MVLTIS calamitatibus  crebris languoribus affectus, pauca vobis mihi licuit narrare de Patre nostro Odone,  ea tātum quæ gessit sub suo Abbate. Tamē vestra industria per hæc facile cōprehendere potest, a quanta ipse inchoauerit perfectione. Sed quia initium beate viuere fert secum angustias  labores, finis vero certaminum gloriam  laudem: idcirco per eius beatam vitam  quietam, quasi per directum tramitem, ad eius obitum quantocius festinabo transcurrere. Igitur pater Odo electus  Abba ordinatus, mox contra eū prædicti veterani persecutores insurgunt. Ille autem malens locum dare,  beate quiescere, quam contentiose viuere, derelicto eodem Monasterio,  quæ ibi fuerant a domno Bernone Abbate parata, atque ei paterno more tradita, abiit Cluniacum,  cœptum pridem perfecit Monasterium. Sequuti sunt autem eum seniores loci illius. Per illud namque tēpus defecit omne quod secum detulerat sumptum, in construenda Monasterij officina. Fiebant autem hæc omnia circa beati Martini natalitia. Est autē consuetudo nostra octo dierum circulo eam celebrare. Peracta itaque diei octaui matutina celebritate,  necdum aurora illucescente, omnes reuersi sunt ad propria strata, requietionis potius, quam dormitionis causa. Referebatq. Pater noster cuidam vetulæ personę talem reuelatam fuisse visionem. Aspiciebat,  ecce vir venerabilis canitie decoratus, stolaque splendidissima indutus, super quam pallio pluuiali vtebatur. Qui propius accedēs structuram eiusdem Monasterij circumcirca inspicere cœpit. Quem cum interrogasset quis esset, aut cur idem ædificium circumspiceret, ille: Ego sum, ait, de quo fratres celebrāt solemnitatē octaui diei: etenim visitare eos veni, dicito illis ne deficiant, sed in incœpto opere persistant. Ad hæc subiunxit persona illa, quia defecisset omnis sumptus quem secum detulerat. At ille. Ne timeant, inquit, ecce nunc a Roma venio,  Turoniam vado, iter autē meum per Gutiam, Aquitaniamque faciam,  ex his partibus tantum eis pensum mandabo, vt hoc tempore eis affluenter abundet,  longo post perseueret. Læti ergo fratres,  tanti viri promissione securi, omni cum hilaritate Deo gratias cœperūt agere. Cuius autem hæc persona fuerit, profiteri non audeo, quia Patris nostri mos fuit, vt deliberatiue suam personam nunquam adscriberet: sed si magni aliquid vidisset vel parui, tali modo quod viderat dicebat. Vnus e nostris fratribus, aut, Quædam vetula persona hoc vidit, vel illud. Nam quoties hæc mihi retulit, toties mihi professus est. Post hanc reuelationem intra dies paucos ex finibus Gutię, plusquā tria millia ibi delati fuerunt solidi. Tanta nāque  talia sub tali specie mihi narrare solitus fuerat, quæ apud Cænobium sancti Benedicti, quod dicitur ad Floriacum, gesta fuerunt. Simili modo  apud Cluniacum, quæ si auderem ad liquidum enarrare, libelli modus vltra dictatoris se facultatulam extenderet. Sed ecce dum beati Martini fidelissimam promissionem enucleatius adimpletā narramus, subito ad mentem recurrit ferarum bestiarum non minimum nec paruum adminiculum. Quod fortassis descriptum, quibusdam legentibus incutiat risum. Sed quia spectaculum facti sumus Angelis,  hominibus: hi qui nos imitari dedignantur, aut nequeunt: habeant de nobis saltim excussum, videntes nos proficere a bonis in melioribus. Ac tandem relinquentes lugubrem vitam, omni cum exultatione sequantur nos ad æterna gaudia. Igitur constructo Monasterij Oratorio, eunt fratres, inuitantque Episcopum (vti mos