In primis citanda venit Clementis IV bulla *Parvus fons*, quae multis difficultatibus finem imponens ordinem in pace restituit. Saepe edita, invenitur (cf. Potthast, *Reg.*, n. 19185), speciatim in bullario a Ioanne de Cireyo, Cistercii abbate, Divione impresso anno 1491 ; ibidem textus apte dividitur his octo capitulis : 1) Excellens commendatio sacri huius ordinis et detestatio praedictarum difficultatum. 2) De cura vacantis monasterii, nec non de electione et confirmatione abbatis Cistercii qui, facta electione concordi, est apostolica auctoritate confirmatus et potest administrare. 3) De remissione statutorum concilii generalis de electionibus et electoribus ordinis. 4) De capitulo generali et diffinitoribus, de litteris capitulo missis, de iudicibus ab eo datis et de eleemosynis recipiendis. 5) De visitatione domus Cistercii et proclamationibus in ea faciendis. 6) De visitationibus et visitatoribus ordinis, de eorum potestate, evectionibus, pictantiis, emissionibus fratrum, etc. 7) De punitionibus in visitationibus faciendis, de donis suspectis et de protelatione visitationum. 8) De causis depositionis abbatum ; de male depositis, etc. * * * Clemens episcopus servus servorum Dei, ad perpetuam rei memoriam. 1.  Parvus fons qui crevit in fluvium, et in lucem solemque conversus, in aquas plurimas redundavit, Cisterciensis est ordo praelucidus, qui a sui ortus exordio parvus et humilis abiectione habitus, tenuitate substantiae, humilitatis professione, ac numero professorum, sub fontis metaphora non indigne describitur, cui diversarum illi proprietatem conformitate conformis non immerito comparatur. Hic est enim fons hortorum irriguus ceteras rigans religiones et ordines, ac in ipsos exemplis salutaribus scaturizans. Hic est fons amenus varietate virtutum, praeclarus munditiae puritate, pietate patens, indeficiens sanctitate. Horum merito sic excrescere meruit, ut fontis nomen excedens, fluvius censeatur. Cuius processus laudabilis de virtute in virtutem, ut Deum deorum in Syon videat gradientis, universalis Ecclesiae laetificat unitatem, in qua per meritorum evidentiam clarae lucis splendorem adeptus, quasi stella matutina resplendet in medio nebulae mundi huius, et in ea splendidos emittens radios instar solis, velut aquaeductus de paradiso progrediens, in aquas redundat plurimas, hortum plantationum suarum, coetus quidem claustralium quos produxit, aquis irrigans gratiarum, et vino spiritualis laetitiae fructum inebrians partus sui. Huius siquidem ordinis sacra religio a suae institutionis auspiciis quasi deserta et invia, utpote paucis adhuc initiata cultoribus, tandem honoris et honestatis fructus parturiens, ramos suos, ramos quidem honoris et gratiae, quasi terebinthus extendit, germinans generationes et progenies germinavit. Ea propter laetatur et iubilat laetabunda, et laudans exultat iam in multitudine numerosa spectabilis, quae olim quasi despicabilis in solitudine delitebat. Digne itaque hic ordo dignissimus, dilectus et praeelectus a Domino, eidem psallit et asserit cum propheta : *In terra deserta et invia, sic in sancto tibi* desiderio, et solido proposito religionis *apparui* ; non ut me in habitu vel ambitu ostentationis tibi qui omnia vides ostenderem, sed ut in humilitatis abiectione tuam viderem et, te misericorditer donante, perciperem gloriam et virtutem. Vidit enim et gavisus est ; percepit, ut praemittitur, multae fecunditatis gloriam nihilominus in caritate fundatus. Primi namque ipsius ordinis architecti prima quasi eiusdem ordinis fundamenta in caritate iecerunt, eumdem ordinem ad instar sponsi caelestis, qui in speciosissima sponsa sua caritatem, ut ipsa fatetur, quo in ea perseverantior fieret ordinavit, caritatis praeceptis et institutionibus ordinantes. Quibus Caritatis Carta nomen nec immerito imponentes, per ipsam ad caritatis conservationem straverunt, iuxta prophetae promissum. Ipsius ordinis lapides ordinati in illa quid maioribus quidve minoribus debeatur apertius statuentes, ut secundum eiusdem prophetae vaticinium, ipsius ordinis agni iuxta suum ordinem pascerentur. Licet autem