Pro tortariis computandis. Anno domini MCCCCL die sabbati XXII decembris, statutum fuit in dicto capitulo, quod de cetero tortarii non poterunt se facere computari in festis annualibus, solemnibus, duplicibus et dominicis diebus, nec etiam diebus quibus fit de dicta in ecclesia, nisi de speciali licentia capituli, aut interveniente legitimo impedimento. Quod in capitulis diei lune tractetur de officio divino. Anno domini MCCCLXX die lune, prima sessione capituli generalis, kalend. maii. Statutum fuit quod deinceps, ad honorem dei, ut melius fiat in ecclesia servitium, singulis diebus lune fiat capitulum ad tractandum specialiter de servitio divino, ut si sint aliqui defectus, illico reformentur. De horis prima et nona pussandis. Anno domini MCCCLXXIII, in quarta sessione capituli generalis Sancte-Lucie, fuit tractatum de pulsatione prime et none, que nimis succincte pulsantur; quoniam prima debet pulsari usque ad sacramentum ultime misse B. Marie-in-Civitate, et nona usque ad septimam lectionem anniversarii ejusdem ecclesie. De sexagenariis excusandis. Item in eodem capitulo (MCCCXCIII julii.) fuit ordinatum quod sexagenarii et antiqui excusentur ad interessendum matutinis, si commode non valeant accedere in eorum conscientia, et quod semper excusentur. De actibus scolasticis. Anno domini MCCCXCIX, capitulum ordinavit quod domini qui accesserunt et in posterum accedent ad collationes seu disputationes generales, computentur in ecclesia ac si essent presentes. De regimine chori ad D. cantorem spectante. Anno domini MCCCCX, die lune decima nona mensis maii, questio fuit in capitulo de regimine chori, et ad quem hujusmodi regimen spectaret, ordinatum tandem fuit quod dominus cantor intenderet super illos qui in choro tumultum faciunt aut, fabulantur aut non cantant, aut qui tonsuram minus honestam deferunt, aut alia in debita faciunt, quos idem dominus cantor increpabit, et si fuerint inobedientes, in crastinum referat capitulo ut corrigantur: ad quod regimen prefatus cantor ratione sue dignitatis tenetur. De regendis processionibus per choristas. Item in eodem capitulo fuit ordinatum quod in processionibus chorarii faciant omnes in ordine suo ponere secundum quod decet. De clericis chori per canonicos presentandis. Anno domini MCCCCXVIII, in capitulo generali kalendarum maii, fuit ordinatum quod quilibet canonicus poterit nominare seu presentare unum clericum idoneum ut recipiatur in choro. De processionibus in dominicis diebus. Anno domini MCCCCXXIII, in tertia sessione capituli generalis Sancte-Lucie conclusum fuit in dicto capitulo, quod de cetero nullus lucrabitur processionem diei dominice nisi fuerit in statione sancti Joannis. De missis dicendis in processionibus. Anno domini MCCCCLIII, in capitulis generalibus kalend. maii, fuit altercatio inter dominos canonicos de missis dicendis in processionibus generalibus. Qui tandem ordinaverunt quod de cetero predicte misse celebrabuntur in dictis processionibus per dictos dominos quemlibet in turno suo et unum post alium discurrendo per antiquitates. De oblatione facienda in processionibus dierum dominicalium. Item in eodem capitulo ordinatum fuit quod actualiter unusquisque offerat unum denarium ad minus in qualibet die dominica ad offertorium quod sit post processionem ad altare Beate-Marie. De venatione inter dominos dividenda. Anno domini MCCCCLIV, die lune quarta mensis novembris, capitulum ad sedandas lites et discordias que aliquando proveniebant inter singulares dominos de capitulo propter ventiones quas afferebant de terris et dominis ecclesie. Statuerunt et ordinaverunt, unanimi consensu, nemine ad hoc se opponente, quod cum in posterum apportabuntur alique venationes de terris et dominiis ecclesie, camerarii locorum eas recipient et de eis disponent et ordinabunt ad voluntatem et beneplacitum suum, salvo quod si una bestia integra aportetur, prefatii camerarii tenebuntur notificare dominis decano et capitulo ut illa dividatur inter singulos. De invitationibus seu semonciis in quinqué anni festivitatibus. Anno domini MCCCCLVI, die jovis prima aprilis, quia in capitulo erat discordia de dominis canonicis habentibus curam animarum qui ad eas in diebus festivitatum vadunt, et de aliis canonicis se absentare