Samuel Beckett

Samuel Barclay Beckett (Dublin, 1906ko apirilaren 13a – Paris, 1989ko abenduaren 22a) irlandar idazle, kritikari eta olerkaria izan zen. XX. mendeko esperimentalismo literarioaren ordezkari garrantzitsuenetakoen artean dago, batez ere modernismo anglosaxoiaren barnean. Absurduaren antzerkiko oinarrizko idazlea izan zen. Ingelesez eta frantsesez idatzi zuen, eta James Joyce idazlearen laguntzaile eta ondorengoa izan zen. Haren lanik ezagunena "Godoten esperoan" izan zen. 1969ko Literaturako Nobel Saria irabazi zuen, «bere idazkerarengatik, nobela eta dramaren moduak berrituz, gizon modernoaren txirotasun modernoa oinarritzat hartuz handitasuna lortzen duelako».

Becketten lana funtsez iluna da eta, zenbait interpretazioren arabera, gizakion baldintzarekiko sakonki pesimista (nihilista ere bai). Horrekin batera, denbora igaro ahala, haren liburuak gero eta kriptiko eta laburragoak izan ziren. Halere, Becketten ezezkortasun edo pesimismoa bere umore-zentzuaren bidez epelduz doa, beltz eta zekenera.

Bizitza eta obrak.

1906an Dublinen jaio zen, eta Trinity College ospetsuan ikasi zuen. Irakurzale amorratua, gaztetatik Dante eta literatura frantsesa, Proust bereziki, miretsi zituen.

1928an bere bizitzaren norabidea baldintzatuko zuen erabakia hartu zuen, eta Parisera joan zen, École normale supérieuren ingeles-irakasle aritzera. Han ezagutu zituen Alfred Péron eta James Joyce, eta azken horren "Finnegan's Wake" eleberriaren "Anna Livia Plurabelle" zatia itzultzeari ekin zion Yvan Goll, Eugene Jolas eta beste batzuekin. Joycek Becketten bilakaera narratiboan izan duen itzala hasierako narrazio-lanetan handia izanik ere, helburu eta poetika desberdinez idazten duten idazleak dira azkenean. "Ulises" eleberriaren sortzailea hitzen manipulatzaile aparta zen; Beckettek hitzen mugak ezabatu nahi ditu. Lehenengoa hizkuntzaren ahalmen estilistikoen ikerlari onenetakoa bilakatu zen; Beckettek hizkuntzaren beraren ahulezia eta ezintasunekin egin zuen topo.

1929an argitara eman zuen "Dante... Bruno. Vico.. Joyce" saiakera, bere ondorengo lan batzuetan -adibidez, "More pricks than kicks" («Ziztada gehiago kolpeak baino») edo "Echo's hots and other precipitates" («Ekoren hezurrak eta beste hauspeakin batzuk») kausi daitekeen Belacqua-ren sorburua da. Urtebete geroagokoa da, 1931koa hain zuzen, Prousti buruz argitara eman den saiakerarik interesgarrienetakoa. Saiakera honetan bere obran garrantzi handia izango duten hiru alderdi garrantzitsu aztertzen ditu Beckettek: oroitzapenaren mekanismoaren garrantzia (Prousten "Madeleine" famatua), lehenengo pertsonan idaztearen ezintasuna eta artista modernoaren miseria.

Saiakera bikain haien ostean, Becketten unibertso literarioa sendotuz eta aberastuz joan zen. "Heziketa-urteak" deitu zaizkien lehenengo urte horietan, narraziozko nahiz beste generoetako lanak eman zituen argitara. Haien artean lehenengoetakoa 1930ean kaleratu zuen "Whoroscope" liburua. Hartan, idazle irlandarraren obretan maiz aurkituko den sarkasmoa edo heriotzaren gaiak eragindako obsesioa kausi daitezke.

1934an "More Pricks than Kicks" narrazio-liburua argitaratu zuen. Izenburu probokatzaileaz gainera, pertsonaia baztertuak eta amodio frustratuak kontatzen zituzten pasadizoak aurkitu zituen bertan irakurleak. T. S. Elioten eragin nabarmena duen "Echo's Bones and Other Precipitates" poema-liburua argitaratu ondoren, eta ingelesez idatzitako "Murphy" (1938) eta "Watt" (1942) nobelen ostean, frantsesa bihurtu zen egilearen hizkuntza literarioa. Hasi "Premier amour" (1945, «Lehen maitasuna»), "Mercier et Camier" (1946)... bezalako lanetatik eta "Molloy" (1951), "Malone meurt" (1951, «Malone hiltzen da») eta "L'Innommable"-k (1953, «Izendaezina») osatzen duten eleberri-trilogia ezaguneraino, hizkuntza-hautaketak estilo zehatz eta "pobreagoaren" aldeko apustua iradokitzen du. Esan daiteke urte haietaraino daraman ibilbide narratiboak trilogia horrekin erdiesten duela bere punturik gorena.

Alabaina, Beckettek osperik izan badu, bere antzezlanengatik izan da, eta batez ere, "Godoten esperoan" (1952) ezagunarengatik. 1953an Parisen estreinaturik, "Critique" eta hainbat aldizkari ospetsuren onespena izan zuen berehala. Arrakastaren ondorioz, Kafkarekin hasi eta Ionescorenganaino hedatzen den absurduaren literaturaren ildoan kokatu izan dute Beckett. Urte batzuk geroago, 1954an, AEBn estreinatu zen "Godoten esperoan" eta, ondoren, Londres eta Dublinen ere antzeztu zuten.

Eleberri-trilogiarekin generoaren beraren mugetaraino iritsi ostean, antzezlanek nahiz irratirako gidoiek izugarrizko garrantzia hartu zuten haren bibliografian. Bide narratibo berriak ikertu nahi zituen Beckettek, eta generoen mugak gaindituz, hizkuntza plastiko desberdinekin jolasten ahalegindu zen. Garai hartakoak dira "Textes pour rien" (1955, «Ezdeusetarako testuak»), "All that fall" (1956, «Erortzen den guztia»), "Fin de partie" (1957, «Jokaldi amaiera»), "Acte sans paroles" (1957, «Hitzik gabeko ekitaldia»), "From an abandoned work" (1957, «Utzitako lan batetik»)... eta beste hainbat antzezlan. Guztietan, pertsonaiak izaki baztertuak dira, hiztun hutsak mundu absurdu batean etengabe hitz egitera kondenatuak. Becketten antzelan horietan soma daitekeen etsipenaren adibide bat aipatzekotan, "Fin de partie"-ko lau pertsonaietatik hiru paralitikoak direla gogoratu besterik ez dago.

1961ean argitara eman zuen "Comment c'est" («Nolakoa da») liburua, eleberri eta poesiaren arteko mugetan kokatutako lana. Handik aurrera, 1964an Buster Keatonekin egindako filmaz gainera, irratirako gidoiak eta antzezlanek osatu zuten haren produkzio gehiena. Ordukoak dira literatura absurdu eta esperimentalaren arloan kokatzen diren zenbait lan, hala nola, "Cascando" (1962), "Têtes mortes" (1967, «Buru hilak»), "Poèmes" (1968), "Compagnie" (1980), "Mal vu, mal dit" (1981, «Gaizki ikusia, gaizki esana») eta abar.

1968az geroztik bere lan batzuen zuzendaritzaz ere arduratu zen, eta, kultura handiko idazlea izanik, gogoko zituen margolariei buruzko iruzkinak (Pierre Tal Coat, André Masson, Bram van Velde) edo idazle ezagunen itzulpenak ere (Robert Pinget edo Paul Éluardenak, kasu) egin zituen. 1969an Literaturako Nobel Saria eman zioten.

1989ko abenduaren 22an hil zen Parisen, eta Montparnasseko hilerrian ehortzi zuten.

Becketten literaturgintza.

Becketten literaturgintzaren helburua zein izan zen laburki adierazi behar balitz, hizkuntzaren mugetaraino egindako bidaia poetikotzat defini liteke. XX. mendearen hasieratik, Ludwig Wittgenstein (filosofia), Adolf Loos (arkitektura), Arnold Schönberg (musika) edo Robert Musilen (literatura) lanetan iradoki zenez, hizkuntzak huts egiten digu munduarekin dugun erlazioa definitzen ahalegintzen garenean. Eleberrigintzan Gustave Flaubertekin hasi zen hizkuntza narratiboaren eraldatze- eta berrikuntza-prozesu horrek Becketten trilogiarekin iritsi zuen goia.

Egile irlandarrak. idaztearen, hitz egitearen, inpotentzia irudikatu zuen Molloy edo Malone bezalako pertsonaia atormentatuekin. Bi Mundu Gerrak ezagutu ostean, bizitzaren absurdua bera, alderik ilunena... testuratu zuen Beckettek. Horregatik dira haren fikziozko unibertsoak hain urratuak, hain hitsak... esperantza ororen hutsaltasuna bizi ondoren, literaturak berak geure buruaz hitz egiteko ere balio ez digulako.

Modu horretan ulertua, Becketten bilakaera literarioa isiltasunera daraman bide luze gisara ere defini daiteke, bere azken lanetan, etengabe errepikatzen diren hitzek ez baitute isiluneak urratzea lortzen.

Lehen aldia.

Lehenengo aldian, 1945 bitarrean argitara emandako eleberriak biltzen dira. Ingelesez idazten zuen, eta adituek heziketa-alditzat ere hartu izan dituzte hastapenetako urteok. Bertan agertuz joan ziren gerora nabarmenagoak izan ziren zenbait ezaugarri: pertsonaia bakartiak egoera oso berezietan, etsipen-giroa... Becketten literatura-mundu absurdua eratzen hasia zela esan daiteke.

Aldi honetako argitalpenik aipagarrienak "Murphy" (1938) eta "Watt" (1942) nobelak dira. Murphy, izen bereko eleberriaren protagonista, eroetxe bateko langilea da, eta prostituta batekin ezkondu nahi du. Eleberriak aurrera egin ahala, gero eta gertuagokoak egingo zaizkio Murphyri eroetxeko gaixoak. Bigarren plano batean, Murphyren bila abiatutako pertsonaia-multzo baten ibilerak dira kontagai nobelan. Istorioaren amaiera benetan da harrigarria: protagonista gas-eztanda batean hiltzen da, eta haren errautsek taberna batean sakabanatuta amaitzen dute. "Watt"-eko protagonista, berriz, etengabeko borrokan bizi da bere ingurunearekin. Hizkuntzak huts egiten dio, eta ezin du aurrerapausorik eman. Kontamolde nahiko tradizionalak erabili zituen Beckettek lehenengo lan hauetan. Gehienetan hirugarren pertsona erabiliz, narratzaile orojakile baten ahotan kontatzen dira istorioak.

Bigarren aldiranzko bira "Mercier et Camier" nobelarekin hasi zela esan daiteke. Narratzailea oraindik ere orojakile den arren, eszenek garrantzi handiagoa dute, eta haren antzezlanetan agertuko ziren zenbait elementu, Godot bera kasu, azaldu ziren lehenengoz.

Bigarren aldia.

"Premier amour" eleberriarekin aldaketa narratiboa gauzatzen hasi zen. Pertsonaiak narratzaile bihurtu zituen egileak, eta mundu subjektiboagoranzko bira ematen hasi zen. Aldi honetako lanik aipagarrienak, ezbairik gabe, "Molloy", "Malone meurt" eta "L'Innomable" eleberriek osatzen duten trilogiakoak dira. Frantsesa bilakatu zen Becketten hizkuntza literarioa, eta hautapen linguistiko horren oinarrian estilo neutroagoa erabiltzeko desioa zegoen. Kontamolde barroko edo estetizista oro saihestuz, gero eta gehiago aldendu zen Joyceren prosa landu eta aberatsetik.

Trilogiari dagokionez, badira zenbait ezaugarri azpimarratzea merezi dutenak:

Hirugarren aldia.

Hirugarren aldian, Samuel Beckettek ez zuen ia eleberririk kaleratu eta antzerkia, irrati-gidoiak, zinema, kritika-lanak ... izan ziren nagusi haren literatura-produkzioan. Testu labur eta zatikakoak gehienak.

"Comment c'est" 1961ean eman zuen argitara. Bakardade izugarria, izakion bakartasun erabatekoa dira nobela-itxurako horren hari tematiko nagusiak. Aurreko lanetan argitara emandako obsesioen ildotik, pertsonaia «ni» esaten ahalegintzen da, modu horretan, «zu» bat, bere izatea ziurtatuko dion irakurle/entzule bat erdietsiko duelakoan. Erantzunak bilatzen ditu obra honetan Beckettek, gizakiaren bakardade-sentimenduari irteera eman nahian. Horregatik, zail da nobela honetan ere istorio jakinik kontatzen dela baieztatzea, zailtasun handiz lotzen baitira elkarren artean ahots ahul eta etena barneratzen duten sekuentzia narratiboak. Kontatu baino gehiago, iradoki egin nahi du idazleak testu horretan, izatearen dimentsio tragikoa maisutasunez irudikatuz.

Antzezlan eta irrati-telebistarako lan-bilduman ikusten denez, lehenengo lanetik, "All that Fall" (1957), azkeneraino, "Catastrophe" (1984), hiru hamarraldi pasa ziren baina hari tematikoak berdinak dira oraindik: heriotza, hutsunea, bakardadea, isiltasuna... "En attendant Godot" ezagunaren arrakastaren ondoren, idazle irlandarrak obsesio berdinen inguruan idazten jarraitu zuen, etengabe kateatzen diren testu-zatietan bere unibertso narratiboaren elementu funtsezkoenak deuseztatzen. Tragediaren eta fartsaren artean, pertsonaiek esperoan jarraitzen dute, zeri itxaroten dioten jakin gabe, etengabe esperoan. Guztia da izendaezina, denbora edo haren azken lanetako argi zuri intentsua izan ezik. Gaurtik begiratuta, oraindik ere, izugarria da Becketten lan horiek gugan eragiten duten asaldua.

