Egregius pro vate suo dux ipse perorans His iaculis rabidam confodit inuidiam. AVDIO, liuor edax, te sacrum rodere carmen, Verbaque diuino carpere scripta stilo. Sed scelerata licet tibi sit, nequamque voluntas, Commoda cunctorum quam tua damna putas: Vix tamē id de te quisquam mihi credere suadet, Nec quemquam tantum credo putare nefas: Vt vitreum riuum puro de fonte manantem Tentaris cœno turbificare tuo. Sed quid erit? cogor veraci credere famæ, Certis indiciis quæ sua dicta probat. Ha! scelus,  Stigio mēs submergenda profundo, Quæ vomit ex antro dira venena suo. Manes tartarei talem compescite linguam, Quæ demens potuit verba nefanda loqui. Oris de baratro tractam per frusta secate, De qua mox faciat flamma vorax cinerem. Infandæ vocis fauces arctate meatus, Et tumeat guttur, ne sonet illicita. Audiri timeas, o vox indigna, sonare Consulo deficias, teque silendo premas. Humanas strepitus ne talis polluat aures, Communes vsus spiritus ipse nega. Sed numquid fieri tanti queo criminis vltor, Cum mage districto iudice res egeat? Aut fragili calamo crimen tentabo piare, Vngula quod ferri radere vix poterit? Nec mihi communis nocet hæc iniuria tantum, Sed magis egregios respicit illa viros. Vos o præcipui cultores philosophiæ, Quos eadem propriis educat in laribus. Eius vos, inquam, pasti, potique papilla, Quos proprio studiis imbuit ore sacris. Naso, Flacce, Maro, Stati, Lucane, Boeti, Et quicumque tuum carmine comis opus. Huius liuoris vos tangere mucro minatur, Hic  de vestro cogitat exitio. Vos etenim lædit, qui lædere non timet illum, Quem vobis socium Calliopea dedit. Hunc inter reliquos æquali sorte locauit, Impatiens vt sit cuilibet inferior. Huic sacer ille chorus concessit sponte cathedrā Sublimem, medio dans residere loco. Nec me mireris primis æquare sequentes, Nil tempus meritis demere iure potest. Nec senibus iuuenes sibi displicet æquiparari: Gloria namque patris filius est sapiens. Hunc igitur iuuenem senioribus æquiparamus, Hunc quem Musa facit patribus esse parem. Nam nil splendoris, nil ponderis, aut rationis Præfert plus isto lingua vetusta patrum. Lux micat in verbis, grauis est sententia rebus, Nec se dissociant aut decor, aut grauitas. Laudibus extollit tollenda, premitque premēda, Nec reticenda loquens, nec recitanda tacens. Flet cum flere decet, gaudet cum prospera poscunt, Reddens officio congrua quæque suo. Scribere sic didicit, vt pingere cuncta putetur. Non ars vlla sibi, non color vllus abest. Verba quidem resonant, sed res magis esse videntur. Pulchra velut viuum fingit imago virum. Auribus hæc oculi rapiunt, audita videntur: Nec nisi mirari quisque legendo potest. Pennula multicolor varios miscendo colores Æquor adumbratum mox rutilare facit. Omnia conueniunt assumptæ materiei, Nec quisquam melius dicta loqui potuit. Felix materies tanto sublimis honore, Quam dignata fuit Musa superna loqui. Vilis eras, tenuis, languens,  tota iacebas: Sed quod laudis habes aurea lingua dedit. Nec tibi cuiusquam lira se præponere tentet: Nam numquam cecinit dulcius vlla melos. Et quia nil melius in carmine cernitur vllo, Hoc qui non recipit, cuncta simul perimit. Quod vobis tutum remanebit in orbe Poetæ, Si tam munito pellitur ille loco? Nec volo blandiri, par est fortuna duorum, Siue probando bonum, vel reprobando malum. Si bene dixistis, pariter dixistis vterque: Si male, culpa simul stringit vtrumque reum. An sentire licet tantos errasse Poetas, Quos mundi venerans multus amor sequitur? Sed non sunt isti, non sunt errasse putandi, Quod quicumque putat, desipit ille nimis. At si fas non est tales errasse putare, His errare parem dicere quis poterit? Sed video virus, quod adhuc sub pectore seruas, Quod tibi iamdudum liuide corda premit. Vnde caue dirum tacitus tolerare grauamen, Ne tua rumpatur peste tumente cutis. Dic rogo, dic  qua premeris celer euome pestem, Sic secreta tui pectoris alleuians. Dic, dic, quid retices: an forte pudore teneris, Et metuis rursus verba nefanda loqui? Iuste si metuis, fauet isti quisque timori: Sit ne tamen verum, quærit ab ore tuo. Mira refers, iuuenis compegit carmina noster