PATRI serenissimo Cluniacensi Abbati Pōtio domino suo seruus Hugo. Dum tuam, Pater, excellentiam penso, iniussus coram te loqui non audeo. Sed quoniam memoranda quædam de magno Hugone sancto præcessore tuo tacita video, si tua iubeat me fari dignatio, pauca de plurimis, parua de maximis, breui expedio. Ista quidem diffusos Scriptores illos miror obmisisse, qui de eo tanta volumina conscripsere. Quæ refero, præsentibus notissima sunt, sed posterorum memoriæ, vt iubes, mandata sunt. Beatus Hugo ad Francigenas, eos visitaturus, olim exiuerat. Veniens autem Belluacense territorium, intrauit Gornacum super Aronam fluuium. Ibi eum Albertus vir illustris honorifice suscepit. Vxor viri nomine Ermengardis,  ipsa toto hospiti reuerenter occurrit. Quam sanctus vt vidit, prophetico afflatus spiritu dixit. Domina, tu grauida es, filium paries, qui sic, vt Deo placuerit, Monachus erit. Audiens mulier quæ de se ante non nouerat, mirabatur. Præsentes audita signantes oracula, lætabantur. Postmodum iuxta serui Dei verbum, grauida illa peperit filium. Creuit puer,  armatorum deputatus officio, militiam adeptus, vt id hominum genus male consueuit, perniciosus euasit. Interea sanctus plenus dierum pariter  virtutum, diem in Domino clausit extremum. Erat tunc in Italia apud Papiam decus Pontificum Godofredus Ambianēsis Episcopus, doctrina præclarus, sanctitate perspicuus. Dum itaque beatus Hugo præsenti vita defungitur, æterna donatur, vidit Episcopus ad procedendum conuentus eximios præparari cum luminaribus,  cæteris quæ in processione solemniter solent exhiberi. Episcopo inquirenti quis esset, quem tantæ triumphus gloriæ expectaret: Responsum est quia ad deducendum Dominum Hugonem Cluniacensem Abbatem, illa sanctorum deuotio festiua procederet. Quod cum Episcopus admirans sociis reuelaret, tempusque quo id viderat annotaret in Galliis reuersus, eodem inuenit tempore in Cluniaco sanctum migrasse, quo sibi fuerat monstratum Papiæ. Postquam vero sanctus decessit, tu feliciter electus,  in officium tanti Patris digne subrogatus, Domino ducente ad supradictas Franciæ partes descendisti. Vbi pro tua illa nobili consuetudine, quibusque bona prædicans, istum de quo sanctus prædixerat, iuuenem inuenisti, inuentum vocasti, vocatum eduxisti. Ipsum in Cluniaco Monachum nomine Landricum plurimis annis vidimus bonis pollentem moribus. Sic, Pater benignissime, sic præcessor tuus Abbas Hugo sanctissimus, quem plurimum dilexisti, immo quem diligis, sic inter alias virtutes suas etiam prophetia claruisse probatur: sic in sui dissolutione corporis, Pontifici reuelatus, supercœlestium conciuis esse dignoscitur. Sed mea modo sileat paruitas, tua magis, ista quam alta sint, perpendat charitas. De hac enim altitudine loqui, ego tam infimus timere debui. Anno denique Verbi de Virgine nati M. CXVIII. defuncto Papa Paschali, qui Romanæ sedis apicem X.  VIII. annis,  eo amplius gubernauit, assumptus est electione Catholica,  consecratus est Gelasius Papa vir adprime eruditus, eleemosynis largus, consilio prouidus. Hic Henrico IIII. Romanorum Imperatore contra Ecclesiam sæuiente, declinans ad mare descendit, nauigio Gallias expetiuit, tibique primum Cursore a Pisis emisso, suum prænunciari fecit aduentum. Te enim, Cluniaci scilicet Abbatem, in partibus Galliarum habet Pontifex Romanus proprium  specialem filium. Huic apud Sanctum Ægidium occurristi, huic  multo comitatui suo equitaturas,  alia quam maxima elegantissime ministrasti. Hūc pro maris molestia infirmatum, in tuæ solo natiuitatis, quod pater tuus Petrus potens  nobilis Comes Merguliensis iuri Apostolorum Petri  Pauli contradidit,  inde accepit, tu Papam officiosissime confouisti. Qui denuo conualescens,  Cluniacum suam peruenire desiderans, Lugdunum Galliæ pertransiit, Matisconam descendit, vbi grauissima ægritudine confectus se Cluniacum perferri instantissime præcepit. Quo deportatus, summaque reuerentia susceptus, completo Episcopatus sui anno j.  diebus iiij. in medio fratrum circumstantibus Episcopis Cardinalibus in propria domo, proprius Pastor in pace Cluniaco quieuit. Post hunc reuerendus Wido Viennensis