II. Gerra Mundiala.

Beckett Frantziako Erresistentzian sartu zen 1940. urteko alemaniar okupazioaren ondoren. Mezulari gisa lan egiten zuen, eta zenbait alditan, hurrengo bi urteetan, Gestapok preso hartzeko zorian egon zen.

1942ko abuztuan, bere unitatea salatua izan zen, eta Beckettek hegoalderantz ihes egin behar izan zuen Suzanne bere kidearekin. Roussillon hiribildu txikian babestu ziren, Vaucluse departamenduan (Kosta Urdina). Han, baserritar plantak egin zituen, eta erresistentziari laguntzen jarraitu zuen bere etxeko garajean armak gordetzen. Beckett Roussillonen egon zen bi urteetan zehar, zeharka, makisari lagundu zion Vaucluse inguru menditsuan zehar egindako sabotaje-operazioetan, nahiz eta, ondoren, oso gutxitan adierazi.

Beckett Croix de Guerre 1939-1945 eta Médaille de la Résistance sariekin saritu zuen Frantziako gobernuak, alemaniarren okupazioaren aurkako borrokan egindako ahaleginengatik. Bere bizitzaren amaieran, ordea, Beckettek "boy scout gauzak" bezala aipatu zuen erresistentziarekin egindako lana. Erresistentziako bere taldeko laurogei kideetatik hogeita hamar baino ez ziren gerratik bizirik atera. Roussillonen ezkutatuta egon zen bitartean, lanean jarraitu zuen, "terapia gisa", 1941ean hasi eta 1945ean amaitu zuen "Watt" eleberri komikoan, 1953ra arte argitaratu ez bazen ere.


Hagerman (Mexiko Berria)

Hagerman Mexiko Berriko herri bat da. Chaves konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Hyphessobrycon micropterus

Hyphessobrycon micropterus "Hyphessobrycon" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.


Palazzo Pignano

Palazzo Pignano Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Palazzo Pignanok honako udalerri hauekin egiten du muga:


Betoien aketzak

Aketz zeltiberikoak eskultura zoomorfoak dira, Iberiar penintsulako ipar-ekialdeko laurdeneko eremu geografikokoak oro har, betoi herriaren garai eta zabalkundearekin loti daitezkeenak, k.a. V. mendearen inguruan.

Ezaugarriak.

Eskultura hauek jainbat forma dituzte, eta horien artean hauek dira nagusi: zezena, txerria, basurdea eta gutxiagotan hartz forma. Denboraren poderioz nahiko deformatuta daudenean, figura ez dago guztiz definituta eta erraz har daiteke animalia ezberdinentzat. "Verraco" esan ohi zaie gazteleraz, aketza euskaraz, ernaltzeko erabiltzen den txerri arra alegia.

Eskulturen esanahiaren inguruan hainbat teoria daude: alde batetik, abeltzaintzari eskainitako lurrak mugatzen zituztela uste da; bestetik, esanahi mistiko edo erlijiosoa izan dezaketela, zehazki hildakoen kultua edo hileta-erritoak (hau da, hainbat nekropolietarako bideetan kokatzen direlako, eta batzuek erromatarren garaiko latinezko hileta-idazkiak grabatuta dituztelako, geroago gehituak). Fertilitate kultuekin lotura izatea edo exvotoak izatea ere posible da.

Hedapena.

Topatzen ahal dira Espainian, Cáceres, Salamanca, Zamora, Ávila, Toledo eta Segoviako probintzietan eta Portugalen, Beira Interior Norte eta Trás-os-Montes eskualdeetan. Guztira 300 ale baino gehiago ezagutzen dira. Esparru horietatik kanpo, Mikeldiko idoloa, Bizkaian aurkitua, antzekoa da forman, baina aketz zeltiberikoek ez daukaten ezaugarri bat ere badu: disko biribil bat dauka hanka artean.

Ezagunenetako batzuk Guisandoko zezenak dira, Ávila probintzian, eta orain arte ezagutzen den handiena (gorputz atzealdea errestaurazioko gehikuntza da) Villanueva del Campilloko plaza nagusian dago, Ávilan. Salamanca hiriko "Zubiko aketza" ere ezaguna da, eta Toro herriari apokrifoki izena ematen dion eskultura ere bai.


Arene Candide

Arene Candide Finale Ligure udalerriko ( Savona probintzia ) aztarnategi arkeologiko bat da, Italiako Liguria eskualdean. K.a. 26.000 urteko Paleolitotik Bizantziar arorainoko aztarnak arte aurkitu dira leizeko estratoetan. Haitzuloaren bosten bat baino ez da induskatu eta maila baxuenetan Neandertalen garaiko artefaktuak daudela uste da.

Aurkikuntza nabarmenak.

Paleolitoko 19 ehorzketa dira aztarnategiko aurkintza nabarmenena, horietako batzuk hilobi-ondasun aberatsekin. Bereziki, duela 23.000 urte inguru lurperatu zuten "Il Principe" (printzea edo printze gaztea) izenez ezagutzen den gizona nabarmentzen da: 400 urtxintxa-larruz egindako larruzko kapa bat jarri zioten, eta hari josiak 423 urtxintxa isats-hezur jarri zizkioten. Gorpua okre gorrizko geruza baten gainean zegoen jarrita, eta eskuetan suharrizko zetro edo arma moduko bat zeraman. Molusko oskolezko piezak, orein hortzak, suharri pieza bitxiak eta elur-oreinen adarrak ere bazeuden "printzearen" hilobian.

Apainduraren aberastasunak paleolito garaiko estraitifikazio sozialaren falta zalantzan jartzen duen Europako hilobietako bat da Arene Candidekoa. Alde horretatik, eta Sungirren, Errusia iparraldean, aurkitutako ehorzketekin eta Okzitaniako Saint-Germain-de-la-Rivièreko damarekin lotzen da aurkikuntza hau.


Indiako Gobernadore Orokorra

|qualifier =P580 |qualifier2=P582 |colformat1=Y |colformat2=Y

|qualifier3=P1083 or P115/P1083

|rowsubformat3= $3

|qualifier4=P131 or P115/P131 |rowsubformat4=: $4 |case4=locationcontext

|separator= | tablesort=1

e_izenburua =Etxean|

e_gorputza =ffffff|

e_g_eredua =_unknown|

e_prakak =ffffff|

e_p_eredua =|

k_izenburua =Kanpoan|

k_gorputza =eeeeee|

k_g_eredua =_unknown|

k_prakak =eeeeee|

k_p_eredua =|

3_izenburua =Alternate|

3_gorputza =|

3_g_eredua =_unknown|

3_prakak =|

3_p_eredua =|

Indiako Gobernadore Orokorra (1833tik 1950era eta 1858tik 1947ra, Indiako Erregeorde eta Gobernadore Nagusia, edo, laburrean, Indiako Erregeordea) Erresuma Batuko erregearen ordezkaria zen, Indiako Enperadore/Enperatriza zen aldetik, eta 1947an Indiako independentziaren ondoren, Indiako Monarkaren ordezkaria. Bulegoa 1773an sortu zen, Fort Williameko Lehendakaritzako gobernadore orokor tituluarekin. Karguak bere lurraldearen gaineko kontrol zuzena besterik ez zuen, baina Ekialdeko Indietako Konpainiako beste funtzionario batzuk gainbegiratzen zituen. Indiako azpikontinentearen gaineko Erresuma Batuaren kontrol osoa 1833an eman zen, eta funtzionarioa "Indiako Gobernadore Orokorra" izenez ezagutu zen hortik aurrera.

1858an, aurreko urteko zipaioen matxinadaren ondorioz, Ekialdeko Indietako Konpainiaren lurraldeak eta aktiboak Koroa Britainiarraren kontrol zuzenaren ezarri ziren; horren ondorioz, Indiako konpainiaren gobernuaren ordez Britainiar Raja sortu zen. Gobernadore Nagusia (orain Erregeordea ere bai) Indiako gobernu zentralaren buru izan zen, eta India britainiarren probintziak administratu zituen, Bengala, Bombay, Madras, Punjabeko Probintzia, Agra eta Oudheko Probintzia Batuak eta beste batzuk. Hala ere, Indiaren zati handi bat ez zuen gobernu britainiarrak zuzenean gobernatzen; India britainiarraren probintzietatik kanpo, ehunka printze-estatu zeuden, nominalki independenteak edo "estatu natiboak", ez zutenak Gobernu britainiarrarekin edo Erresuma Batuarekin harreman zuzenik, baizik eta monarka britainiarrarekin zuzeneko omenaldi bidez, enperadore mogolen oinordeko baitziren. 1858. urtetik aurrera, Gobernadore Orokorrak, harremanak Monarkiarekin zuzenean zituela adierazteko, erregeorde titulua gehitu zitzaion.

Erregeorde titulua alde batera utzi zen India britainiarra Indiako eta Pakistango agindupeko lurretan banatu zenean, baina gobernadore nagusiaren bulegoak bereizita jarraitu zuen herrialde bakoitzean, 1950ean eta 1956an, hurrenez hurren, konstituzio errepublikanoak hartu zituzten arte.


Katulo 2

Katulo 2 Gaio Valerio Katulo poeta erromatarraren poema bat da (K.a. 84 - Ka. 54.) izenik gabeko "puella" baten ("neska", beharbada Katuloren maitalea zen Lesbia) eta bere maskota txolarrearen arteko harreman maitekorra deskribatzen duena. John Swinnerton Phillimore aditu eta poetak adierazi duenez, "poema honen xarmak, eskuizkribu tradizio ustel batek desitxuratua bada ere, Katuloren liburuko ospetsuenetako bat bihurtu du". Poema honen metrika hendekasilaboa da, Katuloren poesian ohikoa den forma bat.

Poema hau, Katuloren beste poema batzuekin batera, antzinatik biziraun zuen Veronan 1300 inguruan aurkitutako eskuizkribu bakar batean. Eskuizkribu horren hiru kopia kontserbatzen dira. XIV. mendeko kopiek – lehen aipatutako "eskuizkribu ustelen tradizioa" – zenbait lekutan olerkiaren jatorrizko idazketari buruzko zalantzekin utzi zituzten adituak, nahiz eta mendeetako erudizioak bertsio kritiko adostua ekarri duen. Katulori buruzko ikerketa izan zen testu kritikaren metodo genealogikoaren lehen aplikazioa.

1-10 lerroek poemaren gune kontserbatua irudikatzen dute. 11-13 lineei "Katulo 2b" deitzen zaie, eta lehen 10en tonu eta gai aldetik oso desberdinak dira. Beraz, azken hiru bertso hauek poema ezberdin batekoak izan daitezke. Jatorrizko eskuizkribuetan, hamahiru lerro horiek Lesbiaren txolarrearen heriotza deskribatzen duen "Katulo 3"rekin konbinatuta zeuden, baina XVI. mendeko jakintsuek bi poemak bereizi zituzten.

Testua.

Honako latinezko testua 2013ko D. F. S. Thomsonen bertsio edizio kritikotik dator, baina zeinu diakritikoak Wikipedian gehitu dira.

11-13 lerroak ("Catullus 2b") Atalanta greziar mitologiako pertsonaiari buruzkoa dira, oinez izugarri azkarra zen printzesa gaztea. Ezkontzarik ez izateko, oinezko lasterketa batean irabaz zezakeen gizon batekin bakarrik ezkonduko zela erabaki zuen, eta hura garaitzea lortzen ez zuten erregegaiak exekutatu egingo zituztela. Melanion heroiak (Hipomenes bezala ere ezaguna) Atalanta gorteatu zuen, berarekin maitemindu zena. Lasterketan zehar, Melanionek urrezko sagar bat bota zuen distraitzeko; jasotzeko makurtu zenean, Atalantak lasterketa galdu zuen, beharbada berarekin ezkondu ahal izateko. Azken bertsoa ezkontza gauean eranzteari buruzkoa da.


Biolontxelo

Biolontxeloa edo txeloa (italieraz: "violoncello") biolinen familiako hari igurtzizko instrumentua da. Biolontxeloa biola eta kontrabaxuaren artean aurkitzen da, tamaina eta erregistroari dagokionez. Harizko instrumentuen familiaren barruan, bere tamaina eta erregistroaren arabera, biolontxeloa, biolaren eta kontrabaxuaren artean kokatzen da. Harizko taldearen barruan, orkestraren funtsezko instrumentuetako bat da eta normalean lan baten atal grabea egiten ditu, bere moldakortasunak melodia jotzeko aukera ere ematen dion arren. Tradizionalki, giza ahotsaren antz handiena duen harizko instrumentuetako bat bezala hartu izan da.

Musikaren historian zehar biolontxelorako obra asko konposatu dira, musikaren panoraman daukan garrantzia deka eta. Horretaz gain, instrumentu talde askotan oinarrizko instrumentua da, batez ere laukoteetan.

Biolontxeloa eserita jotzen da, instrumentua hanken artean eutsita dagoela eta pika deritzon metalezko punta batekin lurrera lotuta bermatzen delarik. Gehienetean, biolontxeloaren soinua sokak arku batekin igurtziz ateratzen bada ere, "pizzicato" deritzon teknikaren bidez ere jo daiteke, arkua erabili gabe.

Biolontxeloa jotzen duen musikariari "biolontxelista" edo "txelista" deitzen zaio.

Etimologia.

Biolontxelo hitza italierazko "violoncello" izenetik dator. "Cello" grafia ("txelo" bezala ere ahoskatua) italieraren berezkoa da eta euskaraz existitzen ez denez, italierako soinuak euskarara ahoskatzen den bezala itzuli dira.

Deskribapena.

Bere ezaugarri fisikoei dagokienez, biolontxelo bat osatzen duten zatiak, biolinaren familiako gainontzekoen berdinak dira.

