LIBELLO hoc vtcunque expleto, tam vobis quam domno Abbati satis, vt frustra credidi, me iam fecisse putabam: sed domnus Abba iussionem legationis vestræ, quam semel suscepit, nimis, vt ita dicam, imperiose exigit. Nam licet promptariolum cordis mei exhaustum iam pronunciauerim, tamen sicut præcedentem libellum, ita quoque hunc sequentem aggredi coegit. Ea tamen occasione factum est, quod in præcedentibus duobus libellis de afflictorum consolatione pauca dicta sint,  ad consilium Pontifici dandum, cuius mētem sicut Moysi malorum prauitas exacerbat, ego sane qui nec præcepto resistere, nec alia nisi ea quæ vos melius nostis, possum referre, facio quidem quod valeo: sed dum vestra vobis tam prolixe refero, fastidium generare pertimesco. Cui tamen ductus verborum forte displicuerit, comparet illum protelatis prauorum nequitiis, qui supra dorsa pusilli gregis Christi fabricantes prolongant iniquitatem suam, eisque potius indignentur qui trahentes peccatū, vt Isaias dicit, in funiculis vanitatis, exigunt vt contra se tāta dicantur. Vos ergo qui præuidere debuistis cui  quid iuberetis, dicta hæc veluti quoddam vas modo transfusum considerate,  superflua quæque tanquam guttulas vasi deformiter adhærentes lima discretionis recidite. Vt acidis frugibus quędam matura leguntur, ita in isto calamo, cum plurima, quæ merito reprobentur, forte inueneritis, pauca saltem vtilitatis quiddam gerentia reperietis. Inter illa mirifica, quæ ad exprimendos ordines Ecclesiæ Deus ad beatum Iob loquitur, quædam animalia figuraliter nominās, ibices quoque pariter interponit. Ibices autē quędā quadrupedia sūt  morantur in petris. Quæ videlicet ibices si quando de altis cacuminibus saxorum ruunt, sese in suis cornibus illæsas suscipiunt, ita vt iacturā sui casus non sentiant. Per ibices igitur quiq. boni viri  cauti designantur, qui in petris habitant, quia secundum Patrum exempla viuere student. Qui  cornua habent, videlicet scripturas duum Testamentorum: de quibus est illud, Cornua in manibus eius. Hi velut ibices cum ceciderunt, nō colliduntur: quia si quid eis ruinæ temporalis accesserit, scripturæ duum Testamentorum quasi duorum cornuum exceptioni innitentes euadunt,  ne in perturbatione deficiant, scripturarum solatio se sustentant. Sicut Paulus, qui in mundi huius aduersitate deiectus dicebat, Quæcunque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt, vt per patientiam  consolationem scripturarum spem habeamus. Hæc ad legendi studium dicta sint, nunc ea, quæ animo proposita sunt, aggrediamur. Vniuersam Christi familiam, id est omnem electorum collectionem, qui vel in clericali, vel in laicali ordine, aut in diuitiis, aut paupertate degentes, eidem Christo, videlicet humili regi, humili corde militant, per Iudam, id est per domum Dauid, supra diximus designari. Per decem vero tribus, quæ licet de genere Patriarcharum, sicut  tribus Iuda, descenderint; tamen a Dei cultura discedentes vitulos in Samaria coluerunt, illos Christianos figurari qui mysteriis quidem fidei regenerantur, sed auaritiā, quæ est idolorum seruitus, colentes, aut aliis quibuslibet desideriis male inhærentes, Deum, quem vocibus confitentur, factis negant. Per Assyrios autem quaslibet gentes exprimi, qui Deum non coluerunt. Igitur  tunc illæ decem tribus ab Alienigenis afflictæ fuerunt. Sic  modo peruersi Christiani paganorum exterminio subiiciūtur,  sic domus Iuda, quæ decem prædictas tribus in malis actibus frequenter secuta fuerat, tam ab ipsis decem tribubus, quam