi museoa (943 71 54 53) eta Gatzagako Gatz museoa (665 73 95 49) zabalik egongo dira. Azkenik, Arrikrutz kobetan (943 08 20 02) bisitak egingo dituzte egunero 10:00etatik 14:00etara, eta 15:00etatik 19:00etara. Astelehenean itxita egongo dira.

Arantzazuko autobusa

Bestalde, Oñati-Arantzazu autobusak etengabeko zerbitzua eskainiko du bihartik aurrera, 07:30etik 20:00etara. Oñatitik lehen autobusa 07:30ean irtengo da, eta azkena 19:30ean. Arantzazutik lehen zerbitzua 08:00etan egingo du, eta azkena 20:00etan.


"Gure hitzak balioa du"

Zure egia gure eginez lelopean, milaka lagun atera dira Euskal Herriko kaleetara indarkeria matxista arbuiatzeko. Emakumeen kontakizuna ontzat hartzeko eskatu dute protestetan.


Estrasburgo

A zer nolako oparia jaso duten Europatik bigarren aldiz gure agintari espainol prestuok, benetan harropuzturik ibiltzeko moduan ezbai handirik gabe. Lehengo asteko berria da nola Europako Giza Eskubideen Epaitegiak ezetsi egin duen Ibarretxek eta orduko Eusko Jaurlaritzak onarturiko kontsulta egiteko erabaki hura, eta espainol gobernuak esku gogorra erakutsiz debekatu zuena. Europara jo eta orain handik ere ezezkoa. Aurrekoa kontuan hartzen badugu, esker abertzalea legez kanpora botatzea edo partiduen legea deritzonari buruzkoa, alegia, bigarren gola hau Eeuskal Herriaren kontra lortu dutena.

Zein lotsa gutxikoak diren ondo pentsatzen jarriz gero! Gure herri hau borroka hemendik eta borroka handik dabilena aspaldiko urteetan zehar, mendeetan ez esateagatik, eta espainol edo frantsesen menpetik atera eta beste errealitate bat ezagutzeko ametsean, guk aldaketa nahi benetan eta non esaten diguten Lopez jaunak eta bere kideak, aldaketa? Horra guk ekarri aldaketa. Usteko dute espainolek Eusko Jaurlaritzaren jabe egin direnez gero, beren katiluan sartuko gaituztela, baina egia besterik da, gu ez garela hor barruan kabitzen, estuegia dela guretzat, ez dugula zapaltzaile nabarmenak direnen baitan egon nahi, eta guk, normala denez, geure buruaren jabe izan nahi dugula.

Gol bat bestearen ondoren sartzen dizkigutela uste arren, honek ematen die ezin egonik handiena, guk geure buruaren jabe izan nahi dugula eta ez gaudela horiekin ezkontzekotan eta gutxiagorik ere.

Askori ezaguna egingo zaizue Brian Currin jauna, baina agian batzuei ez. Jaun hau hegoafrikar bakegile sonatua da gaur egun mundu guztian eta misio hori lehenik bere herrian bete zuelarik, orain batetik bestera (Irlanda, Palestina, Kurdistan, Euskal Herria…) zeregin horrekin dabilena da Eta badakizue lehengo astean Madrilen ibili dela eta han politiko ezberdinekin elkarrizketak izan eta etxera bidean Errenterian hitzaldi bat eman duela, bertako aretoa mukuru beterik zegoelarik? Ezin ulerturik nago errenteriarrek zer giltza mota erabili duten jaun hori herrira erakartzeko. Nazioartean E. Herriaren arazoa, beste batzuen artean, aurrera doala derrigor, jaulki zuen diotenez eta esperantza handiak agindu gure etorkizunari buruz, gainera. Armak alde batera utzi eta ekiteko gogotik bakarka nahiz taldeka herrigintzari, geroa gurea dela-eta aho betean omen zion.

Bestetik, lehengo asteko berria hau ere. Dakizuenez hauteskundeen ondoren Europako Parlamentuan kargu aldaketa asko izan dira. Parlamentu horren barne “Zutik Euskal Herria” deitu dokumentua aintzat hartu eta talde bat sortu da Friendship deitzen dena hainbat herrialde desberdinetako ordezkariekin, hala nola Letonia, Flandria, Katalunia, Korsika, Gales, Eskozia, Irlanda, Suedia, Txekia eta Errumania eta nola Madrili belarrietatik tiraizo bat eman dien jakin dugu.

Labur bederen egunotako beste bi gertaera bitxi aipatuko ditut. Bata, Nafarroan “Hamaika Bil Gaitezen” izena hartuz talde berri bat eraiki dutela lo zorroan edo etsipenak hartuta dauden euskaldun eta abertzaleak esnatzeko jomugarekin. Eta bestea, agian are bitxiagoa dena. “Ari Gara” honek, berriz, izena eta alderdi politiko guztien gaindi, lehen urratsa aurtengo Aberri Egunerako seinalatu du, bertan abertzale diren eta ez diren guztiak bildu eta independentziaren bidetik aurrera egin dezagun. Ohartuko zarenez, gol guztiak ez dira beren aldekoak, gure aldera ere heldu dira golak edota… ostiko bizkorrak ematen hasirik gaude behintzat eta ez da gutxi.


Ehne nekazal elkarteko felipe Etxetxikiarekin elean


Aske eta askotariko izateko

Adrienne Richen 'Emakumeagandik jaioak' plazaratu du Txalapartak, Maialen Berasategi Catalanek itzulita. Amatasuna ikuspegi sozial, politiko eta ekonomikotik aztertzen du saiakera literarioak

Zer eragin du patriarkatuak amatasunean? Norena da emakumeen ugalmena? Nola bereganatu eta medikalizatu dute gizonek ugalmena eta haurgintza Mendebaldean? Zer botere eta zer indarkeria darabilte amek berek? Zer da benetako ama bat? Zertan da emakume umegabeen estigma? Nola eraiki beste modu batean bai gizonak eta bai emakumeak? Galdera horiei guztiei eta gehiagori ere heldu zien Adrienne Richek 1976. urtean, Emakumeagandik jaioak. Amatasuna esperientzia eta instituzio gisa saiakeran. Liburua argitaratu zenetik dozenaka urte igaro badira ere, auzi horiek guztiak oraindik ere gaur-gaurkoak direla uste du Maialen Berasategi Catalan itzultzaile eta BERRIAko euskara taldeko kideak. Hark euskaratu du Richen lana, eta Txalapartak argitaratu.

Adrienne Rich (Maryland, AEB, 1929 Kalifornia, AEB, 2012) poeta, saiakeragilea eta irakaslea izan zen, baita feminista eta eskubide zibilen aldeko ekintzailea ere. Bere idazle ibilbidean obra oparoa osatu zuen. «Richek esaten zuen idaztea 'izendatzea' dela, gauzei beste izen bat jartzea edo lehen aldiz izen bat jartzea, azken batean gauzak aldatu ahal izateko; ahalegin horretan eman zuen bizi guztia, bai eta lortu ere askotan, nire ustez», azaldu du Berasategik. 20 urte inguru zituela eman zuen argitara bere lehen poema liburua, eta hamaika lan plazaratu zituen handik aurrera. Poesian egindako ekarpena nabarmendu izan zaio batez ere, baina hainbat saiakera ere plazaratu zituen, poesia liburuekin tartekatuta. Orain Txalapartak argitaratutakoa tartean.

«Saiakera literario bat da», Berasategiren ustetan, Emakumeagandik jaioak liburua. «Esaten zuen pertsonalaren eta ez-pertsonalaren arteko dikotomia falazia bat zela, ezin zirela bereizi, pertsonak ez direla edo kanpo edo barru, edo objektibo edo subjektibo: eta pentsaera horri jarraituz uztartu zituen saiakera eta literatura ere». Liburuaren zati batzuk akademikoagoak badira ere, Richek «ia beti oso modu lauan eta dibulgatzailean» idazten zuela azaldu du itzultzaileak. Beste zati batzuk, berriz, literarioagoak direla dio, eta prosa «oso poetikoa» zuela batzuetan. «Bikain uztartzen zituen genero ezberdinak». Hala heldu zion amatasunaren auziari. Gai horri buruz jarduna zen lehenago ere, baina saiakera horretan aztertu zuen sakonago.

