Responsio contra id, quod dicunt hæretici, paruulos non posse baptizari. ET, o dicti homines, insipientibus  indoctis nunc tandem quod intelligere hactenus non potuerant exponentes, itane desipuere præterita secula, vt tot millibus paruulorum per mille  eo amplius annos illusorium baptisma tribuerent,  a Christi temporibus vsque ad vos, non veros ei Christianos, sed phantasticos crearent? Siccine cæcatus est orbis terrarum, tantaque hucusque caligine inuolutus, vt ad aperiendos oculos suos,  ad tam diuturnam noctem illustrandam, post tot Patres, Martyres, Pōtifices,  vniuersarum Ecclesiarum Principes, vos tandiu expectarit,  ad corrigendum longum errorem suum, Petrum de Bruis  Heinricū eius asseclā, velut Apostolos nouissimos elegerit? Itane vsque ad nouos seculi reparatores mundus periit,  apud filios lucis  veritatis omnia in tenebris  falsitate gesta sunt, vt cum pene omnes nostræ ætatis vel memoriæ in infantia baptizati sint,  Christianū nomen assumpserint, ac congruo tempore in diuersis gradibus Ecclesiæ prælati sint, nullus Episcoporū Episcopus, nullus Presbyter, nullus Diaconus, nullus Clericus, nullus Monachus, nullus vt sic loquar, ex tam innumerabili numero saltem Christianus fuerit? Nam qui Christi baptismate baptizatus non fuit, Christianus non fuit. Si Christianus non fuit, nec de clero, nec de populo, nec de Ecclesia esse potuit. Quod si ita est, quanta absurditas sequatur manifestum est. Cum enim tota Gallia, Hispania, Germania, Italia, ac vniuersa Europa, a trecentis vel quingentis fere annis nullum nisi in infantia baptizatum habuerit: nullum Christianum habuit. Si nullum Christianum habuit, nec Ecclesiam habuit. Si Ecclesiam nō habuit, nec Christum habuit. Si Christum non habuit, certum est quia periit. Periere igitur Patres nostri, quia in infantia nō potuerunt Christi baptismate baptizari. Peribimus  nos, qui viuimus, qui residui sumus, nisi post Christi, etiā Heinrici baptismate baptizemur. Detrahentur de supernis cœlorū vsque ad ima infernorum innumerabiles Sācti, quos in infantia baptizatos,  vita sanctitate,  mundus testimonio,  diuinitas miraculis commendarat. Efficientur collegæ dæmonum, qui erant socij Angelorum,  qui iam pro piis laboribus æternam perceperant vitam in mortem subito ruent perpetuam. Dies festi nostri conuertentur in luctum, sabbata in opprobrium, honores in nihilū. Quis ista ferat? quis audiat? quis non aut aures obturet, aut in nouos hęresiarchas cū toto, quem dānare laborant, mūdo insurgat? Sed venite, venite, inquam, ad me vos, cum quibus mihi sermo est, venite  resipiscite a tanto prodigio, magisque eligite ab Ecclesia Dei discere vera, quam per erroris spiritum docere falsa. Dicite paruulis nostris nullatenus fidem, qua saluentur deesse, quia non possunt dici filij infideles, pro quibus interuenit matris Ecclesiæ fides. Sed scio quia hoc deridetis,  aliena fide alium posse saluari, cum multa inter rusticos  imperitorum greges subsannatione negatis. Ad quam vestram brutam  impiam hæresim refellendam, innumera mihi doctorum Ecclesiasticorum testimonia suffragantur, sed vestra auctoritas  sapientia tanta est, vt eos coram producere non præsumam, maxime cum didicerim, Hilariū, Ambrosium, Augustinū, Hieronymum, Leonē, Gregorium,  cæteros iudicio maiestatis vestræ esse damnatos. Cumque Latinos omnes  a cathedra Doctorum,  a regno cœlorum excluseritis, nescio si Græcis vel alterius linguæ hominibus peperceritis. Quod si forte vel illi