VITA Piissimus Pater noster Deodatus, præcipuo nobis hodie prædicandus est præconio, qui generoso Occidentalium Francorum sanguine procreatus, morum  actuum prærogativa in suæ prosapiæ linea eminuit primus, quamvis ex corporis ætatula censeretur postremus. De virtute in virtutem itaque, per ætatis incrementa gradatim eundo, gratum se ex gemina caritate exhibebat Deo  populo : divitias salutis, sapientiam videlicet ac scientiam, pariterque timorem Domini, infatigabiliter complectens, pro incorruptibili thesauro. Tandem pari  unico assensu Cleri  plebis, a Deo (cui se totum dederat) juxta nominis sui exemplar donatus est Pontificio Nivernis ; ne sancta ejus actio diutius lateret sub modio, velut lucerna præclarissima decentissimo præfigenda candelabro, ut tam verbo quam facto luceret omnibus in Domini sanctuario. Quod quanta devotione  industria, sub infula Pontificali illustraverit, nemo priorum ambigit, quando omnem ejus laudem finis perfectus canit. In quo pernoscitur clarius luce, eum in Episcopatu non sua, sed quæ sunt Jesu Christi tantum quæsisse ; nec saltem ab hominibus reverentiam debitam, sed a Deo remunerationem illibatam ex honore illo optasse, cui tam perfecte valuit renuntiare. [3] Denique sanctissimus Antistes, sagitta caritatis divinæ salubriter vulneratus, trahi  currere post Iesum expetebat totus ; perpendens mundum in maligno positum, seque in medio scandalorum. Etenim sicut superborum est, minimum, seu certe nil boni agere,  semet perfectissimos in oculis Dei æstimare ; [Psal. 138. 16.] sic profecto humilium est, quæ præcepta sunt omnia facere, seque inutiles servos,  omnibus hominibus inferiores ac viliores, non solum suo ore pronuntiare, verum etiam intimo cordis affectu credere. Quippe a malitia conversi,  effecti in oculis suis parvuli, Domino parvulos custodienti deflent mente supplici : Imperfectum meum viderunt oculi tui. Hoc utique pacto, vir summæ sanctitatis Deodatus, in caritate Dei, humilitate perfecta radicatus  fundatus, necnon respectu districti Iudicis extremæque discussionis attonitus ;  sciens quia cui plus committitur, plus ab eo exigitur, ad sequendum Christum perfecte est animatus. Deliberatione ergo tantæ rei prorsus arrepta, abnegavit sua  aliena negotia, successore sibi delecto ad suæ diœcesis gubernacula ; ne navis Ecclesiæ Christi periclitaretur, tam idoneo remige privata. Sic frequentiæ sui gregis, piis ad se retinendum armatæ fletibus, valedicens ; cum aliquot sibi unanimis regressus Niversensi oppido, sponte exulat a naturali solo, concivis  cohæres adnumeratus Christo : quem expectare cupiebat in solitudine mansurus, salvus  immunis factus a pusillanimitate spiritus  tempestate popularis tumultus. Hic jam non pigeat nos agere, quod pretiosorum metallorum vestigatores  effossores constat actitare : quibus si qualitas terrenæ venæ arriserit, atque per se ad divitem massam ventum iri promiserit aut renuntiaverit ; extemplo animosis vangis  marris cuncta rudera egerunt, donec ad cupitum metallum perveniunt. Sic nos hujus viri Sancti animum, huic mundo mortuum,  cum Christo in Deo absconsum, metiamur,  perpendamus, si possumus, ex qualitate exteriorum ejus actuum. Consideremus quanti æstimaverit præsens seculum, cui valefecit quando ei arridebat plurimum, secutus ad lamenta spiritus contribulati  contriti cordis Dominum Iesum ; qui, ne hic periremus, ad hanc vallem descendit lacrymarum. Nec pauperculus quilibet homuncio tanta alacritate reliquit vile tuguriolum, culmo  cespite contectum ; quanta hic Dei cultor urbem Niversensium, cujus in summa rerum copia administrabat