Amatasuna bere testuinguruan jarriz eta ikuspegi feminista batetik landu zuen, arreta bi alderditan jarriz, Berasategik azaldu duenez: «Batetik, amatasunaren instituzioan, hots, amatasunaren konstrukzio sozial patriarkalean, eta, bestetik, amatasunaren esperientzian, batez ere potentzial gisa ulertuta. Haren ustez, instituzioak den-dena blaitzen du, eta esperientzia ito: emakumeoi ez digu uzten libre erabakitzen nola eta noiz izan ama, ez eta ama izan nahi dugun ala ez ere. Amatasun burujabe askotariko bat aldarrikatzen du Richek liburuan, eta horretarako emakume burujabeak behar direla dio, ama eta alaba libreak, hartara gizaki guztien ongizatea bermatzeko, eta ez gutxi batzuena bakarrik».

Amatasuna instituzio gisa nola eraiki den aztertzeko, historiara jotzen du Richek: legeen, arau sozialen, erlijioen, mitoen eta kontakizunen bidez nola osatuz joan den ikertzen du. «Instituzio hori, izan ere, gizonek sortua da Richen ustez, amen semeek zabaldua, baina gizaki guztiek iraunarazia: batzuek menderatzaile gisa, eta beste batzuek menderatu gisa», dio Berasategik. «Richek ondorioztatzen du, besteak beste, gizonek orotariko baliabideak erabili dituztela ugalmenaren, haurdunaldien, erditzeen eta hazkuntzaren gaineko kontrol osoa beretzeko, eta lapurreta horrek izugarrizko eragina izan duela emakumeen —ez soilik amen— bizieran eta gorputzean, psikea eta burua barne». Ikerketa teorikoago horri bere esperientzia gehitzen dio egileak. Horrela, batetik, «benetakoago» bihurtzen du esaten duena, itzultzailearen ustez. Eta bestetik, bere esperientzia munduko beste ama eta alaba askorenaren antzekoa dela jakitun, «irmo nabarmentzen du amatasunaren lasta horiek guztiak ez direla norberarenak bakarrik, baizik eta auzi kolektibo bat dela guztiz, eta, beraz, modu kolektiboan erantzun behar zaiola».

Baina atzera soilik ez, aurrera ere begiratzen du, eta esaten du amatasunaren orain arteko arauak irauli behar direla, eta bestelako amatasun batzuk sortzeko bideak urratu. «Horretarako, dioenez, gizonek ere gauza asko aldatu behar dituzte, noski, baina emakumeek elkarrekin imajinatzen hasi behar dute zer nahi duten benetan —zeren, askotan, imajinatzen ere ez baikara ausartzen emakumeak—, eta horren bila jo».

Liburuak aktualitate «erabatekoa» du, beraz, itzultzailearen ustez, zeren, hainbat gauza aldatu diren arren, amatasunaren «instituzio milenario, unibertsal eta guztiz indartsu horrek» eragina baitu gaur egungo gizartean ere. «Liburuan deskribatzen eta salatzen diren hainbat arazok hortxe diraute: oraindik ere badago, adibidez, biolentzia obstetrikoa; oraindik ere ez gara guztiz gure ugalmenaren jabe; emakumeak oso-oso bakartuta eta elkarrengandik atomizatuta bihurtzen dira ama oraindik ere; amatasunaren inguruan txiki-txikitatik buruan sartzen dizkiguten mila mito eta desirek bizi guztian eragiten digute...».

Idazkera «deliziosoa»

Berasategik ezagutzen zituen lehendik ere Richen obra eta idazkera, baita haren lan bat itzultzea zer den ere. 2017an, Richen poema sorta bat ekarri zuen euskarara, Susa argitaletxearen Munduko Poesia Kaierak bilduman plazaratu zutena. Oraingo itzulpena egiteko, argi du lagundu diola poema haiek euskaratu izanak eta haren beste saiakera batzuk irakurri izanak, «batez ere haren tonuak eta prosa eta idazjoerak zertan diren hobeto ulertzeko eta ahalik eta finen euskaratzeko».

Liburua itzultzen asko gozatu duela dio: «Richek idazkera deliziosoa du». Zailtasunak ere aitortzen ditu, batez ere parte literarioenekin. «Baina aldi berean horiekin gozatu dut gehien. Halaxe gertatu ohi da, kar-kar». Irakurleak ere gozatzea espero du orain. «Liburuak merezi du benetan».


Andramaixetako laburpena bideoan

Abuztuaren 18tik pasatu dira egun batzuk, baina, hala ere, inoiz ez da berandu Andramaixetako pasadizoak ikusteko. Bost egunetako ekintza ia denak daude jasota bideoan, Zakelmariren gidaritzapean. Ordubete inguru irauten du, eta hainbat azkoitiar agertzen dira bertan. Ziur zu ere bazaudela; ikusi nahi?


De Juana elikatzen hasi dira, bere borondatearen kontra

Iñaki De Juana presoari zunda nasogastrikoa jarri zioten atzo, bere borondatearen kontra, Etxeratek jakinarazi duenez. Eskuak oheari lotu dizkiotela salatu du Etxeratek. Azaroaren 7tik gose greba mugagabea egiten ari den presoa Madrileko 12 de Octubre erietxean daukate, eta medikuek diotenez "bat-bateko heriotza jasateko arrisku larria du".

Gara -n idatzitako iritzi artikuluengatik 12 urte eta zazpi hilabeteko zigorra jarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak De Juanari, eta epaiaren kontra gose greba mugagabea hasi zuen. Epaiketa hasi aurretik ere beste gose greba bat egin zuen -63 egunekoa-, eta beraz, bigarrena hasterako ahulduta zuen gorputza.

Gose greban zegoen bitartean ziegan bakarrik egon nahi zuela, eta ez zuela mediku azterketa eta laguntzarik nahi azaldu zuen. Espainiako Auzitegi Nazionalak kontrako norabideko erabakia hartu zuen, ordea, atzo, eta atzo bertan hasi ziren presoa elikatzen, zunda nasogastrikoa jarrita.

Etxeratek PSOEren esku dagoen Espainiako Gobernuari leporatu dio presoaren egoera. "PSOEri ez zaio aski 1973ko, hau da, Frankismo aroko legedia. Legedi harekin kondenatu baitzuten gure senide preso politiko donostiarra eta, kondena oso-osoa urrundurik, bakarturik, bizi baldintzarik gogorrenetan, hamarnaka jipoi jasanez… betearazi ostean ez dute askatu".


"Den-denok estutu behar genuke gehiago geure burua"

Agirretxe eta Elustondoren belaunaldikoa da Dani Estrada, baina haiek baino gehiago jokatu du Lehen Mailan. Malagakoari begira, Carlos Martinezekin lehiatuko da.


Abuztuaren 17an egingo dute Inazio Iriarte margo lehiaketa

Aurten ere Azkoitiko Andramari jaien barruan Inazio Iriarte margo lehiaketa egingo dute, 37. urtez. Abuztuaren 17an, ostirala, izango da lehia, eta aurtengo gaia Azkoitia da. Lehiaketan nahi duten denek parte hartu ahalko dute, eta ez dago dimentsio, teknika eta lan kopuruaren mugarik.

Lehiaketan parte hartzeko, margolariek egunean bertan joan beharko dute Torre Zuri erakustokira, eta 09:00etatik 10:00etara bitartean zigilatu beharko dituzte lanak. Bertan, lanak egiteko beharrezkoa duten materiala banatuko dute. Lanak herrian zehar eta aire zabalean egin beharko dira.

