2021eko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeak

<templatestyles src="Infobox election/styles.css" />

2021eko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeak 2021eko otsailaren 14ean, igandean, egin ziren.

, Quim Torra i Plak, Junts per Catalunyaren eta ERCren arteko tirabira publikoaren ondorioz, Kataluniako legegintzaldia denboraz aurretiaz amaitzeko nahia aurkeztu zuen, Torra beraren diputatu-inhabilitazioaren ostean. Quim Torrak hauteskunde-deia Kataluniako 2020ko Aurrekontuak onetsi ostean plazaratuko zuela esan bazuen ere, 2020ko koronabirus-pandemiak, Katalunian, hauteskunde-dei hau atzeratzea eragin zuen.

Irailaren 28an, Espainiako Auzitegi Gorenak Kataluniako Justizia-Auzitegi Gorenaren (KJAN) inhabilitazio-sententzia berronetsi ostean, Quim Torra urte eta erdirako inhabilitaturik geratu zen, Hauteskunde-Batzorde Zentralaren (HBZ) eskakizun bat desobeditzearen ondorioz; Generalitateko Jauregiko balkoiko lazo horidun eta "askatasuna preso politiko eta erbesteratuentzako" ("llibertat presos polítics i exiliats") lelodun pankarta bat ez kentzearen ondorioz, hain zuzen ere, 28-Ako hauteskunde-testuinguruan. Ondorioz, eta ' berria hautatzeko hautagairik ez egotearen ondorioz, Kataluniako Parlamentuko lehendakariak, Roger Torrent-ek, 2021eko otsailaren 14a"' planteatu zuen hauteskunde-egun modura.

Orokortasunak.

Kataluniako Parlamenturako hurrengo hauteskundeak ez dira 2022ko otsailaren 4a, ostirala, baino geroago egingo, eta Kataluniako 13. Parlamentuko 135 diputatu-eserlekuak hautatzeko balioko dute.

2017ko hauteskundeen ostean, Kataluniako independentziaren aldeko alderdiek gehiengo parlamentarioa eskuratu zuten, Carles Puigdemont eta Jordi Turull-en inbestidurak Espainiako epaitegiek ezgaitu ostean, Quim Torra berria izendatuz. 2019ko abenduaren 19an, Kataluniako Justizia-Auzitegi Nagusiak (TSJC) urte eta erdiko inhabilitazio-sententzia ezarri zion Torrari, bai eta 30,000 euroko isuna ere, Hauteskunde-Batzorde Zentralari (JEC) 2019ko apirileko Hauteskunde orokorren hauteskunde-kanpainian zehar "instituzioaren neutralitatea ez mantentzeagatik", Generalitateko Jauregiko balkoietik "sinbolo alderdikoiak" ez kentzearen ondorioz. JECak bere diputatu-eskumena berehalakoan galtzen zuela determinatu zuen, Roger Torrent-ek, Parlamentuko presidenteak, 2020ko urtarrilaren 27an indarrean ezarri bezala. Quim Torraren diputatu-eskumenaren galerak Kataluniako Gobernua osatzen zuten koaliziokideak ziren Junts per Catalunya-ren (JxC) eta Torrenten alderdiaren artean, Kataluniako Ezker Errepublikanoa (ERC), krisi bat sortzea eragin zuen, Torra berari, urtarrilaren 29an, 2020ko martxoan onetsitako 2020ko Aurrekontuak onetsi ostean hauteskunde-deia aurreratuko zuela adieraztea lortuz.

Hauteskunde-sistema.

Kataluniako Parlamentua, Kataluniako botere legegilearen ganbera bakarra da, Espainiako Konstituzioak eta Kataluniako Autonomia-Estatutuak hala idatzia, izendatzeko (eta hau boteretik kentzeko) duen ganbera eskumendua.

Kataluniako autonomiaren berragertzearen ostean Kataluniak Hauteskunde-Lege propiorik onetsi ez izanak, Kataluniako Hauteskundeak 1979ko Estatutuko Laugarren Xedapen Iragankorreko bigarren puntuan agertutakoan oinarritzen da, Espainiako Estatuko Hauteskundeen Araubide Orokorrari Buruzko Lege Organikoan (LOREG) agertutakoarekin osatua. Parlamenturako boza sufragio unibertsalean oinarritzen da. Bertakoa den eta 18 urte edo gehiago dituen edonork bozkatze-ahalmena edukiz, beraz; betiere, Katalunian erregistraturik badago, bere eskubide politikoen osotasunean. Gainera, atzerrian bizi diren katalanek bozka-eskaera egin behar dute ("erregututako boza" modura ezagutzen dena), atzerritik bozkatu ahal izateko. Kataluniako Parlamentuko 135 eserlekuak D'Hondt sistemaren bidez hautatzen dira, zerrenda itxi eta genero-parekotasundunekin. Boto onartuen (hau da, boto zuriak kontuan harturik) %3a da atari-maila, hauteskunde-barrutiko. Atari-maila honetara ailegatzen ez diren hautagaitzek, beraz, ez dira kontuan hartuak izango eserleku-banaketan. Parlamentu-eserlekuak barrutiko banatzen dira, Kataluniako Bartzelonako, Gironako, Lleidako eta Tarragonako probintziei dagozkienak: 85 eserleku Bartzelonan, 18 Tarragonan, 17 Gironan eta 15 Lleidan.

Hala ere, D'Hondt sistemaren erabilerak atari-maila efektibo altuago (>%3) baten ezarpena ekar dezake, barruti-tamainaren arabera (bereziki, barruti-tamaina txikietan).

Hauteskunde-data.

Esan bezala, 2006ko Kataluniako Autonomia-Estatutuaren arabera, hurrengo hauteskunde-data, gehienez, 2022ko otsailaren 4a izango da, 2021eko abenduaren 6a baino, gehienez, 60 egun beranduago. da Kataluniako Parlamentua disolbatzeko eta, ondorioz, behar baino lehenagoko hauteskunde-deia deitzeko eskuduna, betiere konfidantza-moziorik martxan ez badago eta aurreko parlamentu-disolbatzetik urtebete pasa bada. Era berean, inbestidura-porrot baten ostean, lehen inbestidura-saioa egin zeneko egunetik bi hilabete pasa ostean, Parlamentua automatikoki disolbatuko da, hauteskunde-dei berri bat plazaratuz. Otsailaren 4an egin izan ez balitz, muga-data modu honetan erabakiko zen:

2020ko urtarrilaren 29an, Quim Torra 2020an zehar behar baino lehenagoko hauteskunde-deia bultzatuko zuela iragarri zuen, Parlamentuak 2020ko Aurrekontuak onetsi ostean, aipatutako gobernukideen arteko krisiaren ondorioz.

2020ko Aurrekontuen bide parlamentarioa martxoaren 18rako amaiturik zegoen arren -maiatzaren 11erako, astelehena, hauteskunde-deia posible izanik, egunean bertan hauteskunde-deia publikatzekotan (edo maiatzaren 17an, igandea; hauteskunde-egun modura igandea nahi izatekotan)-, JxC zein ERCko kide ezberdinek hauteskunde-eguna uda osterako atzeratu zitekeenaren ideia bultzatu zuten, 2020ko irail-urri artean ospatzeko. Hala ere, atzerapen honek Auzitegi Gorenaren Torraren aurkako inhabilitazio-sententzia firmea kaleratzea zegoen, Torra kargutik ezabatuz eta, ondorioz, eskumena galduz. Edozein kasutan, Kataluniako hauteskunde-eguna aurreratzeak EAEko Hauteskundeak ere aurreratzea eragin zuen, 2020ko apirilaren 5era, Iñigo Urkullu Lehendakariak Kataluniako testuinguru politikoarekin ez zituelako nahasi nahi euskal hauteskundeak, legegintzaldiak 2020ko udazkenerarte bizitza-denbora bazuen ere. Euskal Hauteskundeen aurreratzeak, halaber, Galizako Hauteskundeak aurreratzea ere eragin zuen, Alberto Núñez Feijóo-ren euskal eta galego hauteskunde-egunak bateratzearen desio eta ohitura historikoarekin jarraituz.

2020ko uztailean, Torra eta Puigdemontek hauteskunde-egun modura 2020ko urriaren 4a itundu zutenaren berria kaleratu zen, Junts alderdi berriak Diada-eguna eta U-1eko erreferendumaren nostalgia erabilita hauteskundeak irabazi ahal izateko. Honek, halaber, Kataluniako Parlamentua abuztuaren 12an disolbatzea suposatzen zuen. Haatik, uztailaren erdialdeko COVID-19aren berragerpenak, Lleida inguruan eta Bartzelonako hiri-eremuan, plan honi uko egiteari eraman zuen Torra; dirudienez, hauteskunde-data berri modura 2020ko azaro ingurua ezarriz. Esan bezala, irail amaierako Torraren inhabilitazioak Kataluniako Parlamentua "" berria ez hautatzeko erabakia hartzera eraman zuen. Erabaki hau urriaren 21eko akta parlamentarioan itundu zen, Parlamentuaren disoluzio automatikorako legeak ezarritako bi hilabeteko epeari hasiera emanez. Azkenean, abenduaren 21ean, lehendakari funtziodun Pere Aragonès lehendakariordeak hauteskunde-dekretua sinatu zen, 2021eko otsailaren 14a hausteskunde-data modura berretsiz.

Egoera parlamentarioa.

Sakontzeko, irakurri: «Kataluniako Parlamentuko XII. Legegintzaldia»Kataluniako Parlamentua 2020ko abenduaren 21ean disolbatu zen ofizialki, 2020/147 Dekretuaren bitartez. Hurrengo taulak Parlamentuaren disolbatze-momentuko egoera parlamentarioa laburtzen du:

Alderdiak eta hautagaiak.

Hauteskunde-Legeak alderdi eta federazioiei, betiere Barne-Arazoetarako Ministerioan erregistraturik badaude, bai eta hautagai-talde eta koalizioei hautagai-zerrendak aurkezteko ahalmena ematen die. Koalizioak sortzeko nahia duten alderdi eta federazioek, halere, hauteskunde-deia baino hamar egun lehenago dagokion Hauteskunde-Batzordeari informatu behar diote. Era berean, hautagai-taldeek erroldaren %1aren sinadura jaso behar dute, gutxienez, hauteskundeetan aurkeztu ahal izateko. Era berean, erroldakideek ezin dute hautagai-zerrenda bat baino gehiagoren aldeko sinadura eman.

Hurrengo taulan, 2020ko hauteskundeetara aurkeztu ziren alderdi eta koalizio nagusiak ageri dira:

Torrak hauteskunde-eguna aurreratu zuenaren notizia kaleratu ostean, Herritarrak (C's) eta Alderdi Popularrak (PP) Navarra Suma-ren (NA+) antzeko koalizio modura aurkeztuko zirelako ideia agertu zen, bi alderdiek halako "zentrotik eskuin politikorako" koalizioaren alde agertu baitziren. Muturreko eskuindarra den Vox alderdiak, bestalde, halako koalizio batetan parte hartuko ez zuela igorri zuen, modu autonomoan aurkeztuko zela esanez. 2020ko urtarrilaren 31ean, Diputatuen Kongresuko garaiko C'sen bozeramaile zen Inés Arrimadas-ek, Voxek parte hartuko ez lukeen "Hobe Batera" (espainolez, "Mejor Unidos") koalizio-ideia Galiza eta EAEra ere heda zitekeenaren ideia plazarazi zuen. Hala, EAEko 2020ko Hauteskundeetan agertutako PP+C's formula Katalunian ere agertzeko aukera emendatu zuen, Alderdi Popularraren Kataluniako adarra halako koalizio baten aurrean mesfidati agertu bazen ere (PP+C'sen emaitzak jakin ostean), Pablo Casado-ren (PP alderdiaren buru) oniritzia edukitzearen ondorioz. Frantziako Lehen Ministro ohia den Manuel Valls, 2019ko udal-hauteskundeetan C'sekin batera Bartzelonako zerrendakidea (ostera, C'sekin akordioa hautsi bazuen ere), bere hautagaitza propioa aurkezteko bidean zegoela publikatu zen ere, Arrimadas C'seko buru bihurtu ostean, Vallsek berriki sortutako plataforma (Barcelona pel Canvi) C'sekin batera aurkeztearen ideia, plataforma berri batean, indartu bazuen ere.

2020ko uztailean, Kataluniako Europar Alderdi Demokrataren (PDeCAT) eta Carles Puigdemonten arteko elkarrizketen huts egitean, Junts per Catalunya koalizioaren berrantolatze-prozesuaren testuinguruan (Puigdemontek koalizioa alderdi modura disolbatzea nahi zuen, PDeCATek bere alderdi-idenditatea mantendu nahi zuen bitartean), Puigdemontek bere alderdi politiko berria aurkeztu zuen, pertsonalista, garaian PDeCATen esku zegoen Junts per Catalunya hauteskunde-marka bereganatuz eta PDeCATetik urrunduz. Alderi berri hau, Junts per Catalunya (Junts), independentzia aldebakarraren aldekoa, Acció per la Repúblicarekin (AxR), PDeCATeko pertsonalitate independente ezberdinekin eta Crida Nacional per la República-rekin (CNxR) osaturik zegoen hasiera-ideia modura, ERCren kidea den Demòcrates de Catalunyarekin (DC), ERCren aldebikotasun-deribaren testuinguruan, zein Herri Batasuneko Hautagaitzeko (CUP) parte den Poble Lliure alderdiarekin batzeko elkarrizketak hasi baziren ere. Juntsen osaketa-prozesua uztailaren 18an hasi zen, alderdi berriaren irudi eta logo berrien aurkezpenarekin. Uztailaren erdi-amaiera aldera, Puigdemonten aldeko politikariek PDeCAT alderdia utziko zutenaren ideia agertu zuten, Juntsen Kongresu Fundazionalean parte hartu ahal izateko. Testuinguru honetan, 2013. urtetik CDC/PDeCATekin akordioa zuen Reagrupament (RI) alderdiak Juntserako trantsizioa egin zuen ere. Abuztuaren 29tik aurrera, eta PDeCATeko bost senatariekin hasita, PDeCATeko kideak baina Puigdemonten jarraitzaileak ziren kargu publiko anitz, "en masse"ki, alderdiaren karneta hautsi eta Juntsera pasa ziren, PDeCATek Puigdemont tribunaletara eramango zuenaren berria publikatzean, Puigdemontek JxCren iruditeria bereganatzearen ondorioz. Carles Puigdemont berak abuztuaren 31ean karneta hautsi zuen ere. Egun horretan bertan, Kataluniako Parlamentuko garaiko PDeCATeko hamalau diputatuetatik bederatzik karneta hautsi zuten ere.