Episcopium. Sed, quia sunt intimis interiora, jam veniatur ad sequentia. [4] Igitur terque quaterque beato Deodato, centuplum a Christo  vitam æternam capessenti, præ ceteris comites tantæ mercedis cohæsisse feruntur isti, Arbogastus  Florentius : quorum prior in sacro nemore (quod Theutonico idiomate Heiligesforst vocitatur) eremitica vita est functus : indeque ad Episcopatum Argentinæ civitatis raptus : cui decedenti altera solitudine Hasale abstractus successor est datus. Hi postquam plurima terris monstravere suorum insignia meritorum, vocati a Domino requiescunt spiritu in cæli aula, corpore autem in locis, quæ instituisse eos diximus supra. Tunc Willigodus, Domnolus,  univocus ejus Deodatus, quos a sancto viro labor non disparavit ullus, certatim insistendo obsequiis,  parendo jussis illius, satius duxerunt cum eo inter ignotos tribulari, quam cum notis in terra suæ nativitatis lætari. [5] Domino itaque Girbaldo viro sanctissimo præsidente diœcesi sanctæ Tullensis Ecclesiæ, fidelis Domino servus Deodatus, renuntians seculo, decrevit in saltu Vosagi locum habitationis eligere. Veniens tandem cum suis Romonum (quod tunc hæreditaria sorte duo fratres sibi diviserant prædium) qualis vir esset nutu divinitatis est declaratum. Nam inibi prior illorum fratrum, Asclas dictus, locatis artificibus, insistens erat ædificationi novæ domus. Quibus supremo propinquantibus operi trabalis materies transversim medioximo imponenda apici, cui cuncta contignatio habebat inniti, nulla arte per tres dies eidem potuit aptari, modo obstante brevitate, modo curvitate, seu aliqua alia tortitudine. Unde Dominus ille opificibus iratus convitia ingessit, quod qui silvam in promptu habuerint, velut inertes diu sub illa materie  frustra sudaverint. Sed his jam fessis opere  mœstis euntibus pransum, contigit Sanctum virum eamdem subintrasse domum,  in eadem resedisse ex itinere fessum. Qui causæ illius seriem a quodam puerulo edoctus visceribus misericordiæ, ab infantia secum adultæ,  de matris utero secum egressæ, commotus, tentavit subvenire mœrentibus : accitoque beato Willigodo cum ceteris, materiem opportuno loco paulatim aptavit, ac se mox cœpto itineri reddidit. Adhuc non longe digressus, reducitur, tam benevolo ejus opere comperto a Primate fundi illius. Hic ut peregrinationis ejus votum percontatus accepit, vel quis fuerit ; prædium ipsum eidem contradidit, usu tantum inde sibi retento dum advixerit, appensurus Sancto viro quinque argenti siclos annis singulis. Nec dubitavit pauper Christi suscipere aliena, qui abdicaverat sua : quatenus merces cumularetur devoto laico ex eleëmosyna, qua præviderat sustentari posse pauperes, quos Christo aggregavit postea : aut utiq ; dubium, quia in spiritu noverat, locum illum nobilitatum iri, sui dilecti discipuli Willigodi sepultura. Ad cujus exanimum corpus, illic nunc usque tot  tanta monstrantur miracula, ut palam sit, ejus spiritum perpetua in cælis remunerari gloria. [6] Inde progressus Pontifex devotissimus devinet Argentillam (a rivulo suo sic vocita tam) quam tamen nunc rusticum vulgus corrupte Arentellam dicit. Ibi labore tantæ viæ extædiatus, demorari consensit, atque impensas ad sibi construendum monasterium inibi præparavit : cujus fundamenta dum ad aliquod perduxisset, fastigium, offendi cœpit ac lædi pravitate  injuriis accolarum, eidem invidentium, quasi indies usurpaturo fundos eorum : erant enim  apprime militares, sed libertatem quasi velamen malitiæ suæ habentes. Quorum proterviam mox ut Dei servus humiliter declinavit  fugit ; ira cælestis adeo super eos incubuit, quatenus tam ipsi, quam