Acta pro et loco Capituli generalis anno Domini millesimo quadringentesimo septuagesimo septimo. 1.   In nomine Domini, Amen. Per hoc praesens publicum instrumentum cunctis pateat evidenter et sit manifestum, quod anno a Nativitate eiusdem Domini 1477, Indictione 10a, die vero veneris post festum Nativitatis B. M. Virginis, 12a mensis septembris, hora 7a de mane vel circa, pontificatus Sanctissimi in Christo Patris ac Domini nostri Domini Sixti, Divina Providentia Papae IV anno 7°, in domo Cistercii apud Divionem sita, in mei, fratris Guillelmi monasterii de Longovado abbatis notariique Capituli generalis ultimate apud Cistercium celebrati, ac reverendorum in Christo patrum dominorum de Firmitate, de Pontigniaco, de Morimundi, de Claromonte, de Boquean, de Crista, de Nigrolacu et de Conway, ac aliorum inferius nominatorum et in testium assumptorum abbatum, necnon discreti viri Iacobi du Breucquet publici apostolica et imperiali auctoritatibus notarii subscripti praesentia, personaliter constitutus reverendissimus in Christo pater dominus Ioannes abbas Cistercii, s. th. pr., qui quidem dirigendo verba sua reverendis patribus supra et infra scriptis talia verba vel in effectum similia protulit in hunc modum : Venerabiles fratres et patres, vos scitis, quod pro negotiis totius Ordinis Cisterciensis est a sanctis patribus nostris constitutum et ordinatum, ac per Sedem Apostolicam confirmatum quolibet anno, 12a die mensis septembris apud Cistercium se congregare ad generale Capitulum celebrandum, et ut assueverunt praedecessores mei venire in hac villa ante dictam congregationem veni ut scirem a vobis, si vos vultis anno isto dictum Capitulum generale celebrare sicut fuit ab antiquo institutum. Et me offero, praesto et paratus sum facere quae ad me pertinent secundum Deum et sancta regularia nostra statuta. Qui quidem reverendi patres sincerissime dixerunt et responderunt eidem reverendissimo patri domino Cistercii in modum qui sequitur : Reverendissime in Christo pater ac domine noster colendissime, vos scitis, exigentibus guerris in regno Franciae et maxime in partibus Burgundiae, pericula quae quotidie partibus eveniunt, et miramur, quomodo vos venistis in hac villa sine personae vestrae periculo, et ideo vobis humiliter supplicamus et requirimus, ut nullum pro isto anno teneatis Capitulum, quia esset periculosum, nec Cistercium, in quo consuetum est ab antiquo et debetur secundum Ordinis instituta et scripta celebrare generale Capitulum, tum propter guerras et latrones in nemoribus existentibus et alia plurima pericula euntibus et redeuntibus forsitan accidentia, tum quia pauci sumus ad diffiniendum et tractandum negotia Ordinis, et quia sumus pro veritate informati quod habetis potestatem totius Capituli generalis, precamur vos, quatinus hoc Capitulum usque ad annum futurum continuare et prolongare dignemini, et interim usque ad Capitulum futurum omnia Ordinis negotia secundum potestatem vestram, et vobis concessam tractare et appunctare, in quo Capitulo auxiliante Deo poterimus nos et alii patres Ordinis venire et omnia quae Ordinem nostrum tangunt debite tractare. Qui quidem reverendissimus pater, auditis allegationibus supradictis protestatus est, quod ista interruptio temporis nec monasterio suo nec Ordini Cisterciensi praeiudicare possit ; ex quo se obtulit et offert omnia dignitatem suam tangentia facere tractare et adimplere, et hospitia, victualia et alia assueta in Capitulo generali apud Cistercium ministrare ; et his hinc inde dictis et allegatis, dictus reverendissimus pater de eorumdem reverendorum patrum supra et infra designatorum consilio et assensu continuavit et continuat Capitulum generale usque ad 12*m* diem mensis septembris anni futuri, scilicet 1478, continuando etiam, quantum in eo est, causas in dicto Capitulo pendentes usque ad dictam diem in eodem statu in quo sunt ; in cuius rei testimonium, ego frater Guillelmus praedictus debite requisitus hoc praesens publicum instrumentum signo meo manuali consueto una cum praenominato Iacobo notario subscripto signavi. Acta fuerunt haec, anno, die, mense, indictione, pontificatu et loco supradictis, praesentibus ibidem superius dictis reverendis patribus, necnon dominis de Maceriis, de Landesio et de Vallibus in Ornesio abbatibus testibus ad praemissa vocatis specialiter et rogatis. 