Decesserat iam e vita suprascriptus venerandus Papa Calixtus, nec se inferiorem Papam Honorium acceperat successorem. Hic tantæ Ecclesiæ tantos tumultus audiens, misso de latere suo Legato, Domino scilicet Petro Cardinali, Pontium  Pontianos, qui tunc sic vocabantur, omnes, adiuncto sibi Lugdunensi Primate Hubaldo, terribili anathemate condemnauit. Data tamen postmodum die vtramque partem ad subeundum in præsentia sua tanti dissidij iudicium, literis Apostolicis euocauit. Obtemperat statim pars cuncta nostrorum,  inter innumeros monasteriorum Priores, causa cuius hæc interiecta sunt, iam dictus venerandus Mathæus aduenit. Adest  Pontius licet inuitus cum suis,  denominata die, vt iudicium subeat, aduocatur. Præcipitur tamen vt quia excommunicatus nec agere, nec iudicium canonice subire potest, prius satisfaciat,  satisfaciendo, se vinculo quo iure vinctus fuerat, soluat. Mittuntur a Papa nuncij,  ex parte mittentis, vt de tantis malis satisfaciat, iubent. Respuit ille, nec se ab aliquo viuentium anathematis vinculo vinciri posse affirmat. Solum esse Petrum in cœlis, præter quem nulli hoc licere fatetur. Commoto multo magis tali eius responso. Domino Papa, totaque simul inde vrbe turbata, non solum excommunicatum, sed  schismaticum cuncti proclamant. Et quia vt dictum est, nisi solutus ad iudicium admitti non poterat, a suis qui cum eo venerant, vtrū quod ille nolebat, ipsi saltem satisfacere vellent, responsum missis Dominus Papa nunciis quærit. Qui statim pro eius imperio paratos se esse respondent. Intrant ergo palatium nudis pedibus cuncti,  reos se in conspectu vniuersorum fatentes, protinus absoluuntur. Absoluti, causam ingrediuntur, nihil quod vel sibi, vel illi pro quo agēbat, suffragari posset, intactum relinquunt. Assumit sibi ex parte alia vocem vniuersorum venerandus Matthæus,  sapienter de tota causa perorat. Surgit statim auditis partibus Papa,  tota Romana curia sibi adiuncta, ad rem examinandam in partem secedit. Moratur diu, redit cum cunctis post aliquas horas ad sedem, vt inuentam ex consilio sententiam ferat, Portuensi Episcopo iubet. Fert ille iussus sententiam,  vt ipsa eius verba referam; Pontium, inquit, inuasorem, sacrilegum, schismaticum, excommunicatū, ab omni Ecclesiastico honore vel officio, sancta Romana  Apostolica Ecclesia in perpetuum deponit,  Cluniacum, monachos, vel cuncta ad idem monasterium pertinētia, Abbati qui in præsentiarum est, cui iniuste subtracta fuerant, restituit. Data sententia, vniuntur qui diuisi fuerant,  velut in momento, redintegrato Cluniacensi corpore tantus tamque diutinus malorum turbo sedatur. Irruit post paucos dies, tā in victos quam in victores, Romanus ille pestifer morbus,  pene omnes tam monachos quam famulos in breui prosternit. Inuadit vix elapso mense  Dominum Pontium, paucisque diebus interiectis extinguit. De cuius fine Epistolam mihi a supradicto beatæ memoriæ Papa Honorio directam, si forte eius notitia vtilis iudicatur, adiungo. Honorius Episcopus, seruus seruorum Dei, dilecto filio Petro Cluniacensi Abbati, salutem  Apostolicam benedictionem. Præterito mēse Decembri, Pontius viam vniuersę carnis ingressus est. Qui quamuis de malis Cluniaco illatis, sæpe commonitus pœnitentiam agere noluerit: nos tamen pro reuerentia eiusdem monasterij cuius monachus fuerat, eum honeste sepeliri fecimus. Data Laterani. Ille quidem morbo Romano aliquamdiu fatigatus sic moritur. Non parcit idem morbus  mihi,  plusquam per dimidium annum, igne vix tolerando adurit. Non euasissem vt credo sociorum casum, nisi  fratrum oratio,  medicinæ cura a quodam sapiente Clerico, multo mihi studio impensa, iuuisset. Euasi tandem Deo propitio, ac per ipsius gratiam maximus ille religionis locus, a sui generis pessimo turbationis  schismatis morbo mira celeritate conualuit, atque ad pristinum  fortassis ex parte meliorem religionis, famæ vel rerum statum peruenit. Digressus videor a proposito. Sed quia rem vt mihi videtur non reticendam,  pro futurorum cautela perutilem, a subsequentium memoria perire timebam, occasione Domini Matthæi inuenta, cuius maxime præ cæteris studio tantum malum sopitum est, dicenda silendo præterire timui. Redeat ergo stilus ad ipsum,  quæ de ipso restant, vt cœperat exequatur.