Espazio postkonbergentearen krisia beste faktore batzuk ditu ere; hala nola, alderdi berri baten agerpena, Kataluniako Alderdi Nazionalista (PNC), PDeCATeko zenbait pertsonalitatek, Marta Pascal buru, Puigdemonten deriba erradikalaren (bereziki independentzia unilateralaren inguruan) eta bere inguruko pertsonalismoaren ideiarekin nazkaturik. 2020ko uztailaren 15ean, Konbergentzia eta Batasunaren (CiU) banaketaren ondorioz sortutako alderdi anitzek, Lliures (Lliures), Convergents (CNV) eta Lliga Democràtica (LD), koalizio modura aurkeztuko zirenaren berria kaleratu zen. Koalizio berri honetan, halaber, Ramon Espadaler-en Units per Avançar (Els Units), garai hartara arte PSCren parte, eta PNCa barneratzeko elkarrizketak hasi ziren ere. Uztailaren 23an, Lliures, CNV eta LDk komisio bateratu baten sorrera iragarki zuten, etorkizuneko hauteskunde-programa baten borradorearekin hasteko eta Els Units, PNCa eta PDeCATeko "sektore moderatuei" dei eginez, "katalanistak eta soberanistak batzen dituen zentroko alternatibara" gehitzeko. Hala ere, azkenean, PSC eta Units-ek beren ituna berretsi zuten, Lliures eta LD kontuan hartu gabe.

Frantziako Lehen Ministro ohia den Manuel Valls, C's-en zerrendakide modura aurkeztu zena Bartzelonako 2019ko udal-hauteskundeetan, bere alderdi propioarekin aurkezteko planteamenduak zeudela iragarri zuen, Arrimadas C's-en buru aurkeztu zenean bi alderdiak elkarrekin aurkeztuko zirenaren ideia sortuz. Hala ere, 2020ko urrian Manuel Vallsek Frantziako politikara bueltatu nahi zuela aurkeztu zuen, 14-F ostean.

Modu harrigarrian, 2020ko abenduaren 30ean, PSCren buru den Miquel Icetak alderdiaren hautagaitzari uko egingo ziola aurkeztu zuen, Salvador Illa, garaiko Espainiako Osasun-Ministroa hautagai modura proposatuz. Mugimendu hau PSOEren arrisku handiko mugimendu modura izan da irakurria, Pedro Sánchez-en PSC bultzatzeko mugimendu modura eta Kataluniako Parlamentuko "bloke-politika" hausteko helburuarekin. Egun berdinean, momentura arte C's-en hautagai eta senataria zen Lorena Roldán, Alderdi Popularraren zerrendakide modura aurkeztuko zela plazaratu zuen ere.

Inkestak.

Hurrengo taulak, kronologikoki, hauteskunde-inkestetako boto-estimazioak aurkezten ditu, lehena inkestarik berriena izanik; data-kriterio modura publikazio-data erabili beharrean, inkesta-data erabiliz. Inkesta egin deneko data ezjakina den kasuetarako, bestalde, publikazio-data erabiliko da. Inkesta bakoitzeko emaitzarik altuena (ehunekotan) letra lodiz irudikatu da, bai eta dagokion gelaxka dagokion alderdiaren kolorearekin marraztuta ere. Berdintasun-kasuetan, balio maximo berdin hori duten kasu guztietan jarriko da aipatutako formatu bereizia. "Aldea (%)" zutabeak puntu-ezberdintasuna aurkezten du, ehunekotan, ehuneko handiena agertzen duten bi alderdien artean (1. - 2.). Ahal denean, boto-ehunekoaren azpian eserleku-proiekzioa ageri da ere, letra-tamaina txikiagoan.

Kataluniako Parlamentuan gehiengo osoa lortzeko, 68 eserleku behar dira, gutxienez:

Emaitzak.

Independentismoaren emaitzak.

Alderdien ehunekoak

Independentistak (51.57%) Besteak (7.4%) Unionistak (41.03%)

Hauteskunde kanpainan indar independentista batzuk alderdi subiranistek botoen %50eko langa gainditzea ezarri zuten helburu gisa. Azkenean indar independentistek botoen %51,6 bereganatu zuten, unionistek baino 10 puntu gehiago. Honako taula honetan bloke bakoitzak lortutako sostengua ageri da:


Irati Goikoetxea Astaburuaga

Irati Goikoetxea Astaburuaga (Donostia, 1986ko apirilaren 10a - ) donostiar kirolaria da. Piraguan jarduten da, eslalom modalitatean. Europako Eslalom Piraguismo Txapelketan zilarrezko domina irabazi du 2014an eta 2017an, biak taldeko K1 proban.


Opsanus phobetron

Opsanus phobetron "Opsanus" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Batrachoididae familian.


Hattusili II.a

Hattusili II.a, K.a. XIV. mendean gobernatuko zuen balizko errege hitita bat izan zen.

Bere existentzia, ez dago adostua historia hititako adituen artean, soilik, hititek Sirian eginiko ekintzak kontatzen dituzten dokumentu batzuetan aipatzen delarik.

Bere existentzia defendatzen dutenen artean ere, ez dago erabateko adostasunik, historialari batzuentzat, errege hau Tudhalia II.aren oinordekoa izan zen bitartean, beste batzuentzat, Arnuanda I.arena, Tudhalia II.aren aitarena izan baitzen. Beharbada, soilik, elkargobernari bat baino ez zen izango.


Grabitazio unibertsalaren legea

Grabitazio unibertsalaren legea masadun gorputzen arteko "elkarrekintza grabitatorioa" deskribatzen duen lege fisikoa da. Isaac Newton-ek (1643-1727) formulatu zuen bere "Philosophiae Naturalis Principia Mathematica" lanean (1687an argitaratua), non, lehen aldiz, bi masek elkar erakartzen duten indarraren erlazio kuantitatiboa formula batez adierazi baitzuen.

Grabitazio unibertsalaren legeak dioenez, formula_1 distantziara dauden bi objektuetan (formula_2 eta formula_3 masakoak) modulu bereko erakarpen-indar bana sortzen da, biak masak lotzen dituen norabidean baina aurkako noranzkoetan, indarraren modulua masen biderkaduraren proportzionala izanik, eta distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala, hots:

formula_4Formula horretan ageri den horri grabitazio unibertsalaren konstantea deritzo eta balio hau du:

formula_5

Grabitazioa da Lurreko gorputzen erorketaren kausa, baita zeruko gorputzen higiduren sortzailea ere, hala nola planeten, satelite naturalen eta satelite artifizialen higidurena.

Bestalde, grabitazioa da Naturan ezagutzen diren lau oinarrizko elkarrekintzetatik ezagututako lehena; beste hirurak elkarrekintza elektromagnetikoa, elkarrekintza nuklear ahula eta elkarrekintza nuklear bortitza dira. Artikulu honetan, mekanika klasikoaren barnean grabitazioak dituen ezaugarriak aurkezten dira, alde batera utzita, elkarrekintza honen izaera sakonago ulertzeko Einsteinek proposaturiko erlatibitate orokorraren teoria.

Grabitazio-indarraren aurkikuntzaren historia.

Newtonen aurreko lanak.

Newtonen aurretik ere agertu ziren gorputzen arteko erakarpen-legeari buruzko zenbait ideia, baina ez zuten pentsatu indarra distantziaren funtzioan txikiagotzen zenik. Hala ere, Euklidesen garaietan bazekiten iturri batek igorritako argi-intentsitatea aldatu egiten zela distantziaren alderantzizko balioaren arabera. Erdi Aroan, Roger Bacon-en (1214-1294) aburuz, urruneko elkarrekintza guztiak izpi lerrozuzenetan hedatzen ziren, argia kasu.Tycho Brahe-k (1546-1601) planeten higidura aztertzeko eskatuta, Johannes Keplerrek planeten higidura deskribatzen zuten hiru lege proposatu zituen "Astronomia nova" (1609) izeneko lanean; gaur egun, "Keplerren legeak" deritze. Geroago, "Harmonices Mundi" (1619) liburuan, Keplerrek hau idatzi zuen: «"Eguzkitik indar bat baletor bezala gertatzen da dena"».

Bestalde, Baconen analogia optikoaren bidetik, Eguzkitik datorren eta planeten gainean ziharduen "virtus movens" batek (“"bertute higiarazlea"”) lege berari jarraitu behar zion. Bere bigarren legetik Johannes Kepler-ek (1571-1610)ondorio oker hau atera zuen esanez ezen Eguzkiak planetetan duen "virtus movens"-a Eguzkiaren distantziarekiko alderantziz proportzionala zela.Geroago, Ismael Boulliau-k (1605-1691) analogia optikoa bultzatu zuen azkeneraino 1645ean argitaratutako "Astronomia Philolaïca" lanean. Bertan zioenez, erakarpen-legea distantziaren karratuarekiko alderantziz proportzionala zen. Baina Boulliaurentzat erakarpena erradioaren perperdikularra zen; Newtonentzat, ordea, erradioaren norabidekoa.

Bestetik, Robert Hooke-k (1635-1703), Naturako Zientzien Royal Society elkarteko idazkariak, 1672an onartu zuen erakarpena karratuaren alderantziko proportzioan txikiagotzen zela «"An attempt to prove the motion of the Earth from observations"» ("Behaketetatik abiatuta Lurraren mugimendua probatzeko saiakera") izeneko lanean, optikarekiko analogia oinarri hartuta. Handik gutxira, 1674ko idazki batean, argi eta garbi azaldu zuen grabitazioaren printzipioa.

Oinarri horien gainean, Keplerren hirugarren legetik aurrera eginez, Isaac Newtonek grabitazioari buruzko teoria garatu zuen. Newtonek 1687an argitaratu zuen bere funtsezko lana, "Philosophiæ naturalis principia mathematica" ("Filosofia naturalaren printzipio matematikoak") izenburupean. Bertan fisika berri baten oinarriak jarri zituen, Keplerren legeek iradokitako masen erakarpen unibertsalaren legetik abiatuta.

Hookeren lanak eta jatorrizko ideiaren autoretzari buruzko eztabaida.

Newtonen liburua Royal Society elkartean aurkeztu zuenean, Robert Hooke-k plagioa leporatu zion Newtoni, zehazki, grabitatea bi gorputzen zentroen arteko distantziaren karratuaren alderantzizko karratuaren ideia berea izan zelakoan.

Eztabaida hori erabat argitu ez den arren, ez dago datu zehatzik ziurtatzeko Newtonek Hookeren lanak ezagutzen zituen ala ez; izan ere, biek aldizka elkarri gutunak idazten zizkioten ziren arren, Hookek ez zuen gutun haietan karratuaren alderantzizkoaren legea. Newtonek, ordea, beste autore batzuekiko gutun trukean egin zuen ideia horren aipamena, eta gainera, bi autoreri eskertu egin zizkien bere ideien aurreko lanak.

Hookeren aldarrikapena zela eta, Newtonek berretsi egin zuen ezen ideia hori ez zela berea bakarrik izan, baizik eta garai hartan zenbait autorek jadanik susmatua zutela horrelako menpekotasun bat; eta bi autoreri eskertu egin zizkien espreski bere ideien aurreko lanak.

Grabitazio-indarraren adierazpen matematikoa.

Aurreko paragrafoetan, Newtonen legea indarraren moduluaren bidez aurkeztu da; baina kontuan hartu behar da, indarra magnitude bektoriala dela.

Newtonen legearen forma bektoriala.

Indar grabitatorioa forma bektorialean idazteko, erreferentzia-sistema batean bi masen posizio-bektoreak kontsideratuko ditugu lehenik, eta horien bidez masen arteko distantziari dagokion bektorearen modulua (distantziaren neurria, alegia) eta batetik besterako norabidearen bektore unitarioa definituko ditugu honelaxe:

formula_6formula_7

Gauzak horrela, hauexek izango dira grabitazioaren kausaz masa bietan eragiten ari diren indarren adierazpen bektorialak:

formula_8formula_9Newtonek ezin izan zuen ezarri grabitazio unibertsaleko konstantearen balioa, grabitatezko elkarrekintzaren forma matematikoa baino ez baitzuen ondorioztatu; aren balioak oso txikia izan behar zuela ondorioztatu zuen, besterik ez.

Handik denbora gutxira garatu ziren konstantearen balioa kalkulatzeko behar ziren teknikak, eta gaur egun ere zehaztasun gutxiagoz ezagutzen diren konstante unibertsaletako bat da. Lehenengo neurketa aski zehatza Henry Cavendish-ek (1731-1810) egin zuen 1798an. Gaur egun, askoz teknika zehatzagoak erabiliz, emaitza hau lortu da:

formula_10

Grabitazio-indarraren legeak antz handia du Coulomb-en legearekin —indar elektrostatikoari buruzkoa— kasu bietan, indarraren modulua elkarrekintzan dauden magnitudeen balioen —"masa"k Newtonen kasuan eta "karga elektrikoak" Coulombenean— proportzionala eta bi partikulen arteko distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala baita.

Grabitazioaren energia potentziala.

Hona hemen formula_11 masako gorputz batetik formula_12 distantziara dagoen formula_13 masako gorputz batek duen energia potentziala grabitatorioa adierazten duen kalkulua, grabitazio-eremuak sortzen duena:

formula_14

Formula hori Coulomben legetik datorren energia potentzial elektrostatikoaren antzekoa da, masen ordez karga elektrikoak jarrita eta grabitazio-konstantearen ordez, konstante elektrikoa. Hala, grabitazioan egiten diren kalkulu guztiak elektrostatikan ere errepikatzen dira.

Grabitazioaren ondorioak.

Grabitatearen azelerazioa Lurrean.

Grabitazio unibertsalaren legearekin batera, "Principia"-n Newtonek emandako mekanikaren bigarren legea kontuan hartuz, alegia, masa batean indar batek sorturiko azelerazioa masaren proportzionala,

formula_15

eta adierazpen horretan formula_13 masa horrek formula_11 masaren elkarrekintzan jasaten duen grabitazio-indarraren balioa ordezkatuz, Lurraren zentrotik formula_18 distantziara dagoen formula_13 masak jasaten duen azelerazioa kalkula daiteke:

formula_20

Ikus daitekeenez, azelerazio hori formula_13 masarekiko independentea da, baina indar grabitatorioa eragiten duen formula_11 masaren eta masa bien arteko formula_18 distantziaren araberakoa: azelerazio horri puntu horretako "grabitatearen azelerazioa" deritzo.

