In nomine domini. amen. Universis presentes licteras inspecturis, Guillermus miseratione divina Archiepiscopus Senon. salutem in omnium Salvatore. Pontificalis auctor nos admonet quod transquillitatem et pacem insistencium die ac nocte divinis laudibus in nostra Ecclesia Senonensi, dilecta sponsa nostra, muniamus congruis fulcimentis, ut eo devotius quo quietius virtutum Domino famulentur, cum nonnisi in pace bene coli valeat pacis actor. Cum igitur inter nos, ex una parte, et dilectos in Christo filios decanum et capitulum dicte nostre Senonensis Ecclesie immineret dissencionis materia super pluribus articulis inferius comprehensis, Nos volentes litium dispendiis obviare et concordiam inter nos et ipsos hactenus habitam in posterum conservare, Notum fieri volumus universis quod Nos, ad pacem et concordiam, super dictis articulis, pro nobis et successoribus nostris decrevimus, pacis actore divinitus disponente, prout inferius continetur. [1°] Quoniam itaque nobis constat legitime, quitquid ex adverso nobis suggestum extiterit per aliquos de infrascriptis plenam noticiam non habentes, quod dicti decanus et capitulum tanquam corpus capituli eiusdem Ecclesie fuerunt et sunt, per prescriptionem canonicam, exempti a juridicione archiepiscopi Senonensis et Sedi Apostolice immediate subiecti, et quod singulares persone ipsius Ecclesie, utpote canonici, semicanonici, prebendati, presbyteri, vicarii, capellani et alii quicumque de choro dicte Ecclesie existentes et habitum dicti chori deferentes, necnon matricularii et servitores perpetui, magisterque, fratres et sorores ac donati cum effectu magne domus Dei Senonensis, dictis decano et capitulo subiecte per prescriptionem similem et alias a tanto tempore de cuius contrario hominum memoria non existit, juridicioni dictorum decani et capituli totaliter atque solum et in solidum sunt subiecti; (EN MARGE: Nota quod residencia requiritur in canonicis non prebendatis, secus autem in aliis.) et habent dicti decanus et capitulum, quia sic habere consueverunt, juridicionem omnimodam, tam in civilibus quam in criminalibus, in personas superius declaratas, et eciam in canonicos non prebendatos, dum tamen sint de choro et Senonis resideant et non alias, salvis exceptionibus, adiectionibus et modificationibus infrascriptis, dictas exemptionem et juridicionem confitemur, de hoc plenius informati, eis competere ab antiquo, ipsisque eos gaudere voluimus perpetuis temporibus pacifice et quiete, hoc excepto quod archidiaconi Senonensis Ecclesie qui in hiis que tantummodo concernunt (F° 1 VERSO) officium aut juridicionem sibi competentem, de consuetudine vel de jure, remanebunt quoad hoc nostri justiciabiles et subiecti, quia hoc nobis competit, tam de jure (EN MARGE: Nota de consuetudine) quam de consuetudine legitime prescripta et a tanto tempore observata quod de huius contrario memoria hominum non existit. [2°] Item in hoc convenimus et condescendimus, per pacem et concordiam predictas, quod dicti decanus et capitulum habent et habebunt, quia sic habere consueverunt, soli et in solidum, juridicionem consimilem in omnes et singulos curatos ecclesiarum quarum jus patronatus seu presentatio ad ipsos decanum et capitulum, tam coniunctim quam divisim seu ad singulares personas ipsorum decani et capituli vel dicte Ecclesie, eciam si vocem non habeant in capitulo, pertinet, ratione dicte Ecclesie seu beneficiorum que obtinent et obtinebunt in ea in futurum, eciam si dicti curati non sint de choro dicte Ecclesie, (EN MARGE: De habituatis eccle Senonensis habentibus aut regentibus parrochiales ecclesias, in delictis concernentibus curam animarum.) quos tamen voluntarios recipere poterunt in dicto choro libere et impugne dicti decanus et capitulum, si eis placuerit, hoc salvo in premissis quod si dicti curati vel alii de choro dicte Ecclesie parrochialem ecclesiam obtinentes aut regentes commictant aliqua delicta que directe concernant curam animarum aut regimen vel administrationem ipsius cure, ad nos et successores nostros archiepiscopos Senonenses correctio, in hiis casibus tantummodo qui curam et regimen concernant, et non ad dictos decanum et capitulum, pertinebit, quia sic ad nos de jure communi pertinet et ita usi fuimus ab antiquo. Ita tamen quod si aliqua de dictis delictis requirant detencionem persone taliter delinquentis, et persona sic delinquens sit capta vel