Jacques de Flesselles

Jacques de Flesselles (1730eko azaroaren 11 - Paris, 1789ko uztailaren 14a) Parisko merkatarien azken prebostea izan zen, Bastillaren Hartzean hila. Hurrengo egunean, demokratikoki aukeratu zen Parisko lehen alkatea, Jean Sylvain Bailly.

Bizitza.

Beste kargu batzuen artean, Moulins, Rennes eta Lyoneko Intendente karguak bete zituen, azken honetakoa, 1768 eta 1784 bitartean. Hala ere, nabarmendu zena, Parisko merkatarien preboste izan zen, kargu honetarako, Louis le Peletierren ordezko bezala aukeratua izan zena, kargu honetan, 1789ko apirilak 21ean hasi zelarik.

Maiatzaren 27an, hiribilduko hiru ordenatako hautesleek, Parisko Udaletxean laguntzea eskatu zioten, hiriaren kudeaketan esku hartuz, Prebosteak arbuiatu zuen eskakizuna, legez kanpokotzat jotzen baitzuen. Erabaki hau, Jacques Necker ministroak babestu zuen. Hala ere, ekainaren 25ean, berriz eskakizun bera egiten da, eta presio publikoak, Flessellesek, hautesle hauetako hamabiren partehartzea baimentzea eragin zuen.

"Biltzar orokor" honen lehen ekitaldian, uztailak 13an ospatu zena, Jacques de Flesselles presidente aukeratua izan zen. "Herri goardia" bat sortzera behartua sentitu zen, tropa ekipatzeko aurki Charleville-Mézièreseko 12.000 fusil iritsiko zirela iragarriz. Baina fusil horiek ez ziren sekula iritsiko.

Uztailak 14an, Bastillaren Hartzea gertatu zen eguna, Parisko Errege Jauregian bildutako iraultza komite batek, hiriaren kontrola hartuko zuen. Egun horretan bertan, Jacques tiro batez hil zuten. Burua moztu zioten, eta, bere burua, pika batean sartua izan zen, Parisko kaleetan zehar erakutsia izan zelarik, Bernard de Launayrenarekin batera.

Honela, behin betiko, Parisko merkatarien preboste kargua ezabatua geratu zen, laurehun urte baino gehiagoko historia zuen kargua, Parisko Alkate kargu demokratikoagatik aldatua izan zena.


Euskadi Ta Askatasuna

Euskadi Ta Askatasuna, ETA siglez ezagunagoa, Euskal Herriaren independentzia eta sozialismoa lortu nahi zituen erakunde armatu klandestinoa izan zen, 1958ko abenduan sortua, eta 2018ko maiatzaren 3an desegina. Euskal Nazio Askapenerako Mugimenduaren barruan, talderik esanguratsuenetarikoa izan zen, baita euskal gatazkak izan zuen partaiderik garrantzitsuena ere.

ETAk bere burua «nazio askapenerako euskal erakunde sozialista iraultzaile»tzat zuen. Goiburua «"Bietan jarrai"» zuen. Hainbat Estatuk (Ameriketako Estatu Batuak, Espainia, Frantzia eta Kanada) eta nazioarteko erakundek (Europako Kontseilua, Nazio Batuen Erakundea, Europol eta abar) erakunde terroristatzat izendatu zuten.

1968tik 2010 arte, ETAren ekintza arruntenak lehergailu eta arma bidezkoak izan ziren, pertsonen nahiz ondasunen aurka. Gutxienez 758 gizabanako hil zituen, bereziki Espainiako segurtasun indarretako kideak, baina baita politikariak, epaileak, enpresaburuak, kazetariak, droga-trafikatzaileak eta halako kargu edo ogibide publiko berezirik ez zuten lagunak ere. Hainbat enpresabururi estortsioa egin zien, iraultza-zerga delakoa ordainarazteko; eta bahiketak ere egiten zituen.

XXI. mendean zehar Dena da ETA doktrina politiko-juridikoaren ondorioz, Espainiako legediaren aurrean etakidea nor zen eta nor ez zen desitxuratu egin zen. Besteak beste, 2002az geroztik Alderdien Legearen ondorioz hainbat alderdi politiko, 600dik gora hautes zerrenda eta gizarte-antolakunde legez kanpo utzi zituzten Hego Euskal Herrian, ETArekin nolabaiteko «lotura» izatea egotzita. ETAk hainbat aldiz egin zituen su-etenak eta Espainiako Gobernuarekiko negoziazioak. 2010az geroztik ez zituen armak erabili, eta 2011z geroztik Espainiako eta Frantziako gobernuekin bake elkarrizketak egiteko saioak egin zituen, baina gobernu horiek uko egin zioten. Azkenean, ETA gizarte zibilaren laguntzaz 2017an armagabetu zen.

2018ko maiatzaren 3an, Kanboko Topaketa edo Gatazkaren Konponbidea Aitzinatzeko Nazioarteko Topaketaren bezperan, agiri baten bidez bere behin betiko desegitea iragarri zuen. 21. mende hasieratik, ETAk eragindako biktimak eta kalteak bete-betean sartu ziren Hego Euskal Herriko eta, ñabardurak ñabardura, Espainiako agenda politikoan eta gizartean, haien oroimena gal ez zedin; aldi berean eta haren lorratzean, beste eragile politiko armatuen ekintza eta kalteen oroimenak ere oihartzun handiagoa hartu zuten.

Izena.

1958. urtearen amaieran Jose Luis Alvarez Enparantza "Txillardegi"k, Jose Maria Benito del Valle Larrinagak, Julen Madariagak eta Iñaki Larramendik Deban eginiko bileran, Txillardegik proposatuta, "ETA" izena jarri zioten (izen osoa "Euzkadi Ta Azkatasuna" izanik); "ATA" ("Aberria Ta Azkatasuna") izena jartzea ere pentsatu zuten, baina gipuzkeraren mendebaldeko hizkeretan «ahatea» esan nahi duelako baztertu zuten.

Urte haietan, "Euskadi" izenak oso karga politiko handia zuen. Izan ere, diktadura garai hartan, debekatuta eta gogor erreprimituta zegoen "Euskadi" hitza erabiltzea; "Euskal Herria", berriz, eragozpenik gabe erabil zitekeen. Beraz, frankismoaren aurka ziharduten abertzaleek (EAJ, Ekin, Euskadiko Mugimendu Sozialista...) eta ezkertiarrek (PSOE, EPK, errepublikarrak...) "Euskadi" terminoa erabiltzen zuten. Hasieran, "Euzkadi" zetadun idazkerarekin (ETAk berak egin zuen bezalaxe). Gero, 1968an, Euskaltzaindiak "Batasunerako hiztegia" argitaratu zuen, euskara batuaren hastapena, eta hor "eusk-" erroa ese hizkiaz idatzita ageri zen; horren eraginez, "Euskadi" idazkera nagusituz joan zen.

Historia.

Aurrekariak.

Eusko abertzaletasuna noiz hasten den erabakitzea zaila bada ere, euskal nazionalismoaren sorrera XIX. mendearen amaieran eman zen, Sabin Aranaren ekimenez. Besteak beste Euskal Herrian ematen ari zen industrializazioa azkarra, Karlistaldien ondorengo foruen abolizioa zein Europa osoan zehar gertatzen ari zen fenomeno nazionalistaren ondorio izan zen gertakari hori. XX. mendearen hasieran, zatiketa handia zegoen Eusko Alderdi Jeltzaleak proposatzen zuen abertzaletasunaren eta geroz eta nabarmenagoa zen langile mugimenduaren artean. Jeltzaleek langile mugimendua kanpotarren mehatxutzat ikusten zuten; eta langile askok, EAJ burgesiaren alderditzat. Era berean, EAJk langileen eta kapitalaren arteko harremana dagoela aldarrikatzen zuen, "bizkaitarren" aurka. Langile mugimenduak gora egiten du XX. mendearen hasiera osoan, eta jeltzaileen inguruan ere sortzen dira ezkerrerantz joaten diren lehen indarrak: 1911n ELA sindikatua sortu zen, Eli Gallastegik Jagi-Jagi korrontea sortu zuen eta 1930ean Eusko Abertzale Ekintza sortu zen. 1935ean Euskadiko Partidu Komunista sortu zen, Jesus Larrañaga Txurruka eta Juan Astigarrabiaren ekimenez. Alderdi honek nazio ikuspuntuari errespetua zion. Hala ere, mugimendu hauek bizitza laburra izan zuten, Espainiako Gerra Zibilak eta ondorengo frankismoak ezkerreko zein abertzale ziren mugimendu guztiak klandestino bilakatu zituen, eta EAJren kargu gehienak deserrira joan ziren.

Bigarren Mundu Gerran zehar EAJren helburua bikoitza izan zen. Alde batetik, Eusko Jaurlaritza mantentzeko lanak hartu zituen; bestetik, nazismoaren amaierak Francoren diktaduraren amaiera ekarriko zuela pentsatuz, aliatuen zerbitzu sekretuekin lankidetza abiatu zuen. Espainiako ezkerra suntsituta geratu zen frankismoaren ondorioz. 1947ko frankismoaren aurkako grebaren ondoren ezkerra eta abertzaletasuna biltzen zituzten aldarrikapenak hasi ziren. Errepresio bortitza eragin zuen beste greba orokor bat ere izan zen 1951n. Testuinguru horretan sortu zen Ekin.

Ekinen sorrera.

Artikulu nagusia: «Ekin (historikoa)»

1951-1952 ikasturtean Deustuko Unibertsitatean eta Bilboko Ingeniaritza Eskolako ikasle talde batek Ekin isilpeko talde politikoa sortu zuten. Taldearen helburua formakuntza politikoa zen, kideen artean eztabaida sustatzea eta kontzientzia politikoa hartzea. Ia guztiak familia jeltzaleetako kideak ziren, eta kide ezagunak dira Iñaki Gainzarain, Jose Maria Benito del Valle, Alfonso Irigoyen, Gurutz Ansola, Manu Agirre eta Julen Madariaga. Azken honek Punto y Hora aldizkarian egindako elkarrizketa batean aipatu zuenean, ez ziren EAJko militanteak, baina laster hasi ziren EGIrekin batera elkarlana bilatzen. Bere funtzio nagusia formazioa izanda, liburuak ekarri zituzten Buenos Airestik, eta ezkutuan zeuden beste batzuk berreskuratu zituzten. Ekinek abertzaletasun tradizionalari laikotasuna eta ikuspuntu sozialdemokrata gehitu zion. Lehenengo urtean bertan Donostian beste talde bat sortu zuten, Rafa Albisu, Iñaki Larramendi eta "Txillardegi"k. Txillardegiren sarrerarekin abertzaletasuna abizen eta arraza kontzeptuetatik aldendu eta hizkuntzaren inguruko abertzaletasun berria sortu zen. Ekarpen honek bi aldaketa ekarri zituen abertzaletasunean: alde batetik, euskaldun berriak egin zitezkeen, hizkuntza ikasiz, eta bestetik, euskararen batasunak Euskal Herriaren batasuna ekarriko zuen. Esentzialismotik existentzialismorako bidea, katolizismotik laizismora eta ezkerreko posizioaren eztabaida ere Txillardegiren ekarpena izan ziren.

Lehenengo urteetako formakuntza saioen ostean, 1955tik aurrera EAJrekin batera lana egiteko saiakerak hasi zituzten. Une hartan 50 talde baino gehiago zituen Ekinek herriz herri. Hilabeteetako eztabaidaren ostean EGIrekin elkartu ziren Gipuzkoan. Bizkaian eztabaida luzeagoa izan zen eta 1957ra arte ez zuten batasun hori lortu. Talde honi "EGI-Conjunto" izena eman zioten, eta Donostian bulego klandestino bat ireki zuten, euren ekimenak biderkatuz. Hala ere, talde hori nahiko modu artifizialean sortu zen, eta nahi zuten klandestinitatea mantentzeko arazoak izan zituzten, EAJko Juan Ajuriagerrak EGIko kide fitxatuak jarri baitzituen eurekin lanean. EAJk Ekin taldea bere barruan egonda kontrolatu nahi izan zuen; eta, horretarako, EGIko kide ezagunak jartzeaz gain, bere diziplinaren barruan jarri zuen. Gainera, EAJren barruan ere barne-borrokak zeuden: Parisen zegoen bigarren zuzendaritza batek (Txillardegik "A Taldea" izenarekin identifikatzen duena) Ekin erabili nahi zuen Ajuriagerra botatzeko, eta gero eurak bota, marxismo-leninismotik gertu zeudela argudiatuz. Ajuriagerrak, egoera ikusita, Ekineko kideen izenak publiko egin zituen, eta eurekin ez kolaboratzeko deia egin zuen. EAJk Benito del Valle kaleratu zuen, honek Poliziak fitxatuta ez zituen pertsonak bakarrik egotea proposatu zuenean, zuzendaritza aldatzeko proposamen matean.

Egoera hau ikusita, Ekineko hainbat kidek, bakarrik ezagunak zituztenekin talde berri bat egitea erabaki zuten, EAJrekiko harremana moztu zuen, eta klandestinitatera bueltatu zen.

ETAren sorrera.

1958ko Abenduan Deban egindako bilera batean ETA sortu zen. Parisen zegoen Eusko Jaurlaritzari gutuna bidali zioten euren burua aurkeztuz, eta data esanguratsu bat ematearren uztailaren 31n sinatu zuten gutuna. Hala ere, data hori asmakuntza hutsa izan zen. EGI-Conjuntorekin albo batera utzi ziren hainbat gai ideologiko berriro hartu zituen ETAk: laizismoa, ezkerreko pentsamendua eta euskara eta kultura jartzea euskalduntasunaren erdigunean, arrazaren ordez.

