Ex quo, venerabilis  dilectissime mihi, excellētiam sublimitatis tuæ mea humilitas agnoscere meruit: tenacissimo dilectionis glutino, vt te non ignorare credo, mea anima tibi adhæsit. Sicut vero ea quæ neminem fallit, conscientia mihi attestatur, dilexi in te nō Antistitis dignitatem, non diuitis diuitias, non potentis potentiam, non eā, quæ te circunstare poterat, quamlibet rerum tēporaliū affluentiam: non illa, inquam, omnia dilexi, quæ videbantur esse circa te, sed ea tantū quæ agnoueram,  quæ sola diligenda erant in te. Dilexi certe in te, erga diuina animi puritatem, erga humana morum honestatem, amorem veræ sapiētiæ, in episcopali fastigio sinceræ mediocritatem vitæ. Istis  consimilibus animi tui multis  magnis virtutibus illectus, etiam cum longe positus esses tecum eram: neq. a te saltem minimo temporis spatio diuelli poteram. At postquam de Viuariensium colle ad Lugdunensium montem te diuina dispositio transtulit, atque de sublimi sublimiorem fecit: cœpisti quidē esse propinquior loco, sed vtinam nequaquam disiunctior animo. Quod me dixisse minime miretur, quā in te veneror sapientia tua: quoniā non ex affectu conquerentis, sed ex cautela loquutus sum præmonentis. Licet enim prudentiā tuā non facile moueri quibuslibet susurrationibus nouerim, neq. te arundinea mobilitate circūferri sciam: tamen quia scriptum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala. Et versu, qui iam in prouerbium versus est, dicitur. Vnda cauat lapidem, non vi, sed sæpe cadendo: præcauēdum tibi arbitror, ne labiis iniquis  linguæ dolosæ insibilationibus, quibus frequenter inquietaris, aurem non dico corporis, quod aliquādo nō agere nō potes: sed aurem cordis, quod semper potes, inconsiderate accommodes. Fraudulento quippe obsequio sæpe tales corda dominorū sollicitando circūueniunt:  consulētis specie deterius inimicis famulando inimicantur. Deterius plane inimicis, quia vt optime nouit sapiētia tua, multo facilius externus quā internus, multo leuius remotus quā admotus, longe promptius atrox quā blandus hostis vitatur. Illius namq. tanto minus potest nocere crudelitas, quanto minus ei præbetur credulitas. At istius tāto magis nocet tecta sæuitia, quanto maior sæuiendi sub amoris velamine ei datur licentia. Hoc ideo dicere volui, vt charissimi mei erga mutui amoris custodiā fieret solertior diligentia: nec eam a proposito suo reuocare posset cuiuslibet detractoris inuidentia. Si enim verū est quod Apostolus ait, charitas nūquā excidit:  illud quod in Cātico Canticorū legitur. Aquæ multæ non poterunt extinguere charitatem, nec flumina obruent illam,  inter nos hanc hucusque constat charitatem fuisse: certum est, quia nec excidēdo lapsum incurrere poterit, nec multitudine aquarum, hoc est, hominū mala immurmurantiū, flamma eius extingui, nec instantia quorumlibet velut forti fluminis violentia obrui. Apertius autē exponere, quid suspicando ista præmittere voluerim, nulla me ratio cogit: quia  tui ingenij subtilitas hoc facile aduertere potest,  me eorū, qui inde notati scādalizari possent, pudori vel iræ cōsulere oportet. Sufficit hoc nosse me istis omnib. ad hoc vnum tendere, vt charitate illa, quæ diuersa cōiungit, ita quod iam esse cœpimus, vniti permaneamus: vt nec diuersitas locorū, nec scissuræ cordiū, nec diuisiones linguarū, nec varij euentus rerum, vnitatē nostram, qua vere in Deo vnimur, diuidere valeat: aut mundi mobilis  transituri instabilitas a sui eam stabilitate ac firmitate conuellere. Ad hoc sane vnum  solum, singulariter  præcipue hanc inter nos charitatis vnitatē firmari concupisco: vt eius vtilitatem non solum ad salutem nostram, sed etiam ad multorū aliorū referre studeamus. Nam si, vt eam nomino, hoc vere illa virtus est, quæ charitas dicitur, non tā suæ, quam aliorum saluti inuigilare,  pro ea omnimodis laborare debet: quia, vt omnibus notum est, de ea ab Apostolo dicitur, Charitas non quærit quæ sua