Erresonantzia kaxa, edo biolontxeloaren gorputza, goiko tapa batez, beheko tapa batez eta bi hauek batzen dituen zerrenda batez osatuta dagoen kaxa huts bat da. Gorputzaren barruan, estalkian, soka baxuenen ondoan, barra harmonikoa dago, soinuak estalkiari transmitituz, egitura sendotzeko eta bibrazioa (soinua) kontrolatzeko eta banatzeko balio duena. Horretaz gain, biolontxeloaren barruan arima deritzon egurrezko zeharkako hagaxka bat dago, bi tapak soka grabeen aldetik lotzen dituena, lau soken erantzuna aldatu eta orekatzeko balio duena. Goiko estalkian "f" ("efe") edo belarri deritzen bi zulo daude. "f"-ak, hizki honen antzeko formagatik horrela deituak, harien bi alboetan kokatzen dira eta bertatik ateratzen da soinua. Aurrez aurre ikusita, bere gorputzaren zati nagusiak "8" baten antza du, musika tresna hau belaunen artean hobeto mantentzea eta batez ere arkuaren mugikortasuna errazten duten bi eskotaduren ondorioz.

Gorputzari masta edo lepo izeneko luzapen bat eransten zaio. Lepoaren puntan, kizkurra edo barraskiloa aurkitzen da eta bertan egindako lau zuloetan sartzen dira instrumentuaren hariak estutzea eta askatzea ahalbidetuko dituzten kabilak. Lepoaren gainean, ia zubiraino luzatuz, diapasoia izeneko egur gogorreko plaka bat dago, gitarrak ez bezala trasterik gabea. Instrumentuaren gorputzaren erdia baino pixka bat beherago, zubia dago, eta azpian, kordala, afinatzeko balio duten metalezko lau pieza txikiz osatua. Azkenik, behealdean botoia dago, eta hortik ateratzen da pika deitzen den pieza metalikoa, tresna lurrean bermatu eta txelo jolearen erosotasunerako altuera erregulatzen duena.

Biolontxeloaren tamaina estandarra tamaina bada ere, badira beste tamaina batzuetakoak, hala nola edo . Garai barrokoko biolontxeloek, lehen biolontxeloek, gaur egungo biolontxeloek baino masta laburragoa, barra harmoniko meheagoa eta tastiera laburragoa zuten.

Zubia.

Zubia, biolontxeloaren estalkiaren erdian dagoen egurrezko pieza bat da. Kordalerantz pixka bat okertuta egon behar du, bi "efe-"etatik distantzia berera. Ez dago estalkiari itsatsita edo iltzatuta, sokek eragiten duten presioari esker eusten baita. Bere goikaldea kurbatua dago, eta, beraz, mastan zehar dauden lau sokak eta diapasoia ez daude plano berean. Biolontxelo barrokoen zubiak txikiagoak ziren eta goialdea ez zuten hain kurbatua.

Zubi mota ezberdinak existitzen dira, ezagunenak Frantziakoa eta Belgikakoa dira. Lehenak soinu ez hain distiratsua eta oretsuagoa ematen du, bigarrenak, berriz, soinu distiratsuagoa eta soinu proiekzio handiagoa ematen du.

Hariak eta afinazioa.

Sokak euren afinazioaren arabera izendatzen dira: lehen soka LA (altuena), bigarren soka RE da, hirugarren soka SOL da eta laugarrena DO (baxuena), biolan bezala, baina zortzidun bat baxuago.

Biolontxeloaren erregistro orokorrak zazpi zortzidun baino gehiago hartzen ditu: do2-tik, piano baten teklatuaren do zentrala baino bi zortziko beherago dagoena eta soka airean jota lortzen dena, do7-raino, lehen sokaren posizio altuenean dagoena. Hala ere, muga fisikorik ez dagoenez nota altuagoak lor daitezke. Nota oso akutuak lortzeko beste metodo bat harmonikoen bidez da. Bi harmoniko mota daude: lehenak, harmoniko naturalak deituak, soka bere zatikietan ukitzean (1/2, 1/3 edo 2/3, 1/4), sakatu gabe, sortzen dira. Bigarrenak eta zailenak, harmoniko artifizialak deituak, soka presionatu eta beste puntu batean ukitzearen konbinazioa dira.

Biolontxeloaren soinu baxuak sortzen dituenean, partiturak ez dira solen ikurrean idazten. Ohikoena pentagramaren laugarren lerroko faren ikurrean idaztea eta irakurtzea da. Bestalde, nota altuagoak jotzeko normalagoa da doren ikurra laugarrenean eta solen ikurra erabiltzea.

Musika tresna honen hastapenetan, hariak animalien tripekin egiten ziren, metalezkoak baino erresistentzia txikiagoa zutenak, baina, soinu garbiagoa eta beroagoa ematen zutenak. Soka hauek XX. mendera arte erabili ziren. Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, metalezko soken erabilera orokortu egin zen, besteak baino erresistenteagoak eta sonoritate handiagoa zutelako. Niloizko eta beste material batzuetako sokak ere badaude. Alabaina, gaur egun oraindik ere tripazko sokak egiten dira, izan ere, instrumentu barrokoak dituzten edo musika barrokoa jotzen duten musikari askok uste dute soka mota horien sonoritatea musikagilearen jatorrizko ideiatik hurbilago dagoela.

Posizioak.

Biolontxelistak, bere behatzak, instrumentuaren mastaren altuera ezberdinetan jartzen ditu, nota ezberdinak lortzeko. Musikariaren eskuak jotzen ari den noten arabera har ditzakeen altuerei posizio deitzen zaie eta posizio bakoitzari zenbaki bat dagokio. Biolontxeloan, 7 posizio normal daude, baina, hatz lodia erabiltzen dute beste posizio altuagoak ere badaude, hatz lodiko posizioak deitzen direnak.

Lehenengo zazpi posizioetan, ezkerreko eskuko hatz erakuslea, erdikoa, eraztun-hatza eta hatz txikia erabiltzen dira. Hatz lodiko posizioetan, esku bereko hatz lodiarekin, erakuslearekin, erdikoarekin eta eraztun-hatzarekin jotzen da, hatz txiki ez baita oso ohikoa posizio hauetan.

Arkua.

Biolontxeloa egurrezko makila batez osatuta dagoen arku batekin jotzen da. Makila hau burua eta zaldi-zurda edo imitazio akrilikoetatik datozen ilez edo zurdaz osatuta dago. Buruan intxaurra edo igela deritzon nakarrezko apainduraz osatutako atala dago, ileak eusten dituena. Horren muturrean torlojua dago, zurden tentsio maila erregulatzeko balio duena. Makila, normalean, pernanbukoaren zurarekin egindako haga bat da, nahiz eta gero eta gehiago, karbono zuntzezkoak erabiltzen ari diren. Arkuaren muturretako bat punta deitzen da, eta bestea, hau da burua dagoen tokia, orpoa edo taloia.

Arkuark 250 inguru zurda izaten ditu, baina kopurua aldagarria da. Normalean, zaldi arrak izaten dira, zurdak sendoagoak eta garbiagoak direlako. Zurda preziatuena inguru nordikoetako edo klima hotzagoko zaldiena da, bere erresistentzia eta gogortasuna handiagoa baita, bereziki arkuak egiteko espresuki hazia den zaldi mongoliarrarena. Zurden koloreak eraginik ez duela esan ohi da, baina badirudi zurda zuriak apur bat finagoak direla. Biolontxelista eta kontrabajista batzuek nahiago dituzte zurda beltzak, interpretazioari izaera gehiago ematen diotela esaten baitute. Zurdak, berez, ez dute inolako heldulekurik egiten sokan igurzten denean, oso lauak baitira. Horregatik, "pez" edo "rosín" izeneko erretxina itsaskor bat aplikatzen zaie. Arrosatxoa ere erabilgarria da sonoritate ona lortzeko eta arkuaren argizariztatzearen iraupena errentagarri egiteko.

Arkua mendeetan zehar garatuz joan da Europara XI. mendean iritsi bazen ere, kultura primitiboenetan jada ezaguna zen. Hasieran, makila soil bat zen, zurden tentsioagatik kanporantz tolesten zena, eta erditik heltzen zen, ehiza-arku bat bailitzan. XVII. mendera arte ez zen ia aldaketarik egon. Garai horretan, intxaurra orpoan sartu zen arkuaren pisua handitzeko eta tentsioa aldatzea eta haga barrurantz tolestea ahalbidetzeaz gain, kalitate akustikoa hobetu zuen. Arkuaren ganbiltasuna gaur egungo formara XVIII. mendean aldatu zen eta XIX. mendean Tourte eta Villaume izan ziren arkua gaur egun ezagutzen dugun bezala finkatu zutenak.

Materialak.

Biolinean bezala, txeloaren erresonantzia kaxaren estalkia izei-egurrez egina egoten da eta astigarra erabiltzen da gainerakoentzat, beste egur mota batzuk ere erabiltzen diren arren, hala nola pagoa, lona, sahatsa edo zedroa. Zubia ere astigarrezkoa izaten da. Kalitate baxuko biolontxelo batzuk laminatuz eginak daude, eta dagoeneko badira material konposatuetan eraiki dira biolontxeloak, karbono-zuntzarekin egin direnak kasu. Masta eta burua ere lehen aipatutako zur motaren batean eginak izaten dira, normalean oso astigarra izaten dena. Kabilak, diapasoia eta kordala ebano-egurrez eginak daude, nahiz eta gaur egun gero eta gehiago egiten diren tindatutako egurren bat edo plastikoa erabiliz. Kordalean aurkitzen diren tenkagailuak edo afinagailuak, orokorrean, altzairuzkoak izaten dira, pika bezala, azken hauek, kasu batzuetan, karbono-zuntzez egiten diren arren. Dena den, badira oraindik egurrezko pikak egiten dituztenak.

Historia.

Jatorria.

Uste izan ohi denaren kontra, biolontxeloaren aitzindariak, Italian, XVI. mendearen lehen erdian agertu ziren. Ikerketa batzuen arabera, biolontxeloak ez ziren "viola da gamba"ren (hankako biola) ondorengo bezala jaio, ez baitute zerikusirik hauen eraikuntzan, ez teknikan, ez interpretazioan. Izan ere, biolontxeloa, biolinaren familiakoak dira, eta "viola da bracciotik" (besoko biola) jaio ziren, 1530 inguruan, biolina baino urte gutxi batzuk beranduago. Tresna berri hauek egiteko, beste batzuen ezaugarriak erabili zituzten, "rabel"arena kasu, honek, hiru soka baino ez zituen arren.

Biolontxeloa jaio baino lehen, bere antzeko instrumentu anitz zeuden, bioloia kasu, baxu jarraitu bezala erabiltzen zena. Beste batzuk ere baziren, esaterako biolonzinoa edo basseta, familia berekoak zirenak, baina modu ezberdinetan jotzen zirenak edo tamaina eta soka kopuru ezberdinak izan zituztenak. "Viola d 'amore" (maitasun biola) ere bazegoen, bere jatorria ezberdina da baina bere interpretazioak biolontxeloa gogorarazten du. Hasieran, soka batez gerrira eutsiz edo baluen artean edo lurrean bermatuz jotzen zen. Biolontxelo mota asko zeuden, tenoretik hasi eta tamaina handiagoko beste batzuetara eta hauek tesitura edota euskarri ezberdinak zituzten.

Lehen eraldaketak.

XVII. mendean, Magginitarrak, Amatitarrak (berak egindako biolontxeloak gaur egunekoen oso antzekoak dira) edo Gasparo da Salò bezalako Italiako luthierrak izan ziren, instrumentu honen forma aldatzen eta garatzen hasi zirenak.

Biolontxelo hauetako batzuk apaingarriak baino ez ziren, oraindik kontserbatzen diren batzuk bezala (Amatirenak adibidez), baina gehienak erabiliak izateko sortzen ziren. XVIII. mendearen hasieran, Stradivariusek bere tamaina normalizatu zuen, eta 80 zentimetrotik 76 zentimetro izatera igaro ziren, gaur egungo tamainaren oso antzekoa dena. Gaur egun, Stradivarius biolontxeloak existitzen diren garestienetakoak dira, eta, jada bere garaian, litekeena da biolontxeloak egiten zituzten luthierrek, biolontxeloarekin, biolinekin baino diru gehiago irabazi izana.

Bere ospe azkarraren adierazgarri bezala, 1680an Vienako Orkestra Inperialean oinarrizko instrumentu bezala sartuzen, eta 1709rako, Dresdeko Orkestra Sinfonikoak jada lau biolontxelo zituen. Biolontxelorako propio sortutako lehen lanak Doménico Gabrielli eta Giuseppe Maria Jacchinirenak izan ziren (1663-1727) 1689 inguruan eginak.

Izan ere, lehen urteetatik, XVIII. mendearen lehen erdira arte, "viola da gamba"rekin aritu zen errepertorioa lortzeko lehian, antzeko tinbrea zutelako eta, batez ere, biak baxu jarraitu gisa erabiltzen zirelako. Garai hartako musikagile handi batzuek, Marin Maraisek edo Henry Purcellek kasu, biolontxelo berria erabiltzeari uko egin zioten, honen ordez "viola da gamba" erabili zuten biolontxelorako egindako obretan.

Luigi Boccherinik, mende horretan, ia bostehun lan zituen katalogo bat erabili zuen, artean sinfoniak, kontzertuak, harizko laukoteak eta 184 boskote (horietatik 113 bi biolontxelotarako dira).

Barrokoa.

Biolontxeloaren puntu gorena barrokoan hasten da. Musikagile askok, behin eta berriz erabiltzen dute, obren baxu jarraitu bezala klabezinarekin batera, eta talde txikiagoetan erabiltzen hasten da, bikote, hirukote eta laukoteetarako.

Violoncello da spalla.

Johann Sebastian Bachi denbora luzez egotzi zaio "viola di fagotto" edo "violoncello piccolo da spalla" delakoaren sorrera. Bachek bere "Cantatas de Leipzig" abestietarako erabili zuen, bost sokako bertsioan, bere suitea biolontxelorako 6. solao interpretatzeko balio baitu. "Violoncello piccolo da spalla"k gaur egungo biola baino handiagoa zen eta biolinistek jotzeko sortu zen, sorbaldan eta bularrean jarrita jotzen baitzen Ikertzaile batzuen ustez, biolontxelorako "6 suite"ak tresna honetarako bakarrik sortu ziren.

Klasizismoa.

