ORDO CLUNIACENSIS PER BERNARDUM Sæculi XI. Scriptorem. Epistola Bernardi Monachi ad Hugonem Abbatem: Reverendissimo atque totius Religionis Reformatori præcipuo Domno Hugoni Abbati, Frater Bernardus filiorum ejus ultimus quidquid esse, dici  cogitari potest excellentius. QUONIAM, PATER GLORIOSISSIME, prioribus loci Cluniacensis viam universæ carnis paulatim ingredientibus, ac Novitiis succedentibus, quædam de Consuetudinibus sæpissime oriebantur controversiæ, diversis diversa sentientibus: ita ut plerumque Novitii hæc audientes, incertiores de Capitulo discederent, quam accessissent; operæ pretium judicavi, si vestra mihi auctoritas imperaret, ut cum quanta possem diligentia ipsam veritatem investigarem,  sive ex his quæ scripta reperirem, sive ex his quæ didiceram  discere possem, sententias veriores atque discretiores, quibus videlicet probabiliores  meliùs ordinem scientes personæ testimonium darent, in unum volumen redigerem, sicque æquitatem consideratam,  litteris diligentius annotatam, posteris derelinquerem. Hoc itaque opusculo pro meæ parvitatis modulo à vobis acceptâ jussione impleto, quasi rivulus ad fontem recurro, vestræque Excellentiæ, quod ex ejus plenitudine hausi, repræsento. Vestra quippe gratia mihi post Deum est merces maxima: quia confido in ejus misericordia, si vobis obediendo usque ad mortem perseveravero, quod ducatu vestro ad ipsum pervenire potero, cujus vicem in vobis agnosco, cujusque personam recipio; quidquid enim de Ordine didici, quidquid de Religionis tramite apprehendi, vestri potius muneris ex Dei inspiratione, quàm meæ fuit industriæ, parumque mihi studium meum profuisset, nisi vestra me regendum  instituendum Paternitas suscepisset, in qua Deo donante quasi digito Dei expressum video, quidquid in libris sacris virtutum lego: ut palpare quodammodo possim, quod de scripturis intelligo, si vestræ conversationis lineas vigilanter attendo. Tantum restat ut vestra mihi succurrat oratio; quatenus sequi possim quod in vobis laudo,  viam, quam monstratis, quamque describere jussistis, tenere sufficiam ad salutem meam,  gloriam vestram. Obsecro autem Fratres nostros ne dedignentur ex ligneo vase potum veritatis sumere, neque propter plumbeam fistulam, per quam fluit, aquam frigidam claramque despiciant, si eos sitire contingat; ut sciant quibus sententiis inniti debeant, ut à sanctarum Consuetudinum tramite non recedant. Omnipotens Deus, in cujus manu consistit omnis profectus loci Cluniacensis conservet sanctum Caput vestrum nobis incolume, ut videatis filios filiorum vestrorum, longoque tempore præbeatis mundo solatium. Amen. PARS PRIMA. DE ELECTIONE ABBATIS. Caput I. ELECTIO D. Abbatis hoc modo fieri solet. Ad eam nullus mortalium interest præter eos solos, qui sunt ipsius Monasterii Professi: Imprimis totus Conventus prostratus in Capitulo de quindecim Psalmis gradualibus septimum decantat. Quo facto, Prior (aliis adhuc jacentibus) exurgens, hanc dicit orationem sine oratione Dominica; Adsumus Domine, Sancte Spiritus, adsumus,  Hac finita respondetur ab omnibus. Amen;  interim considente Conventu, spiritales fratres post hæc non dubitantes de divina præsentia eligere debent, qui eis magis videtur idoneus ad tantum officium; cui electo Prior omnium aliorum dare debet baculum Pastoralem in manu,  incepto Versu Confirma hoc Deus,  deducitur in Monasterium, alta voce Conventu cantante Psalmum, Exurgat Deus,  Quem sequitur oratio, Actiones nostras,  Tunc statuto electo in loco  statione Abbatis, incipitur hymnus, Te Deum Laudamus, ad cujus secundum versum singuli Fratres veniam petentes, incipiunt eum osculari. Deinde reversis Fratribus in Capitulum omnes obedientiarii Monasterii ponunt ad pedes ipsius claves suas, ipse verò præcipit eis, ut resumant eas. Sequenti die invitatur in Capitulum Episcopus, qui eum benedicturus est, qui inquisito ab omni Conventu utrum omnibus electio placeat, ac maximè à spiritalibus Fratribus, auditaque concordia maxime spiritalium super hoc, rursus incipit versum  psalmum supra dictum, præcipue