ab alienigenis vehementer legitur oppressa tunc fuisse. Sic  nunc boni quilibet Christiani, pro eo quod malos frequenter imitantur,  a paganis,  ab ipsis malis Christianis plerumque cruciantur. Per illos igitur quibus omnia in figura contingebant, hoc satis ostenditur, quod filios Ecclesiæ non solum a paganis, sed etiam ab ipsis suis contribulibus multa oporteat pati. Hæc sane captiuitas, quæ foris ingeritur, tanto leuius toleranda est, quanto  animarum saluti probatur accommoda. Cæterum est alia vastatio, videlicet spiritalis, qua non rebus, sed virtutibus spoliamur, quæ tanto vehementior est, quanto  occultius perstringit. Quam scilicet vastationem illa captiuitas specialiter designat, qua tribus Iuda in Babylonem translata est. De illa namque scribitur, quia Rex Babylonis regē Ioachim captiuauit,  de Iuda principes  fabros  inclusores,  sacerdotem primū,  sacerdotē secundum,  ianitores,  Eunuchum vnum,  quinq. viros qui steterunt coram rege,  Sophar qui probabat tyrones. Rex igitur Babylonis Ioachim rege captiuato Mathaniā, qui interpretatur, mimus, pro eo instituit,  vocauit eum Sedechiā quod est iustus Domini: quia, vt Hieronymus ait in Ecclesiaste, diabolus, qui est rex confusionis, id agit, vt sapientes  religiosi viri quasi viles premantur, ne in populis appareāt, quod est Ioachim regem, ne appareat, absentasse,  hi qui serui sunt vitiorum per aliquod munus locum sanctitatis obtineant, quod est per Nabuchodonosor Mathaniam in Sedechiam verti. Hinc Salomon, Vidi, inquit, seruos in equis. Hinc namque illa Simoniaca hæresis, quam Princeps Apostolorum in ipso auctore,  beatus Gregorius in sequacibus eius terribili anathemate multauit. Hic ergo Mathanias vndecim annis regnauit, qui numerus pro eo quod denarium excedit, decalogi transgressionem signat. Itaque sub tali rege captiuantur de Iuda Principes, quia videlicet his in Ecclesiæ principatu insidiante diabolo constitutis, ita in toto grege fraus ipsius Diaboli debacchatur, vt principes, id est illos qui boni operis agilitate cæteros præire debuerant, per quodlibet vitium sibi susternat:  fabros captiuat, id est eos qui spicula verborum in igne diuini zeli conficere debuerant, atque alios ad spiritale certamen armare, talentum ingenij coegit in terrenis actibus implicare. Et inclusores, id est eos qui muros virtutum per aliquod vitium interruptos cæmento prædicationis resarcire debuerant, ab studio corrigendi cessare facit. Et sacerdotem primum, id est episcopos,  sacerdotem secundum, id est alios inferioris gradus, qui tanto facilius in præceps ruunt, quanto eosdem Episcopos, qui sibi ad imitandum prælati sunt, quasi licite sequuntur. Et ianitores, id est eos, qui habentes clauem scientiæ reliquos introducere debuerant, ita subuertit, vt nec ipsi intrent, nec alios intrare sinant. Et eunuchum vnum, id est abstinentes. Vnus dicitur, ob singularem continentiam,  eunuchus ob professam castitatem: quos ita plerumque fallit, vt de ipsis virtutibus non Deo, sed hominibus placere gestiant. Tollit  quinque viros, qui steterant coram rege, id est illos, qui ad sanctum altaris ministerium deputati seruientes quasi præsentiores Deo assistunt, quinque sensibus corporis seruire facit. Et Sophar qui probabat tyrones, id est magistros puerorum vel conuersorum, quos ad hoc in suo discipulatu suscipiunt, vt eos in disciplina Domini erudiant. Sed e contra magistri aut per immaturam libertatem, aut etiam per malum exemplum, illos corrumpunt  dissipant. Vnde  Sophar