Statutum antiquum de forma juramenti ad quod tenentur Vicarii ecclesie Autissiod. Anno Domini MCCLIX, in crastino Ascensionis Domini, fuit statuta forma juramenti ab episcopo et capitulo, quod facient vicarii. Jurabunt quod singulis septimanis dicent psalterium integrum vel singulis diebus septimane cujuslibet dictam ad diem pertinentem. Et firmabunt infra sex menses a tempore institutionis sue commune Sanctorum, ita quod sciant pro posse suo corde tenus, et quod non recipient distributiones ad vicariam pertinentes nisi serviant, prout ordinatum est, vicarios servire. Durabunt usque ad crastinum Ascensionis Domini, nisi tale quid facerent, propter quod amoveri deberent, vel et causa rationabili interim eos contingeret amoveri. De modo tenendi capitulum die veneris. [Hoc statutum precessit annum MCCLXIII.] Qualibet septimana, die veneris, post primam, pulsabitur ad capitulum, et quicumque canonicus sedebit in capitulo usque ad finem, vel saltem pro majori parte temporis, dum tamen sit ibi in fine, habebit quinque denarios, alias non licebit recipere, nisi teneatur interesse ad officium misse, videlicet pro choro regendo, vel pro epistola vel evangelio legendo, vel pro missa celebranda, vel alias pro divino servitio. Et tunc debet nuntiare in capitulo quod recedat propter officium predictum. Si vero prevideatur casus propter quem non possit capitulum celebrari die veneris vel sabbati statuta ad hoc, celebrabitur aliqua feria precedente vel sequente, et que sit illa determinabitur in capitulo precedenti. De capitulo faciendo diebus sabbati. Anno Domini MCCLXIII, die sabbati post kalendas maii, in generali capitulo, statutum fuit quod qualibet hebdomada die sabbati fiet capitulum, sicut die veneris. Et quicumque canonicus sedebit in capitulo usque ad finem, vel saltem pro majori parte temporis, habebit quatuor denarios; alias non debebit recipere, nisi in casibus expressis in statuto de capitulo die veneris celebrando. Et sic fierint qualibet hebdomada duo capitula, videlicet die veneris et die sabbati, proviso ut si diebus illis commode non possent fieri aliquibus aliis feriis illius hebdomade fient in precedenti capitulo declaratis. Item quod non fiat manumissio hominum ecclesie, quoad tonsuram clericalem, nisi certa die. Anno MCCLIV, in compoto Sancte-Lucie statuimus quod filiis hominum ecclesie nostre non fiat manumissio quantum ad tonsuram clericalem, nisi certa die ad hoc specialiter a capitulo assignata, et sub certa forma et in capitulo generali. Pro illis qui mittuntur extra pro negotiis capituli. Anno Domini MCCLXV, ordinatum fuit in capitulo nostro generali, mense maio, de assensu omnium, quod si aliquis canonicus non alias iturus missus fuerit pro negotio capituli, percipiet integre usque ad quindecim dies, si per tantum tempus moram fecerit, omnes quotidianas distributiones, nisi capitulum majus tempus constituerit eidem: ita tamen quod ipse tenetur ire propriis equitaturis, si habeat; et si oporteat eum equos conducere, capitulum solvet mercedem cum aliis expensis necessariis et utilibus quas sic missus faciet propter negotium capituli; transactis autem quindecim diebus nihil recipiet de predictis, nisi terminus a capitulo mittente fuerit prorogatus. Quod si canonicus erat iturus alias ad aliquem locum, et ei volenti proficisci injungantur agendum negotium capituli, habebit distributiones, ut predictum est de canonico alias non ituro pro illis solis diebus quibus operam dabit pro negotio capituli gerendo, dum erit in eodem loco. Pro aliis diebus quos in itinerando vel morando consumet, nihil de distributionibus percipiet, expensas etiam non habebit, nisi duntaxat ea sine quibus non posset injunctum sibi negotium expedire et quos facturus non esset, si negotium capituli non fecisset. Quod si alicui canonico degenti in scolis, vel alio loco moranti, negotium capituli in eodem loco commitatur agendum, nullas distributiones percipiet, nec expensas, nisi tantum illas expensas de quibus immediate diximus. Quod si quis aliter iturus ad aliquem locum utiliter pro ecclesia et capitulo aliquod negotium gesserit non sibi injunctum, dummodo per documenta legitima capitulum certificaverit quod utiliter re ipsa gesserit, ita quod verbis negotium gerentis non credatur, idem habeat sicut dictum est, de