Goiza margotzen emanda, 15:00etarako aurkeztu beharko dira margolanak, Torre Zurin. 19:30ean irekiko dute Torre Zuri erakustokia lanak ikusteko, eta ordu berean emango du epaimahaiak erabakiaren berri. Guztira, 1.800 euro banatuko dira saritutako lanen artean. Margolanak irailaren 11tik aurrera jaso ahalko dituzte egileek.


Kontzejuak basoan baltsak egin nahi ditu

Udan erreka lehortzen denez, hiru baltsek abereen eta animalien egarria aseko lukete. Bestetik, ibairako bideko ezpondak garbitu nahi ditu udalak. Eta frontoi erdia estaltzeko proiektua du eskuartean.

Joakin Lazkoz Olaetxea Egiarretako Kontzejuko presidenteak jakinarazi digunez, "basoan bada erreka bat udan lehortu egiten dena. Gure asmoa da hiru puntutan baltsa modukoak egokitzea, lehorte garaian abereak eta bestelako animaliek ura edateko aukera izan dezaten". Lana aditu batekin eginen dute, erreka hondoko lurra behar bezala erabili eta baltsak egoki sortzeko. Laugarren putzu bat egiteko asmoa ere bazuten baina Nafarroako Gobernuak ezezkoa eman zien, han babestutako uhandreak daudelako.

Lan hori egiteko baimena pasa den urtean lortu zuen kontzejuak, baina diru-laguntzarik ez nahikoa dirurik ez zuelako. Dirua aurreztu ondoren, lanak aurten egin ahal izatea espero du Lazkozek. Horregatik dago lana kontzejuaren aurtengo aurrekontuan sartua. Azken hori, 10.620 eurokoa da.

Aurrekontuan jasota dago frontoi erdia estaltzeko proiektuaren erredakzioa ere. Elkarteari eta kontzeju etxeari itsatsia dago frontoia, frontis hutsa dena. Festetan han dantzaldirako oholtza eta taberna jartzen dira. Lazkozek esan digunez, "espazioaren egituragatik ezin dugu ezker paretarik jaso. Publikoari zabalik dagoen espazio bat nahi dugu, euria egiten duenean haurrak edo jendea egoteko toki bat. Horregatik, eskuin pareta lukeen Sakanako aurreneko frontoia izanen litzateke gurea". Proiektua urte akaberarako aurkeztu behar diote gobernuari, hark emandako erabilera askeko funtseko 21.496,63 euroekin lanak heldu den urtean egin nahi baitituzte.

Udalaren bidez

Hori iritsi bitartean, Lazkozek jakinarazi digu Arakilgo Udalaren bidez lan gehiago eginen direla herrian. Alde batetik, herritik ibaira doan bideko ezpondak "desagertu" dira eta euria egiten duenean porlanezko bidetik doa eta zenbait sorok gainezka egiten dute. Horregatik, ezpondak berriz eginen dira. "Duela 30 bat urte basotik egur aprobetxamendu handia atera zen. Orduko pistak egoera txarrean daude eta udalaren palarekin urtero haren zati bat berritzen dugu". Udal langileek herria garbitu, sasiak kendu eta kontzeju etxean konponketa txikiak eginen dituzte.


Hemen dira Enarak, eltxo harrapatzaile abilenetakoak

Denei enarak esaten zaie askotan, baina ez dira ez ordena eta ez familia berekoak. Hiru enara klase badira Hernanin: arrunta, azpitxuria eta uretakoa. Laugarrena, ez da enara, irriyua edo sorbeltza da, Kaxkoan oso ezaguna.

Maiteak dira enarak gurean, eta oso zabalduta daude, ia lurralde osoan. Udaberriarekin iristen dira, eltxo, elbi edo liztorrak jaten dituzte, eta taldean ibiltzen dira. Horrek ezagun eta maitatu egiten ditu. Lau enara klase badira Euskal Herrian, eta horietatik hiru behintzat Hernanira etortzen dira: enara arrunta, haundiena eta lirainena; enara azpitxuria, ugariena; eta uhalde enara, txikia eta urria. Laugarrena, haitz-enara, denetan akrobatikoena, zabaltzen ari da Euskal Herrian, Hernani mugara ere iritsi da. Añarbe inguruan ikusi dute. Enara guztiek badituzte berezitasun batzuk: txikiak dira (13-20 cm), aho zabala, moko motza, sarde edo txardango formako buztana, hego indartsu eta estuak, hanka ahulak... Hegalari abil eta bizkorrak dira (migrazioko media 40-50 km/h), eta Afrika aldetik etortzen dira: Congo, Camerun, Madagascar… Hiru enaraz gain, enara esaten zaion txori bat ere urtero etorri ohi da Hernanira, hilabete bat beranduago, maiatza inguruan: irriyua edo sorbeltza, enara-beltza ere esaten zaiona. Beltza da (lepoko mantxa txuri bat kenduta) eta erraz bereizten da enaretatik.

Euskal Herrian 15 izenetik gora, txori berdinarentzat

Mundu osoan zabalduta dago enara (Zeelanda Berrian eta Poloetan izan ezik). Herri bakoitzean hiztunek era batera deitzen diote txori honi, eta hargatik ditu 15 euskal izenetik gora: Enara, Ainara, Ernara, Boletxikoa, Kinuria, Apeztxoria, Txinara…

Irriyua edo Sorbeltza (Apus apus), hegalari nekaezinak

Beltza da. Hegan pasatzen du bizitza, eta kabia egiteko bakarrik geratzen da; ia beti leku berdinean: etxe zaharrak eta aurrean espazio librea dutenak. Hernanin Madina etxean behintzat egin izan dituzte kabiak oraintsu arte. Azken urteetan ez dituzte ikusi. Migrazioan 1.000 km ere egin ditzakete egun batean, eta 100 km/h abiadura harrapatu. Hegan jaten du, hegan larrua jotzen, eta… hegan lo egiten! Zalaparta haundia sortzen dute beren txio hotsekin.

Enara arrunta (Hirundo rustica), haundiena eta lotsatiena

Erraz bereiziko dugu Enara arrunta. Enaretan haundiena da, eta isatsean bi luma luze-luze nabarmenak ditu. Bakarrik xamar ibiltzen dira, ez ditu maite hiriak, eta auzo txiki edo baserrietan bizi dira. Lurrera gutxi jaisten dira eta ura ere airean edan dezakete. Gehiena beltza dute, burugaina urdinxka, aurpegi aldea gorria, eta paparra txuria. Zeruaren goiko eltxoak sorbeltzei uzten dizkie, tartekoak enara azpitxuriei eta berak harrapatzen ditu azpikaldeko intsektuak.

Enara azpitxuria (Delichon urbica), hiri zalea eta ugariena

Azpia txuria dauka eta ipurgaina ere bai, hortik bereizten da erraz. Ez ditu buztaneko bi luma luxe horiek. Lehen ez zen hain arrunta baina orain ugaritzen ari da. Mendialdeak ez ditu utzi, baina hirietan ere gustora bizi da. Lagunartekoa da eta 20 edo 100 batera erei biltzen dira ehizan.

Uhalde enara (Riparia riparia), txikiena eta urriena

Urritzen ari da. Ibai bazterrak ditu gustoko kabiak egiteko. Ebro eta Zadorran badago, adibidez. Hernanin oso bakan, eta ikusten duenari eskatzen zaio ixilean gordetzeko lekua. Txikia da, 12 cm inguru, eta kolore arreak ditu gainean, eta txuriak azpikaldean; koilarea ere badu, nabarmena, eta hori ere arrea da, belztaka.


'Afgantsi'-ak itzuli zirenekoa

Gaur 25 urte dira SESBeko azken soldaduek Afganistan utzi zutela. Hamar urteko inbasioa bukatu zen. Gerra hartaz nagusitu den ikuspegi ezkorra kritikatu dute Errusiako beteranoek.

