1 Anno ab Incarnatione Domini 1189 constituta sunt haec assensu et mandato Capituli generalis a D. Cisterciensi et quatuor primis abbatibus, et aliis quibusdam nominatis patribus Ordinis, confirmata autem a Capitulo generali apud Cystercium anno Domini 1190. Ego frater [Guido] Cistercii, frater [Bruno] de Firmitate, M[ainardus] de Pontiniaco, G[arnerius] de Claravalle, P[etrus] de Morimundo, et coabbates nostri, quibus iniunctum fuit ex mandato et consensu generalis Capituli ad diem et locum statutum convenimus, ubi, quanta potuimus diligentia ad commodum et formam Ordinis ista providimus observanda. Primo ad temperandam cupiditatem et notam semper acquirendi qua impetimur, repellendam proposuimus firmiter tenendum ab omnibus ut a sequenti Capitulo et deinceps in perpetuum ab omni emptione terrarum et quarumcumque possessionum immobilium abstineamus ; de usuariis et pascuis adhuc differimus. Si vero gratis et sine omni spe retributionis terrene date fuerint in puram elemosynam, licebit accipere. Qui tamen, ut alibi dictum est, certas pensiones debent vel de decimis inquietantur, poterunt sibi huiusmodi acquirere remotasque possessiones et minus utiles pro magis utilibus poterunt commutare vel alias utiliores pro eodem precio tantum acquirere. Excipimus tamen ab hac lege monasteria quorum facultates non sufficiunt ad sustentandum numerum XXX monachorum cum hospitalitate congrua et numero conversorum qui secundum situm loci debent sufficere. Cum vero facultates idoneas obtinuerint legem superius scriptam observent. Si quis vero hanc constitutionem transgressus fuerit, sententiam quam de non emendo vel de non aedificando super obligatos debito quinquaginta marcarum data est, sustinebit. 2 Item frequenter ex nimio personarum numero nonnulla Ordinis nostri monasteria pregravantur et ideo ad multiplicandas possessiones et augenda debita compelluntur. Propterea statuimus ut de personis tam monachis quam conversis necnon et familiaribus nulla in hoc triennio recipiatur nisi aliquo moriente vel sine spe reversionis discedente. Si cui tamen talis persona supervenerit quae sine gravi scandalo vel damno repelli non possit, poterit suscipere et in sequenti Capitulo confiteatur. Transgressor huius sententiae, si abbas fuerit a celebratione missae abstineat usque ad sequens Capitulum, nisi propter benedicendum novicium vel praesentem defunctum. Si prior, vel qui locum eius tenuerit, ab officio deponatur et usque ad nutum Capituli in ultimo gradu permaneat. Si cellerarius hoc fecerit omni VI feria ieiunet in pane et aqua et semel in hebdomada accipiat disciplinam usque ad nutum Capituli. 3 Deinde adiunctum est ut nulla domus Ordinis nostri in villa… etc. *ut ann.* 1189, n° 11, *et* 19. 4 Item quod in libro Usuum de duobus familiaribus cum uxoribus suis ad sepulturam recipiendis scriptum est, ita deinceps observetur ut illis viventibus non liceat alios recipere vel tumulare. Alterutro vero eorum vel utroque decedente licebit alios loco illorum substituere. Excipiuntur ab hac lege episcopi, principes et proprii fundatores. 5 Novicii et domibus exeuntes… etc. *ut ann.* 1189, n° 20. 6 Item illis qui in infirmitorio… etc. *ut ann.* 1189, n° 21. 7 Item auferatur ab Usibus sententia illa in qua continetur quod nonnisi cum tribus tunicis liceat induere scapulare et uti liceat cum necesse fuerit. 8 Item quando festum alicuius sancti… etc. *ut ann.* 1189, n° 12. 9 Item dictum est de fugitivis qui sola animi levitate recedunt, si infra VII*em* dies redierint, restitui possunt in ordine quem prius habuerant. Si vero ultra VII*em* dies in sua obstinatione permanserint, recipi quidem possunt, ita tamen quod in eo gradu in quo ultimi recipiuntur, semper permanebunt. 