1. — Domino in Evangelio dicente audivimus esse scriptum quià regnum celorum vim patitur et violenti rapiunt illud; et alibi Scriptura docet quare regnum Dei tantùm valet quantùm habes, quamvis terrena substantia celesti glorie comparata nichil esse cumprobatur; tamen, ipso conditore jubente, qui suis dixit: Thesaurisate vobis thesauros in celo quo fur non appropiat nec tinea demolitur, scimus esse laudabile ut hi qui regnum celorum adquirere volunt, de suâ hereditate aut de suis substantiis necnon et prediis in quantùm provalent, servos Dei (et) loca venerabilia ubi serviunt Deo illi qui se ipsos mancipaverunt lege et jugo Christi tribuentes ditent; ut illorum inopia substentetur ab istorum opulentiâ; et quod de præceptis ac monitis Dei minùs adimplent, isti servi Dei ad integrum perficiant, regnumque Dei eis aperiant; et orationibus sanctis psalmisque et missis ritè celebrantes sacrificia, necnon Deo placita pro bona sibi facientibus offerentes, portionem eis adquirant in terrâ viventium, adjuti precibus et meritis sanctorum quos heredes ac testes faciunt dùm adhuc sunt superstites. 2. — Quapropter ego unus ex Christicolis, Artaldus nomine, volens in resurrectione sanctorum partem habere per remedium anime mee et patris mei Archibaldi, matrisque mee, vel omnium illorum de quorum parentelâ progenitus sum, dono aliquid de honore quem videor tenere, qui in meam partem de fraternitate meâ evenit, hoc est, ecclesias duas que conjacent in pagum Augustodinum, quarum una nuncupatur Maturnis; de ipsa ecclesia dono hoc quod ad fedus presbiterale pertinet ex toto, sicut Hugo archipresbiter tenet ità dono, ad locum qui Crozontius vocatur, qui est constructus in honore Sancte Trinitatis, et sancte Dei Genitricis Marie, et sancti Michaelis Archangeli, ac sanctorum Vincentii atque Cyrici martirum, sine ullâ contradictione, laudantibus amicis vel propinquis meis. Ipsam ecclesiam dono, sicut jàm dixi, ad locum præfatum et Monachis ibi Deo servientibus, propter vitam æternam, ut eam mihi Deus concedat et pro animabus illorum quos superiùs nominavi. 3. — Denominare volo hoc quod dedi, scilicet oblationes, sepultura, baptisteria, ac decimum qui pertinet ad presbiterum et offeren..... et terras Sancti Johannis et Sancti Saturnini. Item que pro vitâ celesti, laudantibus amicis nostris, donavi ad ipsum locum jàm dictum medietatem alterius ecclesiæ quæ dicitur Ageblas, totam medietatem que ibi exierit tàm in offerendis quàm sepulturis necnon baptisteriis et decimis ad fedus presbiterale pertinentem, sicut isdem Hugo presbiter tenet. His autem presentibus firmata est Carta et donatio ista. S. Domnus Agano episcopus; S. Gerardus Mauret. S. Letaldus de Verneto. S. Durannus de Monte Melardi. S. Fulchonis Frissin. S. Duranni filii Cherardi. 4. — Igitur ego in Dei nomine Vigo Leblanc (Loblancus), laudo et affirmo sancte et individue Trinitati, et Beate Dei Genitrici Marie, sanctoque Rigaldo, monachisque ipsius loci habitantibus hanc donationem quam frater meus Artaldus fecit.... pro remedio anime mee vel pro antecessorum meorum, ut et nos vitam obtineamus eternam. S. Gerbald. de Villone, S. Lambert de Montebohon, S. Bernar Morel. Qui istam Kartam calumpniaverit et donationem istam presumpserit infringere, non valeat quod malè cupit invadere; sit superatus in mallo, maledicatur insuper à Domino Deo omnipotente, et à Sanctâ Mariâ, et omnibus Sanctis Dei; et cum Dathan et Abiron, et cum hereticis et scismaticis, et omnibus illis quorum pars et memoria non memorabitur. Omnes maledictiones que fuerunt dicte in monte Hebal veniant super illum qui hanc Kartam calumniaverit, nisi ad emendationem venerit. Firmata est et facta Carta ista anno ab Incarnatione Domini mlxvii, mense julio, feriâ vi.a, festo Sancti Jacobi et Sancti Christophori, lunâ xxii.a, regnante Philippo, rege Francorum. Data per manus Heustorgii et Hugonis monachorum. 