*Statuta quae codex *D*3 anno 1191 assignat, iam lecta sunt supra anno 1189 iuxta *M* et alios codices ibi recensitos. 1 De pedagiis quae solvebantur in Flandria apud Boloniam et apud Wisan in transitu maris, Abbas de Fulneio et de Claromaresco faciant apud ducem Lovinniae ut ipse auctoritate sua confirmet quod factum est de absolutione iam dictorum pedagiorum, et cum hoc fecerint, abbates de Savigneio et de Eleemosyna et de Fontibus et de Rievale, auctoritate capituli faciant exsolvi expensas quae factae sunt pro hoc negotio. 2 De converso Theoloci qui eiectus est a cimiterio causa inventae pecuniae, quia constat eum de licentia abbatis sui potestatem habuisse providendi in multa parte utilitatibus monasterii, et non est praesumptio quae faciat contra eum, et nos proniores esse debemus ad absolvendum quam ad condemnandum, dicitur, ut ad cimiterium revocetur. 3 Abbas Quinciaci qui inconsulto patre abbate dimisit abbatiam suam ibidem tribus diebus dit in levi culpa. 4 De abbatibus de Armentera et de Spina, qui nolente patre abbate reliquerunt abbatias suas, nec ad nutum ipsius et voluntatem reverti volunt, committitur Domino Claraevallis qui debet adire partes illas, quatenus secundum quod viderit expedire, consilio et auxilio coabbatum suorum corrigat et castiget. 5 Abbas de Buxeria et de Albapetra et de Sacra cella quorum monasteria ingressae sunt mulieres tempore benedictionis, sex diebus sint extra stallum suum, oblationes quas inde habuerunt ad sequens generale Capitulum deferant. 6 Scribatur Capitulo Praemonstratensi ut compositionem quae facta est ante plurimos annos inter illorum ordinem et nostrum firmiter a suis faciat observari, et cogant suos ne aliquis eorum audeat exigere decimam amplius. 7 Abbas de Novavalle qui remansit in via infirmus et responsalem misit quod facere non debuit, una die sit in pane et aqua. 8 Querela novae abbatiae Silvaecanae committitur abbatibus Vallismagnae et Liberaevallis. Terminos considerent et aptitudinem loci si possit abbatia stare et debeat, et sequenti Capitulo denuntient. Similiter controversia quae vertitur inter abbatias Sinanquae et Silvacanae de grangia auctoritate capituli definiant. 9 Abbati Gratiae Dei conceditur aedificare abbatiam quam civis de Rochella construere vult in loco cui nomen impositum est a domino rege Angliae, Gratia Sanctae Mariae. 10 Compositio quae facta est de quinque solde sicut iam pridem litteris et sigillo Capituli generalis confirmata est, ita teneatur, et abbas Eleemosynae huius rei sit executor. 11 De monacho Iuncheriae qui dicitur proprios habere equos et alias proprietates nonnullas, committitur abbatibus Scalae Dei et de Barbona quatenus rei veritate diligenter inquisita, secundum quod viderint expedire, auctoritate capituli corrigant et castigent, ita ut pecunia quam obtulit proprio abbati illi cui noscitur esse, restituatur, et si constiterit eum praedictam pecuniam male abstulisse, sic fiat de eo, sicut proprietatem habenti et de comprehenso in furto. 12 De rasuris : prima rasura fit ante Nativitatem Domini ; secunda, ante Purificationem Beatae Mariae ; tertia, ante dominicam qua canitur *Oculi mei* quarta, ante Pascha ; quinta, ante Ascensionem Domini ; sexta, ante Nativitatem beati Johannis-Baptistae ; septima, ante ad vincula sancti Petri ; octava, ante Nativitatem Beatae Mariae ; nona, ante festum Omnium Sanctorum. 