Ekinetik ETAra doazen urte gutxi horietan, aldaketa nabarmenak daude munduko zein Euskal Herriko testuinguruan. Gerra Hotzaren ondorioz sorturiko hainbat talde armatu marxista berri daude, alde batetik, eta deskolonizazio prozesuan dauden beste hainbat, bestetik. 1959an Kubako Iraultza gertatzen da eta 1960an Algeriako Gerran Frantziak lehen galdera garrantzitsuak ditu. Espainiar estatuak krisi handia bizi du, autarkiaren eta Gerra Zibilaren ondorengo urteetako egoeraren ondorioz. Honi erantzuteko frankismoak Egonkortasun Plana aurkeztu zuen 1959an. Plan horrek liberalismoa areagotu zuen, besteak beste soldatak murriztuz eta migrazio fenomeno handia sortuz. Madril, Katalunia eta Euskal Herria izan ziren espainiar migrazioa jaso zuten gune garrantzitsuenak, eta bi hamarkadetan Hego Euskal Herriko biztanleria bikoiztu zen, langile klasea eremu guztietara hedatu zen eta landa eremuetako herriak tai gabe hazi ziren.

Testuinguru horretan ETAk ekintzak eta formakuntza batzen zituen, programari emanez garrantzi handiagoa ekintzari baino. Bere printzipio ideologikoak eta organizatiboak "Liburu Zurian" daude jasota, Ekinen garaiko testuen bilduma bat, klandestinitate arau zorrotzekin. Egiten zituzten ekintza motak eta EGIk egiten zituenak oso antzekoak ziren: ikurrinak leku zailetan jartzea eta margoketak. Hala ere, bietako inork ez zituenez izenez aldarrikatzen, poliziak uste zuen guztiak EGIren ekintzak zirela. Testuinguru horretan, Poliziak atxiloketa masiboak egin zituen EGIren egituren aurka, guztiz ahulduz baina ETA ukitu gabe. 1959an hiru lehergailuk eztanda egin zuten Gasteizen, Santanderren eta Indautxun. Une hartan ETAk ez zituen aldarrikatu, baina bai urte batzuk geroago; hala ere, egiletzaren inguruan dudak daude. 1960an 339 apaizen agiria argitaratu zen, eta atxiloketak ugaritu ziren, tartean Txillardegirena. Askatu zutenean Ipar Euskal Herrira alde egin zuen, lehen etakide erbesteratua izan zen. Poliziak ETAren siglak ezagutzen zituela jakinda, ekintzak sinatzen hasi ziren. Estatuak "Bidelapurreria eta Terrorismoaren aurkako Legea" aldatu zuen urte horretan bertan.

Bortxaren erabileraren hasiera.

Ernest Lluchen ustez —gerora ETAk hil zuen—, ETAk jarri zuen 1960ko ekainaren 27an Amara Zaharreko (Donostia) FEVE tren geltokian lehertu zen bonba, Begoña Urroz Ibarrola 22 hilabeteko haurtxoa hil zuena. Teoria horrek zabalkundea izan zuen, baina Espainiako Barne Arazoetako Ministerioaren eta Guardia Zibilaren estatistikek beti azaldu dute 1968an hil zuela ETAk lehendabizikoz. Gainera, hainbat ikertzailek erakutsi dute atentatua ETAri egozten dion teoria funtsik gabea dela, eta Urroz hil zuen bonba DRIL sare antifrankistak jarri zuela. Egilea DRIL izan zela dago jasota, era berean, Espainiako poliziak 1961ean egindako txostenean (2013 arte isilpean gordea). Hala ere, ikerketa eta datu gehienen kontra, 2010eko urteetan, Espainiako Gobernuak babestu egin zuen ETAren egiletza, baita NBEko Segurtasun Kontseiluari teoria horren egiazkotasuna helarazi ere.

1961an Frankismoak "25 urte bakean" ospakizun eta marketing kanpaina jarri zuen martxan. Urte horretan bertan Jose Antonio Etxebarrietak hitzaldia eskaini zuen Parisko euskal zentroan, "No podemos hablar de Paz" izenarekin. Hitzaldi horretan borroka armatuaren beharra azpimarratu zuen, eta garaiko jeltzaleen aurka jardun. Lege zaharrera itzuli nahi izatea "nahikoa ez zela" esan zuen, eta 1961ko medioekin egin behar zela erantzuna:

1961eko uztailaren 18an, Francoren aldeko soldadu ohiez betetako tren bat burdinbidetik ateratzen saiatu zen, trenbideko torlojuak askatuz, eta Espainiako bandera zenbait erre zituzten Donostian. Ekintzaren ondorioz, atxiloketa ugari izan zen eta Madariaga, del Valle, Irigarai eta Elosegi atzerrira joan ziren, besteak beste. Horrela, erakundearen barne antolaketa deseginik geratu zen. Presaka eta marko teorikorik gabe egindako ekintza hartaz idatzi zuen Julen Madariagak "La insurrección en Euzkadi" lanean.

Garai historiko honetan asko dira biolentziaren, deskolonizazioaren eta iraultzaz idazten ari diren egileak. Bi dira, ildo honetan, ETAren garapenean eragin handia izan zuten liburuak. Lehena Frantz Fanonen "Lurraren kondenatuak" izan zen. Liburu hartan, marxismo heterodoxoa teorizatzen zen, deskolonizazioaren alde agertzeko. Jean-Paul Sartrek idatzi zuen hitzaurrea eta 1961an frantsesez eta 1963an gaztelaniaz argitaratu zen. Bortizkeria nahitaezkoa zela adierazten zuen, elite burgesen kritika egin zuen (ETAk EAJrekiko zuen distantzia handitzeko erabili zuen argudiaketa) eta antolaketa maila altua eskatzen zuen, baina leninismoari kritika eginez. Ildo horretan, ETAk bide antikolonial edo "hirugarrenmundialista" hartu zuen. Bigarren liburu garrantzitsua Krutwigen "Vasconia" izan zen. Liburu horren atal batzuk ETAk erabili zituen bere militanteen formakuntza saioetan. Hala ere, Txillardegik esan zuenez, liburu hori ez zen "ez Biblia ez tabu".

ETAk, bada, 1968an hil zuen lehendabizikoz, hainbat urtez bestelako ekintzak egiten aritu eta gero: kaleetan ikurrinak jarri, salatariak mehatxatu eta ehunka plaka frankista hautsi, batik bat. 1968ko ekainaren 7an, Olarraingo (Tolosa) errepide kontrol batean ustekabean harrapatuta, Xabier Etxebarrieta eta Iñaki Sarasketa etakideek José Pardines guardia zibila hil zuten. Bi etakideek ihesari emanda, guardia zibilek Etxebarrieta hil zuten, eta Sarasketa atxilotu. Bi hilabete geroago, abuztuaren 2an, ETAk Melitón Manzanas polizia-buru eta torturatzailea hil zuen Irunen: ETAk egindako aurreneko hilketa planifikatua izan zen. «Hilketa horretan eman zuen pausoa ETAk. Pauso hori ematea kosta egin zitzaien orduko ETAkoei, familia katolikoetatik zetozen eta. Ez zegoen boluntario askorik», azaldu zuen Jose Antonio Pagolak.

ETAren printzipioen, egituraren eta ideologiaren sorrera.

Euskadi Ta Askatasunaren printzipioak

Euzkadi eta Azkatasuna (ETA) Euskal Nazioaren Askapenerako Mugimendu Iraultzailea da, aberriaren aldeko Erresistentzian sortua, eta alderdi, erakunde nahiz organizazio orotik independientea.

ETAk, politikaren esparruan, honako hau defendatzen du Euzkadiri begira:

1962ko maiatzean, ETAk lehen biltzarra egin zuen, eta fronte berezietan egituratu zen erakundea: politikoa, kulturala, langileena eta militarra. Oinarri politiko eta ideologikoak finkatu zituen: zentralismorik gabeko demokrazia Euskal Herriarentzat, nazioen elkarte federala Europan, militarismoa gaitzestea eta erlijio loturarik gabeko estatua. Ekonomian, sozialismoaren alde agertu zen ETA, nahiz eta oso konkretua ez izan. Biltzarraren ondoren zortzi urtetan aurrera eramateko egitasmoa onartu zen, bi urteko epeetan banatua (zabalkundea egiteko, burkideak prestatzeko, armak eta dirua biltzeko eta ekintzetarako).

Urte hartan bertan, bigarren biltzarra egin zen eta kide berri ugari sartu ziren erakundean. 1963an poliziak buruzagiak atxilotu zituenean, EGI erakundeko kide asko sartu zen ETAn.

1963ko apirila-maiatza artean III. Biltzarra egin zen, jasotako errepresioaren ostean berrantolatzeko asmoz. Garai horretan, "La insurrección en Euzkadi" izeneko liburua ekoiztu zuten. Bere egile nagusia Julen Madariaga izan zen, baina Federico Krutwigen "Vasconia" liburutik hartuko zuen, Claude Delmasen "La Guerre Révolutionaire"tik, eta lehen aipatutako Jose Antonio Etxebarrietaren oharretatik.

1965ean laugarren biltzarra egin zen eta 1967an bosgarrena, erakundearen sortzaileak eta kide zaharrenak atzerrian zeudela. Burkide berriek marxismoa bereganatu zuten eta hori zela eta, burkide zaharrekin eztabaidak hasi ziren.

Zatiketak.

1970ean seigarren biltzarra egin zen, eta ETA VI.a (joera troskistakoa) eta ETA V.a (partaide gehienak preso edo atzerrian zituena) bereizi egin ziren. Abenduaren 28an Burgosko prozesua hasi zen: sei etakideri heriotza zigorrak ezarri zitzaikien, baina handik bi egunera, nazioarteko presioak eraginik, Francok zigorrak aldatu behar izan zituen.

Urte haietan, zatiketa handiak izan ziren: ETA VI.ekoak Liga Komunista Iraultzailean sartu ziren, Langile Abertzale Iraultzaileen Alderdia (LAIA) sortu zen, fronte militarrak LAB sindikatua eratu zuen... 1973an poliziak «Txikia», ekintza armatuen arduradunetako bat, tiroz hil zuen eta horri erantzunez, ETAk bere historiako ekintzarik garrantzitsuena egin zuen: Luis Carrero Blanco almirantea hil zuen Madrilen. Carrero une hartan Espainiako gobernuko lehendakaria zen, eta Franco hildakoan, haren tokia hartuko zukeela jotzen da.

Horrela, ETA frankismoaren aurkako erreferentzia bihurtu zen Europa osoko jende askorentzat. Espainiako trantsizioari begiratuta, Carrero Blanco hiltzeak frankismoaren gainbehera bizkortu zuela jo izan da. Hala, bada, ETAk kapital politiko handia bereganatu zuen Burgosko epaiketaren bidez eta Carreroren hilketaren ondorioz.

Hamarkada hartako nazioarteko beste erakunde armatuei elkartasuna adierazi zien (Kurdistan, Vietnam, Uruguai, Aljeria...) 1972ko maiatzean, modu publikoan; halaber, beste bi erakunde europarrekin batera agerraldi bat egin zuen: Askapenerako Frente Bretoia (FLB) eta "Irish Republican Army" edo Irlandako Armada Errepublikarra (IRA).

1974an eztabaidak izan ziren eta taldea bi zatitan banatu zen: ETA militarra (ETA-m) eta ETA politiko-militarra (ETA-pm). Azken horretan Eduardo Moreno Bergaretxe "Pertur" nabarmendu zen eta "Bereziak" taldea sortu zen (Euskal Herritik kanpora ekintza armatuak egiteko arduradunak). ETA militarrak atentatuak egiten segitu zuen. Bitartean, diktadurak polizia-egoera berezia ezarri zuen eta ATE ("Anti Terrorismo ETA") taldea sortu zuen.

Kartzelak eta erbestea etakidez beteak zeuden, eta horrela "Komando Bereziak" sortu ziren. 1975ean KAS (Koordinadora Abertzale Sozialista) sortu zuen ETA politiko-militarrak, ETAren inguruan sortutako zenbait talde biltzeko asmoz. Irailaren 27an ETA politiko-militarreko Juan Paredes «Txiki» eta Anjel Otaegi fusilatu zituzten FRAPeko ("Fronte Iraultzaile Antifaxista eta Patriotikoa") hiru kiderekin batera. Haiexek izan ziren Francoren gobernuko azken heriotza zigorrak.

Espainiako Trantsizioaren aurka.

1975eko azaroaren 20an Franco hil zen eta urtebete geroago, Suárezen gobernuak erreforma politikoaren proiektua aurkeztu zuen. Uztailean "Pertur" desagertu egin zen; argi ez badago ere, familiaren ustez Bereziak taldeak hil zuen. Orduan hasi ziren ETAren eta Espainiako gobernuaren arteko harremanak.

1977an Espainiako hauteskunde orokorrak iritsi ziren, eta ezker abertzaleak abstentzioa eskatu zuen amnistiaren aldeko manifestazioetan. Ekainean erakundeak inoiz baino eraso gehiago egin zituen: 11 egunetan 34 eraso. Urte hartan aldaketa asko izan ziren: ETA politiko-militarrak su-etena proposatu zuen amnistia osoaren eta legeztatze politikoaren truke, "Bereziak" taldea ETA militarrera pasa zen eta ETA politiko-militarra KAS utzi zuen Euskadiko Ezkerraren (EE) alde azaldu zen.

Ipar Euskal Herrian Biltzar Nagusiak egiten zituzten, Biltzar Ttipia edo zuzendaritza aukeratzeko. Zortzi sail zeuden banaturik: Informazioa, Propaganda, Komando Legalak, Komando Ilegalak, Politika Bulegoa, Ekonomia, Harreman Internazionalak eta Mugak. Berrantolaketaren ondoren, erakundeak komando iraunkor bat bidali zuen Madrila. Lehenengo ekintzan armadako bi kide hil ziren. Erantzuna gogorra izan zen: 1978ko abenduan, ETAren barnean mito bat, Jose Miguel Beñaran" Argala", hil zuten.