est) ad sacrandum eundem locum. Ille autem paruipendens monachorum paupertatem, constituto die venit stipatus cuneis, fultusq. ministris. Quorum aduentu cognito, fratres nimio confundebantur pudore, non habentes tam dignos apparatus, quo eos possent honeste recipere. Mane autem adhuc illo, instante crepusculo, ecce immanissimus Singularis de sylua egressus, festinanter properabat ad Monasterium, quem videns Ecclesię custos,  quia erat foris Monasterio, meditans de ordinatu loci illius Ecclesiæ, fugit, eiusque fores contra eum obserauit. Ille autem omissa feritate, vt ingrediēdi aditus a quouis concederetur, prædictas regias diutius pulsauit, atque oris sui spuma, quo adhærere potuit, liniuit. Reuera cum nullus adesset qui ei ob timorem aperiret, tamdiu ibi stetit, quousque Episcopus cum suis venit, quibus se sponte præbuit occidendum: impleta Psalmographi voce, quę dicit. Timentes autem Dominum non minuentur omni bono. Et iterum. Non confundentur in tempore malo,  in diebus famis saturabuntur. Vere enim aliquando confisus est in Deo, quia semper habuit vnde fratres sustentaret:  quod pauperibus largiretur. Nusquam enim a misericordię suę sinu pauper recessit vacuus. Quoties enim cum eo abij, semper vnde sustentarentur pauperes, si haberemus, diligenter requisiuit. Deinde quasi omnia nobis forent necessaria, iam securus processit, nihil hæsitās. Et quia omnibus se petentib. omnia dabat, Dei nutu omnia suppetebant, illud Tobiæ præceptū semper  habebat in prōptu. Vide ne auertas faciem tuam ab vllo paupere,  omni petenti te tribue. Si quis vero adtulisset aliquod munus,  pauper habitu videretur: mox interrogabat eum quid vellet, aut si aliquid ab eo egeret. Si enim quiddam peteret, statim æqua lance munus illud æstimabat quantum valeret,  duplum illi præcipiebat dari. Quod sępius in multis rebus vidi eum hoc facere. Fateor peccatum meum, quia frequēter in talibus sui contristatus;  quia eram Prior, quasi compatiens loci paupertati,  præuidens oportunitatibus fratrum, veluti sub pretextu inopiæ dicebam ei, iniustum esse sic omnia indiscrete tribuere. Ego enim putabam scienter agere: sed magis insipientiæ obuolutus caligine, tenacitatis potius strāgulabar mucrone. Ille autem quia erat peritissimus Medicus animarum, quodammodo manu discretionis, pulsum mei tergebat, vel tangebat erroris,  hoc exemplo vulnus meæ curabat mentis. Aiebat ad hæc mihi: Tace, malo tuo hæc dicis. Fuit quidam iuuenis,  erat deditus literarum studiis, qui nocte quadam hyemis tempore dum ad Matutinum agiliter pergeret,  inter cōdiscipulos maturius adesset, vidit in atrio Ecclesiæ pauperem seminudum iacere, cuius compassus penurię, exuit se scapulam qua superindutus erat,  vsui pauperis eam transiens proiecit. Considerans quod fecit, idcirco metum tanti rigoris procul a se auertit. Finita laude Matutina, totus iam rigidus ad suam reuersus est cellulam. Sed cum cōgelata membra voluisset lectulo tradere vt calefierent, librā auri super suum reperit stratulum, ac deinceps quod suo vsui retineret,  quod aliis tribueret, habuit affluenter. Ego tamen ignoro de quo ista diceret. His  similibus exemplis cataplasmabat vulnus meæ mentis  prauitatis. Vellem ad alia transire, sed miserationes eius multæ compellunt me scribere,  iterum de eius largitate plenius sermonem facere. Attamen scio quia absque meo pudore, hoc nequibo adimplere. Ego tamen scribam,  gladium increpationis in memet figam, ac dehinc culpas meas omnibus