Adierazpen horren bidez, Lurraren masaren eraginez Lurraren zentrotik distantzia jakin batera gorputzek jasaten duten grabitatearen azelerazioa zehaztu daiteke. Kasurako, ondorioztatzen da Lurraren masaren eraginez lurrazalean jasaten dugun grabitatearen azelerazioa formula_24 dela, eta horixe izango dela altuera batetik erortzean objektu orok izango duen azelerazioa.

Gorputz masiboenaren nagusitasuna.

Gorputz txiki batek, formula_13, beste gorputz askoz handiago baten, formula_26, grabitazioaren kausaz jasaten duen azelerazioari buruz esan dezakegu ezen, gorputz txikienak handienak baino azelerazio askoz handiagoa izango duela. Horregatik, higiduraren azterketa gorputz askoz handiagoaren erreferentzia-sistematik egin ohi da. Argi dago, beraz, zergatik kontsideeratzen den Lurrak orbitatzen duela Eguzkiaren inguruan, eta ez alderantziz; izan ere, Eguzkiaren masa Lurrarena baino formula_27 aldiz handiagoa da, eta elkar-erakarpenaren ondorioz Eguzkiak jasandako azelerazioa hutsala da Lurrak jasandakoaren konparazioan. Arrazoi beragatik, Ilargiak Lurraren inguruan orbitatzen du.

Gorputz esferiko trinko eta uniforme baten barneko grabitazioa.

Grabitazio-indarraren intentsitatea distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala izatearen ondorioetako bat da ezen, formula_12 erradioko gorputz esferiko trinko eta uniforme baten kasuan, esferaren barnean zentrotik formula_29 distantzia batera dagoen grabitazio-indarra formula_18 erradioko esferaren barruan dagoen masaren araberakoa baino ez dela. Izatez, hori Gaussen legearen ondorioa da.

Horrek esan nahi du, esfera horretatik kanpo dagoen masak ez duela indar netorik eragiten puntu horretan. Hortaz, gorputzaren barruan, grabitazio-indarra kalkulatzeko kontuan hartu behar formula_18 erradioari dagokiona bakarrik. Alegia, formula_32 balioko dentsitatea gorputz trinko uniformearen kasuan,

formula_33

dela kontuan izanik, honako hau izango da puntu horretako grabitatea:

formula_34

Hots, barneko puntuen grabitatea formula_18 distantziarekiko proportzionala da; bestela esanda, gorputzaren barruan grabitazio-indarra handituz doa gorputzaren zentrotik urruntzen garen heinean —zentroan indarra nulua da— gainazalera iritsi arte, bertan maximoa izanik. Eta hortik aurrera distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala da.

Arrazoibide horrek esfera homogeneoetarako balio du soilik, hau da, dentsitate uniformeko esferetarako. Gure planetaren kasuan, Lurrak nukleo metaliko bat du ("nifea"), mantua eta lurrazala baino askoz dentsoagoadena, eta, beraz, grabitazio-eremuaren intentsitate maximoa nukleoaren eta mantuaren arteko mugan gertatzen da.

Oskol huts baten barnealdea.

Gorputz esferikoa oskol hutsa den kasuan, gorputzaz kanpoko edozein puntutan sortutako grabitazio-indarra masa guztia zentroan kontzentraturik balego sorturiko berbera izango litzateke, hots, formula_36 denean,

formula_37

Aldiz, oskolaren barnealdeko puntuetan ez dago grabitazio-indarrik, puntuari dagokion esfera kontzentrikoaren barruan ez baitago masarik. Alegia, formula_38, denean formula_39 da.

Planeten higiduraren azalpena eta Neptunoren aurkikuntza.

Newtonen grabitazioaren legeak Keplerren hirugarren legea azaltzeko aukera eman zuen. Lege horrek zioenez, «"Planetak orbita osatzeko behar duen periodoaren karratua Eguzkirako batez besteko distantziaren kuboarekiko proportzionala da"». Gainera, Newtonen legeak erabiliz, ezin hobeto deskribatzen dira eguzki-sistemaren planeten higidurak eta baita Ilargiarena eta Lurretik bidalitako satelite artifizialean ere.

Leegearen zehaztasuna erakusten duen gertaeretako bat da 1800. urtearen inguruan ezagunak ziren planeten orbitak aztertzean gertatutakoa. Ordurako William Herschel-ek (1738-1822) Urano planeta aurkitua zuen 1781an. Garai hartan Neptuno eta Pluton aurkitu gabe zeuden oraindik, baina Newton eta Keplerren legeek adierazten zutenarekin alderatuta, astronomoek irregulartasunak hauteman zituzten Uranoren orbitan, batez ere, eta baita Saturnoren eta Jupiterren orbitetan ere, neurri txikiagoan. Hori dela eta, astronomo batzuek uste izan zuten irregulartasun haiek oraindik aurkitu gabe zegoen kanpoko planeta baten existentziaren ondorio zirela.

Hala, Urbain Le Verrier-ek (1811-1877) matematikoki kalkulatu zuten non egon behar zukeen balizko planeta ezezagun horrek, neurturiko irregulartasunak azaldu ahal izateko. Azkenik, Johann Gottfried Galle (1812-1910) astronomoak Neptuno aurkitu zuen 1846ko irailaren 23an, proposaturiko jarraibideei jarraituz eta aurrez ezarritako posiziotik hurbil bilatuz.

Grabitatearen azelerazioaren zuzenketa Lurraren ardatzaren inguruko biraketa-higiduraren kausaz.

Orain arte, grabitazio-indarrek lurrazaleko gorputzetan duten azelerazio grabitatorioa aipatzean, ez dugu kontuan hartu Lurrak Ipar-Hegoa ardatzaren inguruan duen biraketa-higidura (birabete bat eguneko). Baina lurrazaleko tokiko erreferentzia-sistema ez-inertziala denez, partikulen dinamika aztertzean sistemari dagozkion inertzia-indarrak ere kontsideratu behar dira, eta horrela “pisua” eta “"azelerazio grabitatorio eraginkorra"” deritzen kontzeptuak sortzen dira.

Gorputzen pisua eta tokiko bertikala.

Inertzia-indarrik garrantzitsuena lurrazaleko behatzaileek hautematen duten duten "indar zentrifugoa" da; beraren balioa formula_40 da, non formula_41 Lurrak Ipar-Hegoa ardatzaren inguruko biraketako abiadura angeluarra den, eta formula_1 behatzailearen tokiko puntutik ardatzerako erradioa. Agerikoa denez, bi poloetan indar zentrifugoa nulua da, formula_43, formula_44 baita; eta maximoa da ekuatorean, formula_45, formula_12 hori Lurraren erradioa izanik; tarteko formula_47 latitudeetan formula_48 balio du.

Masa bat sabaitik eskegita dagoen soka batean lotuta daukagula, soka horrek formula_49 tentsioa jasaten du gorputzaren "pisua"ri eusteko, orekan. Izatez “"pisu"” hori bi indar hauek bektorialki batuz lortzen da: batetik, Lurraren grabitazioaren erakarpen-indarra, formula_50, eta bestetik, indar zentrifugoa, formula_51. Bi indar horien batura bektoriala da gorputzen "pisua", eta horren balioak definitzen du "azelerazio grabitatorio eraginkorra", formula_52, honelaxe:

formula_53

Eta hauxe da sokaren tentsioaren ekuazio bektoriala:

formula_54

Hain zuzen, sokak definitzen du "tokiko bertikala"ren norabidea. Horixe da hormak orndo bertikal jartzeko igeltsariek darabilten "plomua"ren edo "berun-haria"ren oinarria.

Ondorioz, ekuatoretik hurbil dagoen behatzaile batek poloetatik hurbil dagoenak baino pisu txikiagoa neurtuko du, zeren eta azelerazio zentrifugoa txikiagoa baita poloetan neurtuta; gainera, Lurraren erdigunetik hurbilago egongo baita poloak txatartuta. Poloetan formula_55da eta ekuatorean, formula_56. Bestalde, horrek eragina du toki bakoitzeko bertikalaren definizioan, zeren formula_47 latitudearen arabera, formula_58 angelu txiki bat baitago bertikalaren eta erradioaren artean, formula_50 eta formula_51 indarrek duten norabide desberdinen ondorioz. Nolanahi ere, konparaziorako formula_50ren modulua formula_62 baliokotzat harturik, formula_51-rena formula_64 bitrtekoa izanik, formula_58 angelua oso txikia da, eta lehen hurbilketa batean tokiko bertikalak erradioaren norabidea duela onartzen da.

Arazo filosofikoak.

Distantziarako elkarrekintza.

Grabitazio unibertsalaren teoria proposatu zenean, arazo filosofiko nagusi bat agertu zen. Nola azal ote zitekeen distantziarako elkarrekintza hori? Alegia, nola ulertu kontakturik gabe eta distantzia handi batera dauden bi gorputzek elkarri indar bat egitea etengabe? Hasteko, nola egin ote zitekeen indar hori, elkar ukitu gabe?

Galdera horrentzako ezin ahal izan zuten erantzun egokirik eman bi mende pasatu arte, harik eta XIX. mendearen bigarren partean, arazo filosofiko berbera planteatzen zuen elkarrekintza elektromagnetikoa ulertzen hasi ziren arte. Horretarako elkarrekintzari zegokion “eremu fisikoa” deitu zuten kontzeptu berria asmatu zen arte.

Masa grabitazionala eta masa inertziala: baliokidetasun-printzipioa.

Teoria horrek zekarren beste arazo handi bat "masa" kontzeptuaren bikoiztasunean zegoen. Hau da, Grabitazio Unibertsalaren legean, masa da gorputzaren kantitate jakin bat grabitazio-indarraren balioa definitzen duena, alegia grabitazioarekin lotuta dagoena; esango genuke horixe dela "masa grabitazionala". Baina, bestalde, Newtonen higidurari buruzko bigarren legearen arabera, indar batek gorputz jakin batean sortzen duen azelerazioa gorputzaren masa kontzeptuaren definizioa ere bada; alegia, masa kontzeptu honen definizioa gorputzaren inertziarekin dago lotuta; horregatik "masa inertziala" dela esango dugu. Berdinak ote ziren bi masa horiek?

Praktikan, ez dago legerik, printzipiorik edo egitaterik bi masak gauza bera direla ezartzen duenik; halere, egindako neurketen arabera, esan daiteke bi masa horiek "ia-berdinak" direla, zehaztasun handiz). Argudio interesgarri bat ere badago: berdinak ez balira, gorputz batek jasaten duen azelerazioa ez litzateke bere masarekiko independentea izango.

Einsteinek Erlatibitate Orokorraren barnean baliokidetasun-printzipioa postulatu zuen, masa grabitazionalaren eta masa inertzialaren arteko baliokidetza postulatzen duena. Printzipioaren arabera, honako sistema hauek baliokideak dira: a) grabitazio-indar uniforme baten eraginpean geldirik dagoen sistema; eta b) grabitaziorik ezean uniformeki azeleratua den sistema. Hau da, grabitazio-eremu uniformearen eragina eta azelerazioaren eragina guztiz baliokideak dira.

Newtonen legea, erlatibitate orokorraren “grabitazio erlatibista”ren hurbilketa.

Hogeigarren mendearen hasieran, beste arazo bat geratzen zen azaldu gabe: Merkurio planetak Eguzkiaren inguruan egiten duen ibilbidearen prezesioa. Grabitazio unibertsalaren arabera, planeten ibilbideak elipseak ziren, Eguzkia elipsearen foku batean egonik. Baina Merkurioren ibilbidea ia-elipse ireki bat zela frogatu zuten astronomoek, zeinaren perihelioak mende bakoitzean formula_66-ko prezesio bat baitzuen. "Anomalia" horren azalpenik ez zegoen, harik eta Einsteinek bere Erlatibitate Orokorraren Teoria proposatu zuen arte, 1915ean, teorikoki prezesioa gertatu behar zela azalduz. Gainera, handik gutxira, 1919an, Arthur Stanley Eddington-ek (1882-1944) antolatutako espedizio batean, eta Eguzkia izango zuen eklipse oso bat aprobetxatuz, Eguzkiaren albotik pasatzean argia desbideratu egiten zela erakusten zuten argazkiak atera zituen, horrela Einsteinen teoria berriaren zuzentasuna frogatuz.

Thomas Samuel Kuhn (1922-1993) fisikari eta zientzia-filosofoaren arabera, Einsteinen teoriak, Newtonen teoria zuzentzeaz gain, erabat baliogabetzen zuela ere esan zuen, eta esaldi hau gaineratu zuen: «"Newtonen legeak irtenbide egoki bat ematen du, kontuan hartutako gorputzen abiadura erlatiboki oso txikiak direnean argiaren abiadurarekin alderatuta"». Beraren ustez, Einsteinen teoriak Newtonen teoriaren paradigma-aldaketa garrantzitsua ekarri zuen; izan ere, teoria horren ondorioz, denborak eta espazioak euren izaera independentea galtzen dute, espazio-denbora kontzeptu berria ezarriz. erabat baztertu zuen Newtonen ikuspegia, konparazio batean Kopernikoren astronomiak errotik aldatzen zuen bezala Ptolomeoren mundu-ikuspegia.

Nolanahi ere, paradigma-aldaketa horrek ez zuen deuseztu Newtonen teoriaren balio praktikoa, Izatez, Newtonen legea grabitazio erlatibistaren lehen hurbilketa bat da, oso praktikoa gainera, egokia gertatzen dena baldin eta formula_67 den kasuetan (non formula_68 gorputzen abiadura erlatiboa adierazten baitu eta formula_69 argiaren abiadura) eta jokoan dauden masak txikiak direnean; horrek esan nahi du espazio-denboraren deformazio oso txiki bat dagoela masen inguruetan. Merkurioren perihelioaren anomalia espazio-denboraren deformazioaren efektu txiki bat da, eta Newtonen legearen mugak agerian jarri zituen lehen elementua izan zen.


Calamaria abstrusa

Calamaria abstrusa "Calamaria" generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.


3543 Ningbo

3543 Ningbo asteroide baten izena da. azaroaren 11n aurkitu zuen Purple Mountain Behatokia-ek Nanking Behatokitik.

Izendapena.

Hasiera batean asteroideak 1964 VA izena zeraman. Ondoren Ningbo, Txinako Zhejiang probintzian dagoen azpiprobintzia mailako hiria omentzeko izena eman zitzaion.

Orbitaren ezaugarriak.