10 Item qui de Ordine egreditur, si monachus est et preter cucullam et tunicam, si conversus… etc. *ut ann.* 1189, n° 13. 11 Si quis in manifesto carnali contagio fuerit deprehensus, de domo propria penitus expellatur ad illam nunquam reversurus, nec ad alium abbatem mittatur sine manifestatione culpae et iniuncta condigna poenitentia et utraque re diligenter expressa. Si vero cum huiusmodi litteris ad aliam domum ire noluerit, vel qui eum recipiat non invenerit, mittatur ad unum de quinque primis abbatibus, ad illum videlicet de quo domus deprehensi processit. 12 Item si in aliqua domorum nostrarum conspirationem oriri contigerit abbas ad quem spectat, id est proprius abbas vel pater vel visitator illos quos cognoverit *auctores* et magis culpabiles a propria domo penitus sine spe reversionis eliminet et in aliis domibus ad quas missi fuerint in gravi culpa recipiantur, et ultimi omnium semper remaneant, semel in hebdomada recipiant disciplinam, et omni sexta feria ieiunent in pane et aqua usque ad nutum Capituli. Qui exire forte noluerint, eis in abbatia manentibus non celebrentur divina. Nullus eis iungatur in consortio sive in colloquio ; qui vero auctoribus mali huius se iunxerint et resipiscentes emendationi se obtulerint in ipsa domo sint in gravi culpa et semel in hebdomada accipiant disciplinam, et omni sexta feria sint in pane et aqua, et ultimi maneant usque ad nutum Capituli. Est autem conspiratio contra Ordinis disciplinam et maiorum instituta confederatio. 13 Statutum quoque est ut visitatores in abbatiarum visitationibus diligenter inquirant de personis quot habeant et quot secundum praesentem statum valeant sustinere, de numero servientium, de quantitate possessionum, de summa debitorum, et omnes abbates interim solliciti sint haec omnia diligenter computare et notare ut visitatori sinceram et puram renuncient veritatem. Ipse vero omnia in scripto plene redacta sequenti Capitulo representet. 14 Quoniam manifestum est nullas domos per usuras recuperari multas vero supra modum gravari omnino prohibemus ne aliquis de cetero ad usuras quicquam accipiat. Quod autem ad usuram iam acceperit ita a die quo ei haec sententia innotuerit infra annum persolvere studeat quod pro induciis debitorum nihil deinceps tribuat. A Iudeis vero, quia inimici sunt crucis *Xti.* nec pro usura nec etiam sine usura aliquid mutuo accipere liceat. Provideat igitur abbas interim ut tantum de mobilibus vel immobilibus vendat ut non solum si fieri potest debita non crescant, sed potius minuantur. Abbas igitur qui huius mandati transgressor fuerit extra stallum suum sit et omni sexta feria in pane et aqua sit usque ad nutum Capituli generalis. Prior vero non nisi in periculo mortis et in pascha communicet et omni sexta feria sit in pane et aqua, donec mandatum compleatur. Similiter cellerarii et alii consiliarii domus. Si qui vero huic sententiae contraire voluerint sententiam quae de conspiratoribus data est sustineant, ita tamen si obstinate resistant. 15 Cum igitur abbas pater vel etiam visitator ad aliquam domum accesserit, inquisitione facta de statu monasterii, conventum ad alias abbatias emittat, si necessaria non habuerit, vel si in domo remanere voluerit contentus sit paupertate sua, ita ne aliquid pro sumptu suo mutuo, si fieri *potest,* accipiat, unde debitum crescat. Provideat autem qui in tali casu monachos emittit, ut ad talem domum eos dirigat, quae simili non laboret inopia. Abbas autem vel prior loci ad quem mittuntur, cum gaudio caritatis eos suscipiat, et illis sicut et propriis in omnibus secundum ordinem provideat. Si vero in huius caritatis officiis se ultra vires senserit praegravari, abbas ei, cuius causa monachos suscepit, insufficientiam suam benigne renunciet, et si cum pace fieri potest, monachos suos ei remittat ; sin autem, pro *institutione* Ordinis et reverentia fraternae caritatis, usque ad sequens Capitulum sustineat et ibi necessitatem suam proponens, Capituli super hoc consilio acquiescat. Praeterea si forte aliquis abbas iuxta testimonium conscientiae suae aliquem de suis ad aliam domum transmittendum ad tempus iudicaverit, abbas ad quem mittitur, eum caritative suscipiat, saltem quousque per se vel per nuntium cum abbate qui monachum mittit, loquatur et abbatis illius voluntate plenius intellecta, fraternum onus ita supportet, sicut suum vellet in simili casu supportari. 16 Adiecimus quoque ut pro regibus et principibus quibus multum Ordo tenetur et cruce signatis super iam statutas orationes unusquisque sacerdotum in hebdomada semel missam celebrabit de Spiritu Sancto, si poterit, alioquin pro magna negligentia eius conscientiae ascribetur. Qui vero in hac peregrinatione decesserunt sive decesserint, associentur missae quae in domibus nostris pro defunctis quotidie celebratur. 17 Abbates de Hibernia tribus annis remaneant et quarto anno veniant, et ita ordinet abbas Mellifontis ut aliqui eorum veniant singulis annis ad Capitulum. 18 Abbas de Insula qui mulieres intra septa monasterii admisit, tribus diebus sit in levi culpa. 19 Querela quae vertebatur inter abbatem Joyaci et canonicos Sancti-Jacobi, quia non potuit cum pace partium terminari, commititur abbatibus Quinciaci, Scarleiarum, Secanae Portus : ut quod minus actum erat plenius compleatur. 20 Scribatur domino Regi Scotiae, ut libertatem Ordinis conservet, et maxime in promotione abbatum sui regni, sicut ubique terrarum christiani principes devoti observant. 21 Abbas de Margan, in cuius grangiis sententia de non bibenda cervisia contempta est, poenitentiam ab olim super eodem excessu datam, tam in propria persona, quam in omnibus subditis suis exequatur. Quod si huic mandato contumax esse praesumpserit, ab omni officio abbatis abstineat. Hoc autem mandatum Capituli, et ipsam sententiam abbates de Dana et de Tinterna ei innotescere faciant. 22 Abbas Joyaci in propria persona domum de Risu-agni visitet, ita quod personas illas infames et irregulariter viventes ibi amoveat. Conventum autem ad minus duodecim monachorum regulariter ibi viventium restituat. Alioquin locum dimittat, et quod inde factum fuerit sequenti Capitulo renuntiet. 23 Consideratio loci pro constituenda abbatia ad petitionem regis Anglorum commititur abbatibus Mortuimaris et Perseniae, et de Valle-Sanctae-Mariae, et quod super hoc eis visum fuerit auctoritate Capituli exequantur. 24 Petitio comitis Palatini de construenda abbatia exauditur, et abbati de Sconavia ad petitionis comitis illius loci conceditur. 25 Abbas de Dalone qui cimeterium in grangia consensit fieri, sex diebus sit in levi culpa uno eorum in pane et aqua, et omnes officiales de quorum consilio factum fuit. In cimeterio illo nullus de cetero sepeliatur. 26 Diffinitum est de conspiratoribus Fonteneti, ut quicumque ex eis in rebellione permansit excommunicetur et penitus a domo eliminetur. Quod si egredi noluerit, divinum ibi officium non celebretur. Ille vero qui resipiscere voluerit, omni sexta feria in pane et aqua ieiunet, et omni quarta feria vapulet usque ad nutum Capituli generalis. Omnia vero opera monasterii quae spectant ad aedificia tam in grangiis quam in abbatia intermittantur, donec domus destructa reaedificetur. Quod si intermittere noluerit, divinum ibi officium non celebretur. Quod si post interdictum officium praeceptis Capituli generalis acquiescere noluerit, conventus monachorum et conversi qui eis consentiunt de domo, ut Claram-Vallem veniant, egrediantur. 