eo qui aliter erat iturus cui est injunctum negotium. Quod in qualibet Camera fiat liber de censibus et redditibus. Nota quod in capitulo generali Sancte-Lucie, anno Domini MCCCXXXVI ordinatum est quod quilibet camerarius, in camera sua, faciat librum de censibus et redditibus omnibus sue camere, et major camerarius similiter unum de his que pertinent ad majorem cameram, et omnes per juramentum prestitum capitulo debent illos libros facere fieri infra annum. Quo facto de omnibus predictis libris partialibus fiet unus liber communis et intelliguntur predicta si commode possit fieri, si vero non, excusationem suam tenebitur quilibet pretendere in capitulo per juramentum predictum. Quomodo camerarius et alii officiales debent institui. Anno Domini MCCLXIX, in capitulo generali Sancte-Lucie, statutum fuit, de consensu omnium, quod ordo presbyterorum, diaconorum, subdiaconorum, videlicet presbyteri primo, diaconi secundo, subdiaconi tertio, vel major pars cujuslibet ordinis superius nominati, teneatur de cetero eligere, providere seu instituere unum ex seipsis ad officium camere que ad minus per unum terminum, predictum officium adimplebit; elapso vero dicto termino, dictus ordo, vel major pars ipsius ordinis eundem vel alium instituere tenebitur, prout dicto ordini expedire videbitur, qui officium dicte camere per secundum terminum adimplebit; camerarius vero sic electus a suo ordine vel a majori parte, si dictum officium recusaverit solvet centum solidos pro pena; que pena erit in augmentum salarii camerarii subsequentis. Illi autem, vel major pars, dicti ordinis qui camerarium eligent de omnibus aliis officialibus, videlicet de distributore anniversariorum qui non solvit capitulum, de distributore panis et vini, de granatario, de procuratore domorum et vinearum providere tenebuntur. Statutum vero predictum de camerario et aliis officialibus instituendis a predictis ordinibus successive sub, forma predicta, volumus in perpetuum inviolabiliter observari. Quod distributor panis et vini computet in fine cujuslibet mensis. Item de distributore panis et vini statuimus quod in fine cujuslibet mensis computabit cum clericis, sive nunciis canonicorum et aliorum servitorum ecclesie, et rediget fideliter in scriptis quantum unusquisque per mensem illum de pane et vino cellarii est lucratus, et de hoc in fine cujuslibet mensis cum auditore sibi dato computabit per partes, et dicet quantum unusquisque est lucratus. Et de hoc retinebit per partes scriptum auditor et etiam distributor, et illud afferant ad seq. compot. De distributionibus Guidonis episcopi. Anno Domini MCCLXXXV, in nostro generali capitulo kalendarum maii, statutum fuit de consensu omnium quod distributiones que fiunt in ecclesia nostra ad horas quas bone memorie dominus Guido, quondam episcopus noster, instituit, et de suo fundavit, nullatenus dimittantur, imo continuentur in posterum, quicquid accidat vel contingat, etiamsi de aliis distributionibus, nisi necessitate contingeret defalcari. Quod quinque solidi canonicis in festivitatibus hic insertis per camerarium tradantur. Anno Domini MCCLXXXVII, in compoto Sancte-Lucie, de assensu omnium, ordinatum fuit et statutum quod in his quinque solemnitatibus que sequuntur, videlicet in Nativitate Domini, in festo Sancti-Stephani, quod est in crastinum, in festo Pasche, in festo Inventionis sancti Stephani et in festo Pentecostes, Omnium-Sanctorum, camerarius noster tradat singulis canonicis festivantibus et epulantibus in propriis hospiciis, quinque solidos Turonenses de bursa capituli. Illi autem canonici qui epulabuntur cum aliis canonicis nihil habebunt, nisi forte aliquis canonicus non habens proprium hospicium consueverit cum alio morari et epulari, et contribuere in expensis, in quo casu quinque solidos sicut et ceteri percipiet et habebit. Si vero aliquem de Tortrariis in dictis solemnitatibus vel earum aliqua in domo sua contigerit epulari dimidiam portionem percipiet et habebit. De canonicis se absentare volentibus quod habeant grossos suos fructus. Anno Domini MCCCXXXVI, in capitulo generali Sancte-Lucie, statutum fuit sic: Quia propter subditorum nostrorum paupertatem, fructuum sterilitatem et temporis anxietatem, jura et redditus debita capitulo nostro Autiss. solvi non possunt, nec