ordo praedictus, ex caritatis ordinatione firmissimus, et ut castrorum acies ordinata terribilis, continue in spiritualis pugnae procinctu desudans, contra hostes spiritus pugnare didicerit, et ipsos etiam expugnare ; adhuc tamen satan cribrum suum movere non desinit, sed ipsum movet et excutit, exspectans et expetens ut excutiat filios excussorum. Adhuc Sizara Israëlitas, falcatis eos curribus oppressurus, insequitur. Adhuc hostis antiquus peculiarem Domini populum, religiosos videlicet, Dominum contemplationis speculatione videntes, et specialiter in eius partem assumptos, non cessat impetere ; sed totis satagit viribus, variis conatur insidiis, diversis in illos conatibus insilit, ut ipse a participio gaudii caelestis exclusus, in eis iocunde habitantibus unius moris in domo caritatem vulneret, unitatem separet, ipsosque separatos in eiusdem pugnae conflictu debiliores efficiat, et ab eis iocunditatem unanimitatis excludat : hoc ipsum insidiose molitus in personas praefati ordinis, his diebus inter ipsas super diversis articulis discordiarum excitata materia, litium satis seminibus, et iactis seminariis iurgiorum. Nos autem ipsius ordinis sanctitatem et claram famam cuius odor, sicut agri pleni suavitas cui Dominus benedixit, totam replet Ecclesiam singulari zelantes affectu, ne vel ipsius sanctitas talibus nutaret insultibus, vel famae claritas detractorum linguis exposita turbaretur, sed singula in eodem ordine locum, ut praemittitur, decenter sortita retineant, sicque contra praedicti Sizarae impetus de caelo efficacius ipsius ministerio dimicetur, et ipsum facilius, iuxta Deborae canticum, stellae in suo cursu et ordine manentes expugnent ; principiis putavimus obsistendum, exortam in eodem ordine super articulis praedictis dissensionis materiam, vitatis litigiorum anfractibus, et exclusis advocatorum tumultibus, salubris et celeris subscriptae provisionis nostrae compendio decidentes, nunc antiqua ipsius ordinis statuta interpretationis iuvando remedio, nunc eadem apostolica auctoritate firmando, nunc etiam quaedam nova de unanimi consensu Cisterciensis et quatuor infrascriptorum primorum, ac aliorum abbatum et quamplurium personarum ipsius ordinis in nostra constitutarum praesentia, statuendo. 2.  Licet igitur contineatur in Carta praedicta, quod si qua domus eiusdem ordinis abbate proprio fuerit destituta, maior abbas de cuius domo domus illa exivit, ordinationis eius habeat omnem curam, donec in ea abbas alius eligatur (domui autem Cisterciensis, quia mater est omnium, dum proprio abbate caruerit, quatuor primi abbates, scilicet de Firmitate, de Pontiniaco, de Claravalle et de Morimundo provideant, et super eos sit cura domus illius, dones abbas electus in ea fuerit et statutus), hoc tamen ex usu et consuetudine dicti ordinis generali sic interpretandum duximus, ut videlicet administratione vacantis monasterii remanente penes conventum eiusdem, si qua forsan emerserint difficilia, propter quae, vel Cisterciensis ad dictos primos quatuor, vel aliorum monasteriorum conventus ad suos patres abbates duxerint recurrendum. Abbates ipsi curam et diligentiam habeant in consilio et auxilio postulantibus, prout eorum requiret necessitas, impendendis. Et licet administrationem penes singulorum monasteriorum vacantium conventus dixerimus secundum morem servatum hactenus, remanere, sigillum tamen praedicti monasterii Cisterciensis, eo vacante, prior ipsius custodiat consignatum et clausum, sicut hactenus fieri consuevit. In aliis vero monasteriis vacantibus, sigilla eorum patres abbates sigillis aliorum abbatum signata teneant et inclusa. In Carta etiam huiusmodi continetur, quod domo qualibet eiusdem ordinis abbate proprio, ut praedicitur, destituta, electionis die praefixa, etiam ex abbatibus, si quos illa genuerit, advocentur, et consilio ac voluntate patris abbatis, abbatem eligant abbates et monachi domus illius. Ad electionem autem Cisterciensis abbatis, praefixa et praenotata die, ad minus per quindecim dies, ex abbatibus quorum domus de Cistercio exierunt et ex aliis quos noverint praedicti abbates et fratres