27 Abbas Bonae-Aquae qui misit monachum suum cum apostata, sex diebus sit in levi culpa, uno eorum in pane et aqua. 28 Monachus vero qui communicavit apostatae, tribus diebus sit in gravi culpa et de cetero caveat a molestatione vicinarum domorum. 29 Querelae abbatum Sancti-Andreae et Ripaealtae committuntur domino abbati Cistercii et abbati de Firmitate terminandae. 30 Conversus Theoloci qui pecuniam sub lecto suo absconderat, et conversus de Zuetula qui pro pellicio male facto sibi de cimeterio extumulatus est, ubi sepulti sunt remaneant. 31 Vindicta in conspiratores Vallis-Magnae commititur abbatibus de Firmitate et Bonae-Vallis. 32 De monacho Vallis-Magnae qui venit Cistercium accusaturus abbatem suum, dicitur quod in Bona-Valle recipiatur, et sit in gravi culpa tribus diebus, et non revertatur ad domum Vallis-Magnae nisi ad nutum generalis Capituli. 33 Abbati Curiae-Dei conceditur translatio molendini sui propter urgentem necessitatem. 34 Abbas Turris Aquilaris qui proterve et inhumane locutus est contra abbatem mortuum praedecessorem suum tribus diebus sit in levi culpa uno eorum in pane et aqua. 35 Abbas de Monasterio-in-Argona qui proterve et irreverenter locutus est in Capitulo eadem pœna mulctetur. 36 Abbas Stamedii qui monachum suum accommodavit archiepiscopo Tarentasiae ad exercenda saecularia negotia, et quia in grangiis suis vinum venditur ad brocam, quadraginta diebus sit extra stallum suum et sex diebus in culpa levi uno eorum in pane et aqua. 37 Abbas de Insula, qui contra institutionem Capituli, pitantiam fecit conventui suo in sexta feria de caseo, tribus sit diebus in levi culpa, uno eorum in pane et aqua. Qui autem caseum comederunt, unam disciplinam accipiant. 38 De monachis de Sinanqua, qui propter excessus suos emissi fuerant a domo sua per Capitulum generale, conceditur abbati Mansiadae, ut si viderit domui expedire, possit eos revocare. 39 Abbas de Morerola qui inconsulto Capitulo abbatiam suscepit et ibi abbatem instituit, quadraginta diebus sit extra stallum suum, sex diebus in levi culpa, uno eorum in pane et aqua. 40 Milites vero de Turgel sicut Calatravenses Ordini associentur et abbati de Morerola de ordine obediant. 41 Querela quae vertitur inter abbatem Silvecanae et abbatem Sinanquae de vicinitate grangiarum committitur abbatibus Morimundi et Mansiadae terminanda. 42 Abbates de Carreria, de Stalleia, et de Forda, qui ad Capitulum generale non venerunt, sex diebus sint in levi culpa, uno eorum in pane et aqua, et abbas de Eleemosyna hoc eis nuntiet. Eamdem poenam sustineant abbates de Joiaco et de Bono-Fonte, qui domos suas hoc anno visitare neglexerunt. Hoc idem patiatur abbas de Berdona qui ad Capitulum non venit ; et quia excusationem frivolam habuit, addimus ut quadraginta diebus sit extra stallum suum ; pecuniam autem quam debet abbati de Toroneto usque ad Natale Domini sine omni occasione reddat. 43 Querela quae vertebatur inter abbatem de Insula et abbatem de Monasterio in Argona committitur abbatibus Belli-Prati et Longae-Vallis, de possessionibus, de quibus modo est quaestio terminanda ; et abbatia pro bono pacis in pace possidenda remaneat abbati Sancti-Benedicti. 44 Abbas Vallis-Magnae, qui fecit iurare conversos suos, sex diebus sit in levi culpa, uno eorum in pane et aqua. 45 Domino abbati Morimundi committitur ut ad pactionem quam fecit abbas Sancti-Prudentii fundatori domus suae diligenter inquirat et digne corrigat. 46 Abbas de Columba, qui benedictiones in domo sua fieri consensit, et mulieres ingredi permisit, sex diebus sit in levi culpa, uno eorum in pane et aqua ; et oblationes in sequenti Capitulo reddat. Similiter et alii caveant ; et qui rei sunt oblationes Capitulo reddant. 47 Abbas de Tennebar, qui publice de multis confessionem in Capitulo fecit, et novitium ter in die comedentem suscepit, omni sexta feria ieiunet in pane et aqua, donec novitius monachus fiat ; pro aliis vero excessibus sit in levi culpa. 