Energia

Energia magnitude fisikoa da; lan egiteko materiaren ahalmena da; beroa sortu; argia egin, eta mugimendua eragiten ahalbidetzen du.

Nazioarteko Sisteman, joulea da energia-unitatea, zeinaren sinboloa formula_1 den; baina beste unitate batzuen bidez ere adieraz daiteke.

Kontzeptu zientifiko bat da, "aldakuntzak eragiteko ahalmena"ri lotuta dagoena. Hala ere, hitz bera zientziaren testuingurutik at ere maiz erabilia da. Zientziaren arloan, erabilpen zehatza, eta esanahi doia ditu, baina, esparru ez-zientifikoetan, ez da esanahi zehatzez erabiltzen, eta, sarritan, "indar", "kemen" edo antzekoen sinonimotzat hartzen da.

Zientziari dagokionez, magnitude abstraktua da, "sistema itxi" baten egoera dinamikoarekin lotuta dagoena eta denboran zehar aldaezin agertzen dena. Esate baterako, energia zinetikorik gabeko sistemak geldi daude. Sistema bat hasierako egoera batetik geroko egoera batera eramateko behar den lan izeneko magnitudea sistemak izan duen energiaren aldakuntzaren parekoa da.

Fisikan (mekanikan bereziki), energia lan bat egiteko gaitasun gisa definitzen da. Teknologian eta ekonomian, «energia» baliabide natural bati dagokio (horri lotutako teknologia barne, atera, eraldatu eta erabilera industrial edo ekonomikoa eman ahal izateko).

Termodinamika ere barne har dadin, esan dezakegu energia gorputzek, beren baitan edo beste gorputz batzuetan, eraldaketak (lanaren edo beroaren bidez) egiteko duten gaitasuna dela. Hau da, energia kontzeptua gauzak funtzionarazteko gaitasun gisa definitzen da.

Masa eta energia estuki lotuta daude. Masa-energia baliokidetasuna dela eta geldirik dagoenean, masa duen edozein objektuk ere (geldirik dagoen masa deitua) energia kantitate baliokidea du, zeinaren forma atsedenean dagoen energia deitzen baita, eta objektuak atsedenean dagoen energia horren gainetik eskuratutako edozein energia gehigarrik (edozein modutan) objektuaren guztizko masa handituko du bere energia osoa handitzen duen bezala. Adibidez, objektu bat berotu ondoren, bere energia gehikuntza masaren gehikuntza txiki bat bezala neur liteke, nahikoa sentikorra den balantza batekin.

Organismo bizidunek energia behar dute bizirik irauteko, hala nola gizakiek elikagaietatik lortzen duten energia. Giza zibilizazioak energia behar du funtzionatzeko, eta energia baliabide energetikoetatik lortzen du, esaterako, erregai fosiletatik, erregai nuklearretik edo energia berriztagarrietatik. Lurraren klimaren eta ekosistemaren prozesuak Lurrak Eguzkitik jasotzen duen energia erradiatzaileak eta Lurraren barruan dagoen energia geotermikoak bultzatzen dituzte.

Energia kuantifikatzeko erabiltzen dugun neurketa-unitatea "julio" edo "joulea" (J) da, James Prescott Joule fisikari ingelesaren omenez.

Etimologia.

Antzinako grezierazko "energeia" (ενέργεια

) hitzetik sortu zen ("en + ergon"); gero, latinez, "energia" forma hartu zuen, eta hortik iritsi da gure egunotara (euskaraz: "energia"; ingelesez: "energy

"; gaztelaniaz: "energía

"; frantsesez: "énergie

Gaur egungo hizkeran, "energia" hitzak hainbat adiera (kemena, adorea, bizitasuna, boterea, ahalmen psikikoa...) ditu bizimodu arrunteko arloetan.

Historia.

Energia hitza antzinako grezieratik dator: ἐνέργεια, erromanizatua: energeia, lit. "jarduera", "eragiketa", ziurrenik Aristotelesen lanean agertzen dena lehen aldiz, K. a. IV. mendean. Definizio modernoan ez bezala, "energeia" kontzeptu filosofiko kualitatiboa zen, zoriontasuna eta plazera bezalako ideiak barne hartzeko bezain zabala.

XVII. mendearen amaieran, Gottfried Leibnizek "vis viva" edo indar biziaren ideia proposatu zuen: objektu baten masa bider bere abiadura karratuaren produktua, eta "vis viva" totala gorde egiten zela uste zuen. Marruskaduraren ondoriozko moteltzea azaltzeko, energia termikoa materiaren osagaien ausazko higiduran ematen zela teorizatu zuen Leibnizek, nahiz eta mende bat baino gehiago beharko zen hori osoki onartzeko. Propietate horren analogia modernoa, energia zinetikoa, "vis viva"ren aldean, bi faktorek bakarrik bereizten dute.

1807an, beharbada Thomas Young izan zen "vis viva"ren ordez "energia" terminoa, bere zentzu modernoan, erabiltzen lehena. Gustave-Gaspard Coriolisek energia zinetikoa deskribatu zuen bere zentzu modernoan, 1829an, eta, 1853an, William Rankine-k energia potentzial terminoa asmatu zuen. XIX. mendearen hasieran, energiaren kontserbazioaren printzipioa ere aldarrikatu zen, eta edozein sistema isolaturi aplikatzen zaio. Urte batzuetan zehar, kaloria deitzen zitzaion beroa substantzia fisiko bat ote zen eztabaidatu zen, edo besterik gabe kantitate fisiko bat, hala nola momentua. 1845ean, James Prescott Joulek lan mekanikoaren eta beroaren sorreraren arteko erlazioa aurkitu zuen.

Aurrerapen horiek energiaren kontserbazioaren teoria ekarri zuten, hein handi batean William Thomsonek (Lord Kelvin) termodinamikaren alor gisa formalizatua. Termodinamikak prozesu kimikoen azalpenak azkar garatzen Rudolf Clausiusek, Josiah Willard Gibbsek eta Walther Nernstek lagundu zuten. Era berean, Clausiusek entropia kontzeptuaren formulazio matematikoa ekarri zuen, eta Jožef Stefanek energia erradiatzailearen legea. Noetherren teoremaren arabera, energiaren kontserbazioa fisikaren legeak denborarekin aldatzen ez diren ondorio da. Horrela, 1918az geroztik, teorialariek ulertu dute energiaren kontserbazio legea energia kantitate bateratuaren (hau da, denbora) translazio-simetriaren ondorio matematiko zuzena dela.

Energiaren kontserbazioa eta degradazioa.

Sistema itxi batean, “Energia ez da sortzen, ezta deuseztatzen ere, transformatu baizik”. Beraz, esaldi honek esan nahi du unibertsoan momentu honetan, energia kopuru jakin bat dagoela eta kopuru hori inoiz ez dela aldatuko; izan ere, energia transformatzen joaten da, eta mota bateko energiatik beste mota bateko energiara pasa daiteke, baina inoiz ez desagertu.

Energiaren kontserbazioa.

Sakontzeko, irakurri: «Energiaren kontserbazioaren printzipioa»

Esperientzian oinarriturik egiaztatu denez, naturako fenomeno eta prozesu guztietan, energiaren kontserbazioa gertatzen da. Energiaren kontserbazioaren legea XIX. mendearen erdialdean onartu zen zientzialarien artean, eta, lege hori tarteko, garai hartan finkatu zen energia hitzaren esanahi zehatza.

Energiaren kontserbazioaren legeak dioenez, edozein sistema fisiko isolaturen (alegia, beste ezein sistemarekin inolako elkarrekintzarik ez duena) energia-kantitate totalak konstante irauten du denboran zehar, nahiz eta energia hori mota batetik bestera transforma daitekeen. Bestela esanda, “"energia ez da sortzen ezta deuseztatzen ere, transformatzen baizik"”.

Izatez, lege hau ez da naturako fenomenoen deskripzioa, fenomenoen bilakaerari buruzko baieztapena baizik. Hots, naturako fenomenoetan gertatzen den edozein transformaziotan, energia deritzon kantitatea aldatu gabe geratzen da; aldatzen den gauza bakarra energiaren forma da. Alderantziz ere irakur daiteke legea: sistema baten energiaren ebaluazioa egitean, ondoz ondoko bi neurketatan balio desberdinak lortzen badira, horrek esan nahi du bi balio horien arteko aldea sistemari eman edo kendu zaion energia dela, sistema horrek kanpoko beste sistema batekin izandako elkarrekintzaren ondorioz.

Energiaren degradazioa.

Energiaren transformazioak gertatzean edo higidurarekin batera marruskadura agertzean, kontuan izan behar da bero kontzeptua, prozesuen itzulezintasunarekin eta energiaren degradazioarekin zerikusia duena. Joulek beroaren eta energia mekanikoaren arteko baliokidetza definitu zuen 1845ean. Hitz batez, berak frogatu zuenez, energiaren kontserbazioaren legea aplikatzean, beroa kontuan hartu beharreko energia-mota bat da.

Baina beroak ezaugarri berezi bat du bestelako energia-mota bihurtzeko prozesuetan. Hain zuzen ere, energia mekanikoa erabat bero bihur daitekeen arren, beroa ezin transforma daiteke osorik energia mekaniko, muga bat baitago makina termodinamikoen bidezko transformazioetan. Hasteko, berotik energia mekanikoa lortzeko tenperatura desberdinetan dauden bi iturri izan behar ditu makinak, eta, edonola ere, berotik atera daitekeen energia mekanikoaren kantitateak maximo bat du, Carnoten ziklo teorikoak adierazten duena. Horregatik, beroa loturik dago energiaren kalitatearen degradazioarekin, zeren energia zinetikotik berorako transformazioak ez baitu energia zinetikotik energia potentzialerako transformazioak duen itzulgarritasunik.

Edozein transformazio energetikotan, marruskaduraren kausaz, hasierako energiaren parte bat iraungi egiten da energia termiko gisa, eta energia termikoa da energiaren transformazio guztien azken helmuga. Hortik dator naturan gertatzen den energiaren etengabeko degradazioa eta entropiaren printzipioan adierazita dagoen itzulezintasunaren arrazoia.

Energia kontzeptua fisikan.

Energia mekanikoa.

Fisika klasiko modernoan, energiaren kontserbazioaren lege unibertsalak —termodinamikaren lehen legearen oinarria dena— adierazten du sistema isolatu bati lotutako energia denboran konstante mantentzen dela. Horrek esan nahi du sistema fisiko klasiko ugarirentzat, nola hala energia mekanikoa, bero-energia, energia elektromagnetikoa eta beste energia potentzial mota batzuen batura zenbaki konstantea dela. Esaterako, energia zinetikoa materiaren mugimenduaren arabera kuantifikatzen da; energia potentziala deformazio-egoeraren edo materiaren posizioaren gainean eragiten duten indarrekiko propietateen arabera; energia termikoa bere bero-ahalmenaren arabera, eta energia kimikoa konposizio kimikoaren arabera.

