Petrus primus, Abbas nonus Cluniacensis, fuit electus in octauis Assumptionis beatæ Dei Genitricis Mariæ,  incipit regere anno Domini 1122. Hic Petrus prædictus cognomento Maturitij, ex nobilissimis Arueniæ magnatibus originē ducens, ab ipsis infantiæ cunis a parentibus Deo sub monastica obseruatione militaturus oblatus est, a sancto Patre nostro Hugone in extremum vitæ suæ Monachali benedictione insignitus. Postea tempore Domni Pontij Abbatis Cluniacensis Prior Viziliacensis factus ordinem strenue rexit. Inde Prior de Domna factus, defuncto venerabili viro domno Hugone II. huius loci Abbate, a magnis famosisque, qui tunc florebant, huius loci Monachis ac personis Religiosis in vniuerso acclamantibus conuentu in Abbatem eligitur: Et a Chrysopolitano Archiepiscopo eodem die benedicitur, cum esset annorum circiter XXX. Suscepto Abbatiæ regimine humilitatis præcipuæ cultor,  sanctimoniæ magnificus  singularis custos extitit. Incessus eius grauis, sermo maturitatis  gratiæ plenus, mores bene compositi, totus iocunda grauitate, grauique iocunditate redimitus, omnibus exemplar honestatis  monasticæ grauitatis præferebat. In suscipiendis cōfessionibus singularem suo tempore gratiam obtinens, in curandis occultis confitentium reatibus speciali calebat solertia; Ita vt ipsum solum crederes, qui sciret curare sua,  aliena vulnera non detegere  publicare. In corripiendis apertis vitiis plus patris exercuit quam iudicis, plus clemētiæ quam rigoris, plus misericordiæ quam censuræ. Statura corporis cōspicuus adeo, vt inter omnes sui temporis personas vultus venustate, membrorum positione, morum compositione præclarior extiterit. Cum vir idem Petrus venerabilis Abbas Cluniacensis ex Hispaniis rediens in Aniciensi ciuitate deuenisset, rusticus quidam affuit, qui  serpētem corpus suum intrasse lacrimabili lamentatione deplorabat,  per singula momēta morti proximum fieri. Quod vir Dei audiens, multum condoluit; cui O frater, inquit, hæc nostra non sunt, sed Sanctorum Dei tantum, quia omnia possibilia sunt credenti. Ego pro te Dominum exorabo. Mane autem facto, idem vir sanctus piæ promissionis non immemor, Oratorium Sancti Mayoli Missam celebraturus intrauit. Cum vero de Ascensione Domini Missam celebraret, illum qui torquebatur adesse constituit. Cum vero Euāgelium legeretur,  ad illum locum deuenisset, vbi dicitur, Serpentes tollent, miser tunc os aperuit,  serpens caput emisit. Quem Pater, cunctis qui aderant stupentibus in medium proiecit. Homo vero corruēs fere spiritum præ angustia exalauit. Missæ vero solemnitate completa ad infirmum accessit, qui ab eo confessionem suscipiēs,  eum sacrosanctis mysteriis communicans, incolumem remisit ad propria. Scientia singulari vir vitæ venerabilis Petrus Abbas Cluniacensis suis temporibus floruit, nullusque sibi maior fuit. Quod vsque in hodiernum diem multiplicia eius scripta ostendunt, quæ in processu ipsius inseremus sigillatim, licet in his ordo seruetur minime. Durante tempore suæ administrationis multa scripta edidit vir vitæ venerabilis Petrus noster Abbas Cluniacensis. Nam scripsit diuersas Epistolas cum tanta grauitate  stylo tam excelso, quod alter Augustinus videatur esse in sanorum descriptione librorum, In primis Epistolarum Liber eius in sex libros diuiditur. Primus Liber continet XXXVI. Epistolas. Secundus Liber continet LI. Tertius Liber continet VII. Quartus Liber continet XLIII. Quintus Liber continet IX. Sextus Liber continet L. Inter quas inseruit Tractatum quinque Capitulorum distinctione diuisum,  omnium quæ dicta sunt, vel dici possunt, argumentorum rationibus aduersus Iudæorum inueteratam duritiam. Primum Capitulum ostendit quod Christus filius Dei sit. Secundum Capitulum ostendit