EPISTOLA NUNCUPATORIA. Domino reverendissimo ac piissimo Patri WILLELMO, Hirsaugiensi abbati, sanctoque fratrum collelegio sibi subjecto, frater WLDALRICUS Cluniacensis Ecclesiae qualiscunque monachus, in Domino salutem, et ipsius celerrimam benedictionem, et hic et in futuro. Quotidie meminisse cum personae tum Ecclesiae tuae, Pater dilectissime, revera ita venit in usum humilitati meae, ut jam tam usus quam affectus non patiatur ut ullo die omittatur. Accedit aliquoties admodum grata et jocunda memoria pollicitationis tuae de cavendo ingenio quorumdam hominum saecularium, qui nimirum, non magnopere curantes de alio quam de hac sola temporali vita, postquam domum habuerint, ut dicam, plenam filiorum et filiarum, aut si quis eorumdem claudus erit aut mancus, surdaster aut caecus, gibbosus aut leprosus, vel aliud quid hujusmodi quod eum aliquo modo saeculo facit minus acceptum, hunc quidem impensissimo voto ut monachus fiat offerunt Deo, quanquam plane non propter Deum, sed propter hoc tantum ut seipsos expediant ab eis educandis et pascendis, vel aliis suis liberis possit esse magis consultum. Ergo ut taceam de his qui non carent sanitate corporali et membrorum integritate, ab his ipsis qui sunt ita semihomines vel ita semivivi, qualia saepius experti sumus perpetrari. Si expediret, in promptu est talem nominare quem ad habitum sanctitatis non alia sanctitas quam sola strumae contumelia traxit, et talem quem non nisi pes . . . a quorum utroque vobis etiam testibus parum boni processit exempli; quanto minus ab illis qui bonae sunt valetudinis, ubicunque tanti sunt congregati, tantaeque potentiae, ut habitudo monasterii sit in illorum manu? Equidem quae ibi sit vita, qui vigor disciplinae regularis, omnes sciunt, quicunque sciunt id genus monachorum ibi regnare. Adeo tritum est et usitatum, si qua districtio hujus spiritualis militiae inter has nostrorum temporum faeces esse potest, non esse, nisi ubi major est numerus et auctoritas major illorum qui non aetate lasciva, nec imperio parentum, sed sponte sua, et majoris aetatis, solo Christo imperante, ad ejus se obsequium rebus saeculi abdicatis contulerunt. Quod prudentia tua perpendens, quanquam ipse nutritus sis in monasterio, et per vices eveniat ut flos liliorum de spinarum medio emergat, tamen nil adeo curans quam quod facit ad cautionem et meram religionis soliditatem, per misericordiam Dei hanc monasterii tui legem promulgasti, ut opus sit praefatis saecularibus alium sibi nidum providere ubi reponant pullos suos abortivos, velut exhaereditatos. Deo vidente hic nihil ulterius obtinebit illud eis familiare ingenium, ut, sicut ait propheta, ova aspidum, et quod confotum erumpit in regulum (Isai. LIX), ingerant et committant piis et Deo dicatis animabus, eis quidem tanquam ancillis suis et nutricibus abutentes. De qua re sentiat quisque quod voluerit; ego autem certus sum illam te radicem funditus exstirpasse, ex qua sola praecipue omnia sunt monasteria destructa quae destructa sunt vel in Teutonica vel in Romana lingua. Unde, ut fatear quod verum est, quia te vidi ea piae sollicitudinis praerogativa cautum, et studiosum disciplinae regularis, quanquam, si bene tibi voluerim, nihil ulterius quod aliquid valeat possim, tamen solo excepto, ut dignum est, cujus sum professus revera nomen, alius quisquam tui nominis et officii, cui magis possit a parvitate mea modis omnibus et faveri et deferri; nam et alia sunt adhuc quae non immerito plurimum et te et hanc domum Dei commendant. Primum, quia infirmiorem sexum, quod prius non erat, de habitatione vestra longius remotum exclusistis, vel in obsequio quotidiano tales famulos habere meruistis qui ex liberis ingenuis ultro se humiliantes, vobisque servientes, non aliam vitam quam illam quae est coelestis et perpetua exspectant. De quibus tamen unum, quod si benevolentiae vestrae videretur, in proximo mutari vellem. Vellem utique ut non amplius permitterentur extra claustrum commorari; daretis eis habitum nostrum. Et quia non ad hoc valent