Garai honetan biolontxeloaren irudia goraipatu zurten konpositore handienetako bi, Haydn eta Beethoven izan ziren, eta biolontxelorako solo ugari konposatu zituzten. Gainera, biolontxeloa garai honetan konposatutako laukote eta hirukote gehienetan funtsezko pieza bezala finkatu zen, hain zuzen ere baxu jarraitu bezala, eta ia konposatzaile guztiek erabili zuten.

Erromantizismoa.

XIX. mendean agertu zen biolontxelo modernoaren ezaugarri nagusietako bat, pika hain zuzen ere. Pikaren sorrerak musikarien teknika hobetzea ahalbidetu zuen eta horrela pieza zailagoak idazten hasi ziren. Hasieran, zurezkoa eta finkoa zen, baina garatuz joan da eta gaur egun metalezkoak eta mugikorrak egiten dira.

Erromantizismoa biolontxeloaren "urrezko aroa" dela esan daiteke. Schumann, Brahms, Dvorák edo Mendelssohnek sonatak eta biolontxelo eta pianorako hainbat obra ez ezik, biolontxelorako kontzertuak ere konposatu zituzten. Orkestra sinfonikoa ezarri zenean, biolontxeloa hirugarren instrumenturik handiena bihurtu zen, biolinaren eta biolaren ondoren.

XX. mendea.

XX. mendean zehar, biolontxelorako musika asko konposatzen jarraitu zen, Ravel, Debussy edo Shostakovich bezalako musikagileen eskutik. Gainera, 1920ko hamarkadatik aurrera, Pau Casals biolontxelo jotzaile katalanak, Bachen biolontxelorako "suite"en eszenaratze berriarekin, biolontxeloa posizio pribilegiatu batera itzultzea lortu zuen. Rostropovich edo Jacqueline du Pré bezalako antzezle handiak agertu ziren, baita Anner Blysma bere biolontxelo barrokoarekin ere.

XX. mendetik aurrera, emakumeak ere hasi ziren biolontxelistak izaten. Denbora luzez, gizarte maila altu bateko emakumeek bakarrik izan zezaketen musika-tresnak erabiltzeko aukera, eta hala ere, gizarteak ez zuen ondo ikusten biolontxeloari eusteko gorputzaren posizioa, izan ere, hanken artean eustea ez zen oso aristokratikoa. Gorputz jarrera hori ekiditeko zenbait emakume biolontxelistak instrumentua albo batera eusten zutela dioten dokumentuak daude. Are gehiago, garai horretan emakume musikarienganako estigma handia zegoen. Baina jada 1920ko hamarkadatik, balioztatutako emakume biolontxelistak agertzen hasi ziren. adibidez, Guilhermina Suggia edo Raya Garbousova.

Laurogeita hamarreko hamarkadan biolontxeloa pop, rock eta heavy metal musikarako erabiltzen hasi zen, Apocalyptica talde finlandiarraren kasuan bezala, bere hiru biolontxeloekin eta biolontxelo elektrikoaren erabilerarekin.

Teknikaren eboluzioa.

XVIII. mendea.

XVII. mendean zehar biolontxeloaren teknikaren garapenari buruzko datuak oso urriak dira, soilik garai hartako ikonografiaren arabera jotzen zen posizioa ezagutzen da, biolontxeloa lurrean bermatuta eta instrumentistarengandik bereizita. Izan ere, garai hartako pintura lagin asko dauden arren, ez dago dokumentu idatzirik.

XVIII. mendean jada, biolontxeloari dagokionez, posizio aldaketaren ebidentziak daude, lurrean bermatuta egotetik, belaun artean eutsia izatera pasatzu baitzen. Honek, ezkerreko eskua, mastaren gainean askoz modu naturalagoan kokatzea eta soka guztietara askoz errazago iristea ahalbidetu zuen. Gainera, biolontxeloa altxatzean, askoz errazagoa zen arkua erabiltzea, era honetan, bere osotasunean erabil zitekeelako.

Garai honetan, Boccheriniren Italiako Eskola Klasikoaz hitz egiten da, biolontxelorako bere lanetan hartu zuen oinarrizko sistema teknikoari dagokionez.

Lehen metodoak.

Michel Corrette biolontxelista izan zen teknikari eta teknika horren hobekuntzari buruzko metodo bat argitaratu zuen lehena. 1741ean izan zen, eta "Méthode théorique et pratique pour apprendre en peu de temps le violoncelle dans sa perfection," hau da, denbora gutxian biolontxeloa perfekzioan ikasteko metodo teoriko eta praktikoa izenburua jarri zion. Txeloaren teknikari buruz egindako lehen saiakera kontzientea iza zen, izan ere, aurretik metodo bat egon bazen, oraindik ez da agertu horren ebidentziarik. Ildo horretatik jarraituta, Francesco Sciprianiren metodoa dago, baina datarik izan ezean, ez dakigu lehenagokoa edo geroagokoa den. Corette izan zen, bere metodoan, zubitik hurbilen zeuden posizioetarako hatz lodiaren posizioa (thumb) islatu zuen lehena. Teknika hori biolontxeloa lurretik altxatu izanari esker izan zen posible. Gainera, azken honek lehen posizioaz eta posizio erdiaz ere hitz egiten du.

Italiarrek ez zioten arreta jartzen ikasteko metodo eta teknikei eta Alemanian instrumentuaren teknikak ikasteko modu bakarra praktika bera zela uste zen. Bi herrialde hauetan metodoei buruzko ezer argitaratu ez zen bitartean, Frantzian, Coretteren eskuliburuaren ondoren, beste asko argitaratu ziren, Tillier edo Mutzberger kasu.

Biolin teknikak.

Ordura arte, herrialde guztietan, teknika instrumentalaren eredua biolinaren teknika izan zen, jarreraren eta tamainaren arteko aldeak kontuan hartu gabe. Beraz, trantsizio postura bat egin zen eta biolina imitatzeko asmoarekin. Lehen, bigarren eta laugarren hatzak erabili ziren behatz horiek biolin batean hartzen duten distantzia berarekin (laugarren bat), eta, ondoren, sistema diatoniko hori albo batera utzi zen eta semitonu sistema erabiltzen hasi zen, hatz horiekin, laugarren bat edo hirugarren bat hartu ahal izateko. Garai honetan Tourtek arkuan egin zituen aldaketak ere ematen ziren eta kurbadurak ganbila izatetik luzatura igaro zen. Horrela, eskuineko eskuko posizio aldaketak ematen direnean, arkua behetik esku ahurrarekin gorantz lotzetik, goitik ahurrarekin beherantz eramatera pasatzea ahalbidetzen du.

Teknika modernoagoak.

1789an John Gunn txelista ingelesaren eskuliburu bat agertu zen, "The Theory and Practice of Fingering the Violoncello". Bertan, biolontxeloaren historia eta tekniken lehen laburpena erakutsi zen. Gainera, hatzei bizkortasuna emateko, ezkerreko eskuarekin mastari eutsi behar ez izateko moduko aholkuak eman zituen, eta beraz, biolontxelo guztiak belaunekin eutsi behar zirela esan zuen. Gainera, digitazio modernoa bat ere sartu zuen bere tekniken liburuan eta biolontxeloaren zati konplexuak, posizio oso altuetan aipatu zituen.

Jean Louis Duport, XVIII. mendeko biolontxelo jotzaile frantziarra, biolontxelo metodo ezagun baten egilea izan zen. "Essai sur le doigté du violoncelle et la guduite de l 'archet, dédié aux professeurs de violoncelle" izenburupean, biolontxeloaren teknikaren berrikuntza aski garrantzitsuak bildu zituen. Bere lanaren ekarpen interesgarrienetako bat digitazio eta teknika digitalen teknikaren finkapena izan zen. Gainera, hedadurez, soka bikoitzez eta tarteez hitz egiten du, eta, ziur asko, XIX. mendeko teknika biolontxelistikoaren oinarriak berak ezarri zituen. Mende horretako beste biolontxelo jotzaile batzuk ere, besteak beste Dotzauer edo Kummer, biolinaren posizioak behin betiko uztearen eta digitazio modernoa hartzearen alde agertu ziren.

XIX. mendea.

1846an, pikaren erabileraren lehen ebidentzia dago. Adrien François Servais biolontxelista eta konpositore belgikarra izan zen erabili zuen lehena, nahiz eta, badiren aurreko urteetako dokumentuak euskarri bat erabiltzea gomendatzen dutenak.

Piatti txelista Londresera joan zen eta Leo Stern edo Robert Lindley bezalako beste interprete batzuekin eskola bat sortzen hasi zen. Parisen egoitza zuen eskola frantses honek, aurreko urteetan izandako eragin eta garrantzia gutxitu zuen, Auguste Franchomme eta Chevillard bezalako irudiak izaten jarraitzen zuen arren. Nicolas Platel, Duporteko ikaslea, Bruselako Eskolaren sortzailea izan zen, hain zuzen ere, Servais eskolak ematen hasi eta nabarmentzen hasi zen tokia. Servais eta Franchommeren oinordekoak, Victor Mireckik hasitako eskola biolontxelistiko madrildarrak, hurrengo mendean zehar bere fruiturik hoberenak eman zituen.

Mende honetan zehar, Alemanian sortu ziren korronte artistiko eta tekniko nagusiak eta bertan hasi ziren interpretazio-teknika modernoak garatzen.

XX. mendea.

XX. mende osoan zehar, biolontxelistek instrumentuaren erregistroa handitzea lortu zuten, biolinarekin bikain lehiatuz. Soinu hobea lortzeko, biolontxelista batzuk pika luzeagoak edo bikoiztuak ereabiltzen hasi ziren, Paul Tortelierrek edo Mstislav Rostropovitxek egin bezala. Modu horretan, instrumentua jasotzean sonoritate hobea lortzen delako. Horrela, bai eskuineko eskuarekin, eta bai arkuarekin, posizio naturalagoa sortzen da eta ezkerrekoa diapasoian zehar jaitsi daiteke, proiekzio hobea duten nota altuagoak lortzeko. Mende honetan, biolin batek egin lezakeen bezalako pieza birtuosistikoak interpretatu ahal izateraino araztu da txeloaren teknika. Metalezko harien erabilerak ere eragin handia izan zuen emango ziren kontzertu motetan eta gero eta soinu distiratsuagoak lortzeko erabilitako tekniketan.

Mende horretan, teknika instrumentu guztiak interpretatzeko funtsezko oinarritzat hartzen da azkenean, eta haren irakaskuntza estandarizatzen hasi da munduko kontserbatorio guztietan.

Pau Casals historiako biolontxelista handienetako bat izateaz gain, bakarlari bezala biolina eta biolontxeloa parekatzea lortu zuen eta bere lan teknikoari esker, biolontxeloaren aukerak asko handitu ziren. Pau Casalsek lanaren musikaltasun globalean ñabardurek duten garrantzia azpimarratu zuen. Bachen "biolontxelorako bakarkako 6 suite"arekin egindako berraurkikuntzak eta hauen inguruan egin zuen berrinterpretazioak, txelisten belaunaldi berri baten oinarriak ezarri zituen.

Eisenberg, Casalsen ikaslea, biolontxeloaren azken teoriko handienetako bat izan zen. Bere ekarpen handia interpretazioan aurrea hartzeari buruzko kontzeptuak izan ziren eta nota bat jotzen ari zaren momentuan zure eskuak hurrengoa jotzeko prest egon behar direla esan zuen.

Interpretaziorako teknikak.

Biolontxeloa ondo jo ahal izateko, beharrezkoa da instrumentu honetako atal garrantzitsuenen teknika kontrolatzea. Biolontxeloaren interpretazioan gorputzeko kiderik aktiboenak ezkerreko eskua eta eskuineko besoa dira, horiek baitira soinua aldatu eta sortzen dutenak; horregatik, arreta berezia jarri behar zaie instrumentu honen teknika aztertzerakoan.

Posizioaren teknika.

Biolontxeloaren posizio egokia, musika tresna musikariaren belaunen artean jartzea da, hau eserita dagoela. Pika mugikorraren bidez, distantzia edo altuera erregula daiteke musikariaren beraren ezaugarri fisikoen eta gustu pertsonalen araberakoa. Horretaz gain, bularraren gainean hirugarren berme-puntu bat dauka txeloak, bularrezurraren goiko aldetik 15 cm ingurura, baina hori ere aldatu egiten da musikariaren arabera.

Mastak musikariaren lepoaren ezkerretik igaro behar du, eta beheko kabila, do notari dagokiona, ezkerreko belarriaren parean geratu behar da gutxi gorabehera. Gainera, biolontxeloaren gorputz osoa pixka bat eskuinerantz biratuta egon behar du. Biolontxelo jotzailearen sorbaldak erlaxatuta eta altuera berean egon behar dute, eta bizkarrak zuzen egon behar du. Gomendagarriena da aulkiaren bizkarraren kontra ez esertzea, baizik eta aulkiaren ertzean esertzea.

Notak ezker eskuko hatzak soken eta mastaren aurka sakatuz jotzen dira, arkuarekin soka horren bibrazioa ematen den bitartean. Bibrazio hori beste modu batean ere sor daiteke, adibidez, "pizzicatoaren" bidez. Soken gaineko presio horrek hauen luzera moztea eragiten du eta zenbat eta txikiagoa izan orduan eta soinu altuagoa sortzen da. Ezkerreko erpurua mastaren atzealdean jartzen da, eta beste laurak aurrealdean, eskuarekin C moduko bat osatuz. Posizio altuagoetan (hau da, zubitik hurbilago daudenetan), "thumb" posizioa erabiltzen da (hatz lodiaren posizioa), erpurua, gainontzeko hatzekin batera, diapasoiaren aurreko aldean kokatzen den posizioa da hori.

Arkua, eskuineko eskuarekin eusten da eta burutik hartzen da. Eskuineko erpurua buruaren atzealdean jartzen da, intxaurraren bi zatien artean pixka bat sartuta, eta gainerako hatzak aurrealdean kokatzen dira. Batez ere, erakuslea eta hatz txikia dira garrantzitsuenak, eusteko eta zuzentzeko.

Ezkerreko eskuaren posizioa.

