VITA SANCTI PETRI PRIORIS JULIACENSIS PUELLARUM MONASTERII, ET MONACHI MOLISMENSIS. PROLOGUS. 134 Quotiescunque sanctorum solemnia anniversario curriculo celebramus, aliqua ex eorum gestis ad utilitatem fidei Christianae convenientia, in Christi laudibus recitare debemus. Nam revera Christi muneris est quidquid in sanctis ejus laudabile est. Denique, laude sanctorum ejus desuescimus esse filii irae, et assuescimus esse filii misericordiae, atque eisdem sanctis, quibus merito actionis aequiparari nequimus, pro merito laudis ac venerationis ipsorum, ipsis intervenientibus assimilari utcunque valebimus. Participesque eorum recompensationis, divina favente clementia nos fore credimus, quorum divam memoriam pro cultu celebrare satagimus, 135 dum scilicet in veneratione justorum ejusdem Domini capitis vereramur praesentiam, qui ait: Qui accipit, si quem misero, accipit eum qui misit illum. Quem admodum et in laude justorum, eumdem Dominum nos laudare non ambigimus, ut Propheta innuit, dicens: Laudate Dominum in sanctis ejus. Laudare igitur debemus viros gloriosos in generatione sua, homines magnos virtute, prudentia praeditos; quorum corpora quolibet sint occasu praeventa, in pace tamen quiescunt, et nomina eorum vivunt in generationes generationum. Horum sapientiam, et populis narrare, et in ecclesiis laudem eorum celebriter nuntiare debemus. Ex quorum collegio beatum Petrum Juliaci priorem luculentioribus praeconiis attollamus; de cujus gestis et virtutibus plurima volumina conscribi potuissent, si non ejus concoenobitas negligentiae comes obsedisset desidia. Illi enim saecularibus curis irretiti, opus veneratione dignissimum silentio damnoso depressere. Sed devotae ipsius filiae, quibus Deo donante praefuit, et inter quas defunctus sepulturam habuit, de Vita ipsius pauca quae superfuerunt fragmenta sibi collegerunt, quae nos, divina auxiliante gratia, ne perirent, in codicellum redegimus, ut in ore hominum, dulci commemoratione vivat in terris, quem cum Domino spirituum manifeste regnare constat in coelis. Explicit prologus. INCIPIT VITA. I. Igitur beatus Petrus Anglicae regionis indigena, nobilibus parentibus secundum saeculi dignitatem procreatus est, qui, peractis infantiae annis, liberalium 136 artium studiis ingenio capaci coepit dare laborem; quem per omne pueritiae vel adolescentiae tempus exercens, usque ad virilem aetatem uberiori intentione mentem defixit. Tanta igitur exercitatione discendi divinae sapientiae cibum hauriebat, ut quo magis replebatur, eo magis esuriret, sicut ipsa Dei Sapientia loquitur, dicens: Qui edunt me, adhuc esurient, et qui bibunt me, adhuc sitient. Ecclesiarum etiam conventibus frequenter intererat, et quaecunque ibi ex divinis Scripturis recitabantur, cordis armariolo recondebat, ita ut cum recessisset, ea quae didicerat, meditatione intentissima ruminaret. Itaque adhuc in tenera aetate, coepit in horreo cordis divini seminis grana recondere, ut haberet grandiusculus penes se, quo famelicum spiritum reficeret, aut unde conservis suis spiritalis tritici in tempore mensuram erogaret. Et cum puer scholas cum pueris frequentaret, puerorum devitans lasciviam, non otia appetens, sed propriae utilitati consulens, quodammodo se claustralem exhibebat magis quam scholarem, ea libentissime legens quae mores instruerent, nutrirent devotionem, mundi parerent contemptum, et cordi ejus disciplinam imprimerent sanctitatis. Induerat sibi faciem disciplinatam, et honestam totius corporis compositionem, ita ut eum amabilem cunctis, ac venerabilem redderent ea, quae de foris in ipso apparebant, virtutum insignia, scilicet negligentior cultus corporis et vestium, sermo rarior, vultus hilarior, verecundior aspectus, incessus maturior, et continentiae decus. Denique Evangelii magisterio se tradens, non surdus auditor, coepit in pueritia aedificium boni operis in petra firmiter collocare, quod in senectute feliciter consummavit. 