cistercienses idoneos, convocentur ; et congregati in nomine Domini, abbates et monachi cistercienses abbatem eligant. Super quo contentione orta, quod id non servabatur iuxta ipsius Cartae tenorem : Nos attendentes quod, quamvis ab antiquo per abbates dicti ordinis ita fuerit ordinatum, id tamen in desuetudinem abiit, et iam de communi consuetudine soli monachi vacantis monasterii vocem in electione abbatis habere noscuntur ; huiusmodi consuetudinem volumus et praecipimus observari, eam laudabilem et rationabilem iudicantes, cum ad ius commune reduxerit, quod fuerat contra iuris communis regulas constitutum, ita quod ea quae de vocandis aliquibus abbatibus, quorum domus de Cistercio exierunt (quod quidem de patribus abbatibus hactenus est servatum), et cetera quae de vocatione huiusmodi, quoad Cisterciense, nec non quoad alia eiusdem ordinis monasteria, in Carta, ut praemittitur, continentur, eadem tam in ipso Cisterciensi quam in aliis monasteriis inviolabiliter observetur. Licet enim praedicti sic vocandi vocem in electione non habeant, eorum tamen praesentia posset esse multipliciter fructuosa. Ceterum, quia circa electionem abbatis praedicti monasterii Cisterciensis fuit ab aliquibus dubitatum, an possit usu aliquo tolerari, quod circa Cisterciensem electum retroactis temporibus est obtentum, videlicet ut Cisterciensis electus, si eius electio fuerit in concordia celebrata, administrare valeat etiam a nemine confirmatus, et sine confirmatione aliqua curam habeat animarum : Nos, ad huiusmodi dubitationem in perpetuum amovendam, statuimus ut in monasterio Cisterciensi celebrata electione concordi, secundum morem hactenus observatum, electus praedicto modo concorditer, eo ipso verus sit abbas Cistercii, et administrandi licentiam, curamque animarum habeat, ac in omnibus pro vero abbate perinde habeatur, ac si a Sede Apostolica confirmationis beneficium habuisset, a qua ipsum intelligi volumus et statuimus confirmatum. Licet autem idem abbas Cistercii praedicto modo auctoritate apostolica confirmetur, nihil tamen depereat per hoc eiusdem ordinis libertati, quam circa cessionem et amotionem abbatis ipsius idem ordo dignoscitur habuisse, quamque ipsi ordini manere volumus illibatam. 3.  Et quia praefatus ordo, in multa simplicitatis puritate fundatus, profecit laudabiliter in eadem, Nos, circa electiones in monasteriis eiusdem ordinis faciendas, sic personas ipsius ordinis procedere toleramus, sicut hactenus processerunt, necessitatem servandi solemnitates seu formas contentas in generali concilio eis de gratia remittentes. Ordinamus autem quod in maioribus abbatiis generationem habentibus cum vacaverint, quindecim dierum ad minus ad eligendum terminus assignetur ; et prior, supprior ac cellerarius vacantis monasterii conveniant de electoribus quos idem prior, postquam de ipsis convenerint, in capitulo nominabit. Patres vero abbates vel visitatores nullum nominent electorem, nec electoribus praedicto modo creatis, simul vel singillatim aliquod dent praeceptum, nisi quod in publico eis iniungant arctius, ut secundum suas conscientias provideant vacanti monasterio bona fide ; nec alicuius vacantis monasterii pater abbas sibi nominari postulet electores, antequam in capitulo nominentur ; nec aliquem ex congregatis ad eligendum electoribus ad se vocet, nec verbo vel scripto aut signo eis vel eorum alicui suam insinuet voluntatem ; nec electioni clam vel palam impedimentum aliquod inferat, per quod electorum impediat libertatem. Electam vero personam, si sufficiens et idonea vacanti monasterio fuerit, non refutet, et qui contra fecerit, graviter puniatur ; nec aliquam personam amoveat ab officio, vel de monasterio eiiciat ipsius vacatione durante.  4.  