volentibus, utrum deberent habere pro invitatione quinque solidos Turonenses distribui consuetos. Statutum fuit a majori et saniori parte capituli quod si de cetero prefati dicti canonici non interfuerint missis vigilie et diei festi, et non receperint unum chorarium aut plures si fuerit opus ad invitationem, non habeant dictos quinque solidos. De habituatis non facientibus debitum suum pro semonciis habendis. Item quia de consuetudine laudabili ab antiquo observata, quilibet canonicus (ut premittitur) tenetur habere secum in prandio et cena pro invitatione, in quinque festivitatibus anni, videlicet Nativitatis Domini, Pasche, Pentecostes, Inventionis, S. Stephani et Omnium-Sanctorum unum de chorariis, capellanis seu habituatis ecclesie; et quia dicti habituati nullam aut paucam in dictis festivitatibus residentiam faciebant, sed eis sufficiebat ut post missam irent ad prandium: Ordinatum fuit, de unanimi consensu dominorum canonicorum, quod nisi prefati capellani seu habituati residentiam fecerint continuam in omnibus majoribus horis predictarum festivitatum et in majori missa vigilie et dici festivitatum supradictarum in quibus consueverunt invitari quod priventur omnino sua invitatione, necte nebitur ille canonicus in cujus domo unus sic deficiens est invitatus sibi aliquid erogare, sed ei poterit dicere. «Amice, in ecclesia nullam fecisti residentiam, vade ad prandendum ubi tuam fecisti residentiam.» De distributionis forma in funeralibus. Anno domini MCCCCLVI, die mercurii quarta Augusti, domini capitulantes, uno consensu, nemine ad hoc discordante, statuerunt et ordinaverunt quod de cetero distributiones funeralium et exequiarum corporum presentium dividentur in quatuor partes, videlicet quod inhumatio et vigilie faciant unam, missa Spiritus-Sancti aliam, missa Beate-Marie aliam, commendationes, missa thesaurarii et missa defunctorum aliam, hoc addito quod casu quo corpus inhumabitur, sine vigiliis, domini canonici presentes et ceteri de ecclesia habeant et eis distribuatur quinta pars pecunie dicte distributionis. De canonicis hebdomadariis invitatorii. Item anno predicto MCCCCLXII, die martis decima sexta mensis decembris, quarta sessione capitularum generalium, statutum et ordinatum fuit quod quicumque canonicus ecclesie Autissiodor. fuerit hedomadarius invitatorii teneatur cantare seu dicere aut facere diei per alium canonicum antiphonam psalmi de benedictus sub pena perditionis distributionum matutinalium. De his qui lucrantur distributionem bizantia. Anno domini MCCCCLXI, die lune sexta decima novembris, quia per depositiones antiquorum canonicorum ecclesie in capitulo existentium compertum fuit quod Bizantia seu Vacca-varia antiquitus distribuebatur singulis annis canonicis et aliis eam lucrantibus, hora majoris misse vigilie translationis Beati Prothomartyris Stephani, ad Bizantium et non alia hora lucrabantur, et si aliqui canonici aut alii de ecclesia dicta hora non interfuissent nihil debebant percipere de hujusmodi distributione: Quare prefati domini capitulantes insequentes morem antiquum et ad tollendum omnes dissentiones et murmurationes que fiebant singulis annis inter predictos canonicos, occasione dicte distributionis lucrande, de unanimi consensu, nemine ad hoc se opponente, statuerunt et ordinaverunt quod de cetero dicta distributio Bizantie lucrabitur hora predicta, videlicet in magna missa vigilie dicte Translationis, et quod qui non fuerit presens in dicta missa nihil habebit, nisi fuerit privilegiatus, aut pro negotiis ecclesie sue in civitate Autissiodorensi detentus. De modo incipiendi introitum missa, etc. Anno domini MCCCC (lege 1468) in vigilia Sancte-Lucie, in prima sessione capitulorum generalium, fuit statutum et ordinatum buod illi qui de cetero incipient in sédibus altis introitus missarum responsoria Alleluia, offertoria, Sanctus, Agnus et alia que cantanda sunt in missis, tenebuntur se erectos levare et discooperire caput sub pena marentie. De modo se habendi post tractum et invitatorium. Item sub simili pena statutum et ordinatum extitit, in dicto capitulo, quod illi qui de cetero officiabunt, tam in tractu quam invitatorio aut aliis officiis divinis, ad aquilam chori ecclesie Autiss., non poterunt recedere de coro