Igitur anno Dominice Incarnationis quadringentesimo octuagesimo quinto, indictione octava, presidente sancte Romane Ecclesie Symmacho Papa, Zenone vero Cesare imperante in republica, Clodoveo quoque primo regnante in Francia, et Gundebaudo in Burgundia inventum est atque translatum octavo Kalendas Decembris corpus almifici Martyris Benigni a beato Gregorio Lingonice urbis Episcopo, divina revelante providentia, ut refert Gregorius in libro miraculorum, qui fuit Antistes Turonorum. Quod cum digne fuisset transpositum cum adiutorio superne virtutis, ne deinceps testis Christi debitis privaretur officiis, idem venerabilis Presul edificato ei templo, ex diversis partibus ibidem adunavit multos Deo servire paratos. Fulgebant tunc per Galliam plurimi sanctitate vite conspicui inter quos erant sanctus Ioannes Abbas Monasterii quod Reomaus dicitur, nec non Eustadius, ac Sequanus sanctus huius provincie alumni: e quibus Eustadium huic loco prefuisse per aliquot annos, et subiectos sibi religiose educando rexisse certum tenemus. Unde et moriens condignam meruit sepulturam iuxta corpus sepe dicendi sancti Benigni martiris. Cui successit Tranquillus: qui quante sanctitatis fuerit crebre sanitates infirmis ex eius tumulo prestite testantur, ut refert sanctus Gregorius Turonensis in seipso expertus. Sepultus vero est ad dexteram partem sepulchri sancti Martyris Benigni, iuxta sanctam Paschasiam, iuxtaque eum posita fuit sancta Florida. Ex altera vero parte, iuxta sanctum Eustadium sepulcrum fuit sancti Hilarii Senatoris coniugisque eius sancte Quiete. Hi fuerunt progenitores supra memorati Ioannis. Et quia prefatus Gregorius Turonorum in libro de inlustribus viris, huius Hilarii quis et qualis fuerit pleniter meminit, hec tantum dixisse sufficiat.¶Quia igitur de sepultura Sanctorum pauca prelibavimus, dicendum nobis est propter aliquorum presumptuosam calumniam quomodo antiquitus cimiterium habitatorum huius oppidi constiterit. Ecclesia fuit constructa ab ipsis primordiis incepte christianitatis, quam ecclesiam ferunt a sancto Benigno sacratam in honore sancti Ioannis Baptiste et sancti Evangeliste Ioannis. Quod et alios qui ex discipulatu eiusdem Apostoli fuerunt, in ceteris urbibus quibus predicaverunt cognoscimus fecisse. Que Ecclesia ad hoc est Deo dicata quatenus ibidem per sacri baptismatis regenerationem plebes credentium transirent in filiorum Dei adoptionem, et quorum animas offerret Deo eorum corpora suo reciperet gremio. Quapropter in tantum sublimata fuit, ut sanctimonialium ibi sisteretur congregatio, et plurimi civitatis Lingonice presules hic sua corpora iusserint tumulari, videlicet ob devotionem sancti Martiris Benigni, ut quem sequebantur ordine sacerdotii eadem qua ille humo cuperent sepeliri. Unde et sanctus Urbanus unus ex eorum primis Pontificibus ibi iacuisse noscitur. Sanctus quoque Gregorius Episcopus cui sanctus Benignus se primum dignatus est manifestare, maiorum suorum sequens exemplum in hac Ecclesia se petiit tumulari, et iuxta eum dextra levaque iacent Pontifices bini. Sanctus vero Tetricus successor eius ad dexteram partem ipsius Basilice est positus. Claruit ergo per multos annos ille locus, ita ut esset nobilis Abbatia nullius subiacens dominatui, nisi solummodo Lingonum Pontifici. Sepultura itaque omnium in Divion castro intra extraque commorantium fuit antiquitus ab alveo torrentis qui per medium influit burgum, usque ad locum quo nunc est monasterium, quod testatur multitudo vasorum per illam planiciem longe lateque creberrime positorum. In huius sepulture ultimis finibus ad occidentem corpus sancti Benigni post martyrium positum fuit a Beata Leonilla, edificata super eum humili opere cripta, prout permisit temporis augustia, iuxtaque illam criptam iacuit sancta Paschasia, et ipsa martyrio per ignem consummata.