Pius Episcopus servus servorum Dei, ad perpetuam rei memoriam. Dum ad universos regulares Ordines, ac loca jugi sanctimoniæ dedita, personasque voto Religionis adstrictas pro injuncto nobis Apostolicæ servitutis Officio attendimus tanto libentius ea quæ juris nostri specialis sunt amplectimur, quanto in eis perfectæ Religionis candor et Monasticæ disciplinæ specimen singulare omni tempore emicuit, et sicut plerique Romani Pontifices prædecessores nostri de illorum conservatione et augmento salubrique directione inter alia solliciti ea Privilegiis, prærogativis et indulgentiis amplissimis ornarunt et construxerunt. Ita nos decet eadem ut illibata perderent etiam nostræ aurhoritatis patrocinio favorabiliter communire. Cum itaque sicut accepimus, jam inde ab initio quo inclitus Princeps Guillelmus Cognomentapius Aquitaniæ Dux et Alverniæ Comes ingens et maxime memorabile opus omnipotenti Deo Beatisque Apostolis Petro et Paulo consecrare gestiens de propria ditione sua temporali Cluniacum villam in agro Matisconensi ad fluvium Gronam cum Cortile et Manso Indominicato et Capella Beatæ Mariæ Virginis et ejusdem Beati Petri cum omnibus rebus ad ipsam pertinentibus villis siquidem Capellis, mancipiis utriusque sexus, vineis, pratis, sylvis, aquis, aquarum decursibus, firmariis exitibus et regessibus ac locis cultis et incultis cum omni integritate in Comitatu Matisconensi vel circa suis quæque terminis conclusis præfatis Beatis Apostolis conscia et annuente conjuge sua Ingilberta jure testamenti aut alias legtime donaverat, ut in Cluniaco Monasterium Ordinis Sancti Benedicti in honorem ipsorum SS. Apostolorum construeretur ibique Monachi juxta regulam ejusdem Sancti Benedicti viventes congregarentur qui res ipsas perenni tempore possiderent atque ordinarent ibidemque venerabile orationis domicilium votis et supplicationibus fideliter frequentandum conversatioque cœlestis omni desiderio et ardore intimo expeteretur, præcipiens ut ipsi Monachi cum omnibus præscriptis rebus sub potestate et dominatione Bernonis Abbatis, qui quamdiu viveret juxta datam sibi à Domino scientiam et vires et regulariter præsideret, post decessum verò ejus iidem Monachi potestatem et licentiam haberent eligendi quemcunque mallent suis Ordinis secundum placitum Dei ac regulam Sancti Benedicti promulgatam in suum Abbatem atque rectorem, ita ut nec dicti Guillelmi Ducis nec alterius cujusquam potestatis contradictione adversus Religiosam dumtaxat electionem impedirentur quinquennium autem Romæ et ad limina dictorum Apostolorum ad luminaria sustinenda decem solidos persolverent haberentque tutissimam ipsorum Apostolorum atque Romani Pontificis defensionem. Cæterum ut corde et animo pleno locum antedictum pro viribus ædificarent voluerat ut suis suorumque successorum temporibus, pro ut opportunitas atque possibilitas ejusdem loci se offerret quotidie misericordiæ opera pauperibus, indigentibus, advenis peregrinantibus summa intentione ibidem exhiberentur; quodque ab ea die dicti Monachi ibi congregati nec suo nec suorum parentum jugo nec fascibus Regiæ magnitudinis nec cujuslibet terrenæ potestatis subiicerentur neque aliquis Principum secularium vel Comes vel Episcopus res ipsorum Dei servorum invaderet, distraheret, comminueret, profanaret, vel venderet, aut aliquem prælatum super eos contra eorum voluntatem constitueret; his etiam inculcans subjunxerat obsecrationem Sanctorum Apostolorum terrarum principum necnon Pontificem Pontificum Romanæ Sedis ut qui per authoritatem Canonicam et Apostolicam quam à Deo acceperat alienos faceret à consortio sanctæ Dei Ecclesiæ et sempiternæ vitæ prædones et incursores atque distractores præmissarum rerum quas illis hilari mente