cuncta posteritas eorum, aut juveniles annos  sibi tunc dulcissimos non exiissent, aut certe minuti intellectu affinibus suis despicabiles  ridiculi remansissent, donec nequam stirps illa de medio ablata fuisset. [7] Hinc venerabilis vir post nimios aviæ  anfractuosæ solitudinis circuitus, Elisacium introiit : ubi inter Amalricivillare,  Ungisi-villam, apud Wilram (erecto sibi habitaculo) consedit : cujus hodieque ibidem ostenduntur plurimæ parietinæ,  fons perspicuus atque saluberrimus, ejus famosus nomine. Ubi cum circumcirca quasi quidam intellectualis sol radios beneplacitæ Deo actionis evibraret,  dociles animos religiosorum bono odore Christi ad se traheret ; aliquis eximiorum Procerum Hunus, cum conjuge Huna dum in vicinia commaneret, magisque ex debito quam ex intentione huic mundo deserviret ; Dei servo in amicitiis junctus est familiariter : similis quippe simili cohæret, dissimilisque dissimiles refugere solet. Accessit inter eos  illud ad solidæ dilectionis plenitudinem, quod Præsul sanctus  baptizavit,  a salutaris fontis lavacro suscepit ejus prolem. Sed sanctæ caritatis, totiusque bonæ operationis osor diabolus, ut vidit non parvos Domino posse assurgere fructus, verbo  exemplo illius, si tantus colonus religionis ulterius in impia illa gente  sterili bonorum operum remoraretur ; ad eum inde effugandum relevavit nefandum caput. Repentino denique furore stolidum  indocile vulgus adversus Sanctum, quasi alieni juris pervasorem, concitavit ; per quod patronos regionis inflammavit, donec continuis lacessitum jurgiis ac minis, illinc egredi compulerit. Cui dum suus compater Hunus humillime supplicaret, ne se desereret, eique gratanter sui juris possessiones ad commanendum offerret ; vir Dei respondit lacrymabiliter : Ut quid tot annis exul  profugus hanc provinciam habeo oberrare, cum in ea (peccatis meis facientibus) nequeam pedi meo optatam requiem reperire ? Jam ad moriendum dabo me vastæ  ignotæ solitudini : viderit pietas Domini, cujus desiderio patriam respui,  hos fines expetii. Hoc dicto, datoque pacis osculo, sub amplexu mutuo discessum est, non sine fletu utriusque plurimo. [8] Sed famulo suo, persecutionem pro justitia patienti, miseratio divina non defuit : quæ ei habilem  optatum locum providit,  persecutores ejus contumeliosa  miserabili plaga in sua sobole percussit. Nam primatum illorum dies dimidiavit, eosque ab hac luce in dulcioribus sibi annis rapuit : quod nunc usque in posteritate eorum exercuit, in tantum, ut aliquoties eximii Proceres, ac illustres matronæ, tam dolendam conditionem suæ genealogiæ metuentes sibi, capita sua ac fundos mulctaverint Sancto isti, ne pro iniquirate patrum suorum mererentur a Deo multari. Quotquot autem ruricolarum in eadem villa r (donec mansit) nati fuere, cum strumoso gutture jugiter vixere : quo dedecore prorsus caruare, quotquot in ulteriori littore interfluentis torrentis nasci potuere. Quod animadvertentes enixuræ feminæ, torrentem illum solebant transire. CAPUT II. Discessus in Vallem Galilæam. Ecclesia  monasterium constructum, ac privilegiis munitum. [9] Tunc miles Christi, infatigabili quidem corde, sed nimium fatigato corpore, per scopulosa juga arduorum montium, per concava squalidarum vallium reptabundus, tandem Vallem nuncupatam Galilæam, anno ab incarnato Verbo sexcentesimo sexagesimo nono, subiit anhelus, quam interluit  irrigat Mortha piscosus  vastus fluvius : penes quem in Australi ejus ripa (reperta spelunca,  amœnissimo fonte) aliquanto inibi delituit tempore, herbarum tantum agrestium  pomulorum esu corporeæ succurrens inediæ, optans