2.   Reverendissimus in Christo pater dominus Cisterciensis amantissime compatiens lamentabilibus ruinis, persecutionibus et damnis Ordini passim ob defectum virilis defensionis privilegiorum dudum et recenter a Sancta Sede Apostolica gravibus cum expensis et laboribus impetratorum et Ordini indultorum emergentibus, decreverat mentem suam super possibilibus remediis tantorum malorum, patribus quos in generali Capitulo praesentis anni congregari sperabat manifestare, quatinus communi totius Ordinis assensu, consilio et labore praemissis gravaminibus, incommodis et inquietudinibus modis possibilibus obviaretur, cernens autem quod propter guerrarum discrimina, quasi nulli patrum ad ipsius generalis Capituli celebrationem accedere possint, faciendo tamen quod in se est, ne vel sic Ordinis agenda, aut per ipsum aut alios negligantur, licet inter varios tribulationum anfractus oppressus, memoriale sequens confecit, ipsumque studiose per orbem universum diversis Ordinis partibus magno cum labore destinavit, ut saltem scripto omnium patrum corda ad bonum commune Ordinis excitet et commoveat, ipsosque promptiores ad proximum Capitulum reddat ; eiusmodi autem memorialis tenor est talis : Frater Ioannes, abbas Cistercii, paternis visceribus ac ingenti charitate honori et commodo Ordinis affectus, fundamentis ruinae temporalis ipsius Ordinis succursum iri cupiens spiritualem ad aliam considerationem remittendum proponit Ordinis patribus veras et principaliores huiusmodi ruinae causas sub titulis sequentibus ut eisdem communi totius Ordinis voluntate et diligentia ocius tandem succurratur. — In primis, siquidem, experientia docente, graviora Ordinis damna emergere videntur ex defectu bonae et virilis defensionis privilegiorum Ordinis, tam apud Summum Pontificem, quam apud serenissimos dominos reges et principes temporales ac eorum officiarios, ad resistendum commendatariis et aliis infractoribus eorumdem privilegiorum Ordinis ; quae quidem diligentia non nisi magnis sumptibus fieri posset. Cum autem Ordo nihil aut parum habeat in communi, causa tanti mali videtur esse ipsa paupertas Ordinis, maxime cum non desint patres benevoli, qui mente integra corpus et vitam defensioni matris exponerent, si necessaria adminicula reciperent ; siquidem ea videtur esse totius et partium ratio ; videmus autem in quolibet monasterio particulari, imo in omni communitate, quod ubi singuli ad particulares non communes tendunt utilitates, necesse tandem et in brevi rem illam communem seu communitatem ad perditionem devenire ; per oppositum vero si spretis particularium commoditatibus omnes utilitati publicae invigilent, illam prosperari, et reflorere necesse est, sic absque dubio in nostra republica contingere existimandum, cui rei magnam romanorum scripta et acta afferunt confirmationem, sed multo maiorem primaeva ipsius Ordinis nostri institutio, observantia et augmentatio, ipse quidem vehementi omnium patrum vigente affectu ad bonum commune, Domino iuvante, brevi tempore crevit in immensum ; sic Cœlestinensium religio, quae unam omnium monasteriorum fertur habere bursam conservatur, sic Cartusiensium, sic Sanctae Iustinae congregatio, Verberatorumque seu disciplinatorum copiosa per Italiam dilatatio, cetereaque [ceterasque ] religiones et communitates statum suum conservant et amplificant, imo quidem mirabilius est tali studio et regimine pullulant omnium aliorum, qui dicuntur Minores, ex quo infallibile sumi potest argumentum, quod communis paupertas Ordinis ultra causas speciales causa primordialis et principalis est temporalis ruinae seu iacturae Ordinis, ut merito