IN nomine sanctæ et indiuiduæ Trinitatis. Temporibus domni Alexandri Papæ vniuersalis  summi Pōtificis, necnon regnante Heynrici Imp. filio Heynrico, Rege vero Francorū Philippo, an. ab Incar. Dom. M. LXIII. nouū quid Cluniacensi Monasterio cōtigit, quod ad posteritatis memoriam scedulę duximus annotare. Drogo scilicet reuerentissimus Ecclesię Matiscensis Episcopus, domesticorū suorum,  præcipue clericorum suorum suasione pellectus,  vt ita fatear, eis iugiter insufflātibus igne diri fomitis inflāmatus, super idem Monasterium tentabat ius potestatis arripere, locumque sibi dominationis quantulumcumq. contra sedis Apostolicæ priuilegia vēdicare. Vallatus plane cuneis militum, stipatus agminibus armatorū velut prædicandi gratia, vel etiā iudicij synodalis obtentu, ad B. Maioli Confessoris Christi basilicam vsq. peruenit, Sed resistentium sibimet infractus obstaculo intrare nō potuit. Hoc itaq. tentabat, vt iugum monasterio nouæ vsurpationis induceret, sicq. postmodū ex occasione quodammodo superductæ litigaret cōsuetudinis. Tunc Hugo venerabilis Abbas eiusdem Cœnobij, nimirum non modo religiosus, sed  cautus  prudēs vt reuera possessor ingenuus, iugum hoc degeneris seruitutis exhorruit,  tanquā lepræ malæ consuetudinis nouiter obrepenti medicamento contradictionis occurrit, caputq. quod moliebatur ingredi, viuacioris ingenij pede contriuit. Romanam itaque synodum impiger adiit, querelam suam corā sancto Concilio fidelis relator exposuit, nouo periculo sancti loci ruinā proculdubio minitāti, vt obuiaret orauit. Cumq. sinistrum nuntium eorum maxime, qui sanius sapiebant corda percelleret,  tātæ religionis tamquam celebris famæ locum ne quantumlibet a libertatis suæ statu corrueret, piæ cōpassionis studio formidarent: inter cæteros Petrus Damianus Ostiensis Episcopus se protinus obtulit, seseq. ad subueniendum monasterio, per tam longi, tam asperi, tam duri itineris pericula destinauit. Enimuero apud Cabilonensem ciuitatem, ex authoritate Apostolicæ sedis Synodum congregrauit: nōnulla quæ perperam videbantur esse consumpta, canonicæ sanctionis vigore correxit, quæque potuit, iuxta Ecclesiasticæ disciplinæ regulam seruāda constituit, causamq. Cluniacensis Monasterij, pro qua præsertim componenda deuenerat, diuina auxiliante clementia, optimo iudicialis calculi fine conclusit. Nā in conspectu totius sancti Cōcilij lectum est monimentum, quod Comes ille Willelmus primus loci fundator  oblator instituit, vbi videlicet, præter Romanum Pontificē, nullum ius, nullum dominium cuicumq. mortalium, vel cuilibet prorsus Ecclesiæ dereliquit. Lecta quoque nihilominus sunt sedis Apostolicæ priuilegia, de tuitione, munitione, ac præfati Monasterij perpetua libertate, per succedentium sibimet Romanorum Pōtificum vicissitudines instituta. Inquisiti sunt omnes Episcopi, si priuilegia quæ audierant, rata decernerent, omnes vno ore concorditer laudauerunt, atque vt perpetuo seruanda atq. illibata permaneāt, communi iudicio decreuerunt: Et tanquā non hoc iudicium sub præconij cōmunis acclamatione sufficeret, viritim vnusquisq. consulitur, ipse quoq. Matiscensis inquiritur, qui nimirum non minus quam cæteri omnes Episcopi, rata priuilegia,  inuiolabili ac perpetuo iure seruanda libere cunctis audiētibus profitetur. Et quia in eisdem priuilegiis, hoc inter cætera, sub anathematis intentatione cautum est, ne cuilibet Episcoporū liceat, in pręfati Cœnobij Monachos excommunicationis promulgare sententiam, Episcopus autem nō absolute (sic se funditus excusabat) excommunicationis iaculum intulit, sed ita vt perhibebat, ira cōmotus ait. Si qui sunt mei iuris in illo Monasterio, quos mihi liceat excommunicare, illos excommunico. Cum igitur in hac excōmunicatione prædictum Episcopum, licet ignorantem, contra priuilegia Romanæ Ecclesiæ quomodolibet egisse conuinceret, ille autē priuilegiorum tenorem ac seriem se legisse, vel agnouisse, constantissime propulsaret; Tandem sancto decernente Concilio, ad hunc decisionis finem causa perducta est, vt præfatus Episcopus propria manu super sanctis Euangeliis superposita iuraret, sicque Sedis Apostolicæ Legato, sanctoque Concilio satisfaceret. Indiculum Sacramenti. Avdiat, inquit, domnus Petrus Ostiensis Episcopus,  omnis sancta Synodus, quia eo die, quo Cluniacum commotus adueni, non in contemptu, siue despectu sedis Apostolicæ, vel domni Alexandri Romani Pontificis hoc egi,  priuilegiorum tenorem ac seriem, quæ modo in nostris auribus lecta sunt, tunc ad liquidum non cognoui, sic me Deus adiuuet,  ista sancta Euāgelia. Post eum quoque quatuor Ecclesiæ eiusdem Clerici, in conspectu omnium accesserunt,  iureiurando quod ille iurauerat, super eadem Euangelia firmauerunt. Duo autem de septenario numero, qui ad iurandum a sancto Concilio præfixus fuerat, non petente Matiscensi, sed donante domno Ostiensi Episcopo remanserunt. Ilico præfatus Matiscensis Episcopus pauimento prostratus veniam petiit, seseque peccasse confessus VII. dierum pœnitentiam in pane  aqua ieiunaturus accepit. Postera autem die, eodem sancto residente Concilio, Clericis suis vesane ac procaciter insistentibus, idem Episcopus petiit, vt suæ quoque Ecclesiæ priuilegium, quod a Papa dudum Agapito constitutum fuerat, legeretur. In quo nimirum nihil pene præter ius atque consuetudinem vniuscuiusq. Ecclesiæ videbatur peculiariter insitum, sed quod omnibus locis sanctis communi dignoscitur iure cōcessum, videlicet vt ne vel ea quæ sui iuris iam erant, vel deinceps futura erant, quispiam violentus inuaderet, sed sua omnia Rector Ecclesiæ in pacis ac tranquillitatis otio possideret. Hoc itaq. priuilegium omnes Episcopi in tanto Concilio sine causa lectum esse dicentes, vnanimiter decreuerunt, nihil hoc præiudicare priuilegiis Monasterij quæ pridie coram omnibus lecta fuerant, nihil minuere de his quę in illis legebantur, ab Apostolicæ sedis liberalitate concessa. Sic itaque per Synodale Concilium perpetua Monasterij libertate firmata, sanctumq. locum soli subiacere Romanæ Ecclesiæ communi Sanctorum Episcoporum decernentes sententia, mox inter Episcopum  Abbatem omnis controuersiæ querela sopitur: omnis animositatis atque dissidij scissura componitur,  inter vtrumque spiritualem videlicet virum firma pax charitatis glutino reformatur. Hęc igitur per ordinem breui sermone digessimus, vt purissimæ relationis riuum, quem nostris temporibus hausimus, in posteros etiam per veritatis alueum fideli poculo transfundamus.