Erlatibitatearen teorian, energiaren kontserbazioaren printzipioa betetzen da, nahiz eta energiaren neurria berriro definitu behar den masarekin lotutako energia barneratzeko; izan ere, mekanika erlatibistan, definitutako energia mekanika klasiko moduan jotzen bada, orduan, konstante geratzen ez den kantitatea izango litzateke ondorioa. Horrela, erlatibitate bereziaren teoriak masa eta energiaren arteko baliokidetasuna ezartzen du, zeinaren bidez gorputz guztiek (materiaz osatuta egoteagatik) formula_2 formularen baliokide den energia gehigarri bat duten, eta, energiaren kontserbazioaren printzipioa kontuan hartzen bada, energia hori kontuan hartu behar da kontserbazio-lege bat lortzeko (bestalde, masa ez da erlatibitatean kontserbatzen, baizik eta kontserbazio-lege baten aukera bakarra da masarekin lotutako energia eta gainerako energia formak elkarrekin zenbatzea).

Mekanika kuantikoan, magnitude baten neurketaren emaitzak, kasu orokorrean, ez du emaitza deterministarik ematen, eta, beraz, neurri baten energiaren balioaz soilik hitz egin daiteke; hala ere, hotza beroaren gabezia da, ez sistemaren energiarena. Energiaren balioa, oro har, ausazko aldagaia da, baina haren banaketa kalkula daiteke, baina ez neurri baten emaitza partikularra. Mekanika kuantikoan, energiaren egoera geldikor baten energiaren balio espero dena konstante mantentzen da. Hala ere, badira hamiltoniarrari ez dagozkion egoerak, zeinarentzat espero den energiaren egoera gorabeheratsua den, eta, beraz, ez da konstantea. Neurtutako energiaren bariantza, gainera, denbora-tartearen araberakoa izan daiteke, Heisenbergen ziurgabetasun-printzipioaren arabera.

Energia sistema fisikoen propietate bat da; ez da egoera fisiko erreala, ezta "substantzia ukiezina" ere. Hala ere, badira energia egiazkotzat jo dutenak, hala nola Wilhelm Ostwald, baliokidetasunaren ekuazioaren arabera materia kantitatearen neurria den masa energia bihur daitekeelako eta alderantziz. Beraz, ez da abstrakzio bat, errealitate aldaezina baizik, materia ez bezala. Mekanika klasikoan, magnitude eskalar gisa irudikatzen da. Energia sistema fisikoen propietate baten abstrakzio matematikoa da. Adibidez, energia zinetiko nulua duen sistema atsedenean dagoela esan daiteke. Problema erlatibistan, partikula baten energia ezin da eskalar aldaezin baten bidez irudikatu, lau-bektorialeko energia-momentu baten denbora-osagaiaren bidez baizik (lauko-momentu), behatzaile ezberdinek ez baitute energia bera neurtzen ez badira, partikularekiko, abiadura berean mugitzen. Materia-banaketa jarraitutzat hartzen bada, deskribapena are zailagoa da, eta, mugimendu-kantitatea eta energia behar bezala deskribatzeko, energia-momentu tentsorea erabili behar da.

Sistema fisikoen abstrakzio gisa erabiltzen da magnitude eskalarrekin lan egiteko erraztasunagatik, abiadura edo azelerazioa moduko magnitude bektorialekin alderatuta. Adibidez, mekanikan, energia mekanikoa osatzen duten energia zinetikoaren (potentzialaren) araberako sistema baten dinamika erabat deskriba daiteke, mekanika newtondarrean kontserbatzearen propietatea duena, hau da, denboran aldaezina izatea.

Matematikoki, Noetherren teoremaren arabera, sistema baterako energiaren kontserbazioa da sistema horren eboluzio-ekuazioak kontuan hartutako denbora-momentutik independenteak izatearen ondorio zuzena. Energia ere magnitude fisiko bat da, hainbat formatan aurkezten dena; egoera fisikoa aldatzeko prozesu guztietan inplikatuta dago; eraldatu eta transmititu egiten da; erreferentziazko sistemaren araberakoa da, eta sistema hori kontserbatu egiten da. Beraz, gorputz orok izan dezake energia bere mugimenduaren, posizioaren, tenperaturaren, masaren, konposizio kimikoaren eta beste propietate batzuen arabera. Fisikaren eta zientziaren hainbat diziplinatan, energiaren hainbat definizio ematen dira, denak koherenteak eta elkarren artean osagarriak, eta guztiak lanaren kontzeptuarekin lotuak beti. Mekanikan honako hauek daude:

Elektromagnetismoan, dugu:

Fisika erlatibista.

Erlatibitatean daude:

Masa kontzeptua birdefinitzean, energia zinetikoa ere aldatzen da. Partikula material bat dela eta, ezin da esan behatzaile guztientzat energia ondo definitu eta berdina denik; izan ere, energia eta momento lineala lau-bektorialeko baten zati dira. «Energia» da lauko-momentu horren denbora-osagaia, baina, erlatibitatearen izaera dela eta, denbora-tartea edo distantzia espaziala behatzaileari lotuta dagoen bezala, lauko-momentuaren osagai espazialak (momentu lineala) eta denborazkoak (energia) behatzaileari dagozkio. Medio jarraitu baterako edo eremu fisiko baterako, zailtasunak are handiagoak dira, eta, oro har, energia ez dago lauko-momentu bati lotuta, energia-momentu tentsoreari baizik.

Erlatibitate orokorrean, grabitazio-eremua ez da, berez, eremu fisiko arrunta, eta horrek zailtasunak dakartza isolatu gabeko sistema bati emandako energia bat egozteko; izan ere, eremu grabitatorio ez-egonkorrak ez du energia potentzial ongi definiturik sortzen.

Energia kontzeptua erlatibitatearen teorian eta mekanika kuantikoan.

Mekanika klasikoan garaturiko energia kontzeptua zabaldu egin zen XX. mendearen hasieran erlatibitatearen teoria eta mekanika kuantikoa sortzean. Bi teoria horiekin batera, ordura arte masari eta energiari buruz fisikariek zituzten usteak aldatu behar izan ziren, eta alde batera utzi behar izan ziren zenbait suposizio, hala nola energia magnitude jarraitua zela eta masa eta energia bi kontzeptu independente zirela ziotenak, bereziki.

Energia-kuantoak.

Sakontzeko, irakurri: «Mekanika kuantiko»

Max Planckek XIX. eta XX. mendeen arteko mugan adierazi zuenez, fenomeno atomikoekin erlazionaturiko transformazio energetikoak egokiro ulertu eta deskribatzeko, beharrezkoa da energia-kuantu deritzon kontzeptua erabiltzea. Ordura arte energia magnitude jarraitua zela uste bazen ere, energiaren transmisioan kantitate minimo batzuk (kuantuak, alegia) pasatzen dira batetik bestera. Esate baterako, elektroi bat energia-maila batetik beste batera pasatzean, erradiazioa gertatzen da, eta mailen arteko energiaren erradiazio hori fotoi modura igortzen da, alegia, energia jakineko kuantu modura. Fotoiaren formula_3 energiaren eta erradiazioaren formula_4 maiztasunaren artean erlazio hau dago: formula_5 , non formula_6 hori Plancken konstantea den, formula_7 balio duena.

Ohar bat egin behar da kuantuen erabilerari dagokionez. Berez, kuantuak fisika mikroskopikoan baino ez dira erabiltzen zehazki. Fisika makroskopikoan ere kontsidera daitezke, noski, baina, hain txikiak izanik, ez dira hautemangarriak; horregatik, praktikan, fisika makroskopikoan kantitate jarraitutzat har dezakegu energia.

"Sakontzeko, irakurri: E=mc²"

Masaren eta energiaren arteko baliokidetza.

Mekanika klasiko newtondarrean, partikula puntualaren masak konstante dirauela suposatzen da, partikula higitu arren ere. Erlatibitatearen teorian, ordea, masa abiaduraren funtzioa da formula honen arabera:

formula_8

non formula_9 pausaguneko masa den, formula_10, partikularen abiadura eta formula_11, argiaren abiadura. Adierazpen hori kontuan harturik ikus daitekeenez, gorputzaren abiadura argiaren abiaduraren baliora hurbiltzean, masa gero eta handiagoa da, eta formula_12 balioaren mugan balio infinitua izango luke. Hortik baieztatu zuen Einsteinek argiaren abiadura ezin daitekeela gainditu.

Masaren izaera erlatibista kontuan izanik, partikularen energia zinetikoa ezin daiteke jadanik formula_13 formularen bidez adierazi (mekanika klasikoan ez dira bereizten pausaguneko formula_9 masa eta higidurako formula_15 masa, higiduran ere balio bera baitu masak); aitzitik, energia zinetikoa

formula_16

eran adierazten da, non

formula_17

delakoa energia osoa den, eta

formula_18

delakoa, pausaguneko energia. Energia osoa seriez garatuz, balio hau lortzen da energia zinetikoari dagokionez:

formula_19

Agerikoa denez, mekanika klasikoan kontsideratzen diren abiaduretan bigarren gaia beti da oso txikia lehenengoarekin alderaturik, eta, horregatik, formula_13 balioa hurbilketa ona da.

Ikusi dugunez, erlatibitatearen teorian agerian geratzen da masaren eta energiaren arteko baliokidetza, zeren formula_21 formula (E=mc²

) erabili behar baita. Hortaz, erlatibitatearen teoriako masaren kontzeptu horrek ondorio garrantzitsua du; hots, kontserbazio-printzipio bakarrean biltzen dira aurretik independentetzat hartzen ziren masaren eta energiaren kontserbazio-printzipioak. Gainera, erlazio hori ez da soilik baliagarria energia zinetikoaren kasuan, zeren edozein energia-motaren kasuan ere aplika baitaiteke.

Materiaren egitura eta energia.

Erlatibitatearen teorian finkaturiko masaren eta energiaren arteko baliokidetza ulertzea funtsezkoa izan da materiaren barne-egitura ulertzeko, bereziki, oinarrizko partikulen arteko loturak eta atomoen egonkortasuna ulertu ahal izateko.

Kasurako, atomoen nukleoa nukleoiz (hots, protoiz eta neutroiz) osaturik dago, baina, nukleoa apurtu nahi badugu, energia eman behar zaio; zehazki, apurtzeko eman beharreko energia hori protoiak eta neutroiak bilduz nukleoa eratzeko askatu behar den energia-kantitate berbera da, lotura-energia, alegia. Eta, ikus daitekeenez, nukleoaren masa hasierako protoien eta neutroien masen batura baino txikiagoa da; hain zuzen ere, masaren eta energiaren arteko baliokidetzari dagokio zehazki lotura-energiaren eta masa-galeraren arteko baliokidetza, erlatibitatearen teoriarekin bat. Esandakoaren adibide garbia dugu Eguzkian edota izarretan gertatzen diren erreakzio termonuklearretan agertzen zaiguna. Bi hidrogeno-nukleo (deuterio) elkarrekin fusionatu, eta helio-nukleo bihurtzen dira, baina erreakzio horren emaitza den helio-nukleoaren masa txikiagoa da hasierako osagaien masen batura baino: masa-galera hori energia bihurtzen delako gertatzen da, eta horixe da, preseski, Eguzkiaren energiaren iturria.