48 Abbas de Sancta-Cruce, eo anno quo venire debet ad Capitulum, si potuerit veniat ; si non potuerit responsalem mittat. 49 Abbas de Zentula, quem dux Austriae retinuit et ad Capitulum non venit quando venire debuit, sex diebus sit in levi culpa, uno eorum in pane et aqua ; sequenti vero anno omni occasione remota ad Capitulum veniat. 50 Abbas Sancti-Georgii, qui a multis annis ad Capitulum non venit, extra stallum abbatis sit, et omni sexta feria sit in pane et aqua donec Morimundum veniat, et in sequenti Capitulo omni occasione remota se repraesentet. 51 De conversis Bonae-Vallis, qui in manu domini abbatis de Firmitate promiserunt, quod de cetero coquos non recipiant absque licentia Capituli generalis, vel domini Cistercii, dicimus quod si a proposito resilierint, sententiam in praeterito anno datam observent, quam dominus Bonae-Vallis eis denunciet, et firmiter observari faciat. 52 Abbates de Morimundo et de Crista qui, quadam occasione minus sufficiente, conversos suos Ierosolymam miserunt tribus diebus sint in pane et aqua. 53 Abbas vero Theoloci qui hoc ipsum contra formam Ordinis et contra consilium patris fecit, quadraginta dies extra stallum suum remaneat, et sex diebus, sit in levi culpa, uno eorum in pane et aqua. 54 Abbati de Alba, qui eleemosynam episcopi Spirensis, cui non debuit reddidit, praecipitur ut portionem illam quam sibi retinuit, abbatibus dividat quibus suam detraxit. Regi autem scribatur, ut paci abbatis provideat, ne totum reddere cogatur. 55 In Secanae-Portu, quia mulieres in anniversario regis ingressae sunt oratorium, tam abbas quam monachi et conversi uno die sint in pane et aqua ; officiales vero, qui hoc scienter fieri permiserunt, tribus diebus sint in levi culpa, uno eorum in pane et aqua ; et hoc abbas eorum diligenter inquirat, et eis hanc poenam imponat. 56 Abbatibus Mortuimaris et Perseniae ad preces domini regis pro nova unctione ipsius modo parcitur et talis praesumptio ne a modo fiat, caveatur. 57 Abbas de Sacra-Menia qui ad Capitulum non venit, nec responsalem misit, quadraginta diebus extra stallum suum remaneat, et sex diebus sit in levi culpa, uno eorum in pane et aqua, et sequenti anno, omni occasione remota ad Capitulum veniat. Similiter faciat abbas de Clienti. 58 Querela quae est inter domum Grandis-Silvae et domum Borboniae, committitur domino abbati Morimundensi et abbati de Candelio. 59 Abbas Quinciacensis, quia allatum mortuum extra formam Ordinis sepelivit, tribus diebus sit in levi culpa, uno eorum in pane et aqua. 60 De Haymone monacho Longivadi qui factus est falsarius litterarum et gyrovagus, et de Girardo, monacho Vallislucentis qui in simili opere infamis habetur, dictum est ut ad eos incarcerandos mittat manum qui potuerit donec propriis abbatibus res innotescat, qui tenentur de eis rigorem ordinis exequi in carcerali custodia ad poenitentiam. 61 Quocumque habitatores ipsius se transtulerint, prioratum suum obtineat in ordine. 62 Abbas de Sancto-Benedicto qui minus reverenter locutus est in Capitulo, uno die ieiunet in pane et aqua. 63 Naves de Dunis non deferant aliena onera pro pretio. 64 Abbas Caricampi, quia ad voluntatem episcopi Traiectensis remansit a Capitulo, quadraginta dies sit extra stallum suum, et sex diebus in levi culpa, uno eorum in pane et aqua. 65 Querela canonicorum Trecensium adversus abbatem de Ripatorio committitur abbatibus de Prulliaco et de Longovado et de Moris. 66 De domibus, de Tribus Fontibus, et de Chimenone, quorum longa concertatio nos fatigavit, pro bono pacis dicitur ut inter domos nihil amplius aedificetur nec prope ab utriusque latere domus per dimidiam leucam. Si aliquid vero scriptum huic Capitulo per iudicium faciens in aliqua ipsorum carta inventum fuit, nullam vim habeat, sed potius irritetur. 