DOMINVS Pōtius Cluniacensis post sanctum patrem Hugonem nullo interiecto Abbate successor, eiusdem Patris vltimo tempore, de monasterio sancti Pontij Cluniacum veniens, noua facta professione, more talium de aliis, vel de alienis monasteriis venientium, Cluniacensis monachus factus est. Hic valde iuuenis, a fratribus Cluniacensibus spe bonæ indolis eius inductis, in Abbatem electus, magno illi  famoso viro, iam dicto patri Hugoni successit. Qui primis assumptionis suæ annis, satis modeste ac sobrie conuersatus, procedente tempore mores mutauit,  multis ac diuersis casibus vel causis, fratrum pene vniuersorum animos, exasperando, eos paulatim contra se concitauit. Dissentientes illi ab eo,  quod multa mobilitate vel leuitate animi nullis bonorum consiliis acquiescendo, vt dicebant, res monasterij pessundaret, inter se nunc pauci, nunc plurimi, tandem pene vniuersi murmurabant. Mansit tamen res aliquamdiu tecta inter eos, nec ad aures secularium per decennium fere peruenit. Prorupit tandem eousque lis occultata diu, vt non solum ad circūpositos, sed insuper ad remotissimos quosque huius dissensionis malum pertingeret,  ipsas summi Pontificis, ac Romanæ curiæ aures impleret. His rumoribus Dominus Pontius prouocatus, indignationis impetum, quem in alios fortassis deriuare debuerat, in seipsum retorsit,  Romam velut præcipiti cursu adiens, vt curæ pastoralis sollicitudine solueretur, Dominum papam instanter orauit. Præerat tunc Romanę Ecclesiæ, regij sanguinis nobilitate insignis, sed moribus, probitate, ac liberalis animi magnificentia longe insignior, qui prius Viennensi Ecclesiæ præfuerat, Calixtus Papa secundus. Is in primis, Abbatis Pontij voluntati  petitioni, omnis exhortationis nisu resistens, postquam eum non posse deflecti a proposito vidit, ab omni cura Cluniacensis Ecclesiæ, vt postulabat absoluit. Absolutus inde, eiusdem Papæ permissione Apuliam petiit, indeque mari transmisso Hierosolymam, semper, vt proposuerat, ibidem mansurus, peruenit. Papa fratribus Cluniacensibus quod factum est, mandans vt sibi Patrem eligerent, auctoritate Apostolica præcepit. Illi post præceptum accepto consilio, totius religionis, ac religiosæ opinionis, virum Marciniacensium sororum Priorem, venerabilem Hugonem, sibi pari assensu in Abbatem eligunt. Suscepit sanctus ille, licet valde renitens quod imponebatur, sed vix quinque elapsis mensibus, ex hac luce migrauit,  (sic longa eius in sācta conuersatione vita meruerat, vt merito creditur,) ad meliora transiuit. Fratres  isto ita subtracto, nouæ electioni diem statuunt, proximis quibusque  remotis, ad diem statutum conueniant, indicunt. Congregatur cum quibusdam Episcopis  Abbatibus, multus monachorum populus,  in octauis Assumptionis beatæ Virginis, vtinam sibi melius cōsulentes, in pręsentium scriptorem conueniunt. Mandāt iam dicto Papæ huius suæ electionis assensum,  ab eo rescriptum, hoc quod fecerant confirmans, suscipiunt. Mansit deinde aliquot annis res Cluniacensis in pace,  velut sepultis prioribus malis, optimo quietis ac bonorum prouentuum successu florebat. Tandem iam dictus Pon ius transmarinæ habitationis pertæsus, rediens ab Oriente, Occidenti tenebras contra morem inuexit. Qui vt Italiam attigit, diuertere Romam nolens, in Rauennatium partibus, hoc est in Episcopatu Taruisiano, sedem sibi constituit. Ibi monasteriolo constructo, paruoque in eo tempore demoratus Gallias repetiit. Explorata demum absentia mea, nam forte tunc in secundæ Aquitaniæ partibus Cluniacensibus negociis insistebam, fingens se Cluniacum nolle venire, paulatim tamen appropinquabat. Dehinc quibusdam fugitiuorum sibi adiunctis armisque vulgarium quos sibi asciuerat constipatus, Cluniacensibus portis improuisus aduenit, quibus effractis  venerabili sene Bernardo Priore, fratribusque aliis vbivbi dispersis, cum promiscua illa armatorum multitudine, ipsis quoque mulieribus irruentibus claustrum ingressus est. Ingressus occupat statim omnia,  eos quos reperit minis, terroribus, ac tormentis in suæ fidelitatis cogit sacramenta iurare. Nolentes aut expellit, aut duro carceri mancipat. Conuertit statim manum ad sacra,  aureas cruces, aureas tabulas, aurea candelabra, aurea thuribula,  quæque alia multa  multi ponderis vasa inuasit. Rapit  ipsos calices maxime sacros, nec thecis vel scriniis aureis siue argenteis, multorum martyrum ac sanctorum ossa continentibus parcit. Constat ex his  similibus auri pondus immensum,  eo circumpositos milites vel quoslibet auri cupidos ad bellum raptores inuitat. His protectus circumpositas monasterij villas  castra inuadit, ac sibi barbarico more religiosa loca subdere moliens, ignibus,  ferro quę potest cuncta consumit. Abstinet