Hego Euskal Herria bitan banatzen zuen Gernikako Estatutua sortzen eta onartzen zen bitartean, erakundeak bere historiako eraso armatu handienak egin zituen. 1978an, ETAk 75 pertsona hil zituen; hurrengo urtean 71, eta 1980an 81 hildako izan ziren. ETA politiko-militarrak Mediterraneo itsasertzeko turismo industriaren kontra eta Lemoizko zentral nuklearraren kontra (Iberduero enpresaren aurka zuzenduz, bereziki) egin zituen atentatuak. ETA militarra, berriz, Espainiako Estatuaren kontrako zuzeneko borrokara bideratu zen.

1980ko hamarkada: ETA pm desegitea, espainiar talde paramilitarrak sortzea eta Aljerko elkarrizketak.

1981eko estatu kolpea emateko ahaleginaren ondoren, ETA politiko-militarrak su-etena adierazi zuen eta desegiten hasi zen. Espainiako Gobernuak eta Espainiako segurtasun indarrek ETAren kontrako jarduerari forma berriak eman zizkioten: batez ere Ipar Euskal Herrian militante, lagun eta abertzaleak hiltzeko talde paramilitarrak eratu ziren (Triple A, GAL, Batallón Vasco Español). 1982an Nafarroa Garaia eta EAE banatu ziren eta PSOEk hauteskundeak irabazi zituen. Denbora horretan (1977-1984) ETAk 500 pertsona inguru hil zituen.

Urte hartaz geroztik, zenbait burukidek erakundea utzi zuten, Espainiako Gobernuak berriro herriratzeko egindako proposamena onartuta. 1986an Maria Dolores Gonzalez "Yoyes" horrexegatik hil zuen ETA militarrak. Une hartatik aurrera, euskal gizartean ETAk borroka amaitu beharra ala horretan segitu beharraren eztabaida biziki piztu zen. 1988an EAEko alderdi politiko guztiek (Herri Batasunak izan ezik) ETAren aurkako hitzarmena ("Ajuria-Eneko Hitzarmena") sinatu zuten. 1989 urtera arte Espainia eta Frantziako kartzeletan ia 600 euskal preso sartu zituzten eta atentatu ugari izan ziren, baita hildakoak ere. Urtarriletik martxora bitartean, ETAren eta Espainiako Gobernuaren arteko elkarrizketak izan ziren Aljerren, baina ez zuten aurrera egin, eta dena lehen bezala geratu zen.

1992ko erorketatik Lizarrara.

1992ko martxoan, erakundearen zuzendaritza atxilotu zuten Bidarten eta, horren ondorioz, beste barne berrantolaketa bat gertatu zen. Beste garai batzuetan baino ekintza gutxiago egin zituzten, 1994an Francisco Veguillas teniente jeneralaren aurkako atentatua gertatu arte. Hauteskundeetan geroago Euskal Herritarrok eta azkenik Batasunak —Herri Batasunaren bilakaera—11 eserleku lortu zituen. Hurrengo urtean PPko Donostiako zinegotzi Gregorio Ordoñez hil zuen ETAk Gipuzkoako hiriburuan, eta PPko presidente Jose María Aznar onik atera zen Madrilen eginiko atentatu batetik.

Alderdi Popularrak irabazi zituen 1996ko Espainiako hauteskundeak, eta erakundeak atentatu eta bahiketak egiten segitu zuen. Haietako batzuek sona handia izan zuten, bereziki, Miguel Angel Blanco 1997ko uztailaren 10ean bahitu eta handik bi egunera hil zutenean, adibidez. Oso oihartzun handia izan zuen euskal eta espainiar herritarrengan, baita mundu zabalean ere. Ermuko espiritua izeneko joera eta jarrera piztu zuen. Manifestazio jendetsuak egin zituzten ETAren aurka Euskal Herriko eta Espainiako toki askotan. Blanco hil ondoren, haren izena zuen terrorismoaren aurkako erakundea sortu zen. Euskal Herriko gizarteari zirrararik handiena eragin dion ETAren atentatuetako bat izan da, eta mugarria izan zen: ETAren indarkeriaren aurkako sentimendua biziki indartu zen, baita ezker abertzalearen barruan ere, eta hori baliatuz ETAren eta ezker abertzalearen aurkako errepresioa asko gogortu zen ordutik aurrera.

Lizarra-Garazi eta su-etenaren haustura.

1998ko uztailaren 15ean, Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Baltasar Garzónek "Egin" egunkaria itxiarazi zuen, ETAri laguntzen ziola leporatuta (11 urte geroago, Espainiako Justizia organoek salaketa horietatik guztiz errugabetu zuten egunkaria). 1998ko irailaren 12an Lizarran (EAJ, EA, Euskal Herritarrok, Zutik, Abertzaleen Batasuna, Ezker Batua, EAE/ANV...) eta gizarte mugimenduk. Gero Donibane-Garazin berretsiko zuten, eta Lizarra-Garaziko Hitzarmena izena jarri zioten. Handik oso gutxira, ETAk su-etena deklaratzea erabaki zuen, EAJ eta EA alderdiekin akordio batera iritsi ostean. 1998ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Euskal Herritarrok alderdiak 14 eserleku lortu zituen. Aldi hartan, Aznarren gobernuak Kanarietan eta Balearretan zeuden ETAko presoak Iberiar penintsulara ekarri zituen, eta ETArekin elkarrizketatu zen. Elkarrizketa bat egin zen, Suitzan, baina porrot egin zuen. Erakundeko kideak atxilotzen jarraitu zuen Espainiako gobernuak, eta Joselu Geresta "Ttotto" hilik agertu zen Errenterian, egoera argitu gabean.

ETAk EAJri eta EAri leporatu zien ez zituztela betetzen hiruren artean sinaturiko hitzarmenak, eta 1999. urtearen bukaeran su-etena bukatutzat eman zuen. 2000ko urtarrilean berriro ekin zien atentatuei, eta kanpaina gogorra egin zuen: 14 hilabete horietatik aurrera, 45 heriotza baino gehiago eragin zituen talde armatuak.

2003tik 2006ko su-etenera.

2003ko otsailean, Espainiako Audientzia Nazionaleko Juan del Olmo epaileak "Euskaldunon Egunkaria" —euskara hutsean argitaratzen zen egunkari bakarra— itxiarazi zuen, ETAren tresna izatea leporatuta, eta "Egunkaria"n zuzendaritzako kide edo arduradun ziren hamar lagun atxiloarazi, ETAri loturik izatea egotzita. Erabaki horiek desegokitzat, neurrigabetzat edo eskubideen zapalketatzat jotzen zituen ahots ugari agertu zen. Audientzia Nazionaleko Zigor Arloko epaimahaiak 2010ean plazaratutako epaiak adierazi zuenez, neurri horiek inolako oinarririk gabekoak ziren, eta ETArekin loturarik ez zuten ez "Egunkaria"k, ez "Egunkaria"ren arduradunek.

Batasuna eta ezker abertzaleko hainbat talde (Segi, Askatasuna...) legez kanpo utzi zituzten, arrazoi desberdinak egotzita, horien artean epaitegietan inoiz frogatu gabeko ETArekiko lotura organiko bat. Batasunak ez zuen 2003ko maiatzeko herrietako hauteskundeetan parte hartzerik izan. Honek paradoxaz beteriko egoera ekarri zuen, herri askotan boto baliogabeak izugarri izan baitziren, baita gehiengoa lortu ere batzuetan (Oiartzun, Hernani, etab).

2004an, Josep Lluis Carod-Rovira ERCko presidenteak ETArekin izan zituen elkarrizketa batzuen ondoren, erakundeak Katalunian kanpaina armatua etetea erabaki zuen. Dena den, Rovirak bere elkarrizketan halakorik eskatu ez zuela esan du, edo, behintzat, Espainia osoarentzako tregua eskatu zuela. 2005ean kargu politikoen aurkako atentaturik ez zuela egingo ere jakinarazi zuen. Bitartean poliziak inoiz baino etakide gehiago atxilotu zituen.

Hiru urtez ETAk inor ez hil eta gero, nahiz eta ekintza armatuak ugariak izan (Espainiako administrazioa eta interes turistikoen aurka, "Zerga iraultzaile" delakoa ordaintzen ez zuten enpresaburuen aurka, etab. ), 2006ko martxoaren 24tik aurrera ekintza armatuen , «prozesu demokratiko bat bultzatzeko» asmoz.

Bederatzi hilabete geroago, 2006ko abenduaren 30ean, Madrilgo Barajasko aireportuan bonba autoa jarri eta lehertu zuen, eta, horrela, martxoan hasitako su etena amaiarazi. Hala eta guztiz ere, erakundeak 2007ko urtarrilaren 9an "Gara" egunkariari bidalitako agiri batean su-eten iraunkorra mantentzeko asmoa azaldu zuen. Adierazi zuen hildakorik izateko asmorik ez zuela-eta ordubeteko aurrerapenaz hiru deiren bitartez iragarri zuela bonba autoa jarri izana, eta ondoren polizia aireportuko aparkalekuak husteko gai ez zela izan. Dena dela, atentatuak samina eragin zuen Euskal Herriko eta Espainiako gizartean, eta, "de facto", su-etena hautsi zuen. Gero, 2007ko ekainaren 5ean, ETAk iragarri zuen ekainaren 6ko 00:00tatik aurrera su-etena ofizialki hautsitzat ematen zuela, «negoziaketa prozesu batean aritzeko behar diren gutxieneko baldintzarik ez zegoela» argudiatuta.

2007-2010.

2007ko abuztuaren 24ko goizaldeko 3:30etan ETAko ustezko kide batzuek Guardia Zibilaren Durangoko egoitza eraso zuten. 80 kilo lehergailuz betetako furgoneta batean heltzen ikusi zuten pertsona bat (gizonezkoa iruditu zitzaien), furgoneta kuartelaren ondoan aparkatu eta beste auto batean ihes egin zuen. Furgoneta lehertzean bi guardia zibil zauritu ziren, eta inguruko etxe eta ibilgailu asko kaltetu ziren. Geroago, Zornotzan (Durangotik 12 kilometrora) kotxe bat lehertu zen aparkaleku batean. Ustez Durangon furgoneta aparkatu zuenak ihes egiteko erabili zuena izan zen.

Guardia Zibilaren aurkako ekintza horren ostean, bonba bidezko hainbat atentatu egin zituen ETAk epaitegien, ertzainetxeen eta PSE-EEko egoitzen aurka, besteak beste. Halaber, Capbretonen (Landak, Frantzia) bi guardia zibil hil zituzten.

2008ko martxoaren 7an Isaias Carrasco zinegotzi sozialista ohia tiroz hil zuen Arrasaten, autoan zegoela. Hilketa horrek martxoaren 9ko hauteskundeetarako kanpaina bertan behera utzi zuen.

2008ko abenduaren 3an Inazio Uria enpresaburua hil zuten tiroz, Azpeitian (Gipuzkoa). 71 urte zituen, eta "Euskal Y"-a eraikitzen ari zen enpresetako bateko arduraduna zen, Altuna y Uria enpresakoa, hain zuzen. Eguerdiko 13:03an gertatu zen atentatua, Azpeitiko Loiola auzoan. Ondoren, Ertzaintzak gizon bat aurkitu zuen loturik Itziar (Deba) gainean: hari lapurtu zioten etakideek autoa.

2008ko abenduaren 31n, erakunde armatuak bonba-auto bat zartarazi zuen EITBk Bilbon duen egoitzan. Eraso horrek kalte material nabarmenak eragin zituen, oraindik oso berria zen eraikinean.

2009ko otsailaren 23an, Lazkaon (Gipuzkoa) atentatua egin zuten. Lehergailu bat leherrarazi zuten goizaldeko 3:00ak aldera Lazkaoko PSE-EEren egoitzan.

Urtebete geroago, 2010eko martxoaren 16an Paristik gertu jendarme bat hil zuten etakideekin izaniko tiroketa batean. ETAk bere historian hil zuen frantziar segurtasun indarretako kide bakarra izan zen, eta ETAk hil zuen azken gizabanakoa.

2010etik aurrerako desegitea.

Ekintza armatuak bertan behera uztea.

2010eko irailaren 5ean BBC britainiar hedabidearen bitartez zabaldutako adierazpen batean, ETAkoek «hilabete batzuk» su-etenean zeramatzatela adierazi zuten, «prozesu demokratiko» bat aurrera eraman ahal izateko. Irailaren 19an Bruselako Adierazpenaren sinatzaileekin aurrera begira hartu beharreko neurriak aztertzeko prest zeudela esan zuten. Zurrumurru askoren ostean 2011ko urtarrilaren 10ean su-eten iraunkor, orokor eta egiaztagarria aldarrikatu zuen.

Euskal Autonomia Erkidegoko enpresaburuen elkarteko (Confebask) buru Miguel Lazpiurrek 2011ko martxoan adierazi zuenez, ETAren historian lehendabiziko aldiz, su-eten horretan ez zitzaien enpresaburuei estortsio-gutunik bidaltzen ari, "iraultza zerga" biltzeko. Hurrengo hilean, enpresaburuen elkarteei igorritako gutun batean, ETAk berak baieztatu zuen "iraultza zerga" bertan behera utzia zuela, su-etenaren ondorio gisa.

Borroka armatua behin betiko uztea.

Sakontzeko, irakurri: «Aieteko Bake Konferentzia»

2011ko urtarrilean, Europako Kontseiluak erakunde, talde eta pertsona terroristen bere zerrendan ETA aipatzeari utzi zion. 2011ko urriaren 17an, gatazkaren konponbidea sustatzeko nazioarteko konferentzia egin zen Donostian, Euskal Herriko gatazkari irtenbidea emateko asmoz. Euskal Herriko ordezkaritza zabal eta anitz batek parte hartu zuen konferentzian, nazioarteko zenbait politikari eta bakegintzako ekintzaile nabarmenekin batera.