sobrietate vestri examinis peremptoriam sententiam euadere potuerunt, mihi quid? Quantum ad præsens negocium spectat, aut parum aut nihil prodest, cum homo tantum Latinus, peregrinæ linguæ, quam ignoro, testimoniis, quibus vos aut conuertere possim aut conuincere, vti non valeam. Viderint Catholici huius operis lectores, quid pro solo isto, quod nunc commemoraui Capitulo, mereamini, qui Ecclesiam Dei armis suis spoliare,  inter hostes inermē constituere decreuistis, immo quantum ad vos, iam telis  gladiis hostilibus exposuistis. Sed quoniam non inuehendi, sed disputandi ad præsens contra vestros errores officium suscepi, reprimendus est sermo,  vobiscum auctoritate pariter  rationę agendum. Vnde quia sanctis Ecclesiæ Doctoribus fidem præbere dedignamini, ad purissimum riuulorum omnium fontem mihi est reuertendum,  de Euangelicis, Apostolicis, seu Propheticis dictis, testimonia, si tamen vel illa suscipitis, sunt proferenda. Videndum est, vtrum hi, qui tantis orbis terrarum Magistris non cedunt, saltem Christo, Prophetis, vel Apostolis adquiescant. Hoc ideo dico, quoniā nec ipsi Christo, vel Prophetis, aut Apostolis, vos ex toto credere fama vulgauit, ipsique maiestati veteris, ac noui Testamenti, quæ iam ab antiquo totum orbem subdidit, vos detrahere, si tamen verum est, indicauit. Sed quia fallaci rumorum monstro non facile assensum præbere debeo, maxime cum quidam vos totum diuinum Canonem abiecisse affirment, alij quædam ex ipso vos suscepisse contendant, culpare vos de incertis nolo, sed necessario totum Canonem, qui ab Ecclesia suscipitur, vos suscipere debere certis auctoritatibus probo. Probatio totius noui Testamenti ex Euangelio. Si enim, quod omnes affirmant, Euangelium etiam tantum suscipitis, necessario, vt dictum est,  reliqua omnia suscipietis. Nec enim potestis Euangelio credere,  de his, quæ idem Euangelium suscipit, dubitare. Et quoniam totus textus cœlestis oraculi, quo Deus aut per se, aut per alios hominibus locutus est, in veteri  nouo Testamento consistit, veniat primo ad mediū nouum Testamentum, nō quia prius est, sed quia dignius est. Quod idcirco Testamētum dicitur, quia sicut vetus vituli morte  sanguine dedicatum est, ita nouum morte  aspersione sanguinis Iesu Christi cōsecratum est. Eius principium sanctū est Euangelium, cui sicut Catholici, sic  vos, vt fama consonans probat, integram fidem,  debitam reuerentiam exhibetis. Ea propter eo tam apud vos, quam apud nos in sua diuina  stabili dignitate manente, ad Euangelicos  Apostolicos libros sermo transeat, eosque ex ipso Euangelio Euangelicos vt dixi  authenticos comprobet. Horum primus liber Actuum Apostolorū est, quem vere totum, Euangelicum,  post Euangelium præcipuæ auctoritatis esse, cum multa vndique consonent, hinc in primis  maxime ostenditur, quod non alium quemlibet, sed ipsum Euangelistam scriptorem habuisse probatur. Nam ille cæteris studiosior humanitatis Christi relator Lucas eum cōscripsit. Fatetur hoc ipse in ipsius libri exordio, cum scribens Theophilo, ad quē  Euangelium ante scripserat, ait. Primum quidem sermonem feci de omnibus o Theophile, quæ cœpit Iesus facere  docere, vsque in diem, qua præcipiens Apostolis per Spiritum sanctum, quos elegit, assumptus est, cuius primi sermonis, hoc est Euangelij exordium, tale est. Quoniam quidem multi conati sunt ordinare narrationem rerum quæ in nobis completæ sunt, sicut tradiderunt nobis, qui ab initio ipsi viderunt,  ministri fuerunt