a nulla bellorum specie, rapinis rerum, cædibus hominum, per conductos sacro auro milites vbique desæuit. Consumitur ab ipso initio quadragesimæ vsque ad Kalendas Octobris, tota in huiuscemodi præliis æstas, nec saltem paucis diebus a tanta malorum calamitate respirat. Manebat iam dictus Bernardus prior,  nobiles religiosi ac magni viri extra Cluniacum vbi poterant,  in locis tutioribus, a tantorum incursu hostium, sese pro viribus defensabant. Sic in sancta illa  famosissima Cluniacensi domo, occulto, sed iusto Dei iudicio, sathan ad tempus laxatus furebat. Sed iuxta librum beati Iob, qui fecit eum applicuit gladium eius,  congruum tantis malis finem breui imposuit. Decesserat iam e vita suprascriptus venerandus Papa Calixtus, nec se inferiorem Papam Honorium acceperat successorem. Hic tantæ Ecclesiæ tantos tumultus audiens, misso de latere suo Legato, Domino scilicet Petro Cardinali; Pontium  Pontianos, qui tunc sic vocabantur, omnes, adiuncto sibi Lugdunensi primate Hubaldo, terribili anathemate condemnauit. Data tamen postmodum die vtramque partem ad subeundum in præsentia sua tanti discidij iudicium, literis Apostolicis euocauit. Obtemperat statim pars cuncta nostrorum,  inter innumeros monasteriorum Priores, causa cuius hæc interiecta sunt, iam dictus venerandus Matthæus aduenit. Adest  Pontius licet inuitus cum suis,  denominata die, vt iudicium subeat, aduocatur. Præcipitur tamen, vt quia excommunicatus nec agere, nec iudicium canonice subire potest, prius satisfaciat,  satisfaciendo, se vinculo, quo iure vinctus fuerat, soluat. Mittuntur a Papa nuncij,  ex parte mittentis, vt de tantis malis satisfaciat, iubent. Respuit ille, nec se ab aliquo viuētium anathematis vinculo vinciri posse affirmat. Solum esse Petrum in cœlis, præter quem nulli hoc licere, fatetur. Commoto multo magis tali eius responso, Domino Papa, totaque simul inde vrbe turbata, non solum excommunicatum, sed  schismaticum cuncti proclamant. Et quia vt dictum est, nisi solutus ad iudicium admitti non poterat, a suis qui cum eo venerant, vtrum quod ille nolebat, ipsi saltem satisfacere vellent, responsum missis Dominus Papa nunciis quærit. Qui statim pro eius imperio paratos se esse respondent. Intrant ergo palatium nudis pedibus cuncti,  reos se in conspectu vniuersorum fatentes, protinus absoluuntur. Absoluti, causam ingrediuntur,  nihil quod vel sibi, vel illi pro quo agebant, suffragari posset, intactum relinquunt. Assumit sibi ex parte alia vocem vniuersorum venerādus Mathæus,  sapienter de tota causa perorat. Surgit statim auditis partibus Papa,  tota Romana curia sibi adiuncta, ad rem examinandam in partem secedit. Moratur diu, redit cū cunctis post aliquot horas ad sedem, vt inuentam ex consilio sententiā ferat, Portuensi Episcopo iubet. Fert ille iussus sententiam,  vt ipsa eius verba referam; Pontiū (inquit) inuasorem, sacrilegum, schismaticū, excommunicatum, ab omni Ecclesiastico honore vel officio, sancta Romana  Apostolica ecclesia in perpetuum deponit,  Cluniacum, monachos, vel cuncta ad idem monasterium pertinentia, Abbati qui in presentiarum est, cui iniuste subtracta fuerant, restituit. Data sententia, vniuntur qui diuisi fuerant,  velut in momento, redintegrato Cluniacensi corpore, tantus tamque diutinus malorum turbo sedatur. Irruit post paucos dies, tam in victos quam in victores, Romanus ille pestifer morbus,  pene omnes tam monachos quam famulos in breui prosternit. Inuadit vix elapso mense  Dominum Pontium paucisque diebus interiectis extinguit. De cuius fine epistolam mihi a supradicto beatæ memoriæ Papa Honorio directam, si forte eius notitia vtilis iudicatur, adiungo. Honorius Episcopus, seruus seruorum Dei, dilecto filio Petro Cluniacensi Abbati, salutem  Apostolicam benedictionem. Præterito mense Decembri, Pontius viam vniuersæ carnis ingressus est. Qui quamuis de malis Cluniaco illatis, sæpe commonitus pœnitentiam agere noluerit, nos tamen pro reuerentia eiusdem monasterij cuius monachus fuerat, eum honeste sepeliri fecimus. Data Laterani. Ille quidem morbo Romano aliquamdiu fatigatus sic moritur. Non parcit idem morbus  mihi,  plusquam per dimidium annum, igne vix tolerando adurit. Non euasissem vt credo sociorum casum, nisi  fratrum oratio,  medicinæ cura a quodam sapiente Clerico, multo mihi studio impensa, iuuisset. Euasi tandem Deo propitio, ac per ipsius gratiam maximus ille religionis locus, a sui generis pessimo turbationis  schismatis morbo mira celeritate conualuit, atque ad pristinum  fortassis ex parte meliorem religionis, famę, vel rerum statum peruenit. De hoc Abbate plura Hugo Monachus in Epistola ad ipsum Pontium, quam habes infra,  Chronicon Cluniacense.