2011ko urriaren 20an, borroka armatua behin betiko utzi zuela adierazi zuen ETAk. Espainiar eta frantziar gobernuei gatazkaren ondorioak gainditzeko elkarrizketak abiatzeko deia egin zien eta armak desegiteaz hitz egiteko prest agertu zen, lau gai nagusiko bere negoziazio-agendaren barruan:

2012ko urtarrilean, Nazioarteko Egiaztatze Batzordeak ziurtatu zuen ETAk su-etena deklaratu zuenetik eta indarkeriaren behin betiko amaiera iragarri zuenetik eten egin direla ETAren «atentatuak, erasoak, mehatxuak eta estortsioa». 2012ko maiatzean, ETAk adierazi zuen Espainiako eta Frantziako gobernuekin zuzeneko elkarrizketa izateko ordezkaritza bat izendatu duela, eta gobernu horiei dei egin zien lehenbailehen zuzeneko elkarrizketak abiatzeko. Espainiako Barne ministro Jorge Fernandez Diazek baztertu egin zuen ETAren deia; eta Frantziako Atzerri Ministerioko bozeramaile Bernard Valerok adierazi zuen «Euskal Herrian indarkeriaren amaiera bermatzeko Espainia egiten ari den lanarekiko elkartasuna» agertzen dutela eurek.

Negoziazio saiakera Espainia eta Frantziarekin.

2012ko azaroan, ETAk, gatazka armatuari bukaera egonkor eta ordenatua emate aldera, Frantziako eta Espainiako gobernuei bake elkarrizketetarako agendaren gai hauek proposatu zizkien:

ETAren bake elkarrizketetarako bi proposamen horiek (2011koa eta 2012koa) Espainiako eta Frantziako gobernuen ezezkoa jaso zuten.

Armagabetzea.

Sakontzeko, irakurri: «Bakegileak»

2017ko apirilaren 8an, ETA armagabetu zen, bakegileen laguntzaz eta Frantziako Gobernuaren adostasunez; Espainiako Gobernuak uko egin zion armagabetzean parte hartzeari. Zortzi lekutan zeuden armak, guztiak Frantziako Estatuko lurraldean: Ipar Euskal Herrian —Senperen (Lapurdi), Etxarri (Zuberoa) eta Azpilda (Okzitania) artean, eta Barkoxe (Zuberoa) eta Aramitze (Okzitania) artean— eta Okzitanian. Bakegileek armen kokalekuen berri eman zioten poliziari; eta, polizia bertaratu bitartean, armen kokalekuak zaintzeaz eta poliziaren esku geratzen zirela egiaztatzeaz arduratu ziren.

Desegitea.

Sakontzeko, irakurri: «Kanboko topaketa»

2018ko apirilaren 20an argitaratu zuen. Maiatzaren 3an, " " agiriaren bidez ETAk iragarri zuen bere egitura guztiak erabat desegin zituela, eta aurrerantzean ez zuela funtziorik izango, «bere ekinbide politikoa bukatutzat jo» zuelako. ETAren amaieran, nazioartean harridura sortu zuen Espainiako Gobernuak parte hartzeari uko egin izanak; hutsune hori gizarte zibilaren parte hartzeak bete zuen. Biharamunean, Kanboko Topaketa edo Gatazkaren Konponbidea Aitzinatzeko Nazioarteko Topaketa egin zen.

ETAren biktimak.

ETAk bere historian zehar egindako bortxazko ekinbidearen ondorioz hainbat biktima sortu ditu. Horien artean gutxienez 758 hildako, 2.000 zauritu baino gehiago, milaka ekonomikoki estortsionatu, eta gutxienez 21 bahitu (ETApm-k 46 pertsonak era laburrean bahitu zituen beraien kotxeak lapurtu eta lortzeko asmoz). ETAk eta beste talde batzuek 3.600 ekintza armatu egin zituen bere historian zehar ETAk antolatu ez zuen kale borrokaren 4.500 ekintza inguru izan ziren. Gainera, 1.500 eta 2.000 pertsona artean bizkartzainez laguntzera eraman zituen. Eztabaida dago ere ETAk eragindako deserriratu kopuruaren inguruan.

ETAk hildako gizabanakoak.

Sakontzeko, irakurri: «ETAk hildakoen zerrenda»

ETAk hildako lehen pertsona Jose Pardines guardia zibila izan zen, errepide kontrol batean ezustean topo egitean, 1968ko ekainaren 7an. Aurrez antolatutako ekintza armatu batean hildako lehena polizia politiko frankistaren Donostiako buru Melitón Manzanas izan zen. Geroztik, garrantzi eta izen handiko hainbat pertsona hil zituen eta beste hainbat zauritu nahiz bahitu. ETAk hildako azken pertsona Jean-Serge Nérin frantziar jendarmea izan zen. Tartean izandako heriotza kopurua zehaztea zaila da, ekintza armatu ezberdinen egiletza ez dagoelako argi, edo beste talde armatu batzuek egindakoak ere ETAri egozten zaizkiolako. Iñaki Egaña historialariak argitaratutako artikulu batean zenbaki hauen inguruko eztabaida aipatzen da.

Eusko Jaurlaritzaren arabera ETA, ETApm, ETAm, ETA VII, ETA VIII, Komando Autonomo Antikapitalistak, Directorio Revolucionario Ibérico de Liberación, Iparretarrak eta beste talde batzuek hildakoak 837 izan ziren 1960-2013 epean. Horietatik 811 atentatuetan, 15 bahiketa batean, 3 desagertuta daude oraindik, 2 aldarrikatu gabeko hildakoak eta beste 4 "beste batzuk" gisa identifikatuta

ETAren izenpean zein ETA militarraren izenpean hildakoak 758 izan ziren. Hala ere, beste zifra batzuk ere eman izan dituzte biktimen elkarte eta egunkari ezberdinek. Espainako Barne Ministerioak 853 hildako aipatzen ditu bere txostenetan, eta 854 eta 867 artean El País egunkariak. AVT biktimen-elkartearen arabera ETAk hildakoak 955 dira, bertan Corona de Aragón Hoteleko sutean hildako 83 pertsonak sartzen baitituzte. ETAri egotzitako beste gertaera batzuk izan dira, adibidez Marcelino Ugalde ikastetxeko hondamendia edo Oiz mendiko hegazkin istripua. Covite biktimen elkarteak Bilboko Iturriaga haurreskonlaren aurkako atentatua ere ETAri egozten diote, eta denbora luzez El Mundo egunkariak eta bestea batzuek ETAri 2004ko martxoaren 11ko atentatuak egotzi dizkiote. Arartekoaren txosten batek ere 867 direla dio, eta Gasteizen sortu nahi den memorialean 858 aipatzen dituzte.

Eusko Jaurlaritzak egindako ikerketan lau epe zehazten dira ETAren bortxazko historia sailkatzeko. Horiek jarraituz ETAk eta goian aipatutako beste talde armatuek 24 pertsona hil zituzten 1960-1975 tartean, 99 pertsona 1976-1978 tartean, 244 izan ziren 1979-1982 tartean eta 444 pertsona 1983tik 2013ra doan tartean. Hildakoen tipologiaren inguruan ere egin dira sailkapenak. Honela, La Razón espainiar egunkariak 858 hildako oinarri hartuta honako taldekatzea egin zuen: 361 zibilak (euren artean 58 enpresari, epaile edo 39 politikariak ere sartzen dira), 195 Guardia Zibilak, 147 Espainiako Polizia Nazionalak, 82 Espainiako militarrak, 24 udaltzain, 16 ertzain, jendarme 1 eta 32 polizia, militar edo guardia zibil erretiratu. 829 hildako zifra hartzen duen txosten baten arabera 576 hildako Euskal Autonomia Erkidegoan izan ziren, 123 Madrilgo Erkidegoan, 54 Bartzelonan eta 42 Nafarroan. Madril eta gero Donostia da hildako gehien izan dituen hiria: 95.

ETAk hildakoen zerrenda osoa luzea bada, egon dira garrantzia berezia izan duten atentatuak, bai hildakoak garrantzia politiko handikoa zelako, edo sortutako erantzun politiko eta soziala nabarmena izan delako:

Bahiketak.

Bahiketa gehienak ETA politiko-militarrak egin bazituen ere, ETAk (hausturaren aurretik zein ETAm-k ondoren) 21 bahiketa egin ditu bere historian zehar. Horietako gehienen helburua ekonomikoa izan zen, 14ena hain zuzen ere (ikerketa baten arabera 31,2 milioi euro lortu izan ditu horien bidez). Beste bahiketa batzuek helburu politikoak lortzeko helburuarekin egin zituen ETAk: Miguel Ángel Blanco bizirik askatzearen truke edo José Antonio Ortega Lara askatzearen truke Euskal presoen sakabanaketarekin amaitzea eskatzen zuten. José María Ryanen bahiketan Lemoizko zentral nuklearra eraistea eskatu zuten.

1993an Julio Iglesias Zamora bahitu zuen ETAk. Ajuria Eneako Ituna babesten zuten taldeek xingola urdina erabiltzea proposatu zuten horren aurka egiteko, eta publikoki Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundeak proposatu zuela esan zen. Berriro ere hasi ziren Jose Maria Aldaiaren bahiketarekin, eta hortik aurrera bahiketa guztiekin. Ikurra ezagun egiteko ETBko aurkezleak eramatera behartu zituzten, eta kaletik eramaten zuten herritarrak oso gutxi ziren (1.000tik bat baino gutxiago Nafarroan eta Araban, %0,5 baino gutxiago Bizkaia eta Gipuzkoan). Xingola urdina ETAk bahiketa bat egiten zuen bakoitzean erabili ohi zen, baina beranduago Alderdi Popularrak eta beste talde batzuek helburu partidistekin erabili izan dute.

Estortsioa edo "Iraultza zerga".

Sakontzeko, irakurri: «Iraultza zerga (ETA)»

ETAk enpresaburu eta negozio ezberdinetako jabeei "Zerga Iraultzailea" izena ematen zion dirua eskatzen zion, bere aurka ez ekitearen truke. ETAk bide honetatik zenbat pertsona estortsionatu dituen jakitea zaila bada ere, kalkulu batzuen arabera 10.000 pertsonei eskatu zitzaien, eta Gipuzkoan eskatzen zietenen %13k ordaintzen zuen, eta %5 eta %6 artean Araba, Bizkaia eta Nafarroan. Bide honetatik lortutako dirua ETAren diru-sarrera nagusia zen, bahiketa eta banku-lapurretekin batera

. Mikel Buesaren arabera 115 milioi euro lortu izan ditu horrela ETAk bere existentzia osoan. 2011n enpresariek dagoeneko "iraultza zerga" eskatzen ez zietela nabarmendu zuten.

Zaurituak.

Eusko Jaurlaritzaren arabera ETAk eta beste erakundu batzuek 3.390 zauritu eragin dituzte. Era berean, txosten batean kale borroka ekintzak ere eragin dituzten zaurituak ETAri leporatzen zaizkio. Benetako zauritu kopurua zehaztea oso ariketa zaila da, egindako atentatu guztiak direla eta. Badira ere atentatuetatik bizirik atera ziren hainbat pertsona esanguratsu, gerora ETAren biktimen sinbolo ezberdin bilakatu direnak, tartean Irene Villa edo Gorka Landaburu.

Deserriratuak.

Sakontzeko, irakurri: «Euskal Herriko demografia»

Eztabaida dago ere ETAk eragindako deserriratu kopuruaren inguruan. ETAren biktimen talde batzuek eta espainiar prentsak 200.000 baino gehiago izan direla esan izan du, eta Antonio Basagoiti PPko lider izan zenak 309.000 pertsona "falta zirela" adierazi zuen. Espainiako Alderdi Popularrak ere zenbaki 200.000 deserriratuen zenbakia mantendu du. Datu hauek zalantzan jarri dituzte beste egile batzuek, eta zentsoaren %10 izango zela nabarmendu dute kazetari batzuek, hau da, Arrasate bezalako herri batean 1.600 pertsonek herria utzi zutela esan nahiko luke.

ETAri babesa.

Kale borroka.

Espainiako segurtasun indarrek ETAri kale borroka erabiltzea leporatzen zioten, ETA eta haren «ingurua» erakunde beraren partetzat hartuta. Ezker abertzaletik zein ekintza mota horien egileek berek beti ukatu izan dute ETAren eta kale borrokaren arteko lotura hori izan denik.

ETAri erantzuna.

Erantzun politikoa.

Sakontzeko, irakurri: «Ajuriaeneko Ituna» eta «ZEN plana»

Dena da ETA eta ilegalizazioak.

Sakontzeko, irakurri: «Espainiako Alderdien Legea» eta «Dena da ETA»

ETAren aurka egiteko helburuarekin Alderdien Legea egin zuten. Horren ondorioz, ENAMekin harremana zuten alderdi politikoak ilegalak bihurtu ziren 2003. urtetik 2011ra.

ETAkideen aurkako neurri legalak.

Presoak.

Artikulu nagusia: «Euskal Preso Politikoen Kolektiboa»

1977ko Espainiako Amnistia Legearen ondotik eta gaur egun arte, ETArekin zein bere postulatuak defenda ditzakeen beste taldeetako hainbat kide preso izan dira (ikus Dena da ETA). ETAk bere presoak preso politiko direla defendatzen zuen, eta hala egiten zuten ere herritar askok. ETArekin lotura izatea leporatuta 30.000 pertsona inguru izan dira atxilotuak historian zehar, eta horietatik 8.172 etakide izatea leporatu diete; 1977tik 2001era arte 4.770 preso izan ziren. Batez ere 2000ko hamarkadatik aurrera ezker abertzaleko erakundeetako kideak kartzelaratzen hasi ziren, preso kopurua asko handituz.