Nukleoien arteko lotura-energia kontuan hartzea funtsezkoa da fusio edo fisio nuklearreko erreakzioetan aska daitekeen energia kalkulatu ahal izateko, betiere atomoen masa-galera energiaren iturria dela kontuan izanik.

Energia baliabide natural gisa.

Teknologian eta ekonomian, energia-iturria baliabide naturala da, baita hura ustiatzeko eta industria- eta ekonomia-erabilera egiteko teknologia ere. Energia, berez, ez da inoiz azken kontsumorako ondasun bat, ondasun eta zerbitzuen produkzioan beste behar batzuk asetzeko bitarteko ondasuna baizik. Ondasun urria denez, energia baliabide energetikoak kontrolatzeko gatazka-iturri izan da historikoki.

Ohikoa da energia-iturriak sailkatzea lehengai batzuen erabilera itzulezina edo ez kontuan hartuta, hala nola erregaiena edo mineral erradioaktiboena. Irizpide horren arabera, teknologikoki ustiatu daitezkeen bi energia-iturri multzo handi aipatzen dira:

Energia berriztagarriak eta ez-berriztagarriak.

Berriztagarriak.

Sakontzeko, irakurri: «Energia berriztagarri»

Ingurumenaren degradazioa, garapen-bidean dauden herrialdeen eta herrialde garatuen arteko desoreka energetikoa eta baliabide erregaien ahitzea, energia berriztagarrien garapena bultzatu duten faktoreak dira.

Energia berriztagarriek komunean dituzte hainbat ezaugarri:

Energia tradizionalek ingurumenari egiten diotena baino kalte txikiagoa edo batere kalterik ez dute eragiten.

Erabili ahala inoiz agortuko ez diren energiak dira. Ingurumenarekin errespetutsuak dira, eta inguruan eskuratu daitezke.

Ez-berriztagarriak.

Sakontzeko, irakurri: «Energia ez berriztagarri»

Erabili ahala agortzen diren energia-iturrietako energiak dira.

Erreferentziak.

"Testu honek cc-by-sa lizentziapean argitaratzen den ZTHiztegiaren pasarte bat du."


Choerodon zosterophorus

Choerodon zosterophorus "Choerodon" generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.


Oligodon travancoricus

Oligodon travancoricus "Oligodon" generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.


Syncope carvalhoi

Syncope carvalhoi "Syncope" generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Samariscus neocaledonia

Samariscus neocaledonia "Samariscus" generoko animalia da. Arrainen barruko Samaridae familian sailkatzen da.


Jauziak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 3 metro tranpolin sinkronizatua


Castèlnòu de Braçac

Castèlnòu de Braçac (okzitanieraz "Castèlnòu de Braçac

", frantsesez eta ofizialki: "Castelnau-de-Brassac

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Castelnau-de-Brassac udalerrian erroldatutako biztanleak 781 ziren. Familiak 336 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (56 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 128 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

"Erroldatutako biztanleak"

<noinclude>

Etxebizitza.

2007an 681 etxebizitza zeuden, 346 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 315 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 665 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 346 etxebizitza nagusietatik 309 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 24 etxek bi gela zituzten, 66 etxek hiru zituzten, 97 etxek lau zituzten eta 159 etxek bost zituzten. 256 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 152 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 158 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 471 ziren, horien artean 337 aktiboak ziren eta 134 inaktiboak ziren. 337 pertsona aktiboetatik 305 lanean zeuden (178 gizon eta 127 emakume) eta 32 langabezian zeuden (15 gizon eta 17 emakume). 134 pertsona inaktiboetatik 59 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 45 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Castelnau-de-Brassac udalerrian 355 unitate fiskal zeuden, 810 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.465 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren eta 5 zerbitzu enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 2 zurginak eta 2 higiezinen agentziak.

2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.

2000. urtean Castelnau-de-Brassac udalerrian 72 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.024 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Castelnau-de-Brassac

Brassac (2,6 km)

Espérausses (5,4 km)

Le Bez (5,4 km)

Ferrières (5,7 km)

Berlats (6,7 km)

Le Margnès (7,4 km)

Lamontélarié (7,8 km)


Manitowoc (Wisconsin)

Manitowoc Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Manitowoc konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Planiloricaria cryptodon

Planiloricaria cryptodon "Planiloricaria" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.


Beñat Marmissolle

Beñat Marmissolle (Atharratze-Sorholüze, 1981eko apirilaren 7a - ) zuberotar atleta da, Ultra-trailetan aritzen dena.

Ibilbidea.

2014an lortu zuen aurreneko garaipena. Pirineo inguruan hainbat lasterketatan emaitza bikainak izan onodren 2019an Bulgariako Pirin Ultra - Skyrace irbazi zuen.

Garaipenik handiena Réunion uharteko Diagonale des Fous du eta 2023an bigarrena izan da Hardrock 100 lasterketan.

Palmaresa.

, 100 milia)


Tableau économique

XVIII. mendeko François Quesnay frantziar ekonomialariaren Tableau économique izeneko lanak ekonomia bateko sektoreen arteko harremanak azaltzen dituen eredu ekonomiko bat da. Ekonomiaren prozesu zirkularraren lehenengo irudikapen sistematikotzat jotzen da eta geroko hainbat kontzeptu eta teoria ekonomikoren abiapuntu gisa hartu izan da, hala nola biderkatzailea eta input-output taula.

Historia.

"Tableau économique" ("TE" aurrerantzean) izenekoaren hiru bertsio ezagutzen dira. Lehenengo bertsioa 1758 urte bukaerakoa da eta eskuidazki bat da, taula eta 22 iruzkin biltzen zituena "Remarques sur les variations de revenus annuels d'une nation" izenburupean (euskaraz, "Iruzkinak nazio bateko urteko mozkinen aldaketen gainean"). Hilabete batzuk geroago ateratako bigarren bertsioa argitaratu egin zen. Bertsio honetako "TE" lehenengo bertsiokoaren oso antzekoa eta 23 iruzkin jasotzen ditu "Extrait des œcomonies royales de M. de Sully" (euskaraz, "Sullyko Markesaren errege-ekonomien laburbilduma") izenburupean. Hirugarren bertsioa 1759 urtean argitaratu zen eta 1969 urtean berreskuratu zen. Azken bertsio honetan aurreko bertsioetako "TE" bera 24 ohar luzerekin batera agertzen da. Oharrak "Explications du Tableau économique" izenburupean biltzen dira, "TE" hobeto ulertarazteko ahaleginetan. Bertsio hauetan agertzen den "TE" taulari "zeharka-meharkako taula" deritzo, iteraziozko prozesu batez azaltzen baita ekonomiaren dinamika.

Beranduago, "TE"ren bersioa laburragoak agertu ziren, Quesnayren teoria aiseago azaldu nahian. 1764. urtean, Victor Riqueti Mirabeaukoaren "Philosophie rurale" bilduman, "Précis des résultats de la distribution representée dans le Tableau" izenburuko "TE" taula laburra argitaratzen da. "Précis" izenekoan azaldutako taula laburra da gehien zabaldu den "TE", Quesnayren iritzien funtsa bertan agertzen da baita modu argienean.

Azalpena.

Quesnayren "TE" hiru sektore bereizten ditu ekonomian: klase ekoizlea, klase antzua eta lur-jabeak. Bere iritziz eta "TE"k erakusten den bezala, mozkina edo ekoizpen garbia sortzen duen bakarra klase ekoizlea da, non nekazariak biltzen diren. Mozkinik edo ekoizpen garbia burutzen ez duen klase antzuan artisauak biltzen dira.

Ekoizpen-fluxua.

"TE" eredu laburtuan, klase ekoizleak edo nekazariek 5.000 librako ekoizpena edo uzta eskuratzen dute guztira. 5000 libra hauetatik 3000 libra ekoizpen-kostuak dira:

Mozkina 5000-3000=2000 librakoa da, lur-jabeei entregatu beharrekoa. Hauek 1000 hartuko dute euren beharretarako eta beste 1000 libra artisauei emango diete, lehengai eta elikagai moduan, euren artisau-produktuen truke.

Artisauek osatutako klase antzuak ekoiztutako 2000 libratik honelakoa da ekoizpen fluxua:

Klase antzuak beraz ez du mozkinik sortzen. Ekoizten duen guztia beste sektoreetara doa fluxu moduan. Horrela, Quesnayk industria edo artisau-klasea antzua dela dio. Artisauen eta enkazarien soldatak errenta ez, baizik eta ekoizpen-kostu huts direla da pentsaera horren arrazoia. Artisauek lehengaiak eraldatu bakarrik egiten dituztenez, ekoizpen- eta bizi-beharrak asetzeko den lana besterik ez dute gaineratzen ekoizpenera

Diru-fluxua.

Klaseen arteko elkartrukeak diru-fluxu baten bitartez ere azal daiteke. TE taulan, nekazariek 2000 libra dituzte hasieran. 200 libra hauek lur jbaeei ordaintzen dizkiete, errenta moduan. 2000 libra hauetatik 1000 libra artisauei euren produktuak ordaintzeko erabiltzen dira. Beste 1000 libra nekazariei lurjabeek behar dituzten elikagaiak ordaintzeko dira. 1000 libra hauekin nekazariek kapital finkoa ordeztuko duten produktuak ersoten dizkiete artisauei. Artisauek 2000 daukate orain dirutan. 2000 libra hauek nekazariengana itzultzen dira, artisauen ekoizpen- eta bizi- beharrak asetzeko.

Horrela, nekazariek guztira 3000 libra jaso dituzte (200 artisauen sektoretik eta beste 100 libra lur jabeen aldetik) eta 100 libra ordaindu ditizte. Beraz, hasieran zeuzkaten 2000 libra duade bere esku, diruaren prozesua berriz ere abiarazteko.


Proba binomial

Estatistikan, proba binomiala datu multzo bat bi kategoriatan egindako banaketa teorikoari buruzko proba estatistiko zehatza da, banaketa binomiala baliatzen duena. Adibidez, proba binomiala txanpon baten bi aldeak proportzio berean suertatzen diren erabaki, dado bat botatzean zenbaki bat besteak bano maizago edo gutxiagotan ateratzen den probatu, toki batean egun euritsuen proportzioa aldatzen ari den hauteman nahiz hornitzaile batek baieztazen duen gehienezko pieza akastunen proportzioa egiazkotzat jotzeko erabil daiteke.

Adibide bat.