137 II. Igitur beatus Petrus, cor suum apponens ad legem vitae et disciplinae, coepit intentissime declinare a malo et facere bonum. Et merito; in his nempe duobus officiis universa lex pendet et prophetae. Et audiens Dominum in Evangelio vias vitae demonstrantem, et dicentem: Qui non reliquerit patrem et matrem, fratres et sorores, et omnia quae habet, non potest meus esse discipulus, velut alter Abraham, de terra et de cognatione sua, et de domo patris sui peregre proficisci deliberat, et post utriusque genitoris decessum, fratribus et sorori unicae valefaciens, relictis omnibus quae habebat, Christum vocantem se secutus est, decantans in corde suo et dicens: Dirige, Domine, in conspectu tuo viam meam ; Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas edoce me, Dirige me in veritate tua, et doce me quia tu es Deus Salvator meus, et te sustinui tota die; et illud: Deduc me, Domine, in viam tuam, et ingrediar in veritate tua; Laetetur cor meum, ut timeat nomen tuum. Itaque natali solo egressus, mari Anglico, Deo gubernante, transmisso, mente coelum inhabitans, beatus Petrus peregrinus et hospes devenit in Gallias. Ubi aliquandiu demoratus, oratoria sanctorum peragrans, religiosorum frequentans consortia, non diebus, neque noctibus, a colloquiis divinis et oratione cessabat. Demum pius sanctorum locorum explorator, Burgundiae partes subintrans, quemdam continentissimae vitae reperit adolescentem, natione Anglicum, Stephanum nomine, qui eodem desiderio ductus quo et Petrus, in hanc se contulerat regionem; cujus vitam, et mores videns, et approbans Petrus, sese ei conjunxit familiarem et socium. Ambo igitur sanctae societatis inito foedere commanentes, 138 honore invicem se praevenire contendebant, ab omni iniquitate et immunditia carnis impetum cohibentes, proprias concupiscentias interimentes, illicita desideria mactantes. Omni custodia servabant cor suum, scientes quoniam ex ipso vita procedit. Orationi adeo instanter inserviebant, ut quotidie psalterium ex integro alternatis versibus psallerent. Tandem divinitus inspirati, orationis gratia Romam profecti sunt, ubi apostolorum Petri et Pauli introeuntes oratoria, vitulos labiorum et cordis hostiam oleo intimae devotionis impinguatam, divinae majestatis conspectui obtulerunt. Aliorum quoque sanctorum peragrantes ecclesias, ubique divinas aures instantissima prece pulsabant, ubique holocaustum medullatum ex integro offerebant, pro minuendis suis suorumque piaculis, pro adipiscendis supernae promissionis muneribus. Ut vero propriae devotioni satisfecere, urbe egressi, rursus in Burgundiam, unde advenerant reversi sunt; et Domini providentia Molismum pervenerunt. Ibi itaque comam capitis deponentes, et veste saeculari in habitum religionis commutata, sese divinis obsequiis ex toto mancipaverunt. III. Beatus igitur Petrus monasterium ingressus, in omni conversatione sua, quasi Lucifer inter astra refulgens, instar magnae lampadis emicuit. Perfectos aemulabatur ad bonum, sanctorum virtutes sibi proponebat ad exemplum, studebat se vas sanctificatum exhibere, ut habitatorem Deum in mentis suae hospitio posset recipere. Non seminavit mala in sulcis injustitiae, nec messuit scandala fructus eorum. Erat velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum, et tardus ad 139 iram. Nulla in eo radix