dicte ecclesie antequam ascendant ad sedes altas, aut bassas si sint de sedibus bassis. De non transversando chorum. Item quod choriste tenentes chorum in dicta ecclesia, in festis annalibus, solemnibus aut duplicibus, de cetero, sub simili pena non transversabunt chorum transferendo se de latere dextro ad latus sinistrum, aut de latere sinistro ad dextrum. De non celebrandis missis dominicis diebus in ecclesia Autiss. nec in capella B. Marie quo tempore sit processio. Anno domini MCCCCLXXIII, die martis quarta decima mensis decembris, in tertia sessione capituli generalis Sancte-Lucie, statutum et ordinatum fuit quod die dominica hora qua sit processio per collegium ecclesie Autiss. in cappella Beate-Marie de Miraculis, nec in capellis seu altaribus existentibus in navi dicte ecclesie non celebrentur de cetere alique misse, ut dicta processio in majori reverentia fiat, et quod habituati dicte ecclesie processioni supradicte intersint, et hac de causa fuit convocatus in capitulo dominus Jacobus Jobeleau custos dicte capelle ut dictam ordinationem observet et observari faciat. De obediendo succentori in processionibus fiendis. Item eodem anno MCCCCLXXXIV, die lune tertia maii, in secunda sessione capituli generalis fuit statutum et ordinatum quod in processionibus fiendis, tam domini canonici quam tortarii, sub penis perditionis distributionum unius diei, obedient succentori de eundo de uno latere in aliud si fuerit absentia dominorum canonicorum aut tortrariorum. Pro reverentia ad corpus Christi proexeuntibus. Sciendum est quod secundum antiquas et laudabiles ceremonias ecclesie Autiss. habituati prefate ecclesie non debent se transferre de uno latere in aliud per medium chori, sed debent transire retro scamnum choristarum prope aquilam in mediocujus debent se profunde inclinare et reverentiam sacramento altaris facere, sub pena marentie. Similiter omnes chorum exituri eidem sacramento reverentiam exhibeant. De transeuntibus de uno latere in aliud. Item in eisdem invenitur ceremoniis quod nulli prefatorum habituatorum, cujuscumque status seu preeminentie extiterit, licet transire de uno latere chori in aliud inter sepulturam domini de Melloto et altare majus, nisi pro causa honesta et cultum divinum tangente, videlicet eundo ad revestiarium ad capam sericam habendam seu aliquid officiandum sub pena marentie. De celebrante majorem missam. Item quod hebdomadarius misse majoris, seu qui illud onus suscepit, non aliter quam decet accedat, videlicet quin in sabbato suam barbam et rasuram fieri curaverit; similiter id faciant diaconus et et subdiaconus, nec-non chorista et puer chori tunc hebdomadarius: et quod ille qui inceperit vesperas diei sabbati omnes horas hebdomade perficiat sub pena marentie. De rasura sive tonsura facienda in festis annalibus et solemnibus. Item secundum prefate ecclesie ceremonias unusquisque de habituatis ecclesie in quolibet annali seu solemni festo tenetur suam facere rasuram et barbam, et non aliter in choro excipiendus et permittendus est, quin prius fuerit rasus. Similiter si contingat in eadem hebdomada duo solemnia seu annualia festa evenire, omnes in secundo festo tenentur radi, non obstante quod in precedenti fuerint rasi sub pena marentie. De non ingrediendo ecclesiam sine habitu post pulsationes. Item quod nullus de habituatis ecclesie, postquam prima seu nona fuerit pulsata et arrestata, audeat sine habitu suo ecclesiastico ingredi ecclesiam, seu per eam transitum facere. Similiter dicendum est de illis diebus in quibus ad jejunium cantatur, quod post prandium a tempore quo incipit sacrista pulsare in choro, nullus usque post completorium audeat ecclesiam ingredi sine prefato suo habitu sub pena quinque solidorum. De defectibus chori per cantorem et succentorem corrigendis. Item anno Domini MCCCCXCIII, in secunda sessione capituli generalis kalend. maii, domini concluserunt quod cantor et succentor, qui debent habere superintendentiam in choro ad causam eorum dignitatum, si amodo videant defectus tam in servitio quam ceremoniis et aliis indecentibus actibus, in ecclesia, injungant distributori et eidem inhibeant ne errantibus et deficientibus hujusmodi suas det distributiones: qui quidem deficientes cum rigore marrentie punientur.