"Dado bat 15 aldiz jaurtiki eta 5 aldiz 6 zenbakia suertatu da. Dadoa ongi eratuta dagoela baiezta al daiteke? Adierazgarritasun-maila: %1"

Hipotesi nulupean, dadoko zenbaki guztiek probabilitate berdina dute eta beraz aldi bakoitzean 6 zenbakia suertatzeko probabilitatea 1/6 da:

formula_1

K15 aldietatik 5 aldi edo gehiagotan 6 zenbakia suertatzeko probabilitatea kalkulatu behar da. Banakuntza binomiala baliatuz:

formula_2

Probabilitate hori adierazgarritasun-maialren erdiarekin, 0.005 balioarekin alegia, alderatu behar da, dado gaizki eratuta izatea sei zenbakia maizago nahiz gutxiagotan suertatuz gerta baitaiteke: probabilitatea 0.005 baino handiagoa denez, hipotesi nulua onartu eta dadoa ongi eratuta dagoela erabaki behar da.


Futuna

Futuna mendebaldeko Polinesian dagoen uhartea da. Futuna bi erresumetan zatituta dago: Alo hego-ekialdean, eta Sigave ipar-mendebaldean. 1961tik Itsasoz haraindiko Frantziaren Wallis eta Futuna lurraldeko partea da.

Kokapena.

Ozeano Barean dago, Fiji uharte-estatuaren ipar ekialdean, Tongaren ipar-mendebaldean eta Samoa uharteakren mendebaldean. Alofi uhartearekin, artxipelagoaren hego-ekialdean, Hoorn uharteak izanik.

Ezaugarriak.

Uhartea 46,28 km² ditu. Jatorri bolkanikoa du eta bere puntu garaienena 524 metro ditu, Puke mendia. Bi erresuma ditu:

Alo, ekialdean, eta Sigave, mendebaldean. Alofi eta Futuna, beste uharri batzuekin Hoorn uharteak dira.

Historia.

Europearrek Futuna eta Alofi uharteak 1616ko maiatzean aurkitu zituzten. Jacob Le Maire eta Willem Schouten herbeheretarren espedizioa izan zen, "Eendracht" eta "Hoorn" itsasontziekin. Nabigatzaile horiek uhartetan egun batzuk eman zituzten eta bertakoekin harremanetan jarri ziren. Futuna, Alofirekin batera, 1888an Wallis eta Futunaren Protektoratuan egokitu ziren. Horrela egon ziren 1961 arte; urte horretatik Itsasoz haraindiko Frantziaren Wallis eta Futuna lurraldeko partea dira.

Demografia.

Uhartean 2018an 3.225 biztanle zeuden. Herri nagusia Leava da, 322 biztanlekin, Sivage erresuman. Biztanle gehien duena, bestetik, Ono da, 524 biztalekin, Alo erresuman.

Bertakoek futuneraz hitz egiten dute, bertako hizkuntzaz alegia. Frantsesa hizkuntza ofiziala da. Futuniera hizkuntza polinesiarra da, samoanieratik gertu dagoena. Populazio multzo batek ere wallisienera ezagutzen du baita ere, azken buruan elkarrekin baitaude. Futunieran beste hizkuntz askoren eragina ikus daiteke: ingelesarena, frantsesarena, erromantzearena...

Azpiegiturak.

Uhartean 20 kilometroko bideak daude. Ekiadelko muturrean aireportua dago; hegazkinez Wallis-Hihifo airoportuarekin lotuta dago. Sarritan, meteorologia egokia ez denean, ezinezkoa da hegazkina erabiltzea. Itsasontziz ailegatzea ere ez da erraza ere. Aukera bakarra Leavan dagoen lehorreratokia da.


Verrières (Vienne)

Verrières Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Verrières udalerrian erroldatutako biztanleak 868 ziren. Familiak 348 ziren, horien artean 98 pertsona bakarrekoak ziren (51 bakarrik bizi ziren gizonak eta 47 bakarrik bizi ziren emakumeak), 119 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 123 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

"Erroldatutako biztanleak"

<noinclude>

Etxebizitza.

2007an 427 etxebizitza zeuden, 351 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 39 bigarren erresidentzia ziren eta 37 hutsik zeuden. 415 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 351 etxebizitza nagusietatik 265 bere jabearen bizilekua ziren, 80 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 19 etxek bi gela zituzten, 45 etxek hiru zituzten, 103 etxek lau zituzten eta 185 etxek bost zituzten. 280 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 151 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 168 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 527 ziren, horien artean 401 aktiboak ziren eta 126 inaktiboak ziren. 401 pertsona aktiboetatik 375 lanean zeuden (199 gizon eta 176 emakume) eta 26 langabezian zeuden (7 gizon eta 19 emakume). 126 pertsona inaktiboetatik 49 erretiraturik zeuden, 36 ikasten zeuden eta 41 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Verrières udalerrian 383 unitate fiskal zeuden, 912,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.886 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 49 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 3 albaitariak eta 2 jatetxeak.

2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak eta 1 harategia zen.

2000. urtean Verrières udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.430 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Verrières

Lhommaizé (2,7 km)

Saint-Laurent-de-Jourdes (4,4 km)

Dienné (4,9 km)

Bouresse (5,7 km)

Civaux (6,6 km)

Mazerolles (7,0 km)


Pirey

Pirey Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Pirey udalerrian erroldatutako biztanleak 1.754 ziren. Familiak 713 ziren, horien artean 191 pertsona bakarrekoak ziren (79 bakarrik bizi ziren gizonak eta 112 bakarrik bizi ziren emakumeak), 215 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 261 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 46 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 751 etxebizitza zeuden, 712 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 601 etxeak ziren eta 145 apartamentuak ziren. 712 etxebizitza nagusietatik 562 bere jabearen bizilekua ziren, 134 alokairuan okupaturik zeuden eta 17 doan lagata zeuden; 28 etxek gela bat zuten, 46 etxek bi zituzten, 67 etxek hiru zituzten, 110 etxek lau zituzten eta 462 etxek bost zituzten. 653 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 269 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 405 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.186 ziren, horien artean 883 aktiboak ziren eta 303 inaktiboak ziren. 883 pertsona aktiboetatik 844 lanean zeuden (439 gizon eta 405 emakume) eta 40 langabezian zeuden (21 gizon eta 19 emakume). 303 pertsona inaktiboetatik 90 erretiraturik zeuden, 156 ikasten zeuden eta 57 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Pirey udalerrian 701 unitate fiskal zeuden, 1.801,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.244 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 106 komertzioetatik, 6 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 15 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 17 eraikuntza enpresak ziren, 27 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 4 margolariak, 4 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 1 albaitaria, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.

2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 okindegi zen, 1 arropa denda zen, 2 kirol-dendak eta 1 lurrin-denda zen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.

2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Pirey udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 190 ikaslekin.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Pirey

École-Valentin (1,7 km)

Pouilley-les-Vignes (2,2 km)

Miserey-Salines (2,7 km)

Serre-les-Sapins (3,6 km)

Pelousey (3,7 km)

Champvans-les-Moulins (3,7 km)

<br clear=left>


Austrolebias elongatus

Austrolebias elongatus "Austrolebias" generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.


Torrella

Torrella edo Torrella de la Costera Valentziako Erkidegoko udalerria da, Costera eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua.

2011ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 155 biztanle zituen.


Lasa

<templatestyles src="Argitzeko/styles.css" />

"Artikulu hau Nafarroa Behereko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lasa (argipena)»."

Lasa Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 2,5 kilometrora. Altuera 176 eta 1 247 metro artekoa da, eta 14,79 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 335 biztanle zituen.

Bertako biztanleak "lasarrak" dira.

Izena.

Lasa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

Etimologia.

Jean-Baptiste Orpustanen hitzetan, "Lasa" toponimo gardena da. Bere esanahia "latsa" ("ur ibilgua") litzateke.

Geografia.

Lasa Beherobiko ibarran dago.

Ingurune naturala.

Arnegi erreka udalerritik igarotzen da, bere ibaiadar diren Pagolako erreka, Landarreta erreka eta Ontzoroneko errekarekin batera. Adartza (1 250 m) eta Munhoa (1 021 m) mendiak igotzeko ohiko abiapuntua da herria.

Historia.

Lasako parrokia 1266. urtean da aipatua. 1333. urtean ere "Mokosail" leku-izenaren (frantsesezko "bon-conseil" hitzen euskarazko adaptazioa) aipamena agertzen da Orreagako enkomienda modura, zeinetan Donejakue Bidea egiten zuten erromesei ematen zitzaien ostatua.

Ekonomia.

Udalerrian Irulegiko Arnoa ekoizten da, laborantza delarik udalerriko ekonomiaren oinarria.

Politika.

Erakunde publikoak.

2017ko urtarrilaren 1era arte, Lasa Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.

Euskara.

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Baigorriko ibarreko herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Lasak nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.


Nazareth (Pennsylvania)

Nazareth Pennsylvaniako borough bat da. Northampton konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Guthmannshausen

Guthmannshausen Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Bangana tonkinensis

Bangana tonkinensis "Bangana" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.


Arama

Arama Gipuzkoako hego-ekialdeko udalerri bat da, Goierri eskualdean kokatua. Landa-udalerri txiki eta euskalduna da, probintziako txikiena, eta eskualdean biztanle gutxien daukana Altzaga eta Gaintzarekin batera. Izan ere, biztanle zituen

2016an.

Geografia.

Auzoak.

Aramak bi gune nagusi ditu: behean, herrigunea, udaletxea eta kale nagusia dituena; goian, baserriek osatutako gunea.

Historia.

XIV. mendean Ordiziaren menpe zegoen, inguruko beste herri batzuk bezala, baina 1615eko otsailaren 13an hiribildu titulua jaso zuen.

XIX. mendean krisialdian sartu zen, gerrateen ondorioz.

Demografia.

2019an Aramak 202 biztanle zituen, horietatik % 19,31k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoen kopurua % 8,91 zen.

Politika.

2011 eta 2015eko udal hauteskundeak.

2011 eta 2019 urteen artean Asier Mujika izan zen alkatea.

2019ko udal hauteskundeak.

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Aramako Herri Batzarrak, 49 boto; Aramako Herritarrek, 46 boto. Horren ondorioz, Luis Garmendia (Aramako Herri Batzarra) izendatu zuten alkate.

Alkateak.

Hauek izan dira Aramako azken alkateak:

Ekonomia.

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: lehen sektorea BEGaren % 0,5. Bigarren sektorea % 80,6. Hirugarren sektorea % 17,1. Eraikuntza % 1,9.

Euskara.

Aramako euskara erdialdeko euskararen (gipuzkeraren) aldaera bat da, sartaldeko euskararen barnean kokatzen den Goierriko euskara, hain zuzen. Urolaldeko hizkerarekin batera osatzen du Sartaldeko azpieuskalkia, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakartu samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa. 2016an herritarren % 83,33 euskalduna zen.


CDS

CDS esanahi desberdineko hainbat gauzaren akronimoa izan daiteke:


Nottage

Nottage, galesez: Notais

, Galesko udalerri txiki bat da, Bridgend konderrian. 2011ko erroldaren arabera 3.293 biztanle zituen.


Grave (2016ko filma)

Grave, ingelesez Raw (euskaraz "Gordin"), 2016ko Julia Ducournau frantziarrak zuzendurako beldurrezko drama film bat da. Garance Marillier, Ella Rumpf eta Laurent Lucas aktoreek antzeztu zuten.