quod Christus specialiter Deus esse probatur. Tertium Capitulum ostendit, quod Christus, nō sicut Iudæi putant, temporalis Rex, sed æternus sit  cælestis. Quartum Capitulum ostendit, Quod Christus non sicut Iudæi desipiunt adhuc venturus sit, sed iam certo  præordinato tempore, ad mundi salutem venerit. Quintum Capitulum ostendit,  determinat de ridiculis atque stultissimis fabulis Iudæorum. Inseruit etiam idem Petrus Venerabilis Abbas Cluniacensis librum quem edidit,  scripsit contra Petrobusianos hæreticos, qui dicebant primo pueros baptizari inutiliter, quia credere non possunt. Secundus error erat, quia dicebat basilicas vel altaria fieri non debere, quoniam Ecclesia Dei, prout affirmabant, vnitate fidelium congregatorum constaret. Tertius error erat, quia dicebant Crucem Domini, nec adorandam, nec venerandam, sed magis confringendam  conculcandam esse. Quartus error erat, quia dicebant Missam nihil esse, nec celebrari debere. Quintus error erat, quia asserebant viuorum beneficia nihil prodesse defunctis. Sextus error erat, quoniam dicebant Deo non esse cantandum. Idem iste Petrus noster Cluniacensis Abbas ipso existente in Hispaniis cum Imperatore, transtulit de Arabico in Latinum Alchoranum de lege Mahometi hæretici. Et tamē in Cluniaco scripsit fortissime aduersus prædictam sectam, Opus suum diuidens in quinque Libros, qui Libri diuiduntur per Capitula. Iste idem Petrus Cluniacensis Abbas scripsit de Miraculis quæ suis temporibus aduenerunt, siue facta sunt. Et de his duo extant Libri. In primo siquidem Libro de XXVIII. Miraculis determinat cum magna,  Ciceroniana elegantia, non solum in his operibus suis, verum in omnibus. In secundo narrat XXX. Item scripsit idem Petrus sermones quatuor valde vtiles  elegantissimos, quorum. Primus de Transfiguratione Domini est. Secundus Sermo de Laude Sepulchri Domini est. Tertius Sermo de S. Marcello Papa  Martyre est. Quartus est inscriptus in veneratione quarumlibet Reliquiarum. Insuper egregius ille Pater Petrus Venerabilis Cluniacensis Abbas, scripsit Epistolam ad Petrum de sancto Ioanne societatis suæ veteranum, contra eos qui dicunt Christum numquam se in Euangeliis aperte Deum dixisse. Hæc Epistola vtilis  necessaria, plena instructionibus quamplurimis. Scripsit idem Rythmum in laudem Saluatoris. Rythmum de S. Hugone. Rythmum de S. Benedicto. Item Rythmum de Resurrectione Domini. Fecit Hymnum in honore sanctæ Mariæ Magdalenæ. Item alium Hymnum in honore matris Domini. Fecit  Prosam de eadem Virgine Maria gloriosa. Nunc est videndum de gloriosi Patris nostri Petri Venerabilis Abbatis Cluniacensis prudentia, erga suorum Religiosorum prouisionem. Nam in libro quodam Statutorum huius Monasterij Cluniacensis ab ipso edito asserit, quod tempore suæ assumptionis in Abbatem, in ipso Cluniacensi Monasterio erant religiosi plus quam tres-centum, sicut ipse testatur. Ipse namque ait. Notum facio igitur ego frater Petrus humilis Cluniacensis Abbas omnibus istud legentibus, Quod quando ad hoc officium ante XXVIII. annos assumptus sum, magnam quidem Ecclesiam, religiosam  famosam inueni, sed pauperrimam, magnarum expensarum,  comparatis redditibus cum expensis, nullorum pene reddituum. Trecenti erant vel eo amplius fratres, nec centum de propriis sumptibus domus illa procurare valebat. Turba hospitum, semper pauperum infinitus numerus. Congregata de omnibus Decanis annona vix quatuor mensibus, aliquando nec tribus: Vinum vndecumque collectum, numquam duobus aliquando mensibus, nec vno sufficiebat. Panis peruus, puger,  furfureus. Vinum maxime aquatum, insipidum,  vere villum, præter alias  multo cum fœnore acceptas expensas. In emēdo solummodo annonam  vinum, plusquam viginti millia solidorum