dissipans interpretatur. Hos igitur omnes rex Babylonis tunc historialiter de Iuda captiuauit,  quosdam interfecit, quosdam vero in Babylonem duxit, quia nunc rex confusionis diabolus multos, qui in Ecclesia statum religionis fulcire debuerant, aut per se, aut per exempla carnalium a religione detorquet. Et sicut ille quosdam interfecit, sic iste irreuocabiliter nonnullos peccati gladio trucidat. Illi vero, quos captiuauit, eos significant qui miseriis huius vitæ tanquam in aliena patria subiiciuntur, vt resipiscant. Vnde propheta talium cuiuslibet pristinam repromittens iustitiæ libertatem, dicit: Vsque ad Babylonem venies,  ibi liberaberis. Hæc vitiorum vastitas, ex cuius merito exterior accidit, iam sibi totum orbem subiugauit, vbique sæuit, vbique grassatur:  tamen tanto minus omnes de hac se plangunt, quanto magis vniuersi manus dominio eius submiserint. Exteriorem vero cuncti fugiunt, quæ, vt dictum est, animarum saluti prodesse consueuit. Sed contra interiorem fuerat laborandum,  suffugium certatim quærendum. Sed quis medebitur his, qui sponte vulnerantur, qui libentius sequūtur Simonē magum, vel Ananiam, qui hæresiarchæ huius malitiæ fuerūt, quam sanctos omnes qui ab exordio fidelium contra peruersitatem istam semper pugnauerūt? Malitiam dicimus, qua malignus hostis ita mentes carnalium inficit, vt ea quæ Dei sūt non pro Deo, sed pro lucro terreno, vel pro humanis laudibus gerant: imitans Simonem magum, qui donum sancti spiritus ad hoc comparare voluit, vt aliis ad lucrū venderet: vel ea quæ pro Deo relinquere debent, cupidine lenocinante, sicut Ananias, repetāt. Ne enim illa vastitas fideles occuparet, ciuitati suæ, quę est Ecclesia, Deus Pater Filium pro muro dedit, iuxta illud, Saluator ponetur in ea murus:  Patriarchas  Prophetas, sicut illic sequitur, pro antemurali  Apostolos, qui super muros eius die ac nocte stantes non taceant. Et quid plura? semper ab omnib. doctoribus propagnacula,  verborum spicula conficiuntur, quibus a cordib. fidelium ista malitia repellatur, qua gloriam hominum diligūt magis quam Dei. Sed tamen superabundat iniquitas. Quia vero nūc hora malorum est,  potestas tenebrarum, si prędictæ vastitati resistere nequimus, pro his saltem, quos captiuat, doleamus;  ad ea quæ de exteriori captiuitate dicenda sunt redeamus. Iudex noster dulcis  rectus est, vniuersæ viæ eius misericordia  iudicium,  iccirco in ipsa animaduersione sua, quam iustus pro peccatis infert, blandimentum misericordiæ dulcis ira intermiscet. Quod etiam in præfatis gentibus demonstratum est. Quando enim ab Israeliticis Iuda captiuabatur, missus est Propheta, qui principem arguit,  omnes captiuos relaxari fecit. Et cum eadem Iuda in Babyloniam duceretur, Ezechielem Deus cum eis proficisci fecit, qui afflictum Populum consolaretur. Ieremiam autem cum reliquis qui in Hierusalem remanserant, stare voluit. Quos etiam in Ægyptum, licet super eius interdictum descendentes, isdem Ieremias comitatus est. Sed  nunc inter quotidianas pressuras, quibus a paganis vel a malis Christianis cingimur, nonnullos quamuis paucos constat diuinitus reseruari, quorum aut exemplis, aut verbis, aut etiam precibus  afflicti consolentur,  afflictores reprimantur. Quod omnino mira dispensatione fit, vt peccata per illatam afflictionem puniantur,  peccatores per indultam consolationem ad spem referantur. O ineffabilia diuinæ pietatis viscera! Deus culpas insequitur,  tamen peccatores protegit. Sic filios Israel, cum vellent post eius offensionem