detenta per nos vel successores nostros aut officiales nostros vel successorum nostrorum, (EN MARGE: Qualiter habituati requisiti reddentur in carceribus capituli.) dicta persona, requisita ex parte dictorum decani et capituli, eis reddetur in eorum carceribus Senonis et non alibi detinenda. Et si nos aut successores nostri vel officiales seu eorum aliquis velimus procedere contra personam sic detentam ut premictitur, super casibus supradictis tantummodo curam tangentibus ut dictum est, aut aliis casibus a jure reservatis ordinariis in exemptis, aut per presentem ordinacionem nobis retentis, ut superius et inferius plenius continetur, dicti decanus et capitulum tenebuntur dictam personam sic detentam in judicio exhibere coram nobis vel successoribus aut officialibus nostris vel successorum nostrorum, (F° 2) quando opus crit, tantummodo Senonis, si hoc petitum fuerit ab eisdem et, expedito processu cuiuslibet diei, ad carcerem dictorum decani et capituli reducetur, per eos detinenda sicut prius. Et si contingat talem personam sic detentam, pro casibus predictis vel aliquo eorum, ad carcerem perpetuam vel alias condempnari, ipsa persona in carcere dictorum decani et capituli remanebit, factura ibi suam penitenciam secundùm sentencie super hoc late seriem et tenorem. (EN MARGE: De capellanis ecclesiarum parroch. de patronatu.) Si vero in predictis ecclesiis sint aliqui capellani mercennarii deservientes, qui non sint de dicto choro, talium omnimoda correctio et juridicio ad nos, et non ad dictos decanum et capitulum, pertinebit, quia ad nos sic pertinet, tam de consuetudine quam de jure. (EN MARGE: Nota dubium ubi conveniunt dni de capitulo cum dno officiali.) Porro in casu quo revocaretur in dubium utrum delictum impositum alicui de curatis predictis aut curam regentibus, existentibus de choro, concerneret directe regimen cure vel non, et utrum requireret detencionem persone vel non, alter officialium nostrorum Senonensium et unus discretus vir per dictos decanum et capitulum eligendus, sive de capitulo sive de extra capitulum eorum fuerit, unacum alio tercio ab eisdem officiali et discreto viro cummuniter et concorditer eligendo, huiusmodi dubium terminabunt et illud decident, prout eis videbitur expedire, et duorum sentencia prevalebit. [3°] (EN MARGE: Nota quod decanus et caplum possunt recipere de choro ecclesie Sen. sine licencia Archiepisc. curatos de suo patronatu et curatos civitatis et banleuce qui vocantur cardinales.) Item in hoc convenimus cùm dictis decano et capitulo quod ipsi non poterunt recipere ad chorum dicte Ecclesie, nisi de licencia nostra vel successorum nostrorum, aliquem curatum diocesis Senonensis, nisi tali curato aliquod beneficium in dicta Ecclesia conferretur, et exceptis curatis supradictis, videlicet ecclesiarum ad quas presentant coniunctim vel divisim seu singulares persone dicte Ecclesie ut dictum est, et exceptis curatis civitatis et banleuce Senonen. qui vocantur Cardinales Curati, qui debent et ab olim consueverunt certum ministerium in certis festis et alias exhibere in Ecclesia Senonensi, (EN MARGE: Nota de diocesi Senon.) ne in potestate eorum esset nobis substrahere juridicionem nostram in dictos curatos diocesis Senonensis nobis subiectos, si eos reciperent indistincte ad chorum dicte Ecclesie, per quod, secundum premissa, fierent de juridicione eorum. [4°] (EN MARGE: Nota de deportu.) Item dicti decanus et capitulum habent et habere debent, prout etiam habere consueverunt, succursum seu deportum in ecclesiis omnibus ad quas presentant coniunctim vel divisim, per totum tempus vacationis earum, quandocumque et quocienscumque contigerit eas vacare et qualitercumque vacent, et a tempore vacationis earum habent facere deserviri (F° 2, v°) dictis ecclesiis per ydoneum presbyterum, cui presbytero quoad hec deputato parebitur in hac parte. Hoc salvo quod, in casu quo dicti decanus et capitulum negligentes fuerint in faciendo deserviri predictis vacantibus ecclesiis, post quindecim dies inclusive a tempore note vacationis computandos et non ante (EN MARGE: Nota quod dni de capitulo non debent esse negligentes ad faciendum deserviri in ecclesiis vacantibus), Nos eorum negligenciam supplentes, faciemus in eisdem deserviri de proventibus et obvencionibus in eisdem, salva pensione et juribus competentibus dictis decano et capitulo in eisdem, et durantibus dictis