Con causa verteretur inter comitem Burgundie ex vna parte et dominum de Vadrey ex altera super vsibus, jure et consuetudinibus quibus illi duo domini et sui uti debeant in prepositatu de Arbosio; tandem de voluntate et consensu Willermi comitis Vienne a quo predictus dominus de Vadre tenebat omnia quecunque habebat apud Arbosium, amicis intervenientibus ab utraque parte, super hoc fuit in arbitros compromissum, videlicet in dominum Rodulphum de Molliprato et dominum Hombertum de Ceys ex parte comitis Burgundie, et in dominum Huguonem de Thoire et dominum Petrum de Molliprato [F° i, v°] ex parte domini de Vadre. Hii autem quatuor arbitri recta via volentes incedere et juris ordinem per omnia conseruare, vnanimiter juraverunt quod super iis premissis veritatem et raciones utriusque partis inquirerent diligenter et ipsimet quicquid inde scirent bona et sana fide manifestarent, et inde crederentur, et auditis inquisicionibus et racionibus vtriusque partis, causam illam, si possent, fine legitimo terminarent, aut si forte eandem causam terminare non possent, saltem inquisiciones factas defferrent et publicarent coram comite Burgundie et comite Vienne, et auditis inquisicionibus et racionibus vtriusque partis, illi duo eandem causam deciderent et fine debito terminarent. Quia vero tantum et tam arduum negotium terminari non poterat nec decidi sine magna providencia et sine bonorum et prudentum virorum consilio, predicti quatuor arbitri, ut rei veritatem possent plenius discutere, jurare fecerunt ante inquisiciones faciendas, presbiteros, clericos, milites, burgenses, servientes et multos alios habitatores de Arbosio, quod super hiis premissis fide et intencione bona veritati testimonium preiberent. Qui homines jurati reportauerunt et dyxerunt quibus vxibus, quo iure et quibus consuetudinibus predictus comes Burgundie et dominus de Vaudre et sui vti debebant in territorio et prepositatu de Arbosio sicut in hiis presentibus litteris continetur. 1. In primis autem reportatum fuit et cognitum quod comes Burgundie et dominus de Vaudre habent et habere debent justiciam suam et bannum suum apud Arbosium in territorio Arbosii, quilibet super suos, et unusquisque duorum dominorum potest mictere bannum suum super suos [F° ij, r°] et insimul super hoc quod inter se concordant. 2. Item importatum fuit et cognitum quod ad quemcunque prepositum siue ad prepositum comitis Burgundie, siue ad domini de Vaudre aliqua conquestio deuenerit, lex est ipsius ad quem deuenit conquestio, et emenda dierum est illius qui justiciarius est et cuius est justicia. 3. Item reportatum fuit et cognitum quod con aliquis homo aduenticius venit Arbosium, si primo jaceat super burgum uel super aliquem suorum hominum, uel super aliquem de justicia sua, dominus de Vaudre ipsum hominem aduenticium deinceps non potest nec debet retinere nec albergare in toto prepositatu de Arbosio. Hunc eundem vsum et hanc eandem consuetudinem de hominibus habet dominus de Vaudre erga comitem Burgundie, sicut superius est expressum. 4. Item importatum fuit et cognitum quod si aliquis homo duorum dominorum predictorum uel aliquis homo de justicia recederet a prepositatu de Arbosio et post ea rediret ad Arbosium, dominus ille qui primo habuit illum hominen non debet illum perdere aliquo modo, sed redire debet ad primum dominum quocunque moretur. 5. Item reportatum fuit et cognitum quod comes Burgundie non debet retinere nec albergare in prepositatu de Arbosio homines domini de Vaudre nec homines de justicia sua, nec dominus de Vaudre similiter homines comitis Burgundie nec homines de justicia sua de Vaudre de quocunque loco sint vel veniant. 