Insuper statuimus et ordinamus quod in ordine praedicto, iuxta morem laudabilem hactenus observatum, annis singulis generale capitulum celebretur, in quo viginti quinque diffinitores statuantur hoc modo : abbas Cisterciensis tamquam pater, primus nominet quatuor diffinitores de generatione sua speciali, quos idoneos esse crediderit ad diffinitoris officium exercendum. Et exinde praedicti primi quatuor abbates, scilicet quilibet eorum de generatione sua, quinque dicto abbati Cistercii seorsum vel coram aliis nominabit ; ex quibus quinque abbas Cistercii, uno praetermisso, quatuor eligat quos sufficientes esse crediderit. Et sic viginti diffinitores erunt, suis quatuor cum ceteris numeratis ; quod et praedictos quatuor primos abbates idem abbas Cistercii in capitulo die secunda capituli nominabit et diffinitores instituet, et ipse cum eis vicesimus quintus erit. Si quis vero ex praedictis quatuor primis abbatibus tunc non fuerit in huiusmodi capitulo, idem Cisterciensis de generatione absentis assumet quatuor diffinitores quos idoneos aestimabit. Ut autem praedicti Cisterciensis et quatuor primi abbates, Deum habentes prae oculis, odio et amore ac personarum acceptione postpositis, bona fide procedant ; eosque qui nunc sunt et futuros in posterum, ad haec fideliter observanda, sub attestatione divini iudicii et in virtute obedientiae Apostolicae Sedi debitae obligamus, ordinantes et statuentes, quod litterae missae capitulo generali personae infamiam continentes, legantur coram diffinitoribus ordinis supradicti, et quod iudices dati ab eodem capitulo non subdelegent aliis vices suas. Diffinitiones quoque capituli non revocentur, praeter voluntatem diffinitorum in loco residentium consueto. Statuta de cetero facienda non obligent, nisi in sequentis anni capitulo confirmentur, et per diffinitores nihil diffiniatur prius in capitulo non notatum. Stetur sententiae maioris partis eorum. Cumque ipsorum sententia in discordiam venerit, abbas Cistercii reputabitur pro duobus. Diffinitores vero nominati protestabuntur in capitulo, stando, per iuramentum in verbo sacerdotis, quod iniunctum sibi ministerium ad honorem Dei et utilitatem dicti ordinis fideliter exequentur. Hoc etiam ipse abbas Cisterciensis sedendo facere teneatur. De notandis autem his quae contra memoratum abbatem Cistercii dicta fuerint in capitulo, ita fiat, sicut in casu consimili de alio notaretur. Eleemosynae vero quae mittuntur capitulo generali, recipiantur per duos abbates, quorum unus per eumdem abbatem Cistercii, et alius per praedictos primos quatuor abbates, ponantur de cetero alternatim, ita quod quilibet de ipsis illum ponat secundum suum ordinem vice sua. 5.  Denique, ne in ordine praedicto aliquae possint spinae succrescere vitiorum, praecipimus praedictum Cisterciense monasterium ab eisdem primis quatuor abbatibus annis singulis visitari. Et nisi de die alio abbas Cistercii cum eis convenerit in festo beatae Mariae Magdalenae fiat huiusmodi visitatio annuatim ; nec liceat dicto abbati Cistercii diem mutare condictam sine causa rationabili et urgente ; quam si ei supervenerit, intimet eisdem primis quatuor abbatibus in tempore opportuno per se vel per nuntium, cum quo iidem abbates de die subroganda tractare valeant et etiam convenire. Quod si cum nuntio concordare nequiverint, ipsimet diem statuant sive terminum competentem, et eidem abbati Cistercii per eumdem nuntium vel alium intiment, prout viderint expedire ; quae omnia dicti primi quatuor abbates bona fide et absque aliqua captione facere teneantur. Sane cum praedicti quatuor abbates Cistercium visitabunt, abbates et monachi socii visitatorum ipsorum, in proclamationibus faciendis tam in capitulo monachorum quam etiam conversorum vocem liberam habeant, licet aliquando, prout fertur, eis fuerit denegata. Si quid autem in persona abbatis vel in aliis, in eodem monasterio crediderint reformandum, id eidem abbati suggerant, hoc est cum reverentia et honestate dicant, ac eum *benigne* moneant et hortentur, ut id emendet in se vel in aliis faciat emendari. Quod si facere forte noluerit insolenter, vel distulerit negligenter, servetur quod in eadem Carta caritatis continetur expresse : videlicet ut iidem quatuor primi abbates sub ceterorum abbatum nomine usque quater, ut corrigatur ipse et alios corrigere curet, admoneant ; et cetera quae de aliis abbatibus in eadem Carta dicuntur, si incorrigibiles apparuerint, circa eum studiose adimpleant ; excepto quod si sponte cedere noluerit, nec deponere, nec contumaci dicere anathema poterunt, donec aut in generali capitulo, aut si illud iam visum fuerit expectari non posse, in conventu alio, convocatis abbatibus qui de Cistercio exierunt et aliquibus aliorum, virum inutilem ab officio suo deponant. Conventum autem alium intelligimus eorumdem abbatum concordem reditum ad processum huiusmodi faciendum in aliqua eiusdem ordinis abbatia, eo circa punitionem Cisterciensis abbatis moderamine adhibito, quod circa abbates alios inferius est statutum. 