DOMINO BEATISSIMO APOSTOLICO ET MIHI IN AETERNUM PATRONO PATIENTE PAPAE CONSTANTIUS PECCATOR Merito inter omnes virtutes oboedientia vindicat principatum, quae facit plerosque temptare, quod nequeunt. Et ideo digni devotionis laude habendi sunt, qui, inconsiderata sui possibilitate, iubentibus obsequuntur. Itaque, papa venerabilis, dum et sanctum virum inlustrare virtutibus suis desideras et profectui omnium mirabilium exempla largiris, imperasti saepissime, ut vitam sancti Germani episcopi obumbratam silentio qualicumque stilo vel praesentibus vel posteris traderem. Quod dum audacter adgredior, praesumptionis reum esse me sentio. Sed date veniam; paene est, ut etiam iudicium vestrum quaedam culpa respergat, qui tantae materiae relatorem magis dignum debuissetis eligere. Sed quia uterque caritate peccavimus, dum et vos me putatis posse, quod nequeo, et ego auctoritati vestrae libens parui, orate, ut ministerium meum gratiam, quam sui merito non potest obtinere, vestra intercessione mereatur. Vale longum meique semper memor ! DOMINO BEATISSIMO ET MIHI APOSTOLICO HONORE VENERABILI CENSURIO PAPAE CONSTANTIUS PECCATOR Prima mihi cura est pudorem conscientiae humilis custodire, cuius cancellos si in aliquo forte transgredior, iubentum magis culpa quam mea est. Itaque, ut vitam gestaque beatissimi Germani episcopi vel ex parte perstringe rem, fratris vestri sancti antestitis Patientis fecit auctoritas ; cuius praeceptioni, si non ut debui, ut potui tamen parui. Cumque oboedientia mea ad beatitudinis vestrae notitiam pervenisset, ut iterato in temeritatem prorumperem, praecepistis iubendo, ut paginula, quae adhuc intra secreti vicinia tenebatur, longius me auctore procederet essemque ipse reatus mei quodammodo et accusator et proditor. Manifeste enim condemnatio in me manebit, si verborum meorum abiectio doctorum offeratur auditui. Reiecto itaque pudoris velamine, obtemperans iussioni, transmisi vobis inpensae devotionis obsequium, pro fiducia karitatis deposcens, ut duplici me favore tueamini, quatenus et legentum examen evadam et ministerium meum per intercessionem vestram domni mei sancti Germani sensibus intimetur. INCIPIT PRAEFATIO Plerique ad scribendum, sollicitante materia uberiore, producti sunt, dum per multiplices sensus locupletari e creduntur ingenia ; sed mihi inlustrissimi viri Germani antistitis vitam gestaque vel ex aliqua parte dicturo incutitur pro miraculorum numerositate trepidatio . Et sicut solis splendor humanis inlatus obtutibus, hebetata oculorum acie, lumen confundit ex lumine, ita animi mei infirmitas oblatum praeconiorum cumulum, quem implere non potest, expavescit. Sed rursus intra sedem pectoris mei contentio alterna confligit : hinc resistit inpossibilitas conscientiae, illinc commemorare aliqua vel proferre et religionis contemplatio et innumerabilium miraculorum exempla conpellunt, quae agnitioni vel profectui omnium impie per obductum silentium subtrahuntur. Idcirco malui verecundiam meam neglegere quam virtutes divinas usquequaque oblivione veterescere. Excusat materia dictorem, et cui verborum abiectio displicuerit, pulchri sensus placebunt. Nec vereor pervasorem me huiuscemodi ministerii iudicandum; tanta enim iam temporum fluxere curricula, ut obscurata per silentium vix colligatur agnitio. Et vere maluissem, tantorum relatorem bonorum alios potius quam me fuisse, quia quicumque illi me fuerant digniores ; quod quia non contigit, me malo esse quam neminem. EXPLICIT PRAEFATIO INCIPIT VITA SANCTI GERMANI EPISCOPI (1) Igitur Germanus Autesioderensis oppidi indigena fuit, parentibus splendidissimis procreatus et ab ipsis infantiae rudimentis studiis liberalibus institutus; in quo doctrinae conlatio cum ingenii ubertate