6. Item reportatum fuit quod li Chestelleinne est de territorio Arbosii, et quod comes Burgundie non debet ibi albergare homines domini de Vaudre nec homines de justicia sua. 7. Item reportatum fuit et cognitum quod omnes Costes Pendentes libere sunt et communes, aqua similiter libera et communis, et li Chamois similiter liber et communis, et ista tria videlicet aqua, Costas et [F° ij, v°] li Chamoys neuter duorum dominorum bannire debet auctoritate sua, nisi concordia et consolio ville de Arbosio, et si forte aliquis vnius aut alterius domini faciebat aliquem excessum in hiis tribus uel in aliquo horum trium, videlicet in Costis, in aquis et el Chamoys, vnusquisque duorum dominorum habet jus suum et emendam suam super suum. 8. Item à la Chastelayne reportatus fuit specialiter li bois de Sangins. 9. Item reportatum fuit et cognitum quod forum et excessus in ipso foro perpetrati et vlne et mensure olei ad solum comitem Burgundie pertinent in die fori, et ipsius sunt sine participacione domini de Vaudre. Preterea reportatum fuit quod comes Burgundie debet conducere pro posse suo homines venientes ad forum de Arbosio cum vniversis rebus suis euntes et redeuntes a meredie diei Jovis usque ad merediem diei sabbati subsequentis. De falsis mensuris vini et omnibus aliis mensuris, et de falsitate panis unusquisque duorum dominorum habet jus suum et emendam suam super suum. 10. Item reportatum fuit quod comes Burgundie uel mandatum eius nullas debet capere mensuras vini super dominum de Vaudre nec super suos, set omnes alias falsas mensuras expositas ad vendendum et emendum in die fori comes Burgundie potest capere et emenda sua est; altera autem die non debet capere illas mensuras nisi super suos. 11. Item reportatum fuit quod si aliquis latro captus fuerit in prepositatu de Arbosio, de quacunque justicia duorum dominorum ille latro fuerit uel sit, si justicia corporalis est facienda de ipso latrone, comes Burgundie ipsum debet judicare, et ad ipsum solum pertinet justicia corporalis. Si autem uel emenda uel satisfacio facta fuerit de ipso latrone, vnusquisque duorum dominorum habet jus suum et emendam suam super suum [F° iij, r°]. 12. Item reportatum fuit quod si forte aliquod bellum euenerit in prepositatu de Arbosio inter campiones, illi campiones deliberari debent in manu comitis Burgundie uel mandati sui et ipse comes uel mandatum suum debet custodire campum et facere justiciam corporalem de ipsis campionibus, si ita sit quod justicia corporalis facienda sit; verumptamen si de bello illo pax et concordia facta fuerit, vnusquisque duorum dominorum habet jus suum et emendam suam super suum. 13. Item reportatum fuit et cognitum quod homines vtriusque domini possunt acquirere et emere terras et possessiones alias et vxores accipere ab hominibus vtriusque domini, vnus communiter ab alio. 14. Item reportatum fuit quod si aliquis vendat aut commutet hominem suum qui sit de vna uel de alia justicia, dominus ille de justicia cuius homo venditus vel commutatus primo fuit, non perdit pro eo jus suum nec justiciam suam in ipso homine, sed tamen vnus dominus potest vendere uel commutare hominem suum aut aliquam rem suam alii domino perpetualiter si voluerit. Mulieres vidue, quandiu sunt in viduitate, sub illo domino remanent sub quo erant prius mariti earum. Cum autem vidue accipiunt maritos, secuntur illos et dominum maritorum illorum. 15. Item reportatum quod vie et li chemins communes sunt, et si aliquis vnius uel alterius domini impediat aut peiorat ipsas vias et les chemins in territorio de Arbosio, vnusquisque duorum dominorum jus suum et emendam suam habet super suum, et quod ibi male factum fuerit per ipsum debet in melius emendari [F° iij, v°]. 