13 Iniungitur domino de Firmitate, ut quando venerit ad partes Lombardiae, convocet abbates qui dicuntur capitulum fecisse, et faciat, ut talis conventio abbatum de cetero non fiat, et scriptum quod fecerunt non remaneat ; et in capitulis monachorum hoc ipsum denunciet ; ipsi vero abbates Lombardiae quod scriptum est in Usibus et Instituta Capituli generalis diligenter et viriliter in domibus suis faciant observari. 14 Committitur domino Cistercii et domino Pontiniaci, quatenus ad domum de Quinciaco accedentes, fratres eiusdem domus ad reverentiam proprio abbati exhibendam diligenter et studiose inducant ; et si qui forte essent qui vellent scandalum suscitare, eos auctoritate capituli generalis ad remota loca emittant, non reversuros absque nutu Capituli generalis. 15 Scribatur abbatibus Sancti-Anastasii et Casemarii quatenus quos poterint de vicinis abbatibus Ordinis auctoritate Capituli generalis convocent, et de statu Sancti-Sebastiani diligenter videant, si duodecim ad minus monachi cum decimo tertio abbate per ordinem hic esse possint ; alioquin ante venturum Capitulum monachos et conversos eiusdem loci per alias domos dividant. 16 De oppositione inter abbates Combramarae et de Miravalle dicitur quod illi de Combramare qui habent litteras confirmationis a Capitulo generali sint in possessione, et si altera pars voluerit reclamare, assignantur ei iudices abbates de Savigneio et de Eleemosyna, et de Bilduals, et de Bordeleia, et quod inde viderint et audierint, sequenti capitulo denuntient. 17 Abbatia de Linda revertatur ad matrem suam Lugana, et de duabus fiat una, et sit unum ovile et unus pastor. 18 Abbas de Grandisylva qui per impatientiam fregit sigilla compositionis, sex diebus sit in levi culpa uno eorum in pane et aqua, et eadem compositio firmiter ab eo teneatur. 19 Prior de Oliva, qui misit monachum ad curiam domini Papae absque licentia domini Cistercii et conscientia proprii abbatis, cesset a prioratu, et ultimus sit per annum. 20 Interdicitur abbati Aquaebellae, ut de cetero non praedicet in ecclesiis saecularibus, nec paenitentiam saecularibus iniungat, absque iussu episcopi sui ; et quia mortuum sepelivit in propria domo quam habet in civitate, sex diebus sit in levi culpa, uno eorum in pane et aqua, et quadraginta sit extra stallum suum. 21 Paenitentiam indictam abbati Aquaebellae faciat et abbas Vallisbenedictae, et abbati Bonaevallis praecipitur ut subtrahat ei occasiones vagandi, nec ad aliquam visitationem aut alia negotia eum mittat. 22 Saepe et saepius quaerimoniam accepimus et sententiam dedimus de domo de Caritate quam ingrediuntur mulieres singulis annis in die dedicationis ecclesiae, nec adhuc noscitur emendatum, unde quia novimus hoc voluntate et assensu fratrum domus illius fieri, iam amplius dissimulare non possumus ; dicimus ergo nec ea die qua de cetereo ingressae fuerint mulieres omnibus sextis feriis eiusdem anni abbas et conventus eiusdem domus sint in pane et aqua et oblationes omnes abbas ad generale Capitulum deferat. 23 Abbas de Margan propter enormitates quae factae sunt in domo eius, quadraginta diebus sit extra stallum suum, sex in levi culpa, uno eorum in pane et aqua. Conversi vero eius Iordanus hospitalis et Radulphus statim post reditum ipsius veniant in Claramvallem, ibi agant paenitentiam a generali Capitulo praedictatam. 24 De conspiratoribus Signiaci quod abbas Claraevallis ordinavit, teneatur hoc addito quod per diversas domos dispergantur singuli ad domum propriam non reversuri, nisi licentia Capituli generalis, et in domibus in quibus fuerint agant paenitentiam conspiratoribus indictam. 