Ezkerreko eskua posizio egokian jartzeko, beharrezkoa da ezkerreko besoa eta besaurrea ondo jarrita hastea. Beheko posizioetan jotzeko (mastaren goiko aldean) ukondoa enborretik urrun mantendu behar da, besoa gorputzarekin 45 ° inguruko angelu bat eratuz. Besoa eta besaurrea nahiko tolestuta eduki behar dira, eskuak nahi den eremua har dezan. Mastaren alde horretan, besaurrea sokekiko perpendikularki jarri behar da. Posizio altuetan ukitu nahi bada (mastaren beheko aldea), ukondoa goian mantendu behar da, besoak erresonantzia-kaxarekin talka egin ez dezan, eta sorbaldak pixka bat aurreratu behar dira, besoa errazago luzatzeko.

Besoa ondo jarrita eduki ondoren, eskumuturrari erreparatu behar zaio, eta eskumuturrak besaurreatik eskura lerro zuzen bat eratu behar du, eta une oro erlaxatuta egon behar da, interpretazio-aldi luze baten ondoren minik sor ez dezan. Eskumuturra jarri ondoren, eskuari erreparatu behar zaio. Lehen esan bezala, eskua C bat eratuz jarri behar da, hatz lodia mastaren atzealdean eta beste lau hatzak goiko aldean dituela. Hauek perpendikularki iritsi behar dute diapasoira, eta hatz lodiak hatz bihotzaren parean egon behar du (mastaren goiko aldean). Soinu ezberdinak egiteko hariak behatzekin presionatu behar dira eta zubitik zenbat eta hurbilago egon, soinua orduan eta altuagoa izango da.


Penintsula

Penintsula edo erdiuhartea alde batetik izan ezik urez inguratutako lurraldea da. Erdiuhartea eta beste lur masa handiago bat lotzen dituen lur tarteari istmo deritzo. Euskal Herrian, San Anton (Getaria) eta Urgull (Donostia) ditugu penintsula ezagunenak, biak antzina uharte izanak.


Finantza-zerbitzu

Finantza-zerbitzuak finantza-industriak ematen dituen zerbitzu ekonomikoak dira, dirua administratzen duten negozio-sorta zabala barne hartzen dutenak, besteak beste, kreditu-batasunak, bankuak, kreditu-txartelen konpainiak, aseguru-etxeak, kontabilitate-konpainiak, kontsumoa finantzatzeko konpainiak, burtsa-etxeak, inbertsio-funtsak, banakako gerentzia-enpresak eta gobernuak babestutako enpresa batzuk.

Finantza-zerbitzuetako enpresak ekonomikoki garatutako kokapen geografiko guztietan daude, eta tokiko, estatuko, eskualdeko eta nazioarteko finantza-zentroetan elkartzeko joera dute, hala nola Londresen, New Yorken eta Tokion.


Pristimantis floridus

Pristimantis floridus "Pristimantis" generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Cyornis glaucicomans

Cyornis glaucicomans "Cyornis" generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.


Alkmeon

Alkmeon pertsonaia ezberdinek duten greziar jatorrizko izen bat da:


Jose Etxenagusia

Jose Etxenagusia Errazkin (Hondarribia, 1844ko otsailaren 1a - Erroma, 1912ko urtarrilaren 31), Etxena izenaz ezaguna, euskal herritar margolari akademizista izan zen.

Biografia.

Sari ugari irabazi zuen, bai Euskal Herrian, bai Euskal Herritik kanpo. Haren obra Bilbon, Donostian eta Edinburgon dago, batez ere.

Hamalau urte zituela, Bergarako Errege Mintegian hasi zen ikasten; margotzen hasia zen ordurako, eta oliozko lehen koadroak orduan egin zituen.

Hemezortzi urte zituela, Burgosa joan zen, baina, giroa gustukoa ez zuela-eta, Bilbora aldatu zen; Bilbon Tuterako Burdinbide Konpainian hasi zen lanean. Lan hori egiteaz batera, marrazki eta margolaritzako eskoletara ere joaten zen; aldi berean, bilbotar pintoreekin harremanetan jarri zen.

Urte haietan ordea lehertu zen Bigarren Karlistaldia (1872-1876), eta, denbora batez, Bilboko hiriaren defentsan parte hartu behar izan zuen Etxenagusiak; 1873an, Baionara joan zen, pintura ikasten jarraitu nahi baitzuen. Garai hartan, marrizkigintzaren arazoak landu zituen batez ere; horrekin batera, paisaia batzuk ere egiten zituen.

1875ean, Donostian, izeba bat hil zitzaion gerran zaurituta; iloba utzi zuen oinordeko, eta, era horretan, Etxenagusiak bere betiko ametsa bete ahal izan zuen: Italiara joatea. 1876an, Erroman hartu zuen egoitza. Han ere, ikasten jarraitu zuen, hainbat eskolatan; leku askotako margolariak ezagutzeko aukera izan zuen, gainera. Gehien interesatu zitzaiona kolonia ingelesa, prerrafaelistena, izan zen; haien buru zen Dante Gabriel Rossettiren adiskide mina izatera heldu zen. Garai hartan, kanpotarrek ezin zutela izena ikasi-eta, "Echena" deitura berria jarri zioten, eta hala izenpetu zituen berak ere handik aurrera bere lanak. Laster hasi ziren Echenaren koadroak ondo saltzen Erromako merkatuan.

Madrilgo denda batean erakusketa bat egin zuen (1881), eta lan guztiak saldu zituen. Euskal Herrian egonaldi laburrak eginik, Hondarribian umetan kopiatzen zituen lan erlijiosoak gogoratu zitzaizkion, eta orduan hasi zen beretzen Alemaniako nazaretarren ideiak. Hala, 1882an, Hondarribiko Santa Maria elizan horma-pintura bat egiten hasi zen, Pasioaren eszena bat ageri duena.

Erromara itzulita, Jesusen pasioaren eta heriotzaren gaiak behin eta berriz lantzen hasi zen, beti ere Jesukristoren irudia nola adierazi asmatu nahian; Erromako auzo judura joan ohi zen, aurpegien ereduak hartzeko. Horren fruitu gisa, Municheko Errege Akademian "Llegada al Calvario" koadroa erakutsi zuen 1883an; Madrilgo Erakusketa Nazionalera joan behar zuen koadroak, baina, hori baino lehen, Erroman jarri zuen erakusgai, eta harrera ezin hobea izan zuen nazioarteko prentsan.

Madrilgo erakusketan, 2. klaseko domina besterik lortu ez zuen arren, oso kritika onak izan zituen.

Gorabehera askoren ondoren, koadroa Parisa joan zen, eta han Goupil galeristak erosi zuen; hark Ingalaterrara eta Eskoziara eraman zuen, eta arrakasta izugarria izan zuen.

Aldi berean, Bilbon ziharduen Echenak lanean, Bizkaiko Diputazioaren eskaeraz probintzia-jauregi berriko sabaiak apaintzeko marrazkiak egiten. Batez ere gai erlijiosoko lanak egiten zituen, ordea: "Sansón y Dalila" (1887), "La mujer adúltera" (1888), hoberenetako bat. 1890ean, Erroman, beste lan handi bat egin zuen, Gipuzkoako foru-jauregiko beirateetarako, Gaztelako Alfontso VIII.a gipuzkoar foruak zin egiten agertzen duena; marrazkiak Municheko Mayer Etxe ospetsura bidali ziren, eta lana 1900ean bukatu zen.

1892an, Donostiako Lore Jokoetan, bi akuarela aurkeztu zituen Echenak, "Irrintzi" eta "Leokide y Oninza". Lehenak batez ere –gizon bat irrintzi egiten– arrakasta handia izan zuen, eta, Erromara itzulita, beste bertsio bat egin zuen, olioz. Margolari-lanaz gainera, irakasle ere jardun zuen urteotan, Erromako Chigi Akademian: ikasle izan zituen, besteren artean, Alejandrino Irureta, Ignacio Zuloaga eta Alberto Arrue.

Lana utzi gabe, izen handia zuela Europan, 1911n hil zen; bizirik zegoela, nazioarteko kotizazio handiena lortu zuen euskal artista izan zen Echena.

Prerrafaelista ingelesengandik baino gertuago egon zen Echena nazaretar alemanen lan moralizatzaile eta sinbolikoetatik; baina ingelesek hain maite zituzten koloreen distira eta argitasuna ere, beirate gotikoen antzekoa, asko interesatu zitzaion. Bestalde, xehetasunen ardurak errealismo fotografikora hurbildu zuen. Honela esan ohi zuen: “Artea bidea besterik ez da, inoiz ez helmuga”.


Amblyeleotris taipinensis

Amblyeleotris taipinensis "Amblyeleotris" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.


Ganbara

<templatestyles src="Argitzeko/styles.css" />

"Artikulu hau teilatu azpiko lekuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ganbera»."

Ganbara teilatu azpiko solairu edo gela da, gehienetan sabai inklinatua izaten duena.

Gehienetan trasteak-eta gordetzeko erabiltzen da, baina eraldatuz gero, beste gelak lortzeko (egongela, logela eta abar) erabili daiteke, baita etxebizitza osoak egiteko. Horretarako, aireztapena eta argi-sarrera behar beharrezkoak izaten dira, leku hau bizigarri izateko. Baserrietan-eta, uzta, zerealak, fruituak eta bestelako etekinak gordetzeko erabili izan da eta bestelako izen ugari hartu: mandioa, aletegia (kanpoan ere egon daiteke), selaurua, ganerra eta abar.

Etxeko tenperatura kontrolatzeko ganbarak garrantzi handia du, bertako aire geldoa isolatzaile ona baita. Hala ere, teilatua ondo isolatua ez badago, bertako tenperatura jasanezina izan daiteke: hotz-hotza kanpoan hotza denean eta bero-beroa eguzkiak bete-betean jotzen badu.


Aedh Eskoziakoa

Aedh Eskoziakoa edo Aedh MacKenneth (Eskoziako gaeleraz: "Aedh mac Choinnich"

Biografia.

Eskoziako lehen erregea izan zen Kenneth I.aren semea zen eta 877an vikingoen eraso batean Konstantino I.a anaia hiltzean hartu zuen kargua.

Kronikek diotenez traizioz erahila izan zen, batzuen esanetan Giric izan zen hiltzailea eta berak hartu zuen erregetza.

877–878


Southwark

Southwark (ingelesez: "London Borough of Southwark"

) Londresko udalerrietako ("borough") bat da. 2015ko erroldaren arabera 308.900 zituen 28,85 kilometro koadroko azaleran. City of London udalerriaren parean dago, Tamesis ibaiaren hegoaldeko ertzean.

Historia.

Aintzina uharte txiki ugariz osaturiko padura bat zen eremu hau erromatarren garaian jadanik populatua zegoen, baina "Southwark" izena IX mendean azaldu zen lehen aldiz, burgo bat eratu baitzen orduan. Harresitu egin zela uste da Tamesis ibaiaren gaineko "Londresko zubia" babesteko helburuz. XIII mendean garatzen hasi zen eta merkatua egiteko eskubidea lortu zuen. Bertako ostatuek fama handia hartu zuten.

Londrestik independiente izan zen harik eta 1550 urtean hiriburuaren barnean sartu zen arte. 1587an "The Rose" antzokia eraiki zenean aisialdi barruti bihurtu zen. 1599an Shakespeareren The Globe antzokia eraiki zen.

1836an trenbidea iritsi zen eta 1890 urtean metroa. Honi esker eremua urbanizatu egin zen. 1965 urtean Southwark, Camberwell eta Bermondsey udalerriek bat egin zuten gaur egungo borough-a eratzeko.

Auzoak.

Udalerria honako auzoek osatzen dute:


Pachycephala olivacea

Pachycephala olivacea "Pachycephala" generoko animalia da. Hegaztien barruko Pachycephalidae familian sailkatua dago.


West udalerria, Marshall konderria (Indiana)

West udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Marshall konderrian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, eremuan.

Ekonomia.

2020ko zentsuaren arabera, West udalerriak 1387 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak estatubatuar dolar ziren.


Melanophryniscus orejasmirandai

Melanophryniscus orejasmirandai "Melanophryniscus" generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Sauveur Baxo

Sauveur Baxo (Donaixti-Ibarre, 1951 -) Euskal Herriko politikari eta sindikalista da. CFDTko kide eta Arberatze-Zilhekoako auzapeza da.

Biografia.

Donaixti-Ibarren jaio zen baserri giroan; aldiz, enpresaren munduan aritu da eta hori dela eta CFDT sindikatuko kidea da; bertan Nafarroa Behereko eta Ipar Euskal Herriko eledun eta arduradun nagusia izan da.

2001etik Arberatze-Zilhekoako auzapeza da. Hainbeste hauteskundetara aurkeztu da; alderdirik gabea, behin baino gehiagotan Donapaleuko kantonamenduan hautagaia izan da, bai etiketarik gabe bai Frantziako Alderdi Sozialista edo "frantses ezkerraren" inguruaren laguntzarekin. 2011ko Senaturako hautagaia izan zen Europe Écologie Les Verts-Eskualde eta Herri Solidarioak koalizioaren izenean, Pirinio Atlantikoak departamenduan zerrendaburua izan zelarik; bigarren itzulirako koalizioak PSrekin bi zerrendetako hautagaiei botoa eman eta eskuinari senatari posturen bat kentzearen aldeko ituna egin zuten. Horrek Baxo senatari bihurtzea ekar zezakeen baina PSko zenbait hautetsik -batez ere abertzaletasunaren kontrakoenek, adibidez Annie Jarraud-Vergnolle angeluarrak- ez zuten akordioa errespetatu eta arberaztarrak ez zuen kargua erdietsi.

Ipar Euskal Herrirako estatus berezituaren alde aritzen den Batera plataformako kidea da.


Ochtrup

Ochtrup Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.

Kanpo estekak.