dicere possit :  infirmata est in paupertate virtus mea . — Haec autem communis paupertas temporalis paupertati spiritus multum adversa ex duobus provenisse videtur, videlicet ex indebito modo colligendi contributiones Ordinis, et de ipsis sufficientem computum faciendi, quo fit, ut a multis diebus decima aut duodecima earum pars non venerit in utilitatem Ordinis, paucissimique sint de Ordine qui sciant unde veniant aut quo vadant dictae contributiones, quapropter multi renuunt eas solvere, credentes et dicentes easdem non ad communem Ordinis, sed ad aliquorum particularium utilitatem converti. Secundo, tanta Ordinis paupertas provenire videtur ex eo quod super illa modica portione contributionum, quae levatur et recipitur, certa Ordinis monasteria levant et percipiunt singulis annis magnum censum seu redditum, quo in primis et ante omnia accepto, remoto et defalcato singulis annis super dictis contributionibus nunquam vel raro residuum contributionum ascendit ad 300 vel 400 fl. pro communibus Ordinis necessitatibus, collegiis et expensis Capituli generalis ; et ideo singulis annis existunt debita Ordinis ad Cistercium de ducentis aut quadringentis francis in magnum gravamen Cistercii, prout evidentius constare potest per computationes Ordinis, quas praefatus dominus Cistercii desiderat monstrare Capitulo generali, nec videtur eidem domino Cistercii medium quo Ordo a tantis desolationibus relevari possit, nisi super hac paupertate communi per patres Ordinis de remedio provideatur opportuno. 3.   Ipsi autem domino Cistercii zelo Dei Ordinem zelanti pro bono, relevatione et reintegratione Ordinis, ad ponendum formam et modum in praemissis videtur quoad primum esse necessarium instituere in qualibet provincia unum commissarium Ordinis ad perceptionem dictarum contributionum, quorum propinqui annis singulis, remoti autem de biennio in biennium, remotiores vero de triennio in triennium teneantur afferre aut mittere contributiones singulorum monasteriorum secundum antiquam astallationem domino Cistercii et facere summas omnes bonas ponendo in computationibus nomina singulorum monasteriorum suae commissionis, et quotas eorum iuxta antiquam astallationem ; ipse vero dominus Cistercii reddet integras computationes omnium contributionum secundum computa singulorum dictorum commissariorum declarando multum ad longum receptas singulorum dictorum commissariorum et afferendo in medium singulas computationes eorum et registrum, ut patres Ordinis, sive in Capitulo generali coram omnibus, sive coram deputatis per dictum generale Capitulum, prout singulis annis dicto generali Capitulo pro meliori videbitur clare omnia videant et cognoscant. Et hoc medio, ipsae contributiones ad utilitatem Ordinis convertentur, sicque omnia omnibus erunt nota et summae restantes servabuntur pro Ordine secundum dispositionem Capituli, sive iuxta *Benedictinam* sive aliter, prout patribus videbitur melius. Nec quocumque modo distribuentur nisi iuxta ordinationem et mandatum Capituli generalis, puta ad capiendum necessarios sumptus tam in prosecutionibus fiendis apud Summum Pontificem et serenissimos dominos reges ducesque et alios principes, ut privilegia Ordinis nuper et dudum impetrata, et ab eisdem dominis impetranda serventur et ad conservationem Ordinis effectum sortiantur, quamquam ad viriliter concordi animo omnium patrum obviandum singulis impetitoribus et infractoribus privilegiorum ac libertatum nostrarum, sive sint commendatarii sive alii nomine et ore, totius Ordinis, ita tamen quod hoc medio quoties aliquod monasterium fuerit a praefatis gravaminibus ereptum et ad manum abbatis reductum, teneatur dictas expensas vel partem, prout patribus visum fuerit, Ordini refundere ad subveniendum aliis monasteriis indigentibus ; et haec pura conscientia, absque fraude aut particularitate singulis annis a patribus in Capitulo generali disponentur, nam Cistercium iam non parum damnificatum ex propria substantia usque ad plures annos non posset amplius huiusmodi onera communia cum aliis quae in dies sustinet ferre. Tunc enim cum unus fuerit per orbem Ordinis intellectus, una voluntas, ac indissolubilis charitas, procul dubio in singulis membris consolidabitur, adversarii nostri reprimentur, sanctimonia et virtutes resurgent, et splendide florebit haec sancta religio apud Deum et homines. 