3543 Ningbo asteroidearen orbitak batezbeste 2,477 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,349 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,605 distantziara. Eszentrikotasuna 0,052 da, eta makurdura orbitala 3,91ºkoa da.

Ezaugarri fisikoak.

Magnitude absolutoa 13.5 da.


Polemaetus bellicosus

Polemaetus bellicosus "Polemaetus" generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.


Ajaccio-3 kantonamendua

Ajaccio-3 kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. departamenduan dago, eskualdean. Guztira 1 udalerri ditu eta da bere hiriburua.


Sopot

Sopot (kaxubieraz "Sopòt" edo "Sopòtë"; alemanez "Zoppot") Pomeraniako voivoderriko hiria da, Poloniako iparraldean kokatuta dagoena.

Sopotek Gdańsk eta Gdynia hiriekin batera Hiruhiriak (Trójmiasto) izeneko metropoli eremua osatzen du.

Hiri senidetuak.

Sopotek ondorengo hiriekin senidetza-hitzarmenak ditu:


Prinia socialis

Prinia socialis "Prinia" generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.


Mekongen delta

Mekongen delta (vietnameraz: "Đồng bằng Sông Cửu Long"

, "Bederatzi Dragoien delta" edo, soilik, vietnameraz: "Đồng Bằng Sông Mê Kông"

, "Mekongen delta"), Mendebaldeko Eskualdea (vietnameraz: "Miền Tây"

) edo Hego-Mendebaldeko Euskaldea (vietnameraz: "Tây Nam Bộ"

) Vietnam eskualdea da, non Mekong ibaia zenbait ibaiadarren bidez itsasoan amaitzen da. 40 576,6 km²-ko azalera du, 12 probintziatan banaturik: Long An, Đồng Tháp, Tiền Giang, An Giang, Bến Tre, Vĩnh Long, Trà Vinh, Hậu Giang, Kiên Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu eta Cà Mau, Cần Thơ udalerriarekin batera.

Mekongen delta "altxorraren leize biologiko" izendatu dute, izan ere, 1997 eta 2007 artean 1.000 animalia-espezie topatu zituzten bertan.


Phaethornis anthophilus

Phaethornis anthophilus "Phaethornis" generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.


3819 Robinson

3819 Robinson asteroide baten izena da. urtarrilaren 12an aurkitu zuen B. A. Skiff-ek Anderson Mesa Behatokitik.

Izendapena.

Hasiera batean asteroideak 1983 AR izena zeraman. Ondoren Robinson omentzeko izena eman zitzaion.

Orbitaren ezaugarriak.

3819 Robinson asteroidearen orbitak batezbeste 2,239 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,944 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,535 distantziara. Eszentrikotasuna 0,132 da, eta makurdura orbitala 4,62ºkoa da.

Ezaugarri fisikoak.

Magnitude absolutoa 13.7 da.


Ezequiel Uricoechea

Ezequiel Uricoechea Rodríguez (Bogotá, 1834ko apirilaren 9a – Beirut, 1880ko uztailaren 29a) kolonbiar hizkuntzalaria eta zientzialaria izan zen. Kolonbiako lehen zientzialarietako bat eta gaztelaniazko hizkuntzalaritzan aitzindaritzat hartzen da.

Biografia.

Uricoechea Santa Fe de Bogotan jaio zen, orduan Granada Berriko Errepublika zenean, bere familia euskal jatorrikoa izanik. Aita José María de Uricoechea y Zornoza zuen, eta ama Mariana Rodríguez Moreno. Anaia bat, Sabas María, eta arreba bat zituen; Filomena. Yaleko Medikuntza Eskolan graduatu zen 1852an. 1853an Filosofian doktorea izan zen Göttingengo Unibertsitatean, eta ondoren Bruselara joan zen eta Adolphe Quetelet-i lagundu zion Belgikako Errege Behatokian. Gero Paris eta Londres bisitatu zituen bere ezagutza zientifikoak zabaltzeko asmoz, eta Bogotara itzultzean zientziaren goi-adarretarako unibertsitatea sortu zuen, non kimikari buruzko hitzaldiak eman zituen, bere gai gogokoena eta argitaratutako hainbat monografiari buruz.

Uricoechea ere filologo trebea zen, eta Bogotan zegoen bitartean txango ugari egin zituen desagertutako herrien hizkuntzak eta arkeologiak aztertzeko materialak biltzeko. Granada Berriko iraultzek Europara itzultzea eragin zioten, eta han bere gogoko ikerketetarako aisialdia izan zuen. Espainian eta Marokon bizi zen bitartean arabieraz halako aurrerapena egin zuen, non Bruselako Unibertsitatean hizkuntza horretako katedra bat sortu zenean, irakasle izendatu zuten. Bere katedra berrirako egokia den lana Carl Paul Caspariren "Arabiar Gramatikaren" frantsesera itzultzea baino ez zuen egin, disenteriaz hil zenean, Beiruten, orduan Otomandar Inperioaren parte zena, 1880ko uztailaren 28an. Uricoechea Beirutera joan zen arabiera gehiago aztertzera azentu garbiena zuen tokian.

Hispanoamerikako antzinateko eta jatorrizko hizkuntzei buruzko hainbat lan eta eskualde berari dagozkion mapen katalogo baliotsu baten egilea ere izan zen.


Rasbora ennealepis

Rasbora ennealepis "Rasbora" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.


Felix Bidaurreta

Felix Bidaurreta García (Iguzkitza, 1921eko martxoaren 31 - Irun, 2018ko urtarrilaren 29a), euskal txirrindulari profesionala izan zen 1940tik 1955 arte. 21 garaipen lortu zituen.

Bere anaiak ziren Hortensio eta Miguel txirrindulari profesionalak ere baziren, 47 eta 4 garaipen lortu zituztenak hurrenez hurren.

Errepidean ez ezik ziklo-krossean ere aritu zuen. Azken modalitate honetan 1949ko Espainiako Ziklo-Kross Txapelketetan hirugarrena sailkatu bazen ere, lasterketa bertan behera utzi zuten antolatzaileek.

Taldeak.

Utzi (1952 - 1954)


1896ko Udako Olinpiar Joko


André Chénier

André Marie Chénier (Konstantinopla, Otomandar Inperioa, - Paris, ) frantses olerkaria izan zen. Iraultza aurretik idatzi zituen olerkietan poesia idilikoaren tradizioko formak erabiltzen ditu; baina poliki-poliki erromantizismorantz jo zuen. Haren lan garrantzitsuenak: "L´invention, Yambos, Élegies" eta "Pièces à Fanny." Izuaren garaiko gehiegikerien kontra agertzeagatik hil zuten gillotinan. Umberto Giordano musikagileak 1896an "Andrea Chénier" izeneko opera gaineratu zuen, haren bizitzan oinarrituta.


Celatiscincus euryotis

Celatiscincus euryotis "Celatiscincus" generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.


Vargem Alegre

Vargem Alegre Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu km²ko eremuan.


2478 Tokai

2478 Tokai asteroide baten izena da. maiatzaren 4an aurkitu zuen T. Furuta-ek Tōkai Behatokitik.

Izendapena.

Hasiera batean asteroideak 1981 JC izena zeraman.

Orbitaren ezaugarriak.

2478 Tokai asteroidearen orbitak batezbeste 2,226 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,074 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,377 distantziara. Eszentrikotasuna 0,068 da, eta makurdura orbitala 4,14ºkoa da.

Ezaugarri fisikoak.

Magnitude absolutoa 12.1 da.


Boghești

Boghești Errumaniako udalerri bat da, Vrancea konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Herriak.

Udalerrian honako herriak daude:


Ecsenius tricolor

Ecsenius tricolor "Ecsenius" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.


Lepidoblepharis colombianus

Lepidoblepharis colombianus "Lepidoblepharis" generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.


Inés Núñez de la Parte

Inés Núñez de la Parte (Bilbo, 1974) bizkaitar kontseilari eta goi-zuzendaria da, gobernu korporatiboan eta enpresen aholkularitza juridikoan aditua. Gaur egun, Betetze Organoko lehendakaria, Administrazio Kontseiluko idazkaria eta Tubos Reunidos-en Aholkularitza Juridikoko zuzendaria da, baita bere filialetako kontseilaria eta administratzailea ere.

Biografia.

Inés Núñez de la Parte Carmina de la Parteren eta Francisco Javier Nuñezen alaba da. Hiru urte zituela, aita galdu zuen. Inesek, txiki-txikitatik, ez zuen printzesa izan nahi, komandantea baizik, "Ge komandoaren" heroiaren adibideari jarraituz. Bigarren hezkuntza Bilbon (Bizkaia) eta San Josen (Kalifornia) ikasi ondoren, Zuzenbidean graduatu zen Deustuko Unibertsitatean. 1998an, Bizkaiko Abokatutzaren Elkargoko (ICAV) Pedro Ibarreche Praktika Juridikoko Eskolako masterra egin zuen; 2004an, Enpresen Aholkularitza Juridikoko Masterra lortu zuen Deustuko Unibertsitatean; 2013an, Arbitrajeko Adituarena, ICAVren bidez; urte berean, zuzendaritza-trebakuntza osatu zuen Advanced Management Programarekin, 2014. urtean Deloitte eta Spencer Stuart-eko Gobernu Korporatiboaren eta Administrazio Kontseiluen programarekin eta 2015. urtean, Harvard Unibertsitateko Leadership in Corporate Counsel Program (Boston AEB).

Ibilbide profesionala.

Bost urtez abokatu elkartu aritu zen Bilboko boutique bulego batean. Ondoren, Indar Electric-en zerbitzu juridikoak zuzendu zituen Beasainen (Gipuzkoan). 2007an, Ingeteam industria-talde osoko zerbitzu juridikoen zuzendari korporatibo izendatu zuten, bost kontinenteetan. Zuzendaritza Batzordeko kidea eta Betetze Batzordeko idazkaria izan zen 2014az geroztik.

2015. urtean, “Top 100 Mujeres Lideres en España” rankingaren 4. edizioan Espainiako hamar zuzendari garrantzitsuenetako bat izan zen. Elkarrizketa batean, Inések zera esan zuen: "zuzendaritza-postu batean, gizonezko mundu batean, emakume izatea aukera bat dela, baita enpresa barrutik aldaketa baten buru izateko ardura ere."

2018an, Tubos Reunidos-en Aholkularitza Juridikoko zuzendari izan zen, eta sozietate horretako Administrazio Kontseiluko idazkari izendatu zuten. Erreferentziazko emakumea da Administrazio Kontseiluetan. Bere jarduera profesionala eta Eseuneko eta Deustuko irakasle izateko bokazio akademikoa uztartzen ditu, baita Deustuko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko Ikasle Ohien Elkarteko lehendakariordea ere.

Industria-enpresen arteko gatazkak konpontzeko epaile ere bada, eta Espainiako finalaren epaile izan da "Philip C. Jessup International Law Moot Court Competition Lehiaketan" nazioarteko zuzenbideko lehiaketaren bosgarren edizioan. 95 herrialdetako 645 unibertsitate inguru biltzen dituen lehiaketa da.

Giza eskubideen defentsaren ibilbidea.

Hemezortzi urte bete zituenean, aitak 38 urte zituela nola hil zen azaldu zion alabari amak. Amak egunkari bat zuen eskuan, non senarrak kontatutako gertaerak idatzita gordetzen zituen. Francisco Javier Núñez Fernández, matematikako irakaslea, 1977an hil zen. Amak esan zion maiatzaren 15ean, igandea, ohikoa zen bezala, Paco hiru urteko Inés alabarekin joan zela mezatara eta egunkaria erostera. Bilbora itzultzen zirenean, izkina tolestean, aita-alabek manifestazioa aurkitu zuten. ETAren indarkeria terroristaren eta Franco jeneralaren diktaduratik Espainiako gaur egungo monarkia parlamentariora egindako trantsizioaren testuinguruan, Euskadik amnistiaren aldeko bigarren astea ospatzen zuen. Bi polizia aita, alabaren aurrean jotzen hasi ziren. Pixkanaka, etxera iristea lortu zuen, atariaren barruan alaba babesteko, baina poliziek kolpatzen jarraitu zuten. Inések ez zuen ezer gogoratzen. Bi egun geroago, eta abokatua zen anaiarekin kontsultatu ondoren, Inésen aita Justizia Jauregira joan zen gertaerak salatzera. Orduan, kaleko jantzitako bi polizia agertu ziren, eta furgoneta batera eraman zuten. Horren ondorioz, Paco ospitaleratu eta hil egin zen.

Núñez de la Parte familia isilik eta mehatxatuta bizi izan zen hamarkadetan. Inés, 2000. urtean, aitari terrorismoaren edo polizia-abusuen biktima izateko aitorpena eskatzeko inprimakiak eskatzera joan zen. Arratsalde horretan bertan, berak heriotza-mehatxuak jaso zituen telefonoz. Urte askoan familiaren aurka egindako bidegabekeriak salatzen jarraitu ondoren, azkenean, 2012an Eusko Jaurlaritzaren aintzatespena jaso zuten, eta, 2021ean, Espainiako Gobernuaren onarpena, polizia-abusuen biktima gisa. Aintzatespen hori lortzeko eta giza eskubideen errespetua sustatzeko, elkarrizketa ugari egin ditu Inések komunikabideetan, eta, ETAren biktimekin batera, Eraikiz plataforman parte hartu du, bakearen alde, baita Adi-Adian programan ere. Programa hori Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan eta Euskal Herriko Unibertsitateetan garatu da, bizikidetzaren inguruan kontzientziatzeko. 2017az geroztik, "Bakearen eta Bizikidetzaren aldeko Bilboko Foroaren" parte da, eta errespetuaren eta bizikidetzaren balioetan sakontzeko jarduerak eta programak bultzatzen ditu.


Ttipi-Ttapa

"Artikulu hau herri aldizkariari buruzkoa da; ibiltzeko era gaitzat duena beste hau da: tipi-tapa."

"Ttipi-Ttapa" Nafarroako Mendialdeko euskarazko aldizkaria da. Baztan, Bertizarana, Bortziriak, Leitzaldea, Malerreka, Sara, Senpere, Urdazubi eta Zugarramurdiko informazioa biltzen duena. Egoitza nagusia Lesakan dauka.

Aldizkaria.

Paperezko aldizkariarekin batera agerkari digitala eskura dago interneten noiznahi eta nonahi irakurtzeko.