ut sint lectores vel cantores cum litteratis, ulmi vivae vivas quoque vites, juxta quadamtenus dictum est, portarent, ut eodem modo quo huc usque serviendo litteratis, litteratorum mercedem consequerentur. Nam si B. Benedicto videbatur ut fratres vicissim coquinae munus obirent; munus hoc quoque apud sanctos Patres invenitur, quod semel ingressi coquinam de caetero in eadem obedientia perduraverunt. At si quis fratrum fortassis, talem non habens fidem ut montes transferat (I Cor. XII), causatur non esse vobis tantas opes ut tantos monachos expediat aggregare, videte quid Deus faciat de quodam nostro Gerardo, nato quidem de talibus parentibus qui non erant quammaximae nobilitatis, de litteris quoque non adeo imbuto ut non multi sint illo doctiores; sed hujus fidei hominem non cognosco. Nec aestimaverim facile posse contingere majus miraculum, quam quod Deus per illum jugiter operatur. Nondum est annus trigesimus, ex quo in ipso pago nativitatis suae fundans cellam aedificavit appellatam nomine Sanctae Mariae ad Charitatem, quia, cum sit in via publica, nullus mortalium transit, qui de industria unquam dissimuletur, et non potius experiatur illud Gregorianum, quod hospites non solum sunt invitandi, sed etiam trahendi (GREG. homil. III, in Evang.). In claustro autem ad praesens nunquam contingit ut non aliquanti super centum fratres quotidie inveniantur. Infra pene quadriennium non erat opportunum domno abbati ut inviseret eamdem cellam. Hoc anno venit, et uno die LV novitiis habitum nostrum vel benedictionem dedit, quanquam prior singulis annis ad memoriam sanctorum apostolorum pro benedictione quantos potuit misisset. Qui etiam ea vice qua domnum abbatem invitavit, quam parum frumenta habuerit, et tamen per . . . septimanas quanta liberalitate ministraverit, non modo nobis, sed etiam cunctis interim supervenientibus, et ad domni abbatis audientiam, quasi ad quoddam spectaculum, undique confluentibus, si charitati vestrae pro re gesta enarravero, quantumlibet fidem mihi habeatis, tamen nescio si hoc totum bene credere valeatis. Hoc autem certe nequaquam mentior, quia, quantum de utroque loco accepi. . . abbatiae possessiones, solis vineis exceptis, duplo scilicet ampliores. Sed D. G. est talis homo, qui, si opus esse viderit, minime veretur usque ad tria vel quatuor millia solidorum mutuari. Et divina clementia qui fieri posset ut unquam desereret de se praesumentem, quae iterum plane corvos mittit ad Eliam temporalis vitae subsidium ministrantes? (III Reg. XVII.) Quid enim Francigenas aliud dixerim cum sint tam inquieti, raptores et de candore virtutum nihil habentes; inter quos tamen sunt tales aliquando qui fideli Dei servo tanta largiuntur, ut in parvissimo tempore quidquid debet resolvat. Cui etiam hoc est familiare, et quasi pro ludo, ut optet nunquam sibi contingere multum abundare de divitiis hujus mundi. Quod si comes et defensor loci vestri sciret vos tanti debitores, non aestimo ut aliquo modo auderet vobis importunus esse, et, accedente piae et religiosae conjugis suggestione, si nihil daret vobis, nihil etiam acciperet. Absit autem ut quisquam credat Deum esse localem, ut quod facit in Francia non etiam facere possit in territorio Spirensi! Tantum ejus misericordia sit vobiscum, ut ipse qui probat renes et corda hic etiam videat ea sibi simplicitate et non minore studio ad ejus voluntatem et praecepta obaudiri. Quod parvitati meae injunxistis, de hoc videre potestis me non fuisse negligentem; habetis enim consuetudines monasterii nostri, quas collectas utcunque notavi, quantum ego scire potui et recordari. Quibus semel visis, si postea schedas deponitis et de caetero non curabitis, ad quid tunc tantum mihi laboris imposuistis? Quod ne tacerem, ad hoc me compulit aliorum negligentia, quos in primis multum curiosos ad ultimum ita fecisse cognovi. Pleraque sunt, quae propter consequentiam dixi, de quibus non est necesse ut mentio fiat in conventu fratrum. De his autem de quibus aedificari possunt animae et incrementa