6.  Ne vero visitatores monasteriis ad quae causa visitationis accesserint, nimium onerosi existant, statuimus et ordinamus quod maiores abbates cum visitaverint, decem evectionibus sint contenti. Monachi vero qui ad visitandum mittuntur, cum abbate sibi associato, senarium evectionum numerum non excedant. Qui autem aliter ex aliqua causa fecerit, praedictum numerum excedendo, veniam inde petat in sequenti capitulo generali. Patribus vero abbatibus vel visitatoribus cum ad aliquod monasterium visitandum accesserint, in locis dumtaxat tutis et temporibus pacatis, nullus de monasterio ipso occurrere, vel post visitationem eos deducere teneatur. Nullus insuper pater abbas, vel etiam visitator in cellariis et domibus, in castris et villis non habentibus rura et vineas, ex quibus possit hospitalitas exhiberi, sibi provideri postulet vel occurri. Nec aliquis teneatur ibidem transeuntibus occurrere, vel in aliquo providere. Visitatoribus quoque seu aliis personis praedicti ordinis numquam plus quam duae pictantiae piscium ministrentur, nec de pluribus praesumat comedere, cui forte fuerit ministratum, carnibus, nisi forsan in casu secundum regulam concesso, exclusis omnino, et ipsarum esu penitus interdicto ; et tunc ille solummodo comedat quem huiusmodi casus attinget. Patres abbates et visitatores in visitationibus officiales amovere poterunt, quos ex certis causis noverint amovendos, ita tamen quod causas depositionum vel amotionum abbati proprio, vel priori aut locum tenenti, si abbas forte defuerit, prius ostendant. Quod si proprius abbas vel prior accusatum apud patres abbates vel visitatores sufficienter excusare poterit, de plano sine strepitu et in ipsa visitatione, patres abbates et visitatores benigne huiusmodi excusationes admittant. Nullus vero monachus vel conversus emittatur ad aliam domum cuius culpa sine gravi damno vel scandalo in domo propria poterit emendari ; et qui emittendi fuerint, de quatuor aut quinque seniorum domus consilio emittantur. Quicumque vero aliquem aliter emiserint, omni sexta feria ieiunent in pane et aqua, donec emissus fuerit revocatus, vel emittens fuerit in certo et firmo proposito revocandi eumdem. 7.  Et licet patres abbates seu visitatores deputati ab eis secundum formam praedicti ordinis audire possint statum domorum et personarum, in visitationibus publice vel privatim tamen super his quae sibi privatim suggesta fuerint, non procedant ad punitionem personarum, nisi prius coram accusato, in praesentia quatuor vel quinque seniorum domus, publicata fuerint in secreto ; et tunc de plano et sine strepitu videant si sint vera, et si super eis ad punitionem fuerit procedendum. Porro ut visitatio in caritate procedat, nulla de cetero in ordine praefato exactio, subventio vel collecta (salvo statuto in eadem Carta caritatis contento) petatur, vel fiat a quocumque patre abbate vel visitatore, sive sit abbas, sive sit monachus, nec aliquis recipere donum suspectum attentet. Illi tamen qui mittentur vel ibunt ad regiones remotas gratia visitandi, poterunt moderate necessaria recipere ab illis qui eis ex caritate ac mera liberalitate et sine sui gravamine voluerint subvenire ; qui vero contra haec aliquid recipere praesumpserint, graviter puniantur. Sane visitatores visitationes suas ultra triduum continuum non protelent. Quod si ex iusta et manifesta causa aliter facere compellantur, causam huiusmodi teneantur intimare sequenti capitulo generali. 8.  