25 De monacho de Chimenone committit dominus Cisterciensis abbatibus Claraevallis et Triumfontium, ut ad illum agant quod viderint expedire. 26 Abbas de Maceriis quia inordinate mortuum sepelivit, et quia officiales eius abbates ad Capitulum venientes inhumane susceperunt, tribus diebus sint in levi culpa, uno eorum in pane et aqua, et abbas de Firmitate officiales puniat condigne. 27 Domino regi Castellae, scribatur, quia non possumus cogere abbatissas ire ad Capitulum de quo scripsit, et si vellent ire, sicut eis iam consuluimus, multum nobis placeret. 28 Abbates qui hoc anno non visitarunt per negligentiam suam filias suas sex diebus sint in levi culpa, uno eorum in pane et aqua. 29 Abbatibus de Scala-Dei, de Garda et de Candeleio, committitur ut diligenter inquirant de controversia quae est inter abbates Grandisylvae et de Borbonia, super grangia Grandisylvae, et illam auctoritate Capituli studeant terminare. Quod si unus ex ipsis interesse non potuerit hoc reliqui duo nihilominus exequantur. 30 Abbas de Superadda qui puerum duodennem recepit et qui inobediens fuit visitatori de clausura facienda in ecclesia inter monachos et conversos, sex diebus sit in levi culpa, et a die qua domum suam ingressus fuerit, omni sexta feria, donec eadem clausura fiat, sit in pane et aqua et prior et cellerarius. De puero vero committitur domino Claraevallis utrum eiiciendus sit vel retinendus. 31 Abbates de Bono Fonte, de Periniaco, de Sancto-Cypriano, de Sancto-Andrea, de Sancto-Prudentio, de Foilleto, de Cella Sanctae-Mariae, de Campania, qui non venerunt ad Capitulum, sex diebus sint in levi culpa, uno eorum in pane et aqua, et quadraginta diebus extra stallum suum, et si sequenti Capitulo se non praesentaverint, a die Capituli non intrent in stallum suum donec Cistercium veniant. 32 Abbas de Claro-maresco qui inconsulto domino Cistercii Romam profectus est, tribus sextis feriis sit in pane et aqua. 33 Monachi conspiratores Vallismagnae qui per manum visitatoris inde sunt eiecti, non revertantur illuc nisi per generale Capitulum, et in domibus illis ad quas abbas Bonaevallis eos miserit singuli recipiantur. 34 Abbas de Egres propter speciem malam ex verbis eius de pecunia quam detulit Pontiniacum, a pluribus conceptam, et propter quaedam alia contra illum dicta, statim apud Pontiniacum redeat et stet voluntati domini Pontigniacensis. Illa vero pecunia quam attulerat, ad domum propriam reportetur. Regi autem Ungariae notificetur quod factum est et qua de causa. 35 De abbate Sancti-Cypriani qui super multis exordinationibus in generali Capitulo est accusatus, dictum est quid abbates de Scala-Dei et de Borbona qui hoc anno intrare debent Hispaniam, diligenter investigent, et auctoritate Capituli digne corrigant. Hoc ipsum faciant de abbate Fiterii qui dicitur consuluisse augurem et celasse debitum, et suum cellerarium deposuisse quia debitum notificavit. 36 Abbati de Sancta-Cruce conceditur ut propter honestatem et religionem eius de infirmitorio missam celebret. 37 Abbas de Lansavalle qui clientem saecularem in loco conversi secum adduxit, tribus diebus sit in levi culpa. 38 Abbas de Persenia qui hospitibus caseum et ova dedit in sexta feria, sex diebus ieiunet in pane et aqua, et de cetero ipse et alii caveant. 39 Abbas de Sacramaenia qui per impatientiam tumultum in Capitulo suscitavit, et veniam de dimittenda abbatia petiit, Morimundum in presenti vadat, et ex hoc veniam petat et ibi stet ad arbitrium domini Morimundi. 