sunt. Quod cum omnibus immineat, vt debitores mandati, quo eis præcipitur, Diliges proximum tuum sicut teipsum, omnibus æque vt sibi consulere debeant maxime hoc eis incumbit, quib. specialiter aliorū cura commissa est, quibus quasi pro ouiū, filiorū, ciuiū custodia, Pastoris, Patris, speculatoris nomen impositū est. Inter quos sancta paternitas tua nō minimum, immo magnum  pręcipuū Dei dispositione obtinet locū: ita vt in omnibus Christiani populi spiritualibus principibus nullū omnino habeat maiorem, nisi sanctæ  sūmæ Sedis Apostolicæ præsulem. Magna, inquam,  vere pręcelsa, totaque cœlestis est dignitas episcopalis officij: nec minus magna  vere timenda, totaque terribilis formido episcopalis periculi. Tibi enim, vt bene recolit pastoralis sollicitudo tua, per Ezechielem a Domino dicitur. Fili hominis, speculatorem dedit te domui Israel. Et item. Si non annunciaueris iniquo iniquitatem suam, sanguinem eius de manu tua requiram. Et rursum. Si speculator viderit gladium venientem,  non clamauerit,  venerit gladius,  tulerit aliquem: sanguinem eius de manu speculatoris requirā. Et per Hieremiam. Ecce constitui te hodie super gentes  regna: vt euellas  destruas, disperdas  dissipes,  ædifices  plantes. Possem similibus testimoniis infinitum opus contexere: sed quia sapiēti  cuncta huiusmodi cognoscenti loquor, oportuit de multis pauca proponere. Sed quorsum hęc omnia? Vt excitetur pastoralis sollicitudo tua ad subueniendum Ecclesiæ Dei sub tua cura laborāti: maxime hoc tempore, quando instāt tempora periculosa ante ab Apostolo prædicta, quādo omnes quæ sua sunt quærūt, nō quæ Iesu Christi, quādo inter multos mercenarios vix aliquis pastor inuenitur, quando salute gregis contempta, absq. labore pastorali pastoralibus mercedibus inhiant, quibus Deus exprobrat per Prophetam. Lac comedebatis,  lanis operiebamini: gregem autem meum non pascebatis. Et item. Væ pastoribus, qui pascebant semetipsos. Et rursū Ecce ego super pastores,  liberabo gregem meum, ne sit eis in direptionem,  non pascant vltra pastores semetipsos. Vere mercenarij, nō pastores, qui de mercedibus gregis impinguati  ornati incedentes, gloriosi  sublimes apparentes: salutari, honorari  ab hominibus vocari Rabbi gaudētes, secundū Domini sermonem primos recubitus in cœnis,  primas cathedras in synagogis amantes: vident lupum in ouiū interitum venientem,  fugiunt: cernunt pestilētiosi aeris corruptione infectas oues deperire, nec succurrunt; mutua tabe consumi,  tacēt: diuersis mortiū generib. interire,  rident. Sed quia non est propositi operis, aut officij mei, contra tales nunc agere: reprimendus est sermo,  tecum potius quod cœperam peragendū. Ad hoc enim te credo tali tempore in sublimi Ecclesiæ specula a Deo cōstitutū: vt aliis tacētibus, tu pene solus quę Dei sunt mundo inclames: ad hoc inter duces spiritualis prælij cōstitutū, vt aliis fugientibus, tu cū paucis hostem deuincas: ad hoc non tantū Episcopi, sed Primatis, vel Patriarchæ nomine insignitū, vt non tantū populo te maiorē, sed etiam ipsorū principū te principē agnoscas,  vniuersis magis prodesse, quā præesse studeas. Accingere igitur gladio super femur tuum potentissime, accēdatur velut ignis zelus tuus: recordare Phinees, Heliæ,  Iesu Christi: quorum vnus luxuriantes gladio peremit, alius superbos cœlesti igne exussit, terti9 auaros flagello de templo eiecit. Hæc sunt certe tria illa, quæ Ioannes Apostolus in Epistola sua commemorat. Omne, ait, quod est in mundo, concupiscentia carnis est,  concupiscentia oculorum,  ambitio seculi. Quæ licet secundum hanc Apostolicam vocem, totum mundum communi peste infecerint: in Patriarchatu tamē tuo, sed maxime in Prouincia, siue in propria, quod magis tibi timendum est, Diocesi, quasi specialem sibi sedem visa sunt constituisse, atque innumerabiles lethali morbo occupasse. Sed quid ego de militibus, quid de popularibus referam: cum videam clericos, , quod mihi grauius est, nostri, hoc est, monastici Ordinis viros, propositi sui oblitos, etiam laicis inhiātius, quæ reliquisse videbantur rursus appetere, a tabernaculo Dei  a Moyse ductore ad Pharaonem  Ægyptum redisse: ea quæ vomuerant, vt immundissimos canes auidissime resorbuisse:  qui vt aurum in domo Dei fulgere debuerant, vt vile lutum se per omnes plateas omnium pedibus conculcandos prostrauisse? Nonne de talib. Hieremias lamentari cogitur,  dicere. Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus, dispersi sunt lapides sanctuarij, in capite omnium platearum? Et item Filij Sion inclyti  amicti auro primo: quomodo reputati sunt in vasa testea, opus manuum figuli? Hoc plane fere de vniuersis Prouinciæ tibi a Deo commissæ monachis ac monasteriis loquor: qui vt salua gratia bonorum, qui inter eos commorantur, dixerim, se dicunt monachos esse,  non sunt, sed sunt synagoga Satanę. Quid enim illi sibi de monacho, præter nomen  habitum, vendicant? Vbi enim in eis vel est, vel apparet monachi humilitas? Vbi charitas? Vbi illa, quæ beatos facit, paupertas? Ideo autem dixi, quæ beatos facit, quia ea paupertate, quę miseros facit, cum summopere ditescere cupiant, magnopere laborant. Et iuste equidē. Sicut enim inquirentes Dominum non deficiunt omni bono, ita relinquentes eum omni necesse est abundare malo. Dicunt huiusmodi homines se monachos, hoc est, singulares  vnicos in mundo esse: cum turbis  tumultibus hominum corde  opere misceantur. Affirmant, se Apostolica, hoc est, cōmuni vita degere: cum præter victum atque vestitum cætera omnia eis communia sint. Sed magnū si Ecclesia, si refectorio, si dormitorio communi vtantur: vt non corda canentium, sed ecclesia vna sit: non cibi comedentium, sed refectorium commune sit: non vestes dormitorij, sed dormitorium idem sit. Concedo  ego magnum hoc apud tales esse. Sed vtinam vel hoc seruetur. Vtinam plane vel hoc cōseruaretur: vt vel in eisdem omnes domibus habitarent,  non sibi ad conuiuandum, siue ad commanendum, aliorum  a suo ordine alienorum domos eligerant. Taceo quæ sequūtur, non tantum eis parcens quantum pudori meo, qui talia proferre erubesco:  sancto nostri Ordinis nomini consulens. Qui quamuis nulla immūdorum contagione maculetur: tamen a minus eruditis,  talium infamia scandalizatis nomen Domini blasphematur. Vnde  de his Scriptura loquitur. Væ his per quos nomen Domini blasphematur. In quo namq, nō propter istos nomē Domini blasphematur: qui in hypocrisi omnē sanctitatē mētiri volentes, sed iam non valentes, quia occulti esse non possunt, publici Apostatæ fiunt: qui secūdum figuram mulieris prostitutæ diuaricant pedes suos omni transeunti,  peruersa obedientia inclinant dorsum malignis spiritibus, præcipientibus incuruare vt transeamus? Fluxi, instabiles, præcipites, superbi, cupidi, auari: quorum professio præuaricatio, quorum stabilitas peruagacitas, morum conuersio est a Deo auersio: quorum obedientia contumacia, quorum claustrum totus orbis, quorum Deus venter, quorum Abbas propria voluntas, quorum iugum nullum, quorum mortificatio est omnimoda carnis oblectatio. Hi loca Deo sacrata male viuendo temerant, domū orationis speluncam latronum faciunt: ibi perditis operibus diabolo non vitulos aut arietes, sed animas suas sacrificant, dicentes se nosse Deum, factis autem negant. Isti sunt ligna infructuosa, inutiliter terram occupantia, digna succidi, digna comburi: pessimi coloni vineæ, fructum in tempore suo reddere contemnentes,  hæreditatem filij in iniustitia detinentes. Faciendū est eis, quod patrēfamilias malis agricolis fecisse Euangelium loquitur. Malos male perdet,  vineā suam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis. Ita a te, qui huius patrisfamilias vices obtines, talibus faciendum est: vt si fructus iustitiæ de domini vinea domino reddere noluerint, nequaquā eius hęreditatem eos occupare patiaris. Hæc enim mala ad cumulum perditionis