fieri meritorum, de his tu, Pater, habebis cum fratribus collationem. Perpendant suas antiquas consuetudines, perpendant tuas, cum quibus te nutriri contigit; perpendant et istas, et de omnibus quae meliora videntur, de his fiat unum corpus quod de caetero teneatur. Et si hoc volueris esse ratum, expedit ut communi fratrum consensu praeveniatur, ne quod inde . . . aut aliquid non bonae voluntatis possit oriri. Et quia Deus imperavit domno P. qui moratur modo nobiscum, non est abs re virum hujus scientiae, hujusque religionis, huic negotio interesse, et, si ego adessem, meum quoque nomen non paterer omnia [ f., omnino] celari, quamvis adhuc neophytus esse videar. Memineris autem quod in ipsis verbis quae notavi, nos duos ita feci colloquentes, quia, si recolis, multa sumus ad invicem inde locuti. Et si quid videor addidisse, hoc quoque non nisi os tuum et tua lingua edidit, quia non modo lingua nostra, sed totus ego sum tuus, ut non dicam quod Christus ita nos foederavit in unitate Spiritus, in uno corpore, quod est Ecclesia, sub uno capite, quod est ipse. Verum persona mea cum sit tenuis et obscura, nomen barbarum, stylus agrestis, indignum mihi videbatur ut hujusmodi nominis unquam meminissem, aut ullam praefationem, ut moris est, praetitularem. Quamvis tres sint partes ipsius qualiscunque collectanei, quibus singulis clausulas aliquas, quae prooemium simulant, praemisi, propter te maxime, aliosque fratres nostros, in quibus bona quae vidi exempla libenter reticere non potui. Pars autem prima est de opere divino, et quod maxime fit in Ecclesia per annum universum; secunda, de eruditione novitiorum; tertia, de obedientiis, quibus et ultima obedientia est subjuncta, qua quisque fratrum ab hoc saeculo migraturus vocatur ad Christum. Sola capitula singularum sententiarum curavi praenotare propter utilitatem legentium, ut facilius quod quisque voluerit, possit invenire. Sanctam Christi familiam, cui praeesse videris, plurimum saluto, et non, ut fertur, in via, sed vere voto et desiderio salutis aeternae, quam eis fidelissime opto. Specialiter autem speciales quoque necessarios parvitatis meae, scilicet dom. et mag. A. dom. S. dom. O. dom. G. et adhuc tyronem Christi dom. E. Gratia Dei omnipotentis sit cum omnibus vobis. Amen. INDEX CAPITUM. INCIPIUNT CAPITA LIBELLI PRIMI. CAP. I. De eo, quomodo Testamentum legatur utrumque. II. De nocturnis et horis omnibus regularibus; si quid eis plus sit additum quam quod S. statuit Benedictus. III. De psalmodia quae solet dici post regulares horas. IV. De eo, quibus ex causis, et quomodo per vices psalmodia minuatur. V. De collectis et versiculis quae psalmodiam sequuntur, et quantitate letaniae. VI. De missarum solemniis, et 1 de majore Missa in privatis diebus. VII. De missa pro defunctis. VIII. De majore missa in Dominicis diebus. IX. Item de matutinali missa in Dominicis diebus. X. De processione Dominicali. XI. De diversitate solemnitatum XII. De Coena Domini. XIII. De Parasceve. XIV. De Sabbato sancto. XV. De ipsa nocte vel die Dominicae Resurrectionis. XVI. De feria 2, et diebus aliis majoris septimanae. XVII. De octavo die Paschae, et quomodo ad omnes horas cantetur Alleluia. XVIII. De illa feria 2, post octavas Paschae, et quod tunc nonnullae consuetudines inchoantur. CAP. XIX. De tertia septimana post Pascha, et de caeteris usque ad Ascensionem Domini. XX. De festivitatibus sanctorum quae eveniunt a Pascha usque ad Pentecosten. XXI. De Rogationibus. XXII. De Ascensione Domini. XXIII. De vigilia Pentecostes. XXIV. De ipso die, et ea quae sequitur septimana. XXV. De octavo die Pentecostes. XXVI. De septimana sequente post octavas. XXVII. De jejunio Quatuor Temporum in mense Junio. XXVIII. De festis SS. post Pentecosten venientibus. XXIX. De jejuniis quae debent fieri in aestate feria 4 et 6. XXX. De opere manuum. XXXI. De Dominica 3 post Pentecosten et septimana. XXXII. De Nativitate S. Joannis Baptistae. XXXIII. De Natali SS. apost. Petri et Pauli. XXXIV. De Translatione S. Benedicti. XXXV. De