promptaque voluntate donabat dictique loci Cluniacensis ac servorum Dei ibidem commorantium tutores atque defensores essent diversi Romani Pontifices dicti Monasterii ut pote ante illius dictæ Sedi oblatum nec ulli Imperatori, Regi, Episcopo; sed soli Deo, Beato Petro ac summo Pontifici et dictæ Sedi subjectum ejusque conventum Ordinem personas et loca successivis temporibus non modo per Franciam sed etiam Germaniam, Hispaniam, Italiam, Angliam et alia orbis Christiani regna longe lateque propagata amplissimis prærogativis et facultatibus ornarint, locupletarint auxerintque. Et inter alios felicis recordationis Gregorius V. ipsum Monasterium in illo statu quo à præfato Guillelmo duce per testamentum manere decretum fuerat sua authoritate Apostolica in perpetuum constare decernens illud cum omnibus rebus quas tunc habebat et deinceps haberet à dominatu cujusque regis aut Episcopi sive Comitis vel principis liberum esse statuerit ita ut nec ullus ibidem contra voluntatem Monachorum Prælatum eis post decessum ordinare præsumeret ac etiam Benedictus septimus, Leo nonus, Gregorius etiam septimus, Urbanus secundus, Calixtus etiam secundus, Lucius, similiter secundus, Honorius tertius, Clemens sextus, Gregorius decimus, ac plerique alii qui illis præcesserunt ac successerunt multa alia privilegia, exemtiones, libertates et indulta illis liberaliter concesserint et sicut ex grato multorum testimonio proditum est ipsum Monasterium proprium esse juris Romanæ Sedis, ita etiam litteris præfati Benedicti Papæ ad omnes Episcopos Burgundiæ Aquitaniæ et Provinciæ in præsentia claræ memoriæ Roberti Regis Francorum principumque ejus et optimatum qui cum eo ad limina Apostolorum venerant transmissis aut eorum exemplo fideli ut ad verbum scriptum reperiatur, si quidem est Cluniacense Monasterium olim à Guillelmo nobilissimo Aquitanorum principe in pago Matisconensi constructum ipso agente cum Apostolicæ Sedis Pontifice et Romanorum Imperatore regibus quoque Francorum et Burgundiorum quod ita sit ab omni subjectione cujuslibet personæ sive Regis sive Episcopi sive comitis liberrimum ut aliquid debeat nulli nisi Deo et præfato Petro et Sedis Apostolicæ summo Pontifici quæ libertas à cunctis Antecessoribus nostris qui à conditione ipsius loci in hac sancta Romana Ecclesia fuerunt usque ad nos scriptis Privilegiis et à prælibatis Pontificibus datis præceptis tam de ipso loco quàm de omnibus ad se pertinentibus in Burgundia, Aquitania, Provincia, cellis, villis, terris cultis et incultis roborata et confirmata est eo voto et desiderio ut sæculum deserentes et in eodem loco sub regulari disciplina Christi servitio de toto semet mancipantes absque ullius impedimento licentius Deo adhærerent, et de ibidem Deo et sancto Petro à fidelibus oblatis hospitalitati et egenorum curæ inservirent, quod hactenus Deo propitiante et Apostolica authoritate suffragante bonitate insuper se circummanentium amminiculante inquantum potuerunt devote fecerunt. Præterea ipse Calixtus suorum prædecessorum Privilegia confirmaverit et consequenter Lucius secundus locum Cluniacensem jam propter habitationem summorum Pontificum tanquam in proprio domicilio urbem factam tres parrochias continentem terminosque ejus cum capellis et aliis rebus suis universis proprii juris Romani Pontificis secundum fundationem et ab omni alio jure cujuscumque vel Regis vel Episcopi liberum etiam his verbis circumscripserit: statutum est enim ut omnes Ecclesiæ, cæmeteria Monachi clerici et laici universi intra terminos habitantes qui sunt à Rivo de Salnay et Ecclesia Ruffiaci et cruce de Lornant à termino quoque Molendini de Tornasah per villam quæ dicitur Varema cum nemore Burserio à termino etiam qui dicitur