INCIPIT LEGENDA TRANSLATIONIS GLORIOSE MARIE MAGDALENE, VIDELICET QVALITER IN MONASTERIO VIZELIACENSI IN BVRGVNDIA, EDVENSIS DIOCESIS, EIVS SACRATISSIMVM CORPVS TEMPORE GIRARDI DE ROSSELLIONE, PROVINCIE AC BVRGVNDIE COMITIS, PER BEATVM BADILONEM EXTITIT TRANSLATVM. QVE QVIDEM TRANSLATIO XIX DIE MENSIS MARTII ANNVATIM DEVOTE AC SOLEMNITER CELEBRATVR, HISTORIA. Quoniam diuine placuit miserationi, ut presentia corporis beate Marie Magdalene occidentalis plaga illustraretur, largiente Domino Saluatore, aggrediemur exponere, qualiter eiusdem Dei dilectricis sanctissima gleba ab Aquensi territorio Prouincie ad locum, in quo hodie pia fidelium deuotio eam veneratur, a viris religiosis translata sit. Anno igitur passionis vel resurrectionis dominice plus minus septingentesimo quadragesimo nono, regnante Ludouico regum piissimo necnon et filio eius Carolo, viguit pax atque profectus Christi ecclesie in orbe terrarum, preter infestationes gentis Saracenorum, que fiebant precipue a partibus Hispaniarum. Eo quoque tempore, partem maximam totius Burgundie Gerardus, comitum nobilitate et armis copiaque diuitiarum prestantissimus ac predictorum regum affinitate proximus, iure hereditario possidebat. Cui erat uxor, Bertha nomine, non dispar natalibus, admodumque moribus egregia. Qui scilicet, sexus utriusque prole destituti, res proprias larga manu Deum timentibus eiusque pauperibus impendebant. Dehinc quoque omne patrimonium suarum possessionum, ad ecclesiarum domos omnipotentis Dei construendas, summa cum deuotione transcripserunt, potiori denique utentes consilio, ut pro carnali prole Christum sibi eligerent heredem. Edificantes autem quamplurimas ecclesias ac monasteria in suis latis fundis, in quibus nondum fuerant, stabiliuerunt in eisdem Deo famulantes quamplurimos, dotantes eos ex rebus propriis, ut absque ulla penuria regulariter degerent. Sub eodem quoque tempore, tam a rege Francorum quam ab eodem Gerardo comite Ioannes, papa romanus, accersitus, deuenit in Gallias. Hic inter cetera celebria opera, que exercuit, monasteria, que isdem Gerardus comes edificauerat, eiusdem precatu in honore Dei et eius genitricis Marie sanctorumque apostolorum Petri et Pauli consecrauit. Qui Romam regressus, multorum pignora sanctorum ob amorem predicti comitis ad loca, que consecrauerat, retransmisit. Post aliqua vero temporum curricula, deficiente regum Francorum valetudine, cepit gens barbarorum, a transmarinis partibus veniens, per uniuersas Galliarum prouincias clades exercere permaximas tam in cedibus hominum quam in predationibus rerum ac concremationibus domorum. Ecclesias quoque ac monasteria dissipans ignis consumpsit. Tunc denique inter cetera monasterium Vizeliacum, quod a predicto comite Gerardo cum ceteris, ut premisimus, iamdudum iuxta Core fluuium constructum fuerat, permissum est solotenus destrui. Post hec vero ob defensionis tutelam in arctissimo colle, qui iuxta eminebat, ab eodem Gerardo conuenientissime reedificatum est. Quod etiam vocabulo eiusdem loci honorifice congruit. Dicitur enim Vizeliacus, quasi inde videatur horizonta celi circumtuentibus peramplissima. Seu etiam Vizeliacus, quod exinde videatur amplissimum celi latus, potest intelligi. Vbi dum reedificatum est, ut primitus, in honore genitricis Dei Marie et sanctorum apostolorum Petri et Pauli fuerat, innumerabilibus signis et virtutibus, Deo operante, claruit. Per idem fere tempus contigit ut, egressa gens Saracenorum ab Hispanie partibus, depopulans exterminaret pene Aquitaniam ac maximam Prouincie partem. Interea Aquensem metropolitanam aggressa