avaritiae, nullus superbiae vel arrogantiae tumor. Oris sui septa ab otioso et vano eloquio compescuit, a derogationibus perpetuo silentio abstinuit. Certis temporibus lectioni, certis instabat orationi, et quia consuetudo monasterii non admittebat, ut cum socio suo Stephano Psalterium percurreret, sicut in saeculo consueverant, hanc sibi indixerunt legem, ut alter eorum quotidie medietatem Psalterii psalleret, alter vero reliquam medietatem compleret, quam consuetudinem beatus Petrus fere usque in finem vitae suae retinuit. Quodam tempore cum beatus Petrus, missus ab abbate, in unam cellarum quae ad abbatiam pertinent moraretur, accidit ut novella illa Cisterciensis plantatio, quae populorum tumultum, et saeculi turbinem fugiens, in solitudine soli Deo vacare contendebat, Patre simul orbaretur et pastore. Quae ad matris pia suffragia recurrens, consilio virorum Deum timentium, praenominatum Stephanum regulariter in abbatem sibi ordinavit. Pro cujus prosperitate et salute, Petrus in conspectu Domini devotissime assiduabat preces, et perpendens amicum diversis sollicitudinibus implicitum, psalterii illam medietatem quae se contingebat, non posse implere, totum sibi pro se et socio adimplendum egregius orator assumpsit. O virum charitate suffultum! o verum Christi discipulum, et Apostoli imitatorem dicentis: Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi! IV. Contigit aliquando ut vir Dei quorumdam saecularium causis impeditus, quotidianum reddere Psalterium plus solito moraretur. Et ecce, post 140 horam sextam votivi debiti memor, secessit in quemdam feriatum et secretum locum, et veniam pro negligentia petens, solitum coepit psallere psalterium. Cumque illud maxima ex parte complesset, et versum illum scilicet: Emitte Spiritum tuum et creabuntur, pronuntiasset, vidit a sinistris assistentem eum qui se tranfigurat in angelum lucis, et accedens ad Petrum, codicem quem manu tenebat, velut lecturus accepit. Et huc illucque discurrens, et quaedam ore putido submurmurans, servi Dei animum ab oratione impediebat. Cumque in eo diutius Petrus intenderet, ecce astitit a dextris ejus angelus Domini, ante cujus conspectum malignus ille aufugit, et Psalterium quod indignus tenebat projecit. Tunc beatus Petrus ab angelo lucis confortatus, vehementissime flere coepit, tum quia Dominus eum visitare dignatus sit, tum quia a maligno spiritu eum liberavit. Ex quo tempore discretionem spirituum possedit, et divinis revelationibus coepit insigniri. Et ex eo tempore, orationi, lectioni et contemplationi attentius operam dedit. Sollicitabatur aliquando vir Dei pro quadam sorore sua, quam cum fratribus suis in saeculo dimiserat, orabatque Deum ut Spiritum consilii illi tribueret. Quadam igitur nocte, vidit se in visu duci ab angelo in patriam suam. Et introducens eum in quoddam coemeterium, ostendit ei recentem sepulturam, dicens: Hic sepultum est corpus sorotis tuae, anima vero ejus Domino spirituum assistit, noli amodo sollicitus esse pro illa. V. Cum apud Alemanniam, in cella Molismensis coenobii quae Ysodenges dicitur, beatus Petrus adhuc novitius moraretur, et pro sanctitatis merito ab 141 omnibus amaretur et veneraretur, accidit quemdam praefectum nequissimum subitanea morte mori, cujus uxor virum Dei plurimum diligebat: quae accurrens rogabat obnixe, ut pro viro suo Dominum exoraret. Cujus dolori beatus Petrus compatiens, genua in oratione inclinavit, et devotissime oravit. Reversa autem mulier in domum suam, invenit virum suum vivum, quem defunctum reliquerat, qui summo desiderio rogabat virum Dei ad se venire. Ad quem cum beatus Petrus venisset, confessus est inter