¶Sanctus igitur Gregorius postquam sibi divinitus revelatum transtulit sancti martyris corpus, condignamque illi eleganti opere iussit edificari basilicam, omnem hanc terram, de qua locuti sumus, dedit sancto Benigno, constituitque ut hoc solum esset generale cimiterium, pertinens ad ius istius monasterii deinceps et in futurum. Quam constitutionem confirmavit Apostolica auctoritate Hormisda; deinde Ioannes qui post sanctum Gregorium nonus decimus prefuit Romane Ecclesie, scripto roboravit. Sergius quoque post hunc tercius, qui presumpsisset hanc transgredi sub anathematis vinculo interdixit. Cuius exemplar Epistole huic libro non pigebit suo loco inserere. Sed et alii Pontifices successores eorum, necnon et Lingonici Presules huius institucionis transgressores, et omnes qui aliquam vim vel calumniam intulerint infra prescriptam terram, vel claustrum quod coniacet in circuitu huius loci, vel familiam Sancti et servos afflixerint, excommunicationis vinculo adstrinxerunt: inter quos precipue Isaac et Geilo Episcopi, terribili imprecatione percusserunt omnes malefactores istius loci, ut Deum et omnes sanctos eius, sanctumque Benignum, in cuius rebus male agunt, habeant infensos et contrarios, nisi resipuerint et ad emendationem venerint.¶Nunc veniendum est nobis ad narrationem rei ob quam maxime ceptus est liber iste.¶Postquam, sicut diximus, sanctus Gregorius, edificato templo ad honorem Dei et sancti Martyris eius Benigni, congregationem hic adunavit monachorum, ut eis non deessent temporalia subsidia, studuit ditare hunc locum, terrarum possessionumque larga munificentia. Dedit ergo de rebus propriis et de rebus Episcopii plurima: inter que dedit potestatem que dicitur Saciacus, cum ecclesia et omnibus appendiciis, silicet villas numero XIII que sunt Corleins, Isiadus, Rumiliacus, Fraxinus, Camberia, Linerolus, Brucialis, Bruciacus, Cernadus-Vallis, Bonacurtis, Iuvenadus, Longus-Campus; istas villas cum omnibus adiacentiis, seu et omni re superposita, campis, pratis, sylvis, pomiferis, pascuis, accessis, aquis aquarumque decursibus et omnes reditus, totum ad integrum, una cum mancipiis, libertis, cum omni peculio ipsorum, una cum accolabus dedit ad servitium monachorum iure perpetuo ad possidendum.¶Hilbertus senator et comes huius provincie........ bendum et reddendum p........ sancto Benigno dedit........ cum ha........ sita in pago Senonico dedit et in pago Tornodoriensi alias possessiones quas.......... solummodo ...... villam recepimus studio et industria......... huius loci hoc tempore Rotberti regis........¶Stephano primo Trecassino comite....... Oddone itidem comite prefate civitatis data pecunia non parva de manibus diripientum traxi per dictam possessionem. Dedit in Visernaco mansa quatuor et semis qui per totidem manus.¶Igitur quoniam in principio huius libri fecimus mentionem regum qui illo tempore regnabant in Francia, et Burgundia, prosequendo nobis eorum Chronica, usque ad Guntrannum regem, qui hunc locum valde extulit, et deinceps ad Carolum Imperatorem, Ludovici Cesaris filium, qui pene collapsum reparavit hoc monasterium. Siquidem ad cognoscendas Abbatum successiones, qui per diversa hic prefuerunt tempora et que sub uniuscuiusque illorum regimine huic loco conlata sunt fidelium largitione. Episcopos quoque Lingonice Ecclesie qui circa hunc locum munificos se exhibuerunt nominatim singulos curabimus ostendere et quid ab unoquoque illorum conlatum sit in aucmentacione huius domus Dei sigillatim demonstrare.