Plausibus immensis digna sui merito, Æmula nullius quæ possent esse nitoris, Turpis adulandi ni nota fuscet ea. Sed nihil in rerum ratione placet vitiosum, Hinc vitiosa mihi carmina nulla placent. Has reuoca sordes, quas sordidus euomuisti: Neve fluant, forti guttura claude sera. Si secus, aut nimio cunctos fœtore fugabis, Aut coges nares claudere quemque suas. Sed ne te verbis vrgeri forte queraris, Accipe quod cupio dicere pace tua. Quid vitium dicas mihi clarius exprime quæso, Quo vitiosa tibi Musa placere nequit. Si quia laudauit, o quot tenet iste reatus! Quot, quantosque viros ista cathena ligat! Cum quibus hac merear felici sorte ligari, Qua mihi nulla dies gratior esse potest. Si memorem mundi Sapientes, siue Poetas, Qui plenos laudum composuere libros: Oppones forsan reprobam mihi religionem, Qua sola docti desipuere viri. Ast ego perfidiam reprobo, qua displicuere: Nec minus idcirco quod sapuere probo. Namque perita manus sic vuam carpere nouit Vt pariter spinam caute cauere sciat. Nunc tamen his tacitis, taceant vt murmura cuncta, Christicolas tantum dinumerare placet. Quos magnos meritū, quos claros fama per orbē Fecit,  ad cœlos vita beata tulit. Hic nihil inuenies furor impie, quod reprehēdas, Nil quod mordaci rodere dente queas. Horum te virtus, aut gratis cedere cogit, Aut si nolueris, tunc mage victus eris. Nunc igitur geminæ veniant in fronte columnæ Fulta quibus, casum non timet aula Dei. Hi sunt Hieronymus, Augustinusque beati Quos pro lege sequi lex iubet Ecclesiæ. Ille suam Paulam quantis ad sidera tollat Laudibus, egregio claret in eloquio. Cuius virtutes sic effert lingua diserta, Vt nil de meritis verba perire sinant. Hinc non post dirum laudes cantare sepulchrum Sat fuit,  læto soluere vota pio. Incolumem missis recreauit sæpe libellis, Non dubitans ipsam prodere laude sibi. In sanctis studiis est matrem nata sequuta, Consimiles animos a genitrice trahens. Hanc quoque non tetra passus sub nube latere Curauit scriptis clarificare suis: Eustochium dico, quæ corporis inuiolati Christo virgineum præbuit hospitium. Iam iuuat Ecclesiam Paulam recitare frequenter, Nec minus Eustochium lectio sæpe sonat. Harum se laudes iurat non posse tacere, Nec timet inde cani displicuisse meo: Quæ quia viuenti præconia scripsit vtrique, Liuor eum mecum iudicat esse reum. Sed certe talis laus est mihi magna, reatus Hoc quia cum socio censeor esse reus. Iam si laudatos placeat memorare viritim Non duo, sed populus confluet innumerus. Quos qui nosse cupit non ad mea carmina currat, Sed de fonte sacro larga fluenta bibat. Hæc studiosus amans, armaria consulat illa, Quæ grauidum libris constat habere sinum: Hieronymoq. dehinc per multa volumina lecto, Omnis lecta mihi pagina testis erit. Post hunc indomitus accedat belligerator, Cuius sola terit milia multa manus: Qui vinci numquam, qui semper vincere suetus Tela repugnantes abdere cogit humo. Augustinus hic est, quem nobis Africa misit Tertia pars orbis, re maior, hinc potior. Partibus ista minor spatiis est terra duabus, Ast Augustino vincit vtramque suo: Quo nihil vberius Libycis increuit aristis, Qua valeas animæ fruge fugare famem. Clarior inde polus gemino nos sole serenat Sed nouus antiquo clarius iste micat. Sic etenim tetras de mentibus effugat vmbras, Hic modo corporeas irradiat tenebras. Ambrosio laudes dum viueret iste dicauit, Quas studuit populis edere voce, stylo. Hieronymo multis blanditur Epistola verbis Ipsius, vtque Patri scribit vterque sibi. Nil laudum titulis detraxit, nilque reliquit Quod foret egregio gloria, lausque viro. Quid modo, si pariles notet eius penna iugales Paulinum sanctum, Therasiamque suam? Nonne tuum feriet saxosa turbine murum Emule, quo tua mox mœnia cuncta ruent, De quibus vt tutus prospectas eminus hostem, Et rides hilaris quas iacit ille minas? Hos natale solum pro Christo deseruisse, Hos cœlum terræ præposuisse probat. Laudat eos,  opes,  fastum nobilitatis, Vinclaque coniugij postposuisse Deo. Narrat ab occiduo venientes cardine solis Hactenus ignotas arripuisse vias, Et sedes meruisse pias Oriente propinquo, Proximus vt fieret