Euskal Herriko komunikabideen artean bere edukiak interneten zintzilikatu zituen lehena izan zen "Ttipi-Ttapa" aldizkaria 1996an. Gaur egun 6.000 aleko tirada eta 29.000 irakurle inguru ditu (2018ko ekaineko datuak, CIES).


Charles Vanel

Charles-Marie Vanel (Rennes, 1892ko abuztuaren 21a - Cannes, 1989ko apirilaren 15a) frantziar aktorea izan zen.

Biografia.

Itsas eskolan hasi zen, baina, ikusmenean zuen akats bat zela-eta, ezin izan zen marinel hasi. Hamabi urte zituela, Parisen, Montparnasse Antzokira joaten hasi zen, eta antzezle izan nahi zuela ohartu zen. 1908an figurante gisa egin zuen debuta "Hamlet"en, eta 1911n kafetegi bateko mutiko baten papera egin zuen "Jim Crow" filmean. Gerraren ondoren, Firmin Gémieren taldean sartu zen, Antoine Antzokian, eta 1922an zinemara itzuli zen Robert Boudriozen "L'Âtre" ("Sutondoa") filmarekin. Hura izan zen garrantzizko lehenengo lana zineman, eta, harrezkero, ez zuen mundu hori utzi. Bere filmografiak berrogei titulu inguru biltzen ditu zinema mutuan, eta ehun eta hogei zinema soinudunaren hasieratik azken filma egin zuen arte, "Les Saisons du plaisir" (1987, "Atseginaren urtaroak"). Zineman batez ere gizon zintzo, hiritar onaren paperak egin zituen. Aipagarriak ditu: "Les Misérables" (1933, "Miserableak"), "Grand jeu" (1934, "Joko nagusia"), "L'Équipage" (1935, "Ekipajea"), "Les Pirates du rail" (1938, "Burdinbideko piratak"), "La Loi du Nord "(1940, "Iparraldeko Legea"), "Le ciel est à vous" (1943, "Zerua zuena da"), "Salaire de la peur" (1952, "Izuaren soldata"), "L'Aîné des Ferchaux" (1962, "Ferchauxtarren zaharrena"). Vanel bitan saiatu zen zuzendaritza-lanetan, "Dans la nuit" (1929, "Gauean") eta "Affaire classée "(1931, "Zeregin amaitua").


Hypsolebias ghisolfii

Hypsolebias ghisolfii "Hypsolebias" generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.


Rubicundus rubicundus

Rubicundus rubicundus "Rubicundus" generoko animalia da. Arrainen barruko Myxinidae familian sailkatzen da.


Ruaidrí Ua Conchobair

Ruaidrí Ua Conchobair (c. 1116 - Corrib aintziratik hurbil, Galway, Irlanda, 1198ko abenduaren 2a) Irlandako azken errege handia izan zen, 1156-1186 urteetan. Ingalaterrako errege Henrike II.aren nagusitasuna onartu behar izan zuen, eta harekin izenpetu behar izan zuen Windsorko hitzarmena 1175ean. Independentzia berreskuratu nahi izan zuen Joan printzearen agintaldiaren hasieran, baina ez zuen lortu.


NGC 6696

NGC 6696 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.


Scincella

Scincella Scincidae familiako narrasti genero bat da. Asian eta Ipar Amerikan bizi dira. Genero honetan sailkatutako espezie kopurua eztabaidan dago, birsailkapena ematen ari delako.

Espezieak.

Zerrenda honetan "Reptarium" webguneak emandako sailkapena ematen da:


Hyperolius seabrai

Hyperolius seabrai "Hyperolius" generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Atea (Zaragoza)

Atea Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 148 biztanle zituen 34,7 kilometro koadroko azaleran.


Domingo Arrieta

Domingo Arrieta, Euskal Herriko txirrindularia izan zen. Bolarindian taldean izan zen 1920ko hamarkadan.

Palmaresa.

1925.

Gorliz-Lemoniz Zirkuitua


Reasnor (Iowa)

Reasnor Iowako hiri bat da. Jasper konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Myiarchus cephalotes

Myiarchus cephalotes "Myiarchus" generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.


Hyalinobatrachium tatayoi

Hyalinobatrachium tatayoi "Hyalinobatrachium" generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Sierra de la Demanda (eskualdea)


Blatnička

Blatnička Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 422 biztanle ditu eta 8,77 kilometro koadroko azalera. Hodoníngo barrutian dago.

Historia.

Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1371 urtean egin zen.


AntennaPod

AntennaPod podcast-ak entzuteko aplikazio informatiko bat da, doakoa eta kode irekikoa, Android-en sistema eragilerako sortu zen.

Historia.

Hasiera batean, AntennaPod 2012ko uztailaren 22an argitaratu zuten, 0.8 bertsioan, eta MIT lizentziapean. Aplikazioa software librea eta kode irekikoa da, podcast-ak deskargatzeko eta entzuteko balio du. Aplikazioa "BoringPhone crowdsourced" telefonoan aurkeztu zen. Telefono hori distrazioak ezabatzeko erabiltzen da, eta ohiko Androiden alternatiba bat da.


Drymoluber dichrous

Drymoluber dichrous "Drymoluber" generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.


Moylussa

Moylussa, Irlandako mendebaldean Slieve Bernagh mendilerroan dagoen mendi bat da, Clare konderrian. 532 metroko garaiera du eta Clare konderriko mendirik garaiena da.


Bardonia (New York)

Bardonia Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Rockland konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Tito Schipa

Raffaele Attilio Amedeo "Tito" Schipa (Lecce, 1888ko abenduaren 27a - New York, 1965eko abenduaren 16a) italiar tenorra izan zen.

Opera abeslari bezala 1910ean debutatu zuen Vercellin eta Italia osoan eta Buenos Airesen abestu zuen. 1919an Estatu Batuetara bidaiatu zuen eta Chicagoko Opera Konpainian sartu zen eta bertan egon zen 1932ra arte. 1932tik 1935era New Yorkeko Metropolitan Operan abestu zuen eta baita San Frantziskoko Operan ere. Bere garaian oso ezaguna izan zen eta disko asko grabatu zituen. Bere azken emanaldia 1941ean izan zen.


Beurnevésin

Beurnevésin Suitzako udalerria da. Jura kantonamenduan dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.

Mugakideak.

Honako udalerri hauekin egiten du muga:


Trimeresurus hageni

Trimeresurus hageni "Trimeresurus" generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.


Suzko lantza

Suzko lantza edo su-lantza (txinera tradizionalean, 火槍; txinera sinplifikatuan, 火枪; pinyin, huǒ qiāng) Jin-Song gerretan, X. mendean, Txinan agertu zen bolborazko arma bat izan zen. Lantza bati lotutako lehergailu pirotekniko txiki bat bezala hasi zen, mele baten hasieran abantaila garrantzitsu bat lortzeko erabili zena. Bolboraren formula eta ekoizpena hobetzen ari ziren bitartean, karga leherkorraren boterea handitu egin zen eta hondakinak edo perdigoiak gehitu zitzaizkion, su-jaurtigailu eta eskopeta moderno baten efektu konbinatuak sortuz, baina irismen oso laburrarekin (3 m edo gutxiago) eta tiro bakar batekin (batzuk bi tirotarako diseinatu ziren). Ondorengo suzko lantza handi eta astunagoetan, lantza punta baztertu zen, tamaina handiegikoak baitziren gorputzez gorputz borroka batean erabiltzeko. Hauek protoarmatzat hartzen dira, esku-kanoiaren aurrekoa eta su-arma guztien arbasoa. Su-lantza batzuk handiegiak ziren gizon bakar batek erabil zitzan. Hauek, lurraren gainean kokatzen ziren armazoi baten gainean, protokanoi bezala har zitezkeenak.


NGC 7142

NGC 7142 izar kumulu bat da, Cepheus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.


Vălișoara

Vălișoara Errumaniako udalerri bat da, Hunedoara konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Herriak.

Udalerrian honako herriak daude:


Bioinformatika

Bioinformatika diziplinarteko jakintza esparru bat da, datu biologikoak ulertzeko software tresnak eta metodo informatikoak erabiltzen dituena. Biologia, informatika, matematika eta estatistika konbinatzen ditu datu biologikoak analizatu eta ulertzeko.

Bioinformatika hitz orokorra da programazio informatikoa bere metodologiaren atal garrantzitsu modura erabiltzen duten azterketa biologikoak biltzeko. Batez ere, analisi informatikoak modu errepikakorrean erabiltzen dituzten esparruetan erabiltzen da, eta bereziki genomikan. Alor horretan, geneen aleloak eta nukleotidoen polimorfismoak identifikatzeko erabiltzen da, bai gaixotasun genetikoen oinarriak ulertzeko bai ingeniaritza genetikoa egiteko, adibidez propietate jakin batzuk dituzten nekazaritzako espezieak sortzeko. Ikuspuntu zabalago batetik, azido nukleikoen eta proteinen sekuentzien antolamendu printzipioak ulertzeko erabiltzen da bioinformatika.


Cyphocharax pantostictos

Cyphocharax pantostictos "Cyphocharax" generoko animalia da. Arrainen barruko Curimatidae familian sailkatzen da.


Sphaerodactylus perissodactylius

Sphaerodactylus perissodactylius "Sphaerodactylus" generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.


Jien

Jien (japonieraz: 慈円, Kioto, 1155eko maiatzaren 17a – Omi, egungo Shiga, 1225eko urriaren 28a)

Japoniako fraide budista, historialari eta poeta izan zen. Familia aberats eta ahaltsu batean sortu zen eta gazte zelarik sartu zen Tendai sekta budistaren monasterio batean. Historia-lanak egin zituen batez ere eta Japoniako lehen historialari handitzat hartua da. Bere lehen lan handian, "Gukanshō" titulupekoan, (1220 inguruan idatzia, "Bufoiaren oharrak") Japoniako historiako zenbait alderdi aztertu nahi izan zituen: erlijioaren eta Japoniako zibilizazioaren gainbehera gisa ikusi zuen feudalismoa eta gizarte feudalean aldaketak beharrezkoak zirela adierazi zuen. Bestalde, "shōgun" edo buruzagi militarrek aginpidea eskuratzearen aldeko izan zen Jien.


Krasňany

Krasňany Eslovakiako udalerri bat da, Žilinako barrutian kokatuta. 15,18 km²ko azalera du eta 1504 biztanle 2017ko datuen arabera.

Historia.

Idatzizko lehen aipamena 1354. urtekoa da.


Phaethornis eurynome

Phaethornis eurynome "Phaethornis" generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.


A bitamina

A bitamina bitamina lipodisolbagarria da eta elikagaietan hainbat estruktura desberdin izan ditzake. Animalia jatorriko elikagaietan, erretinol izeneko alkohola da bitamina honen forma nagusia, baina erretinal aldehido bezala ere ager daiteke, eta baita azido erretinoiko bezala ere. Landareetatik eratorritako jakietan berriz A probitaminak daude, A bitaminaren aitzindariak alegia, konposatu karotenoideen familiakoak.

Egitura kimikoa.

Diterpenoen egitura du, hau da, lau isoprenoz osaturik dago eta katearen muturrean hidroxilo talde bat du, horregatik molekula anfipatikoa da.

Funtzioak.

Ikusmena.

Erretinola begiko erretinako bi zelula motetan agertzen den arren (kono eta bastoietan), bastoietan betetzen duen funtzioari buruz ikerketa gehiago egin da orain artean.

Bastoien zereginetako bat, argi gutxi dagoenean ikusmena ahalbideratzea da. Zelula hauetan errodopsina izeneko proteina dago, eta bertan, erretinolak talde prostetiko bezala jokatzen du. Bastoi batera argia iristen denean, fotoi bat xurgatu eta erretinolaren konformazio espaziala aldatu egiten da, talde prostetikoa proteinatik bananduz. Honek nerbio-bulkada bat sorrarazten du, eta berau burmuinera iristen denean ikusi egiten dugu.

Immunitatea.

A bitamina immunitate-sistemak behar bezala funtzionatzeko beharrezkoa da. Azaleko eta mukosetako zelulak (arnasbideetakoak, txegoste-hodikoak eta gernu bideetakoak) infekzioen aurka babesten dute gorputza. Erretinola eta bere metabolitoak beharrezkoak dira zelula hauen osotasuna eta funtzioak mantentzeko. Gainera, erantzun immunean parte hartzen duten globulu zurien garapen eta bereizketan garrantzi handia dute.

Hazkuntza eta garapena.

Bai A bitaminaren eskasia eta baita gehiegi hartzeak ere, jaiotze-akatsak ekar ditzakete ondorio bezala. Erretinola eta azido erretinoikoa, beharrezkoak dira enbrioien garapenerako. Umekia garatzen ari denean, azido erretinoikoak gorputz adarren garapenean laguntzen du, eta baita bihotza, begiak eta belarriak eratzen ere. Gainera, azido honek hazkuntza hormona sortzeko genearen espresioa ere erregulatzen du.

Globulu gorrien ekoiztea.

Globulu gorrien ekoizpena erregulatzen du eta bitaminaren gabeziak burdinaren metabolismoan kalteak eragiten ditu.

Sorburuak.

Erretinola animalia jatorrikoa da eta batez ere arrainen gibelean, esnekietan eta arrautzetan dago.

A bitaminaren aitzindari izan daitezkeen "karotenoideak" laranja, hori eta gorri koloreko barazkietan eta hosto berdeak dituztenetan aurki daitezke, hala nola, azenarioan, kalabazan, tomatean eta espinaketan.

A bitaminaren gabezia.

A bitaminaren gabeziak ikusmenaren akatsak sortzen ditu, xeroftalmia izeneko gaitza agertuz. Begi-kornea opakoa bihurtu eta konjuntiba lehortu egiten da. Tratatu ezean, xeroftalmiak itsutasuna eragiten du.

Gaitz honetaz gain, bitamina honen gabeziak epitelio-ehunetako infekzioak eta hazkuntzaren atzerapena eragiten ditu.


Bost Zaurien Ospitalea

Bost Zaurien Ospitalea, Sevillan dago, eta, gaur egun, Andaluziako Parlamentuaren egoitza da.

1546an hasi zen eraikitzen, Don Fadrique Enríquez de Riberaren borondatez, 1539an hil zena. Martín de Gainzak diseinatu zuen, eraikin honen lanak zuzendu zituena 1556an hil zen arte. Bi urte beranduago, lanen jarraipenaren enkargua, Hernan Ruiz II.ari ematen zaio, oraindik erabat amaitu gabe zegoen arren, bi urte beranduago inauguratuz.