consentiens, eruditissimum duplicato bono, id est naturae et industriae, reddiderunt. Atque ut in eum perfectio litterarum plena conflueret, post auditoria Gallicana intra urbem Romam iuris scientiam plenitudini perfectionis adiecit. Deinde tribunalia praefecturae professione advocationis ornavit. In quo actu dum multiplici laudis luce resplendet, sublimem genere, divitiis, moribus sortitur uxorem. Quem quidem togae praeconiis praeminentem protinus res publica ad honorum praesumpsit insignia ducatus culmen et regimen per provincias conferendo. Erudiebatur profecto occulto divinitatis iudicio, ne quid perfectionis deesset apostolico pontifici mox futuro. Parabatur eloquentia praedicationibus, iuris doctrina iustitiae, uxoris societas ad testimonium castitatis. (2) Cum a subito divina procedit auctoritas, quam consensus universitatis exsequitur. Nam clerici omnes cunctaque nobilitas, plebs urbana vel rustica in unam venere sententiam : Germanum episcopum omnium una vox postulat ; bellum indicitur potestati, cuius subiectio facilis fuit, cum etiam ab his, quos pro se paraverat, vinceretur. Suscepit sacerdotium invitus, coactus, addictus ; sed repente mutatur ex omnibus. Deseritur mundi militia, caelestis adsumitur ; saeculi pompa calcatur, humilitas conversationis eligitur, uxor in sororem mutatur ex coniuge, substantia dispensatur in pauperes, paupertas ambitur. (3) Iam vero enarrari non potest, qua hostilitate vim sibi ipse consciverit, quas cruces quaeve supplicia corporis sui persecutor induerit. Breviter iuxta veri fidem universa perstringam. Ex ea die, qua sacerdotii sumpsit exordium, usque ad terminum vitae tanta obstinatione tabe corporis animam suam pavit, ut numquam panem frumenti, non vinum, non acetum, non oleum, non legumen, numquam vel salis ad usum condiendi saporis acceperit. Sane die resurrectionis vel nativitatis dominicae potiones singulae sumebantur, in quibus ita vini sapor aquis nimiis delebatur, ut aceti austeritas solet largis permixtionibus temperari. In refectionibus primum cinerem praelibavit, deinde panem ordeaceum sumpsit, quem tamen ipse excussit et moluit. Et cum hic cibus gravior ieiuniis iudicetur, numquam nisi vespere, interdum tamen in ebdomada media, plerumque die septimo ponebatur. (4) Indumentum a cuculla et tunica indiscretis fuere temporibus. Nam neque hieme accessit adiectio, neque aestate levamen admissum est. Quod utrumque tam diu usui fuit, nisi forte donatum est, donec adtritione nimia solveretur, cilicio semper interius inhaerente. Spatium vero lectuli sui trabiculae dolatiles ambiebant, iniectos cineres usque ad summitatem marginis continentes ; qui tamen, cotidiana inpressione densati, inconfecti soli duritiam praeferebant. Stratum omne subiecto cilicio et superposito uno tantum sagulo fuit ; caput ab humeris per cervicis confinium nulla sublevavit adiectio. Ita pronus prostrata per terram membra damnaverat. Noctibus numquam vestitum, raro cingulum, raro calciamenta detraxit, redimitus loro semper et capsula sanctorum reliquias continente. Iugis gemitus , oratio perseverans ; longum enim tempus somnum capere inter tormenta non poterat. Dicat quisque, quod senserit ceterum absolute definio, beatum Germanum inter tot cruces longum traxisse martyrium. O quam praeclara Dei nostri virtus et pietas qui famulum suum in via veritatis fideliter gradientem duplici remuneratione donavit, ut et praeteriti, si qui m fuerant, decoquerentur errores et celeriter defecata sanctitas praestaretur, quique peccatis praeteritis forsitan tenebatur obnoxius, inciperet fenerator esse virtutum. (5) Hospitalitatem peculiari observatione servavit ; omnibus enim sine ulla exceptione personae domum praebuit et convivium ieiunus pastor exhibuit. Pedes