4.   Ad maiorem autem praemissorum onerum deonerationem, et pro tollenda dicta temporali paupertate communi Ordinis, offert ipse dominus Cistercii, quod, si alii patres habentes praefatos redditus seu census super Ordinem quittare velint Ordini dictos census, aut saltem pro minori deinceps dictos recipere in deductionem principalis summae, tum consideratione pecuniarum dudum ab Ordine huiusmodi occasione receptarum, tum propter multas rationes et causas, quae ad hoc adduci possunt, contributionesque ad utilitatem Ordinis, ut dictum est, convertantur, ipse contentus erit reddere Ordini litteras seu monasterii super huiusmodi censu et de ipso Ordine perpetuo quittare, quo medio fiet, ut Ordo talibus debitis exoneratus, favente Domino, in brevi relevari possit, sic enim adversus infractores privilegiorum Ordinis ceterisque insecutores debita fieri poterit prosecutio in omni curia, et apud dominos tam ecclesiasticos quam saeculares. 5.   Porro quia singulis annis in Capitulo generali, in lectura summarum per Ordinem Cistercio debitarum, quorumdam nonnunquam aures tinniunt, et postmodum in sententias varias defluunt, paratus est dominus Cistercii communicare patribus Ordinis in bona charitate litteras obligatorias super eisdem debitis confectas, in quibus videre poterunt, quam iuste Ordo easdem summas Cistercio debeat, nec credunt dictus dominus Cistercii et eius conventus quoscumque patres adeo errare velle, ut dicta debita tam iuste eorum matri debita calumniari velint. Et nihilominus si aliquid obiiciatur, parati sunt religiosa patientia audire et paternis affectibus ad obiecta rationes reddere et ad omne debitum iuxta rationis regulam condescendere et se inclinare. 6.   Item, si forte aliqui tacite conquerantur super expensis annuis Capituli generalis dicendo, quod propter earum excessum nimium gravatur Ordo, modernus dominus Cistercii hucusque insequens maiorum traditiones et consuetudines in nullo errare credidit, si tamen aliquid immutandum, corrigendum seu aliter disponendum sit ad utilitatem Ordinis, hoc fieri et ordinari poterit secundum discretionem patrum, facit namque computationes dictarum expensarum articulatim, ut intentionem suam ad plenum declarent patres tam de necessariis ad usum hominum et animalium quam modo dispensandi, taliter quod si nolint sibi parari nisi panem et vinum et nutrimenta equorum nil plus praeparabitur ; et si ova, ova ; si caseum, caseum ; et de reliquis secundum discretionem eorum. Hoc tamen unum omnes scire debent, quod huiusmodi expensae potius per excessivam vastationem aut conculcationem, seu immoderatum usum familiarium dominorum abbatum, et eorum qui ad Capitulum confluunt, quam aliter aggravari solent, super quibus dominus Cistercii libenter recipiet intentionem Capituli generalis, ipsius beneplacitis et iustis dispositionibus in possibilibus morem gerere cupiens, et generaliter multis aliis tam publicis quam familiaribus curis reiectis et postpositis. 7.   Item, omnes commoditatibus Ordinis inclinati scire debent, quod anno Domini 1473, dum in Capitulo generali gravia emitterentur suspiria super ruinis desolationibus Ordinis, inter multas graves deliberationes cum remedia viderentur difficillima, sic enim ratiocinabatur a patribus, aut enim desperandum est omnino de remediis, aut sperandum ; non desperandum de misericordia et auxilio Domini Dei et sanctorum patrum Ordinis, ac aliorum Christo conregnantium ; si ergo sperandum, viriliter laborandum est, alias non esset spes. Cum autem apud Sanctissimum Dominum nostrum ac reverendissimos dominos cardinales, serenissimosque dominos reges et principes post