caetera quod eum suspectum de uxore sua habuisset. Sanctus autem Dei indixit ei poenitentiam, et viaticum tradidit. Qui disposita domo sua, tertia die migravit ad Dominum. Alio tempore cum in Firmitate Galcherii idem beatus maneret, et nocte Marci papae, libro aperto, candela accensa, Matutinos cantaret, psalmumque Deus laudem, revolveret, astitit ei antiquus hostis, cantans cum eo. Cumque sanctus irasceretur ei, eo quod disturbaret eum, dixit ei malignus: «Respice, Petre, monachum qui in dormitorio furatur vestimenta fratrum.» Respiciens ergo sanctus Dei, licet muris interpositis, spiritalibus oculis intuitus est furem, cuncta quae rapere poterat asportantem, egressumque de monasterio, cum his quae abstulerat, in tuto loco latitantem. Ad quae cum beatus Petrus intenderet, accidit diabolica fraude, ut candela quam manu tenebat, super librum corrueret, et folium libri concremaret: quod usque hodie in approbationem miraculi demonstratur. Percantatis autem Matutinis, redeuntes fratres ad lecta sua, et quae ibi reliquerant vestimenta minime reperientes, turbati sunt, et ad virum 142 Dei concurrentes, sua furto esse sublata conquesti sunt. Ille vero annuit eis, ut usque mane silerent: die autem facto narravit eis quae nocte viderat, et ubi fur, cum eis quae abstulerat, lateret, indicavit. Qui abeuntes invenerunt omnia, sicut vir Dei praedixerat. VI. In eadem cella clericus quidam, cui a priore denarii debebantur, furatus est calices et thuribula monasterii, et in vicino loco abscondit. Quod cum cognovissent monachi, multum diuque quaesierunt, nec invenire potuerunt: unde conturbati ad virum Dei venerunt; et velut a propheta ab eo responsum quaesierunt. Ille autem dixit eis: «Ego vobis ubi sit indicabo, si eum mihi reddideritis illaesum.» Quod cum ei promisissent, ubi lateret fur indicavit; illi vero euntes, quae perdiderant invenerunt, et furem ad virum Dei, sicut promiserant, adduxerunt intactum. Ipse vero eum paterne corripuit, charitative refecit, et in pace dimisit. Decoquebantur aliquando pisa ad refectionem fratrum. Et advocans Petrum quidam de monachis, praecepit ut concite pisa pararet. Petrus vero, qui obedientiam certatim tam majoribus quam minoribus exhibere consueverat, nihil cunctatus, accepit ollam ferventem nudis manibus, et ejecit aquam ardorem non sentiens; obedientiaque se protegente, utraque manus apparuit illaesa. Monachus autem qui haec ei jusserat, videns quod non sensisset incendium, poenitens quod male egisset, pedibus ejus advolutus, veniam ab eo postulavit. O quam merito ignis materialis eum non nocuit, cujus mentem contra omnem concupiscentiam carnalem, munierat gratia Spiritus sancti. 143 Quidam puer, ejus familiaris, subita infirmitate praeventus, toto corpore intumuit. Qui veniens ad eum, sibi postulat subveniri. Cujus dolori homo Dei compassus, orationem fudit, et quaedam Christi nomina ei in potu temperavit: quem potum cum hausisset, statim sanus factus est. VII. Divinis revelationibus ita constat fuisse insignitum, ut de facili praedixerit multoties quid in longinquis regionibus ageretur. Cum enim Dominus Firmitatis Galcherii, Elias nomine, Hierosolymam adisset, et mater ejus pio affectu orationibus et eleemosynis pro eo insisteret, quadam die solito tristior venit ad virum Dei, sciscitans qualiter ageretur circa filium suum. Sciebat enim virum spiritalem, de absentibus veram notitiam habere. Sed invenit eum in oratione positum, et in exstasi raptum. Cumque eum tertio pulsasset, nec a dulcedine contemplationis eum avellere posset, ad propria redire festinabat. Cui cum prior domus obviasset, audissetque ab ea causam