¶Igitur Childerico rege Francorum defuncto, Clodoveus filius eius successit in regnum, vir bellicosus et in armis strenuus. Anno quinto regni eius Siagrius, filius Egidii, patritius Romanorum qui in Galliis habitabat, in Suessionis civitate, quam pater eius tenuerat, residebat. Super quem Chlodoveus cum exercitu advenit atque devicit. Siagrius fugiens ad Alaricum regem Gothorum, Tolosa aliquandiu habitavit. Clodoveus legatos ad Alaricum misit, ut eum redderet, alioquin noverit sibi bellum illaturum. At ille metuens Siagrium vinctum Legatis tradidit, quem Clodoveus custodie mancipavit, regnumque eius acceptum, et omnia que illius fuerant, sue potestati subegit, eumque gladio trucidari precepit: atque ex illo die a dominatione imperii sublata est Gallia. Anno X regni sui Clodoveus commoto exercitu sibi Toringiam provinciam subiugavit: inde Gundebaudi regis Burgundionum neptem, videlicet fratris sui Chilperici filiam quem gladio interfecerat nomine Chrothildem, pulchram satis puellam et vere christianissimam, interveniente Aureliano Consiliario ac Legatario suo, in coniugem sumpsit. Nuptie Cavilonno preparantur. Venientes cum celeritate Franci Chrotichildem a Gundebaudo acceptam levantes in basterna cum multis thesauris ad Clodoveum dirigunt. Postea penitens Gundebaudus recordatus quod patrem Chrotilde matremque ac fratres interfecisset, dirigit protinus post eam exercitum, qui consequentes thesauros et basternam cuncta retentant, Chrothildis vero levata in equum a Francis ad Clodoveum evasit. Quam regali honore assumens in matrimonium perfecto amore dilexit. Habebat iam tunc Clodoveus filium de concubina, nomine Theodoricum.¶Interea Godegisilus Gundebaudi regis frater contra eundem germanum suum machinans dolum, per legatos petit auxilium a Chlodoveo, cum eum comperisset fortissimum in preliis; promittens si posset eiicere Gundebaudum a regno per eius adiutorium, tributum se illi solvere paratum. Gundebaudus vero ignorans dolum, ab eodem fratre instigatus preparat exercitum copiosum ad pugnam. Clodoveus cum Francis adversus duos reges venit, ingenti multitudine vallatus: initum est bellum super Oscaram fluvium, secus castrum, quod Divion dicitur: Godegisillus Clodoveo coniungitur, uterque exercitus Gundebaudi populum atterit. At ille sentiens dolum fratris, terga vertit, Rodani ripam percurrens Avinionem urbem ingreditur, et postea per Aridium consiliarium suum pacem a Clodoveo expeciit. Clodoveus vero cum preda maxima et Francorum exercitu, ad propria est reversus, relictis cum Godegisillo quinque millia Francis. Godegisillus obtenta victoria promissa Clodoveo ex parte implens, Viennam post Gundebaudum dirigit. Exiens Gundebaudus de Avinione resumptis viribus, Godegisillum Vienna circumdat, per aque ductum in civitatem ingrediens. Godegisillum interfecit, Francos aggregatos in unam turrim ferro trucidavit, nihil postea Glodoveo reddere disponens.¶Postea Clodoveus mittens legatum, nomine Paternum, virum industrium, ad Alaricum regem Gothorum de amicicie inter eos conditione mandavit. Alaricus vero cum per Paternum vellet Clodoveum decipere, a Paterno exploratis que circa eum erant, et thesauris eius ingenio subarratis, illusus est. Igitur Clodoveus adversus Alaricum arma commovit, et in campania Voglanense decimo ab urbe Pictava miliario Alaricum interfecit, plurima manu Gothorum trucidata, regnum eius a mari Tyrreno Ligereque fluvio, et montes Pireneos usque oceanum mare, a Clodoveo occupatum est. Et thesauros eius a Tolosa auferens, secum Parisius duxit. Per idem tempus ab Anastasio Imperatore codicellos Clodoveus rex pro consulatu accepit; cum quibus codicellis etiam illi Anastasius coronam auream misit gemmis decoratam, et tunicam blatteam. Ex illo die Consul et Augustus est appellatus. Post hec mortuus est Clodoveus rex in pace, et sepultus est in Basilica sancti Petri Apostoli quam ipse et Regina sua edificaverunt. Mortuus est autem anno V, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit vero annis XXX: fiunt a transitu sancti Martini usque ad obitum Clodovei anni CXII.