Presoen aurka hainbat neurri legal hartu dira, "salbuespeneko lege" gisa hartu direnak esparru ezberdinetan. Aljerko eztabaiden porrotaren ostean Ajuriaeneko itunak sakabananetaren erabilerarekin hasi zuen. Ofizialki 1989ko maiatzaren 4an hasi zen, eta Enrique Múgicak iragarri zuen. Hasiera batean EAJ, PSE eta PPren babesa izan zuen neurri honek Geroztik Espainiak zein Frantziak erabili dute sakabanaketa. Sakabanaketaren ondorioz 16 pertsona hil dira presoak bisitatzera zihoazela. 2017an Frantziako Gobernuak iragarri zuen preso batzuk Mont-de-Marsaneko kartzelara gerturatuko zituela.

Presoen aurka hartutako beste neurri bat gehienezko zigorraren handitzea izan da. Neurri horietako bat Parot doktrina izenarekin ezagutzen dena martxan jartzea izan zen. Espainiako 1973ko Zigor Kodearekin zigortutako presoek gehienez 30 urte egin zitzaketen ordura arte kartzelan, legez. Muga horri Zigor Kode hark ahalbidetzen zituen espetxe onurak ezarrita, urtetan murrizten zen espetxealdia 2006ra arte. Urte horretan, baina, Espainiako Auzitegi Gorenak hori aldatu zuen: presoei zigorra arintzeko neurriak jasotako zigor bakoitzari ezartzeko agindu zuen, eta ez, ordura arte bezala, espetxean pasa beharreko gehienezko urte kopuruari. Aldaketa jada zigorra ezarria zuten presoei ezarri zien, irteera eguna atzeratuz. 2012an Europako Giza Eskubideen Auzitegiak bertan behera utzi zuen neurri hau, legezkoa ez zela iritzita.

Kartzelan denbora gehiago emateko beste neurri bat 7/2003 Lege Organikoa izan zen. Honen arabera, 2003tik aurrera epaitutako kasuetan 30 urtetatik 40 urtera pasa zen gehienezko kartzelaldia. 2015ean Alderdi Popularrak "Etengabeko Kartzelaldi Berrikusgarria" onartu zuen, bizi osoko kartzela "de facto" ezarriz.

Preso kopuruaren bilakaera

Errefuxiatuak.

Sakontzeko, irakurri: «Euskal errefuxiatuak (1961-)»

1961 urteaz geroztikako euskal errefuxiatuak izan dira ETAko kide izan edo estatuaren jazarpena izan dutelako. Garai honetako lehen errefuxiatuak ETAren lehen atentatuaren ondoren espainiar poliziak egindako sarekadaren ondorioz izan zen, ekintzaile batzuk erbesteratu zirenean. Geroztik, milaka izan dira euskal errefuxiatuak, gehienetan Frantziara, bereziki Ipar Euskal Herrira, ihes egindakoak, ETA erakundean nahiz borroka politikoan aritzeagatik. Han, frantses gobernuaren jazarpena jasan izan dute aldiro, atxiloketa eta deportazioen bitartez. Errefuxiatuei babesa emateko, elkartasun-taldeak antolatu ziren Ipar Euskal Herrian; horietan aski ezagunak izan ziren Errefuxiatuen aldeko Komiteak. Frantses gobernuaren jazarpenaz gainera, errefuxiatuek espainiar gobernuaren bortizkeria ere pairatu zuten, GAL erakundearen bitartez, besteak beste.

Deportazioa.

XX. mendean, gehienbat 70. eta 80. hamarkadan Espainiako eta Frantziako gobernuak hainbat etakide gartzelan sartu beharrean deportatu zituen. Gaur egun ere Euskal Herrira bueltatu ezin diren ETAko (gaur egun gehien-gehienak etakide ohiak) deportatuak existititzen dira. Agian Sagarren denbora dokumentalagatik ezagunena Alfonso Etxegarai plentziarra da. Sao Toméko uhartean dago 1986tik eta bertatik ezin da legearen barruan atera. Bere garaian, Frantziak Yeu uhartera deportatu zituen hainbat etakide eta horren ondorioz uharte txiki hau Euskal Herrian ezaguna egin zen.

ETAkideen aurkako neurri ilegal eta alegalak.

Gerra zikina eta kontrainsurjentzia.

Sakontzeko, irakurri: «Kontrainsurjentzia Euskal Herrian»

Espainiako Gobernuak ETAri aurre egiteko helburuarekin hainbeste ekintza eta estrategia erabili ditu. ZEN plana lege barruan eginiko plan ezagunenetariko bat da eta GAL aldiz Espainiako Gobernuaren legeetatik haratago joan zen estrategia militar ezagunena.

Errepresioak hildako gizabanakoak.

Euskal Memoria Fundazioaren zenbaketak dioenez, Estatuaren aparatuek edo Estatuaren aginduetara zihardutenek egindako ekintzen ondorioz eta, oro har, gatazkaren esparruan kokatutako gertakarien kariaz, 474 euskal herritar hil dira 1960tik 2010era bitartean. Heriotza horietan ardura zuzena izan dutenen artean, Guardia Zibila nabarmentzen da (119 hil) eta Espainiako Polizia Nazionala da bigarrena (82). Gehienak Gipuzkoan (139 hil) eta Bizkaian (104) hil zituzten. Tirokatuta hil zituzten 165, eta segadan 57. Gizonezkoak ziren 414 hil, eta emakumezkoak 62. Gipuzkoarrak 201, eta bizkaitarrak 138 (eta, herrialde horien barruan, hiriburuen ingurukoak gehienak: Donostialdekoak 96, Bilbo Handikoak 87).

Tortura salaketak.

Sakontzeko, irakurri: «Tortura#Tortura Euskal Herrian»

Tortura kasuak eta salaketak ugariak izan dira Hego Euskal Herrian, ETAren eta, oro har, ezker abertzaleko kideen aurkako jazarpenean. Euskal Memoria Fundazioak hainbat garaitako 4.716 tortura testigantza dokumentatu ditu, torturaren «iraunkortasunaren eta zigorgabetasunaren» erakusgarri. Salaketak ugariak izan arren, torturagatik zigortutako Estatuko funtzionarioak askoz gutxiago izan dira, nazioarteko hainbat erakundek salatu dutenez, Espainiako «terrorismoaren aurkako» legeriak tortura errazten duten eremuei bide ematen dielako (nagusiki, atxilotuentzako inkomunikazio aldia, zeinaren arabera atxilotuak bost egunez egon daitezkeen poliziaren esku epailearen aurretik pasa arte).

ETAren sorreratik, hainbat tortura kasu entzutetsu gertatu dira Euskal Herrian. ETAk burutu zituen lehenengo ekintzekin batera, Francoren erregimeneko poliziak ehundaka lagun atxilotu eta torturatu zituen. Torturek aurrera jarraitu zuten errepresio tresna sistematiko moduan frankismoak indarrean jarraitu zuen bitartean. Espainiako trantsizioan ere ugari izan ziren tortura kasuak. Euskal Herriko gizartean eragin handia izan zuen kasu bat 1981eko otsailaren 13an gertatu zen. Orduan, Joxe Arregi Izagirre etakidea hil zen Madrilgo (Espainia) ospitale batean, jasotako torturen ondorioz. Hiltzear zegoela, «Oso latza izan da» esaldi ezaguna esan zien gela berean zeuden beste bi presori. Haren omenez, torturaren aurkako Euskal Herriko kolektibo batzuek "Torturaren Aurkako Eguna" izendatu dute otsailaren 13a. Aurrerago, 1986 urtean, Mikel Zabaltza orbaiztar gaztea Guardia Zibilak atxilotu ondoren, hilda agertu zen Bidaso ibaian, eskuak eskuburdinez lotuta zituela. Poliziek ihes egin zuela esan zuten arren, aurrerago torturaren ondorioz hil zutela jakin zen, Zabaltzak biriketan zuen ura zela eta, beste hainbat ebidentziaren artean. Denboran aurrera eginez, beste hamaika kasuren artean, aipagarri dira Unai Romano gasteiztar gaztearena, atxiloalditik burua ubelduraz josia atera zena edota Martxelo Otamendi kazetariarena. 2010ean, oraindik, lau guardia zibil zigortu zituzten bi etakide gogor torturatzeagatik.

2012ko otsailaz geroztik (ETAk ekintza armatuak behin betiko utzi eta hilabete gutxira), tortura salaketarik ez du jaso Torturaren Aurkako Taldeak (TAT). Aurrerakada historikoa den arren, inkomunikazioa oraindik indarrean denez, tortura amaitutzat ezin dela jo adierazi zuen TATek.

Hildako etakideak.

Sakontzeko, irakurri: «»

Kide nabarmenak.

Sakontzeko, irakurri: «»

Bitxikeriak.

Etakide ohiak Hego Euskal Herriko eta Espainiako alderdi gehienetan.

Bitxia bada ere momenturen batean Etakideak izan zireneko asko, beranduago politikan sartu eta alderdi politiko anitzetan militatu zuten, hona hemen zerrenda txiki batː

EAJenː

EH Bildunː

Podemosenː

PSOEnː

PPnː

Desagertutako alderdietanː

EEnː

Besterikː

Kanpo estekak.


Ammoperdix griseogularis

Ammoperdix griseogularis "Ammoperdix" generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.


Fernando Ortiz Arana

Fernando Ortiz Arana (Santiago de Querétaro, 1944ko urriaren 26a) Mexikoko politikaria eta Alderdi Iraultzaile Instituzionalean (PRI) afiliatutako legegilea.

Ortiz Arana José Ortiz Antañana higiezinen agentearen eta Virginia Arana Moránen semea da. Queretaroko Unibertsitate Autonomoan lizentziatu zen 1967an Zuzenbidean.

1963an Alderdi Iraultzaile Instituzionalean sartu zen eta 1990eko hamarkadaren amaieran zuzendu zuen. Hiru legealdi ere egin ditu kongresukide federal gisa, 1991n Diputatuen Ganberako presidente legealdi bat senatari gisa eta 1997an eta 2003an gobernadore izateko arrakastarik gabe aurkeztu da.

Erreferentziak.

Iturria: "Diccionario biográfico del gobierno mexicano", Ed. Fondo de Cultura Económica, Mexiko, 1992.


Didako II.a Lopitz Harokoa


Gymnothorax atolli

Gymnothorax atolli "Gymnothorax" generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.


Deportivo Alavés 2016-2017

Entrenatzailea: Mauricio Pellegrino (2016-Egun)

Hamaikakoak.

"Hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak."

Pacheco

Femenía

Laguardia

Feddal

Theo

Llorente

Manu

Ibai

Edgar

Deyverson

Camarasa


Ischnocnema bolbodactyla

Ischnocnema bolbodactyla "Ischnocnema" generoko animalia da. Anfibioen barruko Brachycephalidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Abentura mistikoa

Abentura mistikoa (japonieraz: 摩訶不思議大冒険, Makafushigi Daibōken)

Dragoi Bola anime eta mangan oinarrituriko 3. filma da, 1988ko Ekainaren 9an estreinatu zen. Filma, aurreko "Loti Ederra deabruaren gazteluan"-ren jarraipena da eta euskaratua izan da. Gazteleraz "Aventura Mística" izenburua hartu zuen.

Seriearen istorio paraleloa da, kasu honetan, Dortoka maisuarekin egindako entrenamenduaren ostean gertaturikoa.

Aipatzekoa da film honetan ez daudela pertsonai berririk, bigarren mailako pertsonaiak beste rol batzuetan agertzen direlarik.

Sinopsia.

Oharra: "Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du. "

Chaoz, "Mifan" enperadorea, bere panpina galdu duen mutikoa besterik ez da. Bere bigarrengoa, Mikerroi, Dragoi Bolak bilatzeari ekiteko konbentzitzen dio, desio bezala bere panpina berreskuratzea izanik. Hala ere bere asmo ezkutuak behin Dragoi Bolak aurkitutakoan enperadore bilakatzea da.

Bere armadak Karinen Lur Santua erasotzen dute, beraz Bora Upa bere semearekin Mifan gaztelua arte bidaiatzen da, bertan arte martzialen txapelketa ospatzen ari baita, eta haren irabazlea enperadorea edozein desio eskatu ahalko dio. Bora-ren desioa armada bere lurretik alde egitea da.

Bertan Dortoka maisuarekin topo egiten dute, bere ikasleak Son Goku eta Krilin bertan parte hartzea nahi baitu haiek probatzeko, baina Mikerroi-ren jarraitzaileak ere bertan daude, haien artean Tao Pai Pai eta Metalezko Sarjentua nabarmentzen direlarik. Borrukaren igarotzean Tao Pai Pai-k Bora hiltzen du, bere semaren, Upa-ren, negarrak sortaraziz. Orduan Goku Upa laguntzeko erabakia hartzen du.

Amaieran panpina Mikerroi bere gazteluan ezkutaturik zeukala ohartzen dira denak, eta borruka batzuen ostean, Goku-k dragoi bolak bildu eta Bora-ren berpiztea eskatzen dio dragoiari, denok pozaren pozez ospatuz.

Pertsonaiak.

Mifan-eko pertsonaiak.

"Mifan" inperioa animeko pertsonaiez eraturik dago, baina haien papera desberdina da.

Musika.

Irekitze abestia (opening)

Izte abestia (ending)


Microhyla picta

Microhyla picta "Microhyla" generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Zayn Malik

Zain Javadd "Zayn" Malik ('mælɪk ahoskatua, urduz:

Txikitatik adierazi zuen musikan zuen interesa. Bere amak, ordenagailuan bakarrik abesten denbora asko ematen zuela azaldu zuen. One Direction-en parte zen bitartean zenbait abesti konposatu zituen, hala nola, «Taken», «Everything About You», «Same Mistakes», «Last First Kiss» eta «Summer Love».

Biografia.

Bere gurasoek Yaser Malik eta Tricia Brannan dute izena, eta bi ahizpa gazteago, Waliyha Malik eta Safaa Malik, eta nagusiago bat, Doniya Malik, ditu. East Bowling inguruan hazi zen, eta Fields Primary School-en eta Tong High School-en ikasi zuen.