Duela mende laurden, gaurko egunarekin, SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak Afganistanen zeuzkan azken soldaduek Amu Darya ibaiaren gaineko Adiskidetasunaren Zubia gurutzatu zuten, etxera bueltan. Hamar urteko gerra odoltsua bukatu zuten. Eduard Xevardnadze Atzerri ministroak sinatu zuen erretiratzeko agindua, eta hori egiteaz «harro» dagoela adierazi zuen atzo. 25 urte igaro dira, baina orduko zauriak orbaindu gabe daude; Afganistanen begi bistakoa da, gerran jarraitu baitute urte hauetan guztietan, baina SESB osatu zuten herrialdeetan ere itxi gabeko atal bat da: 14.000 soldadu hil ziren, eta bizirik itzuli ziren 605.000ek ahaztuta gelditzeko arriskuari aurre egin behar izan diote. Afgantsi-ak dira horiek.

Afgantsi-k errusieraz afganiar erran nahi du, eta horrela deitzen diete gerra hartan borrokatu zirenei. Azken hilabeteotan Ukrainako afgantsi-ek nazioarteko hedabideen arreta bereganatu dute, Kieveko Independentzia plazan beterano talde batzuek gobernuaren aurkako manifestariekin bat egin zutelako. Soldadu haiek defendatzen zuten estatua jada ez da existitzen, eta independizatutako estatuek ez diete trataera bera eman beteranoei. Ukrainak berak eta Moldaviak 2014a Afganistango Beteranoen Urtea izendatu dute.

Errusian, ordea, Afganistango Beteranoen Batasuna kexatu egin da herrialdean nagusitu den ikuspegiarekin. Urteurrenaren harira, Levada ikerketa soziologikorako zentroak egindako inkesta baten arabera, herritarren %68rentzat okerra izan zen Afganistanera tropak bidaltzea; %9 erabaki haren alde agertu dira, eta %23k ez dute iritzirik eman. Gainera, %44rentzat Afganistanen sartzea estatu krimen bat izan zen, eta soilik %10ek defendatu dute betebehar internazionalista bat izan zela.

Kongresuaren balorazioa

Frantz Klintsevitx beteranoen elkarteko buruzagiak SESBeko Diputatuen Kongresuari egotzi dio Errusian sentipen hori nagusitzearen errua, ganberak 1989an gerraren inguruan egin zuen balorazioarengatik. «Diputatuen Kongresuak egin zuen balorazioa ezin da onartu, ez politikoki, ez juridikoki, Afganistango gerra porrot egin zuen abentura bat izan zela dioelako». Mende laurdenean beteranoek egin dituzten eskari gehienak ez direla bete adierazi du Klintsevitxek, eta II. Mundu Gerran borrokatu zirenen pareko ezagutza behar dutela exijitu du. Vladimir Putin presidenteari idatziko diola erran du. Klintsevitx bera Putinen alderdikidea da, eta diputatua ere bada Duman (parlamentuan).

1945az geroztik SESBek izandako gerra handiena izan zen Afganistangoa. Bi gatazkek utzitako aho zaporea, ordea, aski ezberdina da, bai Errusian, bai handik kanpo: II. Mundu Gerran aberria inbasore naziarengandik salbatzea ez ezik, Europa erdia askatu zuten —zein ikuspegitatik begiratzen den, betiere— eta mundu osoko potentzia bihurtu ziren. Afganistango gerra, ordea, sobietarren Vietnam izenarekin egin da ezagun, eta bukatu eta bi urte eskasera SESB bera desegin zen.

Klintsevitxek ordezkatutako beteranoen aldetik ez ezik, zirkulu militar eta akademikoetatik ikuspegi ezkor hori kolokan paratu da, eta Vietnamekiko konparazioa saihestu da, arlo guztiei dagokienez: bai gerraren justifikazio eta arrazoiei, baita emaitzei ere. Izan ere, SESBentzat Afganistan ez zen bertze kontinente bateko herrialde aliatu bat; elkarrekin muga egiten zuten. Afganistan 1919an independizatu zen Erresuma Batutik, eta SESB izan zen nazioartean onartu zuen lehenbizikoa. II. Mundu Gerraren ondotik, SESBek munduan gehien lagundutako lau herrialdeen artean zegoen Afganistan, nahiz eta ez izan gobernu sozialista bat. SESBekin batera, ordea, Afganistanen laguntzaile nagusia ziren sozialismoaren etsaiak: AEBak.

Eremu estrategikoa

SESBentzat eremu sentikorra zen Afganistan, eta AEBentzat, etsaia ahultzeko toki estrategikoa. Afganistango erregimen monarkiko nahiz errepublikano ustelen aurka borrokan ari zen mugimendu islamista mehatxu bat zen SESBentzat, Asia erdialdeko errepubliketara esporta zitekeen eredu bat zelako, Afganistanekin zituzten harreman erlijioso eta etnikoengatik. 1979an, komunistek estatu kolpea eman eta urtebetera, haien arteko barne borrokek eta AEBek lagundutako islamisten matxinadak dardara betean paratu zuten Afganistango gobernu sozialista. SESBek ordena paratzea erabaki zuen, baina hamar urtera akituta atera zen handik. Haiek babestutako gobernuak hiru urte gehiago iraun zuen Kabulen, baina SESB desagertuta, ezin izan zion islamisten erasoari gehiago eutsi.


Gazte bat atxilotu dute Neguri eta Algortan aparkatutako 14 ibilgailutan lapurtu duelakoan

Ertzaintzak 19 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo, Getxo udalerrian 14 ibilgailutan lapurtu izana egotzita, Eusko Jaurlaritzaren Herrizaingo Sailak zabaldu duenez. Udatik hona beste hiru aldiz atxilotu dute gaztea, delitu bera leporatuta. Joan den astelehen goizaldean, Neguriko eta Algortako kaleetan zein garajeetan aparkatuta zeuden 14 ibilgailuren barruan lapurtu zuten. Ebasketa guztietan metodo bera erabili zen: leiho bat apurtu eta barru guztia nahasita utzi, mota guztietako objektuak eramanez. Polizia iturrien arabera, lapurtzeko modu hori beste zenbaitetan erabili izan du Getxon, Ertzaintzak aurretik jada atxilotu duen mutilak. Atxiloketak abuztuaren hasieran eta irailaren amaieran izan ziren, eta Getxoko Udaltzaingoak ere azaroan atxilotu zuen. Susmagarria 19 urteko gizonezko bat da, eta atzo goizeko hamarrak jota zeudela aurkitu zuten Neguri Etorbidean, ustez indarrez irekitako ibilgailuetatik lapurturiko zenbait objektu zituela. Herrizaingo Sailak gaineratu duenez, atxilotuak esandakoari jarraiki, lapurretetan lorturiko beste objektu batzuk aurkitu zituzten Neguriko zonaldeko zuhaixka batzuetan ezkutaturiko kirol-poltsa batean.


Bi ikasle atxilotu dituzte Donibane Garazin, bi ikaskideren bortxaketa salaketa dela eta

Euskal Irratiek jakinarazi dutenez, Marc Marie prokuradoreak baieztatu du salaketa, eta jendarmeria ari da afera ikertzen.

Bortxatuak izan direla salatu dute Donibane Garaziko (Nafarroa Behera) lizeoko bi ikaslek, Euskal Irratiek gaur goizean jakinarazi dutenez. Marc Marie Baionako prokuradoreak baieztatu du salaketa jarria izan dela, baina ez du aferari buruzko xehetasunik eman nahi izan. Donibane Garaziko jendarmeriaren esku dago ikerketa.

Euskal Irratiek sare sozialetan zabaldu dutenez, adingabeak dira salaketa eman duten bi neskak. Joan den ostegunean bi mutil atxilotu zituzten —lizeoko ikasleak horiek ere—, salaketa dela eta, baina aske utziak izan dira.