Perois ad rivum usque de Salnay sub Apostolicæ tantum Sedis jure ac tuitione permaneant neque ipsius Cluniacensis loci presbyteri aut etiam parrochiani ad cujuslibet nisi Romani Pontificis et Cluniacensis Abbatis cogantur ire Synodum et conventum. Sane pro Abbatis Monachorum seu clericorum infra prædictos terminos habitantium ordinatione pro chrismatis confectione pro sacri Olei Ecclesiarum, altarium et cæmeteriorum consecratione Cluniacense Monasterium quem maluerit antistitem evocet Cluniacenses Monachos ubilibet habitantes nulla omnino persona præterquam Romanus Pontifex vel Legatus qui ad hoc missus fuerit excommunicet aut interdicat. Sane terminos immunitatis vestræ qui à præfato prædecessore nostro Vrbano Papa constituti sunt præsentis nostri decreti pagina confirmamus ne videlicet ullus cujuscumque conditionis aut potestatis invasionem prædam aut rapinam facere, sive homicidium præsumat perpetrare, et post illum ac quosdam alios Gregorius decimus plura et inter alia concesserit similiter sub his verbis. Sanè laborum vestrorum decimas pro quibus tam vos quàm alios Monasticæ Religionis viros inquietare Episcopi consueverunt illorum videlicet quos dominicaturas appellant qui vestro sumptu et Monasterii et cellarum vestrarum clientibus excoluntur sine omnium Episcoporum et Episcopalium Ministrorum contradictione deinceps habeatis quietius qui vestra peregrinis et fratribus et pauperibus erogatis. Liceat quoque nobis clericos et laicos, liberos et absolutos à sæculo fugientes ad conversionem recipere et eos absque contradictione aliqua retinere prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in Monasterio vestro professionem fas sit absque Abbatis sui licentia de Cluniacensi Claustro discedere; discedentium verò absque communium vestrarum litterarum cautione, nullus audeat retinere: quod si quis forte retinere præsumpserit licitum sit vobis in ipsos Monachos vel conversos promulgare regularem sententiam. Adhuc etiam prohibemus ne aliquis Monachus sive conversus sub professione vestræ domus adstrictus sine consensu et licentia Abbatis et Majoris partis Capituli vestri fidejubeat vel ab aliquo pecuniam mutuo accipiat ultra pretium Capituli vestri providenter constitutum nisi propter manifestam domus vestræ utilitatem; quod si facere præsumpserit non teneatur Conventus pro his aliquatenus respondere: licitum præter ea vobis sit in causis propriis sive civilem sive criminalem contineant quæstionem fratrum vestrorum testimoniis uti ne pro defectu testium jus vestrum in aliquo valeat deperire, insuper authoritate Apostolica inhibemus ne ullus Episcopus vel alia persona quæcumque ad Synodos vel Conventus forenses vos ire compellat necnon domos vestras causa Ordines celebrandi, visitandi, causas tractandi vel Conventus aliquos publicos convocandi vel Missas etiam celebrandi nisi ab Abbate fuerit invitatus accedat. Ita tamen ut circa Legatos Apostolicæ Sedis obedientia et reverentia debita nullatenus minuatur, tibi etiam fili Abbas et pro te Monasterio Cluniacensi concedimus ut in processionibus Missarumque solemnibus tam tu quam successores tui mitra annulo chirothecis, sandalis et aliis Pontificalibus insignibus uti possitis, benedictionem solemnem super populum facere ad divini numinis gloriam et Monasterii Cluniacensis honorem. Illud autem districtius inhibemus ne quis possessiones, jura vel bona Monasterii vestri præter consensum Sedis Apostolicæ cui specialiter est subjectum quolibet modo alienare, vel aliquas etiam rationabiles ipsius Monasterii consuetudines et hactenus observatas violare præsumat; siquæ verò donationes aut alienationes aliter quàm dictum est factæ fuerint eas irritas esse censemus. Decimas præterea et