Zayn txikia zenean, zertxobait hiperaktiboa zen. Izan ere, bere amaren autoarekin askotan jolasten zuen. Bere nerabezaroan, amak Daily Record-en azaldu zuen Zayn-ek bere denbora gehiena ordenagailuan musika entzuten eta bakarrik abesten ematen zuela.

2009an, Zayn The X Factoren audizioetara joan zen, baina nerbioak zirela eta, epaileak agertu aurretik erretiratu zen. Geroago, 2010ean, Mario Dewar Barrett-en "Let Me Love You" abestia abestuz bigarren fasera iritsi zen. Hala eta guztiz ere, ez zuen dantzatu bere mugimenduak ez zituelako perfekzionatu, eta beraz, kanporatuta izateko zorian egon zen. Azkenean, jarraitzeko aukera eman zitzaion, eta One Direction taldean integratu zuten.

The X Factor-en egindako audizioaren ostean, Nicole Scherzinger epaileak Zayn, One Direction izeneko taldea Harry Styles, Liam Payne, Niall Horan eta Louis Tomlinsonekin batera sortzea proposatu zuen.

2015eko martxoaren 25ean, On The Road Again Tour-en bigarren etapa amaitu ondoren, Zaynek ofizialki adierazi zuen One Direction-en parte izateari utziko ziola. Adierazpen horren ostean, gainerako kideek pena adierazi zuten, eta taldearen sortzaileak, Simon Cowell, oso harro zegoela eta bere etorkizuneko planetan laguntzeko prest egongo zela esan zion.

Abeslariak, "Zayn Malik" izen artistikoa aukeratu zuen «y» batekin «i» batekin baino bitxiago zirudielako.

X Factor-en zegoen bitartean, Rebecca Ferguson lehiakidearekin maitasun-harreman bat bizi izan zuen, eta lau hilabete iraun zuen.

Bere abesti gogokoena Michael Jackson-en Thriller da, bere diskoa, Chris Brown-en Graffiti da eta bere banda, N'Sync da. Tatuajeak ere oso gustuko ditu.

Zaynek zigarroak erretzen zituen 15 urte zituenetik, baina 2012ko urrian, osasunaz kezkatuta zegoela esan zuen eta erretzeari uzten saiatuko zela aipatu zuen.

Zayn musulmana da, bere aita pakistandarra delako.


Joseph Pulitzer

Joseph Pulitzer (Mako, 1847ko apirilaren 10a - Charleston, Hego Carolina, 1911ko urriaren 29a) Estatu Batuetako kazetaria izan zen, jatorriz hungariarra bazen ere. 1864. urtean jo zuen Estatu Batuetara, eta armada federalean borrokatu ondoren, ospe handiko kazetari eta politikari bihurtu zen. New Yorken hedadura handieneko "The World" egunkaria erosi zuen 1883. urtean, eta milioi bat dolar eman zizkion Columbiako unibertsitateari kazetaritza-eskola bat sor zezan. "Pulitzer" izeneko saria sortu zuen, urtero Columbia Unibertsitateak literatura-idazleak saritzen dituena. Kazetaritza-sariak ere antolatu zituen.


Bulweria fallax

Bulweria fallax "Bulweria" generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.


Laguna Colorada

Laguna Colorada Andeetako flamenkoen ugalketa aintzira da, hegazti migratzaileak milaka dira bertako ur mineraletan. Eduardo Abaroa Andeetako Fauna Erreserba Nazionalaren barruan dago, Bolivian, Potosino goi-ordokian .

Geografia.

Bere gehieneko neurriak 10,7 km luze eta 9,6 km zabal dira, 54 km²-ko azalera eta 35 cm-ko batez besteko sakonera dute. Andeetako gazi mota altuko aintzira kontsideratzen da, ipar-ekialdeko eta hego-ekialdeko sektoreetako borax uharteak ere baditu. 35 kilometroko perimetroa du.

Laguna Coloradan urteko batez besteko prezipitazioa 75 mm-koa da.Tenperaturak: ertaina 8,9; Batez bestekoa gehienez 10,7; Absolutua gehienez 17,4; Batez besteko baxuena -8,9; Gutxieneko absolutua -17,0.

Konposizioa.

Bere uren kolore gorria, gorri koloreko sedimentuengatik eta alga mota batzuen pigmentuengatik da, uraren tonuak, marroi kolorekoak eta gorri bizikoak dira.


Sofiaren mundua

Sofiaren mundua (norvegieraz "Sofies verden") 1991ko Jostein Gaarder norvegiar idazlearen eleberri bat da. Egileak eleberriko istorio aitzaki hartuta filosofiaren historia oinarrizko gida bat egiten zuen. 1995ean ingelesezko itzulpena argitaratu bezain laster mundu mailako best sellerra bilakatu eta urte hartako libururik salduena izan zen. 2011. urterako jada berrogeita hemeretzi hizkuntzatara itzulia zegoen eta berrogei milioi ale inprimatuak zituen.

Argumentua.

Oharra: "Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du. "

Norvegia, Bergen. Sofia datorren ekainaren 15ean 15 urte beteko dituen 14 urteko neska nerabea da. Egun batez, institututik etxera etortzean, postontzian posta bidezko filosofia ikastaro bat egin ote nahi duen galdetzen dion ohar misteriotsu bat topatuko du. Honela Sofiaren munduari hasiera emango zaio. Alberto Knox izeneko gizon batek hasieran gutun bidez eta ondoren pertsonalki emandako irakaspenekin Sofia historiako fisolofo handiak eta heuren pentsamoldeak ezagutzen joango da.

Zinema.

1999an film honetan oinarritutako izenburu berdinko "Sophie's World" filma burutu zen.


Noturus furiosus

Noturus furiosus "Noturus" generoko animalia da. Arrainen barruko Ictaluridae familian sailkatzen da.


Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa

Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa 1986tik aurrera jokatzen den gazte mailako bertsolari txapelketa da.

Historia eta egitura.

Eskolartekoak Ikastolen Elkarteak eta Bertsozale Elkarteak elkarlanean urtero sortzen dituzten idatzizko zein bat-bateko txapelketak dira.

Lurralde bakoitzak bere Eskolartekoa izan ohi du eta kasu honetan, izenak berak adierazten duen bezala, Nafarroan egiten den Eskolartekoak 14-18 urte bitarteko gazte nafarrak biltzen ditu.

Eskolarteko edizio desberdinetan bertsolari kopuru desberdinak parte hartu du, gehienetan zortzi bertsolari egon diren arren, azken urteotakoetan (2017-2019) hamaika, hamalau eta hamabost partehartzaile izan dituzte.

2013ra arte bi maila desberdin jokatu izan dira, gaztetxoen maila (14 urte artekoa) eta gazteen maila (14-18 urte bitartekoa) alegia. 2013ko ediziotik aurrera maila berean jokatzen dute gazteek.

Parekidetasuna.

Nafarroako Eskolarteko Txapelketan emakumeen eta gizonen arteko orekari erreparatuz gero, honako datuak ikus ditzakegu:

Hona hemen gainerako probintzien eskolarteko txapelketen datuen taula:


Kuliska txiki

Kuliska txikia ("Actitis hypoleucos") scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da. Eurasiako hegazti honek neguan Afrikara, hegoaldeko Asiara eta Australiara migratzen du.

Deskribapena.

Hegazti limikola txiki bat da, 18-20,5 cm arteko luzera eta 32-35 cm-ko hego-zabalera dituena. Gorputzaren gainaldea arre kolorekoa du eta sabelaldea zurixka. Begialdean zerrenda beltz edo iluna agertzen du. Hankak nahiko motzak dira, hori kolorekoak. Neguan kolore uniformeagoa du. Hegan egiten duenean hegoetan marra zuri bat nabaritzen zaio.

Habitata.

Kumatze garaian ibai, erreka eta urtegietan agertzen da, beti ere ur gezatako eremuetan. Migrazio garaian ohikoa da estuario, padura eta hondartzatan.

Elikadura.

Ornogabeak jaten ditu, intsektuak bereziki. Ur azalean eta ertz lokaztuetan harrapatzen ditu. Zabortegietan ere agertu ohi da.

Ugalketa.

Emeak uretatik gertu egiten du habia. Zulo txiki bat izaten da, landare hondarrez eta harritxoz egiten duena. Apirila amaieran edo maiatza hasieran lau arrautza jartzen ditu, beige kolorekoak eta marra arre edo gorrixkak dituztenak. Emeak eta arrak txitatzen dituzte 21-22 egunetan zehar eta jaio bezain laister gai dira txitak beren kabuz elikatzeko. Gurasoek beste 26-28 egunetan zehar zaintzen dituzte erebat garatzen diren arte.

Taxonomia.

Carl von Linneok deskribatu zuen 1758 urtean. Lehen adituek "tringa" generoan sailkatu zuten, "tringa hypoleucos" izen binomiala izanik.


Metro-2

Metro-2 (errusieraz Метро-2) ustezko sekretupeko Moskuko metro sistema da, lur azpikoa, eta Moskuko metro publikoaren parekoa. Uste denaren arabera, Stalinen garaian (edo une hartatik aurrera) eraiki zen garraio sistema, eta KGB polizia sekretuak D-6 gisa izendatzen omen zuen .

Errusiako kazetariek agertu izan dutenez, Errusiako Zerbitzu Sekretu Federalak eta Moskuko metroko zuzendaritzak ez dute bigarren metro sistema baten existentzia baieztatu edo gezurtatu.

Zurrumurruen arabera, Moskuko metro zibila (publikoa) baino luzeagoa da. Esaten denaren arabera, 4 lerro lituzke metroak, eta, 50 eta 200 metroko sakoneran kokatuta legoke. Kremlin gotorlekua eta Errusiako Zerbitzu Sekretu Federala lotzeaz gain, Vnukovo-2 aireportua, Ramenki inguruan legokeen lur azpiko hiria, eta beste zenbait toki garrantzitsu lotzen omen ditu ustezko metroak.

Hiriko esploratzaile talde batek esan zuen ustezko metroaren ateetako batekin egin zuela topo, 1994an.. Bestalde, metro honi buruzko informazio guztia «espekulatiboa», eta «irudiekin indartu gabea» dela esan izan da. Ustezko eraikitze lanetan partu hartu izandakoen testigantzak daude, eta espeleologo taldeek, Bigarren metroa «ikusi» izana baieztatzen dute. Alabaina, ez dago «lehen eskuko» informaziorik .


Tieton (Washington)

Tieton Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Yakima konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Shooting Stars SC

Shooting Stars Sports Club Nigeriako futbol talde bat da, Ibadan hirikoa.

Historia.

1972an sortu zen "WNDC Ibadan" (Western Nigeria Development Company) izenarekin.


Makoto Ikeda

Makoto Ikeda (japonieraz: 池田 誠

, 1977ko uztailaren 8a - ) Japoniako futbolari ohia da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Albirex Niigata.


Clelia clelia

Clelia clelia "Clelia" generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.


Albert Dou

Albert Dou Mas de Xexàs (Olot, – Sant Cugat del Vallès, ) kataluniar matematikaria izan zen. Olèrdolako markesen leinukoa, jesuita izan zen.

Biografia.

Zientzia zehatzetan eta ingeniaritzan doktorea, Filosofia eta Letren eta Teologian lizentziaduna, Madrilgo Unibertsitatean katedraduna izan zen. Hainbat ikerketan lan egin zuen, tartean NASAren Apollo programan kalkuluak edo 7Q5 papiroaren ikerketa matematikoa egiten.

Deustuko Unibertsitatean irakaslea, 1974 eta 1977 artean errektorea izanik.


Rhacophorus dugritei

Rhacophorus dugritei "Rhacophorus" generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.


Garra theunensis

Garra theunensis "Garra" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.


Banhaus

Banhaus (okzitanieraz "Banhaus

", frantsesez eta ofizialki: "Baigneaux

") Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Baigneaux udalerrian erroldatutako biztanleak 308 ziren. Familiak 121 ziren, horien artean 30 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 9 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 141 etxebizitza zeuden, 121 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 135 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 121 etxebizitza nagusietatik 91 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 65 etxek bost zituzten. 101 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 54 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 193 ziren, horien artean 148 aktiboak ziren eta 45 inaktiboak ziren. 148 pertsona aktiboetatik 134 lanean zeuden (69 gizon eta 65 emakume) eta 15 langabezian zeuden (6 gizon eta 9 emakume). 45 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Baigneaux udalerrian 131 unitate fiskal zeuden, 342 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.775 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 eraikuntza enpresa.

2000. urtean Baigneaux udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 220 hektarea erabiltzen.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak.

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Baigneaux

Montignac (2,2 km)

Bellebat (2,4 km)

Saint-Genis-du-Bois (2,6 km)

Martres (2,7 km)

Cessac (2,7 km)

Frontenac (3,2 km)

Courpiac (3,8 km)


Lassay-les-Châteaux kantonamendua

Lassay-les-Châteaux kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. departamenduan dago, eskualdean. Guztira 24 udalerri ditu eta da bere hiriburua.


Llandyrnog

Llandyrnog, Galesko iparraldean dagoen udalerri bat da, Denbighshire eremuan. Clwyd ibaiaren haranean dago, Denbigh udalerritik 4,8 kilometrora eta Ruthin udalerritik 8 kilometrora.

2011ko erroldaren arabera 1.096 biztanle zituen.


Edneyville (Ipar Carolina)

Edneyville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Henderson konderrian dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.


Wolnzach

Wolnzach Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.


Kalonje

Kalonje elizgizon karguduna da, katedral bateko biltzarreko kide dena. Katedraletan ez ezik kolegiatatan ere badaudela, biak biltzar batek zuzenduak direlako. Zuzenbide kanonikoaren arabera, Aulki Santuak izendatuak diren arren, normalean aukeraketa kabildo edo apezpikuen eskuetan uzten du.