Ikerketa baten arabera herriarekin "pozik" daude urduliztarrak

Joan den urtean, merkatu ikerketak eta marketing estrategikoa egiten dituen Ikerfel enpresak telefono bidezko zundaketa soziologiko bat egin zuen Urdulizen bizi den jendearen artean. Guztira, 600 elkarrizketa egin zituzten, 18 urtetik gorako lagunak aukeratuta, udal iturriek jakinarazi dutenez. Ikerketaren emaitzen arabera, Urdulizko biztanleak "bizi diren udalerriarekin pozik" daude: holan, %72 gustura sentitzen da, %26 oso gustura, eta %46 dira nahiko gustura daudela esaten dutenak. Zenbat eta adinez nagusiagoak orduan eta pozago daude herriarekin, gainera. Halandabe, herritarrengan kezka eragiten duten gaiak ere badaude: etxebizitza (%23) eta saltoki falta (%21), hurrenez hurren. Udal iturriek nabarmendutakoaren arabera, "urduliztarrek adierazi dute ikerketa honetan baikor sentitzen direla herriaren etorkizuneko eboluzioarekin, eta batez ere baikorrak dira egungo egoerarekin". Horrela, %56k uste du hurrengo bost urteetan Urdulizen bizitzea "atsegina" izango dela.

Urdulizko bizitzaren alde ezberdinen gaineko balorazioari dagokionez, gehien baloratzen duten aldea ingurune naturalaren eta herri segurtasunaren gainekoa da. Modu horretan, "ingurune natural atsegin baten jabe den herria legez" ikusten dute Urduliz, "aire garbiarekin eta zaratarik gabe, eta segurtasun maila egokiagaz". Defizit handienak etxebizitzen prezioan igarri dira, enplegurako aukeretan, eta kirol eta kultura azpiegituretan. Honen gainean zera diote tokiko agintariek: "udalerriaren beharrizanak ezagutuz, Udalak azpiegiturak ugaldu egin ditu, eta Urdulizek badauka dagoeneko kultur etxe berri bat, frontoi berria eta futbol zelai bat egiten gabiltza. Horren ostean, igerilekuak etorriko dira eta kiroldegi berri bat. Horretaz aparte, babes ofizialeko 60 etxebizitza eraikitzen gabiltza".

Egitasmo berriak

Beste alde batetik, elkarrizketatuen %87k badaki proiektu bat dagoela, herritik pasatzen den lekuetan, metroaren bidea lurperatzeko. Gutxiago dira, %41 hain zuzen ere, trenbidea Sopelako mugaraino lurperatzeko proiektua ezagutzen dutenak. Bi horien balorazioa "guztiz positiboa" izan da. Etxebizitzari dagokionez, elkarrizketatuen %84k badaki Udalak babes ofizialeko etxebizitzak eta tasatutakoen eraikuntza bultzatzen dabilela. Hori ere "oso positiboki" baloratu dute. Beste alde batetik, Urdulizen bizi diren pertsonen %33 Kultur Etxeak antolatutako ekitaldiren batera joandakoa da.


Aurrera egiteko aukerak ditu Lakuntzak

Larunbatean mustu zuten 2009ko Nafarroako Bertsolari Txapelketa Aizarotzen. Lehen kanporaketan sartu zen lehian Oier Lakuntza. Urdiaindarra Julen Zelaieta, Bittor Elizagoien, Aimar Karrika, Iker Gorosterrazu eta Arkaitz Goikoetxearekin igo zen oholtza gainera. Azken horrek lortu zuen final-erdietarako txartela, 427,5 punturekin nagusituta. Urteetan plaza nagusietatik kanpo ibili ondoren, Nafarroan itzuli da txapelketara Lekunberrin bizi den oiartzuarra. Haren atzetik sailkatu ziren Julen Zelaieta (401 puntu) eta Oier Lakuntza (389,5 puntu). Beraz, aurrera egiteko aukerak ditu urdiaindarrak. LanakNafarroako Bertsolari Txapelketak leporaino bete zuen Basaburuko kultur etxea. 120 bat ikusleren aurrean honako lana egin zuten bertsolariek: binaka, gaia emanda hiruna bertso zortziko handian; binaka, ofizioka hiruna bertso zortziko txikian; binaka, ofizioka hiruna bertso hamarreko txikian; eta, kartzelako lanean, bakarka, hasierako puntua emanda bina bertso zortziko txikian eta bakarka, gaia emanda bina bertso doinu eta neurri librean. Saio txukuna egin zuten bertsolariek, gorabeheratsua baina maila onekoa. Hamarreko txikian egin zituzten bertsorik onenak eta kartzelako gaiari ere nahiko erantzun ona eman zioten oro har. Oier Lakuntzak bi ale eder utzi zituen Txapelketa Nagusian Maialen Lujanbiok erabilitako Mikel Laboaren Martxa baten lehen notak doinuan. Bigarren kanporaketaIgandean jokatu zen bigarren kanporaketa, Sunbillan. Xabier Legarreta Arano sailkatu zen lehen postuan, 414,5 punturekin. Haren atzetik sailkatu ziren Iñigo Ibarra (385 puntu), Iñaki Aleman (375 puntu), Aritz Saragueta (357 puntu), Ekaitz Astiz (334) eta Egoitz Gorosterrazu (330,5 puntu). Orokorrean, Aizarotzen baino puntu gutxiago lortu zituzten bertsolariek. Beraz, final-erdietara sailkatzeko aukerak ditu Oier Lakuntzak.DatozenakAsteburuan jokatuko da hurrengo kanporaketa, Aoizen. Ander Fuentes Itturri, Migel Mari Elosegi Luze, Saioa Alkaiza, Diego Riaño, Oskar Estanga eta Jose Luis Barberia Zili sartuko dira lehian. Laugarren eta azken kanporaketa otsailaren 6an jokatuko da Garesen. Bertan sartuko da lehian Eneko Lazkoz etxarriarra. www.nafarroakotxapelketa.comorrian jarrai daiteke txapelketa.www.bertsoplaza.tvAtarian kanporaketen laburpenak ikus daitezke bideoan.


Gatazka politikoen koktel bat

Mendebaldeko Balkanetako sei estatuek oraindik ez dituzte gatazka iturri diren auziak konpondu. Seiek EBko kide izan nahi dute, baina horretarako baldintzatzat dute euren harremanak hobetzea.

Europan duen kokalekuarengatik eta eskualdearen historiarengatik, Mendebaldeko Balkanetan ez da falta izan eremua osatzen duten sei herrialdeen arteko gatazkarik. Bosnia eta Herzegovinak, Serbiak, Montenegrok, Kosovok, Ipar Mazedoniak eta Albaniak konpondu gabe dituzten gatazkek eragin zuzena izan dute eremuaren egonkortasunean eta beren arteko harremanetan: mugei buruzko eztabaidek, identitate politikoek, gutxiengoen eskubideek eta Jugoslaviaren desegiteak erantzunik gabe utzitako galderek erabat baldintzatu dute oraina eta geroa.

Seiek, ordea, badute xede komun bat gaur egun: Europako Batasuneko (EB) estatu kide bilakatzea. Bruselak begi onez ikusi du talde komunitarioa ekialdera hedatzea, besteak beste Errusiaren eragina gutxitzeko, baina prozesu horrek badu aurretik baldintza garrantzitsu bat, herrialdeen arteko harremanak hobetzearena; eta hori espero baino zailagoa izan liteke Mendebaldeko Balkanetan, hamarkadotako gertakariek frogatu dutenez. «EBk ezin du eta ez ditu inportatuko aldebiko gatazkak eta horiek sor dezaketen desegonkortasuna», adierazi zuen Europako Batzordeak iaz.