pandam,  si ei modo quia recessit, hæc confiteri non valeo, saltem vos apud eum intercessores obtinebo. In suo enim itinere, quosque circa viam pueros reperiebat, cantare eos quoddam cogebat,  quasi eorū ludum remunerans, aliquid eis de suis rebus dari præcipiebat, dignos eos esse remuneratione non parua dicebat: ille vero vt nos sua iocunditate lætificaret,  illos misericordiæ visceribus reficeret, ista  his similia dicebat. Verba enim sua omni exultatione erant plena, locutio vero sua, præ nimio gaudio ridere nos cogebat. Sed ille habenas moderationis manu tenens, mox Capitulū Regulæ nobis apponebat dicens. Risum multum aut excussum non amare. Et iterum. Monachus non sit facilis ac prōptus in risu, quia scriptum est. Stultus in risu exaltat vocem suam. Isto namque  simili modo, nos cohibebat a risu, sed spiritualis eius hilaritas, internum gaudium nostro cordi inserebat. Sed ego indignus quid de eo dicere potero, aut quid enarrare de tanto gaudio? Reuera cum menti nostrę aliter nequibamus satisfacere; vestimēta eius osculabamur occulte. Sed quid mirum de nobis, qui indesinēter adhęrebamus illi? Enimuero quando Ecclesiam sancti Petri intrabat, Dei famulæ,  qui eum oratores arcebant, hinc inde exeuntes post eum cursitabant,  birrū. quo tegebatur more cappę, per extremitatē fimbrię apprehendentes osculabātur: ille autem concito gressu iuit confugiens,  ipsi eū sequebantur veluti persequutores. Erat enim veluti lapis angularis quadrus, angelicus videlicet  humanus, largus  gratus, scilicet vt quotidie ab eo cōpleri videretur hoc quod in Psalmo legitur. Iocūdus homo qui miseretur  cōmodat, disponit sermones suos in iudicio, quia in æternum non cōmouebitur. Et rursum sicut ait Apostolus Paulus. Hilarem enim datorē diligit Deus. Cœcos nēpe,  claudos Paradisi asserebat futuros ostiarios, ideo nullus deberet eos pellere a sua domo, ne Paradisi eis portas clauderēt in futuro. Quod si fortassis aliquis e nostris famulis, non ferens eorū improbitatē, aliquod mutū respōderet eis aspere, aut mox illis assueta beneficia non conferret, siue eis accessum ostij nostri papilionis denegaret, statim cōminando increpabat eum grauiter. Deinde illo adstante, vocabat pauperē, eique præcipiebat dicēs, Cum venerit iste ad portam Paradisi, talionem retribue ei. Hoc autē dicebat vt eos terreret, ne similia amplius facerent,  charitatis eos affectu informaret. Si autē secus viam (vt sæpius fieri solet) anum reperisset aut debilem, statim de suo equo descendebat,  eū desuper sedere faciebat: imperans vt eminus omnes præcederent, adhærebatque illi vnus e famulis, qui eum contineret ne caderet: ille vero inter nos equitantes incedebat pedester, ac semper psallens, cogebat nos psallere secum. Quod si præ pudore aut illius timore, aliquis ex nostris vellet descendere, protinus imperabat illi, vt quo sedebat sederet, sciens eum pro eius reuerentia, non pro paupere id facere velle. Nam sæpius eū hoc vidi facere. Illo videlicet tēpore quo cū Geraldo Regiensis Ecclesiæ Episcopo Cotias transiuimus Alpes,  Romam venimus pariter, memini eum de quadam muliere dæmoniaca hoc fecisse, quę statim reddita est sanitati,  vna nobiscū vsque Senā venit, dissenterico morbo infirma remansit. Postea namque apud sanctum Paulum simul eam Romę vidimus, cui mox signo denarium dare præcipit: illa vero cū sedens verecundaretur curuato capite, defixis in terrā luminibus, quæ esset illa mulier interrogaui eum. Ille autē respondēs, Illa