40 Abbas Sancti-Benedicti qui conversum propter potiones misit, sex diebus sit in levi culpa, uno eorum in pane et aqua, et quadraginta diebus extra stallum suum sit. 41 Abbas de Loco-Dei in Dania qui dolose contra patrem abbatem fratres suos suscitavit, usque ad Pentecosten Cistercium veniat, et cantorem de Erivado secum adducat, et ibi stent ambo ad arbitrium domini Cistercii. Quod si facere noluerint, et abbas ab abbate de Esrom et de Sora deponatur, et cantor de Ordine eiiciatur, et hoc ipsum abbas idem de Sora annuntiet. Germanus vero monachus qui auctor fuisse dicitur huius conspirationis, et conversus frater cantoris de domo Erivado emittatur, alius in Esrom, alius in Sora, et ibi sint in gravi culpa. 42 Ad temperandam cupiditatem in Ordine nostro et notam semper acquirendi qua impetimur repellendam, proposuimus firmiter tenendum ab omnibus ut deinceps omnino abstineamus ab omni emptione terrarum et possessionum et mobilium. 43 De usuariis et pascuis ad quae differimus, si vero gratis et sine omni spe retributionis terrenae datae fuerint in puram eleemosynam, licebit recipere. Qui tamen, ut alibi dictum est, certas pensiones debent vel de propriis decimis inquietantur, poterunt huiusmodi sibi acquirere. Excipimus tamen ad hac lege monasteria quorum facultates non sufficiunt ad *sustentandum* numerum triginta monachorum cum hospitalitate congrua, et numero conversorum qui secundum situm loci debent sufficere. Cum vero facultates idoneas obtinuerint, legem superius scriptam observent. Si quis ergo hanc institutionem transgressus fuerit, sententiam quae de non emendo vel non aedificando super obligatos debito quinquaginta marcarum data est, sustinebit. 44 Frequenter a nimio personarum numero… etc. *ut ann. 1190, n° 2*. 45 Demum adiunctum est ut nulla domus… etc. *ut ann. 1189, n° 11, 19 ; 1190, n° 3*. 46 Novitii de domibus exeuntes… etc. *ut ann. 1189, n° 20 ; 1190, n° 5*. 47 Illis qui in infirmitorio… etc. *ut ann. 1189, n° 21 ; 1190, n° 6*. 48 Auferatur de Usibus… etc. *ut ann. 1190, n° 7*. 49 Cum festum alicuius sancti… etc. *ut ann. 1189, n° 12 ; 1190, n° 8*. 50 Ad missas matutinales dicatur totum neuma in fine responsorii et versus, propter dissonantias quae contingunt et sententia illa eradatur de Usibus. 51 Dictum est fugitivis qui sola levitate… etc. *ut ann. 1190, n° 9*. 52 Qui de ordine egreditur, si monachus… etc. *ut ann. 1189, n° 13 ; 1190, n° 10*. 53 Si in aliqua domorum nostrarum conspirationem… etc. *ut ann. 1189, n° 14 ; 1190, n° 12*. 54 Statutum est ut visitatores… etc. *ut ann. 1190, n° 13*. 55 Quoniam manifestum est nullas domus per usuras recuperari… etc. *ut ann. 1190, n° 14*. 56 Provideat ergo abbas… etc. *ut ann. 1190, n° 15*. 57 Cum igitur abbas pater vel visitator… etc. *ut ann. 1190, n° 15*. 58 Si quis in manifesto carnali contagio… etc. *ut ann. 1189, n° 16 ; 1190, n° 11*. 59 Ad abbatias quarum conventus… etc. *ut ann. 1189, n° 18*. 60 Festum beati Malachiae fiat tertia die novembris, et agat de eo sicut de beato Gregorio. 61 Illi qui causa potionum sancti Remacli domum propriam exeunt, ad eam de cetero non revertantur, nisi ad licentiam generalis Capituli. Nullus vero abbas licentiam huiusmodi alicui dare praesumat. 62 Districte praecipitur ut abbates ad Capitulum generale nonnisi unum garcionem… etc. *ut ann. 1189, n° 4*. 63 In festo sancti Thomae Cantuariensis fiant duae missae ita ut matutinalis sit de Nativitate Domini, illa scilicet quae intermittebatur. 64 Abbas de Sinaca qui de dimittenda abbatia sua misericordiam petit, misericordiam in praesenti consequatur, et sicut petit, fiat ei. 65 Conversi in villis… etc. *ut ann. 1189, n° 19*. 