Bruselaren ikuspuntutik, hartu-emanak bideratzea gainditu daitekeen erronka bat da, eta horregatik darama hamarkada bat baino gehiago zeregin horretan. Estrategia horren harira izendatu zuen Miroslav Lajcak Serbiaren eta Kosovoren arteko harremanak hobetzeko mandatari gisa; iragan astean izan zen bi hiriburuetan, lehen kontaktu sorta egiteko: ez da kasualitatea bi estatu horiek aukeratu izana, Belgraden eta Pristinaren artekoa baita Mendebaldeko Balkanetako harremanik okerrena. Arrazoi sinple batengatik, Serbiak ez duelako onartzen Kosovoren independentzia, eta bere lurraldeko eskualde autonomotzat duelako.

Lajcakek Kosovon izango du erronkarik handiena, bere izendapenarekiko kritikengatik: Eslovakiakoa da, eta estatu horrek ez du Kosovoren independentzia aitortzen. «Misio berri honen patua porrota izango da, Eslovakiaren historia kontuan harturik», adierazi zuen Hashim Thaci Kosovoko presidenteak.

Serbiak eta Kosovok saiakera bat egin zuten 2011tik 2018ra, EBren gidaritzapean, baina bi herrialdeen arteko negoziazioek porrot egin zuten, eta mandatariak sustatu nahi dituenek ere ez dute arrakastako aukera handirik.

Kosovotik ibaietara

Serbiak ere baditu gatazkak beste bizilagun batekin, Montenegrorekin, bi herrialdeek historikoki harreman ona izan duten arren; 2006ra arte estatu beraren parte ziren, eta identitate etniko eta erlijioso antzekoak dituzte.

Halere, horrek ez du eragotzi Montenegroren independentziaz geroztik hainbat arazo izatea Belgraden eta Podgoricaren artean. Besteak beste, Montenegroko Gobernuak Kosovoren independentzia aitortzen duelako; herritarrei debekatzen dielako serbiar nazionalitatea ere izatea —270.000 montenegroar bizi dira Serbian—; eta Serbiako Eliza ortodoxoak ondoko bizilagunengan duen eraginagatik eta erlijioaren rolagatik.

Belgraden partetik, auzi ia guztiak Kosovok baldintzatzen ditu: esaterako, ez du Montenegroren eta Kosovoren arteko mugen ituna aitortzen, bere barne mugekin zerikusia duelakoan. Horrek agerian uzten du Serbiaren eta Montenegrorenei buruzkoen eztabaidak bere horretan jarraitzen duela; Belgrad prest dago Podgoricarekin hitz egiteko, Kosovo elkarrizketaren parte bada.

Bosnia eta Herzegovinaren kasuan, Serbiak harreman onak ditu, nahiz eta oraindik mugei buruzko gatazka bat bizirik dagoen. Zehazki, bi aldeak ez dira ados jarri Lim ibaiaren inguruan dagoen 40 kilometro koadroko eremuaren inguruan: ibaia herrialde batetik bestera dabil, eta horren inguruan dauden herrixkak, herrialde batean egon arren, beren burua beste estatuko herrixkez ikusten dute inguratuta. Zer esanik ez ibaiaren inguruan dauden Zvornik eta Bajina Basta zentral hidroelektrikoez: Serbiarenak diren arren, horiek funtzionatzeko erabiltzen dituzten eremuak eta ibaiak bi estatuetan daude.

Kosovoren kasuan, Bosnia eta Herzegovinak ez du bere independentzia onartzen, eta, hortaz, bien arteko harremana ia hilda dago. Are, Pristinak harreman txarragoa du Sarajevorekin Belgradekin baino, Serbiarekin gutxienez adostasun garrantzitsu batzuk lortzeko gai izan baita. Kasurako, Kosovoko herritarrak Albaniara joan behar dira Bosnian sartzeko bisak nahi badituzte.

Mendebaldeko Balkanetako estatuen arteko gatazkak askoz gehiago dira, eta hainbat arlorekin dute zerikusia. Oraingoz, inork ez du horiek konpontzeko nahi askorik erakutsi, baina bide hori hartzera behartuta ikusiko dute euren burua EBn sartu nahi badute. Prozesuak luze iraun dezakeen arren, seiak ados jartzeko bidea jarria dago jada.


Kim Jong-un Ipar Koreako armadako komandante gorena izendatu dute

Egun gutxi batzuetan lider gaztearekiko izan zitezkeen mesfidantza susmoak uxatu ditu armadak.

Ipar Koreako Langileen Alderdiko Batzorde Nagusiak Kim Jong-un ofizialki izendatu du gaur armadaren komandante gorena, armadako buru, eta 30 urterekin aitaren lekukoa jaso du hori hil eta egunetara. Aste honetan amaitu dira Kim Jong-ilen omenezko ekitaldiak, eta semeak du orain herrialdearen eta armadaren agintea.

Egun hauetan armadak Jong-un babestu du jendaurrean eta gaurko izendapenaren ondoren lider gaztearekiko egon zitekeen mesfidantza susmoak uxatu dituzte. Oraindik, hala ere, Langileen Alderdiko idazkari nagusi eta Defentsarako Batzordeko presidente izendatzea falta du.


«Finala ezusteko sari bezala hartu dut eta hori gozatu nahi nuke»

Julen ZELAIETA

Finalerako erronka garbia eta zuzena jarri dio Zelaietak bere buruari: «gozatu eta niregandik zerbait utzi nahi nuke». Azken sailkapena aurreikustea «hagitz zaila» bada ere, «Julio Soto eta Eneko Lazkoz» ikusten ditu punta-puntan, «Xabier Terreros eta Joanes Illarregi, berriz, buruz burukorako borrokan».

Nola baloratuko zenuke orain arte txapelketan egin duzun ibilbidea?

Kanpora begira ona, baina barrura begira deseroso samarra. Lizarrako kanporaketan, prestaketa behar baino beranduago hasi nuenaren sentipena tarteko, saioan zehar segurtasun falta haundia sumatu nuen. Etxarriko final erdiaren aitzinetik, segurtasun falta horrek nire kezkak eragin zizkidan baina gero saioan eroso eta seguru sentitu nuen nire burua. Emaitzari begira, momentuz txapelketarekin hagitz konten nago.

Finaleko ateetan zein sentsazio duzu?

Larunbata ailegatzeko gogoz nago. Lehenengo finalean nuen ilusio berarekin hartuko dut aurtengoa ere; deus galtzekorik ez eta saio polit bat egiteko nahiarekin. Finala ezusteko sari gisara hartu dut eta finaleko plaza gozatu nahiko nuke.Txapelketa batzuk baditut eta azken urteetan finalerako txartela garesti dagoenez, eta gazteei lekua uzteko ordua ailegatu denez, badakit horrelako aukera gutti izanen ditudala aurrerantzean, beraz, aukera baliatu beharko! Finalaz gozatu eta niregandik zerbait uztea da finalari begira nire buruari jarri diodan erronka. Aitzineko final guzietan helburu horrekin joan naiz: nire saioa egin eta bertsoaldi politak uztera. Finaleko zortzikotea ikusita helburua betetzeko modukoa dela ikusten dut. Emaitza espero baino hobea bada, ongi etorria, eta ez bada hala, pena pixka bat izanen dut, baina tira, saiatuko gara ahal den hobekien egiten.

Nola joan dira finalerako prestaketak?

Izen eman orduko (urrirako) burua hortan jarri nuen. Udako geldialdiko “erdoila” kendu, bertsoak leitu, aditu, txip aldaketa egin; ohiko bertsokeratik txapelketako bertsokerara aldatu... horrela hasi nintzen. Bizpahiru bertso eskoletan eta ibili naiz eta normalean baino gustorago. Beran, Lesakan eta Irunen nabil bertso eskoletan. Tartekatzen ibiltzen naiz eta azkenean astean bi bertso eskola egiten ditut. Hori bai, etxeko lan gehiago egin ez izanaren pena pixkot badut.Hoiek behar baino beranduago hasi nituela pentsatzen dut. Azkenean, etxean lanik ez bada egiten alferrik dira bertso eskolarako bueltak.