omnibus manibus suis lavit, dominicae institutionis minister et custos. (6) Itaque vir beatissimus, quod est difficillimum, inter frequentias populorum solitudinis vitam et heremum in saeculi conversatione servavit. Qui duplicem viam Christo ad profectum religionis instituens, in conspectu oppidi, interposito Icauna flumine, monasterium conlocavit, ut ad fidem catholicam populi et congregationibus monachorum et ecclesiastica gratia raperentur, praesertim cum tali pontifice vel magistro, accedentibus miraculis, fides succensa ferveret. Et ut ad temptamenta virtutum, crescentibus meritis, veniretur, non praesumptionis, sed misericordiae principium fuit. (7) Erat in b illo tempore vir bonis moribus Ianuarius nomine ; qui cum princeps praesidalis militaret officii, exactos a provincialibus solidos ad iudicem deferebat. Is cum visendi episcopum causa ex itinere divertisset, sacculum perdidit, quem ferebat, nulloque de circumstantibus intuente , casu is repperit, qui vexari inimica infestatione consueverat. Tandemque in se reversus, damnum viator agnovit ; inplet questibus civitatem et a beatissimo sacerdote non aliter, quam si ipsi tradidisset, pecuniam requirebat. Quam ille in Dei nomine reformandam quasi verus debitor repromisit. Ea tum dies sabbati fuit, qua per totam urbem sollicita indagatione percurrit. Et cum nihil indicii fuisset inventum, post pridie is qui solidos requirebat lacrimans genua sacerdotis amplectitur, contestans, adpetiturum se supremae mortis occasum, nisi pecunia publica fuisset inventa. Indicit episcopus patientiam, pollicetur securitatem nec multum post, priusquam prodiretur ad missam, exhiberi secrete ad se unum ex his, qui pati consueverant, praecepit. Fortuitu is qui furti auctor fuerat praesentatur. Quem cum districta examinatione discuteret, dicens, fieri non posse, ut admissum facinus lateret, inimico, per quem fieri prava consueverant, imperat, ut veri fidem celeriter fateatur. Sed nequam spiritus crimen a malitia, quod commiserat, denegavit. Tum vero pia commotio sacerdotis produci infitiantem praecepit in populo. Nec mora, missam celebraturus egreditur, praemissaque in plebem salutatione sollemni, in oratione tota corporis strage prosternitur. Statimque infelix inimici et captivus pariter et minister in sublime suspenditur, ecclesia eius clamore conpletur, plebs universa turbatur, et quasi flammis circumdatus, cum voce maxima nomen invocat sacerdotis, crimen quod commiserat confitetur. Tandemque vir beatissimus, ex oratione consurgens, accedit ad pogium ; evocat aestuantem, omnia discutit, universa cognoscit. Solidi de latebris proferuntur, clamor popularis adtollitur, et uno ore Germani meritum et divinitatis potentia praedicatur, eodemque miraculo et deceptus pecuniam et obsessus recepit a sospitatem. Plures quidem iam ante curaverat, sed semper notitiam secreti obumbratione subpressit. Hoc vero factum ideo memorabile, quia publicum fuit. (8) Quodam tempore conspiratione terribili beato viro bellum quoddam daemones intulerunt. Quem cum multiplici infestatione temptatum , indutum fidei lorica, inexpugnabilem repperissent, conceptam machinam ad plebis excidium contulerunt. Nam primum parvuli, deinde maiores natu repente , tumefactis intrinsecus faucibus, interibant, ut, inruente morte, aegritudinis spatium vix triduo traheretur. Ita more furentis gladii populus delebatur. Nihil opis humana provisio conferebat, et paene plebs trepida ad divinum praesidium per antestitem decucurrit. Qui protinus oleum benedixit, cuius tactu ita intrinsecus tumefacta tabescebat infirmitas, ut statim meatus pervius et anhelitum et cibum deficientibus ministraret, tantaque celeritate remedium caeleste succurrit, quanta inruerat inlata pernicies. Quod