Cluniacensis Camerarius expendebat. Has angustias ego videns, habito cum sapientibus fratribus, qui tunc viuebant consilio, prout mihi  ipsis rationabile visum est, mesatica per Decanias constitui. Et vt Conuentum Cluniacensem de pane,  de fabis,  earum sagimine quidam ex Decanis vno mense, quidam tribus hebdomadis, quidam quindecim, quidam octo diebus, hoc est integro anno procurarent, ordinaui: Et vt super annuatim hæc constitutio seruaretur, vniuersorum fratrum assensu  voluntate in Capitulo præcepi,  scripto firmaui. Hoc ita vt decretum est, multis postmodum annis seruatum est. Tempore huius beati Patris Petri Venerabilis Cluniacensis Abbatis, Anno videlicet 1131. Dedicatio magnæ basilicæ Cluniacensis a domno Papa Innocentio secundo facta fuit. Anno Domini 1153. propter nimiam  effrenatam longe plus solito pessimorum raptorum maliciam, qui præcipue in res Cluniacenses furiose desæuiebant, rogatu domni Petri Abbatis Cluniacensis,  amicorum Cluniacensium, domnus Oddo sanctæ Romanæ Ecclesiæ Cardinalis,  Apostolicæ sedis Legatus, domnus Eraclius Lugdunensis Archiepiscopus electus, cum suffraganeis Lugdunensis Ecclesiæ, hoc est Eduensi, Matiscensi, Cabilonensi Episcopis: cum Comite etiam Burgundionum Willermo, Comite Cabilonensi altero Guillelmo, Humberto de Belloioco, loceranno Grosso, Hugone de Berziaco, Hugone de Scalciaco,  aliis Burgundiæ nobilibus non paucis. Conuenerunt apud Matisconem in Ecclesia S. Vincentij. Qui tractarunt ibi circiter spatium trium dierum de negociis,  præcipue de pace Ecclesiæ Cluniac. reformanda: Ita quod coram vniuerso clero,  populo ciuitatis prædictæ, Decretum est ab eis iam prælibatis Dominis, vt Monachi dicti  laici,  omnes res ad Cluniacum pertinentes, quæ infra terminos Araris, Ligeris,  a Rhodano fluminum continentur, additis partibus illarum terrarum, quæ infra Eduensem ciuitatem  castrum Camonis, quod est vltra Cabilonem, constitutæ sunt, plena  secura pace maneant. Et quicumq. per dictum Cluniacum transeuntes cum ipsis,  rebus ipsorum securi,  pacifici permaneant  conseruentur. Ita quod prædicti Domini de omnibus suis promiserunt prædictos Cluniacenses seruare indemnes, tam in rebus quam personis, etiam vsque procedere contra taliter malesacientes dictis Monachis Cluniacensibus vel rebus ipsorum ad arma,  obsidenda castra vel loca, in quibus tales malefactores se retraxerunt. Et habitatores ciuitatis Cluniac. promiserunt ibidem dum hæc peragerentur, quod quotiens essent requisiti de procedendo ad arma, cum dictis Nobilibus  Dominis, quod irent,  Et etiam Prælati ex parte eorum contra tales promiserunt similiter procedere,  Tempore insuper huius præfati Petri Venerabilis Abbatis Cluniacensis, anno salutis humanæ 1155. vir illustris Henricus Wintoniensis Episcopus, rogatu dicti dōni Petri Abbatis,  ab Adriano Papa IIII. litteris inuitatus, simul etiā a Rege Franciæ Ludouico Iuniore,  omnibus fere Burgundiæ personis  Baronibus euocatus, Cluniacum venit, eandemque Ecclesiam grauis alieni ponderis oppressam, prudentia  expensis suis omni fere debitorum alleuauit onere. Itaut tam ex persolutione debiti, quam etiam in comparandis possessionibus, necessariis etiam rei familiaris comparandis, sicut ex ore eius auditum fuit, prolatumque ab ipso, quod plusquam septem millia marcharum argenti expenderit. Pauit enim per annum 460. Monachos tunc existentes in dicto Monasterio Cluniacensi, vt habetur in libro Capituli dicti Cœnobij Cluniacensis. Iste Henricus Wintoniensis Episcopus fuerat olim huius Monasterij Cluniacensis alumnus  Monachus, ac nostrorū nostrique Cœnobij benefactor singularissimus suis temporibus  maximus. Anno Domini 1171. præfatus domnus Henricus Wintoniensis V. Idus Augusti obiit.