Ceterum ut circa depositiones abbatum via malitiis praecludatur, statuimus ut quicumque abbatem aliquem deposuerit, causam depositionis et processum habitum circa ipsam, per litteras suo et abbatum qui depositioni eidem interfuerint sigillis signatas, in sequenti capitulo generali, nullo etiam requirente vel proclamante, insinuare ac exponere teneatur. Dicti etiam abbates, si praesentes fuerint, processum depositionis eiusdem, et an de consilio eorum sic fuerit processum, exponant ; et tunc generale capitulum utrum depositio iusta vel iniusta fuerit iudicabit. Quod si praedicti abbates praesentes non fuerint, hoc ipsum per suas patentes litteras generali capitulo explicite attestentur ; et omnes praedicti supra suas conscientias hoc facere teneantur. Et ut abbatibus praedicti ordinis subtrahatur materia delinquendi, nec ipsi conqueri valeant per eorum patres abbates se indebite fore gravatos, statuimus et ordinamus quod pater abbas subiectum sibi abbatem deponere debeat, pro causis dumtaxat inferius annotatis, videlicet, pro haeresi, pro simonia manifesta, pro immunditia carnali, pro dilapidatione sui monasterii enormiter alienando vel dissipando bona, pro furto, homicidio, gravi sortilegio, solemni periurio, pro conspiratione, et si falsarius fuerit litterarum Summi pontificis, vel sanctae romanae Ecclesiae cardinalium, principum, episcoporum, vel abbatum ordinis supradicti, et si contra communia instituta ipsius ordinis privilegia impetraverit, vel retinuerit, aut uti praesumpserit impetratis. In aliis autem casibus superius non expressis, iniungat ei pater abbas vel visitator ut veniam petat in sequenti capitulo generali, ad arbitrium ipsius capituli per depositionem vel aliter puniendus. Depositus autem a regimine abbatiae, si sententia depositionis suae apparuerit iniusta ex ordine et ex causa, restituatur per generale capitulum, et deponens ibidem recipiat talionem. Si vero circa huiusmodi depositionum sententias in modo tantum vel in ordine sit erratum, causa depositionis legitima exsistente, tunc non restituatur depositus, et deponens circa depositionem ad arbitrium dicti generalis capituli puniatur. In casibus quoque in quibus, peracta poenitentia, infamia remanet, depositus ineligibilis sit omnino ; in illis in quibus post peractam poenitentiam nulla infamia remanet, postquam impositam poenitentiam peregerit, eligibilis habeatur. Et quia per obligationes ipsius ordinis multa posset idem ordo incurrere detrimenta, statuimus, ordinamus et providemus, quod nullus praedictum ordinem valeat obligare. Praemissa igitur quae pro utilitate, honore ac statu prospero dicti ordinis duximus statuenda, universa et singula in perpetuum ab universis personis ipsius ordinis inviolabiliter observari praecipimus ; et ne tradantur oblivioni, vel neglectui habeantur, in generali capitulo annis singulis recitari. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae provisionis, decisionis, interpretationis, constitutionis et ordinationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius, se noverit incursurum. Datum Perusii quinto idus Iunii, pontificatus nostri anno primo. * * * Ordinatio domini Guidonis, tit. S. Laurentii in Lucina presbyteri cardinalis, pro diffinitione habenda In nomine Domini, Amen. Nos frater Guido tituli S. Laurentii presbyter cardinalis, Sedis Apostolicae legatus, facto et recepto in nos compromisso super discordia quae vertebatur in ordine circa electionem sive institutionem Diffinitorum, et data nobis plenarie potestate ab abbate et conventu Cistercii, et a quatuor primis abbatibus, et a toto Capitulo generali, ordinandi et statuendi in praedicto negotio quod paci et utilitati Ordinis videbimus expedire. Pro bono pacis et charitatis in Ordine conservandae ordinamus et constituimus quod quilibet de quatuor primis abbatibus veniens ad Capitulum generale quinque abbates domno Cisterciensi volenti Diffinitores eligere nominabit, ita tamen quod duo ex ipsis quos pater abbas nominans praeeligere voluerit, per abbatem Cisterciensem illa vice amoveri non poterunt vel dimitti. De tribus vero residuis quemcumque voluerit abbas Cisterciensis relinquet, et alios duos Diffinitores instituet cum praedictis. Si vero aliquem de primis