admissu malignorum spirituum contigisse, unus ex obsessis, dum a sancto viro purgatur, evomuit omnesque in fugam versos eius oratione confessus est. (9) Erat familiare beatissimo viro alternis vicibus nunc ecclesiam, nunc monasterium quasi dux caelestium militum visitare, ut certantibus studiis aemulantes ad perfectionis gloriam provocaret. Quadam vice occupatione detentus, cum ad monasterium rogaretur, excusavit adventum, nec multum post, absolutis morarums nexibus, insperatam fratribus sui praesentiam deferebat. Contigit, ut hora eadem in monasterio unus ex his, qui pati consueverant, vexaretur. Qui subito cum summa voce proclamat : ' Germanus ad flumen est, sed sine navigio non potest transmeare '. Diu abbas fidem dictis negavit, dum et nequam spiritum fallere et illum non adesse , quia r excusaverat , iudicavit. Cuinque in eadem vociferatione persisteret, missus unus ex fratribus veridicum fuisse daemonem nuntiavit. Navigium mittitur, transit sacerdos et cum ea qua solebat gratulatione suscipitur. Incumbit sine mora orationi, congregatio tota prosternitur : cum subito per inane aeris invisibilibus nexibus hostis religatus ad penditur, et id tantum morarum fuit, dum de oratione consurgitur, nihilque aliud deprecatus est, quam ut cum aliqua corporis debilitate discederet. Quo interdicto, foeda relinquens vestigia, cum eo quo erat dignus foetore discessit. (10) Quodam tempore, cum iter hieme ageret ac diem totam in ieiunio ac fatigatione duxisset, commonetur, ut, cogente vespera, quocumque succederet. Erat eminus domicilium, tectis iam pridem sine habitatore semirutis, quod etiam per incuriam vulgariam arbusta contexerant, ut paene esset melius, noctem sub nudi aeris rigore durare, quam in illo periculo et horrore succedere, praesertim cum duo senes propter habitantes infestatione terribili hanc ipsam domum inhabitabilem praedixissent. Quod ubi vir beatissimus conperit, horrentes ruinas quasi amoenitates expetiit, ibique inter multiplices quae quondam fuerant mansiones inventa vix una est, quae instar haberet habitaculi. Illic leves sarcinulae et paucissimi comites conlocantur, quibus brevis cenula esui fuit, episcopo penitus abstinente. Deinde alta iam nocte, cum unus ex clericis legendi suscepisset officium, ille, ieiunio et fatigatione confectus, sopore superatus est : cum subito ante ora legentis adstetit umbra terribilis et paulatim sub oculis intuentis erigitur, parietes etiam saxorum imbribus conliduntur. Tum vero deterritus lector praesidium sacerdotis implorat. Qui statim prosiliens, effigiem terribilis imaginis intuetur et, praemissa obsecratione nominis Christi, imperat, ut, quis esset quidve illic ageret, fateretur . Qui protinus , terrifica vanitate deposita, voce humili more supplicantis eloquitur, se vel conparem suum auctores criminum fuisse multorum, insepultos iacere et ob hoc inquietare homines , quia ipsi quieti esse non possent ; rogare, ut pro his Dominum precaretur, quatenus recepti requiem mererentur. Ad haec vir sanctus indoluit imperatque, ut locum ostenderet, quo iacerent. Tum vero, cereo praecedente, dux umbra progreditur et inter difficultates maximas ruinarum intempesta nocte locum , in a quo proiecti fuerant , indicavit . Ut vero mundo est redditus dies , circumiectos incolas invitat , hortatur , ipse operis maturator adsistens . Rudera tumultuarie superiecta per tempus rastris avulsa purgantur ; inveniuntur corpora fusa sine ordine , ossa ferreis d adhuc nexibus inligata . Ad legem sepulturae fossa dirigitur, membra exuta vinculis linteis ambiuntur, humus superiecta conponitur , oratio intercessionis inpenditur ; obtinetur defunctis requies , viventibus quies , ita ut post eandem diem sine ullo terroris indicio domicilium