Finaleko sailkapenaren aurreikuspenik eginen zenuke? Nor ikusten duzu edo dituzu punta-puntan eta zergatik?

Nik uste aurreikuspenik egitea zaila dela. Denak zerotik hasiko gara, beraz, finalerdietako sailkapena ezin da erreferentziatzat hartu, nahiz eta ideia bat egiteko balio duen. Nik Julio Soto eta Eneko Lazkoz ikusten ditut hor goian. Ez dira alferrik azken txapelketako txapelduna eta txapeldunordea. Gainerakoekin aldiz, Xabier Terreros, Joanes Illarregi.. saio eder bat eginez gero, hor ikusten ditut buruz burukorako borrokan. Egun bateko kontua da eta buruz burukora arteko 14 bertsotan edozer gauza gerta daiteke .


Beroago, altuago, arriskutsuago

PCCk ozeanoei eta eremu izoztuei buruz eginiko txostenak ohartarazi du itsasoaren maila metro bat igo litekeela 2100erako, eta milioika pertsonak lekualdatu beharra izatea ekar dezakeela horrek.

Susmorik ezkorrenak ere berretsi ditu IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak: berotegi efektua eragiten duten gas emisioak planeta berotzen ari dira, eta, atmosferan ez ezik, ozeanoetan eta izoztutako eremuetan ere eragin nabarmena izaten ari da. Funtsean, poloetako, gune hotzetako eta goi mendietako izotza urtzen ari da, eta horren ondorioz itsasoaren maila etengabe igotzen ari da: are, berotzeak egungo joerari eusten badio, 2100. urterako metro bat baino gehiago igo liteke itsas maila, NBEren ikerketa taldearen arabera. Eta ohartarazi du horrek ekar lezakeela milioika pertsonak lekualdatu behar izatea. Bideoa: itsasoaren mailaren igoera (Europako Agentzia Espaziala).Klima larrialdiak ozeanoetan eta kriosferan —izoztutako eremuan— duen inpaktuari buruz inoiz egindako txostenik mardulena aurkeztu zuen atzo IPCCk Monakon. Ia 7.000 argitalpen aztertu dituzte 36 herrialdetako 104 ikerlarik. Ondorioztatu dute gas emisioak «premiaz» murrizteak mugatu egingo lukeela «ozeanoetako eta kriosferako aldaketen tamaina», eta nabarmendu du ur eremu horiek «aukera iturri» izan daitezkeela «etorkizuneko aldaketetara egokitzeko».Hartara, txosten egileek bat egin dute Parisko akordioen xedearekin, eta eskatu dute «berotzea ahalik eta mailarik baxuenean mantentzeko». Gogora ekartzekoa da 2015ean Parisen bi gradutan jarri zutela tenperatura igoeraren muga 2100erako, eta iazko urrian IPCCk argitaratutako beste txosten batek hobetsi zuela igoera hori 1,5 gradutara mugatzea, klima aldaketaren ondorioak «arindu» ahal izateko. Baina kontrako bidean doa gizakion jarduna: industrializazio aurreko garaiarekin alderatuta, honezkero gradu bat igo da planetaren tenperatura, eta gas emisioak areagotu egin dira azken urteotan.Hain justu, isuriek eragindako bero hori «xurgatu» egiten dute ozeanoek eta izoztutako eremuek. Horren inpaktuak aztertu ditu IPCCren txostenak. Hona hemen aurreikuspen nagusiak:IZOZTUTAKO EREMUAK«Glaziarrak eta poloetako zein mendietako izotz geruzak masa galtzen ari dira, eta, horren ondorioz, itsasoaren mailaren igoera azkartzeaz gain, ozeanoetako ur epelak zabaltzen ari dira», laburtu du txostenak. Azken urteetan, Artikoa izan da adituen arretaguneetako bat: izotz geruza gero eta finagoa du. Halako azterlanetan ohikoa den bezala, agertoki bat baino gehiago marraztu dute ikerlariek datozen hamarkadetarako iragarpenak egiteko. Bada, txostenak agerian utzi du zein esanguratsua den gradu erdiko aldea Artikoan: «Berotze globala 1,5 gradura mugatuko balitz, Artikoko izotza irailean desagertuko litzateke soilik 100 urtean behin; bi graduko berotzearekin, hiru urtean behin gerta daiteke hori».Urtzeak, beraz, ez du atzera bueltarik. Permafrost edo lurzoru izoztuari ere erreparatu dio txostenak: tenperatura bi gradu baino gutxiago igota ere, 3-4 metroko sakoneran dagoen lur izoztuaren laurdena urtu liteke 2100erako; agertoki ezkorragoetan %70era helduko litzateke izotz galera. IPCCko ikerlariek ohartarazi dute, gainera, eremu batzuetako permafrost-ak karbono asko gordetzen duela, eta urtuz gero atmosferara igorriko litzatekeela.ITSASOAREN MAILAXX. mendean itsasoaren maila hamabost zentimetro inguru igo zen; IPCCk azaldu du erritmoa «bikoiztu» egin dela, glaziarrak eta izotz eremu handiak urtzearen ondorioz, eta orain 3,6 milimetro igotzen dela urtean batez beste. Eta hala jarraituko du, txostenak dioenez. Tenperatura bi gradu baino gehiago igoko balitz, itsasoaren maila metro bat igotzera iritsi daiteke: 60 eta 110 zentimetro artean. Tenperatura igoera bi graduen «oso azpitik» mantenduta ere, 30 eta 60 zentimetro artean igoko litzateke uraren maila.Itsasoaren eremua zabaltzeak kostaldeetako muturreko fenomenoei ere eragingo lieke. IPCCk berretsi du maizago gertatuko direla marea altuei edo ekaitzei lotuta: «Garai batean 100 urtean behin izaten ziren fenomeno bortitzak leku batzuetan urtero gertatuko dira mende erdialdera». Uholde arriskuez ere ohartarazi du, «egokitzeko inbertsio handiak egin ezean».OZEANOEN EKOSISTEMATxostenak azaldu du planeta berotzeak ozeanoetako tenperaturan ere eragin duela: urak epelagoak dira egun. «Ozeanoetako kimikan aldaketak izaten ari dira, eta horrek jada alterazioak ekarri ditu ozeanoetako elikadura kateko maila guztietako espezieetan». Gizakien jardunak 1980ko hamarkadatik isuritako karbono dioxidoaren %20 eta %30 artean xurgatu dute ozeanoek; ondorioz, urak «azidotu» egin dira, eta haien «produktibitatea murriztu» da. Horrek eragina du itsasoetako biziaren «aniztasunean, oparotasunean eta banaketan», eta kalteak eragin ditzake hainbat jardun ekonomikotan: arrantza, nekazaritza, energia, turismoa...GOI MENDIAKKostaldeetan eta ozeanoetako glaziarretan ez ezik, goi mendietan ere jarri du arreta IPCCk, bertako izotza ere azkar urtzen ari baita. Europan, Afrika ekialdean, Andeetan edota Indonesian dauden glaziar txikiak arriskuan daude: 2100erako masaren %80 gal dezaketela uste du IPCCk.Halaber, mendi inguruetako biztanleek gero eta arrisku gehiagori egin beharko diete aurre, batez ere ur eta elur jauziekin eta uholdeekin lotuta. Txostenak ohartarazi du, gainera, ura ez dela hain eskuragarri egongo, «eremu altuetan ez ezik, beherago kilometro askotara dauden komunitateetan ere».LEKUALDATZEAKAdituak aspalditik mintzo dira klima aldaketak eragingo dituen migrazioez, eta IPCCk berretsi du soilik ozeanoetako gorabeherek milioika pertsonak lekualdatu behar izatea ekar lezaketela. Datu lazgarriak eman ditu txostenak: munduan 680 milioi pertsona bizi dira kostaldean garaiera baxuko eremuetan; 670 milioi goi mendietako guneetan; 65 milioi, irla txikietan; eta lau milioi Artikoan. Azken gune horretan, adibidez, hasiak dira egokitzen: ehiza eta lekualdatze ohiturak aldatzen ari dira indigenak, eta kostako komunitate batzuk ere joateko prestatzen ari dira. NEURRIAKTxostenaren egileek nabarmendu dute ozeanoetan eta kriosferan antzeman dituzten aldaketak «inoiz ez bezalakoak» direla, eta «premiaz jarduteko» eskatu dute: «Aldaketei aurre egiteko neurri egokiak, handinahiak eta koordinatuak lehenetsi behar dira». Gas emisioak «drastikoki» gutxitu beharra azpimarratu dute, baina ez aldaketa geldiarazteko, baizik eta inpaktuak arintzeko eta ondorioetara egokitu ahal izateko: «Erronka handia da, baina agian errazagoa izango da pertsona zaurgarrienentzat».«Zaurgarria da Bizkaiko Golkoa: udako ur beroenak bertan izaten dira»