exemplo Sanctorum Patrum vivere ; qui degentes in solitudinibus, erravere in montibus  speluncis  cavernis terræ. Interea Dominus, solicitus de servo nil cogitanti de crastino, religiosum virum Hunum taliter in somnis suo dignatur alloquio : Cur fame permittis in solitudine perire compatrem tuum, Deodatum Nivernensem Episcopum, causa mei exulem  inopem factum ? qui præ humilitate vix minimi sui actus te fecit conscium ? Cui respondenti se nescire quorsum eum quærere deberet ; præcepit dicens : Onera sagmarios tuos bonis, quæ tibi præstiti,  invocata Majestate divina, eos per se dimitte istud iter aggredi ; mihi crede, ductor non deerit. Hoc expergefactus cum retulisset devotæ conjugi, omnimodis accelerandum cœpit hortari. Quid plura ? Sagmarii, ut jussum fuerat, abire permissi, per inviam eremum, recti itineris linea pervenerunt ad speluncam Sancti : quorum via notata ab his qui pæne pedetentim fuerant eos illuc usque prosecuti, reperitur famulus Dei : quos prior percontatus, cur venerint, omnem rem seriatim discit. Nec mora grates affectuosis lacrymis conditas Deo reddidit, quem sui non oblitum in necessitate comprobavit. Dein tam eos, quam jumenta necessariis refocillatos cibariis, suo Domino gratias agens remisit. Sic viri Dei reperta casa, non solum ipse Hunus, sed  aliquot alii religiosi ministraverunt ei postea. Hinc si recolamus antiquorum Patrum vitam, nequaquam iis imparem in hoc facto beatissimum reperiemus Deodatum : cui, ut sanctissimis Frontonio, Benedicto, atque Columbano, destinavit Dominus necessarium victum. [10] Hac ergo benignitate Domini, tam bene pro se soliciti, vir perspicacissimus intelligens, gressus suos illuc retortos divinitus, ad instituendam sibi cellulam et animatus. Qua ibidem erecta,  B. Martini Antistitis venerationi dicata, reposuit illic  alia pretiosissima Sanctorum pignora, secum a patrio solo delata. Cumque opinio sanctitatis ejus diatim, non solum huic nostræ viciniæ commigraret, verum  ulteriores terras avide peragraret ; fiebat, ut fideles ad eum catervatim undecumque attraheret. Ex quibus nonnulli hilariter conferebant prædia, plurimi ad monasterium construendum pecunias,  quæcumque alia poterant impendia ; aliquando vero non tantum sua, sed insuper accensi ad imitandum, subdebant seipsos ejus discipulatui nimia instantia : non enim erubescebat fama ex bonis, quæ de absente disseminabat, quia in præsenti adhuc meliora exhibebat. Illis in diebus, jam sæpe dictus Hunus prædia,  a se agnominatum Huni-villare cum Ecclesia eidem concessit devotus : in qua ipse cum conjuge sancta monstratur sepultus, sed miraculis vivere pariter in cælis comprobantur. Tunc etiam liberalis munificentia Childerici excellentissimi Regis, a fisco abscissam eamdem Vallem Galilæam, cum omni integritate, viro Dei successoribusque ejus annulo suo firmavit in ævum, ab exortu ........cunctorum rivulorum seu amnium præfatam vallem intrantium, usque ad ipsorum ab ea exitum : quatenus inibi construeret cœnobium,  servientium Deo aggregaret quem censeret numerum. Crederes pro tam multis molestiis, quibus eotenus cingebatur  angebatur, quando exul hac  illac fugatus pervagabatur, quod ejus animam sanctam Dominus modo ad plenum consolaretur, eique his verbis sancti vatis Isaiæ quasi blandiretur. Paupercula, tempestate convulsa,  absque ulla consolatione, ecce ego sternam per ordinem lapides tuos, quia ad punctum in modico dereliqui te,  in miserationibus magnis congregabo te. [Isac. 54. 