frequentato habitatore floruerit . (11) Neque illud omittendum videtur, quod in eodem itinere post dies aliquot, noctis caecitate conpulsus, mediocrium personarum successit hospitio; nam id maxime, ambitum refugiens, requirebat . Cumque in divino opere solito pernoctasset officio , lux orta est , nullis gallorum cantibus nuntiata , cum earum avium copia in hisdem domibus non deesset . Causam novitatis explorat ; agnoscit, multum esse iam tempus , quo tristis taciturnitas naturale gallicinium damnavisset . Ab omnibus exoratus, mercedem mansionis exsolvit . Acceptum enim triticum benedictione condivit, quo pastae aviculae auditus habitantium usque ad molestiam frequentatis cantibus fatigabant. Ita virtus divina etiam in rebus minimis maxima praeminebat. (12) Eodem tempore ex Brittaniis directa legatio Gallicanis episcopis nuntiavit, Pelagianam perversitatem in locis suis late populos occupasse et quam primum fidei catholicae debere succurri. Ob quam causam synodus numerosa collecta est, omniumque iudicio duo praeclara relegionis lumina universorum precibus ambiuntur, Germanus ac Lupus apostolici sacerdotes, terram corporibus, caelum meritis possidentes. Et quanto laboriosior necessitas apparebat, tanto eam promptius eroes devotissimi susceperunt, celeritatem negotii fidei stimulis maturantes. (13) Itaque oceanum mare Christo duce et auctore conscenditur, qui famulos suos inter discrimina et tutos reddidit et probat s. Ac primum desinu Gallico flabris lenibus navis in altum provecta deducitur, donec ad aequor medium perveniret, ubi porrectis in longum visibus, nihil aliud quam caelum videretur et maria. Nec multum post occurrit in pelago relegionis inimica vis daemonum, qui tantos ac tales viros pertendere ad recipiendam populorum salutem lividis iniquitatibus inviderent. Obponunt pericula, procellas concitant, caelum diemque nubium nocte subducunt et tenebrarum caliginem maris atque aeris horrore congeminant . Ventorum furorem vela non sustinent, et oceani moles fragilis cumba vix tolerat . Cedebant ministeria victa nautarum ; ferebatur navigium oratione, non viribus. Et casu dux ipse vel pontifex, fractus corpore, lassitudine et sopore resolutus est. Tum vero, quasi repugnatore cessante, tempestas excitata convaluit, et iam navigium superfusis fluctibus mergebatur. Tum beatus Lupus omnesque turbati excitant seniorem, elementis furentibus obponendum . Qui periculi inmanitate constantior Christum invocat , increpat oceanum et procellis saevientibus causam relegionis obponit, statimque, adsumpto oleo , in nomine Trinitatis levi aspergine fluctus saevientes obpressit. Collegam commonet , hortatur universos, oratio uno ore et clamore profunditur. Adest divinitas , fugantur inimici , tranquillitas serena subsequitur , venti contrario ad itineris ministeria vertuntur, navigium famulatrix unda prosequitur , decursisque inmensis spatiis , brevi optati litoris quiete potiuntur . Ibi conveniens ex diversis partibus multitudo excepit sacerdotes , quos venturos etiam vaticinatio adversa praedixerat ; nuntiabant enim sinistri spiritus , quod timebant . Qui imperio sacerdotum, dum ab obsessis corporibus detruduntur , et tempestatis ordinem et pericula quae intulerant fatebantur victosque se eorum meritis et imperio non negabant . (14) Interea Brittaniarum insulam, quae inter omnes est vel prima vel maxima, apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatione, virtutibus impleverunt ; et cum cotidie, inruente frequentia , stiparentur , divinus sermo non solum in ecclesiis, verum etiam per trivia , per rura , per de via fundebatur, ut passim et fideles e catholici firmarentur et depravati viam correctionis agnoscerent. Erat in illis apostolorum instar et