¶Mortuo Clodoveo rege quatuor filii eius, id est Theodericus, Clodomeris, Childebertus, Chlotarius, regnum eius equo ordine inter se diviserunt. Sortitus est sedem Theodericus Mettis: Chlodemeris Aurelianis: Childebertus Parisias: et Chlotharius Suessionas. Theodericus habebat iam filium, nomine Theodebertum, utilem et strenuum. Amalricus filius Alarici sororem eorum in matrimonium accepit, Barcinona a Childeberto et Francis occisus est. Dani evectu navale Gallias appetunt, in regno Theoderici inruunt a Teodeberto filio Teoderici superantur, omnemque predam et vitam amiserunt.¶Gundebaudi filius Sigismundus apud Genevensem urbem, villa Quadruvio, iussu patris sublimatur in regno, habens uxorem filiam Theoderici regis Italie: unde habebat filium nomine Sigiricum. Eadem mortua aliam duxit uxorem: filium suum, quem ex priore coniuge habebat, noverce insidiis iussit interfici. Unde postea penitentiam agens, Monasterium sanctorum Agaunensium miri operis construxit, et alia plurima monasteria edificavit.¶Chrotildis assidue filios ammonebat mortem patris matrisque vel fratrum ulcisci. Quam ob causam illi Burgundias appetunt. Sigismundum et Godomarem Gundebaudi fratrem in prælio vincunt. Clodomeris Sigismundum, ad Monasterium sanctorum dum fugeret, captum cum uxore et liberis Aurelianis adducit: Godemaris terga vertens latuit; postea resumptis viribus regnum Burgundie tenet. Clodomeris iterum adverses Godomarem exercitum movet. Sigismundum cum uxore et liberis interfecit. Clodomeri ab Avito Abbate predictum est, quod fecerat Sigismundo ipsum itidem passurum. Cumque Veseruntia Franci cum Burgundionibus bellum inissent, Clodomeris capite truncatus est, deceptus ab auxiliis Theoderici, qui filiam Sigismundi habebat uxorem. Franci vero in ipso prelio resumptis viribus, Burgundionibus superatis et ad internecionem perductis, patriam eorum devastant. Chlotharius uxorem Clodomeris, nomine Gundiocam, uxorem ducit. Filios vero eius tres his nominibus Theodoaldo, Gunthario, Clodoaldo, Crotechildis alebat. Chlotharius et Childebertus fugato Godomare Burgundias occupant. Theodoricus filio suo Theodeberto cuiusdam regis filiam desponsavit, Wisegardam nomine. Teodericus XXIII regni sui anno moritur. Regnum eius Theodebertus assumsit, magnum se in omnibus et bonitate precipuum ostendit.¶Post hec Childebertus et Clotharius, ut diximus, Spanias appetunt, easque parte maxima depopulati sunt, Amalricum regem Barcinona interficiunt, sororemque suam auferunt. Cesaraugusta civitas oracionibus et ieiuniis liberatur. Teodericus Italie rex sororem Clodovei in matrimonium habuit, ex qua filiam unam cum matre reliquit. Cum mater ei regis filium sociandum provideret, a servo, nomine Traquila, accipitur. Traquila cum exercitu a matre puelle capitur, et capite truncatur: acceptam filiam mater disciplinam ei ingerens secum duxit. Filia matrem veneno interficit. Teodatus regnum Teoderici adeptus, filiam, que in matre parricida exstiterat, balneo vehementer succenso iussit includi, ibique comburitur. Unde causa compositionis quinquaginta millia solidorum Childeberto, Clothario, et Teodeberto transmissa sunt. Quod Childebertus et Teodebertus inter se dividentes, nihil ex inde Clothario dederunt. Theodato defuncto Totilla successit in regnum, quem Narsis patricius interfecit, regnumque Gothorum in Italia destructum est. Narses a Romanis per invidiam accusatus apud Iustinum et coniugem eius Sophiam, quod servitio premeret Italiam; timens secessit Neapoli Campanie, et scripsit genti Langobardorum, ut venirent et possiderent Italiam. Theodebertus rex cum exercitu Italiam ingressus, eam maritimis terminis depopulatus est, Narsetem patricium fugam versum. Postea Bucellinus Dux iussu Theodeberti Siciliam occupavit, totamque Italiam dominatus est. Magna felicitas in his omnibus fuit.