habent canonici residere volentes unde possint commode sustentari, statutum est in capitulo generali Sancte-Lucie quod quicumque canonicus Autiss., prebendatus qui fecerit stagium suum primum vere vel interpretative si residere potuerit in ecclesia Autiss., vel absentare se voluerit causa studiorum, vel alia licita et honesta, percipere poterit grossos fructus prebende sue in camera in qua erit prebendatus, dumtamen tanto tempore vixerit inter duo festa Sancti-Remigii, quanto lucratus fuisset dictos fructus, si in ecclesia residentiam fecisset, ita tamen quod de dictis grossis fructibus tenebitur in septimana sua in ecclesia facere deserviri et supportare onera qui incumbent pro prebenda sua; et solvet magne camere quolibet anno in compotis Nativitatis beati Joannis-Baptiste quatuor libras, dum tamen domino regi Francie vel alii nullam solvat decimam illo anno, quia in casu in quo solveret decimam, nihil solvet camere. Et tenebitur canonicus notificare capitulo in capitulo kalend. maii, vel Sancte-Lucie, si gaudere voluerit statuto hujusmodi, quod durabit per terminum continuum et non ultra, nisi ipsum contingeret renovari. Et est sciendum quod cum canonicis qui tenentur ad residentiam continuam per juramentum, poterit in tantum capitulum dispensare, cum tamen per idoneum substitutum faciant deserviri in ecclesia loco sui. Quod in processionibus que solebant esse de duobus denariis dentur quatuor. Anno Domini MCCXLVIII, statutum fuit in capitulo generali quod distributione processionum Dominicalium fiant de sex denariis, quorum unus offertur pro fabrica ad altare B. Marie Reliquiarum, in introitu chori. Quomodo debent fieri processiones et ubi. Primo die lune post Pascha fiet processio ad S. Petrum, die martis ad Sanctum-Amatorem, die mercurii ad Sanctum-Julianum, die lune post Pentecostem fiet processio ad Sanctum-Eusebium, die martis ad Sanctum-Gervasium, die mercurii ad Nostram-Dominam-extra-muros. Pro domina mortua fiet processio ad Sanctum-Julianum. (C’est-à-dire à la mort de l’abbesse.) Quod distribuentur duodecim denarii in processionibus infrascriptis, etc. Item statutum fuit in eodem capitulo quod in singulis processionibus que fieri consueverunt in Quadragesima, videlicet sexta feria cujuslibet hebdomade et dominia in Ramis Palmarum, in quibus singuli canonici antea percipiebant sex denarios, a modo duodecim denarios percipient et habebunt. Item ad processiones die Pasche et tribus feriis sequentibus, S. Marci, die lune et die martis Rogationum ante Ascensionem Domini, ipsa die Ascensionis duodecim denarii. In vigilia vero dominice Ascensionis que longior et gravior fit processio duo solidi. Item die Pentecostes, cum tribus feriis sequentibus et in festo Exaltationis S. Crucis, in singulis processionibus duodecim denarii cuilibet canonico distribuentur. Postea immutatum est et fuit ordinatum quod toties quoties fiet processio extra muros civitatis Autissiodorensis, quilibet canonicus presens percipiat unum panem capituli, et si fuit dominica dies, quinque denarios Turonenses cum dicto pane. De institutione eleemosinarum. Anno Domini MCCLVIII, in capitulo Sancte-Lucie, statutum fuit ne consensu omnium quod singulis annis ordinetur in capitulo Sancte-Lucie quantum erogabit capitulum per totum annum piis locis et religiosis personis et pauperibus aliis, et quod ultra summam in dicto capitulo ordinatum nihil erogetur in pecunia, blado, neque vino per totum annum. De habitibus canonicorum, et aliorum de choro ecclesie Autissiodorensis. Anno Domini MCCCLXV, in generali capit. S. Lucie, extitit ordinatum ut canonici et alii de choro, tam in caligis quam in almutiis uniformiter se habeant, quod nullus de ipsis utatur albis, vel rubeis seu viridibus aut aliis inhonestis caligis et almutiis, quodque subtus caputium sue cappe nullus ponat seu deferat caputium, sed uratur nigra almutia rotunda, vel saltem folrato capucio nigra penna, maxime in ecclesia. Quod si contrarium faciat, nihil percipiet in ecclesia, et non computabitur donec desistat, exceptis Matutinis in quibus utuntur almutiis rotundis qui habent, et in aliis horis omnes afferant almutias apertas, nisi legitima causa et necessitate urgente. Et hoc fuit additum kalend. maii, anno MCCCLXX. Statutum quod non canonici requisiti quod