est, inquit, talis ac talis. Signa mihi, dicens, qualiter eā possimus facilius cognoscere. In ipso namque itinere vetulus quidā  debilis, prędictas Alpes nobiscū simul transibat, erat autē oneratus sacculo pleno panibus  alliis, cœpisque ac porris, quarum videlicet herbarum fœtores ego minime poteram ferre: sed pius Pater vt eum illico vidit, more suo super equum suum eū sedere fecit, sibique prædictum imposuit fœtidissimum sacculum. Ego autem tantum fœtorem non ferens, ab eius quem comitabar latere, retro longius retraxi pedem. Peracto itaq. eminētioris Alpis arctissimo itinere, ad decliuum montis incipiētes descendere, conspeximus eminus adstantē, suumque cogente paupere equū superascendere. Prædictum namq. saccū, nec tunc pauperi reddidit, sed arctiori sellæ appendit. Ego autem eos qui me precesserant antecedebam:  vt appropinquarem otius  verecundans ibam,  post pusillum accedens ad illum dixit mihi. Accede quoniam supersunt Psalmi quos debemus cantare. Cui cum ego respondissem, quod fœtorem illius sacci ferre non possem, protinus mihi, increpando, respondit. Heu me, pauper, illud quod tibi fœtet, potest comedere, tu eius non potes ferre odorem! Pauper eum potest portare, tu eum dicis non posse videre! Hoc autem dicebat de se, quia verus Christi pauper erat. His  similibus verbis me increpauit,  odoratus meos ita curauit, vt ipsum fœtorem denuo numquam sentirem. Sub idem tempus Italiam missi sumus, a Leone summo Pontifice, vt pacis legatione fungeremur, inter Hugonem Longobardorum Regem,  Albericum Romanæ vrbis Principem. Post nonnulla vero discrimina, venimus Senā. Patiebatur autem ipsa ciuitas famis penuriam. Affuerunt autem nobis in profectu tanti tamque periculosi itineris, fere triginta solidi argētei, ex quibus pars maxima iam distributa erat: ego enim recolens consuetudinē illius, quia nihil sibi, omnia nostro reseruabat vsui, metuēs ne nos, vel equi nostri fame deficeremus; si deesset ex quo omnium emeretur cibus, sumpsi quod supererat de prędictis solidis, latenter ab eo discessi, atque eo ignorante ciuitatem transiui. Illo autem introeunte ciuitatem, occurrunt egentes, assuetaque beneficia deposcentes. At ille circumspectis omnibus, dum me non vidit, protinus quod gesseram intellexit. Sciebat enim quanquam præsto non essem, non tamen longius fore, idcirco innuit omnibus manu, vt cum sequerentur, quod  fecerunt. Vidit interea dum transiret ciuitatis plateam, tres viros, sed quamuis quadam honestate cooperti, quæ eos ab improbitate egēdi alienos reddebat, attamen  eidem penuriæ dediti fuerant: istis namque  istam dedit occasionem, vt suæ benedictionis participes fierent. Erant autem ante ostia domus eorum, positæ singulæ scuttulæ lauri baccis plenæ: statim vnum ex eis interrogauit, prædictas lauri baccas quanti venderentur pretij. At ille ignoro quid vile dixit. Cui Pater noster respondit, Tace, noli dicere vltra precium quod dixisti: sed dic tantos denarios. Ille vero ita fecit. Protinus vero mutuo tot accepit denarios,  sic eos sub prætextu pretij, sua benedictione munerauit. Interea dum ego obseruarem egressus, vidi illum venientem post pusillum a longe,  quasi præcinctus miles ad bellum, incedebat stipatus cuneis pauperum. Sed tamen tanta repletus exultatione, vt eo salutato nostro more, vix posset me rebenedicere. Deinde finxi me interrogare qui essent, qui eum ambiebant incedentes, vel quid quærerent. At ille. Isti, inquit, sunt domestici Dei,  