Bere oinplanoa, laukiluze formakoa da, eta 10 patioren inguruan antolatzen da, hauetatik, soilik bederatzi eraiki ziren arren, eta, gaur egun, zortzi baino mantentzen ez diren arren. Eraikinaren elementurik bereizgarriena, inongo zalantzarik gabe, bere eliza da, erdiko patioan kokatua, gurutze latindar formako oinplanoa eta pizkundetar izaera zabala ditu. Gainontzeko eraikina baino altuagoa da. Bere barnean, gaur egun osoko bilkurak ospatzen diren tokia dena, bere erretaula nagusia nabarmentzen da, Diego Lopez Buenok egina Alonso Vazquezen margolanekin Asensio de Maedaren diseinuaren arabera.

Eraikinak, ospitale funtzioa izan zuen 1972 arte. Urte batzuk utzia eman ondoren, 1986an, Andaluziako Legebiltzarraren egoitza bihurtzeko proiektuak idazten dira, 1992ko otsailak 28an inauguratuz (Andaluziako eguna). Eraikinaren zaharberritze osoa, 2003an amaitu zen, 1980ko hamarkadan egin ez ziren patio eta gelen berreskuratze lanen amaierarekin.


Lepitzuli

Lepitzulia ("Jynx torquilla") pizidio edo okilen familiako hegaztia da, Eurasiako basoetan bizi dena, baita Euskal Herrian ere. Okilen taldekoa izan arren, itxura eta portaeraz desberdina da: ez du enborrak mokoarekin zulatzeko okilen ohitura arrunta, eta lurrean ere gehiago ibiltzen da zuhaitzetan baino.

Ezaugarriak.

Tamaina ertaina du, 15-17 cm-ko gorputz luzera eta 25-27 cm-ko hego-zabalera. Pisua, aldiz, 30 eta 45 g bitartekoa izan ohi da. Kolorazio oso kriptikoa du, tonu arre, marroi eta grisduna. Kolorazio horrek enborretan eta orbel artean kamuflaje ezinhobea eskaintzen dio. Bizkarraldean tonu grisak dira nagusi, eta sabelaldean kolore arrea. Hegoak, berriz, marroixkagoak izaten dira. Mokoa grisa da, txikia eta puntazorrotza. Burua grisaxka da, eta begietatik atzera marra ilunago bat hedatzen da. Ez dago bi sexuen arteko ezberdintasun morfologikorik.

Larre, fruta arbolen edota ibai ertzetako basoen presentzia behar du, bertan, zuhaitzetako zuloetan edota beste okilek eginiko habietan eraikitzen du berea, zuhaitz helduetan eta lurretik altuera gutxira. Intsektuak jaten ditu, eta hauen artean inurriak ditu gogokoen, baita harrak ere.

Euskal Herrian.

Euskal Herrian eremu guztietan aurki daiteke, baina udan, espezie migratzailea baita. Izena lepoa guztiz itzultzeko daukan gaitasunetik datorkio. Inguruko erdaretan ere ezaugarri horrek ematen dio izena: "torcecuellos" gaztelaniaz, "torcol" frantsesez. Arriskua nabaritzen duenean bihurritzen du gehien lepoa, eta une horietan, burua altxatua daukan sugearen itxura hartzen du, eboluzioak eman dion defentsa mekanismo bitxia.

Taxonomia.

Lepitzuliak sei azpiespezie ditu:


Wegscheid

Wegscheid Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Kibi

Kibi Informatikan erabiltzen den aurrizki bitar bat da, oinarrizko unitate baten multiploa adierazteko erabiltzen dena. Gehienetan bit eta byte unitateekin erabiltzen dira. Kibibyte batek 1024 byte ditu.

Bit kantitate handiak izendatzeko terminoak sortu izan dira SI aurrizki estandarrak erabilita 10 zenbakiaren potentzietarako; adibidez, kilo = 103 = 1000 (kilobit edo kbit), mega- = 106 = 1000000 (megabit edo Mbit) eta giga = 109 = 1000000000 (gigabit edo Gbit). Aurrizki horiek maizago erabiltzen dira byte-multiploetarako, kilobyte (1 kB = 8000 bit), megabyte (1 MB = 8000000bit), eta gigabyte (1 GB = 8000000000bit).

Hala ere, arrazoi teknikoak direla medio, konputagailuetako memorien edukiera neurtzeko askotan bi zenbakiaren potentziak erabiltzen dira, esaterako, 228 = 268435456 byte. Zenbaki baldar horien erabilera sahiestearren, jendeak askotan SI aurrizkiak erabiltzen ditu gutxi gorabeherako zenbakiak adieratzeko, adibidez, erabiltzen da kiloaurrizkia 210 = 1024 zenbakiaren ordez, "mega" 220 = 1048576 zenbakiaren ordez, "giga" 230 = 1073741824 zenbakiaren ordez, eta abar. Adibidez, ausazko sarbidezko memoriazko txip batekin edukiera 228 byte izango litzateke baina 256-megabyteko txipa esan ohi da. Ondoko taulan erakusten dira desberdintasun horiek.

1998an, Nazioarteko Batzorde elektroteknikoak (IEC) estandar bat argitaratu zuen helburu horrekin, hots, aurrizki bitarrezko serie bat 1024 zenbakia 1000 ordez erabiltzen den kasuetarako:


Ctenophorus caudicinctus

Ctenophorus caudicinctus "Ctenophorus" generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.


Yawunik

Yawunik Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Kanadan dagoen Burgess Shale aztarnategian aurkitu zen eta duela 508 milioi urte bizi izan zela estimatzen da. "Yawunik kootenayi" da ezagutzen den espezie bakarra.

Izena.

Kutenai leinuaren mitologian jatorrizko itsasoko munstro baten izena da "Yawunik". Espeziearen izena aldiz Kootenay Parke Nazionalaren barnean aurkitu izanagatik ezarri zitzaion.

Aurkikuntza.

Kanadako Marble Canyon herrian aurkituriko 42 fosiletatik abiatuta osatu da "Yawunik"-aren morfologia. Cédric Ariaren taldeak 2015. urtean deskribatu zuen espeziea.

Deskribapena.

Gorputz eta hanka artikulatuak zituen. Gorputzak 12 segmendu eta karena zituen. Telsona ere bazuen eta ertzean arantza txiki ugari zituen. Aurreko luzakin pareak hortz ugari zituen, horrek erakusten du harraparia zela. Luzakin horiek ile asko zituzten, zentzumen funtzioa izango zutenak.


Vintířov

Vintířov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.157 biztanle ditu eta 14,35 kilometro koadroko azalera. Sokoloveko barrutian dago.

Historia.

Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1515 urtean egin zen.


Lincoln udalerria, Calhoun konderria (Iowa)

Lincoln udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Calhoun konderrian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, eremuan.

Ekonomia.

2020ko zentsuaren arabera, Lincoln udalerriak 894 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak estatubatuar dolar ziren.


Luigi Fabbri

Luigi Fabbri ( Fabriano, 1877ko abenduaren 23a - Montevideo, 1935eko ekainaren 24a), Italiako militante, idazle eta hezitzaile anarkista izan zen, eta Lehen Mundu Gerran asaldatzaile eta propagandista izan zen. Luce Fabbri-ren aita ere izan zen. Fabbri aspaldidanik Europan eta gero Hego Amerikan prentsa anarkistaren laguntzaile oparoa izan zen, "L'Agitazione" egunkariaren erredaktorea, Errico Malatestarekin batera. Milango "Università popolare" egunkaria editatzen lagundu zuen. 16 urte zituela Anconan bere jarduera anarkistengatik kondenatua, Fabbrik urte asko eman zituen Italiako kartzeletan. Fabbri 1907an Amsterdamen egindako Nazioarteko Kongresu Anarkistako delegatua izan zen.

"Diktadura eta Iraultza" ( "Dettadura e Rivoluzione" ), Leninen "The State and the Revolution lanari" emandako erantzuna; "Malatesta Life", Adam Wight-ek itzulia (jatorriz 1936an argitaratua), liburu hau 1945ean berrargitaratu zen eduki gehiagorekin. Beste liburu politiko batzuk ere idatzi zituen. Uruguain bigarren hezkuntzako irakaskuntzara dedikatu zen, bere ideiak mantenduz. Luce Fabbri Uruguaiko anarkista eta hezitzailearen aita zen.

Biografia.

1914an sindikatuen greba orokorrean, borrokatu zuen eta horretarako Suitzan erbestera joan behar izan zuen denbora gutxian. Londresen erbesteratu ondoren , Italiako hegoaldera merkantzia ontzi batean bidaiatu zuen, penintsula osoa zeharkatu eta Genovan agertu zen, jendetzak lider iraultzaile gisa txalotua, betiko uko egin zion eginkizuna, bere uste ideologiko libertarioengatik. Malatestak ere parte hartu zuen egunkaria zuzendu zuen", Umanità Nova", lehenik Milanen eta gero Erroman .

1919 eta 1920 artean, italiar fabriken okupazioetan anarkistek oso paper garrantzitsua izan zuten. Hala ere, Fabbriren eginkizuna ez zen oso garrantzitsua izan, hiri industriala ez zen Bolonian bizi zelako. Fabbrik langileek lantegiak ez uztea nahi zuen eta bere artikuluak lagundu zituen, Malatesta Erromako lantegietara joaten zen bitartean, mugimendua mantentzen saiatzeko.

Mugimendua eten egin zuten erreformistek. Erakunde sindikal nagusiena sozialista (marxista) zen, ez zen sozialista iraultzailea. Hori dela eta, alderdi sozialistan zatiketak zeuden: maximalistak (iraultzaileak) eta "legalistak" zeuden. Fabbri, une hartan, oso ezkorra zen jada, eta une iraultzailea jada igaro zela pentsatu zuen. Azken aukera aprobetxatu nahi zuen arren, ez zuen uste emaitza anakisten aldeko izango zenik.

Italian zailtasun handiak izaten hasi zen Benito Mussoliniren boterera igo zenetik 1922an, bi aldiz atxilotu zuten. Anarkista guztien egoera oso zaila bihurtu zen erregimen faxistaren pean. Nolanahi ere, faxismoaren lehen urteetan propagandak aurrera jarraitu zuen, oso mugatua bada ere: Malatestak "Pensiero e Volontá" egunkaria 1924an sortu zuen, baina handik gutxira itxi zuten. "Umanitá Nova" ere zailtasunekin atera zen, debekatuta ez zegoenean.

Fabbri oinarrizko hezkuntzako irakaslea zen, eta 4 urte baino gehiago eman zituen irakasten. 1926an, erregimen faxistan irakasleek derrigorrez euren leialtasuna adierazi behar zuten Mussoliniren erregimen faxistari , eta Fabbrik ukatu egin zuen. Frantziako muga zeharkatu zuen, bere familiarengandik bananduz. Semea eta emaztea Erromara joan ziren lan egitera, bere alaba, berriz, Bolonian egon zen bi urtez. Gero, emaztea eta alaba Fabbrirekin batu ziren Frantzian, baina haien semea Italiako hiriburuan geratu zen, eta ez zuten berriro elkar ikusi.

Frantziatik kanporatuko zuten, Italiako enbaxadaren presioa zela eta, eta prozedura diplomatikoak egiten ari ziren bitartean, Poliziak bere hotelean atxilotu eta Belgikako mugan utzi zuen, klandestinoki mugaz bestaldera pasatuz, agintariek belgikarrek haiek ez atxilotzeko. Behin Bruselan, Hego Amerikara bidaia prestatzen hasi zen, familiarekin itsasontziz Uruguaira bidaiatuz.

Fabbrik jada Europatik ekarpenak egin zituen Buenos Aireseko "La Protesta" egunkari anarkistarentzat. River Plate eskualdeko kazetaritza-jarduerari buru-belarri ekin zion. Irakasle lanetan ere aritu zen, nahiz eta "La Protestako" editoreak ekonomikoki lagundu. Baina 1930eko irailaren 6an, Uriburu jeneralaren estatu kolpe militarrak Hipólito Yrigoyenen gobernu demokratikoa amaitu zuen, eta langile klaseko jarduera guztiak debekatu zituen, eta batez ere anarkistak jazarri zituen. "Protesta" itxi egin zen eta haien bulegoak eta inprenta suntsitu zituzten. Luigi Fabbri Uruguaira joan zen bizitzera eta han bizi izan zituen bere azken urteak.


Arturo Pérez-Reverte

Arturo Pérez-Reverte Gutiérrez (Cartagena, - ) espainiar idazle eta kazetaria da. Espainiako Errege Akademiako ("Real Academia Española") kide da 2003az geroztik.

Hasieran kazetaritzan nabarmendu zen, irrati, prentsa eta telebistan, gerrako berriemaile gisa, baina geroago eleberrigintzan murgildu zen buru-belarri, eta jarduera horrek eman dio arrakastarik handiena, bai Espainian bai atzerrian; izan ere, haren liburuak hogei herrialdetan baino gehiagotan argitaratu dira, bai eta hizkuntza zabalduenetara itzuli ere. Pérez-Reverte abenturazale amorratua da, bai lurreko abenturena eta, azken urteetan batez ere, itsasokoena halaber. Oro har, bere literatur lanetan, eleberri historikoaren eta polizia-eleberrien tradizioaren jarraitzailea izan da. Eleberrien artean aipagarriak dira "El húsar" (1986, "Husarra"), "El maestro de esgrima" (1988, zinemara eramana, "Esgrimako maisua"), "La tabla de Flandes" (1990, zinemara eramana, "Flandesko taula"), "El club Dumas" (1993, "Dumas kluba"), "Territorio Comanche" (1994, "Lurralde komantxea", zinemara eramana) eta "La piel del tambor" (1995, "Danborraren larrua"). 1996an, bestalde, gazte-literaturako sail bati hasiera eman zion, alaba Carlotarekin lankidetzan, "El Capitán Alatriste (Alatriste kapitaina) "eleberriarekin. 1997an eman zuen argitara sail horretako bigarren eleberria (horretan ere Alatriste kapitain delako bat dela protagonista), "Limpieza de Sangre (Odol-garbitasuna)" izenekoa eta 1998an plazaratu zuen "El sol de Breda (Bredako eguzkia)", hirugarrena. Eleberri hura argitara eman zen garaian bi sari jaso zituen, Raymond Chandler saria Italian eta Frantziako Arteen eta Letren Ordenako Zaldunarena. Beste sari asko ere jasoa da.

Lanak.

Narratiba.