quatuor abbatibus ad Capitulum generale venire non contigerit, praedictam nominationem et praeelectionem per litteras suas petere poterit, vel aliquem de filiis suis abbatibus vicarium ibi constituet ad hoc ipsum. Si vero aliquem de quatuor primis filiabus vacare contigerit, vel abbatem eius in tali statu esse ut ad facienda praedicta sit impotens et ineptus, tempore Capituli generalis, primus abbas de filiis generationis illius qui in Capitulo fuerit praedicta omnia supplere poterit vice patris. Si vero aliquem de primis quatuor abbatibus per negligentiam vel quamcumque occasionem aliam nec venire ad Capitulum, nec litteras mittere, nec vicarium ad praedicta substituere contigerit, abbas Cisterciensis vice ipsius quatuor Diffinitores assumet de generatione ipsius absentis, si tot praesentes ibi fuerint ; alioquin de aliis abbatibus quod defuerit suppleatur ut Diffinitorum numerus integretur. In nullo tamen volumus per ordinationem istam derogari statutis Cartae charitatis quae de generali Capitulo faciunt mentionem. Actum Cistercii XVII° kalendas octobris tempore Capituli generalis, anno Domini M CC LXV. * * * Statuta eiusdem anni. Anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo quinto statuta sunt haec apud Cistercium in Capitulo generali. 1.  Cum clamor validus insonuerit in auribus Capituli generalis super gravaminibus, quae inferunt aliqui servientes Ordinis et conversi in abbatiis et locis aliis, ad quae cum quadrigis veniunt et vecturis, statuit et ordinat Capitulum generale ut quoties ad loca praedicta eos contigerit sic venire, tam in avena quam in victualibus aliis sibi necessariis, iis solummodo sint contenti, quae sibi a locorum magistris vel deputatis ab eis grato et liberali animo fuerint ministrata, nec in uno loco nisi evidentissima necessitate cogente morentur per duas noctes, nec in recessu ad portandum ulterius petant aliquid, nec etiam ministretur eisdem, et abbatiae Ordinis de cetero in vecturis propriis, ea quae sibi necessaria fuerint, faciant deportari, nisi forte equi eorum in via defecerint, et ad domos proprias super hoc commode non possent habere recursum. Transgressores huius constitutionis tam utilis, dantes et recipientes, tribus diebus sint in pane et aqua. 2.  Conceditur patribus abbatibus et visitatoribus monialium quod possint iniungere capellanis assidue commorantibus in abbatiis earumdem, quod possint audire confessiones earum, dum tamen dicti capellani sint vitae laudabilis et honestae. 3.  Depositionem et processum contra fratrem Aegidium abbatem Ursicampi auctoritate patris sui confirmat et approbat Capitulum generale. 4.  Cum super excessibus quibusdam quos abbas Caraevallis dicitur commisisse, clamosa insinuatio venerit ad aures Capituli generalis, de Altocristo de Fontevivo et de Tilieto abbatibus committitur in plenaria Ordinis potestate ut super eisdem excessibus veritatem diligenter inquirant, et quidquid invenerint, sub sigillis suis anno sequenti renuntient Capitulo generali, et tradantur articuli contra ipsum in Capitulo propositi inquisitoribus sigillati. 5.  Super centesima, decima et procuratione quae petuntur ab Ordine committitur domino Cistercii et quatuor primis abbatibus auctoritate Capituli generalis, ut eant vel mittant ad dominum Simonem tituli Sanctae Ceciliae presbyterum cardinalem, et Apostolicae Sedis legatum, et ad Curiam si necesse fuerit, in expensis illorum abbatum qui sunt infra fines legationis cardinalis praedicti, secundum quod ipsis ad utilitatem Ordinis videbitur expedire. 6.  Praecipitur auctoritate Capituli generalis quod septingentae et viginti librae quas expenderunt abbates de Firmitate et de Eleemosyna et illi qui missi fuerunt ex parte abbatum Claraevallis et Morimundi, pro negotio decimae et centesimae, persolvantur eisdem in nundinis Barri ab illis abbatibus qui sunt infra fines legationis domini Simonis legati supradicti. Si vero contigerit quod aliquid detur pro usuris, totum dicti abbates quilibet pro rata sua reddere tenebuntur ; iniungitur autem omnibus abbatibus qui sunt infra fines legationis praedictae ut hodie in praesenti Capitulo et Divione suis patribus abbatibus manifestent, alioquin sequenti anno pro refusione expensarum se noverint gravissime puniendos. 