legant vel cantent, si noluerint, nihil percipiant. Item statutum est quod si singulis de non canonicis requisitis juxta ordinem suum a pueris vel ab acolitis seu a chorariis secundum consuetudinem festorum et feriarum de legendo vel cantando, singuli taliter requisiti legere vel cantare noluerint, omnes illius ordinis a parte chori que ad hoc tenentur tunc temporis emolumento illius hore vel primo emolumento quod percepturi essent in bursa capituli ea vice privati et suspensi sint ipso facto, ita videlicet quod quoties taliter fuerint in defectu, pena similis toties iteretur. Statutum de injuriantibus ecclesie Autissiodorensi. Anno Domini MCCCXLIX, in capitulo generali kalend. maii, die lune, tertia sessione, renovatum et confirmatum fuit illud statutum alias factum, quod quicumque fuerit injuriatus ecclesie Autiss., vel personis ipsius, scilicet canonicis, notabiliter facto verbo vel aliis, non recipiatur in canonicum ipsius ecclesie, nec alius de genere suo usque ad secundam generationem, nec ad aliud beneficium in ipsa ecclesia. Quod duo canonici non morentur simul, nisi certo tempore. Anno Domini MCCCXXXVI, in kalend. maii, statutum fuit in prima sessione capituli generalis, per sexdecim canonicos, quod nulli duo canonici ecclesie Autiss. in una domo simul morentur, nisi per sex menses tantum et semel scilicet in anno in quo intendit facere stagium suum primum, vel nisi veniat ad prebendam causa visitandi prebendam, et negotia sua vel causa solatii et spatiamenti. In quibus casibus poterit morari cum alio canonico per mensem et non amplius. Causa vero predicti statuti duplex est: prima propter status canonicorum honorem et ecclesie Autiss., secunda, quia multe domus capituli sunt in claustro propter defectum habitantium deserte, quia non inveniuntur habitatores, et sic de cetero a canonicis ementur et inhabitabuntur, et utilitas capituli conservabitur et accrescet. Nec est intentionis statuti predicti sicut fuit postea declaratum quod illi qui veniunt ad prebendam suam antequam stagium suum incipiant facere, non possint morari cum alio canonico: imo bene poterunt, nec arctat tales predictum statutum. Concordia archidiaconorum. Anno Domini MCCCLXIX, die lune ante festum Pentecostes, inter capitulum et archidiaconum pro bono pacis et dissentionis in posterum evitande, et ne de cetero super modo in ecclesia Autiss. residendi, eundi et exeundi pro suis visitationibus, et in suis ecclesiis residentiis faciendis discordia oriatur, ita fuit finaliter concordatum: quod annis singulis post synodum, videlicet prima die junii, prefati archidiaconi suas visitationes vel in suis ecclesiis residentias incipient, et ibidem stabunt per dictum mensem continuum, absque hoc quod in ecclesia Autiss. revertantur, pro recipiendis cum aliis emolumentis consuetis, quo mense primo junii sic finito si velint suas visitationes inchoatas continuare et esse extra ecclesiam adhuc per mensem alium vel amplius, hoc facere poterunt, et quoties sibi placuerint, postea ad ecclesiam reverti admittentur et recipient cum aliis dummodo quando sic reverti voluerint post primum mensem finitum, in principio cujuslibet mensis hoc primitus denuntient vel significent, per se vel per alium, capitulo, et quod ita volunt in ecclesia residere. Si vero in dicti mensis principio hoc non denuncient pro illo mense ad residentiam in ecclesia nullatenus admittentur, nec per totum illum mensem aliquid in ecclesia recipient, sed mensem aliud expectabunt in quo reverti poterunt, et etiam admittentur. Si hoc tamen denuntiaverunt capitulo mod superius declarato, videlicet in principio ipsius mensis alias non. Et sic fiet de mense in mensem usque ad annum continuum, videlicet sequentem mensem junii exclusive, quia si post visitationem primi mensis junii inchoatum, ut superius est expressum, ad ecclesiam reverti voluerit pro suis recipiendis distributionibus cum aliis per tempus per quod possunt in ecclesia residere, videlicet per septem menses, poterunt hoc licite facere, et ibidem residere et percipere emolumenta consueta, hoc tamen dictis archidiaconis a capitulo concesso quod si forsitan propter aliquas occupationes vel supervenientia impedimenta legitima, ita cito in principio mensis suam prefatam residentiam in ecclesia faciendam, capitulo non