Raissac-sur-Lampy

Raissac-sur-Lampy (frantsesez eta ofizialki: "Raissac-sur-Lampy

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aude departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Raissac-sur-Lampy udalerrian erroldatutako biztanleak 291 ziren. Familiak 113 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 34 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 6 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 150 etxebizitza zeuden, 116 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 147 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 116 etxebizitza nagusietatik 92 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 81 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 55 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 175 ziren, horien artean 131 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 131 pertsona aktiboetatik 113 lanean zeuden (63 gizon eta 50 emakume) eta 17 langabezian zeuden (10 gizon eta 7 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Raissac-sur-Lampy udalerrian 140 unitate fiskal zeuden, 352,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.933 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 finantziazio enpresa zen.

2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 margolaria.

2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.

2000. urtean Raissac-sur-Lampy udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 240 hektarea erabiltzen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Raissac-sur-Lampy

Saint-Martin-le-Vieil (2,1 km)

Alzonne (3,1 km)

Carlipa (4,2 km)

Sainte-Eulalie (5,5 km)

Moussoulens (5,6 km)

Bram (5,6 km)

Montolieu (5,7 km)


Amphisbaena brevis

Amphisbaena brevis "Amphisbaena" generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.


ISO/IEC 15504

ISO/IEC 15504 software produktuak, garapen prozesuak eta sistemak mantentzeko eredua da.

1991.an hasita, SPICE (Software Process Improvement and Capability dEtermination) proiektuak estandarrak garatzea da, softwarearen garapenaren prozesuaren balorazioa egitea ahalbideratuko dutenak.

SPICEren helburua SQArentzako nazioarteko estandar bat garatzea da, antolakunde batek softwarea ekoizteko, proiektu berriak egiteko eta momentuan dauden prozesuen hobekuntza egiteko daukan kapazitatea neurtzeko asmoarekin.

* Gizakiari eta beharrizan teknologikoei erantzuteko prozesuak bildu.

* Ebaluatzaileentzat prestakuntza zehaztu

* Kapazitatearen zehaztapena lagundu, arriskuen identifikazio eta analisirako

* Produktibitatea hobetzen duten prozesuak bultzatu.

* Software kalitate produktuak bultzatu

* Ez aurreikusi antolakuntza egitura zehatzak, kudeaketa filosofiak, softwarearen bizitza ziklo ereduak, teknologiak edo garapen metodoak.

* Prozesu bakoitzarentzat oinarrizko praktikak definitu.

* Modu egonkor eta fidagarrian erabili ahal izatea, ulerterraza, erabilerraza eta independentea kulturalki.

* Antolakundeek software garapeneko prozesu errepikakorrak eramatea bultzatzea.

* Antolakuntza maila ezberdinetan erabilgarriak izatea.

* ISO 9000rekin bateragarria izatea.

* Ahal denean objektiboa eta kuantitatiboa izatea.

* Garapen prozesurako hobekuntza gida bat eskaintzea.

* ISO/IEC 9126-1: softwarearen kalitatearen ezaugarriak eta metrikak

* ISO/IEC 12207: softwarearen bizitza zikloaren prozesuak

* ISO/IEC14102: informazioaren teknologia, ebaluaziorako gida eta CASE herramienten aukeraketa

* ISO/IEC 15026: integritate mailak sistemetan eta softwarean

* ISO/IEC 15271: ISO/IECen softwarearen bizitza zikloen prozesuetarako gida

* ISO/IEC 15846: softwarearen ezarpenaren kudeaketa


Pituophis

Pituophis Colubridae familiako narrasti genero bat da. Kanadatik Guatemalara bizi dira.


Granite Quarry (Ipar Carolina)

Granite Quarry Ipar Carolinako herri bat da. Rowan konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Errekaortuetako zaldi

Errekaortuetako zaldia, gaztelaniaz: "Caballo de las retuertas"

, Andaluziako bertako zaldi arraza bat da. Jatorria Huelvako probintzian dauka. Oso antzinako arraza izanik, egungo bere hedapen eremua Doñanako Parke Nazionalean dago, Doñakano Erreserba Biologikoan zehazki. 10.000 hektareako eremu hau Espainiako Consejo Superior de Investigaciones Científcas delako erakundeak zuzenki kudeatzen du.

Bere tamaina zein beste gainontzeko ezaugarriengatik Errekaortuetako zaldia ponien sailkapen taldean sartzen da.

Egun jatorrizko abereen kopurua txikia da, bereziki andaluziar zaldiekin zein paduretako zaldiekin nahasten joan direlako.

Doñanako Erreserba Biologikoaren zaldi taldea txikia da eta erabat baldintza basatietan bizi da. Zaldi hauek ez dira gobernatzen. Beraien kabuz moldatzen dira aurrera ateratzeko gizakiaren laguntzarik gabe.

Kanpoko loturak.

Bideoak.

(Gaztelaniaz) Salamancara egindako arrazaren berpopulaketa


Petidina

Oharra: . "Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana."

Petidina, orokorrean meperidina deitua, nerbio-sistema zentralaren depresore gisa jarduten duen narkotiko analgesiko bat da, intentsitate ertaineko edo altuko mina arintzeko erabiltzen dena.

Petidina opioide sintetikoen taldekoa da, zehazkiago fenilpiperidinen familiakoa (fenilpropilaminen familiako botikez bestelako egitura eta propietate farmakologikoak dituen familia, metadona kasu). Beste opioide batzuek bezala, zenbait egun eman ondoren bat-batean hartzeari uzten bazaio mendekotasuna eta abstinentzia-sindromea sortzen ditu; beraz, dosia pixkanaka kendu behar da.

Opioideen artean kanal ionikoak blokeatzeko propietatea du, horrela analgesia ere ematen du mekanismo anestesiko lokal baten bidez.


Dvaita Vedanta

Tattvavada (IAST: "Tattvavāda"), Dvaita Vedanta (sanskritoz: द्वैत

) izen herrikoia duena, vedanta eskoletako bat da, XIII. mendean Madhvacharya jakintsuak sortua.

Dvaitak Jainkoaren — arima gorena — ("paramathma" edo Vishnu) eta izakien arima indibidualen ("jīvātman") arteko bereizketa zorrotza nabarmentzen du. Madhvacharyaren arabera, arima indibidualak ez dira Jainkoak sortuak, baina, hala ere, horren mende daude bere existentziarako.

Madhvacharya Vishnu jainkoarekin identifikatzen da, baina errealitateari buruz duen ikuspegia indibiduala baino ez da. Madhvacharyaren arabera, bost bereizketa mota daude:


Boulevard (merkataritza-gunea)

Boulevard Gasteizko udalerrian kokatuta dagoen merkataritza-gunea da. 2003. urteko azaroaren 4an zabaldu zen, eta Megapark eraiki arte Euskal Herriko merkataritza-gunerik handiena zen. Guztira 180 milioi euro inbertitu ziren merkataritza-gune honen eraikuntzan, eta 80.000 metro karratuko azalera dauka. Boulevard eraikitako lurrak Sidenor enpresarenak izandakoak dira.

Guztira 152 denda daude, eta hamabi zinema areto. Gasteizko ipar ekialdean dago kokatua, Salburuko auzotik gertu. Merkataritza gunetik gertu bulego konplexu berri bat eraikitzen ari da, 16 solairuko bulego dorre bat eta 8 solairuko hotel berri bat alegia.


Parantechinus apicalis

Parantechinus apicalis Parantechinus generoko animalia da. Dasyuromorphia ordenaren barruko ugaztuna da. Dasyurinae azpifamilia eta Dasyuridae familian sailkatuta dago.


Haruki Murakami

Haruki Murakami (japonieraz: 村上 春樹, Murakami Haruki, Kyoto, 1949ko urtarrilaren 12a)

japoniar idazle ospetsua da. Tokioko Waseda Unibertsitatean greziar tragedia ikasi ondoren, jazz klub baten zuzendaria izan zen eta gerora Princetonen lau urte irakasle eman zituen. 1995ean, Kobeko lurrikararen eta Tokioko metroko atentatuaren ondoren, Japoniara itzultzea erabaki zuen.

"Entzun haizearen kanta" lehen liburuaz (1979), "Gunzo" saria irabazi zuen. Beste liburu famatuak hauek dira: "Mekanismodun txoriaren kronikak", "Mugaren hegoaldean, eguzkiaren mendebaldean", "Lurrikararen ondoren", "Sputnik-en maitaleak", "Munduaren amaiera", "1Q84" eta "Ezinezkoaren balada".

"Kafka itsasertzean" liburuak ospe izugarria eman dio. Literaturako pertsona garrantzitsuenetakotzat hartzen da eta 2007an Liejako unibertsitateak (Valonia) "honoris causa" titulua eskaini zion.

Lanak.

Eleberriak:


Tretanorhinus taeniatus

Tretanorhinus taeniatus "Tretanorhinus" generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.


María Fernanda Ladrón de Guevara

María Fernanda Ladrón de Guevara y Trápaga (Madril, 1897ko maiatzaren 30a- "Ibidem", 1974ko apirilaren 25a) aktorea izan zen.

Biografia.

Madrilen jaio zen 1897ko maiatzaren 30ean, eta 1913ko abenduaren 13an egin zuen debuta, La "Malquerida" lanarekin, María Guerrero eta Fernando Díaz de Mendoza aitabitxiaren laguntzarekin. Konpainia horrekin estreinatu zituen, besteak beste, Eduardo Marquinaren "Agrellanoren erretaula", Gregorio Martínez Sierraren Mamá (1913), Manuel Linares Rivasen "La fuerza del mal" (1914) , Jacinto Benaventeren "Campo de armiño" (1916) eta "La vestal de Occidente" (1919) eta Pedro Muñoz Secaren "eta" "Azken bekatua" (1918).

Geroago, interpretazio-ikasketak egin zituen Arte Dramatikoko Errege Eskola Nagusian, María Tubauren eskutik.

1922an, Rafael Rivelles aktorearekin osatu zuen bere konpainia. Aktore horrekin ezkondu zen, eta garai hartan antzerki-arrakasta handiak izan zituen, hala nola "Cancela, La madre guapa eta El bandido de la Sierra" (1923).

1930ean estreinatu zen pantaila handian, Benito Perojaren "El embrujo de Sevilla" filmarekin. Handik gutxira, Hollywoodera joan zen, eta AEBetako zenbait filmen gaztelaniazko bertsioa filmatu zuen.

Espainiako Gerra Zibila amaitu ondoren, bigarren aldiz ezkondu zen Pedro Larrañaga Ruiz Gómezekin (1944an hil zen), eta, azkenean, XX. mendeko Espainiako eszenako emakume handienetakoa bihurtu zen, Jacinto Benavente dramaturgoaren interpretazio bikainekin. Bere konpainia 1959an desegin zen.

Bere karrera zinematografikoa, ordea, bigarren mailan mantendu zuen beti, nahiz eta aipa daitezkeen Juan de Orduñaren "Udazkeneko arrosak" (1943), Francesc Rovira-Beletaren "Arrabaleko handiak" (1961), Enrique Carrerasen "Arrabaleko abestia" (1970) edo Pedro Olearen "Otsoaren basoa" (1970).

Telebistan, "Nire semea eta ni" (1963) telesaileko protagonista izan zen, Juan Diegorekin batera.

María Fernanda Ladrón de Guevararen arte-tradizioa lehenengo Amparo Rivelles eta Carlos Larrañaga seme-alabek eta gero Amparo Larrañaga eta Luis Merlo bilobek iraunarazi dute.


Csíkrákos

Csíkrákos ("Csíkeko karramarroekiko tokia" esan nahi duean; errumanieraz: "Racu"

) Errumaniako udalerri bat da, Hargita konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko luze-zabalean banatuta.

Herriak.

Udalerrian honako herriak daude:


Ariosoma nigrimanum

Ariosoma nigrimanum "Ariosoma" generoko animalia da. Arrainen barruko Congridae familian sailkatzen da.


Koreografo

Koreografo dantzarako konposizioen sortzailea da. Hitza antzinako grezieratik dator: "κορεια" ("koreia", dantza) eta "γραφια" ("grafia", idazkera).

Koreografoaren lana.

Koreografoak mugimenduetan oinarritutako mugimendu-egiturak sortzen ditu. Horretarako bere esperientzian oinarritzen da. Helburua eszena orekatuak sortzeta da.

Koreografoaren oinarriak.

Koreografo on bat izateko dantzari moduan esperientzia handia izatea ezinbestekoa da. Dantzak sortzeko ahalmena neurri batera berez sortzen bada, beharrezkoa da dantza-maisuekin aritzea eta ikastea. Gaur egun, dantza ikuskizun garaikideetan koreografoak espektakuluaren zuzendaria izan daiteke.


Rolling Stone (Argentina)

Rolling Stone Argentina herrialde horretara, Boliviara, Paraguaira eta Uruguaira zuzendutako musika aldizkari amerikarraren edizioa da, La Nación argitaletxeak argitaratua. Tokiko edukiak biltzen ditu, Estatu Batuetako jatorrizko edizioko txostenen itzulpenekin osatuta.

Historia.

Argentinako edizioaren lehen alea 1998ko apirilean agertu zen, bertako Charly García musikaria azalean eta aldizkariaren logotipoa urdinez.

Sortu zenetik, artistak, zinemagileak, aktoreak, futbolariak eta Argentinako zein munduko era guztietako pertsonaiak agertu dira bere orrialdeetan.

"RS" Argentinak 2007an Argentinako 100 Rock Album Onenen sailkapena argitaratu du, eta MTV sarearekin batera, 2002an Argentinako 100 Rock Abesti Onenak .

2003an, Argentinako edizioa Txilen banatzeari utzi zion, herrialde honek bere edizioa kaleratu baitzuen, maiatzean hasita.

2006 eta 2007 urteetan, "RS" Argentinak edizio osagarriak argitaratu zituen rockaren 50 urteak ospatzeko. Aldizkari horietan, hilabetekaritik bereizita erosi zirenetan, garai bateko diskoak eta artistak aztertu ziren.

2008ko apirilean (#121), "RS" Argentinak bere 10. urteurrena ospatu zuen AEBetako 40. urteurreneko edizioaren antzeko azal berezi batekin.