66 *Abbates* missuri ad curiam domini Papae… etc. *ut ann. 1189, n° 22*. 67 Nulli abbatum liceat… etc. *ut ann. 1189, n° 23*. 68 Qui habuit in quibuslibet mobilibus penes se repositum… etc. *ut ann. 1189, n° 24*. 69 Monachi qui per se vel alios… etc. *ut ann. 1189, n° 25*. 70 In vigilia sancti Iacobi… etc. *ut ann. 1189, n° 26*. 71 Abbas prior, cellerarius, qui in coquina… etc. *ut ann. 1189, n° 27*. 72 Nulla domus Ordinis nostri de cetero in villa… etc. *ut ann. 1189, n° 11*. 73 De ingressu mulierum in domos nostras teneatur ut olim. 74 Similiter de fugitivis ad Ordinem redeuntibus. 75 Horae beatae Mariae omni tempore dicentur in infirmitorio praeterquam in festis beatae Mariae et octavas Assumptionis et die Natalis Domini et Paschae et Pentecostes. Similiter qui extra terminos erunt, praeterquam in conventu, facient quando voluerint. 76 Monachi et conversi Ordinis nostri qui teste conscientia propter terminum prolongandum solutionis carius vendunt et qui id vilius emunt ut carius vendant, praeter animalia, et qui pravitates celant in rebus suis quas venales proponunt, non communicent donec confiteantur proprio abbati et ad eius arbitrium satisfaciant. Abbas autem provideat ut qui moram fecerint in nundinis ultra tres dies, quamdiu ibi fuerint, sint in pane et aqua. 77 Monachus vel conversus qui minatur ignem vel homicidium ad domum remotam remittatur nonnisi per generale Capitulum *reversurus.* 78 Lapides in claustris suppositi mortuis solo aequentur. 79 Nullus abbas nullum monachum vel conversum mittat de domo ad domum, vel de provincia ad provinciam nisi pro inevitabili paupertate vel pro inevitabili causa. 80 Novitii qui in probatione leprosi inveniuntur de iure emitti possunt, sed de misericordia eis provideri potest in habitu saeculari. 81 In conventu non detur vinum nisi aquatum ad arbitrium proprii abbatis. 82 Monachus vel conversus qui communes litteras accipiunt, sine habitu emittantur. 83 Quoties conventus moratur in grangia, nihilominus ordo per omnia teneatur ab his qui remanent in abbatia. 84 Abbates benedicendi nihil dent pro benedictionibus suis quia [simoniacum est. Imo potius a benedictionibus abstineant vel differant.] 85 Liber Usuum ad collationem amplius non legatur. 86 Quarto idus septembris in territorio Bisuntino, monasterio Bonaevallis, sancti Petri episcopi et confessoris ; agendum est sicut de beato Nicolao. 87 De sancto Martiali limovicensi episcopo agatur commemoratio in die commemorationis sancti Pauli ; collecta : *Deus qui beatum Martialem pontificem.* 88 Nulli abbati… etc. *ut ann. 1189, n° 23*. 89 Praeceptum est de abbatibus Hispaniae… etc. *ut ann. 1189, n° 27 ; 1192, n° 13*. 90 De aedificando in hunc modum sententia temperata : cum testimonio officialium suorum et patris abbatis vel visitatoris unde possint debitum suum aequitare et ad unum annum sumptus necessarios providere liceat ei aedificare sine transgressione sententiae quae data est de non aedificando. Similiter abbates ad quos de iure fundus alicuius terrae pertinere dignoscitur ipsam sine culpa de non emendo possunt redigere proprietatem. 91 Prohibitur equitatio cum abbatissis et monialibus et mulieribus una die vel plus ; abbas vel monachus huius sententiae transgressor tribus diebus sit in levi culpa. Haec… (*locus vacuus*) qui sic vel in equitatione vel in notabili saecularium conturbernio peccaverunt ; qui vero deinceps hoc fecerint gravi culpae subiaceant. 92 Hostiae fiant de frumento puro et [non] de farina empta. 