laboratores nostri: ergo accelera,  redde illis mercedem. Hoc peracto rursum interrogaui eum, quid sibi opus essent tantæ lauri baccæ, aut vnde eas tulisset? Ille autem cœpit nobis tanta  talia verba dicere, quanta  qualia numquam audiui ab ineunte ætate, nec spero vltra audire. Adeo enim omnes exhilarauit, vt præ nimio gaudio, ne quis ex nostris suas lachrymas posset continere, vt valeret alter alteri loqui. Necdum tersæ tanti lachrymæ gaudij, conquiniscens eius paternitati, cœpi illum rogare vt baccharum illarum sarcina non nos oneraret, sed venditoribus eas remitteret. At ille. Non, inquit, faciam: quoniam vereor ne fortassis post nos pretium remittant. Vix tandem id obtinere potui, videlicet ostendendo illi sequestrationem loci  longinquitatem iam peracti itineris: ipsa vero die prædixit mihi Priorem futurum,  multa alia quæ mihi postea aduenerunt. Deinde cœpit me instruere quemadmodum inter cæteras virtutes, patientiam deberem obtinere, atque a seipso exordium sumēs, cœpit exponere quanta  qualia ordinationis suę tempore, a suis fratribus pertulisset. Quod sane nunc non expedit scribere, propter sanctissimam postmodum eorum cōuerfationem. Necdum peracto itinere,  antea quā funditus nostra defecisset pecuniola, obuium habuimus fratrē nostrum Petrum, Presbyterum; qui tunc conuersationis gratia Romam veniebat. Ex cuius substātia, nostra ditata est inopia, quia ab eo sumpsimus ex quo iter nostrū perfecimus. Fiebat autem istud duobus mensibus Ianuario videlicet,  Februario. Fuit autē iter nostrū per ammiates Alpes. Tanta namq. inundatio niuis illis diebus influxit, vt agnitionem nobis olim cogniti auferret itineris,  ita omnium replebat sinus, vt frigescentes artus, etiam loquendi modulos perderemus. Nam cum senilia eius mēbra tabescere cernerem, feci ei agiliter tunicam, quæ eius posset tueri  calefacere penetralia. Peracta itaq. legatione, a nostratibus coacti sumus, vt per maritanos reuerteremur fines. Factū est autē cum venissemus ad locum, qui vulgo Burrianum vocatur, iam Sole Oceanum tegente, obuium habuimus seminudum pauperē. Cuius ego speciem sicut tunc considerare non potui: ita nec postea recolere valui. Hoc tamē reminiscor, quia nudis plantis, nudatisque lateribus, immēsitatem ipsius niuis calcabat intrepidus. Cui cū pater noster appropinquasset, gressū fixit  omnes se pręcedere cōpellit. Mox se expoliauit,  pauperem operuit, mihique præcepit tantum ei precium super impēdere, vnde posset iter suū explere. Tunc paulisper substiti,  eū quo iret, interrogaui: sciēs quia in ipsa vasta solitudine diuertendi locus non esset. At ille inquit, Pastorale castrum persistente die se posse peruenire. Ex cuius nempe verbis cōpertus sum, illum qui apparuit, non fuisse hominē purū, quia illud itineris spatium quod se sub vna hora pollicitus est peracturum: nos pene per totū diei spatium vix peregimus. Cuius rei factū, mihi terribili visione antecedenti nocte, ordine fuit ostentum. Adeo enim sinus illius dilatatus est misericordiæ, vt non solum fidelibus ista faceret: verumetiam persecutoribus suis manus aperiret,  palmas extenderet. De quo  istud vobis retexā exemplum, cuius rei facto interfuit frater Firmus, domni Balduini Abbatis germanus. Tēpore præterito, dū Romulæam vrbem ob inimicitiam Alberici, iā facti principis, prędictus obsideret Hugo Rex, cœpit ille intra extraque discurrere,  pacis concordiæque monita inter vtrosque disseminare, quatenus posset furorem prædicti Regis