gloria, auctoritas per conscientiam, doctrina per litteras , virtutes ex meritis . Accedebat praeterea tantis auctoribus adsertio veritatis , itaque regionis universitas in eorum sententiam prompta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores et more maligni spiritus gemebant, perire sibi populos evadentes. Ad extremum, diuturna meditatione concepta, praesumunt inire conflictum . Procedunt conspicui divitiis , veste fulgentes, circumdati ad sentatione multorum, cognitionisque subire aleam maluerunt, quam in populo, quem subverterant, pudorem taciturnitatis incurrere, ne viderentur se ipsi silentio damnavisse. Illic plane inmensae multitudinis numerositas etiam cum coniugibus ac liberis excita convenerat, aderat populus expectator futurus et iudex, adstabant partes dispari conditione dissimiles: hinc divina auctoritas, inde humana praesumptio ; hinc fides , inde perfidia ; inde Pelagius auctor , hinc Christus . Primori in loco beatissimi sacerdotes praebuerunt adversariis copiam disputandi ; quae sola nuditate verborum diu inaniter et aures occupavit et tempora . Deinde antestites venerandi torrentes eloquii sui cum apostolicis et euangelicis tonitribus profuderunt ; miscebatur sermo proprius cum divino , et adsertiones violentissimas lectionum testimonia sequebantur . Convincitur vanitas , perfidia confutatur , ita ut ad singulas verborum obiectiones reos se , dum respondere nequeunt , faterentur . Populus arbiter vix manus continet, iudicium tamen clamore testatur . (15) Cum subito vir tribuniciae potestatis cum coniuge procedit in medium, decem annorum filiam caecam sinibus ingerens sacerdotum ; quam illi offerri adversariis praeceperunt . Sed , conscientia puniente , deterriti , iungunt cum parentibus preces et curationem parvulae a sacerdotibus deprecantur ; qui expectationem populi et inclinatos adversarios intuentes , orationem breviter fundunt . Ac deinde Germanus plenus Spiritu sancto invocat Trinitatem et protinus adhaerentem lateri suo capsulam cum sanctorum reliquiis collo avulsam manibus conprehendit eamque in conspectu omnium puellae oculis adplicavit ; quos statim evacuatos tenebris lumine veritatis implevit . Exultant parentes miraculo , populus contremescit. Postquam diem ita ex animis hominum persuasio iniqua deleta est , ut sacerdotum doctrinam, sitientibus desideriis , sectarentur. (16) Conpressa itaque perversitate damnabili eiusque auctoribus confutatis animisque omnium fidei puritate conpositis , sacerdotes beatum Albanum martyrem , acturi Deo per ipsum gratias, petierunt. Unde dum redeunt , insidiator inimicus , casualibus laqueis praeparatis, Germani pedem lapsus occasione contrivit, ignorans merita illius sicut Iob beatissimi adflictione corporis propaganda. Et dum aliquamdiu uno in loco infirmitatis necessitate constringitur, in vicinia qua manebat casuale exarsit incendium . Quod , consumptis domibus , quae illic palustri arundine tegebantur, ad eum habitaculum, in quo idem iacebat, flabris stimulantibus ferebatur . Concursus omnium ad antestitem convolavit , ut elevatis manibus, periculum , quod inminebat , evaderet ; qui , omnibus increpatis, moveri se fidei praesumptione non passus est . Multitudo omnis , desperatione perterrita , obviam occurrit incendio. Sed ut Dei potentia manifestior appareret , quicquid custodire temptaverat turba , igne consumitur ; quod vero iacens et infirmus defenderat, reservatur . Hospitium sancti viri expavescens flamma transilivit, ultra citraque desaeviens, et inter globos flammantis incendii incolome tabernaculum , quod habitator inclusus servabat , emicuit . Exultat turba miraculo et victam se divinis virtutibus gratulatur. Excubabat diebus ac noctibus ante tugurium pauperis turba sine [...]