5. — Ego igitur suprànominatus Artaldus, dono ad locum sancte Marie, sanctique Rigaldi de Aveza et monachis ibi Deo servientibus unum mansum in villà que dicitur Vissellaris, cum pratis et paschuis et silvis atque molendinis, et omnia que ad illum pertinent; totum ex integro dono ut monachi ipsius loci habeant in perpetuum; amen; scilicet, pro redemptione anime mee et anime patris vel matris mee, et animabus omnium fidelium defunctorum, ut nos et ipsi vitam consequamur æternam. Ego ipse Artaldus hoc donum augere volo. Unum ex meis servis qui nominatur Johannes ad supradictum locum Deo omnipotenti et beate Marie in servitium trado et concœdo, ut monachi ipsius loci habeant et faciant quodcumque voluerint. S. Girbaldo Viridi. S. Lambert de Montebohon. S. Teotardo Vicheio. S. Artaldo Votai. S. Duranno Cacipol. 6. — Ego igitur Durannus de Monte Malard et Fulco frater meus, donamus nostram partem decimationis de Molneto ad locum sancte Trinitatis et sancte Marie, sanctique Michaelis Archangeli et sanctorum Cirici et Vincentii, et monachis ibi Deo servientibus, pro redemptione animarum nostrarum, et pro omnibus fidelibus Christi vivis et defunctis, ut nos et ipsi vitam consequamur æternam. Amen. V. S. Maris..... donavit Artald. Nero..... Quisquis verò hanc donationem adversare voluerit, sit maledictus à Deo omnipotente et beatâ Mariâ et omnibus Sanctis Dei, nisi resipuerit et ad satisfactionem venerit, amen, amen. Fiat, fiat. Ego autem Fulco dono servitium vichariale ad ipsum locum Domino Deo omnipotenti et beate Marie et monachis ipsius loci ut faciant quodcumque voluerint. Totum autem ex integro dono et laudo. S. Duramno de S.to Bonito, S. Artaldo (Le Blanc), S. Amblard nepote suo. Juria verò appendaria Avisellar cum prato uno dono, ut ipsi et unum habeant sine contradictore. 7. — Jàm verò labente seculo, universosque per innumerabilia sibi scelera implicatos secum trahente, debemus cavere ab ejus callidâ seductione, ammoniti à patribus, presertim cùm ignoremus finem nostram per innumerabiles........ quotidiè propinquare. Idcircò plurimùm compuncti, sicut Dominus dicit, quod multi ab Oriente et Occidente venient et recumbent cum Abraham, etc., per diversos ramos caritatis, alii hospitalitatem sectantes, alii jejuniis et orationibus et variis abstinentiis corpora sua domantes, alii non ista facientes, sed alendo facientibus semetipsos baptisantes; de quorum numero et exemplo divino nutu inspirati, et, ut ità dicam, à Spiritu sancto edocti; ob hoc igitur ego Artaldus et Ugo frater meus, et Girbaldus viridus atque fratres mei Gerardus, Stephanus, Albinus et Guillemus, filii ac nepotes, vel consanguinei pro honore et amore Domini nostri Jhesu Christi, et beate Dei genitricis Marie, et beatorum Angelorum atque Archangelorum, et beatorum Patriarcarum, Prophetarum, Apostolorum et Martirum, Confessorum et Virginum, Monachorum et omnium celestium Virtutum, damus