sermonis, visum est  mihi assecuto a principio omnia diligenter ex ordine tibi scribere optime Theophile, vt cognoscas eorum verborum de quibus eruditus es, veritatem. Hoc vt dixi, primi sermonis eius exordium est. Finis vero talis, qualem eum in secundo sermone se dixit fecisse. Vsque in diem, inquit, qua præcipiens Apostolis per Spiritum sanctum quos elegit, assumptus est. Eduxit, inquit, eos foras in Bethaniam,  eleuatis manibus suis benedixit eis. Et factum est dum benediceret illis, recessit ab eis,  ferebatur in cœlum,  ipsi adorantes reuersi sunt in Hierusalem cum gaudio magno,  erant semper in templo laudantes  benedicentes Deum. Ecce  stylus idem vtriusque libri quo scripsit,  persona eadem cui vtrumque librum scribit,  eadem materia de qua vtrumque scribit, luce clarius demonstrant, qualiter eadem sit persona quæ vtrumque conscribit. Eandem vero dixi materiam, quoniam sicut Christum in cœlum assumptum in fine Euangelij sui narrat: sic de eadem Assumptione quæ omiserat in Euangelio, in hoc suo secundo  vltimo sermone perfectissime supplet. Nam paululum retro rediens,  a Christi resurrectione incipiens,  quæ dixerat, iterat,  quæ non dixerat addit. Sed mirari non sufficio, vnde dubietas hæc quibuslibet Christianis animis,  saltem mediocriter doctis innasci potuit, cum liber iste, sicut omnibus eum legentibus patet, licet non nominetur Euangelium, eius tamen omnia Euangelica sint. Nam post expositos in Euangelio actus,  verba Iesu Christi,  eius multa in Euangelio promissa hic completa esse ostendit,  inde ad narrandos actus  sermones Apostolicos transit. Quod si aliquis tam stultus, aut infidelis, vel pertinax est, vt verbis eius non dico qualemcunque, sed integram  robustā fidem adhibere detrectet, ostendat, vt primo de prima ipsius libri serie loquar, vbi vel quando aduentus Spiritus sancti super Apostolos promissus a Christo impletus sit, vbi eum in igne descendisse, vbi vniuersarum linguarum eis gratiam cōtulisse, vbi tam solennem non solum a tota totius mundi Ecclesia, sed  ab ipsis Apostolis celebratam diem Pentecosten celebrari debere legerit, cum nisi libro huic auctoritas tribuatur, non dico Iudaica veteris legis, sed Christiana nouæ legis Pentecostes perierit. Et vbi erunt verba veritatis tam frequenter prædicentis discipulis  promittentis, Cum venerit Paraclitus quem ego mittam vobis a Patre spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de meę Vbi est quod in eodem Euangelio de eodem Spiritu dicit, Paraclitus autem Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia? Vbi est, quod eos consolans ait. Si non abiero, Paraclitus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos? Vbi est quod item ait. Ego rogabo Patrē,  alium Paraclitum dabit vobis, vt maneat vobiscum in æternum Spiritum veritatis? Vbi quod per alium Euangelistam eosdem discipulos admonetę Vos autem sedete in ciuitate quoadusque induamini virtute ex alto. Si, inquam, sicut dixi, liber iste abiicitur,  hæc vniuersa promissa Christi irrita videbuntur: oportebit ergo aut veritatem fallacem fateri, quod vel cogitare, nedum dicere nefas est: aut vbi vel quando, tanta, tam solennis, tamque frequenter repetita promissio impleta sit, demonstrare. Necesse erit  illud probare, qualiter Apostoli  cæteri discipuli Christi præceptum eius illud vltimum,  generale implere valuerunt, quo eis iussum est. Ite in orbem vniuersum prædicantes Euangelium omni creaturæ. Necesse erit, inquam, probare, qualiter