tamen ipse incipit, ac sic cantando procedunt in ecclesiam. Tertia vero die electus induitur alba, stola  cappa, ac Episcopus similiter,  alii duo Abbates qui ipsum electum ad benedicendum in manibus deducant. Quo facto stratis ante altare tapetibus, simul omnes prosternunt se ad orationem; cantatur brevis Litania. Post novissimum Kyrie,  post Dominicam orationem surgit Antistes dicturus: Et ne nos inducas in tentationem. Salvum fac servum tuum. Mitte ei Domine auxilium de sancto. Hic accipiet benedictionem à Domino. Domine exaudi orationem meam. Dominus vobiscum. Inde sequitur benedictio; qua solemniter expleta, iterato psallitur Hymnus Te Deum laudamus,  sicut priùs, omnes osculantur eum qui benedictus est. Sic autem  benedictio  electio est; Abbas constitutus ex illa hora, in omni loco singulari reverentia honorari debet, primùm in ecclesia, quoties antiphonam imposuerit,  post impositam inclinaverit, omnes quoque contra illum inclinant; si forte in psalmo vel in aliquo fallatur in choro, unde petat veniam, omnes inclinant. Quamdiu est in Conventu nunquam omittitur ut ad octavum responsorium notetur  ad duodecimam lectionem, ad quam incedenti  recedenti universi assurgunt: quamquam ante faciat  retro non ad gradum ut alii, sed prope sedem suam (in medio tamen Choro ne diutius stare debeant propter illum) propter quod etiam finita lectione sursum ipse moratur, nec descendit usque dum surrexerint ad Gloria Patri responsorii cantati. Si quando responsoria cantantur ad gradus, quod ipse cantat, cantat in sede sua, cum Concentoribus suis, accedentibus ad eum  stantibus retro; sed  Cantor prius semper ad eum venit pronuntians quodcumque responsorium cantandum. Ad eum quoque pertinet quod legat Evangelium, quoties post nocturnos est legendum. Antiphonam quoque Evangelii, quæ est vel ad Matutinos vel ad Vesperam alius non imponit. Sacerdos oblaturus incensum prius ad eum portat, ut per ejus manum benedicatur  in thuribulum mittatur: item Diaconus ante Evangelium,  qui tenet Chorum ad offerendam. Qui ei tale quid in manum dedit, vel ab eo recepit, sive in ecclesia, sive foris ecclesiam, manum ei osculatur. Qui ipsum fuerit osculatus præter ad Missam, veniam petit, unam ante osculum,  alteram post: eodem modo fit Regi  Apostolico. Cum alicubi longius à Monasterio moram faciens, mandat Conventui salutes, seu orationes; omnes qui in Capitulo fuerint, petunt venias super genua in scabellis pedum suorum; eodem modo fit pro salutatione Apostolici: pro Regum verò  Archiepiscoporum eulogiis  hujusmodi, de sedibus suis inclinant; cum autem alicui singilatim mandat quidlibet hujusmodi, ubicumque dicatur ei, sive stet, continuo super genua petit veniam ad terram coram sibi referente. Quicumque Fratrum injussus venit coram eo, nec sedere debet sine ejus licentia (expectata quidem, non quæsita ab eo) nec dicere quidquam nisi ipse vel signo vel verbo innuerit illi;  tunc imprimis dicet Benedicite, deinde propter quam causam venit; si verò aliquem advocari præcepit, ex quo coram eo venit sine omni licentia vel signo dicet Benedicite: similiter debet Benedicite dicere quisquis locutus cum ipso recedit de coram illo,  cum ejus licentia debet recedere. Interim dum revestit se ad Missam celebrandam, dicet hos Psalmos cum Gloria ad unumquemque: Quam dilecta, Benedixisti. Inclina Domine, Credidi propter. Quibus finitis dicet Litaniam, quæ ad Missam privatis diebus dici solet, factaque confessione incipit Missam. Sonitum ipse facit, quo Fratres diluculo ad surgendum excitantur; quod si forte aliquando obdormierit, ut pueri prius surgant quam ille, tunc ipsi peractis orationibus sedent in schola cum silentio ne graviùs ab ipsis excitetur. Quod si in coquinam ierit ad calefaciendum se,  Fratres in Psalmodia occupatos offendit, pro ejus reverentia, usque dum exierit, omnino conticescunt. Signum quod ad Horam pulsatur  quo dimisso Hora inchoatur, non dimittitur usque dum veniat ipse, vel ejus nuntius ut non expectetur. Ad Capitulum, vel ad collationem Fratribus jam