Deum querendum sit auxilium, visum est omnibus recurrendum esse, in primis ad supremum dominum et conservatorem religionum, postmodum ad serenissimos dominos reges et principes, ne si ad eos primo consurgeret Ordo irritari posset Sanctitas Domini nostri ; ipse etiam dicere posset patrem nostrum ita de Ordine disponere, cuius bullis obtemperant, sic conclusa fuit solemnis legatio ad Sanctam Sedem, gratia cuius tunc impositum fuit gratiosum subsidium super Ordinem, et anno sequenti iterum haec omnia fuerunt in Capitulo generali repetita et confirmata, in qua legatione Cistercium damna irreparabilia reportavit, tum propter obitum optimi pastoris, tum propter aliarum rerum tam in pecuniis quam aliis mobilibus perditionem, et consumptionem, prout norunt qui negotia conducunt et vident. Quia igitur prima pars intentionis patrum scilicet quoad remedia papalia cum plurimo fructu impleta est, ut patet, per amplissimas bullas promulgatas, restat si ad intentum et succursum Ordinis procedendum sit laborare apud dictos serenissimos dominos reges et principes tria, ut videtur, apud eos facienda. Primum praesentare brevia Papae et supplicationes Ordinis, ut dicta privilegia habeant grata, et ea suis superioribus curiis inscribi et interinari faciant. Secundum est quod dent mandata multum expressa ad eorumdem privilegiorum conservationem et integram observationem, consimiliaque privilegia vel maiora auctoritatibus suis conferendo. Et tertium quod scribant Sanctissimo Domino nostro se recepisse ipsius brevia et habuisse et habere eadem privilegia gratissima, rogando ne deinceps cuiuscumque precibus aut coloribus monasteria Ordinis commendent, cum intimatione quod si alicui conferantur non admittent, nec commendatarios permittent intrare. Et ad hoc adduci possunt in exemplum magnificentissimi domini Veneti, Senenses, etc., qui nullos commendatarios recipiunt, sed abbates monasteriis praesidere volunt ; huiusmodi enim litterae principum ad Sanctissimum Dominum nostrum pernecessariae sunt, quia ut scripsit procurator Ordinis nostri de Curia hoc anno in commendando certa monasteria, cum privilegia nuper concessa allegarentur, dixerunt, quod Ordo non procuravit litteras principum ad Sanctitatem Domini nostri ; et ideo nesciunt si sit adhuc de mente dominorum principum, quod Ordo gaudeat huiusmodi privilegiis. 8.   Universi igitur domini abbates Ordinis memores plantationis et progressus Ordinis, futuris successibus providendo summis divinae charitatis flammis accensi et maiorum suorum seduli imitatores, gratiam et benevolentiam serenissimorum dominorum regum et principum, necnon quorumcumque potentum ad Ordinis conservationem aut defensionem seu potius relevationem conciliare et inclinare studeant eorum litteras favorabiles ad Sanctissimum Dominum nostrum, prout patribus cuiuscumque regni congruentius videbitur, obtineant et ad proximum generale Capitulum super his et aliis multis pernecessariis deliberaturi, si pacem ponat Dominus Deus fines nostros, festinando deferant. Qui vero infirmitate aut legitimo impedimento detenti accedere non poterunt, saltem per fidelem et specialem nuntium scriptis honestis, mentes suas super praemissis et aliis utilitatem Ordinis concernentibus transmittant. Expedit enim cum maximis deliberationibus super praemissis ac etiam super causis ruinae spiritualis in pluribus monasteriis, quam nonnulli causam ruinae temporalis assignare possent, cum divino auxilio operam dare, ipsius siquidem ruinae spiritualis causae tunc plenius aperientur et tractabuntur ; qui enim a praemissis gravaminibus se tutos aut exemptos pro nunc inspiciunt, summa cura quamdiu integri permanent praemissis concurrere debent, tum propter illam praecipuam, quam ad totum Ordinis corpus, ad matrem, ad cetera commembra oppressa astringuntur charitatem, tum quia serpente hoc morbo simili aut graviori post haec infici aut vexari magnopere sibi timere debent, saltem meminerint : Tua res agitur, proximus dum paries ardet. 