simplices idiotæ absque literis,  vnius tantum, hoc est Hebraicæ linguæ homines,  in ipsa pene elingues, tam multis, tam diuersis, tam Barbaris vniuersi orbis linguis, iniunctum a Christo regni æterni Euangelium prædicare potuerint. Quibus signis sensa sua alienis sensibus communicare valuerint, si linguarum gratia eis a Spiritu sancto collata negatur, si nobile illud noui Testamenti miraculum contemnitur, si libro, vbi hæc scripta legūtur, non creditur? Negatur plane hæc collata Apostolis gratia, quando scripturæ, quæ sola illud continet, renunciatur. Nam qui libro illi absque exceptione se non credere dicit,  cunctis quæ liber cōtinet, contradicit. Quod cum ita sit, dicant negatores scripturarum, vtrum silentio mundus ad fidem conuersus sit. Nam quibus gentium linguas auferunt, eis vtique ne gentibus prædicent, silentium imponunt. Frustra igitur Christus ad prædicandum Euangelium diuersis linguis  populis discipulos misit, si eos, vt prædictum est, elingues transmisit. Et quid est quod ait Psalm. In omnem terram exiuit sonus eorum,  in fines orbis terræ verba eorum? Quid est quod ipse Christus ait, Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine? Quid est quod alibi idem ait. Oportet Euangelium prædicari in toto mundo,  sic veniet consummatio? Aut igitur negate Pentecosten Christianorum, negate Spiritum sanctum ea die Apostolis infusum, negate linguarum gratiam ab eodem Spiritu eadem die ipsis collatam: aut si hoc refugitis, scripturam ista referentem suscipite,  Ecclesiæ Dei, a qua hactenus desciuistis, a modo concordate. Et licet hæc, quæ dicta sunt, ad vos cōuertendos, aut contemnendos sufficiāt: redeat tamen parum stylus retrorsum,  de eodem libro Matthiam locum proditoris Apostolica electione complesse,  duodenarium numerum a Christo institutum, implesse demonstret. Quod vbi alibi factum esse legatur, vbi duodecimus iste Apostolus sorte diuina vndecim Apostolis annumeratus præter hunc librum inueniatur, si potestis, dicite, si non potestis, quod credimus credite. Nullatenus enim auctoritas vel ratio patitur, vt Apostolicus a Christo electus, vt dixi, numerus mutilatus, vel imminutus permanserit, maxime cum ipse Apostolis dixerit. Sedebitis super sedes duodecim. Qui cum super duodecimam sedem sacrilegum Iudam sessurum nō esse præuideret, vtique non ei successurum, nisi Matthiam prædicebat, eique Apostolicum solium præparabat. Quod si forte opponitis thronū illum duodecimum, ad quem electus proditor Iudas fuerat, Paulo Apostolo collatum, ne tantus Apostolus Apostolico throno carere videatur, respondete, Paulo in duodecima sede collocato, cum nō nisi duodecim sedes a Christo promissæ videantur, quis Barnabæ, Timothæo, Silæ, multisque aliis prioris Ecclesiæ Apostolis sedes fabricare poterit? Non est in tantū artificij sui omnipotens artifex oblitus, vt præter illas duodecim sedes mille etiā, si necesse fuerit, non valeat præparare. Nam neque soli illi, qui dicuntur Apostoli, cum Christo mundū iudicaturi sunt, dum quicunque mundum vere cōtempserit, ad mundum, quem contempsit, cum Christo  Apostolis iudicandum veniat. Vnde colligitur,  indubia ratione probatur, Matthia, de quo agitur, Apostolo promissæ duodecimæ sedi imposito, non inferiorem maximo Apostolorum Paulo præparatam, super quam in Christi iudicio sedeat,  nullo inferior mundum cum Christo iudicet. Necesse enim, vt si plusquā duodecim iudices ad iudicandum venturi sunt, etiam plusquam duodecim sedes