benedictione uvarum et aliorum fructuum. XXXVI. De Assumptione S. Mariae. XXXVII. De eo, quid cantetur in Septembri. XXXVIII. De Exaltatione S. crucis. XXXIX. De eo quod ab Idibus Septembris semel comeditur. XL. De consuetudinibus quae incipiunt a Kalendis Octobris usque ad Kalendas Novembris. XLI. De consuetudinibus in Novembri. CAP. XLII. De festivitate Omnium SS. et recordatione omnium fidelium defunctorum. XLIII. De festivitate S. Martini, et consuetudinibus quae tunc inchoantur. XLIV. De Adventu Domini. XLV. De septimana jejunii Quatuor Temporum. XLVI. De vigilia, et de die Natalis Domini. XLVII. De octavis Natalis Domini, et Epiphania. XLVIII. De Purificatione sanctae Mariae. XLIX. De Septuagesima, et Quinquagesima. L. De Capite jejunii et Quadragesima. LI. De diebus Dominicis Quadragesimae. LII. De secunda feria Quadragesimae. LIII. De jejunio Quatuor Temporum in mense Martio. LIV. De Passione Domini; et Ramis Palmarum. LV. De festivitatibus quae in Quadragesima eveniunt. INCIPIUNT CAPITA LIBELLI SECUNDI. CAP. I. De diversitate novitiorum. II. Quomodo se habeant in cella novitiorum. III. De silentio, et in quibus officinis. IV. De signis loquendi. V. Quomodo se frater levet ad nocturnos. VI. De excessibus pro quibus in capitulo veniam petit. VII. Quomodo se habeat ad horas regulares. VIII. Quomodo laternam ligneam portare debeat ad nocturnos. IX. Qua disciplina recollocatus jaceat in lecto. X. Quomodo surgat mane, vel quid statim faciat. XI. Quomodo sedeat vel incedat. XII. Quomodo veniat ad confessionem. XIII. Quomodo vel quando pannos suos induat. XIV. Si coctus qua hora coctionem suam videat. XV. Quomodo pannos suos lavet. XVI. Quomodo de regulari hora non exeat nisi pro inevitabili necessitate. XVII. Quomodo se preparat ad capitulum, vel quid faciat si est sibi conscius ullius. XVIII. De culpa leviore. XIX. Ubicunque steterit, quomodo stare debeat. XX. De his quae non licet facere nisi ad horam loquendi. XXI. De minutione sanguinis. XXII. Qua disciplina in ecclesia maneat ad solemnia missarum. XXIII. Qua disciplina maneat in refectorio. XXIV. De habitatione sua et post prandium, et post coenam. XXV. Qua disciplina se post completorium est collocaturus. XXVI. De confessione, et petitione novitiorum. XXVII. De benedictione novitiorum. XXVIII. De habitatione illorum in illo triduo post benedictionem. CAP. XXIX. De hebdomadario cantore, et de eo qui notatus est ad invitatorium, vel ad aliquam lectionem, vel aliquod responsorium. XXX. De sacerdote hebdomadario. XXXI. De subdiacono, et de cantoribus gradualis vel alleluia, et tractus. XXXII. De diacono. XXXIII. De servitoribus ecclesiae, et de his quos appellamus ministros altaris. XXXIV. De lectore ad mensam. XXXV. De cocis. XXXVI. De utensilibus coquinae. XXXVII. De his qui faciunt mandatum. INCIPIUNT CAPITA LIBELLI TERTII. XIV. De reliquiis sanctorum quomodo prosequantur, Praefatio de electione speciali, et ordinatione domni Hugonis abbatis. CAP. I. De electione abbatis. II. De generali officio domni abbatis. III. De culpa graviore, et de aliis generibus culparum. IV. De priore majore. V. De decanis qui sunt villarum provisores. VI. De claustrali priore. VII. De circatoribus. VIII. De pueris, et eorum magistris. IX. De custodia juvenum. X. De praecentore et armario. XI. De camerario. XII. De apocrisiario XIII. De corporalibus abluendis. sive recipiantur. XV. De rasura fratrum. XVI. De balneis fratrum. XVII. De cellerario. XVIII. De custode vini. XIX. De hortulano XX. De refectoriario. XXI. De custode hospitii. XXII. De stabulario. XXIII. De eleemosynario XXIV. De infirmario. XXV. De famulis ad domum infirmorum pertinentibus. XXVI. De infirmis. XXVII. De unctione cujuscunque fratris. XXVIII. Quid agendum est in fine exitus. XXIX. Si quis obierit in aliqua cella. XXX. Quid agatur pro quolibet fratre in singulis obedientiis. XXXI. De obitu domni abbatis. XXXII. De eo qui in Quadragesima obierit, et in 12 lectionibus est sepeliendus. PROOEMIUM. Occasionem scribendarum