2016ko Cannesko Zinemaldian estreinatu zen.

Argumentua.

Oharra: "Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du. "

Justine (Garance Marillier) 16 urteko neska nerabea senide guztiak albaitariak eta begetarianoak diren familia batean bizi da. Ikasle bikaina da, baina Albaitaritza Fakultatean hastean mundu ilun, arrikustsu baina erakargarri bat topatuko du. Lehenbiziko astean, ikasgelakideen artean bere lekua aurkitu asmoz, haren familia irakatsi dizkion printzipioetatik urrunduko da, eta bizitzan lehenbiziko aldiz haragi gordina jango du. Ondorioak berehala iritsiko dira, eta neska bere benetako izaera azaleratzen hasiko da.


Oltra

Oltra Zangozako Alde Zaharreko hiru burgu historikoen bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

Burgua.

Hasierako Erdi Aroko hiriguneak Iruñeko San Zerningo pentagonoa gogorarazten duen plano bat du, eta, beraz, Karrika Nagusia, kasu honetan ibaiaren gaineko zubi batean amaitzen dena, eta hiriko merkatari-ardatz, tertziario eta soziala izaten jarraitzen duena. Burgu honi (Zangoza Berria deitua) beste txikiago bat (Zangoza Hiribildua) gehitu zitzaion, ardatza Hiribildu karrika duena. Lehen kasuan, batez ere, Erdi Aroko herentzia ez da elizetan eta jauregietan bakarrik ikusten, baita etxadien barruan ere, baratzeak, etxetxoak eta etxe isolatuak, eta partzela-sare konplexu eta atomizatua.

Laster harresiz kanpo sortu ziren bi burgu edo auzo, 1150 inguruan Oltrakoa, ibaiaren eskuinaldean, San Andres elizako zubitik gertu, eta Castillon burgua 1171ean, Antso VI.a Jakituna zubiaren aurreko muinoaren gainean, Done Eztebe elizarekin.

Azken burgu hau, Castillon, XIV. menderako desagertu zen. Oltraz gain, etxe batzuk baino ez dira geratzen Tafallako errepidean.


Oxbow (Ipar Dakota)

Oxbow Ipar Dakotako hiri bat da. Cass konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Transmantxuriarra

Transmantxuriar trenbidea Transiberiar trenbidearen jarraipena da. Transiberiarraren 6312 kilometroan hasten da, Tarskaya izeneko herrian, eta Txinako Herri Errepublikako Heilongjiang probintzia zeharkatzen du, Harbin hiriburutik igaro eta ondoren Pekinen amaituz. Mongoliatik ez igarotzeko eraiki zuten Mantxuriako trenbidea.

Trenbideak 2.600 kilometro inguru dauzka guztira.

Ibilbidea.

Trenbideak honako hiriak zeharkatzen ditu Errusiatik Txinarako ibilbidean.

Jakingarriak.

Burdinbidearen zabalera desberdinak direla eta, Errusiatik Txina igaro ahal izateko, ordu batzuk irauten dituen tren aldaketa egiten da.


Alomorfo

Alomorfoa hizkuntzalaritzan morfema jakin batek izan ditzakeen aldagai ezberdinen multzoa da. Morfema baten ahoskera fonologiko zehatzari, hain zuzen ere, morfo deritzo, baina alomorfo berba erabiltzen da ahoskera jakin batek aldagai batbaino gehiago daukanean. Esate baterako, euskarazko "-dun/-tun" slomorfoainguramendu gonologikoaren araberakoa da: atzizka eransten zaion begba soinu ahoskabez amaituz gero, "-tun" ahoskabea erabiliko da ("hiztun", "akastun"...); akabuan hots ahodtuna dutunek, ostera, "-dun" ahostuna daramate asimilazioz ("euskaldun", "haurdun", "seindun"...).

Salbuespenak salbuespen, azaldutako araua ederto betetzen euskaraz zein erdaraz. Izan ere, ingesak ere badauka alomorforik, batez ere, pluralezko formetan. Hots, alomorfo plural nagusia "-s" izan arren, sarritan "-es" ere ager daiteke. Gainera, alomorfiaren beste adibide argi bat leku-denbirazko genitiboan datza, aurreko soinuaren ahoztasunak hurrengoarena baldintzatzen du eta.


Narosa

Narosa Limacodidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa "Narosa conspersa" da.

Espezieak.

Eskuz gaurkotu


Manzanola (Colorado)

Manzanola Coloradoko herri bat da. Otero konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Stegastes rocasensis

Stegastes rocasensis "Stegastes" generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.


Neil Harbisson

Neil Harbisson (Londres, 1984ko uztailaren 27) Matarón hazitako eta ipar-irlandar jatorria duen artista da. Musika, argazkigintza, margolaritza eta artearen beste alderdi batzuk jorratu ditu. Modu ofizialean ziborgtzat jo izan zen lehen izakia da, Erresuma Batuko justizia sisteman bere eskaerak ontzat hartutakoan.

"Cyborg Foundation"eko fundatzailea da, gizakiei ziborg bilakatzen laguntzen dien eta ziborgen eskubideak defendatzen dituen nazioarteko erakundea. "Transpecies Society"ren kofundatzailea ere bada, identitate ez gizatiarrak dituzten pertsonak defendatzen dituen erakundea. Auto-diseinua defendatzen du eta zentzu eta organo berrien sorkuntza eskaintzen du.


Sudango Herriaren Askapenerako Mugimendua

|qualifier =P580 |qualifier2=P582 |colformat1=Y |colformat2=Y

|qualifier3=P1083 or P115/P1083

|rowsubformat3= $3

|qualifier4=P131 or P115/P131 |rowsubformat4=: $4 |case4=locationcontext

|separator= | tablesort=1

e_izenburua =Etxean|

e_gorputza =ffffff|

e_g_eredua =_unknown|

e_prakak =ffffff|

e_p_eredua =|

k_izenburua =Kanpoan|

k_gorputza =eeeeee|

k_g_eredua =_unknown|

k_prakak =eeeeee|

k_p_eredua =|

3_izenburua =Alternate|

3_gorputza =|

3_g_eredua =_unknown|

3_prakak =|

3_p_eredua =|

Sudango Herriaren Askapenerako Mugimendua (ingelesez: "Sudan People's Liberation Movement"

, SPLM) eta bere adar militarra den Sudango Herriaren Askapenerako Armada ("Sudan People's Liberation Army", SPLA), elkarrekin "Sudan People's Liberation Army/Movement" (SPLA/M) izenaz ezagunak, 1983tik Hego Sudanen independentziaren alde borrokatzen duen taldea da.

Herrialde honetako biztanleen ordezkari nagusitzat jotzen da eta 2005ean Bake Itun Zehatza ("Comprehensive Peace Agreement", CPA) sinatu zenetik Sudango gobernuan presidenteordetza izendatzen du eta Hego Sudanen sortu zen gobernua kudeatzen du. 2011ko urtarrilean herrialdean independentziari buruzko erreferendum bat antolatu zen; baiezkoak irabazi zuen eta honen ondorioz, estatu berri batean alderdi nagusia bihurtu zen. John Garang mugimenduko lider historikoa izan zuen buruzagi 2005eko uztailaren 30a arte; harrezkero Salva Kiir Mayarditek ordezkatzen du. Aldi berean biak izan dira orain arte Hego Sudango gobernuak izan dituen presidenteak.

Historia.

SPLA/M 1983an sortu zen talde matxino gisa; sortzaileen artean Bor, Pochalla eta Ayod hirietan zeuden Sudango armadako soldadu hegosudandarrak egon ziren. Sudango Lehen Gerra Zibilaren urteetan (1955-1972) altxatutako Anya-Nya mugimenduan parte hartu zuten kide batzuekin bat egin zuten; azken hauek Etiopian zeuden errefuxiatuta. Mugimendua John Garang koronelak, Salva Kiir Mayardit kapitainak eta William Nyuon Bany eta Kerubino Kuanyin Bol komandanteek sortu zuten.

Sudanen agintea izan duten Jaafar Nimeiri, Sadiq al-Mahdi eta Omar al-Bashirren gobernuen kontra aritu izan da orain Sudango Bigarren Gerra Zibila (1983-2005) deitzen den gerran. Hego Sudanek iparralde arabiera hiztun eta musulmanarekin dituen desberdintasun erlijioso, nazional, linguistiko ugariak daude Afrikako gerrarik luzeena izan den honen oinarrian, baita herrialdearen baliabide ekonomikoak defendatzea ere.

Banaketak.

Hego Sudanek dauzkan zabalera handia eta herri aniztasuna direla medio mugimenduaren historian zehar banaketa batzuk egon dira; askotan banaketa hauek bultzatu zituen faktorea SPLMn dinka herriko kide batzuek (Garang eta Kiir dinkak dira) duten nagusitasuna dago baina Khartumgo gobernuak hegosudandarrak banatzeko eginiko ahaleginek ere bere garrantzia izan dute. 1991ko hasieran Riek Machar (nuer herrikoa) eta Lam Akol buru zituen eta SPLA-Nasir izena hartu zuen taldeak Garangen aginteari aurre egin nahi izan zion. Arrakastarik izan ez bazuen ere, hegosudandarren arteko borrokaldiak egon ziren eta beste talde batzuk sortu ziren, adibidez Kerubino Kwanyin Boln SPLAko Bahr al Ghazal eskualdeko taldea.

Banaketa horiek gobernu zentralarekiko elkarrizketak oztopatu zituen. SPLA-United izena hartua zuen SPLA-Nasir taldeak izan zuen aldaketa prozesuaren ostean South Sudan Independence Movement/Army (SSLM) izena eman zitzaion. 1997ko apirilean beste talde txikiago batzuek aparteko bake itun bat sinatu zuten Khartumekin eta United Democratic Salvation Front (UDSF) eratu zuten.

Bake ituna eta batasuna.

2005ean mugimenduak eta Sudango gobernuak bake ituna sinatu zuten. Horren arabera autonomia era ofizialean onartzen zitzaion eta harrezkero SPLM alderdi politikoa da. Sudango gobernuan lehendakariordetza eta beste postu batzuk (gobernuaren herena gutxi gorabehera) okupatzen dituzte, krisi batzuk suertatu badira ere: 2007ko urrian gobernua utzi zuten, gobernu zentralak akordioa betetzen ez zuelakoan; krisialdi horrek bi hilabete iraun zuen.

Gobernuan parte hartzeagatik ez zuen inolaz ere berezko estatua sortzeko eskaera albo batera utzi eta 2011ko urtarrilean independentziaren gaineko erreferendum bat egitea hitzartuta dago. Hegoaldeko gobernuan egoteak aurreko urteetan etsaituta zeuden hainbeste lagunekin berriro adiskidetzea erraztu du: adibidez Riek Machar presidenteordea da eta "South-South Dialogue" ("Hegoaldea-Hegoaldea elkarrizketa") deitu denaren bidez mugimendu nagusitik kanpora zeuden talde txikiago batzuei eztabaida prozesuan esku hartzeko aukera eman izan zaie.