considentibus, si ipse postea intraverit, non modo assurgunt, verum etiam de scabello pedes ad terram summittunt. Nomen ejus quoties recitari audierint, si præsens est, omnes sicut  ipse inclinant. Si de qua consuetudine dubitatur, quidquid ille inde definierit decretum quasi pro lege tenetur. Sibi soli est repositum ut Fratrem mittat in culpam graviorem. Ubicumque autem contigerit ut loquatur domnus Abbas cum aliquo Fratrum;  si Frater senserit iram aut indignationem domni Abbatis contra se, continuo veniam petere debet prostrato toto corpore: nullus etiam transit ante illum ubicumque sit locorum, qui non ad eum altius inclinet. In ecclesia post illum stat ipse Sacerdos, alba stola, vel etiam cappa indutus. Ad processionem, in qua induti sunt albis, qui ad majorem Missam sunt servituri, ante omnes incedit, ad hanc autem ad quam universi albis induuntur sicut in majoribus Festis, ipse indutus est cappa: in Conventu quoque si laneam cappam portaverit, capellum induet quoties voluerit; in eo solo illum nemo reprehendit. Ad ejus obsequium intraturi refectorium, tenet unus Frater conchas,  alter manutergium. Clericis ac peregrinis Monachis qui ita vadunt pedites absque jumento, nobiscum in refectorio comessuris, aquam ad manus ministrat, talesque sedent ad mensam principalem. Si cui quidpiam mittere voluerit de refectorio, hoc nec Priori licet nec aliis, quàm sibi soli. Solet quoque si est in domo infirmorum inde dirigere in refectorium charitatem suam, ad quemlibet Fratrem,  Frater non negligentius quàm si in præsentia esset, inclinat. Postquam fuerit nox, portatur ante illum per omnia lanterna tam in Conventu, quàm extra Conventum, usque ad lectum, ubi qui portat, obsequitur illi  ad collocandum  ad levandum. Si quoquam iturus, mixtum acceperit, lectionem ad mensam debet habere; si jejunus revertitur ad hanc horam qua Fratres accepto jam post sextam prandio, secundo post Vesperas cœnant, nequaquam cum eis ea vice comedit, sed sustinet usque dum surrexerint; quia nunquam, qui sedet ad scillam, debet remanere, quin Conventu exeunte ipse quoque exeat. Romam profecturus vel in aliis terris per annum moraturus cum redierit, recipitur cum processione, omnibus cappis generaliter indutis,  ipso die, si competenter fieri potest, aliqua regulari Hora finita prævenit omnes de ecclesia exituros, prope cujus ostium stat, aut sedet  omnes Fratres secum, qui secum erant in via,  omnes  singulos viritim exeuntes osculatur; at si in illo die non erit opportunum, in sequenti post Capitulum similiter facit,  pro ejus adventu habent in refectorio generale piscium, vel quod tantumdem valet pigmentum. Fratres qui in ejus vadunt obsequio in via, jugiter observant, ut semper sint cum illo in proximo, ne aliquando quamlibet Horam regularem cantaverit;  si quis eorum fortè non interfuerit, propterea non cantat eam absque ejus licentia. Quoties per ullam villam majorem transierint ex more nunquam omittunt induere capellum. Sed ut adhuc redeam in claustrum, omni die Dominica, domnus Abbas notatur cum pueris ad mandatum, ad quod etiam (quod alii non faciunt) pauperi, cui lavat pedes, tribuit duos denarios,  pueris tribuit, ut per eos pauperibus tribuantur; eorumdem puerorum confessionem quoties fuerit recepturus, magister puerorum adducit illos usque ad introitum Capituli,  ibidem expectat redituros. Ad coquinam cum fuerit notatus, cum alii non sint nisi sex, ille septimus solet esse. Ad duas septimanas in anno, si est præsens  sanus, non alius quàm ille ad majorem Missam notatur, id est Dominica Resurrectionis,  Pentecostes; in quibus tamen alius Sacerdos, innuente Cantore, dicturus est regulares Horas, præter Vesperas  Matutinas,  in refectorio dat benedictionem; qui  in illis præcipuis diebus ad canticum Evangelii non viliore cappa, quàm ipse domnus Abbas induitur, ut cum eo simul altare incenset,  collectaneum teneat ad ejus obsequium: in natali Domini,  natali sanctorum Apostolorum Petri  Pauli,  in Assumptione Beatæ: quia non magis in Dominica quàm in aliis diebus, occurrit: tunc domnus Abbas non notatur ad septimanam, sed ad solos illos duos dies utriusque Festivitatis. Quotquot etiam per annum majora sunt Festa, si voluerit cantat majorem Missam,  Vesperas. DE PRIORE MAJORE. Caput II. Quando Prior est ordinandus, 1°. domnus Abbas habet inde consilium cum Senioribus Congregationis, postea refert sententiam suam in Capitulum;  quod sibi videtur, laudant omnes. Quem elegerit (si sapit) veniam petit, excusat se ad munus hujusmodi non idoneum esse; ad ultimum si injuncta fuerit ei obedientia, non aliud facit quam inclinat; sedet ad sinistram domni Abbatis. Cum surrexerint de Capitulo, eunt cum Psalmodia solita in ecclesiam majorem; illic, novus Prior facit ante  retro, hunc versum ter dicendo, Deus in adjutorium,  Et toties similiter Conventus respondet; dat ei domnus Abbas hanc benedictionem: Tuam, Clementissime Pater, omnipotentiam supplices deprecamur, ut effundere digneris super hunc famulum tuum, quem tuo servorumque tuorum servitio mancipamus spiritum sapientiæ  intellectus, discretionisque dona in hac domo ita agere,  injunctum sibi officium ita administrare, ut  tibi placere valeat,  utilitatem servorum tuorum, te auxiliante, perfectissime expleat, propter quod  in futuro sæculo mercedem laborum suorum in consortio Sanctorum tuorum à te piissimo largitore percipiat. Per Dominum,  Et ut hic quoque ejus absolutionis non differam meminisse; quando est absolvendus mittat hunc versum cum illo: Benedictus es Domine Deus, quia adjuvisti me  consolatus es me,  tali absolvitur Benedictione: Domine Jesu Christe qui piè servientibus tibi munificus adjutor,  clemens retributor existis, hunc famulum tuum qui in hac domo tua nunc usque fideliter laboravit,  tibi servis tuis obediendo injunctum sibi te auxiliante administravit officium, pro laboribus suis solita pietate responde,  pius remunerator appare,  præsta ut in hac domo tua jugiter permaneat,  mercedem laborum suorum  hîc  in retributione Justorum à te percipiat, largitoremque omnium bonorum te esse plenissima fide non dubitet. Ab hora autem ordinationis suæ post domnum Abbatem in rebus Monasterii spiritualibus  temporalibus se intromittit. Quotquot sunt qui ullam habent obedientiam, ad illum omnes respiciunt;  si tale quid præcipuum acturi sunt, nequaquam absque ejus consilio id faciunt. In sinistro Choro stat supremus, ad supremam mensam quæ est ad dextram domni Abbatis;  si ille non aderit, sedet in ejus sede; sed extra refectorium nulli mortalium liceat ei mittere quidquam; in refectorio, cui voluerit, mittit. Si perrexerit ad obedientias quæ sunt prope in circuitu, ducit secum duos Fratres; si longius, ut v. g. in Provinciam duos saginarios,  tres Fratres, ex quibus unus est super ejus famulos,  super sarcinulas ejus  vestimentum Sacerdotale, cum quo sit argenteus calix. Quamdiu autem fuerit in claustro, nec Capellanum habet, nec vestimentum aliud quam quisque alius Frater, nec aliquid pecuniæ privatæ. Quando de foris fuerit reversus, quidquid ejusmodi adportat, totum Camerario reddit, nec minus ab illo recipit quidquid habuerit opus, quod ideo à nostris Patribus præcautum est, ne illa mala pestis proprietatis,  præsertim Monachis adeo periculosa, subrepat. Ejus autem suffraganei ad temporalia sunt illi Fratres, qui villarum sunt provisores,  quos pro more nostro Decanos appellamus, de quorum, ut ita dixerim, lege singulari ut aliqua referam; quotquot sunt, quorum obedientia sita est infra iter dimidiæ diei, ad Monasterium omni Sabbato ante Vesperas occurrere debent; nam nec lavatos pannos induunt, nec se aliquando radunt, præter ibi. Eo die quo redeunt per singulas Horas, ante faciunt  retro,  dicenda est pro eis una simul cum versiculis de his collecta; Omnipotens sempiterne Deus miserere famulis tuis,  Versiculi qui præmittuntur sunt duo, quorum semper unus est primus: Salvos fac servos tuos,  Secundus, Convertere Domine usquequo,  vel, Ecce quam bonum,  vel, Beati qui habitant in domo tua, Domine. Pro quibus collecta tribus vicibus dicta fuerit, postea non