contra hostes ascendere, per Moysen prohibuit, dicens: Ne ascendatis, ne cadatis: non enim sum vobiscum. Iratum se indicat,  tamen ab interitu, quem merebantur, eos cauere monet. Sic plerumque paruulo suo delinquenti mater irascitur, increpat eum,  irata verberat, ac si non diligat. Sed si hunc in præceps ire conspexerit, manum tendit,  sic diligendo retinet, ac si irata non verberasset. Quapropter, venerabilis Pater, superest, vt vos, quem articulo temporis huius a Deo credimus reseruatum, ad illud Apostolicum studeatis, corripere videlicet inquietos, consolari pusillanimes, suscipere infirmos,  ita patientem esse ad omnes, ut ad instar Beati Gregorij quosdam raptores æquanimiter toleretis: quibusdam vero sub studio seruatæ caritatis obuietis. Sed ne de raritate bonorum fratrum causemini, mementote quia solus erat Ezechiel, solus  Ieremias,  tamen non cessabant loqui. Vt autem Pontifex Pontificum innitatur exēplis, par est de quibusdam sanctis Episcopis, quid pertulerint, aut qualiter se in angustiis egerint, partim referre. Ac primum de patre Augustino. Sub eius namque tempore ciuitas Hipponia, cui præerat, per XIV. menses, a barbaris obsessa est. Quia vero eisdem prædicandi facultas ei non erat, Coepiscopos,  quoslibet alios qui tum forte ad vrbem confugerant, ad tolerantiam instruebat, orans iugiter Deum quatenus aut ciuitatem liberaret, aut se de sæculo vocare dignaretur. Qui nō post multum effectum suæ precis adeptus est. Tertio siquidem obsidionis mense decubuit, qui inter cætera quibus exitum communiebat, septē psalmos pœnitentiales flendo decantabat. Ait enim post perceptum baptismum,  laudatos Christianos,  sacerdotes absque digna  competenti pœnitentia non debere de corpore exire. Hic non solum clericos, sed etiam laicos ab omni iuramento compescebat. Loquacitatem vero,  detractionem, quæ in conuiuiis abundare solet, ita comprimebat vt hos versus in sua mensa scriberet. Quisquis amat dictis absentum rodere vitam, Hanc mensam indignam nouerit esse sibi. Vestes vero eius,  calciamenta, vel lectualia, ex moderato  competenti habitu erant, nec nitida aut speciosa nimium vel abiecta plurimū. Libet quoque verba B. Gregorij, vel querimonias eius ad medium deferre. Nam quando vltimas Ezechielis partes aggressus est, nuntiatum ei fuerat, quod Agistulfus rex Langobardorum ab obsidendam Romam iam Padum transiens summopere festinaret. Ait enim, Nemo autem me reprehendat, si post hanc allocutionem cessauero, quia sicut omnes cernitis, tribulationes nostræ creuerunt, vndique circonfossi sumus, imminens periculum timemus. Alij detruncatis ad nos manibus veniunt, alij capti, alij interempti nunciantur. Et iam cogor ab expositione linguam retinere, quia tædet animam vitæ meæ. Iam in me nullus sacri eloquij studium requirat, quia versa est in luctum cithara mea. Et qui cogor quotidie amara bibere, quomodo possum dulcia propinare? Quid igitur restat, nisi vt inter flagella, quæ ex nostris meritis patimur, gratias agamus? Qui vt ostendatur quantum etiam inter suos ob domesticam curam angustaretur, dicamus quid in primis eiusdem prophetiæ homeliis, cum de speculatore loqueretur, ait. Quisquis inquit speculator ponitur, in altum debet stare,  subditorum opera transcendere, quatinus tanto plus eis prodesse per prouidentiam possit, quanto terrenis reb. animum nō supponit. Ac deinde. O quam mihi dura sunt ista quæ loquor, quia me ipsū loquendo ferio! sed dicā, dicā vt etiam per me sermo Dei sonet cōtra me. Cogor namque modo