67 Abbas de Armentaria, qui ad Claramvallem vocatus, primo quidem venire neglexit, secundo vero ad Capitulum venire contempsit, ab omni officio abbatis suspenditur, donec Claramvallem veniat ubi sex diebus sit in levi culpa, uno eorum in pane et aqua, et sequenti Capitulo se praesentet de his omnibus rationem redditurus. 68 De abbatia de Dona, providentiae domini Cisterciensis relinquitur. 69 Querela quae vertebatur inter domum de Moreles et de Terzai committitur abbatibus de Pinu, et de Gratia-Dei ut audiant et determinent auctoritate Capituli. 70 Monachus Mansiadae statim ut abbas domum venit, infra octo dies mittatur Salvanetum. 71 Causa abbatis Caricampi et praepositi de Doaco committitur abbatibus de Longo Ponte et de Claromaresco, si tamen appellationi factae ad dominum papam denuntiatum fuerit. 72 Abbas de Bellalanda assumto secum Joanne quondam abbate de Jorval veniat Savigniacum usque ad Natale Domini, et ibi ambo arbitrio domini Savigniacensis abbatis et coabbatum suorum obediant. Dominus abbas Savigniacensis eis renunciet. 73 Negotium super electione de Valace committitur domino abbati Ursicampi ut inquirat veritatem ab abbate Mortuimaris et diligenter corrigat. Abbas vero Mortuimaris sequenti Capitulo se praesentet super eodem negotio pro se responsurus. 74 Abbas de Sturcelburne in cuius domo infans baptizatus est et mulieres ingressae sunt, ipso in domo existente, stet consilio domini de Firmitate et de Maceriis, et officiales, de quorum consilio consumptum est, qualibet feria sexta ieiunent in pane et aqua. 75 Conversi Fontisfrigidi qui inobedientes existunt mandato Capituli de dimmittendis cotis flocatis, sententiae quae lata est in conversos Bonaevallis subiaceant scilicet ut dum in hac rebellione perstiterint non communicent, nec oratorium ingrediantur ; et si fuerint infirmati vel mortui nec communionem sanctam nec ecclesiasticam habeant sepulturam. Abbas Grandis-Sylvae huius sententiae sit executor. 76 Ad negotia Ordinis ad plenum pertractanda nominati sunt abbates isti : abbates Savigniaci, Prulliaci, de Bellavalle, de Dalone, de Bello Prato, de Fusneio, de Ursicampo, de Quintiaco, de Longovado, de Moris. Isti ergo cum quinque primis abbatibus apud Caleium, grangiam Pontigniacensem simul veniant, ita ut nullus nostri Ordinis illuc audeat accedere, nisi de consilio vocatus ; et si negotium ampliores moras exegerit, in grangia de Cerelegio, abbas Vallislucentis ipse provideat. Ponitur autem terminus conveniendi in grangia prius nominata in octave Theophaniae. 77 Porro in omnibus abbatiis Ordinis nostri ipsa die id est in octava Epiphaniae dicatur collecta *Deus qui corda fidelium*, ut ipsos Deus dirigat in viam veritatis. 78 Si data nobis fuerit eleemosyna, cuilibet aedificio vel emtioni terrarum a donante proprie assignata, transferre eam ad alios usus non licebit. Quod si indeterminate, nec alicubi nominatim assignata, data fuerit, sine culpa et transgressione, de voluntate et consilio abbatis ad usus magis necessarios deputabitur. 79 Tres sextae feriae semper observentur in quadragesima, sine misericordia, non obstante alicuius sancti festo. 80 Fugitivi qui furtive recedunt cum substantia monasterii, de consilio abbatis recipi poterunt, considerato rigore Ordinis et meritis personarum. 81 Non bibant nisi aquam, qui de inquietudine sua equitant ad parentes. 82 Abbas de Monasterio in Argona proterve et irreverenter locutus est in Capitulo eadem poena mulctetur. 83 Engelhardus Nuenburgensis, Eberhardus Merseburgensis, Hinricus Misnensis episcopi Capitulo generali de bonis per abbatem Cellensem acquisitis scribunt et petunt, ut ipsi bonorum operum Ordinis participes fiant. 