quindecim diebus, decanus christianitatis loci, vice et nomine dictorum decani et capituli, faciet deserviri, nisi prius vel interim per dictos decanum et capitulum de deserviendo eisdem ecclesiis per alterum fuerit ordinatum, ita tamen quod, quando veniet deputatus a dictis decano et capitulo ad deserviendum, cedet ei alius a decano christianitatis deputatus, et admictetur deputatus a dictis decano et capitulo ad deserviendum in dicta vacante ecclesia, durante succursu predicto. Insuper si curati predicti residenciam non fecerint personalem aut excommunicati fuerint, Nos, per manus dictorum decani et capituli, salva pensione eis debita, residuum recipiemus pro faciendo in eisdem ecclesiis deserviri, secundum antiquam observanciam et consuetudinem in diocesi Senon. observatam a tanto tempore de cuius contrario memoria non existit. [5°] (EN MARGE: Nota jura funeralia.) Item dicti decanus et capitulum, mortuis curatis ecclesiarum ad quas presentant ut prefertur, habent et habere debent lectum curati mortui et residuum luminaris de eius funeralibus et omnia alia residua de dictis funeralibus. [6°] Item decanus et capitulum predicti, jure suo, ecclesias omnes ad quas presentant coniunctim vel divisim, et earum rectores, dumtaxat in temporalibus, visitabunt, et de temporalibus tenebuntur rectores ipsarum ecclesiarum eisdem decano et capitulo, aut deputato seu deputatis ab ipsis de temporalibus, reddere racionem, et omnimoda juridicio omnium bonorum temporalium ad dictas ecclesias spectantium ad dictos decanum et capitulum penitus pertinebit. Sane cum ecclesie prefate ipsarumque rectores ab omni visitatione et juridicione decani et archidiaconi per indultum apostolicum sint exempti, ne ob visitationis defectum, in spiritualibus et divinis officiis, dicte ecclesie defectus aliquos patiantur, et ne rectorum seu presbiterorum earumdem delicta, curam et cure exercicium concernentia (F° 3), remaneant impunita, volumus et in favorem reipublice constituimus quod dicti decanus et capitulum, eadem die qua, ut premictitur, dictas ecclesias jure suo in temporalibus visitabunt, possint et eis liceat, jure, vice, nomine, loco et auctoritate nostris et pro nobis, (EN MARGE: Nota quod articulus iste de visitatione ecclesiarum prolatum auctoritate Dni, est abrogatum per exceptionem et concordata sub XVIII° articulorum) absque eo quod hoc novum jus acquirere possint, dictas ecclesias et eorum rectores in spiritualibus, id est in hiis que divinorum officiorum celebrationem et sacramentorum ecclesiasticorum administrationem et sacerdotalem honestatem, ac curam et ipsius cure regimen concernunt, eciam visitare, et que circa hec reformanda fuerint, graciose et caritative, prout melius noverint, absque tamen processu judiciario et censure ecclesiastice aut alterius cohercionis exercicio, reformare. Si vero ea que in premissis spiritualibus reformanda seu corrigenda fuerint, cause cognitionem judicialem, indaginem, cohercionem aut emende exactionem exigant, nobis aut officialibus nostris, infra mensem, referre fideliter et breviter tenebuntur, ut per nos aut officiales nostros oportunum reformacionis, correctionis et provisionis remedium apponatur. Predictos tamen rectores ad respondendum dictis decano et capitulo aut deputato ab eis ut prefertur, de spiritualibus predictis, et eorum salutaribus ordinacionibus et monitis parendum (EN MARGE: De collectis et talliis faciendis auctoritate Dni Archiepiscopi), necnon ad colectas faciendas pro reparationibus et aliis necessariis ecclesiarum predictarum, et ad onus provisionis seu matricularie ipsarum ecclesiarum suscipiendum, parrochianos ipsarum ecclesiarum prout eisdem visitatoribus videbitur oportunum, nomine nostro ut premictitur, poterunt cohercere. Ceterùm cum nemo teneatur propriis stipendiis militare et secundùm apostolum: qui seminat spiritualia non est mirum si metat temporalia, — volumus et ordinamus quod dictarum ecclesiarum rectores, illi vel illis quos ad predictum visitationis officium exequendum prefati decanus et capitulum duxerint deputandos (EN MARGE: De procuratione danda deputatis per capitulum ad visitandum), ratione et nomine procurationis, semel in anno dumtaxat, expensas moderatas, valorem viginti quatuor grossorum argenti non excedentes, illius et unius diei qua ut premictitur visitabunt, ministrare teneantur, proviso tamen quod ille vel illi qui