11.] [11] Hoc vir Dei docibilis intelligens, ac se divinitus  humanitus juvari videns, ibidem prope S. Martini oratoriolum construendo monasterio erat insistens. Sed aliquis discipulorum ejus, dum ultra amnem, in Urimonte (qui nunc monasterio præminet) operariis materies ædificio illi necessarias succidentibus ac lævigantibus per diem intenderet, vesperi autem ad cellam rediret : quodam vespero cum transire Mortham pigeret, atque maturius reverti ad opus optaret, in colliculo (Juncturas nuncupato) contigit, ut sub noctem maneret. Qui colliculus ideo sic vocitari putatur, quoniam Robach  Mortha non longe a pede ejus junguntur. In quo Frater ille reclinatus somno, oratorii ibidem construendi beatæ Dei Genitrici perpetuæque Virgini Mariæ in visu accepit præceptum a Domino. Quod cum mane retulisset sanctissimo Magistro, in loco ostensæ visionis lapidem erigi præcepit pro signo : cui non multo post tempore circumædificata basilica fuit, imposita ara,  honori piissimæ Matris Domini omniumque Apostolorum, pariterque præcipuorum Trevericæ urbis Pontificum, Eucharii, Valerii, Materni,  Maximini consecrata. Propter hanc postmodum alterum fabricatur oratorium, quod beato Mauricio, ipsiusque devotissimo collegio constat dicatum. In quo facto aperte datur animadverti, beatissimum Hidulphum Archiepiscopum extitisse familiarissimum sanctissimo Deodato Præsuli, a fundamentis hujus sui monasterii : quem creditur donasse Reliquiis prædictorum Præsulum Treverensis populi, præsertim S. Maximini, cujus dignissimos artus nuperrime transtulerat in ædem, qua nunc dignissime venerantur, quando scilicet ab incarnato Domino sexcentesimus sexagesimus septimus annus volvebatur,  famulus Dei Deodatus in Elisacio morabatur. Nam anno, ab incarnatione Domini sexcentesimo sexagesimo nono, vallem Galilæam intrasse comprobatur. [12] Non ab re enim fuisse dignoscitur, devotissimum Deo Præsulem, tot  tam pretiosa Sanctorum patrocinia suæ Franciæ prætermisisse. Equidem poterat vir Domini Hidulphus Eremiticam vitam ducturus, Arduennæ vastissimos expetere saltus : (sicut aliqui vicino um ejus fecisse inveniuntur) aut Histriæ deserta revisere, a quibus ad Præsulatum Trevirorum olim fuerat raptus : sed nimium intimo amore dulcissimi Deodati ad hanc nostram Vosagum fuit attractus. Cui opinioni si quis calumniosorum reluctatur, privilegiis Vallis Galilææ convincetur : ubi mutua caritas nostrorum carissimorum Patrum evidenter monstratur. At nobis (quia occasio se obtulit apte) de antiqua immunitate sive libertate ipsius loci hic inserantur aliqua. In quibusdam jam sæpe dicti cœnobii chirographis, Regali  Pontificali auctoritate firmatis, beati Patris Hidulphi nomen reperitur præfixum, titulis deodecim subscribentibus Episcopis. Inibi sanctæ compassionis vir Archiepiscopus, imo Patriarcha, (quia Patriarchæ tantum debetur Pontificum turma) profitetur sanctam,  compunctam religiosamque postulationem venerabilis viri Deodati Episcopi suarum aurium intima penetrasse,  viscerali affectu pietatis ita cor suum caritativa petitione emollivisse, ut voluntatem ejus libentissime non implere nimis irreligiosum putaverit fore. [13] Consequenter etiam ibidem adnotatur, quoniam sancti desiderii ardore succensus reverendus Deodatus Episcopus : in Valle Galilæa, quam ex Regis fisco promeruerat, cœnobia apud Juncturas (sicut supradiximus) construxit primus. Ubi Monachos, vel peregrinos sub sanctissimorum Patrum Benedicti,  Columbani regula victuros, deliberabat collocare devotus. Cui tandem communi decreto sanctorum Antistitum conceditur, ut nullus Regum vel Principum, aut Episcoporum, seu quorumcumque Clericorum, suis usibus audeat aliquando usurpare quidquam eorum, quæ ad Dei famulos, ibidem sub euangelica