tristitiae suae, volens eam consolari, secum redire coegit, et inveniens virum Dei adhuc in oratione positum, dixit ei: «Frater Petre, praecipio tibi in nomine obedientiae, ut huic dominae dicas quid tibi Dominus revelaverit de filio suo.» Qui quasi de somno evigilans, respondit: «Nisi tam cito me a visione revocassetis, penitus scissem omnia quae circa illum aguntur: scitote tamen quia jacet in mari de febre acuta,» et modo terminavit: «et quaeritur ei gallina ad manducandum, quae uno aureo eis venditur, et de infirmitate convalescens, in proximo veniet, et tibi pecten eburneum, mihi vero scyphum optimum deferet.» Recessit matrona audita 144 responsione viri Dei, nec est fraudata a desiderio suo; nam, modico tempore evoluto, secundum quod audierat filium suum sanum et incolumem recepit. VII. Quodam tempore, idem sanctus, Tertia celebrata, in oratorio remansit, ut oraret. Quidam vero monachus, praeteriens ante eum, intuitus est eum in oratione ridentem. Qua completa, quaesivit secreto ab eo monachus, quare in oratione risisset, ipse vero volens secretum suum latere, dixit ei: «Ab hodie in unum annum dicam tibi.» Evoluto autem anno, rediit monachus, et dixit ei: «Rogo, Pater, imple quod promisisti, annus jam praeteriit: eia: dicito, quare in oratione risisti.» Cui ait: «Hora Tertia expleta, remanserunt duo fratres in sedilibus suis, verbis vanis et otiosis intendentes. Vidi ergo daemonem, retro altare juxta parietem, sedentem et scribentem scurrilitates, et verba otiosa quae loquebantur. Dum vero deliberarent surgere, et regulares Horas cantare, tertio enim id fecerunt, hebetatus diabolus ignorabat quid ageret, vel quid scriberet. Tandem surgentes et orationi operam dantes, poenituerunt coram Deo, eo quod male egissent. Cumque diabolus vidisset, tantas negligentias tam parva satisfactione esse deletas, indignans et furore plenus, chartam quam scripserat, manibus et dentibus di cerpens, adeo fortiter traxit, quod cervicem suam retro percussit ad parietem, et valide allisit. Hac, inquit, de causa me ridere vidisti.» Alio tempore praeteriens quidam frater ante illum, vidit eum abigere a se quosdam spiritus invisibiles, et in despectu illorum festucas detruncare: inde alios ad se vocare, assurgere et congratulari. Oratione autem 145 completa, interrogavit eum frater ille quid hoc fecisset. Cui sanctus: «Illi, inquit, spiritus quos abjiciebam, daemones erant, volentes impedire orationem meam; et illi quibus applaudebam, angeli sancti erant, qui me consolabantur.» Nocte quadam, dum post Matutinos orationi vacaret, apparuit ei anima abbatis Nigellae, benedictionem et orationum suffragia postulans ab eo, eadem quippe hora migraverat a corpore; ipse autem eam devotissime Deo, cui omnia vivunt, commendavit; mane facto indicavit priori, et fratribus, quod abbas Nigellae migraverit a saeculo. Qui ad monasterium praedictum mittentes, invenerunt abbatem eadem hora defunctum fuisse, qua viro sancto apparuerat anima ipsius. His et aliis quam multis virtutibus, beatus Petrus longe lateque celeberrimus habebatur. IX. In territorio Lingonensi exstat monasterium feminarum famosissimum, quod Juliacum, a Julio Caesare dictum est. Hujus monasterii sacratissimus conventus, patre spiritali orbatus, ab abbate Molismensi, ad quem locus ipse pertinet, beatum Petrum sibi in pastorem dari summis votis efflagitabat; cupiens cum sancto sanctus esse, et cum viro innocente innocenter vivere. Verum abbas Guido, qui tunc Molismensi praeerat Ecclesiae, petitioni huic noluit praebere assensum; loco illi volens praeficere alterum. Tandem vero illustris comitis Theobaldi, et Andreae domini