sedare,  prædictam vrbem tueri a tanta obsidione. Interea quadam die, dum iuxta Monasterium beati Andreæ Apostoli, quod Adeldiuum Scauri dicitur ex nomine, quidam rusticus voluit eum propter lagunculam aquæ occidere: etenim sicut scriptura dicit, Qui ambulat simpliciter, ambulat confidenter: more suo nulli nocens, nihilque suspicans, curuato incedebat capite. Intātum enim apud eū vsus inoleuerat regulę vt vbicumq. esset, siue stās, siue ambulans aut sedens, semper curuato capite, defixisq. in terrā luminibus, incederet. Qua de re a quibusdā conuersationis suę tēpore, Fossorium, ludendo vocatus est. Factum est autem dum prædictus rusticus ictu caput illius appeteret: omnes qui iuxta viam aderāt, emissis vocibus percutientis adtraxerūt manus. Tunc dulcissimus Pater, ne fallar, ignoro quos denarios accepit mutuo, eique bonū pro malo reddidit,  fœderatū dimisit. Sed postquā hoc ad aures prædicti principis peruenit, amputare manus eius voluit, quo audito obnixius ne fieret exorauit,  rusticum incolumē atque indemnē absoluit. Multorū sane auribus  vestris, diffamatū est illud, quod cuidam furi Pater noster dudū Romā veniens, fecerat, quod magis libet mihi describere, ne aboleatur, quam vt vestrę industriæ insinuetur. Persistente itaq. illo orationis gratia intra ciuitatem, visum fuit omnibus, vt frater noster domnus Godefredus super pastores equorum iret in campum. Factum est autem vt insequenti nocte, cum grauati somno pastores obdormissent,  ipse peruigil orationi insisteret, fur affuit, raptumque equum ascendit,  fugam arripuit: prædictus vero frater maluit equū perdere, quam silentium perdere, quod videlicet si fecisset, fur equum dimitteret. Hoc tamen fecit, abiit,  tactum vnum e pastoribus suscitauit, eique quod contigerat, signo ostendit. Peracta itaque nocte,  facto mane, viderunt furem eminus vno adfixum in loco super equum sedere, quem apprehendētes vinctum eum Patri nostro miserunt: statimque ei quinque argenteos solidos dari præcepit, dicens iniustum esse, eum absque digna mercede dimittere, eo quod per totius noctis spacium, multum sustinuisset laborē. Sed enim postquam Deo trahente ad monasticam perueni vitam, ac dehinc per incrementa temporum Prior a fratribus sum electus, sæpe fratres nostri furem illum mihi adnotarunt,  quia erat filius nostri Molendinarij, quotiens pater eius fratrum voluntati contraibat, totiens me prædictos solidos repetere cogebant. Sed quia de actu silentij se sermo intulit, sine quo videlicet pro nihilo ducenda est vita monachi, restat vt retro redeamus, vt per id aliquantulum peruagemur. Vita enim monachi vsque adeo est aliquid, donec sub silentio studuerit, eo vero remoto, quicquid bene vel honestum se agere putauerit, secundum institutionē Patrum, nihil erit. Tempore igitur quo sæuissima gens Nortmannorum, Pictauorum, atque Turonensium fines cruentis deuastabat gladiis: contigit vt duo venerabiles ex eadem congregatione, nescio qua de causa mitterentur Turoniam, vnus eorum Archimbaldus vocabatur, mihique bene notus, alter vero ignotus,  dicitur Adalasius. Viri nempe opinatissimi,  multorū monachorum patres effecti. Factum est igitur dum tantum carperent iter,  in quendam locum requietionis gratia diuertissent, taliter ab eisdem Nortmannis capti sunt eadem nocte. Erat autem quoddam oppidum secus locum illum, super quod noctu irruentes, cœperunt. Alia vero Nortmannorum pars quæ ibat cum pridē capta præda, deuenit in eundem locum, [...]