multiplicatis iudicibus præparādæ sint. Oportebit ergo vos aut Matthiam Apostolū negare, aut librum, in quo solo Apostolatū meruisse legitur suscipere. Veniat  primus noui Testamenti martyr Stephanus, quem in summa post Apostolos auctoritatis arce, vt præcipuum testem Christi, ab ipso tempore Christi eius Ecclesia cōstituit: cuius vitam, doctrinam, exempla, miracula, passionem, cum nulla præter hanc scripturam historia referat, aut negate illum saltem fuisse, aut scripturam hanc vt diuinam suscipite. Sed quo ausu negabitis, cum videatis nomen, famamque martyris terra, marique diffusam: nullumque in toto orbe angulum, nec inter ipsos infideles remansisse, vbi non nomen protomartyris Stephani resonet, aut cum veneratione apud Christicolas, aut cum admiratione apud Ethnicos? Hoc Græcus, hoc Latinus, hoc Barbarus, hoc Oriens, hoc Occidens confitetur. Occidens dico, cuius ex maxima parte principales Ecclesiæ huius martyris nomine,  moderno,  ab ipso pene Apostolorum tempore, immo vt fertur, ab ipsis Apostolis consecratæ, satis, supraque satis indicant, non contemnendam, non falsam, non apocrypham esse illam scripturam, cuius relatione sola, tantam dignitatis eminētiam apud vniuersos Martyr ipse obtinuit. Quæ si negatur, honor, fama, simulque nomen tanti tamq. famosi Martyris annullatur. Necesse est igitur, vt præfatus sum, aut toti mūdo Martyrem suscipienti contradicere: aut scripturam, per quam solam nomen meritumque Martyris eidem mūdo innotuit, suscipere. Post hos ad roborandam magis magisque libri Euangelici dignitatem, veniat Apostolorum nouissimus, sed omnium post Petrum Apostolorum maximus Paulus,  magis ostentui habendos quam saltem audiendos, tā diuinæ historiæ contradictores ostendat. Cuius nomen famaque cum cœlum pariter ac terram impleuerit: cum eius maxime laboribus  doctrina, magnum illud ac toti orbi dominans Romanum imperium Christo subiectum sit: cum vniuersum mūdum eius excellentior, clarior, ac sublimior prædicationis tuba, ad ipsum a quo auersus fuerat, mundi dominum cōuerterit: cum eius nomen non magis apud homines famosum, quam apud dæmones formidolosum sit, teste illo qui exorcistis dicebat, Iesum noui,  Paulū scio: vos autem qui estis? dicite vos, dicite, inquā, huius, quod sæpe nominaui, voluminis negatores, unde hunc tātum tamque sublimē Apostolum habetis, qui librum, a quo pene solo eius notitiam mundus habet, negatis? Vbi enim, vel in quo alio libro textum eius cōuersionis, persecutionis, prædicationis, legistis, vel legere potestis? v , regibus, regionibus, Iudæis legatum directum, dicēte Domino ad Ananiā, Vas electionis mihi est iste, vt portet nomen meum coram regibus  gentibus,  filiis Israel? vbi plane ista omnia præter hunc Librum legistis audistis, inuenistis? Vbi eius vincula, flagella, naufragia, discursus, discrimina, pericula, fructus maximos periculorum, gentes innumeras ad Christum per ipsum conuersas, nisi aut in hoc libro reperistis, aut de ipso ab aliis audistis? Sed quid de illa illius cū Iudæis  gentibus apud Hierosolymam quantum ad hunc librum spectat, vltima pugna, vbi in ipso templo comprehensus, verberatus, alligatus, cum ipsis vinculis ad vrbem caput orbis, cuius Apostolus erat, a tribuno ad præsidem, a præside ad Cæsarem missus est? Nam æquum erat, vt maximæ vrbi maximus Apostolus mitteretur, cuius miraculis  doctrina ex non minima parte in ipsa vrbe Roma Romanis conuersis, prædicatione expleta, passione impleta, ab ipsa vrbe