Baldementi precibus devictus, concessit, et eum ad se venire concite praecepit. Qui vicino pede obedientiae iter arripuit, et versus Molismum ire festinavit. Et cum die jam inclinata, ad vadum Riceii, 146 qui locus a Molismis duobus milliariis distat, venisset, et transvadere voluisset, incurrit in gurgitem, qui fundum non habere dicitur: in quo mox ut puer ejus pedem posuit, aquis interceptus non comparuit. Quod cum vidisset vir Dei, manu sancta elevata, signum crucis edidit; et statim famulus emersit, et alacriter cum illo ad ripam transivit. Tunc obvius factus est ei Robertus miles, ejusdem loci Dominus, qui viri Dei praesentia laetus effectus, in domum suam deduxit, et splendide refecit. Videns vero puerum ejus madidum, interrogavit per quem locum transvadasset. Vir autem Dei narravit qualiter periculum evasisset. Stupefactus miles gratias egit Deo, qui sanctum suum liberaverat; asserens quod nemo unquam per locum illum transisset. Die autem sequenti venit Molismum, et commissa est ei ab abbate cura et providentia Juliacensis Ecclesiae. Ad quod veniens, velut angelus Domini de coelo missus, eum gaudio et devotione susceptus est. Ingressus est itaque Jacob noster tabernaculum suae Rachelis; ingressus est in locum tabernaculi admirabilis, et usque ad domum Dei sui. Sic sic conjuncta est humilitatis viola rosis poenitentiae et martyrii, et liliis pudicitiae et virginitatis, quae plantaverat in horto Juliaci dextera hortulani coelestis. Nempe floribus Juleii nec rosae, nec lilia desunt. Sic sic recordatus Dominus misericordiae suae, et veritatis suae, secundum quod promiserat per prophetam, dedit in solitudine spinam et cedrum, myrtum et lignum olivae. Spinam nempe se exhibuit beatus Petrus, peccatores redarguendo; cedrum, coelestia contemplando; myrtum, infirmis compatiendo; olivam, misericordiam miseris impendendo. 147 Itaque beatus Petrus locum sibi a Deo praedestinatum ingressus, proficiebat de virtute in virtutem, de virtute actionis in virtutem consurgens contemplationis. Tantam denique gratiam Dominus servo suo contulerat, ut multoties, tanquam verus propheta, quae futura erant, indubitanter enuntiaret. Si quis quoque peccata sua illi confiteri voluisset, aliquodque peccatum oblitus forte fuisset, ille Spiritu sancto praescius, in continenti revelabat. X. Infirmata est aliquando quaedam sanctimonialis in praedicto monasterio, et infirmitas ejus ad mortem. Quae confessa viro Dei peccata sua, unum per negligentiam oblita fuit confiteri delictum. Quod beato Petro non post multum tempus revelatum est, cum pro anima illius oraret. Quadam vero nocte ei apparuit praefata monialis, cum tanto clamore confitens peccatum suum, ut vir Dei aestimaret, illam auditam fuisse ab omnibus qui aderant. Sanctus autem indixit ei poenitentiam tanquam si adhuc viveret, septem scilicet poenitentiales psalmos, quos ipse pro anima ejus recitavit coram Deo cum tanta cordis compunctione, ut rivus lacrymarum ejus, omnibus manifestaret ubi in orationem procubuisset. Fecit ergo sibi oratorium juxta ecclesiam, in coemeterio, ubi orationi et contemplationi, vigiliis et jejuniis vacabat die ac nocte; veniebantque frequenter ad eum animae poenitentium, orationum suffragia deposcentes. Ibi quoque visione et colloquio sanctorum fruebatur angelorum, qui eum saepissime de coelestibus instruebant et futura praedicebant. 148 Cum sancta Humberga soror beati Bernardi qui primus abbas Claraevallis exstitit, longa infirmitate fessa, finem vitae praestoraletur, venerunt ad eum fratres sui, et alii quamplures religiosi viri, cupientes ejus sanctissimo transitui interesse. Inter quos [...]