Aliantzak.

Sudango gobernuak Uganda eta Eritreakoak SPLM laguntzeaz akusatu ditu. Zenbait urtetan Ugandako iparraldean base batzuk izan dituela ere aipatu da. Aldi berean, azken urteetan oso bortitza den Ugandako Lord's Resistance Army ("Jainkoaren Erresistentziaren Armada, LRA) talde fundamentalista kristaua SPLM eta Hego Sudango biztanleen kontra ari da bere lurraren barrutik.

1996an AEBek 20 bat milioi dolar balio zuen armamentua Omar al-Bashir Sudango presidentea bere kargutik botatzeko; AEBetako arduradunek Etiopia, Eritrea eta Ugandatik pasatutako arma horiek SPLArentzat zirela ukatu egin zuten baina zenbait iturriren arabera militar estatubatuarrak Hego Sudango matxinoekin batera ari ziren.


Aldaieta

Aldaieta Ubarrundia haranean, egungo Langara Ganboan, dagoen Antzinaro Berantiarreko nekropolia da.

José Ángel Apellanizek 1987an topatu zuen Uribarri Ganboako urtegiak estalitako eremu batean. Hortik aurrera, indusketa lanek aurrera egin dute.

Ezaugarriak.

Aintzirako urek kalte handia egin bazioten ere, ehunetik gora hilobi agertu ziren, tipologiaz antzekoak denak. Zulo soileko hilobiak dira; gorpua egurrezko hilkutxa batean dago sartua, hornia eta ehortz gordailua zeuzkala aldamenean, kalitate nabarmenekoak zenbait kasutan. Multzokatuak zeuden hilobiak, eta espazio libre zabalak zeuden multzoen artean. Zenbaitek hilobi zerrenda luzeak osatzen zituzten. Beste batzuek, berriz, antolamendu guztiz desberdina zuten: bazen lehen maila bat horni aberatsekoa, eta, haren gainean, zenbaitetan, baita hiru hilobi maila desberdin ere.

Oso deigarria gertatzen da, dudarik gabe, bai hilobien orientazioan, bai gorpuen posizioan edo zenbait ehortz gordailuen presentzian dudarik gabe, aztikeriazko esanahia dute, antzematen den ehorzketa errituen ugaritasuna. Emaitzak, zenbait kasutan, ikusgarriak dira: badira bururik gabe lurperaturiko gorpuak, badira hezurdurak postura berariaz bortxazkoetan, zaldien hortzak ageri dira zenbait hilen ondoan, eta abar.

Baina gure gaiari dagokionez, horniduretan ageri den arma kopuru handia da daturik aipagarriena. Arma horiek, batere dudarik gabe, gure aroko VI. eta VIII. mendekoak dira, hau da, hispaniar historiografiak aldi bisigotikoa deritzan garaikoak, eta galiar historiografiak, berriz, aldi frankoa, eta zehatzago, merovingiarra deitzen duenekoak, eta oro har Antzinaro Berantiarra.

Baina, eta lehen begiratuan pentsa daitekeenaren kontra, Aldaietako nekropoliak geografikoki Hispanian dagoen arren, eta "Regnum Visigothorum"

ari dagokion eremuan, merovingiar aldiko "Regnum Francorum"

en ehorzketa errituen kultura ezaugarri guztiak ageri ditu, edo ia guztiak. Baina Frankoen ezaugarri horiek Akitaniatik datoz, eta Euskal Herriko eta Kantabriako beste aztarnategitan aurkitu dira, neurri handiagoan edo txikiagoan, hala nola: Buzaga (Elortz, Nafarroa), Axkoeta (Erriberagoitia, Araba), Iruña eta San Pelaio (Dulantzi). Talde kultura honi "franko-akitaniar" izena ematen zaio.

Baskonizazio berantiarra izeneko hipotesiaren aldekoek aurkikuntza hauek bere teoria babesteko erabili dituzte. Genetistek, berriz, aztarnen DNA mitokondriala egungo Kantauri itsasoko ertzeko biztanleriaren antzekoa dela diote, beraz, hildakoak autoktonoak dira.

Aldaietaren ereduaren hedapena.

XX. mendeko 80ko hamarkadan Aldaieta eta Buzagako nekropoliak aurkitu ziren, Araban eta Nafarroan, eta horri Iruña-Argarai antzinatik ezagutzen ziren materialak gehitu zitzaizkion, baita Dulantziko San Pelaion antzeko testuinguruak ere. Horri esker, ikusi ahal izan zen mendebaldeko Pirinio inguruan, bisigodoen nekropoli klasikoengandik desberdintzen ziren hilerri batzuk zeudela. Azken urteetan, mota bereko beste hilerri batzuen inguruan egindako indusketek aztarnategien zerrenda handitu dute, eta berretsi dute ez dela gertaera anekdotiko edo koiunturala, baizik eta VI. VIII. mendeetan nagusi zen hileta-manifestazioa.

Hasieran, zenbait elementu agertu ziren, hala nola lantza-puntak edo aizkorak, bai eta akitaniar fakturako gerriko mota batzuk ere, eta, ondorioz, horrelako hilerriak interpretatu ziren, inguru horretan kontingente franko egon zitekeelako, baina, azken urteotan, tokiko ikuspegitik egindako irakurketa nagusitu da.

Merobingiar, akitaniar edo baskoi-akitaniar ezaugarriak dituzten nekropoli batzuk hauek dira: Aldaieta, San Pelaio (Dulantzi), Buzaga (Elortz), Condestable eta Argarai-Obietagañe (Iruñean), San Miguel (Molinilla), Labarthe-de Neste, Saint-André (Okzitaniako Tolosatik gertu) eta beste asko Nafarroa Garaian, Araban, Bizkaian eta Frantzia mendebaldean.


Rheniita

Rheniita sulfuro motako minerala da.

Ezaugarriak.

Rheniita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: <chem>ReS2</chem>. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.


Torrebruna

Torrebruna Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Torrebrunak honako udalerri hauekin egiten du muga:


Elvira Navarro

Elvira Navarro Ponferrada (Huelva, 1978ko martxoaren 25a) idazlea da.

Ibilbidea.

Filosofian lizentziatua da. 2004an Madrilgo Udaleko Gazte Sortzaileen Lehiaketa irabazi zuen, eta 2005 eta 2008 bitartean Ikasleen Egoitzan sortze-beka bat izan zuen. Bere lehen liburua, "La ciudad en invierno", 2007an argitaratu zen Caballo de Troya argitaletxean, Constantino Bértolok zuzendua. Kritikaren goraipen zabala lortu zuen, eta Enrique Vila-Matasek, besteak beste, goraipatu zuen: «Literatura-talentua autore horren berezko dohaina da, lehen liburu klasiko, anker eta harrigarri bat idatzi baitu: sotil, ia ezkutatua, bere belaunaldiaren benetako abangoardia».

2009an bigarren eleberria agertu zen, "La ciudad feliz" (Mondadori, 2009), aurrekoaren osagarri. Harekin irabazi zuen XXV. Jaén eleberri-saria, eta Narrativa Españolako Dulce Chacón VII. Sariko finalista izan zen. "La trabajadora" (Random House, 2014), krisiak eragindako aldaketa sozial eta ekonomikoen ondorioz egungo subjektuaren deskonposizioa kontatzen aitzindaria, espainiar literatura garaikidearen erreferentzia-ahotsetako bat bihurtu da. Lan hori El País egunkariko Babelia gehigarriak egindako Los cien libros españoles del siglo aldizkariaren zerrendan sartu zen, bai eta Arcadia aldizkariak egindako azken ehun urteetako emakumeek gaztelaniaz idatzitako ehun liburu onenen zerrendan ere. Zerrenda horretan, hainbat herrialdetako 91 kideko epaimahaia egon zen, idazle, intelektual eta kritikariz osatua (besteak beste, María Negrhorn, Jorge Leila, Lepi).

2016. urtean "Los últimos días de" "Adelaida García Moralesen" (Random House, 2016) argitaratu zuen, fikzioaren mugei buruzko eztabaida sortuz, eta 2019an "La isla de los conejos" kontakizun-liburua argitaratu zuen (Random House, 2019), Ribera del Duero narratiba laburreko V. sariko finalista, Babeliak urteko hamar libururik onenetarikotzat jo zuen. Liburuak Kritikaren XXVI. Andaluzia saria jaso zuen kontakizun modalitatean. Christina MacSweeneyk ipuin-bilduma hori ingelesera itzuli zuenean, National Book Awarderako izendapena jaso zuen.

Elvira Navarro "Granta" aldizkariak 2010ean egin zituen 35 urtetik beherako 22 narratzaile onenen zerrendan sartu zen, eta bere lana ingelesera, frantsesera, suediera, italierara, japonierara, serbierara, koreera eta turkierara itzuli da.

Besteak beste, El Cultural, tintaLibre, Ínsula, "Letra Libreak", "Quimera", "Turia" edo Calle "20" aldizkarietan lan egin du, eta Público, eldiario.es, El Confidencial, El Mundo, "ABC" eta El País egunkariekin, eta literaturaren kritika egin du "Qué Leer", Revista de Libros eta "La tormenta en un vaso blog-a" . Caballo de Troya zigiluaz argitaratu zuen 2015. urtean, eta Gabriela Ybarraren El comensal argitalpenagatik nabarmendu zen. Idazketa-tailerrak ematen ditu.

Sariak eta aitortzak.

"Los últimos días de Adelaida García Morales" (Random House, 2016) eleberria gogor kritikatu zuen Víctor Erice zinemagileak El País egunkarian. Ericek Adelaida García Moralesen irudia hutsaltzea leporatu zion Navarrori. Navarroren erreplikak eta beste idazle batzuen (hala nola Juan Marsé, Ericeren laguntzan) esku-hartze publikoek areagotu egin zuten fikzioaren mugei buruzko eztabaida.


San Ignazioren leizea

San Ignazioren leizea (katalanez "Cova de Sant Ignasi") Kataluniako Manresa udalerrian dagoen arkitektura multzo bat da, Bages eskualdean. Multzoa eliza barroko batek eta eraikin moderno neoklasiko batek osatzen dute. Manresako Zubi Zahar erromanikoa eta Santa Mariaren kolegiata basilikarekin batera hiriko ikur den irudia osatzen du.

Usadioaren arabera, 1522an San Ignazio Loiolakoa euskaldunari bertako leizean 11 hilabetez gogoeta egiten egon omen zen. Ondorioz, gaur egun Euskal Herriko Loiolako santutegitik abiatu eta Montserrateko monasteriotik igarotzen den Ignaziotar bidearen helmuga da.