Iberdrolaren eta Siemensen arteko epaiketa atzeratu dute

Epaiketa Siemens Energy sozietate berria sortu ondoren sor zitezkeen interes-gatazkengatik egin behar zen. Izan ere, Gamesa, talde berriaren parte izango litzateke.

Siemens Gamesagatik Iberdrolak Siemensen aurka jarritako demandaren epaiketa gaur, asteartea, hastekoa zen Bilboko merkataritza-arloko epaitegian, baina atzeratu egin dute.

Zehazki, epaiketa hori, Siemens Energy sozietate berria sortu ondoren sor zitezkeen interes-gatazkengatik egin behar zen. Izan ere, lehendik existitzen zen Gamesa konpainia talde berriaren parte izango litzateke. Siemens talde alemaniarrak konpainia horren akzioen % 59 ditu, eta, Iberdrolak, berriz, % 8.

Testuinguru horretan, Iberdrolak uste du Siemensek energia-negozio osoa erosi nahi dioela, Siemens Gamesa barne, eta konpainia horren jarduera guztia bilduko lukeen beste sozietate berri batera (Siemens Energy) eraman.

Sozietate horrek aurten kotizatuko luke burtsan, baina, Iberdrolaren ustez, aldaketa horrek Gamesaren kontratuei eragingo die, eta, kalte ekonomikoez gain, konpainien arteko interes-gatazkak ekar ditzake.

Talde alemaniarraren ordezkariek, ordea, ez dute uste aldaketa horiengandik "tira-birak sortzeko arriskua" egon daitekeenik.


Batel estropada bihar Kontxan

Arraun Federazioak bateletako liga hasi aurretik hiru estropada antolatu ditu, eta azkena bihar jokatuko da Kontxako badian. Hernaniko taldeak dituen lau batelak eramango ditu bertara, mutilen bi batel infantil, kadeteen bat eta nesken beste bat. Estropada goizeko 11:00etatik aurrera jokatuko da, Donostiako Kontxako badian.


Urtasun eta Urrutiarentzat San Fermin erremonte torneoko txapela

Partida gogorra eta ikusgarria jokatu zuten lau pilotariek

Ordu bete eta 27 minutuko partidaren ondotik, Huarteko Euskal Jai Berri frontoian emozioz beteriko sakea atera zuen Urrutiak. 39na berdindurik zeuden Urtasun-Urrutia eta Urriza-Etxeberria III. Urrizak sakea kanpora bota zuen, eta horrekin batera Irurita eta Saldiasera bidali zuen txapela.

Ordu bete eta 27 minutuko partidaren ondotik, Huarteko Euskal Jai Berri frontoian emozioz beteriko sakea atera zuen Urrutiak. 39na berdindurik zeuden Urtasun-Urrutia eta Urriza-Etxeberria III. Urrizak sakea kanpora bota zuen, eta horrekin batera Irurita eta Saldiasera bidali zuen txapela.

Partida hasiera nahiko berdindua izan zen, baina Urrizak jarritako erritmoari ezin izan zioten jarraitu urdinek eta gorriek 20raino alde egin zuten Urtasun eta Urrutia 10ean utziz. Urrutia bere joku onena egiten hasi zen eta Urtasun ere joku on horretan sartuta hurbiltzea lortu zuten.

30-28 hurbildu ziren Urtasun eta Urrutia, baina Urriza eta Etxeberriak 38raino alde egin zieten. Hala ere urdinek ez zuten etsi, nahiz eta partida 30-38 egon Urriza eta Etxeberriaren alde 39na berdintzea lortu zuten. Berriz ere Urrutiarik onena agertu zen garaipenerako bidea eginez. Emozioa nagusitu zen une horretan eta ikusleek erremonte onenaz gozatzeko aukera izan zuten.

Lau pilotariek izugarrizko maila erakutsi zuten, baina nabarmentzekoak izan zen Urrutiak emandako erakustaldia finaleko pilotari onena izanez.


Jakin-mina

Galiziako lehenengo asteburuak San Miguel liga markatu zuen; bada, bigarrenak erabakita utzi du. Agoitz Irazoki Hondarribiako arraunlariak adierazi zuenez, arerioekiko aldea mantentzeko xedez joan ziren Rias Baixaserako aurtengo bigarren txangora. Ez dakit hori liderrek harantz abiatu aurretik izan zezaketen urduritasun izpiren baten isla ote zen, baina Lekeitioko eta Castroko txapelketetan bermeotarrek erakutsitako ahalak eta Galiziako eremu misteriotsuek sortzen duten ezinegonak niri, behintzat, ez lidakete lasai lo egiten utziko. Koroarako hondarribiarren martxa sendoa kolokan jar zezakeen astebururen bat baldin bazegoen, hori pasatu berri dena zen, eta aldea mantenduta baino gehiago, zertxobait zabalduta itzuli dira berdezkoak; areago, bizkar gainetatik bi saio gehiago kenduta ere bai. Eta hori dena beren ohiko txandakatzeak eginez.

Txandakatzeez ari garenez, jakin-min hauxe sortu zait orain: ea Zarauzko Estropadak joera berarekin planteatuko ote dituzten. Alegia, liga hain bideratua dutela ikusita eta Zarauzko Bandera preziatua inoiz ere etxeratu gabea dutela jakinda, liga osoan bezala lehiatuko diren, hau da, larunbatetik igandera bospasei aldaketa eginda, ala bi egunetan Orbañanosek buruan duen (izango al du?) luxuzko talde finkoa uretaratuko duten. Tarteko bidea ere izan liteke, akaso, haien soluzioa; ikusiko dugu. Dena dela, guztian asmatu beharko dute hondarribiarrek; Urdaibai, Orio eta historia arerio txar baitituzte.

Behealdea ere erabakita geratu da. Lau estropadaren faltan, zazpi puntuko ebakia dute kaskarrean Meirakoek; aberia handiegia, ezaugarri horietako talde batentzat denboraldiaren garai hauetan. Portu kanporaketa saioak lasai prestatzen hasteko moduan da dagoeneko.


Kontzentrazioa gaur, Zinkoeneako

errotondan

Amnistiaren Aldeko Mugimenduak deituta, kontzentrazioa egingo da gaur Zinkoeneako errotondan, 20:00etan, Gaixo larriak eta kondena osoa betea duten presoak etxera lemapean. AAMk azaldu duenez, «gure senideen eskubideak aldarrikatzeko, kalera ateratzera behartuak gaude, eta ostiralero bezala segituko dugu horretan». Egoera salatzeko, dei egin diete herritarrei eurekin batera kontzentrazioan parte hartzera. yy