2013ko Woolwicheko erasoa

2013ko Woolwicheko erasoa Londresko Whoolwich auzoan maiatzaren 22an bi gizonezkoek britainiar soldadu baten aurka buruturiko atentatua eta hilketa izan zen. Bi gizonezkoek Lee Rigby britainiar soldadua autoz harrapatu eta lurrean zegoelarik labanez erasotu eta hil zuten. Ondoren, eskuak odoleztatuta, inguruan zeuden pertsonekin hitz egiten hasi ziren, hilketarako arrazoiak azalduz. Musulmanak ziren eta Erresuma Batuak herrialde musulmanetan aurrera zeramaten gerraren aurkako mezuak zabaldu zuten, hilketa mendekutzat hartuz. Horrekin batera, argazkiak ateratzeko esan zieten. Poliziak heldu eta bi gizonezkoek ihesari ematean tiro egin zieten, biak larri zaurituz.


Seren del Grappa

Seren del Grappa Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Seren del Grappak honako udalerri hauekin egiten du muga:


Erosketa online

Erosketa online gauza edo zerbitzu bat erosteko edo kontratatzeko ekintza da, prezio baten truke. Erosketa mota hau gerta dadin, edozein motatako erosketatan bezala, eroslea, saltzaile eta prezio bat egon behar dira.

Bai denda birtualetan, bai denda fisikoetan eman ahal da. Denda birtualen kasuan, saltzaileak produktuaren irudiak, bideoak eta ezaugarriak jartzen ditu.

Online dendak erosketa-orga bat du, eta honetan nahi dituzun produktuak edo zerbitzuak gehitzen dituzu. Erosketa bukatzen duzunean, eskaera baieztatzen da eta zuk nahi den ordainketa modua aukeratzen da, adibidez: denda fisiko batean ordaintzea, Paypal, kreditu txartela, banku-transferentzia...

Ezaugarriak.

Erosketa online hainbat ezaugarri ditu:

Online denda motak.

Denda online mota desberdin daude, hala nola:

Zerbitzu edo produktuen hartzailearen arabera, honako hauek aipatzen dira:

Elementu nagusiak.

Erosketa onlinearen elementu nagusiak hauek dira:

Historia.

Online salmentaren historia XX.mendearen amaieran hasi zen Estatu Batuetan, enpresa batzuk produktuen katalogoetan oinarritutako salmenta-jarduera egiten hasi ziren. Helburua produktu erakargarrien katalogoak etxeetara helaraztea zen, produktu eta prezioen argazki eta deskribapenekin. Horrela, kontsumitzaileak etxetik zuzenean eros zezakeen, mugitu gabe, eta saltzailearekin interakziorik egin gabe. Horrela, produktuak saltzeko modua aldatzen da. Kreditu-txartelaren sorrerak eragin positiboa izan zuen online erosketaren historian katalogo bidezko salmentak bultzatuz.

1970eko hasieran, diru-funtsak transferitzeko aukera agertu zen, eta, ondoren, datuak elektronikoki trukatzeko aukera. Prozesu berri horiei esker, enpresek lehiakortasuna handitu zuten eta merkataritza elektronikoa txertatu zuten beren eguneroko merkataritza-jardueran.

1970ean hasi ziren ordenagailuak harreman komertzialetan sartzen. 1980ko hamarkadan, telebista saioak emititzen hasi zen.

1995ean gertatu zen, G7/G8 taldeko herrialdeek ETEei zuzendutako ekimen global bat sortu zutenean, enpresa horiek merkataritza elektronikoaren abantailak eskuratu ahal izateko.

Horrekin guztiarekin, erosketa online garatzeko oinarri teknologikoak eta komertzialak ezarrita zeuden. Internet iristearekin batera, merkataritza elektronikoa kontsumitzaileen egunerokotasunaren parte izaten hasten da.

Pribatutasuna eta segurtasuna.

Internet bidez erosketa bat egin behar dugunean, kontuan hartu behar dugu webguneak gutxieneko segurtasun-baldintza batzuk betetzen dituela.

Adibidez, webgune bat segurua da erosketak egiteko, gutxienez bermatzen badu web-orriarekin trukatzen dugun informazioa babestuta dagoela.

Horretarako, datuak sartzen ditugun web-orriak https://bidez hasi behar du, eta nabigatzailearen helbide-barrak giltzarrapo bat erakutsi behar du. Nahiz eta beharrezkoa ez izan webguneko orri guztiak https bidez hastea, harremanetarako formularioan edo URLaren banku-informazioa sartu behar dugun orrietan, informazioa zifratuta transmititzen dela adierazten duen HTTP behar da. Helbidea HTTPS bidez hasteaz gain, webgunearen segurtasun-ziurtagiriak bat etorri behar du nabigatzen ari garen gunearekin. Bestela, orrialdea berehala utzi behar da.

Horrez gain, online dendak bere webgunean informazio mota jakin bat eskaini behar du atal zehatz batean: Lege-oharra, Pribatutasun politika, Nortzuk garen, Kontaktua, etab.

Esate baterako, izen osoa, sozietatearen izena, helbide fisikoa eta harremanetarako datuak erakutsiko dira. Adierazi behar da zer datu pertsonal jasotzen den eta zer erabilera ematen zaion datu horiei. Halaber, jakinarazi behar da zer pribatutasun-politika aplikatuko den eta datu horiek beste enpresa bati lagako zaizkion.

Bidalketa- eta itzulketa-politika da berrikusi beharreko beste alderdi garrantzitsu bat. Gai horiei buruzko informazio argirik ematen ez badu, hobe da erosketa baztertzea.

Erosketak egiterako orduan beste bi aspektu kontuan hartu behar ditugu. Erosketa egin nahi den online dendari buruz beste erabiltzaileen iritziak eta balorazioak irakurtzea. Informazio hori oso baliagarria izan daiteke denda fidagarria eta serioa den jakiteko.

Konfiantzazko zigiluak interesgarria da egiaztatzea ea online denda ecommerce zigiluren bati atxikita dagoen eta pribatutasunaren eta kontsumitzaileen babesaren arloan legea betetzen duen jakiteko.

Abantailak eta desabantailak.

Erosketa online bai abantailak bai desabantailak ditu, hemen daude batzuk:

Abantailak

Desabantailak


1936ko Galiziako autonomia estatutua

1936ko Galiziako Autonomia Estatutu Proiektua (galizieraz: "Estatuto de Autonomía de Galicia de 1936"

) Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian Galiziarako idatzi zen autonomia estatutua da. 1936ko ekainaren 28an erreferendumean bozkatua izan zen baina ez zen indarrean sartzera iritsi, izan ere, Gerra Zibilaren eztandarekin, Galizia hasieratik matxinatuen esku geratu baitzen.

Aurrekariak.

Nahiz eta Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren garaian zenbait korronte galiziazaleak existitu, batez ere inguru intelektualetan, ez zeuden gaur egun ezagutzen ditugun bezalako alderdi politiko abertzalerik.

1929an Galiziar Erakunde Errepublikar Autonomoa sortu zen, jatorrian A Coruñako "Irmandades da Fala"ri lotuak eta Santiago Casares Quirogaren eta Antón Villar Ponteren lidergopean. Haren programa federalista zen eta Lestroveko itunean mamitu zen "Federación Republicana Gallega"-ren sorkuntzarekin. 1931ko abenduan sortzen da lehen alderdi abertzalea Galizian, Alderdi Gallegista, Castelaok gidatua.

1936ko Estatutuaren Aurreproiektua.

Autonomiarako bidea 1931ko maiatzean abiatu zen "Seminario de Estudios Gallegos"-ek estatutu proiektua bat garatu zuenean. Proiektu horretan Galizia “Espainiako Errepublika Federalaren barruan dagoen Estatu Libre” bezala definitzen zen, baina Galizian gehiengoa zuten indarrek ez zuten onartu. Gauza bera gertatu zen galiziar parlamentariek garatutako ondorengo bi proiektuekin.

Azkenean, 1932ko apirilean, Raimundo López Pol-ek, Santiago de Compostelako alkateak, autonomiaren aldeko udalerrien mugimendua bultzatu zuen. Uztailean udalerrien biltzarra egin zen eta bertan Estatutua idazteko batzorde bat eratu zen. Batzordeak eratu zuen dokumentua udalerrian %77ak onartu zuten eta populazioaren %84,7 ordezkatzen zuten. Hala ere, testuak eskatzen zuen erreferenduma ez zen burutu, batetik, galiziar alderdien arteko desadostasunengatik, eta bestetik, CEDAk botera hartu zuelako.

1936ko ekainaren 28an egin zen azkenik erreferenduma. Momentu horretan Santiago Casares Quiroga zen Bigarren Errepublikako presidentea. Baiezkoaren aldeko kanpaina ikusgarria izan zen. Galizia osoa Castelao, Luís Seoane, Isaac Díaz Pardoren irudiez bete zen. . Zentsua osatzen zutenen %74,56ak bozkatu zuen: 993.351 alde; 6.161 kontra eta 1.451 txuri. Aldea horren handia izan zen “iruzur santua”ren izena jarri ziotela batzuk .

1936ko uztailaren 15ean, Gómez Románek eta Castelaok onartutako estatutuaren testua Espainiako Gorteen Presidenteari entregatu zioten onarpen prozedura martxan jar zezan. Alta, 1936ko estatutua ez zen sekula indarren sartu Gerra Zibilaren eztanda dela eta. Hala ere, Espainiako Gorteek estatutua tramitatzea onartu zuten 1938ko otsailean.


Digne-les-Bains

Digne-les-Bains (okzitanieraz "Dinha") Frantziako hiria da, Proventza Garaiko Alpeak departamenduko hiriburua dena.

Herri eta hiri senidetuak.

Digne-les-Bains ondorengo hiriekin senidetuta dago:


Nueva Alborada

Nueva Alborada Paraguaiko udalerri bat da, Itapúako departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 7805 biztanle zituen.


Kingstowne (Virginia)

Kingstowne Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fairfax konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Peplum

Peplum generoa edo ezpata eta sandalia generoa ,(italieraz singularrez "peplum" eta pluralez "pepla"), Antzinaroan girotutako filmak osatzen duten zinema genero bat izendatzeko erabiltzen diren esamoldeak dira. Jatorriz, 1958-1965 artean garai historiko horretan girotutako italiar filmek jaso zuten izendapena da. Italiar ekoizpen hauek beren aurrekontu apalekin Hollywoodeko urrezko garaian ekoiztutako "Samson and Delilah" (1949), "The Ten Commandments" (1956) eta "Spartacus" (1960) bezalako super-ekoizpen epikoekin lehiatzeko sortu ziren.

Halere, urteen poderioz, izendapen honetan garai horretan girotutako herrialde guztietan ekoiztutako film garaikideak sailkatzen dira, ez Italian ekoiztuak bakarrik.


Thorigny-sur-Oreuse kantonamendua

Thorigny-sur-Oreuse kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. departamenduan dago, eskualdean. Guztira 17 udalerri ditu eta da bere hiriburua.


Villafría

Villafría Arabako Bernedo udalerriaren hegoaldean dagoen herria da. Goiko eta Beheko auzoak bereizten dira.

Mugakideak.

San Tirso mendia hegoaldean, Navarrete ipar-ekialdean, Bernedoko herrigunea ekialdean eta Lagran mendebaldean mugakide ditu.

Ondarea.

Santa Eufemia parrokia-eliza XVI. mendekoa da eta Goiko auzoan kokatuta dago. Herriko mendebaldean, bestela, mende berekoa den San Pedro baseliza dugu.

Garraioa.

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:


Dalian Zhoushuizi nazioarteko aireportua

Dalian Zhoushuizi Nazioarteko Aireportua (txinera sinplifikatuz: 大连周水子国际机场; txinera tradizionalez: 大連周水子國際機場; pinyineraz: Dàlián Zhōushuǐzǐ Guójì Jīchǎng), (NAGE: DLC, NAZE: ZYTL), Dalian hiriko aireportu nagusia da, eta 2008an 8 milioi bidaiari baino gehiagok erabili zuten.

Aireportua Askapenerako Herri Armadarentzat sortu zen, eta gobernuaren jabetzakoa den Dalian Zhoushuizi International Airport Co., Ltd. enpresak kudeatzen du.


Valparaíso eskualdea

Valparaíso eskualdea (gaztelaniaz "Región de Valparaíso") Txileko hamabost eskualdeetako bat da. Iparraldean Coquimbo, hegoaldean Santiago, ekialdean Mendozako probintzia (Argentina) eta mendebaldean Ozeano Barea mugakide ditu.


Shropshire

Shropshire (baita ere "Salop" edo "Shrops") Ingalaterrako konderria da, Erresuma Batuan. Hiriburua Shrewsbury du.

Mugakide hauek ditu: Ingalaterrako Cheshire, Staffordshire, Worcestershire eta Herefordshire konderriak, eta Galesko Powys eta Clwyd.

Galesko mugaren ondoko konderri honetan Industria Iraultza hasi zen, Shropshire baita Erresuma Batuko hiriburu geologikoa.


Ophichthus genie

Ophichthus genie "Ophichthus" generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.


NGC 2713

NGC 2713 galaxia espiral bat da, Hydra konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.


NA-7244

NA-7244 edo Mendilibarriko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-132A nafar errepideko 12,83 kilometroan hasi eta Antzinen dagoen Mendilibarri kontzejura arte doa. Errepidea 0,25 kilometro luze da.


Frédéric Bauduer

Frédéric Bauduer (Tarbe, 1960) hematologian aditua den medikua eta antropologo biologikoa da.

Côte Basque Ospitale-Zentroan hematologia departamendua zuzentzen du. Gainera, IKER ikerketa-zentrorako HIPVAL ikerketan ere parte hartu du.


Washington udalerria, Columbiana konderria (Ohio)

Washington udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Columbiana konderrian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, eremuan.

Ekonomia.

2020ko zentsuaren arabera, Washington udalerriak 864 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak estatubatuar dolar ziren.


Cadoxton-juxta-Neath

Cadoxton edota Cadoxton-juxta-Neath, galesez: Llangatwg

, Galesko hegoaldeko udalerri bat da, Neath Port Talbot konderrian. Neath udalerriaren kanpoaldean dago.

