Et quia semel Hispanias ingressi sumus, quod in eisdem partibus de re simili contigisse ibidem constituti audiuimus, prætereundum nō est. Est in Hispanicis partibus nobile  famosum Castellum, quod  propter congruum situm,  fertilitatem adiacentium terrarum,  multitudinem inhabitantium incolarum, quibus reb. proxima Castella exuperat, vt æstimo non incongrue Stella vocatur. In hoc castello quidam Burgensis fuit, qui Petrus Engelberti vocabatur. Hic strenuitate famosus,  secularibus rebus abundans, totam vsque ad senium fere vitam in seculo duxit. Tandem tactus ab illo, qui spirat vbi vult, seculo renunciauit, atque in monasterio quod apud Nazarum sub Cluniacēsi iure  regula constructum est, habitum monasticæ professionis suscepit. Quo, cum ego post duos annos conuersionis eius peruenissem, audiui eum memorandam visionem narasse, cuius quidem fama ad nos ante peruenerat, sed quis esset eius relator non dixerat. Hoc cum accepissem, vbi esset tantæ visionis relator sollicitus inquisiui, atq. eum in quadam cella Nazarensi monasterio subdita satisque contigua, commorari audiui. Ad quem locum cum me itineris necessitas perduxisset, vidi hominem cui  ætatis maturitas,  morum grauitas,  cunctorum attestatio, ipsaque niuea canicies, fidem integram constanter præbere suadebant. Omnem tamē dubietatis scrupulum tam a corde meo quam a cordibus omnium excludere volens coram venerandis episcopis, Olorensi  Oximensi, coram sociis nostris, multæ religionis  scientiæ personis, ac quibusdam aliis eum conueni,  quod veritas perdat omnes qui loquuntur mendacium ostendens, multaque similia ad eum ne mentiretur deterrendum adiungens, vt quod certum de visione illa sciebat narraret, non solum admonui, sed etiam in virtute obedientiæ, quam mihi vt monachus abbati subditus debebat, iniunxi. Ad quod ille quod adhuc prorsus nos omnes latebat adiiciēs, Ego, ait, istud quod a me quæritis ab alio nō accepi, sed ipse propriis omnia oculis vidi. Quo audito, multo magis exhilarati sumus habentes iam non alienorum verborum relatorem, sed rei ipsius certissimum inspectorem. Vnde magis magisque ad quærendū instigati,  ad audiēdū intēti, morā pati vltra nō potuimus, sed vt quod viderat enarraret, eū omnes cōpellere cœpimus. Volo autem eū loquentē introducere, vt quicunq. hoc legitis, vel auditis, non solum sensum verborum, sed  ipsa verba ab eius ore vos putetis audire. Tempore, inquit, quo rex Arragonēsis Alfonsus, regnū maioris Alfonsi Hispaniarum regis iam mortui obtinebat, contigit vt contra quosdam qui in regione, quæ Castella dicitur, ei repugnabant exerci tum commoueret,  vt de singulis regni sui domibus, singuli illuc pedites vel equites dirigerentur, edicto sanciret. Eo præcepto coactus, vnum ex mercenariis mercede mihi seruientibus Sancium nomine, ad exercitum destinaui. Paucis post diebus decursis, omnibusque qui expeditioni illi interfuerant, ad propria redeuntibus, ipse quoque domum reuersus est. Non longo deinceps tempore elapso, more humano morbo correptus, nec diu cum morbo luctatus, defunctus est. Inde post quatuor fere menses ex quo e vita recessit, dum apud Stellam in domo mea hiemali tempore iuxta ignem in lecto iacerem, subito iam dictus Sancius circa mediam noctem mihi adhuc vigilanti apparuit. Qui igni assidens  carbones quasi ad calefaciendum vel ad clarificandum huc illucq. reuersans, multomagis se mihi cognoscibilem demonstrabat. Erat autem nudus  absque omni vestitu, excepto paruo vilique tegumento, quo velut inhonestiora corporis obuelabat. Quē cum vidissem, quis, inquam, es tu? At ille humili voce, ego sum, inquit, Sancius famulus tuus. Quid, inquā, hic agis? Vado, inquit, Castellam, iterque meum multus exercitus comitatur, vt vbi deliquimus, ibi  delictis pœnas debitas exsoluamus. Et cur, inquam, huc diuertisti? Est, inquit, mihi spes veniæ,  si misereri volueris, celeriorem mihi requiem comparare poteris. Quo, inquam? Quando, inquit, nuper expeditioni, quam nosti, interfui, hostili inuitatus licentia, ecclesiam quandam cum quibusdam sociis inuasi, quæ intus inuenta sunt diripui, vestimenta insuper sacerdotalia mecum rediens asportaui. Pro quo specialiter diris pœnis subactus affligor,  remedium a te sicut a Domino meo, quantis possum precibus imploro. Nam poteris mihi subuenire, si beneficiis spiritualibus me studueris adiuuare. Rogo insuper dominam meam vxorem tuam ex mea parte, mea functus vice depreceris, nec octo solidos quos pro seruitio meo, mercenario iure mihi debebat, reddere iam moretur,  quod necessitatibus carnis si aduiuerem reddidisset, animæ meæ longe amplius his egenti erogando eos pauperibus largiatur. Iam ego tali eius collocutione multomagis animatus, Quid, inquam, de conciue nostro Petro de Iaca nuper defuncto actum est? Rogo vt si quid de illo nostri, aperias. Illum, ait, opera misericordiæ, frequenter quidem, sed maxime præteritæ famis tempore pauperibus impensa, beatorum requiei adiunxerunt,  vitæ æternæ participem effecerunt. Cumque eum tam prompte  facile mihi