Afrixalus morerei

Afrixalus morerei "Afrixalus" generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Clement Greenberg

Clement Greenberg (ˈgriːnbɜrg ahoskatua; 1909ko urtarrilaren 16a - 1994ko maiatzaren 7a), inoiz, K. Hardesh ezizenez idatzi zuen; saiakeragile estatubatuarra izan zen, eragin handiko ikusizko arte-kritikari gisa ezaguna batez ere, XX. mendearen erdialdeko Amerikako arte modernoarekin estuki lotutako kritikaria eta estetizista-formalista. Izan ere, espresionismo abstraktuarekin eta Jackson Pollock margolariarekin izandako loturagatik gogoratzen da. Jatorri lituaniar-judukoa zen, eta yiddish hizkuntza menperatzen zuen.

Hastapenak.

Clement Greenberg New Yorkeko Bronx-en jaio zen 1909an. Gurasoak klase ertaineko etorkin juduak ziren, eta, hiru semeetatik, zaharrena zen. Txikitatik, Greenbergek konpultsiboki marraztu zuen, gazte izatera heldu eta literaturan zentratzen hasi zen arte. Greenbergek Erasmus Hall High School, Marquand School for Boys, eta gero Syracuse Unibertsitatean ikasi zuen; 1930ean, AB batekin graduatu zen, cum laude, Phi Beta Kappa. Unibertsitatearen ostean, ordurako yiddish-a eta ingelesa txikitatik menperatzen zituen, Greenbergek, bere kabuz, italiera eta alemana ikasi zituen frantsesez eta latinez gain. Hurrengo urteetan, Greenbergek AEBren zehar bidaiatu zuen bere aitaren produktu lehorren negoziorako lanean, baina lana ez zen bere gogoetara egokitzen; beraz, itzultzaile lanetara jo zuen. Greenberg 1934an ezkondu zen; hurrengo urtean, seme bat izan zuen, eta, handik urtera, dibortziatu egin zen. 1936an, Greenbergek hainbat lan onartu zituen Estatu Batuetako Gobernu Federalean: Funtzio Publikoaren Administraziotik Beteranoen Administraziora eta, azkenik, Aduana Zerbitzuko Tasatzaileen Dibisiora 1937an. Orduan hasi zen Greenberg serio idazten, eta, handik gutxira, aldizkari eta literatura aldizkari txiki batzuetan hasi zen argitaratzen.

Abangoardia eta kitsch estiloa.

Argitaratutako bere lehen saiakerak batez ere literatura eta antzerkia jorratzen bazituen ere, arteak, oraindik, erakargarritasun handia zuen Greenbergentzat, eta, hala, 1939an, bat-batean, bere izena bisualaren idazle gisa agertu zen bere saiakerarik ezagunena eta aipatuarenarekin: «Avant-Garde and Kitsch», "Partisan Review" aldizkarian argitaratua lehen aldiz. Marxismoaren eraginpeko saiakera horretan, Greenbergek aldarrikatu zuen benetako abangoardiako artea Ilustrazioaren pentsamendu kritikoaren iraultzaren produktua zela, eta, horregatik, kulturaren hondamendiari aurre egin, eta, gizarte kapitalista eta komunista nagusiko kulturaren degradazioari, atzera egiten dio, eta, aldi berean, artistak, merkatuaren edo estatuaren menpe, ezinbestean, "urrezko zilbor-hesteaz" lotuta jarraitzen duen paradoxa aitortzen du. Kitsch estiloa, berriz, industrializazioaren eta langile-klasearen urbanizazioaren produktua izan zen, langile-klasearen kontsumorako egindako betegarri bat: kultura gosez zegoen populazioa, baina abangoardiako kulturaz gozatzeko baliabiderik eta hezkuntzarik gabe. Greenbergek idatziko du:

Greenbergentzat, kitscha sentimendu faltsuak pizteko aproposa zen bitartean, abangoardiako artea "inuzenteegia" zen propaganda gisa eraginkortasunez erabiltzeko edo kausa batera makurtzeko.

Greenbergek alemanaren "kitsch" hitza bereganatu zuen "kultura" forma baxu eta asmatu hau deskribatzeko, nahiz eta harrezkero, bere konnotazioak kultura kapitalista/komunistaren material nostalgikoen onarpen baiezkoago batera itzuli diren.

Artearen historia, espresionismo abstraktua eta ondorengoa.

Greenbergek XX. mendeko artearen historiari buruz zuen ikuspegia definitzen zuten hainbat saiakera nagusi idatzi zituen.

1940an, Greenberg "Partisan Review"-en sartu zen editore gisa. 1942an, berriz, "the Nation-eko" arte kritikari bihurtu zen, eta, "Commentary"-n, editore elkartua izan zen 1945etik 1957ra.

1950eko abenduan, gobernuak finantzatutako Amerikako Askatasun Kulturalaren Batzordean sartu zen. Modernismoak esperientziari buruzko iruzkin "kritikoa" ematen zuela uste zuen Greenbergek. Etengabe aldatzen zuen kitsch sasi-kulturara egokitzeko, zeina etengabeko garapenean baitzegoen. Bigarren Mundu Gerraren ondorengo urteetan, horrenbestez, Greenbergek abangoardiako artista onenak Europan baino Ameriketan sortzen ari zirelako jarrera bultzatu zuen. Jackson Pollock defendatu zuen, bereziki, bere belaunaldiko margolaririk handiena bezala, artistaren "osoak" keinu-oihalak gogoratuz. 1955eko "American-Type Painting" saiakeran, Greenbergek espresionista abstraktuen lana sustatu zuen arte modernistaren hurrengo etapa gisa (esaterako Jackson Pollock, Willem de Kooning, Hans Hofmann, Barnett Newman eta Clyfford Still-enak), margolari hauek koadro-planoaren "lautasuna" nabarmentzen ari zirela argudiatuta.

Greenbergek espezifikotasun ertaineko kontzeptu bat artikulatzen lagundu zuen. Arte-euskarri bakoitzak berezko ezaugarriak zituela planteatzen zuen, eta proiektu modernistaren zati batek beren euskarri zehatzarekin gero eta konprometituagoak ziren artelanak sortzea suposatzen zuen. Pinturaren kasuan, haien euskarriaren bi dimentsioko errealitateak lautasunari garrantzia handiagoa ematea ekarri zuen Errenazimentutik eta perspektiba piktorikoaren asmakuntzatik ohiko pinturan aurkitu ohi den sakontasunaren ilusioaren aldean.

Greenbergen iritziz, Bigarren Mundu Gerraren ostean, Ameriketako Estatu Batuak «arte aurreratuaren» zaindari bihurtu ziren. Atzerriko antzeko mugimenduak goraipatu zituen, eta, 1956an, Painters Eleven erakusketak New Yorkeko Riverside Gallery-ko American Abstract Artists-ekin izandako arrakastaren ostean, Torontora joan zen taldearen lanak ikustera 1957an. Bereziki harrituta utzi zuen William Ronald eta Jack Bush margolarien ahalmenak, eta Bushekin adiskidetasun estua garatu zuen geroago. Greenbergek, Bushen Painters Eleven osteko lana, espresionismo abstraktutik kolore eremuko pinturara eta abstrakzio lirikora egindako aldaketaren adierazgarri argi gisa ikusi zuen, hau da, garai hartako idatzi kritiko gehienetan eskatzen zuen aldaketa.

Greenbergek pop artearen inguruko sentimendu nahasiak adierazi zituen. Alde batetik, pop arteak "«bigarren belaunaldiko espresionismo abstraktuaren zurrunbiloen aurrean irekitasun eta argitasunerako joera»" zuela esan zuen. Baina, bestalde, pop arteak ez zuela "«azaleko maila batean baino gehiago zaporea zalantzan jartzen»" ere esan zuen.

1960ko hamarkadan, Greenbergek eragin handia izan zuen kritikari belaunaldi gazteago batengan, besteak beste, Michael Fried eta Rosalind E. Krauss-engan. Dena den, Greenbergen "postmodernist" teoriekin eta gizartean parte hartzen duten artearen mugimenduekin izandako aurkakotasunak eragin zuen, bai berari, bai miresten zuen arteari "moda zahar" gisa etiketatzea eta kritikarien jomuga bihurtzea ekarri zuen.

Tom Wolfek, Greenberg kritikatu zuen "The Painted Word" liburuan, Harold Rosenberg eta Leo Steinbergekin batera, eta «Cultureburgeko erregeak» izendatu zituen. Wolfek hiru kritikari hauek artearen munduan nagusitzen ari zirela beren teoriekin argudiatu zuen, eta (literaturaren munduan ez bezala, non edonork liburu bat eros zezakeen) artearen mundua bildumazale, museo eta kritikari aberatsez osatutako zirkulu-uharte batek kontrolatzen zuela ikaragarrizko eraginez.

Pintura osteko abstrakzioa.

Azkenean, Greenberg kezkatuta zegoen espresionismo abstraktu batzuk «modalitate multzo batera murriztu» zirelako, eta gero eta gehiago bilatzen zuen gaia, artistarekin lotura eta pintzelkada zehatzak bezalako elementuak abandonatu zituzten artista multzo berri bat. Greenbergek iradoki zuen prozesu horrek «garbitasun» maila bat lortu zuela (komatxoen artean bakarrik erabili zuen hitza), oihalaren egiatasuna eta espazioaren bi dimentsioko alderdiak (lautasuna) agerian utziko zituena. Greenbergek "espresionismo abstraktutik" edo "abstrakzio margolaritik" bereizteko sortu zuen "Post-Painterly Abstraction" terminoa deitzea, berak nahiago zuen bezala. "Pintura osteko" abstrakzioa bigarren belaunaldiko espresionista abstraktuen keinu-abstrakzioaren aurka erreakzionatzen zuen arte abstraktu ugariri emandako terminoa zen. Pintura osteko abstrakzioaren joera nagusien artean, Ellsworth Kelly eta Frank Stella bezalako margolari zorrotzak daude, zeinak estu araututako formen eta ertzen arteko harremanak aztertu zituzten; Stellaren kasuan, gainazalean irudikatutako formen eta euskarriaren forma literalaren artean eta kolore-eremuko margolariak lehen magna eta gero ur-oinarritutako pintura akrilikoak lehendatu gabeko mihisak tindatu zituzten, hala nola Helen Frankenthaler eta Morris Louis-ek, kolore garbi eta irekiko eremu handi eta bizien ukimenezko eta optikoko alderdiak arakatuz. Mugimendu horien arteko muga ahula da; hala ere, Kenneth Noland bezalako artistek bi mugimenduen alderdiak erabili zituzten bere artean. Pintura osteko abstrakzioa, oro har, autokritikaren dialektika modernistaren jarraipena dela ikusten da.

Clement Greenberg bilduma.