Archiepiscopus ab Ecclesia Catholica est in Clun. electus, sicque in Papam Calixt. ordinatus. Hic terrenæ nobilitatis celsitudine præcellit, sed cœlestium nitore charismatum pulchrius elucescit. Hic secundo Cluniacum rediit, ibique festum Dominicæ Circumcisionis  Apparitionis deuote peregit. Qui dum inter cætera sæpius ageret de vita  miraculis B. Hugonis, non quorumlibet chartulas super his profusius exaratas attendit, sed personas authenticas in medio Cluniacensis Capituli præsentatas, de sancto quæ viderant  audierant validius attestatas, gratanter accepit. Episcopis vero  Cardinalibus pariter assentientibus ad laudem  gloriam Domini nostri Iesu Christi natalem tanti Confessoris tot  tantis virtutibus approbati festiuum fieri Papa decreuit. Die autem Epiphaniæ Domini processit Papa solemniter coronatus, copioso Pontificum  Cardinalium choro constipatus. Huic Romana præsens militia more suo famulabatur. Hunc quam multi Burgundiæ nobiles sequebantur. Hunc celeberrimo apparatu suscepit obuius sacer Cluniacens. fratrum Conuentus, quem exaltat humilitas, dilatat charitas, disciplina erudit, discretio munit. Eadem die communi suorum assensu assidentium largitus est felix Papa Calixtus Cluniacensi Ecclesiæ speciali  propriæ suæ, vt Abbas Cluniacens. semper  vbique Romani fungatur officio Cardinalis, manuque propria ipse te Papa annulo vestiuit: vt sic manifestum appareat cunctis, quia tecum  tua Cluniacus solius Papæ Romani proprie propria censetur, quæ sub alterius iure Pontificis, seu cuiuslibet potestatis, prouidente Domino nec fuit aliquando, nec erit in futuro. Discessurus Papa in crastinum, intrans Cluniacense Capitulum, humilitate sua laudabili fratrum se orationibus commendauit, quos  benedictionibus confirmauit,  prædicti confessoris memoria recensita recessit. Ista me dixisse sufficiat, tuaque mihi gratia veniam tribuat. Sed ne tuam precor paternitatem offendat dum quiddam rogare te mea præsumit indignitas. Nosti pater, quia Papa Cornelius Martyr gloriosus Petri  Pauli ossa de Catachumbis leuata, Pauli via Hostiensi, Petri in Vaticano sagaciter posuit. Eorum vero cineres studiose cōgruo recondens vasculo in Monasterio sancti Pauli tradidit venerandos. Hoc autem Monasterium sequentibus annis commissum est sancto Oddoni tuo prædecessori, vbi per eum aliquandiu Cluniacensis vigor Ordinis radiauit. Tandem seditiosis vrbe turbata motibus, quos illa ciuitas infausto vsu creberrime patitur, malis vrgentibus Monachi discedentes vas illud Apostolicorum cinerum sacra secum pignora detulerunt, sicque Cluniacum propere peruenerunt. Diebus vero sancti Maioli Monasteriū Cluniacens. venerabilis Hugo Bituricensis Archiepiscopus dedicauit, vasque prædictum Apostolicorum cinerum in columna sub principali ara digne recondidit. Cum vero dieb. Pater, tuis, nouo, mirabili opere, constructo Monasterio, illud antiquum destrui,  claustra dilatari mandasti, tu prædictam aram immotam prouide reseruasti,  pro ea veteris caput Monasterij diuino vsus consilio manere fecisti. Ibi enim, expertis sane credimus, orationis gratia,  lacrymarum vbertas commode reperitur. Ibi correctione pia peccatorum sarcina deponitur. Ibi cineres Apostolici, thesaurus, Pater, inæstimabilis, frequenti reuerentia visitantur. Quos quia sæpius orando requiris, te precor, licet trepidus, sed tua misericordia roboratus, vt ante sacro-sanctos cineres illos Apostolicos mei aliquando memorari digneris, qui tuorum misereri non desinis. Sanctum quoque Confessorem beatum Hugonem, dum prece supplici sæpe commemoras, vt  matri illi, quam cum tribus filiis de Francia tecum adduxisti, matrem in Marciniaco, filios eius in Cluniaco pie suscepisti, subuenire dignetur, obtineas precor. Et quia multum locutus sum, condones obsecro. In Capella beati Petri veteris nuncupata,  super altare ipsius, in pedibus Crucis,  beatorum Petri  Pauli imaginum ibidem existentium, de dictis Cineribus versus sequentes litteris antiquissimis habentur. Pastor Petre gregis, cœlestis Clauiger aulæ, Diuinæ legis tu Doctor maxime Paule: Hic quorum cineres, Domino præstante, reponi Testantur veteres, nobis estote patroni.