transitus ad requiem, Auribus ipsorum laudes commisit eorum, Non sibi, non ipsis hinc aliquid metuens. Iam mea si reliquos conetur penna notare, Quos nimium propriis extulit ille libris: Deficiet cum mente dies, cum tempore verba, Mole graui pressum concidet ingenium. Iam nobis veniat cum primis annumerandus Alpibus Ambrosius celsior Italicis. Non magis Eridanus terras vicinus inundat, Quando tumens pluuiis vnda superba furit: Quā Patris Ambrosij cœlestibus imbribus auctū Eloquij flumen arida corda rigat. De quo condignam si quis vult scribere laudem Sumat opus multi iure laboris egens. At mihi sufficiet, laudandi fasce relicta, Totius mecum laudis habere virum. Quem patet Augustis laudes misisse duobus, Regales animos alliciendo Deo. Vt rigidas mentes melius mulcendo doceret, Dura leui Christi subdere colla iugo, Mentibus ingenuis fertur natura dedisse Vt cupidæ laudum, quas meruere semel, Addere laudatis semper laudanda labores, Quo sibi perpetuus concilietur honos. Nouerat hæc Cicero, nobis quoque scripta reliquit, Cui multam debet lingua Latina fidem. Cuius pauperiem sic ditat diuite lingua, Vt iam sit nullum ditius eloquium. Publica res, inquit, proprio stat Principe stante, Cuius  in casu labitur ipsa simul. Conuenit idcirco causas remouere ruinæ Et stanti vires addere continuas. Vt stomacho mentis impensa laude refecto Principis esuriens gloria submoueat. Sicque fit vt nullum timeat respublica casum, Dum semper vires Principis ipsa nouat. Laudibus ergo piis Reges vir sanctus alebat, Posset vt ipsorum pellere laude famem: Quo saturi pastu, mentisque vigore resumpto Ius regerent magni fortius imperij. Nunc Cypriane sequi proprias dignare sequaces, Tempore seu meritis es quibus anterior. Horum cœlestes illustrant lilia campos, Sed tua purpureis sunt sociata rosis. Iungeris his verbo, præcellis sanguine sacro, Quo melius solito Punica terra rubet. Quam tua multorum rubricauit lingua cruore, Quos monuit vitam perdere morte pia. Te duce bellatrix rursum Carthago superbit, Rursus  in Latium concutit arma solum. Nec velut Hannibalis formidat tempore vinci, Sed secura manet Principe fisa suo: Cum quo Romuleas sternens sine cæde cateruas Cæsa triumphauit, Romaque succubuit. Quæ multo melius moriendo subiugat hostes, Dum viuit moriens,  moritur perimens. Hunc tua Corneli præconia Papa beate Non piguit scriptis nobilitare suis. Hic studuit multos scribendo reddere claros, Quos fecit celebres gloria martyrij. Iam decus Aruernum, quā tot virtutibus ornas, Nobis Sidoni sancte vocate veni: Et referens laudes quas sanctis exhibuisti, More tibi solito perfida corda feri, Quæ nobis laudes audent grunnire negandas Quando virtutis exigit has meritum. Ergo Viennensem iam nunc modulare Mamertū, Quove docente pius seruet ouile Lupus. Præsul Lugdunum patiens qui rexit aquosam, Quanti sit meriti te referente patet. Sed neq. Faustus abest Abbas, heremita, sacerdos, Quem tua nequaquam lingua latere sinit. Nec te præteream primis æquande Poetis Fortunate, tuum quod probat ingenium. Gallorum populis te tellus Italia misit, Vt veterum caneres gesta Poeta nouus. Post veteres etiam libuit cantare modernos, Quorum de meritis tu tibi testis eras. Gregorium laudas Aruerno germine clarum, Cui dat Martini celsa cathedra locum. Ned non Panthonici mores  templa Leontis, Quæ duo construxit compta decore pari. Nec numerare vacat tot quot tua pagina præfert: Nam tempus prohibet, materiesque premit. Hos tibi nosse sat est, qui carmen legeris istud, Quod laudare bonos optime cuique licet. Nam si sunt digni, nec viui laude carebunt, Ne dicam laudes nil nisi mortis opus. Vnde nihil trepides vitam laudare bonorum: Qui bonus est, fiet laude tua melior, Huius te culpæ merces, non pœna sequetur, Ornabitque tuum digna corona caput. Nunc qui stelligero nutu dominaris Olympo, Et mundi moles quem venerando colit, O tu post Christum maiorum maxime Petre, Te si dignaris nunc mea Musa vocat. Te Pauli laudes viuentis non tacuisse Innumeri testes,  tua scripta probant. Vltimus adueniat, sed fortius omnibus hostem Paulus Apostolico conterat imperio. Nullus eo melior, nec