possessiones ad jus Ecclesiarum vestrarum spectantes quæ à laicis retinentur redimendi et legitime liberandi de manibus eorum et ad Ecclesias ad quas pertinent revocandi libera sit vobis de nostra authoritate facultas, percussuram quoque proprii numismatis sicut hactenus est obtentum nobis authoritate Apostolica confirmamus, ad hæc adiicimus ut in omnibus Prioratibus et cellis quæ nunc sine proprio Abbate vestro regimini sunt subjectæ nullus futuris unquam temporibus Abbatem ordinare præsumat. Sed tam Prioratus ipsi et cellæ quàm cætera in quibuslibet locis omnia, quibus Cluniacensis Ecclesia jampridem investita erat, de quibus nulla quæstio mota est tam tibi fili Abbas, quàm successoribus in pace semper ac quiete serventur; illis dumtaxat exceptis qui per authoritatem Sedis Apostolicæ sunt ab ipso statu mutata, pro altaribus et Ecclesiis sine decimis vestris nulla Episcoporum facultas sit gravamen vobis indebitum irrogare: Sed sicut eorum permissione quædam ex parte, quædam ex integro habuistis ita futuris temporibus habeatis. Cæterum omnes Ecclesiæ quæ ubilibet positæ sunt seu capellæ etiam cæmeteria libera sint et omnis exactionis immunia, præter consuetam Episcopi paratam, et justitiam Canonicam in Presbyteros, qui adversus Ordinis sui dignitatem offenderint, in Parrochialibus verò Ecclesiis quas habetis liceat vobis seu fratribus vestris sacerdotes eligere et Diœcesano Episcopo præsentare; quibus si idonei fuerint Episcopus animarum curam committat, ut ei de spiritualibus, vobis verò de temporalibus respondere debeant; quam si committere (quod absit) de pravitate noluerint, tunc præsbyteri Apostolicæ Sedis benignitate officia celebrandi dummodo sint idonei licentiam consequantur, Ecclesiarum verò seu altarium consecrationes si Diœcesani Episcopi gratis noluerint expedire à quolibet Catholico suscipiatis Episcopo gratiam et communionem Apostolicæ Sedis habente. Nec cellarum vestrarum ubilibet positarum fratres pro qualibet interdictione vel excommunicatione divinorum Officiorum suspensionem aliquatenus patiantur, sed tam Monachi ipsi quam etiam famuli eorum et qui se professioni Monasticæ devoverunt clausis Ecclesiarum januis, exclusis excommunicatis et interdictis non pulsatis campanis suppressa voce divina Officia valeant celebrare et peragant debita sepulturæ. Cæterum Abbatias quas prædecessores nostri Romani Pontifices vestris prædecessoribus concesserunt nos quoque nobis et successoribus vestris duximus concedendas, ut per industriam vestram Religionis status in eis authore Domino conserventur, videlicet Abbatias sancti Martialis Lemovicensis Monasterii novi Pictavensis sancti Joannis Angelicensis Monasterium, Lesatense, Moysacense, Figiacense, Mauratense, Thiernense et sancti Germani Antissiodorensis, illud nihilominus statuentes ut in eis sine Abbatis Cluniacensis consilio Abbas nullatenus eligatur paci quoque et tranquillitati vestræ paterna imposterum sollicitudine providere volentes authoritate Apostolica prohibemus ut infra terminos sacri banni quos Urbanus Papa distinxit seu infra clausuras locorum vel Grangiarum vestrarum nullus homo, cujuscumque conditionis aut potestatis existat, invasionem, prædam aut rapinam vel furtum facere ignemque apponere, sanguinem effundere hominem temerè capere seu homicidium perpetrare præsumat. Præterea omnes libertates et immunitates à prædecessoribus nostris Romanis Pontificibus Ordini vestro concessas necnon libertates et exemptiones sæcularium exactionum à regibus et aliis principibus rationabiliter nobis indultas authoritate Apostolica confirmamus et præsentis scripti patrocinio communimus. Cæterum prædictis Cluniacensi et aliis Monasteriis Prioratibus, Cellis, Conventibus et personis