Ecclesiarum, modo monasteriorum causas discutere, singulorū vitam actusq. pensare, modo quædā ciuium negotia sustinere, modo irruentib. barbarorum gladiis timere, modo raptores quosdam æquanimiter perpeti, modo eis sub studio seruatę caritatis obuiare. Quis ergo aut qualis speculator ego sum, qui adhuc tot rerum perturbationibus depressus in infirmitatis valle iaceo. Tacemus de illo famoso ac mirifico Moralium libro quem valde infirmus patrauit. Si ergo tantum ac talem virum tot flagella manebant, quippe quem etiam ipse Mauricius Imperator, qui eum inuitum ordinari fecerat, vehementer vrgebat, quid mirum si Pontifices nostri temporis affliguntur? Sane quia mentionem tanti patroni fecimus, dicendum paucis quantopere suo pudori suæque famæ consuluerit. Sic namque in illa Romana vita, cuius supra meminimus, scriptum habetur. Mox vt summum Pontificium sortitus est, superstitiosum vniuersalis vocabulum refutauit primumque se seruum seruorum Dei in suis epistolis nominauit,  mediocribus indumentis ad suę humilitatis indicium in Pontificalibus vtebatur. Etenim aduertens se ideo summū Pontificem a Deo constitutū, vt, iuxta illud propheticum, radicem vitiorum euelleret, virtutesque plantaret, omnes consuetudines quas cōtra Apostolicam traditionem nouiter pullulasse cognouerat, sub anathematis interminatione dānauit. Tum vero a suo cubiculo non solum iuuēculos, sed  omnes seculares excludens, clericorum quosque vel monachorum prudentissimos sibi familiares consiliariosque delegit. Cum quibus die nocteque versatus, nihil monasticæ perfectionis, nihil pontificalis institutionis, licet super gentes  regna constitutus, amisit. Videbantur itaque passim cum eruditissimis clericis religiosi monachi adhærere Pontifici,  in diuersis professionibus vniformis videbatur honestas, tantaque censura mores ministrorum excolebat, vt eorum nullus barbarum vel quid inconsuetum religioni sermone vel habitu proferre præsumeret,  qui forte sanctimonia vel sapientia caruisset, subsistendi coram Pontifice fiduciam non haberet. Quo facto redarguitur illa quorumdam lasciuia, qui talibus cohabitare malunt, qui tam effrænata libertate vel loquendo leuiter, vel agendo coram eis, quos magis vereri debuerant, potiuntur: vt ipsos etiam ab statu grauitatis emollitos ad suæ leuitatis lenocinium incuruent, ita vt nec in memoria quidem sermo disciplinæ habeatur, contra illam superni inspectoris querimoniā, qua dicit: Attendi  auscultaui, nemo quod bonū est loquitur: ita perstrepunt, vt si pauper, immo Christus in paupere clamauerit, vix audiri possit. Nonne tūc videbitur illud fieri quod Esaias illacrymat, dicens: Tibia  lyra in conuiuiis vestris,  opus Domini non respicitis? Prædictus vero Papa Gregorius ita pauperibus seruiebat, vt quaslibet ciborum species eis suo tempore ministraret. E quibus pauperibus dum vnum in quodam recessu vespillones mortuum reperissent, Gregorius æstimās eum stipis inopia perisse, per aliquot dies a Missarum celebratione quasi pœnitendo cessauit. Qui sui Apostolatus gloriam ita omnino vilipendebat, vt Angelus ad quendam Heremitam, qui vnum catum pro releuando secum habebat, tædio de eodem Gregorio testaretur, dicens: Maiorem dilectionem habes tu in hoc tuo cato, quam Gregorius in omni imperio Romano. Tantæ autem humilitatis fuit, vt cum ei quidam peregrinus in solenni apparatu procedenti ad benedicēdū prosternere vellet, ipse eidem peregrino prior de equo metaneā faceret. Crimina semel audita nullatenus indiscussa præteribat. Subdiaconum