ecclesiam Sancte Trinitatis et beate Dei genitricis Marie et sancti Michaelis archangeli atque beatorum martirum Cirici et Vincentii atque Julite consecratam: scilicet pro redemptione animarum nostrarum vel pro parentum, antecessorum nostrorum, et pro eorum qui ex nostro sanguine exierint; sed et etiam tàm pro vivis et defunctis, ut et nos vitam consequamur eternam. Hoc etiàm Gerardus de Pereriis et Ugo Tolvacha, et Girbaldus, et Artalt. Morel, et Gaufredus de Frotgias, et Durannus, et Fulco, vicarii de Monte Malard, et Ber. de Monte alio, et Nathalis Cellarius, qui fedales eramus hujus ecclesie, simili modo concedimus vel donamus quidquid ad nos pertinet ex hoc beneficio, Deo et beate Marie genitrici ejus necnon et beato Austremonio Iciodorensis monasterii patrono, et beato Rigaldo amico et fidelissimo Deo Avezehensis silve avocato; totam namque terram que in circulo montis sita est que Crosontius locus vulgò dicitur, ad integram sicut ad nos pertinet, Deo et genitrici ejus et sanctissimis Martiribus Austremonio, Cirico atque Vincenti concedimus et legali donatione sine ullo contradictore donamus. 8. — Ego verò Artaldus totam meam essertariam dominicam et totam terram que fuit pendens de Meledas, et alium mansum Avisellar; et Durannus, servitium vicariale, et duos modios vini a Chainat; omne verò quodcumque acquirere potuerint habitatores istius loci sub abitu monachili cum fidelitate, sancte Dei genitrici ac virgini Marie, sanctoque Austremonio et beato Rigaldo concedimus, laudamus atque ex integro firmissimâ donatione corroboramus sine ullo contradicente. Ego Artaldus qui hanc cartam fieri et firmare rogavi simul cum Ugone fratre meo, et Girbaldo virido, et Gerardo, Albuino atque Stephano et Guillelmo; qui et isti tres decimam suam dederunt, ex quorum aloditio et beneficio hec donatio nostra est. S. Domnus Agano episcopus, qui hanc ecclesiam consecravit, qui et ipse interdictionem posuit quod omnis homo qui ibi malefactum per vim fecerit, auctoritate Domini et suâ maledictus sit. S. Rainerii de Villion, S. Robbert Saltel, S. Girbald. Viridi, qui decimam de Molnet dedit. S. Girard, S. Ascheduni..... S. Durant de Monte Malart et Fulconis qui dotalitium ecclesie fecerunt. S. Durant de S.to Bonito, qui et ipse similiter dotavit. S. Bernoart, qui et ipse similiter dotavit. S. Durant Chacipol. S. Artald. de Sale. Signante Gauffredo filio suo cum aliis fratribus suis qui et isti caluminabant hanc domum, et eamdem donationem adfirmant Deo pro debitis suis. S. Mainfredus, S. Durant....., S. Dominico et Beli et Durant la Charal, S. Vuitbaldo et Constancio fratre suo, S. Durant (Grioth). Isti sex dotaverunt ecclesiam de terrâ que ad Quercum dicitur. 9. — Si quis verò hanc cartam calumpniare voluerit et cumvictus sua calumpniâ fuerit, eâ dampnatione quâ fuit Judas qui tradidit Dominum, Anna et Caïphas; similis eorum permaneat. Et hæc carta sub stipulatione subnixa firmâ ac stabilis permaneat. Quisquis ergà istam donationem adversarius esse temptaverit, feriatur verbo divine auctoritatis, scilicet, excommunicatione beati Petri apostolorum principis, et omnium Apostolorum atque Evangelistarum et omnium Sanctorum Dei, nisi resipuerit et ad satisfactionem et emendationem venerit. Fiat, fiat. Et carta nostra valeat. Amen, amen. Facta hec carta, anno ab Incarnatione Domini millesimo sexagesimo septimo, indictione quintâ, epactâ iii, terminus