16. Item reportatum fuit quod custodes vinearum et pastores et li messier communes sunt et communi consilio proborum hominum de Arbosio debent apponi, et unusquisque duorum dominorum habet jus suum et emendam suam super suum. 17. Item reportatum fuit quod li boys de Mochay proprium est comitis Burgundie et illum bannire potest autoritate sua. A simili li boys de Forez proprium est domini de Vaudre, et autoritate sua eum potest bannire. 18. Item reportatum fuit quod li pastorage de Bochaylle est communis toti ville de Arbosio, sed tamen dominus de Vaudre et sui possunt colere et gaynare terram illam, si voluerunt, sed, fructibus perceptis et collectis, non possunt nec debet cla[u]dere terram illam nec obstruere, ita quod per clausuram illam pastoragium illius loci sit amissum. 19. Item dominus de Vaudre uel sui non conducere nec actrahere in terram illam aliquas possunt gentes per quas illud pastoragium foret amissum. 20. Item reportatum fuit quod prepositus comitis Burgundie debet instituere cornerium de Arbosio et ponere bonum et legitimum pro posse suo et bona fide; et cum ille cornerius institutus est et appositus, presentari debet domino de Vaudrey uel mandato eius et facere fidelitatem in manu eius tanquam in manu prepositi comitis Burgundie. 21. Item idem cornerius fideliter debet facere negocia domini de Vaudre [F° iv, r°], et jura ipsius pro posse suo obseruare fideliter; et si aliqua conquestio deuenit ad ipsum cornerium, debet aiornare pro vtraque parte tanquam ille qui communis est in officio suo, et vnusquisque duorum dominorum habet jus suum et emendam suam super illum a quo debet habere. Preterea idem cornerius debet apponere et clamare bannum pro vtraque parte. 22. Item idem cornerius, si in aliquo aliunquid aduersus dominum de Vaudrey, hoc debet in melius emendare. Si autem dominus de Vaudre, pro parte sua potest ipsum expellere a corneria sua et contradicere illi cornerio ne intromitat se de negocio suo, donec culpam suam emendauerit et excessum. 23. Item, ad requisicionem domini de Vaudre, idem cornerius debet ire eo quo missus fuerit pro negocio domini de Vaudre, et pro negocio suorum hominum, uel de justicia sua, saluis tamen ipsius expensis competenter. 24. Item fuit reportatum et cognitum quod quando duo domini voluerint yre super inimicos suos, ipsi debent apponere bannum suum ex parte comitis et domini de Vaudreio, et vexilla ponere in loco publico, ut omnes videant, et timpana sonare, ita quod omnes sciant, et melior domus et forcior debet sequi dominum et vexillum, et quando sunt ad locum destinatum, domini debent, vel ballivus, vel prepositus, de consilio subiectorum suorum [F° iv, v°] considerare si sint forciores inimicorum suorum, si sunt, bene quidem, et si non sunt forciores, dominus potest mandare secundo bannum, et si in hospicio remanserint tres vel duo, fortior illorum debet sequi secundum bannum: et si remanserit solus, sequitur, nisi habuerit optimam excusacionem causa senectu[ti]s uel infirmitatis. 25. Item dum femina iacet pregnans, homo non tenetur solus in istis mandatis, dum ipsa jacet tempore debito jacendi. 26. Item fuit reportatum et cognitum, si dominus mandat feodales, ipsi debent sequi dominum cum almis et vexillum suum secundum quod se habent et ille qui non sequitur contumax est, et dominus in reditu suo potest assignare ad feodum suum, nisi erga dominum legitimam habuerit excusationem. 27. Item fuit reportatum idem emende in prepositatu in die fori pertinent solummodo comiti Burgundie et justitia. 28. Item fuit reportatum quod si aliquis inuenit aliquam rem in via uel extra, ipse debet ferre illam rem ad ecclesiam, et presbiter debet denunciare generaliter et seruare per annum, et si amissor non venerit, illa res debet poni in opere ecclesie. 29. Item et si aportata fuerit domino seculari, elapso termino dicto, dominus potest de re sua facere voluntatem inter ipsos duos dominos de re inuenta extra diem fori Veneris. 