Santa Colomba (Ayande)

Santa Colomba, gaztelaniaz Santa Coloma, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Allande udalerrian dagoen parrokia bat da. 2019ko erroldaren arabera 56 biztanle zituen.


Escobedo (udalerria)

Escobedo Mexikoko udalerri bat da. Coahuila de Zaragoza estatuan kokatua dago. 2010ean biztanle zituen km²ko azaleran. Herriburua Escobedo da.


2419 Moldavia

2419 Moldavia asteroide baten izena da. irailaren 19an aurkitu zuen L. I. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.

Izendapena.

Hasiera batean asteroideak 1974 SJ izena zeraman.

Orbitaren ezaugarriak.

2419 Moldavia asteroidearen orbitak batezbeste 2,296 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,085 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,507 distantziara. Eszentrikotasuna 0,092 da, eta makurdura orbitala 6,4ºkoa da.

Ezaugarri fisikoak.

Magnitude absolutoa 13.4 da.


Typhlops capensis

Typhlops capensis "Typhlops" generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.


Harmonia (mitologia)

<templatestyles src="Argitzeko/styles.css" />

"Artikulu hau greziar jainkosari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Harmonia»."

Harmonia (antzinako grezieraz: Ἁρμονία

) Tebasko elezaharren arabera, Afroditaren eta Aresen alaba; Samotraziakoen arabera, Zeusen eta Elektraren alaba. Kadmorekin ezkondu zen eta jainkoek soineko bat eta lepoko bat eman zizkioten bere ezteietan opari gisa. Ateneak eta Hefestok egin zuten Harmoniarentzako soinekoa; Harmonia Afroditaren eta Aresen alaba zelako gorroto baitzuten, soinekoari pozoia ezarri zioten Harmoniaren seme-alabak hil zitezen. Harmonia eta Kadmo suge bihurtu ziren.


Maria Clara Spinelli

Maria Clara Spinelli (São Paulo, Brasil, 1975eko maiatzaren 20a) brasildar aktorea da.

Bizitza.

Spinelli emakume transexuala da. 2009an hasi zen aktore-lanetan "Quanto Dura o Amor?" filmean.


Zentzumen-sistema

Zentzumen-sistema informazio sentsoriala prozesatzen duen nerbio-sistemaren atala da. Zentzumen-sistemaren oinarriak dira neurona sentsorialak, zelula-hartzaile sentsorialak barne, nerbio-bideak, eta pertzepzio sentsoriala biltzen duten burmuinaren zatiak. Oro har, hauek dira ezagun diren zentzumen-sistemak: ikusmena, entzumena, ukimena, dastamena, usaimena eta oreka. Laburbilduz, zentzumenak mundu fisikotik kontzientziaren erreinurainoko transduktoreak dira, informazioa interpretatu eta gure ingurunearen pertzepzioa sortzen dutenak.

Organismoek informazioa behar dute gutxienez hiru motatako arazoak konpontzeko: (a) ingurune egokia mantentzeko, homeostasia; (b) ekintzak kronometratzeko, aldiroko portaera-aldaketak, adibidez, edo espezie berekoen jarduerak sinkronizatzeko; eta (c) baliabideak aurkitzeko eta mehatxuei erantzuteko, baliabideetara hurbilduz edo mehatxuak saihestuz edo eraso eginez, adibidez. Organismoek, aldi berean, informazioa transmititu behar dute besteen portaeraren gainean eragiteko: beren burua identifikatzeko, espezie berekoak arriskuaz ohartarazteko, ekintzak koordinatzeko edota engainatzeko.

Harrera-eremua organo eta zelula hartzaileek erantzuten dioten gorputzaren edo ingurunearen eskualde bat da. Begi batek ikus dezakeen munduaren zatia haren harrera-eremua da; era berean, bastoi eta kono bakoitzak ikus dezakeen argia haren harrera-eremua da. Harrera-eremuak identifikatu dira ikusmen-sisteman, entzumen-sisteman eta sistema somatosentsorialean.

Kinadak.

Zentzumen-sistemako hartzaileek kinaden lau ezaugarri hautematen dituzte: kinada mota (modalitatea), intentsitatea, kokapena eta iraupena. Hartzaile batzuk kinada mota jakinetarako espezifikoak dira; esaterako, mekanohartzaileek ukimenarekin lotutako kinaden aurrean erantzuten dute. Kinada jaso eta gero, hartzaileek nerbio-bulkadak bidaltzen dituzte kinadaren intentsitateari buruzko informazioa burmuinean prozesatzeko ,adibidez, jakin ahal izateko soinu baten ozentasuna nolakoa izan den. Bestetik, hartzailearen kokapenari esker, burmuinak kinadaren kokapenari buruzko informazioa lortzen du. Azkenik, kinadaren iraupenari buruzko informazioa nerbio-bulkaden segidak bidaliz heltzen zaio burmuinari. Nerbio-bulkadak neurona aferenteen bidez heltzen dira burmuinera.

Zentzumenak eta hartzaileak.

Neurologoen artean eztabaida dagoen arren, Siddhartha Gautamak eta Aristotelesek bost giza zentzumen bereizi zituzten eta bost horiek unibertsalki onartuta daude: ukimena, dastamena, usaimena, ikusmena eta entzumena. Hala ere, ugaztun gehienetan, gizakiok barne, beste zentzumen batzuk ere onartu dituzte ikertzaileek, hala nola, mina, oreka edo tenperaturaren hautematea, eta bai kinestesia ere, alegia, gorputzaren mugimenduaren hautematea. Horrez gain, gizakiak ez diren animalia batzuetan bestelako zentzumenak ere aurkitu dira, esaterako, eremu magnetikoen eta eremu elektrikoen hautematea.

Mekanohartzaileak.

Mekanohartzaileak indar-mekanikoei erantzuten dieten hartzaile sentsorialak dira; presioari eta distortsioari erantzuten diete, besteak beste. Mekanohartzaileak zelula ziliodunetan daude eta, eginkizun nabarmena dute bestibulu-aparatuan eta entzumen-sisteman. Hala ere, mekanohartzaile gehienak larruazalean daude, eta lau kategoriatan taldekatuta daude:

Termohartzaileak.

Termohartzaileak tenperatura-aldaketen aurrean erantzuten duten hartzaile sentsorialak dira. Hartzaile hauen mekanismoa ez dago argi. Bestalde, azkenaldiko aurkikuntzen arabera, ugaztunek gutxienez bi termohartzaile-eredu dituzte:

Hartzaile nozizeptiboak.

Nozizeptoreek kinada kaltegarrien aurrean erantzuten dute eta, seinaleak bizkarrezur-muinera eta burmuinera bidaltzen dituzte. Oro har, nozizepzio deritzon prozesuak minaren pertzepzioa eragiten du. Bai barne-organoetan, bai gorputz-azalean aurki daitezke. Hartzaile nozizeptiboek kinada kaltegarria edo benetako kalte desberdinak hautematen dituzte. Badaude ehunak kaltetuta daudenean bakarrik erantzuten dutenak eta, “lo” edo “isilik” dauden hartzaile deritze.

Kortex sentsoriala.

Hartzaileek jasotzen dituzten kinada guztiak ekintza-potentzial bilakatzen dira, eta neurona aferenteen bidez garraiatzen dira, burmuineko gune espezifikoetara. Kortex sentsorial terminoa, askotan, kortex somatosentsorialari erreferentzia egiteko erabiltzen da baina, egia esan, terminoak erreferentzia egiten die zentzumen guztiei buruzko informazioa prozesatzen den burmuineko guneei, ez soilik ukimenari buruzkoa prozesatzen duenari. Ohiko bost zentzumenak hurrengo kortexetan prozesatzen dira: kortex somatosentsoriala, ikusmen-kortexa, usaimen-kortexa, entzumen-kortexa eta dastamen-kortexa. Beste modalitateek ere dagozkien kortex-guneak dituzte sumatzen dituzten kinadak prozesatzeko.

Kortex somatosentsoriala.

Lobulu parietalean kokatuta dago eta ukimenari eta minaren pertzepzioari buruzko informazioa jasotzen duen gunea da. Kortex hau, gainera, Brodmann area-tan banatuta dago: 1, 2 eta 3 Brodman eremuetan, hain zuzen ere. 3. Brodmann area bide da kortex somatosentsorialaren gune prozesatzaile primarioa; izan ere, talamoko informazio gehiago jasotzen du, bertako neuronek kinada somatosentsorialekiko oso azkar erantzuten dute, eta ukimenarekin lotutako sentsazioak eragin ditzake estimulazio elektrikoaren bidez.1 eta 2. areek, aldiz, 3. areako informazioa jasotzen dute, gehien bat. Kinestesiari buruzko, hau da, gorputzaren mugimenduari buruzko, eta mugimenduari buruzko informazioa ere hel daiteke kortex honetara zerebeloari eta 4. Brodmann areari esker, hurrenez hurren.

Ikusmen-kortexa.

Ikusmen-kortex primarioari egiten dio erreferentzia, Brodmann-en 17. arean edo V1-ean kokatuta, lobulu okzipitalean. Ikusmenari buruzko lehen informazioa bertan jasotzen da eta, ondoren, bi bidezidor primariotan banatzen da informazioa: korronte dortsala eta korronte bentrala. Korronte dortsala V2 eta V5 areatara doa eta bertan, ikusten ari garena “non” eta “nola” dagoen interpretatzen da. Korronte bentralak V2 eta V4 areak barne hartzen ditu eta bertan, “zer” ari garen ikusten interpretatzen da.

Entzumen-kortexa.

Lobulu tenporalean kokatuta dago eta soinuari buruzko informazioa prozesatzen duen gunea da. 41 eta 42. Brodmann areek osatzen dute. Area horiek biek modu antzekoan jokatzen dute eta soinuak hautematen dituzten hartzaileen informazioa jaso eta prozesatzen dute.

Usaimen-kortexa.

Lobulu tenporalean kokatua, usaimen-kortex primarioa usaimenerako eremu hartzaile nagusia da. Usaimen eta gustu sistemez gain, ugaztunetan behintzat, ekintza mekanismo periferiko zein zentralen ezarpena dago. Mekanismo periferikoek usain-neurona hartzaileak barne hartzen dituzte, usaimen-nerbioan zehar seinale kimiko bat transmititzen dutenak eta usaimen-erraboilean amaitzen dena. Neurona hartzaileen kimiohartzaileak G proteina duten hartzaileak dira. Erdiko mekanismoen artean dago usaimen-nerbioko axoiak glomerulu bihurtzea usaimen-fokuan, non seinalea aurreko usaimen-nukleora, kortex piriformera, amigdala medialera eta kortex entorrinalera transmititzen den, horiek guztiek osatzen baitute usaimen-kortex primarioa.

Ikusmenaren eta entzumenaren kontrastean, usaimen-erraboilak ez dira hemisferiko gurutzatuak; eskuineko fokua eskuineko hemisferioarekin lotzen da, eta ezkerrekoa ezkerreko hemisferioarekin.

Dastamen-kortexa.

Kortex gustagarria gustua hartzeko gune nagusia da. Zapore hitza zentzu teknikoan erabiltzen da mihiko dastamen-kimuetatik datozen sentsazioei erreferentzia egiteko. Mingainak hautemandako gustuaren bost nolakotasunen artean, urritasuna, mingostasuna, gozotasuna, gazitasuna eta umami izeneko proteinen zapore-kalitatea daude. Zapore hitzak, aldiz, zaporea usaimenarekin eta ukimen-informazioarekin integratzearen bidez sortutako esperientziari egiten dio erreferentzia. Gustuzko kortexak bi egitura nagusi ditu: aurrealdeko intsula, uharte-lobuluaren gainean dagoena, eta aurreko operkulua, aurrealdeko lobuluaren gainean dagoena. Usaimen-kortexaren antzera, gustu-bideak mekanismo periferiko zein zentralen bidez funtzionatzen du. Zapore-hargailu periferikoek, mihiaren, ahosabai bigunaren, faringearen eta esofagoaren gainean daudenek, lehen mailako axoi sentsorialetara igortzen dute hartutako seinalea, zeinean seinalea bizkarrezur erraboil traktu bakartiaren nukleora proiektatzen baita, edo traktu-konplexu bakartiaren gustu-nukleora. Ondoren, seinalea talamora igortzen da, eta horrek, era berean, seinalea neokortexaren zenbait eremutara proiektatzen du, kortex gustagarria barne.

Dastamenaren tratamendu neuronala ia prozesatze fase guztietan eragiten du mihiko informazio somatosentsorioak, hau da, aho-sentsazioak. Usaina, aldiz, ez da zaporea sortzeko gustuarekin konbinatzen goi mailako prozesamendu kortikal eremu arte, hala nola intsulina eta kortex orbitofrontala.


Desliluratze

Desliluratzea Max Weberrek proposaturiko kontzeptu soziologikoa da, mundu modernoaren sekularizazioa, arrazionalizazioa, intelektualizazioa eta burokrazia izendatzeko, magiaren, mitoaren eta Jainkoaren ideien gainbeherarekin batera.


Flekkefjord

Flekkefjord Norvegiako udalerria da. Vest-Agder konderrian kokatua dago. 543.44 km² ditu eta biztanle ditu.

Mugakideak.

Honako udalerri hauekin egiten du muga:


Fontanarrosa

Roberto Fontanarrosa edo "El Negro" (Rosario, Santa Fe, 1944ko azaroaren 26a- Rosario, 2007ko uztailaren 19a) idazlea izateaz gain, komikigile argentinarrik ezagunenetarikoa da, "Quino"rekin batera.

"Inodoro Pereyra, el renegau" eta "Boogie, el aceitoso" dira bere pertsonaiarik ezagunenak. Inodoro Pereyra gautxoaren istorioak 1972an idazten hasi zen, eta gaur arte 30 liburu argitaratu ditu berarekin.