à prædicta Sede sit indultum ut in quibuslibet locis et parrochiis etiam alienis ubi decimas percipiunt multa alia à prædictis et aliis prædecessoribus permissa facta disposita et ordinata fuerint quemadmodum diversis eorum aliisque litteris scripturis et documentis desuper confectis plenius dicitur contineri, nos sicut de cæteris Ordinibus Ecclesiasticis et Monastici cultus locis quorum ope, doctrina et exemplis catholica fides potissimè subnititur quantum in nobis est iuvandis et conservandis cura nos Pastoralis sollicitat. Ita impensius illa quæ juris nostri specialis sunt prosequi, augere et promovere tenemur; præsertim ubi cultus Monastici puritas, vitæ integritas propensumque in Religionem Christianam studium conspiciuntur, et præterea Monasterium Cluniacense illiusque Abbatem, Conventum, Ordinem, dependentias, membra, personas et loca universa non minore quo dicti prædecessores affectu et benevolentia prosequi volentes motu proprio et ex certa nostra scientia præmissa ac omnia et singula alia Privilegia, exemptiones, prærogativas, antelationes, libertates absolvendi, dispensandi, excommunicandi et alias facultates, indulgentias, permissiones, mandata, licentias, statuta, ordinationes, declarationes, decreta, voluntates, indulta, alia quacumque tam gratiam quam justitiam concernentia prædictis Clun. et aliis Monasteriis cellis Prioratibus, membris et locis ab eis dependentibus eorumque Conventibus, Abbatibus, Prioratibus et personis et eorum singulis tam conjunctim quàm divisim à prædictis et quibuslibet aliis Romanis Pontificibus prædecessoribus nostris etiam per communicationem, extensionem restitutionem vel quamcumque aliam formam concessa eorumque approbationes, innovationes, restitutiones, ampliationes, necnon exemptiones et sæcularium exactionum ac cum decretis inhibitionibus, mandatis, declarationibus, derogationibus, attestationibus, præservationibus, cæterisque clausulis et decretis in eis contentis, quæ omnia præsentibus pro sigillattim et de verbo ad verbum expressis haberi volumus, quamvis talia et multa sint, quæ sub verbis et clausulis generalibus non veniant. Sed specialibus expressionibus et clausulis indigeant, singulas desuper confectas litteras, et inde secuta quæque; etiamsi eorum aliqua usui esse supra hominum memoriam desierint, alias tamen juxta tenorem litterarum prædecessorum hujusmodi Apostolica authoritate præfata tenore præsentium approbamus, et confirmamus, ac eis perpetuæ et inviolabilis firmitatis robur adiicimus, necnon omnes et singulos tam juris quàm factis defectus, etiamsi substantiales, siqui intervenerint in eisdem, supplemus. Decernentes illa præfatis Monasteriis, Abbatibus, Conventibus, Monachis et personis et eorum singulis illibata perpetuò suffragari, sicque per quoscumque judices Ordinarios et delegatos quavis authoritate scienter vel ignoranter contigerit attentari non obstantibus præmissis et recolendæ memoriæ Innocentii Papæ III. etiam Prædecessoris nostri quæ incipit cum contingit ac aliis Apostolicis constitutionibus necnon Monasteriorum et Ordinis prædictorum juramento, confirmatione Apostolica vel quavis firmitate alias roboratis statutis et consuetudinibus cæterisque contrariis quibuscumque. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostræ voluntatis approbationis, confirmationis, adjectionis, suppletionis et decreti infringere vel ei ausu temerario contraire, si quis autem hoc attentare præsumpserit, indignationem omnipotentis Dei ac Beatorum Petri et Pauli Apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Romæ apud sanctum Petrum anno Incarnationis Dominicæ millesimo quingentesimo sexagesimo tertio, tertio decimo Kalendas Martii, Pontificatus nostri anno V.