respondere audissem, adieci. Et de Bernerio alio conciue nostro, ante paruum tempus similiter vt nosti defuncto, aliquid tibi notum est? Illum inquit, infernus possidet, quia ad dirimendas lites  iudicio terminandas huic villæ prælatus, multa sæpe muneribus aut gratia illectus iniuste iudicauit,  quia cuidam pauperi viduæ quodam tempore baconem vnum qualecunque vitæ eius subsidium crudeliter auferre non timuit. Tunc longe amplius ad maiora quęrenda animi feruore succensus, adiunxi. De rege nostro Alfonso ante paucos annos defuncto, tibi aliquid notum esse potuit? Ad hæc quidam alius in fenestra capiti meo proxime superposita residēs, Noli, ait, hoc ab isto quærere quod ignorat, quoniam recens eius ad partes nostras aduentus hoc ei notum fieri nondum permisit. Mihi vero, cui a die obitus mei quinquennalis cum huiusmodi spiritibus mora, plura quam isti nouiter nota fecit, quod de rege quæris, ignotum esse non potuit. At ego rursus nouæ vocis auditu attonitus, ac videre cupiens vocis auctorem, conuerti oculos ad fenestram, adiutusque lunæ splendore, quæ lumine suo omne tunc domus spatium clare illustrabat, conspicio hominem in inferiori fenestræ margine residentem. Quem in eodem habitu, quo alium videram, cernens,  tu, inquam, quis es? Ego, inquit, huius quē aspicis socius sum,  Castellam cum isto  multis aliis proficiscor. Et tu, inquam, de rege Alfonso, vt dicebas, aliquid nosti? Noui, inquit, vbi fuerit, sed vbi modo sit nescio. Nam aliquādiu tormentis acribus inter reos excruciatus postmodum a Cluniacensibus monachis inde sublatus est. Exinde vero quid de eo factum sit, prorsus ignoro. Hic dictis ad socium qui igni assidebat verba conuertens, ait. Surge,  iam iter incœptum peragere incipiamus. Ecce enim iam omnes vias, quæ intus vel extra castellum sunt, subsequens nos exercitus sociorum impleuit,  iam multis velocissime prætergressis, vbi festinanter eos sequi debeamus, vrgemur. Ad hanc vocem Sancius surrexit,  flebili voce quod prius rogauerat ingeminans, Rogo, inquit, Domine, ne mei obliuiscaris,  vt dominam meam coniugem tuam, quatenus quod corpori debebat miseræ animæ meæ restituat, oro sollicitus exhorteris. His dictis, statim vterque disparuit. At ego mox coniugem iuxta me in lecto dormientem, citata voce exsuscitans, priusquam ei quod videram vel audieram narrarem, interrogaui vtrum aliquid Sancio communi nostro mercenario pro mercede deberet. Qua respondente quod ego nondum ab aliquo nisi a mortuo audieram, se videlicet eidem Sancio adhuc octo solidos debere, nequaquā vltra dubitare potui, cui fidē omnimodā  mortui relatio,  mulieris confirmatio conferebant. Facto mane, octo illos solidos a coniuge accipiens,  de meo quod congruum visum est addens, pro eius qui apparuerat salute, pauperibus distribui,  sacrarum Missarum adiutoria, ei a sacerdotibus mea prece  studio impensa, ad pleniorem peccatorum eius remissionem adauxi, hanc tam claram  commendabilem visionem, velut verbum e verbo exprimens, ad ædificationem fidei  morum tam modernis quam posteris fideli scripto transmisi,  quanta cautelā mortalibus necessaria mortuorum ipsorum testimonio declaraui. Non parum autem, immo maxime veritati huius visionis attestatur, quod a mortuo dictum est, Alfonsum Regem a Cluniacensibus monachis sublatum,  a tormentis consimilium reorum ereptū. Nam quod omnibus pene Hispanis  Gallis propulis notum est, idem Rex Cluniacensis ecclesiæ magnus amicus  benefactor extitit. Vt enim innumera alia pietatis opera eidem monasterio ab eo impensa taceam, magnificentissimus  famosus Rex censualem se regnumque suum Christi pauperibus eiusdē Christi amore fecerat,  tā a se quam a patre suo Fredelanno constitutum cēsum, ducentas .s.  xl. vini vncias singulis annis Cluniacensi ecclesiæ persoluebat. Pręter hæc duo Monasteria in Hispaniis ex proprio construxit, alia a quibusdam aliis personis construi permisit,  vbi construerētur adiuuit: in quibus Cluniacēses monachos ponens,  vnde omnipotenti Deo regulariter seruire possent, regia liberalitate affluenter largiens. Et pene mortuum monasticæ religionis feruorē ex parte in Hispaniis reparauit,  sibi hoc studio post regnum temporale, regnum etiam sempiternum, vti dignum est credere, comparauit. Obtemperauit benignus regis æterni præcepto faciens sibi amicos de mammona iniquitatis, a quibus amicis finita regni villicatione, secundum iam dictæ visionis tenorem,  a pœnis ereptus,  in æterna tabernacula susceptus est. Quid enim magis illi misericordi iustitię congruere potuit, quæ reddit vnicuique iuxta opera sua, quam vt ab his eripi videretur quibus subuenerat? ab illis ei misericordia impenderetur quibus misertus fuerat? ab his beatæ vitæ restitueretur, quorum in miseriis præsentibus vitam, largis subsidiis sustentauerat? Vere non fallax vox de cælis a Iohanne audita, opera mortuorum sequuntur illos, quod in isto non rege apparuit, quem per opera misericordiæ velut per eos quibus impensa est, a tormentis eripuit,  requiei beatorum spirituum sociauit.