30. Item fuit reportatum, quocienscunque dominus mutatur, quod superveniens debet jurare super sancta Dei euuangelia quod ipse istam paginam tenebit et ea que continentur in ipsa, sine aliqua lesione uel corrupione, pro se et suis [F° v, r°]. 31. Item reportatum fuit quod si aliquis vult sasire aliquam rem, ipse debet ostendere illam rem oculo ad oculum, uel non est sasita. 32. Item prepositus non potest suum justiciarium accusare, nisi venerit accusator et ipsum fecerit citari coram ipso ad certam diem. 33. Item tabernarii non debent permitere luxores vltra horam campane, et si fuerint inventi, dominus habet emendam de tribus solidis. 34. Item, in villa non debent sustineri illi qui sunt oquelors, sed debent proib[er]i a villa, et si aliquid extorserint, dominus debet reddere illi cui res est. 35. Item fuit reportatum quod villicus prepositus non potest accusare justiciarium suum, sed debet ipsum convenire coram ballivo uel coram sunpersyore pro jure suo. 36. Item fuit reportatum, quod quilibet potest vnum alium facere convenire coram domino uel mandato suo, prima die potest super sedere sine emenda, et secunda die viua voce fecerit illum citare, oportet quod ipse firmet peticionem suam; et si noluerit petere, ipse remanet in culpa de tribus solidis et in expensis ad respectum judicis. 37. Item fuit reportatum quod si aliquis fecerit dampnum, ipse tenetur emendare, nisi in deffensione sui corporis; et si animal fecit dampnum, uel custos eius, si culpa sua fuerit in custodia sua, uel dominus cuius est animal, uel animalem relinquere illi cui fecerit illud dampnum, et si uoluerit retinere animal et dampnum emendare, nisi fuerit mortale alicuius creature, retinere potest, ipso dampno emendato; et de omicidio malum esset domino, retinere si fecerit. 38. Item fuit reportatum quod nobilis persona non tenetur [F° v, v°] in emenda de tribus, nisi dampnum emendare si fecerit, scelicet miles, armiger, cliens francus, et clerici tunsurati. Et si aliquis de nobilibus fuerit citatus ab aliquo, ipse debet comparere coram domino, et si deficerit per tres dies, dominus potest emendam suam leuare propter vituperium, sed vna vice quilibet potest supersedere de causa sua una vice, sicut superius est dictum et reportatum. 39. Item fuit reportatum quod homo francus uel nobilis mulierem quam ducit in vxorem seruilem, facit eam liberam. Et mulier nobilis que ducit hominem seruum, non potest ipsum facere francum nec liberum. 40. Item fuit reportatum quod homo francus uel nobilis ducit vxorem qualencunque vult, et habet pueros plures, postea vxor moritur, ipse ducit alteram et habet solum puerum, ipse moritur primus: puer in bonis paternalis et in successione patris querit jus suum, reportatum fuit quod ipse solus tantum percipit quod omnes alii percipiunt. 41. Item de talibus fuit reportatum quod omnes pueri de pluribus personis, siue de hominibus quam de mulieribus debent diuidi tam vnus quam alter de seruilibus personis in omnibus suscexionibus superuenientibus, siue a latere, sive non, si sunt de legitimo thoro nati. 42. Item fuit reportatum et cognitum per supradictos quod quocienscunque dominus mutatur, quod primus veniens duorum dominorum superveniens debet jurare super sancta Dei euuangelia, antequam recipiatur pro domino omnia que continentur in ista pagina tenere et manutenere, sine aliqua violencia, et alias consuetudines supradicte ville approbatas per bonos viros dicte ville supradicte. Datum et actum per supradictos [F° vj, r°] viros, anno Domini millesimo cc° l septimo in ecclesia Sancti Justi, coram omni communi totius ville de Arbosio et supra dictis dominis comitis Burgondie et domini Vullermi, domini de Vaudrey.