¶Chlotharius de Ingunde Guntarium, Childericum, Aribertum, Guntrannum, Sigibertum, et Chlodesindam filiam habuit: de Arigunde sorore Ingundis, Chilpericum, et de Unxina habuit Chrannum. Bucelinus in Italia apud Belisarium et Narsetem Patricios sepius fortiter dicans, eos in fugam vertit, eorumque exercitum proterit. Tandem infirmatus a profluvio ventris, exercitusque suus ea infirmitate attritus, Belisario iam interfecto, a Narsete superatur et interficitur. Theodobaldus filius Theodeberti Walderatam duxit uxorem. Fuit valde iniquus suis. Secundo anno regni sui Theodebaldus obiit, regnumque eius Clotharius accepit, copulans Walderatam sibi uxorem. Eo anno rebellantes Saxones Clotharius commoto exercitu maximam eorum partem delevit; Toringiam vastans quod eis auxiliare presumpsissent. Nec multo post tempore denuo Saxones rebellantes Clotharius movet exercitum adversus eos. Saxones offerentes cuncta emendare que male gesserant, et dimidiam partem ex omnibus rebus suis, exceptis uxoribus et liberis, in compositione promittunt dare. Quod Franci accipere despicientes, sed omnes volentes interficere, inito certamine, tanta strages a Saxonibus de Francis facta est, ut mirum fuisset. Childebertus rex apud Parisius obiit, Basilica S. Vincentii, quam ipse construxerat, sepultus est. Cuius thesauros et regnum Clotharius accepit. Chlotharius pro suis peccatis que gesserat, aut negligenter egerat, ad limina beati Martini Confessoris properat; exinde Compendio villa veniens, anno LI regni sui vexatus a febre obiit.¶Chilpericus occupatis thesauris Clotharii patris sui in villa Brennaco, sedem Childeberti Parisius occupavit. Sed mox exinde repellitur. Aribertus, Guntrannus, Chilpericus, et Sigibertus regnum patris dividunt. Dedit sors Ariberto regnum Childeberti, Parisius sedem abens. Guntrannus vero regnum Chlodomeris, seden habens Aurelianis. Chilpericus regnum Clotharii, cathedram habens Suessionas. Sigibertus quoque regnum Teoderici, sedem habens Mettis. Eodem tempore Chuni Gallias appetunt, contra quos Sigibertus movet exercitum, eosque vicit atque fugavit; postea cum eis pacem inivit.¶GUNTRANNUS in Bergundia regnans, fuit rex bonus, timens Deum, eleemosinam pauperibus largiter tribuens, tanta prosperitate regnum tenuit, ut omnes etiam vicine gentes ad plenitudinem laudes de ipso canerent. Accepit primum concubinam, nomine Venerandam, de qua habuit filium nomen Gundebaudum. Post accepit Marchitrudem, filiam Magnacharii: que postquam de Guntranno habuit filium, veneno Gundebaudum, prioris coniugis filium, interfecit. Ipsa iudicio Dei filium quem habebat perdidit, et odium Regis per saginam incurrit. Ea dimissa Austrichildem, cognomento Boibilane, Guntrannus accepit uxorem. De qua duos filios habuit, his nominibus, Clotharium et Glodomere. Guntrannus instituit Celsum patricium in locum Auricolanis, virum in verbis paratum, et ad omnia promptissimum. Gens Langobardorum comitante fame et mortalitate omnem invasit Italiam, ipsamque Romanam vastatrix obsidet urbem. Quibus tempore illo Rex erat Albuinus. Hic Clotharii regis filiam, nomine Chlodosindam habuit uxorem. Mortuo Albuino Langobardi regem, nomine Clip, super se elegerunt. Haribertus rex, frater Guntranni, accepit uxorem, nomine Ingobergam. Qua relicta Merofledam, lanarii filiam accepit; et aliam pastoris ovium filiam, nomen Theudichildam, duxit uxorem: ex qua habuit filium, sed protinus moritur.¶Porro Sigibertus cum videret fratres suos viles uxores accipere, Googonem Maiorem-domus causa Iegationis ad Anagildum regem direxit, petens ut ei filiam suam, Brunam nomine, coniugio traderet. Quam Anagildus cum multis thesauris Sigiberto ad matrimonium transmisit. Ad nomen eius ornandum, est auctum ut vocaretur Brunichildis. Quam cum multa leticia atque iocunditate Sigibertus accepit uxorem. Que ipsum Gogonem continuo apud Sigibertum fecit odiosum. Ac post eadem instigante interfecit. Tanta mala et effusiones sanguinum, Brunichildis consilio in Francia facte sunt, ut