velut in orbis vertice eius corpus perpetuo seruaretur,  hæretica perfidia Apostolum, vel Apostolo nō credentium tam insigni testimonio, conuinceretur. Ecce vniuersa hæc cogunt, ac violenter compellunt, quamlibet obstinatam perfidiam vestram, aut contra tanta diuina  humana testimonia tantum Apostolum abiicere, aut eum Apostolum  eius historiam veracem confiteri. Nec illud omnino trāseundum, vel negligenter prætereundum est, quod Petrus, Iacobus, Ioānes, ac cæteri Apostoli persecutiones in Euangelio a Christo promissas, hic singulariter experti esse legentur, dum dicit de eis illa scriptura. Ibant gaudentes a conspectu consilij, quoniam digni habiti sunt pro nomine Iesu contumeliā pati. Hic etiam, quod nusquam alibi legitur, circumcisioni seruandæ, sabbato colendo, sacrificiis  obseruātiis veteribus, Spiritus sancti auctoritate finem imposuerunt. Visum est, inquiunt, Spiritui sancto  nobis, nihil vltra vobis oneris imponere, quam hæc necessaria, vt abstineatis ab immolatis simulacrorum,  a sanguine  suffocato  fornicatione, a quibus custodientes vos bene agetis. Ecce non solum Gentiles, sed  ipsos ad fidem Christianam conuersos Iudæos, a carnali obseruantia legalium præceptorum exonerant,  qua auctoritate Iudæos si ad Christum cōuersi fuerint Ecclesia non circuncidat, ostendunt. Cum ergo auctoritas hæc, nusquam nisi hic præter Apostoli Epistolas, quibus forte non creditis, inueniatur: necesse iā vobis erit, aut Iudæos conuersos circuncisioni  cæteris legis decretis subdere, aut libro, cuius lectio hoc prohibet, canonicam auctoritatem annuere. His vniuersis auctoritatibus, vel rationibus ostendimus, immo compellimus, sæpefato Actuum Apostolorum libro, vos dignitatem authenticā a modo exhibere, neque vltra Ecclesiæ Dei de eo non suscipiendo, vel in modico contraire. Hinc ad eiusdem Apostoli Pauli, Iacobi, Petri, Ioannis, Iudæ Apostolorum Epistolas vel libros, in quibus scriptura noui testamenti finitur, sermo transitum faciat,  eas Euangelicæ ac canonicæ dignitatis, congruis auctoritatibus vel rationibus probet. Et quia Pauli Epistolæ non solum maioris voluminis, sed  sublimioris doctrinæ sunt, licet non sic ordinentur in Canone, in hac tamen nostra disputatione eas cæteris anteponat. Quod ex præcedenti libro primum probetur, vt quia ipse iam canonicus factus est, eas canonicas faciat:  non inferiorem, sed eandem prorsus, quam obtinuit, auctoritatem, eis conferat. Sed hoc fortasse clarius ostenditur, si huius  illarum verba non dissimilia, sibique inuicem attestantia, proferantur. Nam quod in illo suo libro Lucas de Paulo refert, hoc Paulus in Epistolis suis, diuersis Ecclesiis  populis scribens, confirmat. Scribit Lucas, vt supra dixi, Pauli persecutiones, conuersionem, prædicationem, miracula, passiones. Fatetur eadem de se  Paulus,  pene quicquid de eo Euangelici hominis volumen replicat, idem totum Apostolica scriptura narrat. Et vt aliqua ad reliquarum rerum euidentiam testimonia proferantur, quod Lucas de persecutione ab eo facta ait, Saulus adhuc spirans minarum  cœdis in discipulos Domini,  reliqua: hoc Paulus, Qui prius, inquit, sui blasphemus,  persecutor,  contumeliosus. Et item. Nō sum dignus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiā Dei. Quod Lucas de eius conuersione, Domine, quid me vis facere?  Dominus ad eum. Surge  ingredere ciuitatem,  dicetur tibi quid te oporteat facere, hoc Paulus, Cum autē complacuit ei, qui me segregauit ex vtero matris [...]