Bere bizitzaren azken urteetan, esklerosiak jota, ezin izan zituen bere lanak berak marraztu, beste norbaiten laguntzaz baizik.


Saint-Pancrace (Savoia)

Saint-Pancrace Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Saint-Pancrace udalerrian erroldatutako biztanleak 294 ziren. Familiak 114 ziren, horien artean 25 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 34 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

"Erroldatutako biztanleak"

<noinclude>

Etxebizitza.

2007an 266 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 139 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 181 etxeak ziren eta 85 apartamentuak ziren. 111 etxebizitza nagusietatik 92 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 67 etxek bost zituzten. 97 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 213 ziren, horien artean 166 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 166 pertsona aktiboetatik 162 lanean zeuden (91 gizon eta 71 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Saint-Pancrace udalerrian 110 unitate fiskal zeuden, 279 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.712 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 16 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 administrazio publikoko enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Saint-Pancrace

Jarrier (1,3 km)

Saint-Jean-de-Maurienne (1,8 km)

Albiez-le-Jeune (3,4 km)

Villargondran (3,9 km)

Villarembert (4,4 km)

Hermillon (4,5 km)

Le Châtel (4,9 km)

Pontamafrey-Montpascal (5,0 km)

Fontcouverte-la-Toussuire (5,5 km)

Albiez-Montrond (5,9 km)

Montvernier (5,9 km)


Notomys longicaudatus

Notomys longicaudatus Notomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.


Campephilus haematogaster

Campephilus haematogaster "Campephilus" generoko animalia da. Hegaztien barruko Picidae familian sailkatua dago.


Roscommon GAA

Roscommon GAA edota Roscommon County Board of the Gaelic Athletic Association (irlanderaz Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Chontae Ros Comáin) Irlandako mendebaldean dagoen Connacht probintzian kokatuko Roscommon konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak horia eta urdina dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere.

Etxeko partidak Roscommon hiriko Dr. Hyde Park estadioan jokatzen ditu.


Azal polit

Azal polita ("Stereum insignitum") "Stereaceae" familiako onddo espezie bat da. Larrukara denez, ezin da jan.

Deskribapena.

Kapela: 2 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, maskor itxuran, pago zurari oin gogor eta errudimentario baten bidez elkartua; oso mehea, larrukara, zabaldua, belus gune estuz apaindua, arre-herdoil kolorekoak edo arre-ardo ilun kolorekoak, felpadun gune arre-horixka argiagoekin txandakatuz. Beix-okre koloreko ertz izurtua izaten du.

Himenioa: Leuna, okre zurbila edo arre-horixka kolorekoa, batzuetan arrosaz zikindua, zahartzean ilunduaz joaten da

Hanka: Ez du ia hankarik.

Haragia: Larrukara eta gogorra.

Etimologia: "Stereum" hitza grekotik dator, solidoa, sendoa, zurruna, esan nahi duen "stereós" hitzetik. Bere loditasunagatik. "Insignitum" epitetoa berriz latinetik dator, apartekoa, nabarmena, esan nahi duen "insignio" hitzetik.

Jangarritasuna.

Larrukara da eta ezin da jan.

Nahasketa arriskua.

"Stereum subtomentosum" delakoarekin nahas daiteke, hau ez da pagoetan bakarrik hazten. "Stereum hirsutum" eta "Stereum ochraceoflavum" espeziekin ere bai. Himenioari erreparatzen ez badiogu, "Daedaleopsis tricolor" espeziearekin ere nahas dezakegu.

Sasoia eta lekua.

Ia urte osoan, kapela inbrikatuak eratuz pagoen enbor moztuetan eta adar hiletan. Pagoetan soilik.

Banaketa eremua.

Europa.


Germignonville

Germignonville Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.

Demografia.

Biztanleria.

2007an Germignonville udalerrian erroldatutako biztanleak 234 ziren. Familiak 94 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 31 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 31 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Etxebizitza.

2007an 150 etxebizitza zeuden, 100 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 40 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 150etxeak ziren. 100 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 93 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 53 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Biztanleria-piramidea.

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Ekonomia.

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 154 ziren, horien artean 107 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 107 pertsona aktiboetatik 96 lanean zeuden (53 gizon eta 43 emakume) eta 12 langabezian zeuden (9 gizon eta 3 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak.

2009an Germignonville udalerrian 103 unitate fiskal zeuden, 238 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.103,5 euro zen.

Ekonomia jarduerak.

2007an zeuden 12 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.

2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa eta 1 iturgina.

2000. urtean Germignonville udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.091 hektarea erabiltzen.

Gertuen dauden herriak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Germignonville

Viabon (3,6 km)

Tillay-le-Péneux (4,5 km)

Fontenay-sur-Conie (5,9 km)

Orgères-en-Beauce (6,4 km)

Bazoches-les-Hautes (6,6 km)

Allaines-Mervilliers (6,7 km)

Guilleville (6,8 km)

Ymonville (7,7 km)

Loigny-la-Bataille (7,8 km)

Fains-la-Folie (7,9 km)


Ballencrieff (Mendebaldeko Lothian)

Ballencrieff, Eskoziako gaeleraz: Baile na Craoibhe

, Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.


.jm

.jm Jamaikari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.


NGC 5405

NGC 5405 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. Ernst Hartwigek aurkitu zuen n.


Nybro udalerria

Nybro Suediako udalerria da. n kokatua dago. 1201,63 km² ditu eta biztanle ditu.

Mugakideak.

Honako udalerri hauekin egiten du muga:


Galtza zango-estuak

Galtza zango-estuak edo praka zango-estuak zango estuak dituen galtza ez-elastikoa da. Estetikoki, kanpai-formako praken aurkakoak dira. Praka zango-estuak 1980ko hamarkadako jantzi klasiko bat dira, baina aldizka itzultzen dira modako orrialdeetara. Praka zango-estuak heavy metal taldeen eta euren jarraitzaileen uniformearen zati tradizionalak izan dira.


Mea

Meatzaritzan, mea meategi batean minerala modu errentagarrian ustiatzeko biltzen duen arroken multzoa da. Mineral metalikoei erreferentzia eginez aipatzen da gehienetan, eta orduan metala biltzen duen mineralari egiten dio erreferentzia; adibidez, kalkopirita kobrearen kasuan.


Bombus fervidus

Bombus fervidus erle espezie bat da, "Bombus" generoan eta Apidae familian.


Tizapán el Alto (udalerria)

Tizapán el Alto Mexikoko udalerri bat da. Jalisco estatuan kokatua dago. 2010ean biztanle zituen km²ko azaleran. Herriburua Tizapán el Alto da.


1814ko eskutitza

<templatestyles src="Infobox event/styles.css" />

1814ko eskutitza Frantziako Luis XVIII.ak Frantziarentzat egin zuen konstituzio bat da. Izatez, ez da konstituzio arrunta, baizik eta erregeak emandako kontzezio bat. Kasu honetan Emandako Karta izena hartzen dute egindako lege berriek.

Luis XVIII.a Frantziako erregeak, 1814ko ekainaren 4an, Napoleon bota eta tronua berreskuratu zuenean izenpetu zuen dokumentua. Antzinako Erregimena berriro ezarri beharrean, Kartak, Iraultzan izandako aurrerapen asko errespetatzen zituen; Legearen aurrean denon berdintasuna, gizabanakoaren askatasuna eta askatasun ekonomikoa, kode zibila, administrazioa, e.a. Kartak erregearen agintea mugatu egiten zuen. Erregeak ministroak eta nobleen ganberako kideak izendatzen zituen, baina beste ganbera bat ere bazegoen, diputatuen ganbera, eta hauek burgesiak aukeratzen zituen. Azken ganbera honen egitekoa legeak eta aurrekontuak onartzea zen. Antzinako Erregimenaren eta berriaren arteko konpromisoa zen Karta.

Goian idatzitakoa laburbilduz, Frantziako Borboien Berrezarkuntza eta gero, nahiz eta ideologia kontserbadorea izan, legeak ez ziren iraganeko absolutismora bueltatu. Konstituzio honetan, nahiz eta Frantziar Iraultzako eskubide batzuk agertu, subirautza erregean datza, eta berak ditu botere guztiak, Jainkozko Eskubidea deitzen zitzaiona.

1814eko ekainaren 4an egidako dokumentuko artikulorik aipagarrienak beheko hauek dira:

"15. art. Aginte legegilea batere dute erregek, Pareen Ganberak (senatuak) eta Departamentuetako Diputatuen Ganberak (behe ganberak).

19. art. Ganberak ahalmena dute erregeri edozeri buruzko legea proposatzeko eta jakinarazteko zer komeni den zehaztea bertan.

27. art. Frantziako Pareak izendatzea erregeari dagokio.

35. art. Diputatuen Ganberako kideak hautatze lekuetan aukeratuko dira; hauteskundeak noiz eta nola deitu legeek zehaztuko dute.

38. art. Ganberan ez da onartuko berrogei urtetik beherako diputaturik ez eta zergetan mila libera zuzenean ordaintzen ez duenik ere.

40. art. Diputatuak aukeratzek, hautesleek ez dute edukiko bozkatzeko eskubiderik zergetan hirurehun libera zuzenean ordaintzen ez badute eta hogeita hamar urtetik gorakoak ez badira.


Moridae

Moridae arrain gadiformeen familia da, mundu osoko ur sakonetan bizi dena.

Generoak.

Egun familiak gutxienez 108 espezie ditu, 18 generotan banaturik:


Delta Amacuro

Delta Amacuro Venezuelako ekialdean dagoen estatu bat da. Bere hiriburua Tucupita da. 40.200 kilometro koadro ditu eta 2011n 167.522 biztanle zituen.


Osto eta Ale

Osto eta Ale euskal trikitilari bikotea da.


Greenwoodochromis christyi

Greenwoodochromis christyi "Greenwoodochromis" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.


Hermann Staudinger

Hermann Staudinger (Worms, 1881eko martxoaren 23a - Freiburg, 1965eko irailaren 8a) kimikari alemaniarra izan zen. Nobel Saria irabazi zuen 1953an "Kimika makromolekularren arloan eginiko ikerkuntzengatik".

Bizitza.

Alemaniako hainbat unibertsitatetan irakasle izan zen. 30 urte baino gehiago eman zituen kautxu sintetikoen eta gai plastikoen industrien oinarri diren molekula katea konplexuak aztertzen. Makromolekulak bazirela onartu, haien egiturak mugatu, tasunak aztertu eta zituzten sintesi ahalmenak ikertu zituen. Izaki bizien ehunetan dauden gai gehienak (zelulosa, proteinak, almidoia, eta abar) makromolekulak zirela aurkitu zuen. 1953 urtean Kimikako Nobel Saria jaso zuen.


Raiamas shariensis

Raiamas shariensis "Raiamas" generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.


Timoteo

Timoteo (? - Efeso, 97) kristaua eta Paulo apostoluaren adiskidea izan zen. Haren ikaslea izan zen, eta bigarren misio-bidaian lagundu zion. Tradizioaren arabera, bi epistola idatzi zizkion Paulok, eta Efesoko apezpikuen egoitzako agintari gorena izan zen. Ospakizun pagano bati aurre egiteagatik hil zuten. Kristau santutzat gurtzen dute Eliza Katolikoak eta Eliza Ortodoxoak. Erromatar Eliza Katolikoak izendatu dizkion jaiegunak: urtarrilaren 26a eta maiatzaren 9a.


Menzion

Menzion, batzuetan Minzion ere bai, Eskoziako etxalde bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.


720ko hamarkada

720ko hamarkadak 720etik 729. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.


27ko Belaunaldia

27ko Belaunaldia Espainian 1920ko hamarkadan idazle eta intelektual multzo entzutetsu bat izan zen. Estetikoki joera eta mugimendu artistiko heterogeneoko artistak biltzen dituen arren, Europan garai hartan garatzen ari zen abangoardismoko korrontea eta espainiar tradizio kulturala bateratzea bilatzen zuten artistak jasotzen dituela aipatu izan da.

Partaideen zerrenda onartuena hau da: Jorge Guillén, Pedro Salinas, Rafael Alberti, Federico García Lorca, Dámaso Alonso, Gerardo Diego, Luis Cernuda, Vicente Aleixandre, Manuel Altolaguirre eta Emilio Prados. Taldearen sorrera ofizialtzat 1927 urtean Sevillan Luis de Góngora espainiar poetari eginiko omenaldia hartzen da. Carlos Hermidak, Madrilgo Complutenseko irakasleak, defendatu izan du egokiagoa izango litzatekeela Errepublikako Belaunaldia terminoa erabiltzea.

Belaunaldiaren kideak.

27ko Belaunaldiaren partaideak, kronologikoki:

Korronteak.

Horrelako belaunaldi zabalean korronte desberdinak ikus daitezke:

Kanpo estekak.

[[Kategoria:27ko Belaunaldia| ]]

[[Kategoria:Espainiako literaturaren historia]]


Santa Eulalia eliza (Itoitz)

Santa Eulalia eliza Longidako Itoitz urpeko herrian XVI. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina.

Herriaren erdian Santa Eulalia parrokia-eliza dago. Habearte bakarra du, gurutzadura itxurako alboko kaperekin, dorrea oinaldean eta burualde zuzena. Eliza osoa tertzeletedun gangez estalita dago, eta XVI. mendean eraiki zutela adierazten dute. Jatorrizko erretaula mende bereko hasierakoa da, eta azken gotikoko lan sakonekin apainduta dago oraindik. Herriko erliebedun bi taula Miguel Espinalen estiloarekin erlazionatuta daude. Itoizko Andre Mariaren irudia, ezkerreko hankan Haurra eserita duen Birjinaren tailu gotikoa da, XIV. mendekoa.


Louisville (Georgia)

Louisville Georgiako estatuko hiri bat da. Dooly konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle zituen, kilometro koadrotan banatuta.