maximus ille Ioannes, Quem gaudet meritis Petrus habere parem. Hic toti solus indicit prælia mundo, Et contra populos dimicat vnus homo. Non metus hostilis, non vis, non vulnera mille. Nec cruor effusus hunc superare queunt. Sed victor proprio vincens cum Principe mundū Inuicti Regis se docet esse ducem. Hac virtute meos hostes proturbat,  ipsos Eius iacta manu spicula confodiunt. Nam quotiens laudes ipsius Epistola mittit, Ipsorum totiens pectora dura ferit. Romani, Galathæ, simul Ephesus atq. Corinthus, Laudis Apostolicæ promeruere decus. Sed reliquos populos, quos laudibus extulit ille, Commemorare, nimis carmina longa vetant. Quæ loquor intenta meus audiat æmulus aure, Nec me tot frustra fundere verba putet. Si quia laudauit, reus est meus iste Poeta, Omnem qui laudat par quoque culpa ligat. Quod quia nemo potest vlla ratione negare, Præmissos sanctos hinc patet esse reos. Quod si tot sanctos inuoluerit iste reatus, Nullum credo latet quanta vorago patet. Nam si quis iustos turbæ miscere reorum Tentarit, fiet maximus ipse reus. Hoc vitare chaos si noster vis reprehensor, Quæ prohibere soles illa licere dabis. Nec iam censebis a laudibus esse silendum, Cum videas tantos non siluisse viros. Sed forsan dices, voluit laudando placere, Hinc saltem reus est, hinc reprobandus erit. O scelus,  vere nimium damnabile crimen! Cui precor vt libeat iungere me sceleri. Tali si tenear iusto sub iudice culpa, Præmia, non pœnas cognita causa dabit. Nam quis me damnet maiorum scita sequentem, Quæ si non sequerer, carcere dignus eram? Paulus se dicit cunctis per cuncta placere, Vtque placere queat, quemque studere monet. At nunc aduerso contendere tramite cogor, Et reprobor si non deuia quæque sequor. Sed mihi fas non est antiquo calle relicto Errorum sectas,  noua quæque sequi. Sunt igitur veteris Pauli mandata sequenda, Cumque nouis pariter sunt reprobanda noua. Istis concessis, quæ non sunt iure neganda, Claruit esse bonum velle placere bonis. Restat adhuc aliquid quod possis dicere contra Liuida segnities? exprime si quid habes. Nil habeo fateor, postquam duo solueris illa, Quæ certant animum sollicitando meum. Falsa tuum carmen multi cecinisse queruntur, Dum nimium laudes vult celebrare tuas: Vt non seruatis modulis fit musica discors Dum studet excelsa tangere vere polos. Hinc precor ostende mihi carminis vtilitatem, Qua sine nullius carmina sunt precij. Nam quid pulchra valet foliis  floribus arbor, Ni mihi secundo stipite poma ferat? Audiui fortem moueant quæ flamina turrim, Et quantum robur concutiant video. O! o quam firmis hæret radicibus ilex! Et quam structa manet firmiter illa domus, Quam non euellit Boreas, non destruit Eurus! Hanc tamen vna volans vertere musca potest. Vt dicis, dubitas mea carmina vera fuisse: Accipe, nec post hæc vlterius dubites. Multa tamen nostram versat dubitatio mentem, Quo tibi nunc pacto quod petis insinuem. Nam tantis tenebris, tanta es caligine pressus, Vt lateant aciem sydera clara tuam. Hæc vt nube queas omnino videre remota, Tolli velamen quod tegit illa sine. Mos mundanus habet cunctis vt litibus ille Sit finis, quem fors iudicij dederit, Hinc simul ad iustum properemus vtrumque tribunal, Nam nullus iuri subdere colla pudor. Tunc ibi non poterit cuiusquam causa perire, Sed sua cuique dabit iudicialis apex. Quod si iudicio compellar dicta probare, Testibus indubiis assolet vt fieri: Mox me millenos videas producere testes, Hæc qui certatim vera fuisse probent. Quod si nos acri melius certare duello Iudicibus libeat, ratio sat resonat. Mox per plana ferum cernes feruescere Martem Ipso sub pedibus iam trepidante solo. Hinc aut terribiles surgent ad bella Quirites, Aut duros campus proferet hic pugiles. Vtraque mox acies miscebit bellica tela, Vnius vt iaculis hauriat vna necem. Vt noster sociam miles demittat Auerno, Aut cedat pugilis reddita claua tui. Vltimus iste solet causarum terminus esse, Et tua sic finem iurgia percipiant. Esto quod quædam fuerint in carmine falsa: Non tamen hæc scribens carmina, falsus erit, Nam potuit falli quæ scripsit vera putando, Fallitur vt veri nescia mens hominum.