Las aventuras del capitán Alatriste saila


East Bangor (Pennsylvania)

East Bangor Pennsylvaniako borough bat da. Northampton konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Juan Carlos Pérez

"Artikulu hau musikariari buruzkoa da; abokatua gaitzat duena beste hau da: «Juan Carlos Pérez Cuesta»"

Juan Carlos Pérez Gómez (Mutriku, Gipuzkoa, 1958ko maiatzaren 28a) euskal musikaria da, Itoiz taldeko sortzaile, abeslari eta gitarra-jolea izan zena.

Herriko udal musika akademian ikasketak egin ondoren Zuzenbidean lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean, eta 1970eko hamarkadaren urte haietan hasi zen musika ibilbidea, Indar Trabes taldearekin lehenik eta Itoizekin gero (1978-1988). Aldi berean, musika ikasketetan sakondu zuen Bilbon eta telebistarako lanak egiten hasi zen 1984an.

Azken urteotan bakarka aritzen da abeslari eta musika konpositore gisa, proiektu berritzailetan murgildurik.

Biografia.

Itoiz taldeko abeslari eta kantuen egilea izan zen Juan Carlos Pérez, 1978tik 1988ra bitartean. Geroztik, bakarkako bide luze eta emankorra egin du, urteekin garatuz joan den heziketa eta ikerketa musikala sorkuntzaren zerbitzura jarriz hainbat esparrutan. Pop diskoak kaleratu ditu, telebista, dantza, zinema eta antzerkirako musika sortu du, gaur egungo musikako obrak konposatu ditu, eta orkestra sinfonikorako obra bi estreinatu ditu: "Bizkaieraz" eta "Itoiz Suite".

Juan Carlos Pérez (Mutriku, Gipuzkoa, 1958) oso gazterik murgildu zen musikaren sorkuntzan. Solfeo, gitarra eta klarineteko oinarrizko ikasketak egin zituen Mutrikuko Udal Musika Eskolan, eta, hamasei urte zituela, Indar Trabes plaza taldea sortu zuen, Mutriku eta Ondarroako beste lau lagunekin. Indar Trabes Itoiz bilakatu zen 1978an, eta zazpi disko kaleratu zituen hurrengo hamarkadan; euskal musikaren erreferentziazko talde bihurtu zuten disko horiek.

Itoizen garaian, 1984an, hasi zen Juan Carlos Pérez bestelako sorkuntza lanak egiten, pianoa ikastearekin batera. Telebistarako (TVE eta ETB) sintoniak sortzen hasi zen, "La aventura humana", "Los tres anillos", "La puerta abierta", "Dr. Livingstone... supongo" eta beste zenbait saiotarako, hain zuzen ere. Lan hori "Bitacora cahiera" (Esan Ozenki, 2002) diskoan bildu zuen. Halaber, Bernardo Atxaga idazleak asmatutako istorio baten gainean ETBk ekoitzitako "Flannery eta bere astakiloak" (1986) marrazki bizidunetako sailari musika jarri zion.

Itoizen desagerpenak, 1988an, diskoak eta kontzertuak egiteko zurrunbilotik askatu zuen Pérez, eta Bilboko Kontserbatorioan solfeo, piano eta estetika ikasketak egiteko baliatu zuen aukera. Adierazpide berriak ikertzeari ekin zion, gaur egungo musikako sorkuntzari lotutakoak batez ere. Arkatza eta borragoma hartu, eta musika idazten hasi zen. Bakarkako lanera lotu zen. Hala ere, ez du pop musika erabat baztertu, baizik eta sorkuntzaren beste alderdi horrekin tartekatu du azken hogei urteetan. Hala, JC Pérez izenarekin hiru disko plazaratu ditu: "Atlantic River" (Elkar, 1994) -Itoiz desegin eta gero gitarraren ordez pianoarekin eta partitura baten gainean konposatzeak bere kantugintzara ekarritako aldaketen lekuko garden eta ederra-, "Hau berua" (Elkar, 1996) -Van Morrisonen eta orkestra latindarren soul eta jazz eraginak azaldu zituen lan horretan, eta berau aurkezteko agertokietara itzuli zen talde handi batekin- eta "Hiriko istorioak" (Elkar, 2006), Itoizen diskoetatik eta bakarka grabatutakoetatik aukeratutako hainbat kantu eta berri batzuk jazz moldean emanak jasotzen dituen obra. Tartean, Maskarada antzerki taldearen "Ikaro" dantza ikuskizunerako musika sortu zuen, «rock psikodelikoa», "Ikaro" (Elkar, 2000) diskoan argitaratutakoa.

Dena den, gaur egungo musikaren esparruak bereganatu dio arreta nagusia azken hamarkadan. «Sonoritate berrien bila nabil beti, eta musika garaikideak lehen rockak ematen zidana ematen dit: mundu zabal bat lan egiteko (...) Beti interesatu izan zait bide hau, eta esango nuke nire lanaren oinarrian beti egon dela konposiziorako lotura bat. Beharbada jende askok euskal kantari gisa ikusten nau, baina ni ez naiz sekula rock edo folk "singer" sentitu». Hari laukoterako obra bat, "Blues for String Quartet", idatzi zuen 1997an, eta Musika Berrien Donostiako VIII. Jaialdian estreinatu zuen "Arkadius" hari laukoteak, hari instrumentuetarako beste hiru obrarekin batera. Lau konposizioak "Quatuor" diskoan (No-CD Rekords, 1997) grabatu zituen Arkadius String Quartetek. Hari laukoterako obra hori Estatu Batuetako Louisville hiriko Unibertsitatearen Grawemeyer Music Collection bilduman dago.

Esparru berean Juan Carlos Pérezek sortu dituen beste obra batzuk dira "Zazpi dantza" haize boskoterako konposizioa, "Gintonic 8:40 in the blue night" flauta eta pianorako sonata, "Foxtrot eta Zortziko" saxofoi eta perkusiorako lanak... Bizkaiko Diputazioaren enkarguz, "Bizkaieraz" sortu zuen, orkestra sinfonikorako lana, eta Bilbao Orkestra Sinfonikoak 2007an estreinatu zuen, Bilkoko Euskalduna jauregian. Albokaren soinuan inspiratuta dago "Bizkaieraz", tresna horrek definitzen baitu herrialdearen soinua, Pérezen iritziz.

Lan haren haritik sortu zen Itoizen kantuak arlo sinfonikora eramateko proiektua. Perez bera arduratu zen taldearen abesti esanguratsuenetako batzuen zatiekin osaturiko konposizioa sortzeaz, "Itoiz Suite". 2009ko Bilboko Aste Nagusian estreinatu zuen Bilbao Orkestra Sinfonikoak, eta geroago CD eta DVDan argitaratu zen.

Perezen obrak Donostiako Musika Hamabostaldian, Zumaiako Hamabostaldian, Bilbao Orkrestra Sinfonikoaren Ganbera Musikako Zikloan eta Leioako Gaur Egungo Musikaren Astean estreinatu dira, besteak beste.

Azken urteetan, "Hiriko istorioak" zuzenean aurkezten ibili da Pérez, Fernan Irazoki (bateria), Gonzalo Tejada (kontrabaxua), Andrzej Olejniczak (saxofoia), Rubén Salvador (tronpeta) eta Alberto Urretxok (tronboia) osatutako taldearekin.

Beste taldeentzako ekoizpen lanak ere egin ditu Juan Carlos Pérezek urte hauetan guztietan: Jotakie, Tahúres Zurdos, Laja trikitilaria, Maixa ta Ixiar, Sugan...


Graton (Kalifornia)

Graton Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sonoma konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Ameriketako Estatu Batuetako saskibaloi selekzioa


1936ko uztailaren 18ko altxamendu militarra


Bilbao Athletic 2021/2022

Entrenatzailea: #BIRZUZENDU

Patxi Salinas (2021-Egun, 17.jardunalditik) #BIRZUZENDU

Imanol De la Sota (2021, 16.jardunaldirarte)

Estatistikak.

"3okalariak guztira: 31"

Denboraldiko Hamaikakoa.

"Hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak."

Agirrezabala

Núñez

Sillero

Paredes

Jaso

Kortazar

Diarra

Prados

Gerenabarrena

Malcom

Artola


Lotura ioniko

Lotura ionikoa elementu kimikoen artean sortzen diren lau lotura kimiko moten arteko bat da. Bertan, elektronegatiboagoak diren elementuek elektropositiboagoen elektroiak erakartzen dituzte beraien ingurura, bereganatu arte, hala, gehienetan, zortzikotearen araua betetzen dute

Lotura ionikoa metal eta ez-metalen artean gertatu ohi da, izan ere, metalak, elementu elektropositibo gisa jardun eta ez metal elektronegatiboari elektroi kopuru jakin bat ematen dio. Elektroi truke honen bidez eta indar elektrostatikoa baliatuz, kristal edo sare ionikoak sortzen dira, non karga desberdinetako elementuek elkar erakartzen duten.

Lotura ionikoaren eraketa.

Lehen aipatu dugun modura, lotura ionikoak bi osagai behar ditu: elektropositiboki jardungo duen elementua (metala) eta elektronegatiboa (ez-metala). Atomo elektronegatiboak irabaziko du bestearen elektroia, loturei dagokienean elektroiak bereganatzeko joera edo ahalmen handiagoa duelako. Elementu elektronegatiboenak taula periodikoaren eskuinean eta goian aurki ditzakegu, hauek erradio txikia izateaz gain (periodo berdinekoekin alderatuta geruza kopuru murritzagoa dutelako), nukleoan protoi gehiago dituztelako eta beraz, inguruneko elektroiak erakartzeko ahalmen handiagoa. Elektroia irabazi duen atomoa anioia edo karga negatiboduna bihurtuko da, aldiz, elektroia galdu duena katioia edo karga positibokoa. Aurkako kargak elkar erakartzen direnez, lotura bat eratuko da, baina lotura honek, kobalentean bezala, molekulak eratu beharrean, kristal edo sare ionikoak eratuko ditu, atomo kopuru handi batez osaturiko egiturak.

Lotura ionikoa duten konposatuek indar elektrostatikoen bidez lotutako sare kristalino bat eratzen dute, non anioiak eta katioiak txandakatzen diren.

Propietateak.

Lotura ionikoa duten konposatuen propietateak hurrengoak dira:

Sare-energia.

Sare-energia kristal ionikoen barnean aurki daitekeen energia da. Energia honi esker aipatutako kristalak edo sareak egonkor mantentzen dira eta konposatua osatzen duten katioi eta anioien artean eragiten den erakarpen indarra adierazten du. Jarraian ageri den formularen bidez azaldu daiteke:formula_1

Non formula_2 Avogadroren zenbakia den, formula_3 Madelung-en konstantea, konposatu ionikoaren egituraren araberakoa dena, formula_4 katioiaren karga y formula_5 anioiaren karga, formula_6 elektroiaren karga, formula_7 hutsaren permitibitatea, formula_8 anioiaren eta katioiaren arteko distantzia eta formula_9 Bornen berretzaileak.

Sare energia konposatu ionikoa osatzen duten partikulen kargaren eta erradioaren araberakoa da, besteak beste. Karga elektrikoa zenbat eta handiagoa izan, orduan eta sare-energia altuagoa izango du konposatuak eta beraz, egonkortasun handiagoa, disolbagarritasun txikiagoa eta irakite zein urtze puntu altuagoak. Aldiz, atomoen erradioak zenbat eta handiagoak izan, orduan eta sare-energia txikiagoa izango du konposatu ionikoak, aurrez aipatutako ondorioen kontrakoak eraginez.


George du Maurier

George Louis Palmella Busson du Maurier (Paris, 1834ko martxoaren 6a - Hampstead, 1896ko urriaren 8a) frantziar ingeles marrazkilari, umorista grafiko eta idazlea izan zen.

Parisen ikasi zuen artea, eta Ingalaterran bizi izan zen bere emaztearekin. Marrazkilaria izan zen "Punch" aldizkarian, eta astean bi marrazki egin zituen, gizarte viktoriarra kritikatuz. Eleberrien egilea ere izan zen, eta "Trilby" eleberri gotikoan Svengali pertsonaia sortu nuen.

Gerald du Maurier aktorearen aita eta Angela du Maurier eta Daphne du Maurier idazleen eta Jeanne du Maurier artistaren aitona izan zen. James Matthew Barrieren Peter Pan liburua inspiratu zuten bost haurren aitona ere izan zen.


Juan Antonio Frade

Juan Antonio Frade Prieto (izengoitia: "K-Toño" ; Bilbo, 1914ko urriaren 24a - "Ib. ", 1992ko ekainaren 25a) bizkaitar margolari, karikaturagile eta kazetaria izan zen.

Bilboko Arte Ederretako Eskolan egin zituen Pintura ikasketak. Madrilen 1957. urtean egin zen Nazioarteko Arte Ederretako Erakusketan parte hartu zuen "Otoño" izeneko obrarekin. Fraderen lan nagusiak Bilboko ikuspegiak dira, eta Euskal Herriko ohiturei buruzkoak. Euskal Herriko, Estatu Batuetako, Alemaniako, Mexikoko, Argentinako, Kubako, Venezuelako eta Txileko zenbait bildumatan jasota dago bere lana.


Suðuroy

Suðuroy eskualdea eta barrutia (faroeeraz "Suðuroyar sýsla og valdømi") Faroetako hegoaldeko Suðuroy uharteak osatzen duen eskualde eta barrutia da. Azalera 163'7 km²-koa du eta biztanleria 5.041ekoa. Herri handiena Tvøroyri da. Eskualdean "Lítla Dímun" uharte txikia ere sartzen da.

Etimologia.

Suðuroy izenak (danieraz "Suderø") hegoaldeko uhartea esan nahi du. Gainontzeko uharte handietatik aparte erdi isolatua dago. Bertakoek faroeeraren dialektoa sortu dute.

Geografia.

Mendirik garaiena "Gluggarnir" (610m) bada ere ezagunena "Beinisvørð" da. Kostalde arkaitztsua du, guztira 262 haitz eta irlatxo baititu inguruan.


Carignan kantonamendua

Carignan kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. departamenduan dago, eskualdean. Guztira 40 udalerri ditu eta da bere hiriburua.


Eduardo Riedel

Eduardo Riedel (Rio de Janeiro, 1969ko uztailaren 5a) brasildar politikari eta enpresaburua da, Brasilgo Sozialdemokraziako Alderdiko kidea, eta Hegoaldeko Mato Grossoko gobernadore hautatu zuten 2022ko hauteskundeetan, Brasilen. Hegoaldeko Mato Grossoko Azpiegiturako Estatu Idazkariaren kargua bete zuen 2022ko otsailaren 22tik 2023ko urtarrilaren 1era.