ordinari vetuit, nisi continentiam a coniugio profiteretur, nullumque altius progredi permisit, nisi cuius castitas in Subdiaconatu probata fuisset. Ioannes Eleymonos mox vt ordinatus est, omnes Dominos suos qui erant in Alexādria viritim iussit describi, quatenus eis sufficienter stipē pro numero daret. Cui ministri. Quinā sunt, inquiūt, o Patriarcha, Domini tui? At ille: Illi, inquit, quos vos mendicos appellatis. Qui etiam certo tempore per singulos dies in vestibulo domus residebat, vt quisquis vellet ad eum sine prohibitione causā suā perferre, posset. Dicebat enim quia sicut nos petitores nostros, sic Deus nos petentes exaudit. Quidam ex tributariis nepotem eius turpiter lacessiuit, qui cū de eo vindictam expeteret, ille pectus eius deosculās dixit, Fili si nepos meus es, me imitare: iussitque vt ei totius anni debitū relaxaretur. Eidem namque Ioanni misericordia in specie pulcherrimę mulieris apparuit, qui dehinc eleemosynis tātopere deditus est, vt ob hoc Eleymonos, id est misericors vocitetur. Sanctus Ambrosius nullo excessu fidem sic dicit grauari, quam si innocentem pauperem sacerdos arguat,  diuitē reū excuset. Et qui non defendit inopem si valet, similis est lædenti. Itē, His, inquit, fauemus, a quibus vicem speramus: sed infirmis consulere magis conuenit, pro quib. Christus remunerator est. Itē in eodē: Grandis culpa est, si te nesciente fidelis egeat, quia hæc est lex naturæ, vt alter alteri tanquā pars corporis partem conferat. Qui non tribuit fratri, nec feris cōparandus est, quæ suis fœtibus tribuunt. Nihil tam contra naturam quam lædere alterum tui causa, quod tamen si causa Dei est fides perpenderet. In tua causa silere tibi licet, in causa Dei dissimulare peccatum est non leue. Si quid autē vitij in fratre cognoueris, corripe: etsi se lædi putet, et si animū eius correptio vulneret, tu tamē ne verearis, quia vt scriptū est, Meliora sunt amici vulnera quam adulātium oscula. Licet ergo inferior sit amicus, tamen si res poposcerit, vt obiurget, audiatur quasi par  æqualis. De cubiculariis vero sic. Decorum, inquit, illud est, vt adiungamur probatissimis quibusque,  senioribus, quorū vsus tutior est. Nihil enim pulchrius quam boni testimonij viros testes habere. Qui cū sapiētib. graditur, sapiens erit:  e contra inimici hominis domestici eius. Quos videlicet ministros ita castificabat, vt nec verecūdiora mēbra nec eorū vsus his quibus a rusticis appellari solent nominib. nūcuparentur. Beatus quoque Paulinus Nolanę ciuitatis Episcopus, cum a barbaris propter thesaurum insinuandum extimuisset tormētari, rogabat Dominū, dicens. O Domine, non crucier propter aurū, quia nō diligo aurum. Hoc beatus Augustinus in libro de Ciuitate Dei fatetur. Hæc de sanctis Pontificib. dicta sint, vt nō recēs quid vel nouum nostri temporis Episcopo videatur, si talia siue certe multo leuiora pertulerit. Nec piget quædam de Apologia sancti Gregorij Nazianzeni verba referre. Si quis, inquit, in rectore morbus vitiorum est, his qui ad obtemperandū ei præsto sunt multo facilius transfunditur, quā si aliquid virtutis in eo viderint. Quapropter necesse est, vt qui alios instituendos atq. curādos præsumimus, ne inueniamur ipsi sine disciplina,  excatentes vlceribus vitiorum. Sed neque satis est malū non esse doctorem. Quod vtique culpatur in his qui docentur, nisi  omnib. bonis actib. prædicti sint, nec vitam suam mansurent ex comparatione imperfectorum, si digna loco  gradu suo gerant, vt prouectus eorum possit [...]