consuetudinum refert auctor. Ante hos dies senior noster dominus abbas humilitatem meam in Germaniam direxit, propter quid non multum interest modo eferre; quod ad rem pertinet, per hanc occasionem diverti ad virum venerabilem dominum Willelmum abbatem, cujus monasterium situm est in pago Spirensi et in Silva cognomento Nigra. Isdem autem Pater, ut erat a puero notus et amicissimus, me videns laetabundus collegit; et alter mihi Cleophas (Luc. XXIV) alio tendentem, tamen aliquantos dies secum manere coegit. Interim erat ei mecum sermo assiduus, imo, quantum fieri potuit, pene continuus, de consuetudinibus Ecclesiae nostrae, de quibus nimirum sic orsus est loqui: Ecclesia vestra, dilectissime, per misericordiam Dei non parvam in nostris partibus opinionem religionis obtinuit, nec aliud aestimatur a nobis quam quod in his locis quae ad nostram notitiam pertingere potuerunt, non sit ei similis in vita et disciplina regulari; unde non parum facis ad votum nostrum, si qua te referente meremur audire de usibus et institutis majorum vestrorum. Quae etiamsi non geruntur a nobis, tamen hoc ipsum ad humilitatem aedificat, si nos non latet ita vos vivere et conversari, ut nostra infirmitas aut noluerit aut nequiverit. Ad quod ego: panem, inquam, vestrum sum commessurus, dignum est etiam ut interim voluntati vestrae obedire non sim imparatus. Sed qui est in loco tali pro diversitate linguae quasi barbarus, nec a pueritia nutritus non facile fieri potest ut ita sciat omnia sicut ille qui est indigena, et qui ab infantia inter talia crevit; ideoque non est mirum si et ego non multum scio de hujusmodi, qui pene usque ad tricesimum aetatis nostrae annum non nisi de rebus saeculi magnopere curavi. Tamen quantum est quod scio, id ipsum referam non invitus. Ergo vide de quo volueris primum interrogare. LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM. Quomodo Testamentum legatur utrumque. Interrogatio. Audio lectiones vestras in hieme et in privatis noctibus multum esse prolixas. Si videtur, simul et semel edissere quomodo non modo in hieme, sed etiam in aestate Testamentum legatur utrumque. Responsio. Ut incipiam de librorum omnium antiquissimo, id est Octateucho, hic liber, ut mos est generalis, et in aliis Ecclesiis et Septuagesima ponitur ad legendum. In ipsa Dominica fiunt lectiones satis breves, praeter ad primam lectionem, prologus ille Desiderii mei expenditur totus. Per sequentes noctes ita protenduntur ut in illa una septimana Genesis perlegatur, et in ecclesia tantum. In Sexagesima Exodus inchoatur, et simul cum aliis voluminibus quae leguntur, legitur utrumque et in ecclesia, et in refectorio, ita ut ubi lectionis terminus fuerit lectae, ibi semper initium fiat legendae die sequenti, et si non ante, tamen intrante Quadragesima ex toto perlegitur Octateuchus; ex quo tamen ad Dominicas sunt lectiones exceptae. In aliis noctibus Quadragesimae legitur expositio S. Augustini super Psalterium, et maxime super cantica graduum; et sicut noctes tunc magis ac magis corripiuntur, ita quoque lectiones. Cavendum tamen est ne aliquando fiant ita breves ut ille frater, qui circam facit cum absconsa, non possit per totum chorum et extra circuisse, exploraturus scilicet si quis forte obdormierit inter legendum. In Passione Domini legitur Jeremias propheta, cujus rursus prologus erit ad primam lectionem. Legitur autem in ecclesia tantum, et ita ut ante Coenam Domini finiatur usque ad Lamentationes. In octavis Paschae leguntur Actus apostolorum, et tantum per unam septimanam, de pro noctium brevitate fieri non potest ut multum legatur. Postea per duas septimanas Apocalypsis et Epistolae canonicae usque ad Ascensionem Domini. Ponuntur iterum Actus apostolorum, iterumque leguntur quasi non amplius inchoati a capite usque ad Pentecosten. Non minus tamen haec ipsa volumina ex toto continuatim in refectorio leguntur; sicut etiam tempore suo liber Regum, liber Salomonis, liber Job, Tobiae, Judith, Esther, Esdrae, et liber Machabaeorum; qui leguntur omnes [...]