paschalis iiii nonas aprilis. Concurrens vii, dies paschalis vi° idus aprilis. Luna xxa fr. iiii, hoc est nonas aprilis. Hæc Carta scripta est, et consecratio istius ecclesie facta est antè, hoc anno, ii nonas decembris infr. ii. 10. — Stephanus de Molino dedit ad locum qui nominatur Crozantius, monachisque illius loci, pro remedio anime sue mansariam unam in villâ Milletis, laudante Artaldo de cujus capite est. Isti præsentes fuerunt; Durannus et Fulco, fratres, et Raimundus de Chavann. et multi alii qui ad concilium convenerant. Gauzfredus de Frotgias dedit ad ipsum locum Crozontium, in bosco qui dicitur Chasagnia Ainunaldi divisionem et partem illam quam habebat sine ullâ contradictione pro salvatione anime sue. Facta est ista donatio in die festivâ sancti Cirici. Ego verò Artaldus suprà scriptus dono ad locum Sancte Trinitatis et Sancte Marie et Sancti Rigaldi de Avesâ unam mensam; quod debebant mihi monachi de duobus ecclesiis suprà scriptis dono atque transfundo ad locum antè jàm dictum, ut habeant et possideant monachi ipsius loci et faciant quodcumque voluerint; S. Girbaldo Viridi. S. Ugo Morel. S. Ugo Rufo. S. Alteri. S. Agnone Fabro. S. Domni Ugonis abbatis, per cujus manus omnis hec donatio et hec carta facta est. Ego ipse Artaldus laudo et hanc donationem fatio ut si quis ex fedalibus vel propinquis meis aliquam rem donare voluerit laudo, ad locum Sancte Trinitatis et Sancte Marie et Sancti Rigaldi. Quisquis verò hanc cartam adversarius esse temptaverit, feriatur verbo divine auctoritatis, scilicet excommunicatione apostolorum Petri et Pauli, et omnium sanctorum Dei, nisi ad satisfactionem et emendationem venerit. Fiat, fiat! Amen. AU VERSO EST ÉCRIT: 11. — (1.°) Ego Bertelina et filius meus Gerardus, concedimus, laudamus partem Franchisie mee de terrâ Fonte Mauro, Sancte Trinitati, et Sancte Marie virgini, et monachis Deo servientibus, ut nullus molestiam deinceps faciat ex nostris hæredibus. Quòd si quis fecerit, sit illi pars in inferno cum Dathan et Abiron, nisi resipuerit. S. Bertelene et Girardi, filii ejus. S. Evardi. S. Alberici. S. Arnardi. S. Alterii. S. Ermenaldi, prioris. (2.°) Notum sit omnibus cœnobitis, prelatis atque subjectis, in ecclesiâ que est in honore summe Trinitatis, sancteque Dei Genitricis, necnon Sancti Rigaldi (de Avesâ) dicata degentibus, quòd Artaldus, miles, ipsi ecclesie et famulis Dei ibidem servientibus omnia que sunt in kartâ alterius parte descriptâ concessit, pro remedio anime sue, et pro animabus parentum suorum defunctorum, ut eis Dominus concedat vitam et requiem sempiternam. Quùm verò iteratio confirmatio est, posteà pro amore et precibus domni Landrici presulis in cujus episcopatu illud cœnobium habetur, idem quod fecerat donum redintegravit, et confirmavit, ut stabiliùs et firmiùs in eternum permaneret. (3.°) Hæc carta de Crozontio et de Maturnis ecclesiâ et ecclesiâ de Giblas et de quinque mansis hibi pertinentibus, duos Arvissellar, iii Amelletas, cum conservitio vicariali, de his quinque mansibus, Ego Artaldus qui totam hanc cartam dictavi, et scribere rogavi. Ità verò ut scriptum est, in hâc chartâ laudo et affirmo. Ego igitur in Dei nomine Fulco de Monte Malard totum servitium vichariale Domino Deo omnipotenti ad ipsum locum dono. Hic in ipsum verò i appendariam et i pratum.... item dono. S. Duranno de Sancto Bonito. S. Ugone. S. Duranno Cachipol. S. Girard (Tapin).