possent nunciare, si tamen hoc faciant satis prope dicti mensis principium, videlicet secundo, tertio vel quarto die, vel circiter, talem denunciationem admittet capitulum, et reverti poterunt et in ecclesia cum aliis residere et etiam recipere; totum tamen illud residuum quod post denunciationem et postquam ad ecclesiam reversi fuerint pro mense integro et pro residentia mensis illius reputabitur et debebit sibi pro mense integro computari. Beneficia ad collationem seu presentationem capituli spectantia conferantur personis residentibus in ecclesia. Anno domini MCCCLIV, in generali capitulo Sancte-Lucie ordinatum fuit et statutum, de consensu omnium, quod beneficia ecclesiastica ubicumque existentia ad collationem et dispositionem seu presentationem capituli in communi pertinentia, a modo nullatenus conferantur nisi personis de ipsa ecclesia et residentibus in eadem et de gremio ejusdem. Qui debent recipi de choro ecclesie. Anno Domini MCCCXC, die jovis, quinta mensis maii, in quarta sessione capituli generalis kalend. maii, de consensu omnium et assensu fuit confirmatum et approbatum statutum quod est de forma juramenti illorum qui recipiuntur de choro modo et forma in eodem contentis, ac eidem statuto fuit additum, ut de cetero antequam aliquis recipiatur diligenter et in communi in capitulo examinetur et specialiter super cantu et lectura, et nisi sufficiens reperiatur meisdem omnium favore et amore cessantibus qualitercumque non recipiatur. Statutum sequens est quod canonici singuli in sui mensibus ecclesias infrascriptas conferant cui voluerint. Universis presentes litteras lecturis, H. decanus, totumque capitulum Autiss. ecclesie, salutem in Domino. Notum facimus quod nos unitati et paci ecclesie nostre consulere volentes, et super collationibus quarumdem ecclesiarum parochialium ad collationem universitatis capituli Autissiodorensis seu prebendariorum villarum nostrarum spectantium, discordiarum periculis obviare, accedente ad hoc consensu et autoritate reverendi in Christo patris et domini Erardi, Dei gratia episcopi nostri, anno Domini MCCLXXV in generali capitulo nostro kalend. maii. Statuimus, volumus et pariter ordinamus ut singuli canonici in sacris ordinibus constituti et existentes, in locis unde consueverunt vocari ad electiones, ex nunc perpetuo singulos menses habeant prout ipsi menses veniunt successive. Et in eis parochiales ecclesias locorum in quibus suas prebendas percipient quocumque modo vacantes, in suo mense, personis idoneis conferant quibus voluerint et viderint expedire, videlicet unusquisque per se solus infra tempus a jure concessum a tempore vacationis hujusmodi vel notitie continue computandum. Conferentur autem a singulis canonicis in sex mensibus secundum ordinem institutionis sue, non obstante prerogativa sacri ordinis personatus vel etiam dignitatis. Ita quod decanus et cantor, sicut eorum uterque, duas in duobus locis prebendas percipit sic in quolibet dictorum locorum habeat unum mensem. Tenebitur autem quilibet, tam persona quam canonicus, conferre ecclesias predictas personaliter per suas litteras patentes vel per procuratorem canonicum ecclesie Autissiodor. in capitulo vel in civitate Autiss. seu alibi, prout sibi placuerit, presentibus bonis viris. Persona vero seu canonicus, personam illam qui ecclesiam taliter contulit solus, si voluerit, vel totum capitulum, si a persona vel canonico conferente super hoc fuerit requisitum, episcopo vel illi cujus interest tenebitur presentare, et si solus presentare maluerit capitulum litteras testimoniales super collatione seu presentatione hujusmodi ad conferentem seu presentantem spectante, sine cujusquam difficultatis obstaculo dare sibi tenebitur super hoc requisitum. Si vero persona vel canonicus, in cujus mense ecclesiam aliquam vel ecclesias vacare contigerit, infra tempus a jure concessum, cessione vel morte impediente, non contulerit, et adhuc de dicto tempore supersit aliquid. Istud totum tempus quod supererit ad personam vel canonicum cujus mensis immediate subsequetur post mensem morientis taliter vel cedentis, sine aliqua contradictione transibit et accrescet eidem, ut in illo residuo temporis possit conferri sicut cedens vel moriens conferre potuisset, salvo nihilominus et manente eidem persone [...]