2011ko erroldaren arabera 1.684 biztanle zituen.


Carabobo (estatua)

Carabobo Venezuela iparraldeko estatu federala da, Antilletako itsasertzean dagoena. 4.650 km2 eta 1.062.268 biztanle (1981). Hiri nagusiak: Valencia (hiriburua, 367.154 biztanle) eta Puerto Cabello, Venezuelako portu nagusietakoa. Bertan, Venezuelari burujabetasuna ekarri zioten bi gudu irabazi zituen Simón Bolívarrek Espainiako armadaren aurka (1814. eta 1821. urteetan).


Uxesko geltokia

Uxes Galiziako Coruñako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.

Egoera.

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:


Su-zurrunbilo

Su-zurrunbiloa, su-tornadoa ere deitua, fenomeno arraroa da, non suak, baldintza jakin batzuetan (airearen tenperaturaren eta korronteen mende), bortizitate bertikala hartzen duen eta zurrunbilo bat edo tornado baten antzeko orientazio bertikaleko aire-zutabe bat eratzen duen.

Ezaugarriak.

Su-tornadorik handienak baso-suteetatik sortzen dira. Sute horietan goranzko aire beroko korronteak eta konbergenteak daude. Normalean 10-50 metroko altuera izaten dute, metro gutxi batzuk zabal, eta minutu batzuk baino ez dute irauten. Hala ere, batzuek kilometro bat baino gehiagoko altuera izan dezakete eta 160 km/h-tik gorako haize-boladak izan ditzakete, 20 minutu baino gehiagoz. Horrelako su-zurrunbiloek 15 metroko zuhaitzak ere suntsitu ditzakete.

Adibide nabarmenak.

Horrelako fenomeno batek izan ditzakeen eraginen adibide batzuk Bigarren Mundu Gerran gertatu ziren Alemaniako hirietan, hala nola Hanburgon, Gomorra Operazioan, non 43.000 pertsona hil ziren, edo Dresdengo bonbardaketa famatuan, non, hiriaren erdia suntsitzeaz gain, hiri txiki baten tamainako su-ekaitza eragin zuen eta 25.000 eta 40.000 pertsona artean hil zituen su-zurrunbiloa ere eragin zuen.

Beste adibide nabarmenak 1926ko apirilaren 7an San Luis Obispo inguruko petrolio-biltegi batean tximista erori ondoren sortu ziren su-zurrunbilo ugariak izan ziren, sutatik urrun zeuden egituretan kalte nabarmenak eragin zituztenak eta mila eta seiehun pertsona hil zituztenak.


Voivres-lès-le-Mans

Voivres-lès-le-Mans Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Voivres-lès-le-Mans udalerrian erroldatutako biztanleak 1.134 ziren. Familiak 391 ziren, horien artean 58 pertsona bakarrekoak ziren (31 bakarrik bizi ziren gizonak eta 27 bakarrik bizi ziren emakumeak), 112 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 194 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 27 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

"Erroldatutako biztanleak"

<noinclude>

Etxebizitza.

2007an 428 etxebizitza zeuden, 401 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 415 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 401 etxebizitza nagusietatik 319 bere jabearen bizilekua ziren, 80 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 19 etxek bi zituzten, 47 etxek hiru zituzten, 103 etxek lau zituzten eta 229 etxek bost zituzten. 345 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 124 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 260 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 754 ziren, horien artean 575 aktiboak ziren eta 179 inaktiboak ziren. 575 pertsona aktiboetatik 539 lanean zeuden (292 gizon eta 247 emakume) eta 36 langabezian zeuden (15 gizon eta 21 emakume). 179 pertsona inaktiboetatik 85 erretiraturik zeuden, 54 ikasten zeuden eta 40 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Voivres-lès-le-Mans udalerrian 438 unitate fiskal zeuden, 1.258,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.376 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 37 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.

2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.

2000. urtean Voivres-lès-le-Mans udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 500 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Voivres-lès-le-Mans

Louplande (2,8 km)

Étival-lès-le-Mans (3,2 km)

Roézé-sur-Sarthe (4,0 km)

Fillé (5,2 km)

Saint-Georges-du-Bois (5,2 km)

La Suze-sur-Sarthe (5,5 km)


Carlos Delgado

Carlos Delgado Ferreiro (Portugalete, 1970eko uztailaren 9a) euskal futbol arbitroa da. Futbol Arbitroen Bizkaitar Batzarraren kidea, 2006/07 denboralditik aurrera Espainiako futbol ligako lehen mailan dabil. 2006ko abuztuaren 29an Ramón Sánchez Pizjuán estadioan debutatu zuen.


Shalimar lorategiak

Shalimarreko lorategiak (punjabieraz eta urduz: Shālāmār Bāgh

) 1641 eta 1642 artean Punjab probintziako Lahore hirian eraikitako eraikuntza multzo historikoa da. Lorategiak hiru mailetako terrazetan antolatzen dira. Guztian, 410 iturri eta 5 ur-jauzi daude. Lore eta landareen ugaritasuna handia da.

Etimologia.

Anna Suvorova Errusiako Zientzia Akademiako Ekialdeko Ikasketen Institutuko irakaslearen arabera litekeena da "Shalimar" hitzaren jatorria "«al-sha'imarât»" (شاه العمارات ) -eraikinen erregea- arabierazko esalditik etortzea, denborarekin, edertasun handiko lorategiaren sinonimo bihurtu dena. Ikerlariaren ustez, hitza ezin da sanskritotik etorri, gobernari musulman batek ez lukeelako inoiz hitz bakar bat ere erabiliko hizkuntza horretan errege-lorategi bat izendatzeko.

Deskribapena.

Lorategiak beheranzko hiru terraza mailakatu handitan daude, pabiloiekin, eta urmael artifizialetan atxikitako urak hartzen duen eremu handi batekin. Egitura horri esker, ur-jauziak sortu ahal izan ziren. Ubide multzo baten bidez, hormak nitxo txikiekin zulatuz isurtzen diren ur-jauziak eratzen dira. Bi terrazak oinplano karratua dute, gurutze batez lau zatitan banatuta. Erdiko terraza, berriz, angeluzuzena da, eta pabiloi eta kioskoz inguratutako urmael batek hartzen du.

Historia.

Mogol dinastiako Shah Jahan enperadore musulmanak eraikitzeko agindua eman zuen. Enperadoreak haren emazte faboritoaren oroimenez eraiki zuen, Mumtaz Mahal zeina hamalaugarren semea erditzerakoan hil baitzen.

1981. urtean UNESCOk Lahoreko gotorlekuarekin batera Shalimarreko lorategiak Gizateriaren Ondarea izendatu zuen. Zoritxarrez, 2000. urtean lehenbizi, 2012an berriro ere, arriskuan dauden Gizateria Ondarearen zerrendan sailkatu zituen.


Saint-Nazaire-d'Aude

Saint-Nazaire-d'Aude (frantsesez eta ofizialki: "Saint-Nazaire-d'Aude

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aude departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Saint-Nazaire-d'Aude udalerrian erroldatutako biztanleak 1.703 ziren. Familiak 672 ziren, horien artean 144 pertsona bakarrekoak ziren (56 bakarrik bizi ziren gizonak eta 88 bakarrik bizi ziren emakumeak), 216 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 244 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 68 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 813 etxebizitza zeuden, 675 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 83 bigarren erresidentzia ziren eta 55 hutsik zeuden. 760 etxeak ziren eta 51 apartamentuak ziren. 675 etxebizitza nagusietatik 528 bere jabearen bizilekua ziren, 125 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 83 etxek hiru zituzten, 245 etxek lau zituzten eta 327 etxek bost zituzten. 501 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 320 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 299 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.070 ziren, horien artean 755 aktiboak ziren eta 315 inaktiboak ziren. 755 pertsona aktiboetatik 664 lanean zeuden (384 gizon eta 280 emakume) eta 91 langabezian zeuden (36 gizon eta 55 emakume). 315 pertsona inaktiboetatik 112 erretiraturik zeuden, 81 ikasten zeuden eta 122 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Saint-Nazaire-d'Aude udalerrian 659 unitate fiskal zeuden, 1.673 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.174 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 68 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 24 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.

2009an zeuden norbanakoentzako 28 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 11 igeltseroak, 1 margolaria, 3 zurginak, 4 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.

2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak eta 1 okindegia zen.

2000. urtean Saint-Nazaire-d'Aude udalerrian 46 nekazaritza-ustiategi zeuden, 255 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Saint-Nazaire-d'Aude udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 610 ikaslekin.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Saint-Nazaire-d'Aude

Raissac-d'Aude (2,0 km)

Saint-Marcel-sur-Aude (2,3 km)

Ventenac-en-Minervois (2,8 km)

Marcorignan (3,1 km)

Ginestas (3,2 km)

Névian (3,6 km)


Mesogobius batrachocephalus

Mesogobius batrachocephalus "Mesogobius" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.


Iveta Radičová

Iveta Radičová (Bratislava, Eslovakia, 1956ko abenduaren 7a) eslovakiar soziologo eta politikaria da, desagertutako Eslovakiako Batasun Demokratiko eta Kristaua – Alderdi Demokratikoa alderdi politikoko kide ohia. Eslovakiako lehen ministroa izan zen 2010eko uztailaren 8a eta 2012ko apirilaren 4a bitartean, herrialdearen historiako lehen emakume lehen ministroa. Aurretik, gobernuko ministroa izan zen bi aldiz. Lehenik Lan ministroa, 2005eko urriaren 17tik 2006ko uztailaren 4ra arte. Eta ondoren, Defentsa ministroa, 2011ko azaroaren 28tik 2012ko apirilaren 4ra arte.


Akrosport

Akrosport edo gimnasia akrobatikoa akrobata bat bestearen gainean giza piramide, dorre edo beste egiturak egitean datza. Figura bakoitza osatzeko lotura elementuak erabiltzen dira. Elementu hauek saltoak, gurpilak, iraulketak, itzulipurdiak, orekak, eta abar izan daitezke. Lan guztia musika doinu baten erritmoari jarraituz osatzen da.

Gizakiak sortutako dorre edo piramiderik altuena edo konplikatuena sortzearen inguruko lehiak, historian zehar eta kultur gehientsuenetan eman dira. Antzinako Txina, Egipto eta Greziako zibilizazioetan praktikatu egiten zen.

1960. hamarkadan lehiaketaren oinarriak ezarri ziren. 1973. urtean kirol akrobatikoen nazioarteko federazioak (IFSA) bere baitan onartzen du.


Berești-Tazlău

Berești-Tazlău Errumaniako udalerri bat da, Bacău konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Herriak.

Udalerrian honako herriak daude:


Torquigener balteus

Torquigener balteus "Torquigener" generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.


Chrysichthys okae

Chrysichthys okae "Chrysichthys" generoko animalia da. Arrainen barruko Claroteidae familian sailkatzen da.


Auguste Jean Ameil

Auguste-Jean-Joseph-Gilbert Ameil (Paris (Frantzia), 1775eko urtarrilaren 6a - "ib." (Frantzia), 1822ko irailaren 16a), Frantziako Iraultza eta hango inperio garaian borrokatu zuen militar frantses bat izan zen.

Biografia.

Auguste Jean Ameil, jatorrizko izenez Auguste-Jean-Joseph-Gilbert Ameil Parisen jaio zen, Frantzian, 1775eko urtarrilaren 6an. Aita legegizona izan zuen legebiltzarrean.

1789ko uztailaren 14an, armadan sartu zen soldadu eta graduz igotzen joan zen 1805ean eskuadroi baten buru izatera iritsi zen arte. Hannoverko armadan zegoen, gerora Karlos XIV.a Joan Suediakoa izango zen Bernadotte jeneralaren agindupean. Ondoren, Alemania, Polonia eta Errusiako kanpainetan ere parte hartu zuen.

1809ko ekainaren 12an 24. Ehiztari erregimentuko koronel izendatu zuten eta 1812ko azaroaren 21ean, berriz, brigada-jeneral egin zuten.

1814an, Napoleonek abdikatu zuenean, ez zen gaizki eraman Borboiekin. Saint-Louisen zaldun egin zuten eta Lyoneraino lagundu zion Karlos X.a izango zen Artoisko kondeari, Napoleon Parisera iristeari ekiditeko xedean, baina desertzioek hiriburura itzultzera behartu zuten kondea. Hala ere, Ameil Napoleonen agindupean geratu zen eta honek Auxerrera bidali zuen. Erregeak hartu zuen atxilo eta Parisera bidali zuten preso Napoleon Tulleriatan sartu zen egun berean.

Aske geratu bezain pronto, armada berrian sartu zen. Waterlooko guduaren egun berean, Ameil jeneralak gutuna idatzi zion Luis XVIII.ari, bere portaera justifikatu nahian, baina erregeak ez zion jaramonik egin eta gerra-kontseilua egin zioten. Horren aurrean, Frantziatik ihes egin zuen eta Ingalaterrara joan zen.

Geroago Hannoverrera joan zen Suediara iristeko xedean, han, Bernadotteren babesa aurkituko zuelakoan. Lüneburgen atxilotu zuten, ordea, eta Hildesheimen sartu zuten preso. Traizio salaketapean, gerra-kontseilua egin zioten eta, 1816ko azaroaren 15ean, heriotza-zigorra esleitu zioten.

1821eko ekainaren 25ean, amnistia eman zioten eta bere eskubide, titulu, gradu eta ohore guztiak berreskuratu zituen.

1821eko urriaren 24an, jubilatu zen eta, urtebete geroago, 1822ko irailaren 16an, hil zen Parisen. Egun berean, Luis XVIII.ak Ohorezko Legioaren komendadore izendatu zuen. Bavariako Saint-Huberten eta Suediako Ezpataren Errege eta militar-ordenen zaldun ere egin zuten aurrez.


Pago del Vallo di Lauro

Pago del Vallo di Lauro Italiako udalerri bat da. Avellinoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Pago del Vallo di Laurok honako udalerri hauekin egiten du muga:


Uroplatus lineatus

Uroplatus lineatus "Uroplatus" generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.