ad predicte visitationis officium exequendum ut prefertur fuerint deputati, (F° 3, v°) quatuor equorum seu evectionum numero sint contenti, quem quidem quatuor equorum numerum in visitando transcendere non presumant. [7°] (EN MARGE: Nota de auditione compotorum et testamentorum.) Item dicti decanus et capitulum habent et habebunt jus audiendi compota ab executoribus testamentorum seu ultimarum voluntatum omnium et singulorum canonicorum, semicanonicorum, capellanorum et chorialium dicte Ecclesie in ea residentium, et matriculariorum suorum, et predictos exequtores, si in eos alias habeant ut premictitur juridicionem, compellere poterunt ut rationem et compotum inde reddant. Si vero in ipsos exequtores juridictionem non habeant, per nos aut officiales nostros, ad requestam dictorum decani et capituli, compellentur coram eisdem decano et capitulo de exequcionibus testamentorum personarum predictarum reddere racionem. Si vero aliquis seu aliqui de subdictis dictorum decani et capituli supradictis sit executor vel sint executores testamentorum seu ultimarum voluntatum aliquorum subdictorum nostrorum. (EN MARGE: Nota quod subditi Dni Archiepiscopi executores testament. beneficiatorum, compelluntur ad requestam decani et capituli et officialis dicti Archiepi, reddere rationes coram eisdem decano et capitulo.) ipsi tenebuntur reddere compota de executionibus huiusmodi testamentorum seu ultimarum voluntatum, coram nobis vel gentibus nostris, et ad hoc per nos seu gentes nostras quibus id competet cogi poterunt et compelli, non obstantibus supradictis. [8°] Item, ut chorialium non residentium et vagabundorum effrenata multitudo valeat refrenari, omnes et singuli dicte Ecclesie choriales non beneficiati in ea, qui, absque dispensacione et speciali licencia dictorum decani et capituli licteratorie concessa, seipsos ab Ecclesia predicta et choro eiusdem, per annum integrum, presumpserint absentare, ipso facto per lapsum anni, eodem choro et chori privilegio nisi inibi beneficiati ex post facto fuerint, penitùs sint privati. Nos eapropter cupientes dissensionis materiam in hac parte radicitùs amputari, inherentes vestigiis bone memorie venerabilium predecessorum nostrorum qui ita tenuerunt ut supra dictum est, et permiserunt dictos decanum et capitulum uti exemptione et juridicione supradictis, Nolentes ut jura, juridicio et libertates dictorum decani et capituli, maxime nostris temporibus, minuantur, sed in suis antiquis finibus illesa et pacifice observentur, cum debita cause cognitione, et concurrentibus omnibus que concurrere et intervenire circa hoc debuerint et cum (F° 4) jurisperitorum consilio, declaramus et pronunciamus dictos decanum et capitulum, tanquàm corpus et collegium, fuisse et esse liberos et exemptos, ac si et in quantum opus est, liberamus et tenore presentium eximimus, totaliter ut premictitur, ab Archiepiscopo Senonensi et archiepiscopali juridicione omnimoda, ubicumque in civitate et diocesi Senonensi contrahant vel delinquant, exceptis casibus reservatis a jure ordinariis in exemptis, et aliis casibus tàm supra quàm infra nobis specialiter retentis, et esse Sedi Apostolice immediate subiectos, in tantùm eciam quod si ab eis vel contra eos ab eorum juridicione aut contra eorum juridicionem fuerit appellandum sive provocandum, appellatum vel provocatum, ad Sedem Apostolicam provocari et appellari debebit, provocabitur et appellabitur, quia sic factum fuit temporibus retroactis et sic fieri consuevit, et non ad alium inferiorem judicem. Et si secus actum fuerit, appellacio, ipso jure, tanquàm notorie ad non judicem suum interposita, nulla erit. Declaramus eciam et pronunciamus personas singulares dicte Ecclesie, utpote canonicos, semicanonicos, prebendatos et eciam non prebendatos, de choro dicte Ecclesie existentes, Senonis residentes, et alios supradictos ubicumque in civitate vel diocesi Senon. contrahant vel delinquant, subesse juridicioni dictorum decani et capituli in solidum, salvis excepcionibus et modificationis adiectis, ut superius et inferius est expressum, et per eos seu alios, si et quando a dictis decano et capitulo appellare voluerint, debere ad Papam, tanquam immediate superiorem dictorum decani et capituli, appellari, in tantùm quod si secùs fiat, appellacio viabilis non subsistet, salvis et nobis specialiter reservatis in premissis et circa hiis que sequuntur: [9°] (EN MARGE: De provincialibus consiliis.) Primo, quod dicti decanus et capitulum ad consilia provincialia mictere tenebuntur procuratorem seu procuratores, et statuta in eis observare, quia sic facere consueverunt. [10°] (EN MARGE: De cessatione a divinis. — Articulus abrogatus per exemptionem). Item, quod nobis et successoribus nostris semper, non obstantibus premissis, liceat, ex causa iusta, cessacionem a divinis ponere in Ecclesia nostra, aut ipsam ecclesiastico interdicto supponere, ac si dicti decanus et capitulum in nullo essent privillegiati vel exempti. [11°] Item, in hiis que racione juridicionis ecclesiastice, ordinis vel auctoritatis tàm episcopalis quàm archiepiscopalis, nobis competunt et hactenus competierunt, ut juridicionem ecclesiasticam exercere, ordines aut sinodum vel consilium in dicta nostra Ecclesia Senonensi celebrare, per premissa nobis aut nostris (F° 4, v°) successoribus preiudicium nullum generetur, quomimus ea et alia similia nobis competentia ab antiquo, sine preiudicio eorum que dictis decano et capitulo per presentes licteras sunt concessa, confessa et declarata, valeamus et nobis liceat ut prius exercere, cum nostre intentionis non extiterit nec existat dictam Ecclesiam nostram aut quevis alia loca eximere per presentes. [12°] Item, cum secundum jura, cuius est instituere eius sit destituere, si aliquis beneficiatus in dicta Ecclesia Senonensi, eciam si canonicus prebendatus vel in dignitate constitutus fuerit, dum tamen eius beneficium ad nostram collacionem pertineat pleno jure, aliquod delictum commiserit, cuius juridicio et cognitio ad nos non pertineat sed ad decanum et capitulum predictos (EN MARGE: Nota de privandis a beneficiis), propter quod merito, exigente justicia, suo beneficio sit privandus vel ipso facto privatus, in hoc casu et similibus, processus fiet super delicto contra talem per decanum et capitulum usque ad diffinitivam sentenciam inclusive, et sentencia sic lata nobis, quantùm ad privationem beneficii dumtaxat, secundum quod delicti processus et sentencie qualitas exegerit, reservabitur exequenda. [13°] Item, cum ad mandatum nostrum debeant decanus et capitulum recipere et instituere illos quibus duximus prebendas et alia beneficia conferenda, et mandatum nostrum posset esse dilusorium si compulsio nobis in hac parte non competeret in contradictores et rebelles illicitos, compulsionem et cohercionem per censuram ecclesiasticam in hoc casu et similibus nobis specialiter reservamus. [14°] Item, in omnes exeuntes de choro dicte Ecclesie, sive sint canonici aut alias in eadem Ecclesia beneficiati, sive non, qui fuerint vicarii, officiales, sigilliferi, advocati, jurati, tabelliones, notarii, procuratores officii et receptores nostri, seu in nostris curiis jurati fuerint, si in suo delinquant officio contra ipsorum prestitum juramentum nobis ac successoribus nostris, in eos quoad hec juridicionem specialiter reservamus; per hoc tamen non est intencionis nostre consiliares nostros aut alios de Robis nostris existentes, nisi nunquam officia predicta aut eorum aliquod exercuerint, sub ista reservacione comprehendi. Prohibemus autem sub intimacione anathematis, ne quis dictos decanum et capitulum super exemptione et juridicione eorum supradictis, quibus eos gaudere volumus inconcusse, (F° 5) impediat, molestet, inquietet de cetero vel perturbet, ut eo sint aptiores divino cultui in dicta nostra Ecclesia quo non fuerint circa premissa aliquibus obstaculis impediti. Et ut hoc inviolabiliter observetur, statuimus et tenore presentium ordinamus, quod nos et successores nostri in suo jocundo adventu, et eciam singulares canonici dicte Ecclesie in sua receptione, presentem ordinacionem et declarationem inviolabiliter servare, et contra eam non actemptare teneantur promictere, corporali prestito juramento. Et volentes premissa transferri ad noticiam posterorum, ne calumpnia possint dissolvi si ab hominum memoria delcantur, presentibus licteris, ad perpetuam rei memoriam, sigillum nostrum duximus apponendum. Datum in domo nostra archiepiscopali Senonensi, decima tercia die mensis Januarii, videlicet die martis in octabis festi Epiphanie Domini, anno eiusdem Domini millesimo CCC° quinquagesimo quarto. Et nos decanus et capitulum Ecclisie Senonensis, prehabita sepius inter nos, tàm in presenti nostro capitulo generali quàm alias in nostris aliis [...]