2022an, Mato Grosso do Suleko estatu-hauteskundeetan aurkeztu zen, Barbosinharekin gobernadore izateko.

2022ko urriaren 2an 361.981 boto zituen (%25,16) eta bigarren txandara joan zen Renan Contar izangaiarekin. Gobernadore hautatu ostean, Reinaldo Azambu ordezkatu zuen

1994an Mônica Moraisekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba ditu: Marcela eta Rafael.


Barrios de Ḷḷunako urtegia

Barrios de Ḷḷunako urtegia Espainiako Leongo Luna eskualdean dagoen urtegia da. Euste-hormaren oinetan kokatzen den herritik hartzen du izena: Los Barrios de Luna .

Proiektua Luis de Llanos y Silvela Duero Konfederazio Hidrografikoko ingeniariak burutu zuen. 1945ean, lanak Ginés Navarori eman zitzaizkion, urte horretako udan hasita. 1951ko ekainaren 15ean, uhateak itxi zituzten lehenengo ura biltzea hasteko eta 1951ko uztailaren 31ko arratsaldeko 5etan uhateak ireki zituzten eta urtegiaren lehen hustea gertatu zen.

Hamasei herri eta auzo desagertu ziren urtegiaren hondoan: Arévalo, Campo de Luna, La Canela, Casasola, Cosera de Luna, Lagüelles, Láncara de Luna, Miñera, Mirantes de Luna, El Molinón, Oblanca, San Pedro de Luna, Santa Eulalia de las Manzanas, Trabanco, Truva eta Ventas de Mallo.

1956an inauguratu zen ofizialki Páramo Leonés eremuan eta Órbigo eskualdean ureztatzeko guneak ezartzeko. Luna ibaiko urak Omaña ibaiarekin bat egiten dute, eta une horretatik aurrera Órbigo ibaia deitzen da.

Laurogei metroko altuerako presa du, lur-eremuaren estutasuna aprobetxatuz sortua, eta horrek 300 milioi metro kubiko baino gehiagoko ur bolumena sortzen du, 50.000 hektareako artoa, erremolatxa eta lupulua batez ere ureztatzeko erabiltzen dena.

Asturiaserako bidean, AP-66 autobideak zeharkatzen du urtegia. Autobidean tirante-zubi bat dago, Carlos Fernández Casado ingeniaria izenekoa, eta, gaur egun, Espainiako argirik handiena duena da, Cádizko 1812ko Konstituzio Zubiaren ondoren.


Dendrolagus bennettianus

Dendrolagus bennettianus Dendrolagus generoko animalia da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordeneko animalia da. Macropodinae azpifamilia eta Macropodidae familian sailkatuta dago.


Jemielno udalerria

Jemielno Poloniako Silesia Behereko voivoderriko landa-udalerri bat da, Góra barrutian kokatuta. 124,02 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3066 biztanle zituen.


Petaurus breviceps

Petaurus breviceps Petaurus generoko animalia da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordeneko animalia da. Petauridae familian sailkatuta dago.


Erdialdea (Errenteria)

Errenteriako Erdialdea udalerri horretako gunea osatzen duen auzoa da. Erdialdean daude zerbitzu gehienak, Errenteriako udaletxea eta posta-zerbitzua adibidez.

Historia.

1320. urtean, Alfontso XI.a Gaztelakoak Oiartzoko biztanleei bizitoki gotortu bat eraiki zezaten baimena eman zien (hiribilduaren estatusa edukiko zuen). Une horretatik aurrera, eta XV. mendearen bukaera arte, hainbat arazo izan zituzten Oiartzun haraneko biztanleekin. Izan ere, ordu arte inoiz ez bezala, Errenteriako hiribildua sortu zenetik, Errenteriaren menpe geratu ziren oiartzuarrak. Eta ez zuten etsi lehenago zuten estatusa berriz eskuratu arte.

Hiribilduari "Villanueva de Oiarso" izena eman zioten jatorrian, baina luze gabe hasi zitzaizkion Errenteria esaten, portuko merkataritza jardueraren eraginez. Hiribilduari egitura angeluzuzena eman zioten; lau kale paralelo egin zituzten: Beheko Kalea, Goiko Kalea, Erdi Kalea, Eliz Kalea, eta Maddalen zehar kalea. Harresia zuen inguruan, eta gotorlekuak ere bai, erasoetatik babesteko. Hiribilduak, itxuraz, jendea erakarri zuen, eta, XV. mendearen erditsuan, lurrak erosi zituzten hiribildua handitzeko. Orduan sortu ziren Kapitanenea, Santa Maria eta Santxoenea kaleak. Hirigunearekin bat, harresia ere handitu zuten, eremu guztia babestua gera zedin. Santa Klara eta Magdalena errebalak geroztik sortu ziren, galtzada nagusietara irteteko lekuetan.

Errenteria oso ongi kokatua zegoen estrategikoki: bide garrantzitsuen topaleku zen, eta Pasaiako portutik Lapurdiko mugarantz edo Nafarroarantz zihoazenek handik pasatu behar zuten derrigorrez. Muga inguruan egoteak hainbat arazo ekarri zizkien Errenteriako biztanleei; sarri eraso zieten, eta hiribilduari ere behin baino gehiagotan eman zieten su. 1638an guztiz deseginda utzi zuten Errenteria, eta hirigunea leku abestuagoren batera eramateko asmoa sortu zen, baina ez zen halakorik gertatu.

Harresiaren aztarnarik ez dago egun, baina, Goiko Kalean, badira bi dorretxe, Torrekua eta Morrontxo, eta biak ziren harresiaren zati (Nafarroako atea zaintzen zuten).

Garai modernoetan, hiribildua handitzeari ekin zioten, eta 1846. urtean, Biteri kalea egin zuten, eta halaxe jarraitu zuten gune historikoaren inguruko eremuetan eraikiz. Lan horiek aldatu egin zuten hirigunearen itxura; sarbideko ateak desagertu ziren eta padurak lehortu egin zituzten. Errenteriak zuen portu txikia ere desagertu zen (itsasoak gora egiten zuenean, Papelerako Zubiraino iristen ziren ontziak). XIX. mendearen bukaeran, trena Errenteriara iritsi zen, eta errepide sarea ere asko hobetu zen. Ondorioz, handitzen eta handitzen jarraitu zuen.

Errenterian, besteak beste, honako eraikin hauek nabarmentzen dira: Zubiaurre jauregia, Arranbide eta Kapitanenea etxeak, Jasokundeko Andre Mariaren eliz parrokia, udaletxea (XVII. mendekoa da).

Ondarea.

Eraikinak.

Erdialdearen barnean, Alde Zaharrean dago Orereta herria sortu zen ingurunea. Alde horrek harresiak izan zituen XIX. mende arte. Gaur egun, balio historiko eta arkitektoniko handiko eraikin batzuk badaude, nahiz eta ez dauden oso zainduta:

Kaleak.

Alde Zaharreko beste leku garrantzitsu batzuk hauek dira:


Jimena Fernández de la Vega

Jimena María Francisca Emilia Fernández de la Vega eta Lombán (Vegadeo, Asturias, 1895 - Santiago de Compostela, Galizia, 1984) mediku, genetista eta irakaslea izan zen, eta Galizian egin zuen lan. 2021eko otsailaren 11n Zientzien Akademia Galegoak 2021. urteko zientzialari izendatu zuen.

Aita, Wenceslao Fernández de la Vega Pasín, Castroverden (Lugo) jaioa medikua eta Gitirizko balnearioko lehen zuzendaria izan zen, halere, Jimenak eta Elisa ahizpa bikiak Unibertsitateko karrera bati ekiteko eta lan bat egiteko gogoa amarengandik jaso zuten, Dolores Lombánengandik.

Ibilbidea.

Elisa ahizpa bikiarekin batera, Galiziako unibertsitate batean ikasten hasi ziren lehen emakumeak izan ziren. Santiagoko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean onartu zituzten. Elkarrekin amaitu zuten karrera, eta biek Alfontso XII.aren Gurutze Handia lortu zuten, 1919an amaitu zituzten unibertsitate-espediente bikainengatik. Aparteko Sariaren lehiaketara aurkeztu ziren biak, baina bat bakarrik zegoenez, Jimena izan zen irabazlea. Gero, 1925ean, Jimena Italian, Suitzan, Alemanian eta Austrian perfekzionatu zen F. Kraus, T. Brugsh, E. Baur eta E. Fischer (Berlin), H. Poll (Hanburgo), J. Baur (Viena) eta N. Pende (Genoa) irakasleekin.

Genetista, Novoa Santos, Gregorio Marañon eta Gustavo Pittaluga doktoreen ikaslea izan zen. Madrilgo Unibertsitate Zentraleko Patologia Orokorreko Katedrako irakaslea izan zen (gaur egungo Madrilgo Unibertsitate Conplutensearen aurrekaria).

1933an “Genetika eta Konstituzio Atala” sortu zen, Madrilgo Medikuntza Fakultateko Santos Novoaren Patologia Katedraren menpekoa, eta Jimena Fernández de la Vega zuzendari izendatu zuten (zuzendari-burua). Urte horretan bertan, Fernández de la Vegak "Espainiako Lehen Jardunaldi Eugenikoetan" parte hartu zuen, Madrilen, eta ""Herentzia biologikoa" gizakian" izeneko ikastaroa eman zuen.

Bere iloba, María Teresa Fernández de la Vega, magistratua eta José Luis Rodríguez Zapateroren gobernuko presidenteordea izan zen.

Kanpo estekak.

Fernández de la Vega ahizpei eskainitako Galiziako Kultura Kontseiluaren orria


Siniperca obscura

Siniperca obscura "Siniperca" generoko animalia da. Arrainen barruko Percichthyidae familian sailkatzen da.


Drepanornis albertisi

Drepanornis albertisi "Drepanornis" generoko animalia da. Hegaztien barruko Paradisaeidae familian sailkatua dago.


Terapia okupazional

Terapia okupazionala, lanbide-terapia edo okupazio-terapia errehabilitazioko tratamendua da, helburu terapeutikoekin erabiltzen diren ekintzetan datzana. Ekintza horien xedea da gaixotasuna prebenitu eta osasuna mantentzea, galdutako funtzioak berreskuratzen laguntzea eta desgaitasunak ordeztea, hala, birgizarteratzeko bidean, pazienteak ahalik eta autonomia-mailarik altuena lor dezan.

Okupazio-zientzia terapia okupazionalaren balioetatik sortutako diziplina akademikoa da, eta giza portaerari arreta jartzen dio. Okupazioa izango da praktikaren fokua, analisiaren unitatearen aldi berean, giza okupazioaren formari (okupazioaren alderdi behagarriak), funtzioari (osasun fisikoan eta bizi-gogobetetzean nola eragiten duen) eta esanahiari (testuinguruan parte hartzeko esperientzia subjektiboa) erreparatuz.


Shelby (Indiana)

Shelby Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lake konderrian kokatuta dago, Indiana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Francofonte

Francofonte Italiako udalerri bat da. Sirakusako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak.

Francofontek honako udalerri hauekin egiten du muga:


Hancock konderria (Indiana)

Hancock konderria (ingelesez: "Hancock County"

) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greenfield da. 2010eko zentsuaren arabera biztanle zituen, kilometro koadroko azaleran.

Geografia.

Hancock konderriak kilometro koadro ditu. Horietatik ura dira. Beste lurra dira. Biztanleria dentsitatea 88,03 da.

Demografia.

2010eko zentsoan bizi ziren pertsonetatik txuriak edo hispanoak dira. Horietatik "hispano edo latino" kategorian dira. beltzak edo afroamerikarrak. amerikar natiboak ziren eta Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. asiarrak ziren. "Bestelako arraza bat" kategorian biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan pertsonek kokatzen zuten.


Bioestimulatzaileak

Bioestimulatzaileak substantziak edota mikroorganismoak dira, eta horien funtzioa mantenugaien xurgapena eta asimilazioa hobetzen duten prozesu naturalak estimulatzea , estres abiotikoa tratatzea edo ezaugarri agronomiko batzuk hobetzea da. Bioestimulatzaileak erabiltzearen helburua kalitate hobeko uztak lortzea eta laboreen arazo ohikoenetako batzuk konpontzea da, hala nola hezetasun falta, argi gutxi, etab. Izan ere, horiek guztiek galerak eragin ditzakete balio komertzialean.


Eviota pseudostigma

Eviota pseudostigma "Eviota" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.


Swords

Swords (irlanderaz: "Sord Cholm Cille") Irlandako Errepublikako Fingaleko konderrian (antzina Dublingo konderrian zegoen) kokatzen den hiria da, Dublin hiriaren kapokaldean hain zuzen ere, Dublingo aireportutik oso gertu. Dublinen erdigunetik 13 kilometro iparralderuntz kokatzen da.

Geografia.

Swords Fingal konderriaren erdigunean kokaturik dago, Ward eta Broadmeadow ibaien artean, eta Broadmeadow estuariaren barrenean. Gerriko berde batek inguratzen du hiria.

Historia.

Kondairak dioenez Kolunba Ionakoak putzu bati muxu eman zion eta "Sord" izeneko herria sortu zuen 560 urtean. Edozelan ere, irlanderazko "An Sord" izenak "ur putzua" esan nahi du eta badirudi vikingoen garaitik putzu garrantzitsu bat izango zela bertan.


Ontza (unitatea)

Ontza masa unitate bat da. Antzinako Erroman erabiltzen zen, pisuak zehaztasun handiagoz ezagutzeko. Gaur egun, ez da erabiltzen herrialde anglosaxoietan baizik.

Antzinako Erroman erabiltzen zen ontza Erromako libraren hamabiren bat zen eta 27,35 gramo edo 0,967 Avoirdupois ontza inguruko pisua zuen.

Herrialde anglosaxoietan bi ontza erabiltzen dira:


Magnesiorowlandita-(Y)

Magnesiorowlandita-(Y) mineral bat da.

Ezaugarriak.

Magnesiorowlandita-(Y) elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: <chem>Y4(Mg,Fe)(Si2O7)2F2</chem>. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.


Hudson (New York)

Hudson New York estatuko hiri bat da. Columbia konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.


Martin udalerria, Crawford konderria (Illinois)

Martin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Crawford konderrian. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen, eremuan.

Ekonomia.

2020ko zentsuaren arabera, Martin udalerrian 162 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak estatubatuar dolar ziren.


Philautus hosii

Philautus hosii "Philautus" generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.