7.  De expensis domini episcopi Aniciensis sociorumque eius, qui missi fuerunt de mandato domini Papae ad Capitulum generale, committitur cellerario Cistercii, quod ipse eas recipiat ubicumque eas invenerit et eis satisfaciat, et Capitulum generale reddere teneatur. 8.  Committitur abbatibus de Porta et de Sancto Nicolao, auctoritate Capituli generalis, ut ipsi inquirant de conspiratione facta, ut dicitur, in domo Vallis [Sancti] Georgii et si quid invenerint corrigendum, corrigant secundum Ordinis instituta. Collega suis hoc denuntiet. 9.  Petitio abbatum dioecesis Ruthenensis qui petunt fieri festum sancti Amantii in domibus Ordinis illius dioecesis, exauditur. 10.  Petitio abbatis S. Tisboti de faciendo festo dicti sancti in domo propria, cum XII lectionibus et duabus missis, et quod absolvatur a susceptione hospitum per triennium, exauditur. 11.  Petitio comitissae de Hanebergae de faciendo anniversario felicis recordationis Guillelmi regis Alemaniae fratris sui, et de suo post eius obitum, in tribus abbatiis solummodo suae provinciae, videlicet de Hebraco, de Lanichahem et de Billedehuse, exauditur. 12.  Petitio comitissae Attrebatensis quae petit fieri anniversarium suum solemniter in domo Caricampi post eius obitum, exauditur. 13.  Petitio abbatis de Brunevar qui petit absolvi per annum a susceptione hospitum, exauditur. 14.  Petitio abbatis Quintiaci qui petit unam missam pro defunctis celebrari quotidie pro nobili viro Iacobo domino Placeti et antecessoribus eius in domo propria, exauditur. 15.  Petitio comitis de Hubetin qui petit sibi associari quemdam conversum de domo Caesariensi, dummodo honestis deputetur officiis, exauditur. 16.  Petitio abbatis de Begar qui petit absolvi a susceptione hospitum per triennium, exauditur. Hoc idem conceditur Sancti Andreae prope Ianuam, et Bonifontis Remensis dioecesis, et Vallis lucidae abbatibus. 17.  Petitio abbatis Sanctarum Crucum qui petit fieri anniversarium domini Guillelmi fundatoris sui in domo sua solemniter, exauditur. 18.  Querela abbatis de Bodelo contra abbatissam de Bosco committitur abbatibus de Tosan et de Dunis in plenaria Ordinis potestate pace vel iudicio terminanda, et quid inde, etc. 19.  Querela abbatis de Vuaren Villario contra abbatem de Claustro committitur de Novo castro et de Loco Sanctae Mariae abbatibus, etc., ut supra. 20.  Querela abbatis de Victoria contra abbatem de Sithia committitur de Toplica et de Sancta Cruce abbatibus, etc., ut supra. 21.  Querela abbatis Ioiaci de abbatissa de Bella aqua, Sacri portus et Longipontis abbatibus committitur, etc., ut supra. 22.  Inspectio loci in quo intendit nobilis domina marchionissa Missinensis fundare monachorum abbatiam, de Doberluc et de Cimia abbatibus committitur qui ad locum personaliter accedentes pensatis omnibus quae secundum Deum et Ordinem sunt pensanda, quid invenerint sequenti anno referant Capitulo generali. 23.  Inspectio loci ad quem petit transferri abbatiam Sancti Vitti reverendus pater dominus Ioannes, Portuensis episcopus, committitur abbatibus de Ferraria et de Ripalta qui ad locum, etc., ut supra. 24.  Inspectio abbatiae monialium Augiae Sanctae Mariae quam petit incorporari Ordini nobilis vir Ioannes Cabilonensis et dominus Salinarum, de Loco crescente et de Maris stella abbatibus committitur, etc., ut supra. 25.  Incorporationem abbatiae monialium Sancti Prosperi factam per Summum Pontificem approbat Capitulum generale, et sit filia Sancti Galgani. 26.  Inspectio abbatiae monialium Augiae Sanctae Mariae iuxta Brisacam quam petit incorporari Ordini episcopus Basiliensis de Loco crescente et de Porta Coeli abbatibus committitur. 27.  Inspectio abbatias monialium de Tenicon quam petit incorporari Ordini dominus Lugdunensis et comitissa de Riborch, de Loco crescente et de Alta ripa abbatibus committitur, etc., ut supra. 28.  Inspectio abbatiae monialium ante Teregum committitur abbatibus de Salem et de Maris stella, etc., ut supra. 