eorum intantum inueterata obducto callo induruerunt: vt iam nec correptionis verba audire, nec etiam quælibet durissima disciplinæ verbera sentire possint. Squamæ quippe sunt in corpore Leuiathan, de quibus dicitur. Vna vni coniungitur,  nec spiraculum quidem incedit per eas. Vna alteri adhærebit,  tenentes se nequaquam separabuntur. Sed hāc diabolici corporis pessimam vnitatem atque duriciam, durior verbi Dei gladius diuidere, acutior spiritualis pharetræ sagitta penetrare poterit. Cuius gladij memorat Apostolus. Et gladium spiritus, quod est verbum Dei. Et de sagitta Propheta. Posuit, inquit, me sicut sagittam electam, in pharetra sua abscondit me. Hanc sagittam, videlicet te, venerabilis atque amantissime Pater, in pharetra consilij sui Deus ab æterno vsque ad hæc tempora abscondit:  nunc de arcu fortitudinis suæ ad conterendos inimicos suos, vt credimus, emisit:  gladium, hoc est verbum suum in ore tuo posuit, quod secundū Apostolum non est alligatum,  de quo dicitur, Maledictus qui prohibet gladium suum a sanguine. Hoc gladio, iuxta Psalmistam, diuiduntur linguę impiorū:  iniquitates  contradictiones in ciuitate. Sanctifica ergo rursus manus tuas Domino, quæ semel sanctificatæ sunt in sacerdotio: quia secundū beatum Gregorium, nullum gratius offertur Deo sacrificium, quā zelus contra peccatum. Pudeat generositatem sanctæ animæ tuæ prouinciam tibi commissam, ecclesiastica dignitate omnibus Gallicanis Ecclesiis superiorem,  religione esse inferiorem. Vt enim cernere datur, per totam occidentis plagam,  maxime intra hanc nostram Galliam, religiosa loca,  quæ nunquam fuerant frequentissime oriuntur,  quæ inueterauerant renouantur. In Lugdunensi vero Prouincia e cōtrario,  noua fere nulla orta sunt,  vetera iam pene nulla sunt. Fuerit hoc tempori  strenuitati tuæ a Deo reseruatum: vt si noua condere non est facultas, saltim ad vetera renouanda adsit totus nisus atque voluntas. Habebis ad huius rei adiutorium, totum quale esse potest posse meum,  illum qui tibi ad omnia sufficit Deum. Sit tuum eius accepta gratia incipere: erit illius opus suum a te cœptum perficere. Licet igitur hoc opus valde arduum esse non ignorem: de Dei tamen gratia  tua probitate confidens, hortor, supplico, moneo,  per omnipotentis Iesu Christi misericordiam obtestor, vt tam bonum, tam Deo placens, tam salutiferum studium, nullæ a corde tuo curæ pellere valeant: sed maneat in mente tua radix sāctæ intentionis, quousque ad optabilem fructum gloriosæ prodeat actionis. Nam nec mihi desunt innumerabiles rerum tēporalium sollicitudines: pro quib. tuam necessario, vt moris est, sollicitare possem beatitudinem. Sed non est nunc mihi super auro  argento quæstio: non est super iniuriis, deprædationibus, exustionibus,  variis ac multiplicibus rerum nostrarum damnis, ad aures maiestatis tuę solita interpellatio. Illud vnū, illud singulare, illud præcipuum,  sæpe dicendū, sæpe rogandum: oro, rogo, obsecro, vt huic diuinæ rei, cui nihil humanum non dico præponi, sed nec componi debet, cuncta supponas:  teipsum etiam, si necesse fuerit, vt bonus Pastor pro tanta tantarum ouium salute impendas. Paratus sum  ego, ad quem non ex cura, sed ex charitate hoc pertinet, nec meis nec mihi pro hac Dei causa parcere: nihilque in præsenti remunerationis sperās, non tantum mea, sed  meipsum impendere. Hęc certe tota  sola ad te scribendi causa fuit. Cæterū tibi videndū, ne frustra fuerit. Oro ergo in fine Epistolæ mihi dulcissimam  totis visceribus amplectendam dilectionem tuam vt semotis aliquātulum occupationibus, amici literis in hoc quoq. pro te solliciti locum tribuas,  eis vel horam ad studiose legendum prouideas. Repende, inquam, hanc meo labori vicem, vt quod ego immodicis curarum distentionibus impedientibus vix potui scribere, tu inter tuos quotidianos tumultus studeas legere. Nec deterreat a lectione prolixitas, quam iusta, vt ipse agnoscis, peperit necessitas.