est dicendum nisi versiculis præmissis, absque salutatione: Misereatur vestri omnipotens Deus, quod tamen nulli Abbati nec Priori Majori unquam dicitur. Migraturi post finitam q amlibet Horam elevata manu,  signo crucis facto cum ea, contra domnum Abbatem, vel Priorem ita petunt licentiam abeundi; quo annuente  illis rursum, ut moris est, ad gradum inclinantibus, sequitur Sacerdos his versiculis eaque collecta: Salvos fac servos tuos. Mitte eis auxilium,  Adesto Domine supplicationibus,  Qui nisi primam noctem foris claustrum morantur, propter hanc solam nec cum abierint, nec cum redierint, habent collectam; quod si venienti contigerit, ut ipso die rursus abeat,  in crastino redeat, tunc ei non subtrahitur, quidquid habuisset in priore die, si remansisset. Quod si duo vel plures perrecturi sint  ante generalem Fratrum refectionem vel postea cum servitoribus comessuri, nequaquam sedent ad unam mensam, sed unusquisque in sede sua, propter cautionem disciplinæ; nec comedit unquam sine Conventu, nisi prius acceperit benedictionem. Si quis de claustro jam exierit,  ad hoc se præparaverit, ut illico ascendat super equum, si evenerit ut signum audiat ad Horam ullam regularem,  adhuc sit positus intra septa murorum, armamentis viæ depositis, redeat ad Horam, nec præsumat iterum domno Abbati vel Priori non loqui, vel absque ejus licentia exire. Super caballum ascensurus prius cappam induit quàm froccum corrigiâ præcingat. Non debet equitare sine fasciolis plusquam una leuca; caballo suo nunquam relaxat frænum ad currendum, nec ipse pedibus unquam currit, nisi propter duas res, propter mortuum  incendium. In via positus, si est privata dies  hujusmodi, in qua ad singulas Horas est venia petenda, ipse quoque quando quamlibet Horam cantaverit, descendit ad terram, abstrahit capellum de capite, de manibus chirotecas, veniam petit, orationem Dominicam dicens; inde levans, signo Crucis facto, non facit ante  retro, nisi in Monasterio sit aut ecclesia; iterum veniam petit,  horâ impositâ, ascensoque equo tenet viam. Si obviaverit cuilibet Fratri nostri Ordinis, non dabunt sibi invicem osculum pacis donec descendant. Pro nullo æstivo tempore equitat absque frocco, in sola cuculla. Talis famulus qui sit imberbis, vel rasus, non solet esse in ejus comitatu. In ipso loco Decaniæ qui ei cibum  potum administrat, numquam in sola camisia est, vel in femoralibus solis, nisi etiam tunica vel pellicio sit indutus  caligis amictus, sive alia veste, quæ camisiæ superponatur; ad quem etiam si inter comedendum sibi aliquid breviter dixerit, pro his quæ ad præsens habet, de alia loquela tamen longiore cavet. Antequam comedat, dicto versu, legitur aliquid de sacra Scriptura, vel per alium vel per ipsum,  in fine similiter antequam surgat, post comestionem. Pro nullo commisso quemquam verberat domesticorum suorum. Non debet carere unquam testimonio alterius Fratris, qui secum jugiter moratur. Si qua femina talis de aliquo loco supervenerit, cui hospitium negare non possit, nequaquam ad unam tabulam cum ea sedet; de manu quoque feminæ nihil accipit unquam; nec comedit, nec bibit in pellicia sua sine frocco  nudis pedibus. Omni tempore cum nox fuerit, nisi in tali aliqua necessitate imminente, ulterius Completorium non differt. Si est cuculla exutus tam in die quàm in nocte, nullum verbum facit; observat etiam ne quoquam ponat eam, ubi à se longius separata sit quam cubito uno. Si per calorem froccum exerit, in cuculla sedere poterit, sed ita, ut nisi opera faciat, nec gunellam, nec pellicium subtus habeat, nec aliud quam stamineum suum. Nihil cum ingenio lucratur, nisi agros  vineas diligenter exercet; nihil habet absconditum in domum extraneam commendatum; quod à nostris Majoribus omnino est anathematisatum. Seges  vinum quando fuerit ex toto collectum, venit ex more Prior, videt quidquid habuerit in horreo, quidquid in cellario; quantum videtur dimittit ad commeatum Decani  hospitum supervenientium,  ad opus agricolandi; quod superest jubet ad Monasterium deferri;  ipse [...]