perfectione degentes, pertinere videntur  quæ ab ipso Patre Deodato Episcopo acquisita fuerint, aut regio munere seu reliquorum fidelium collatione, tam in sanctis voluminibus, donariisque altaris,  ecclesiasticis ornamentis, quam in his quæ deinceps ipsi servi Dei proprio labore addere potuerint. Et quandocumque sæpe dictus Deodatus (qui nunc est Pater ipsius monasterii) a Deo fuerit vocatus, quem illa congregatio ex sese unanimiter elegerit Abbas subrogetur,  ad altaria benedicenda, vel sacros ordines percipiendos, quem voluerint Episcopum expetant ; ullaque ecclesia absque privilegiis vivens quidquam sperare, vel auferre ab eis præsumat :  nemini (nisi invitatione, aut permissione totius congregationis) liceat monasterii ipsius septa intrare. Quod si quilibet Pontificum, ab eis communiter postulatus, pro ipsorum utilitate accesserit ; mox secundum voluntatem Congregationis (expleto suo ministerio) abeat absque requisitione ullius muneris : quatenus sub sancta Regula viventes, de percepta quiete, juvante Domino, per tempora exultent  pro statu Ecclesiæ Catholicæ plenius Deum exorent. Si autem aliquam transgressionem Regulæ suæ fecerint,  a proprio Pastore objurgari noluerint, etiamsi Episcopus eorum, qui  Abbas, seditionem congregationis sedare nequiverit ; tunc alios Abbates eamdem Regulam professos, ad ipsum monasterium convocet, qui sententia regulari scandalum deprimere curent. Quod utique privilegium qui infringere ausus fuerit, præsentium auctoritate Præsulum anathemate innodatur,  per venerabiles viros Bibliobaldum Presbyterum,  Labinum Diaconum absentibus ad subscribendum detestatur. Quod  devote fuisse factum superius est dictum. Hactenus ad istud jamjam, quod restat, agatur. CAPUT III. Mutua caritas SS. Deodati  Hildulphi : illius obitus  sepultura,  hujus successio. [14] Igitur sexcentesimo septuagesimo primo anno, ab adventu autem domini Deodati ad Galilæam tertio, semper imitandus Pater Hidulphus (Archipræsulatu Trevirorum abrenuntiato,) semet ad commoriendum Christo addicens, huic aridæ eremo dulcissimus vicinus,  pacatissimus affinis accessit suo Deodato, Jacob reverendissimi Præsulis Leucorum collaborante suffragio. Hic nobis ne forte succenseat ullus,  duos Pontifices Leucorum (Godonem scilicet  Bodonem fuisse inter Girbaldum (cujus diebus B. Deodatus reliquisse Episcopatum fertur)  inter Jacob, cujus tempore [venit] Dominus Hidulphus ; nec convenire rationi, ut quatuor Episcopi administraverint Pontificium vix annis tribus ; breviter quæstioni obviamus ; brevitatem humanæ vitæ,  vicissitudines consideramus : etiam intra annum plures quam quatuor sibi ordine succedentes posse defungi, non denegamus. Sed nos ab incerto argumentum non assumimus : præsertim cum beatum Bodonem plurimis annis præsedisse Episcopio, atque in Vosago monasterium Virginum instituisse noverimus. Ergo dicendum est trium Episcoporum priorum intercessisse obitum, a tempore quo beatus Deodatus reliquit Pontificale decus, usque tertium annum ingressus sui in hanc Vosagum, atque sic contigisse, ut primo anno beati Pontificis Jacob vir Dei Hidulphus veniret huc post eum. Demonstratur hoc ex prædicto privilegio,  B. Bodonis subscriptione, anno ab incarnatione Domini sexcentesimo septuagesimo,  ex adventu Domini Hidulphi ad nos, anno Domini sexcentesimo primo. Nam Dei amicus Deodatus, sub præfatis tribus Episcopis nonnullis annis mansit in locis (de quibus eum fugatum fuisse supradiximus) tandemque intravit Vosagum quasi in novissimis suis diebus ; sicque contigit ut Dei famulo interdum remorante, interdum hac  illac fugitante, [...]