Prophetia Sybille impleretur, dicentis: Veniens Bruna de partibus Ispanie, ante cuius conspectum gentes peribunt. Hec vero equitum calcibus disrumpetur. Chilpericus Gachilisindam, sororem eius, habuit uxorem; relinquens Fredegundem et alias quas habuerat uxores. Postea transcendens sacramentum quem Gothorum Legatis dederat, ne umquam eam de culmine regni degradaret, ipsam sugillare fecit. Post cuius mortem Fredegundem denuo accepit uxorem. Habebat Chilpericus de priore regina Andovera tres filios, Theodebertum, Meroveum, et Clodoveum. Sygibertus precepit Arvernis civibus Arelatam occupare. Iubente Guntranno a Celso Patricio Arverni trucidati sunt. Anathagildo rege Spanie defuncto, Leuna cum Levildo fratre regnum adsumunt. Moritur Leuna, Levidus integrum Spanie regnum tenet, habens Gadsuindam matrem Brunichilde uxorem.¶Eodem tempore defuncto Constantinopoli Iustiniano Imperatore, Iustinus ambivit imperium, vir iniquus et cupidus: ad quem Sigibertus Legatos Warnacharium, Francum, et Firminum Comitem direxit, qui pacem cum Imperatore facerent. Qui secundo anno suut reversi. Defuncto Ariberto Sigibertus regnum eius obtinuit. Prorumpentibus Langobardis in Galliis Amatus Patricius ab ipsis interficitur. De Burgundionibus multe ibidem strages facte sunt. Post Amatum Mummolus Patriciatum adsumpsit. Irruentibus iterum Langobardis in Gallias, Mummolus contra eos fortiter dimicavit, et usque ad internecionem oppressit. Pauci ex eisdem Italiam repedantur. Saxones, quos Teodebertus in Italiam miserat, in Galliis prorumpunt, apud Stuplonem castra ponentes. Multe strages per vicina loca ab ipsis perpetrantur; qui a Mummolo superantur, et in Italiam fugaciter revertuntur, amissis omnibus que predaverant. Iterum Saxones cum uxoribus et liberis in Galliis properant, ut a Sigiberto rege recepti, in locum unde exierant redirent. Venientes in territorio Avennico Mummolus protinus obviam veniens, eis Rhodanum transire non permittebat. Postea acceptis muneribus transire eos permisit. Ad Sigibertum pergentes, unde prius egressi fuerant, sunt stabiliti. Postea defuncto Clyp, Langobardorum Duces Chamo, Zaban, et Rhodanus Gallias inruperunt. Quibus obviam Mummolus cum exercitu venit, et hos tres Duces cum exercitu eorum usque ad internecionem delevit. In alio anno Mummolus cum exercitu Turonos et Pictavis, iubente Guntranno, de potestate Chilperici abstulit, et ad partem Sigiberti restituit. Multi ibidem de exercitu Chilperici, et ipsi Pictavenses sunt gladio trucidati. Taloardus et Uncio Duces Langobardorum per Hoscola in Sedunensi territorio cum exercitu sunt ingressi, ad Monasterium sanctorum Agaunensium usque accesserunt. Nimia strage Baccis-villa, non procul ab ipso Monasterio, Duces eorum exercitus a Violico et Teoderico Ducibus Guntranni sunt interfecti. XL tantum ex illis fugaciter Italiam remearunt.¶Postea Chilpericus et Sigibertus ineuntes consilium, ambo moverunt exercitum, volentes Guntrannum interficere regnumque eius adsumere. Sed voluntate Dei mutato consilio, Sigibertus super Chilpericum inruit, iam eius exercitus ad propria festinans longe aberat, cum hec cognovisset Chilpericus, terga vertens Tornacum pervenit. Sigibertus post tergum eius venit Parisius, ibique sanctum ac beatissimum Germanum Parisiorum urbis Episcopum Sigibertus cum vidisset, hec ab eodem verba prophetie audivit: Si germanum tuum ita persequi cogitas, ut eum interficere disponas, et regnum eius auferre; Scriptum est, Foveam quam fratri tuo paras, in eam cades. Cuius castigationem nolens audire cogitabat cepta perficere. Cumque Victuriaco accessisset, omnes Ruptrasii se sui ditione subiecerunt. Ansoaldus tantum cum Chilperico remansit. Fredegundis duobus pueris dolo transmissis Sigibertum interficiunt, et ipsi interfecti sunt. Resumptis viribus Chilpericus suum regnum recepit. Brunichildis [...]