2000. urtean, Portlandeko Arte Museoak (PAM) Clement Greenberg bilduma eskuratu zuen XX. mendearen amaierako eta XXI. mende hasierako 59 artista garrantzitsuren 159 pintura, estanpa, marrazki eta eskulturaren bilduma. PAMek Arte Moderno eta Garaikideko Jubitz Zentroan erakusten ditu lanak, batez ere; eskultura batzuk kanpoan daude. Ordezkatutako artista gehienak estatubatuarrak dira, hainbat kanadarrekin eta beste nazionalitate batzuetako artista batzuekin batera. Bilduman ordezkatuta dauden artisten artean daude: Edward Avedisian, Walter Darby Bannard, Stanley Boxer, Jack Bush, Anthony Caro, Dan Christensen, Ronald Davis, Richard Diebenkorn, Enrico Donati, Friedel Dzubas, André Fauteux, Paul Feeley, Helen Frankenthaler, Robert Goodnough, Adolph Gottlieb, Hans Hofmann, Wolfgang Hollegha, Robert Jacobsen, Paul Jenkins, Seymour Lipton, Georges Mathieu, Kenneth Noland, Jules Olitski, William Perehudoff, Jackson Pollock, Larry Poons, William Ronald, Anne Ryan, David Smith, Anne Truitt, Alfred Wallis eta Larry Zox.

Greenbergen alargunak, Janice van Horne-k, Greenbergen bildumako artistei buruzko erakusketa-katalogo eta argitalpen-liburutegi komentatua eman zion Portlandeko Arte Museoari. Greenbergen komentaturiko liburutegia Portland Art Museum-en Crumpacker Family Library-n dago eskuragarri, publikoarentzat doan.

Herri kulturan.

Greenberg, Jeffrey Tambor aktoreak irudikatu zuen 2000. urteko "Pollock" filmean, Jackson Pollocken bizitzari buruzkoa.


Phrynocephalus axillaris

Phrynocephalus axillaris "Phrynocephalus" generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.


Hospitalitate

Hospitalitatea edo abegi ona pertsona batek, anfitrioi delakoak, gonbidatu eta kanpotarrei abegi edo harrera ona ematea da, haiei laguntza eskainiz. Erlijio batzuetan fededunek jarraitu beharrekoa agindua da.


Abronia fimbriata

Abronia fimbriata "Abronia" generoko animalia da. Narrastien barruko Anguidae familian sailkatuta dago.


Jühnde

Jühnde Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Agrostichthys parkeri

Agrostichthys parkeri "Agrostichthys" generoko animalia da. Arrainen barruko Regalecidae familian sailkatzen da.


Alberto Lozano Ibarra

Alberto "Martxi" Lozano Ibarra (?) bizkaitar politikari jeltzalea da.

Astilleros Españolesen langilea, 2003an eta 2007 artean Sestaoko alkatea izan zen. 2012 eta 2015 artean, berriz, Sestao River Club taldeko presidentea.


Melitta eickworti

Melitta eickworti erle espezie bat da, "Melitta" generoan eta Melittidae familian.


Catalina Narváez de Ruiz

Catalina Narváez de Ruiz (Puerto Real, Cádiz, 1861- 1929) cadiztar margolaria, tapiz historikoen brodatzailea, marrazkilaria eta pintura espainiarreko irakaslea izan zen.

Biografia.

Puerto Realen jaio zen. Italian ikasi zuen eta pintura eta marrazketako irakaslea izan zen. XIX. mendearen azken herenean aktibo zegoen margolari, brodaile-egile eta marrazkilari ospetsua izan zen. Habsburgoko Maria Cristina Austriako erreginak babestu zuen.

Ibilbide artistikoa.

Brodatu klasikoaren arte zahar ahaztua balioetsi zuen. Brodatzeko orratza erabiltzen oso trebea izateagatik egin zen ezaguna. Haren lanek trebetasuna eta gustua erakusten dute, baita pazientzia eta pertseberantzia ere.Tamaina handiko koadroen erreprodukzioak eskuz brodatzen zituen, etxeetan jartzeko orduan eraikin zabaletan baino ezin zitezkeenak egon.Pedro de Madrazok XVII. eta XVIII. mendeetan hainbeste nabarmendu zen brodatuaren artearen berpizkundearen abiarazletzat hartu zuen Narvaez.

Elizako agintariek, agintari zibilek edo militarrek egiten zizkioten eskaerak. Koadroez gain, behar ziren bestelako objektuen eskaerak izaten zituen, hala nola tapeteak, neguko estalkiak, aldareko arropak, apaiz- eta apezpiku-jantziak, koru-kapak eta haien kapiloak, mitrak, palioak eta estandarteak, banderak, etab. Narvaezen zuzendaritzapean beti zegoen zer egina. Bestalde, beti zegoen brodatu klasiko eta historikoak egiten zituzten pertsona aberats eta gustu onekoak. Pertsona horiek bazekiten Prado Museoaren koadroen kopiei garrantzia ematen.

Brodatutako tapizeria ona ezin zen alderatu ehundegi mekanikoan egindakoarekin. Orratzez brodatzea artelana da, ale bakar bat sortuz, askoz ere garestiagoa, eta gero eta gutxiago egiten zen. Narváezen arabera, ehunezko tapizeria edo tapizeria mekanikoak ezin du inoiz eskuz brodatutako tapizeriaren ordez erabili koadro baten erreprodukzio zehatza egiteko.

Irakaskuntza-ibilbidea.

Pintura- eta marrazketa-irakaslea izan zen bere bizitzako hainbat leku eta unetan. Ikasleen artean, Pilar Montaner nabarmentzen da. 1893an Maistren Eskola Normal Zentralean Pintura Industrialeko lanpostu bat betetzeko lehiaketara aurkeztu zen.

1894an Arte eta Lanbide Eskolako laguntzaile supernumerario izendatu zuten. Eta "El Liberalen" 1896ko Ursulinas Eskolako arte-irakasle lanetan aipatzen da, urte horretako ekainean egindako marrazki, pintura eta lanen erakusketa batean.

Lana.

Urrearen eta koloretako zeten kasulak eta euri-kapak marraztu eta brodatu zituen.Pradillaren "La Rendición de Granada" margotu eta brodatu zuen zeta lodiko raso oihal gris berdexka batean, bastidorean koloretako zetarekin (2 metro luze eta 1,90 metro altu), xehetasun, ñabardura eta kolore guztiekin. Kanariar Uharteetan egin zuen lana, senarra zegoen tokian. "Erabili den puntua 'lamado de enjabado' delakoa da, baina prozedura ezezagun bat erabili da; izan ere, puntadek, pintzelaren ukituak balira bezala, kolore urtua sartzen dute, hau da, pintoreak paletan urtzen duen moduan, eta puntada horien norabidea aldatu egiten da, 6 handian (á su mayor 6) makurdura txikiagoa, eta inspirazio artistikoa dira marrazkiaren 'akats' asko, baita koloreak ere; osotasun horretarako, ikusi ahal izan dugunez, Aljeriako 2.500 zeta-tonu erabili dira; nahikoa da esatea, obran zabaldutako pazientzia eta artearen froga gisa, badirela 107 tonu desberdin erabiltzea eskatu duten buruxkak, pinturak behar duen kolore zuzena eta multzo harmonikoa lortzeko. "1893ko maiatzaren 16an jaso zuen erregina erregeordeak entzunaldi pribatuan. "Atzo, Bere Maiestatea Erregina Erregentearen entzunaldian, Catalina Narvaez artista ospetsua, infanteriako Francisco Ruiz kapitainaren emaztea, Granadako Rendición brodatuaren egile ospetsua, hartu zuen".1893ko irailean "La España Moderna" aldizkarian José Lázaro Galdianok "'La indumentaria en la Exposición de arte retrospectivo"' artikulua argitaratu zuen.

Kuxin bat brodatu zuen Espainiaren alegoria batekin, eta Tenerifeko Santa Cruzeko Udalari dohaintzan eman zion. Errifatu egin zuten, eta dohaintzarekin lortutako diruak La Consuegrako (San Andrés eta Sauces) biktimei eta hiri horretako behartsuei laguntzeko balio izan zuen.

1899ko apirilaren amaieran, Bartzelonatik eskatutako estandarte bat amaitu zuen, Maria Sortzez Garbiaren irudia zuen medailoi batekin, tertziopelo urdin turkesa baten gainean, urrezko brodatuarekin.

1899an, "Ilustrazio artistikoak" berak egindako bi kasula erreproduzitu zituen argazkian. José Morgades eta Gili Bartzelonako Gotzainari oparitu zizkion, Birjina Sortzez Garbiaren dekorazioaz.

Erromantizismoaren Museoko bilduman, Narváezek marraztutako irudi bat dago, Antonio Manchón xilografoaren laguntzarekin. 1871n erregeak Antonio Gisberti eskatu zion oihalak A"madeo I.a Savoiakoa" "Joan Primen gorpuaren aurrean" erreproduzitzen du. "La muerte de Viriato" litografia ere gordetzen da, lana zabaltzeko egina, José de Madrazo y Agudoren jatorrizkoan oinarritua.

Bizitza pertsonala.

Francisco Ruiz Fuentes senarrarekin batetik bestera joan zen, militarren kargua bete zuen hainbat tokitara.1892 inguruan Madrilera joan zen senarrarekin eta seme-alabekin.


Lemud

Lemud Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Lemud udalerrian erroldatutako biztanleak 304 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 139 etxebizitza zeuden, 127 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 12 hutsik zeuden. 119 etxeak ziren eta 20 apartamentuak ziren. 127 etxebizitza nagusietatik 103 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 9 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 71 etxek bost zituzten. 108 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 58 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 59 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 212 ziren, horien artean 149 aktiboak ziren eta 63 inaktiboak ziren. 149 pertsona aktiboetatik 139 lanean zeuden (76 gizon eta 63 emakume) eta 10 langabezian zeuden (7 gizon eta 3 emakume). 63 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Lemud udalerrian 124 unitate fiskal zeuden, 311 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.055 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 22 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 2 ile apaindegiak, 1 jatetxe eta 1 tintoreria.

2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra supermerkatu bat zen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Lemud

Bazoncourt (1,3 km)

Ancerville (1,8 km)

Sanry-sur-Nied (2,3 km)

Aube (2,4 km)

Sorbey (3,6 km)

Rémilly (3,7 km)


Frémery

Frémery Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Frémery udalerrian erroldatutako biztanleak 62 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 30 etxebizitza zeuden, 24 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 26 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 24 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 5 etxek hitu gela zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 31 ziren, horien artean 24 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 24 pertsona aktiboak lanean(18 gizon eta 6 emakume) zeuden.. 7 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Ekonomia jarduerak.

2007an herrian zegoen saltoki bakarra garraio enpresa batena zen.

2000. urtean Frémery udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Frémery

Oron (1,5 km)

Chicourt (2,3 km)

Hannocourt (2,5 km)

Lucy (2,5 km)

Prévocourt (3,3 km)

Château-Bréhain (4,2 km)

Fonteny (4,3 km)

Viviers (4,3 km)

Morville-sur-Nied (4,3 km)

Villers-sur-Nied (4,6 km)

Chenois (4,8 km)

Tincry (4,9 km)

Bréhain (5,0 km)

Bacourt (5,0 km)

Baudrecourt (5,1 km)

Lesse (5,6 km)


Dabilen Herria

Dabilen Herria Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Galdakaon sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.

Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 1.808 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %10,53.