ciuitatem ipsamque capiens, captiuorum multitudinem inde educens, reliqua autem gladio et igne consumpta sunt. Virorum quoque et mulierum quamplures viuos decoriauerunt, ut mos est Saracenorum hominibus nostre gentis facere, sicut ipsimet postmodum vidimus qui videre. Cuius cladis cede peracta, quam credimus propter peccata illius populi contigisse, mox in sua recesserunt. Compertum vero iam a multis olim longe lateque habebatur, quod beata Maria Magdalene in territorio ciuitatis Aquensis a sancto Maximino pontifice sepulture tradita fuerat ibidemque illius sacratissima ossa seruarentur. Hac itaque fama instigati, tam comes Gerardus quam abbas Heudo predicti monasterii Vizeliacensis delegauerunt satis accurate ad ciuitatem Aquensem fratrem quemdam, cui nomen erat Badilo, ea scilicet deuotione, ut si, annuente Domino, illis in partibus aliquod pignus e corpore sacratissime Marie Magdalene reperire valeret, reuertens ad illos deferret. Qui, arrepto itinere, fultus honesto famulorum comitatu, tam prospere quam deuote ad Aquensem peruenit ciuitatem. Quam cum introisset, nihil ei omnino in ea visum est apparuisse, nisi extreme cladis et mortis imago. Cernensque predictus Badilo tam immane christiane plebis iustitium, cepit edere grauissimos lacrimarum ex pietate singultus. Tandemque, memor deuotionis sui itineris, curiose deambulabat hinc inde per diuersa ipsius territorii loca, inuestigans si quempiam reperiret, qui eum ad indaginem desiderate rei perduceret. Ventum est ergo ad locum, ubi erat mausoleum honorificentissime editum, de quo fore non poterat dubium, quin celestem seruaret thesaurum. Sculptura denique mausolei eiusdem preferebat, cuius corporis gleba intus seruaretur. Erat enim per totam superficiem ipsius instar anaglifi operis, qualiter illa Domino Iesu Christo gratissima, Maria scilicet Magdalene, in domo quondam Simonis pedes illius suis lacrimis lauans capillis detersit, ac quomodo sanctissimum caput eius suis manibus perungens deuotissime deliniuit. Similiter quoque icona eiusdem Marie sculpta erat, uti Dominum interrogans hortulanum putabat, «Domine, inquiens, si tu sustulisti eum» et cetera, ac deinde volens tenere pedes eius adorabat eum. Porro in dextro latere, veluti cum ad sepulchrum Domini veniens aromata deferebat, angelica collocutione frui meruit, dehinc vero ad apostolos veniens, que viderat nuntiabat. Hec omnia cernens Badilo, talium sedulus perscrutator, ultra quam credi potest letabatur, arreptisque scopis, tam ipse quam sui comites fragmenta carbonum et cineres ab eodem loco proiecerunt et, prout decebat, ab omni spurcitia mundissimum illum fecerunt. Interea cepit vir Deo deuotus pertimescens intra se cogitare, ne forte, more solito incolarum loci inuidia grassante seu mordente, siue Saracenorum infestatione urgente, foret diutius sibi commoda illius patrie habitatio. Reuera, quid sibi magis expediret ob reuersionem ad suos, qui eum miserant, acrius angebatur, rursusque opportunitatem capiendi pignora sacratissima, que toto optabat conamine, minime reperiebat. Constitutus vero in huiusmodi mentis luctamine, contulit se obnixius ad orationis confugium, Dei omnipotentis auxilium inuocans ipsamque Iesu Christi dilectricem atque ab eodem misericordissime dilectam Mariam, ut, quod illi congruentius sibique salubrius expedire videretur, quantocius afforet. Dehinc ieiuniis et orationibus magis assiduus quam frequens, celeste prestolabatur auxilium. Tandem diuinitus inspiratus, opportunitate reperta, nocte quadam accedens ad sibi optime notum mausoleum, pius violator a parte pedum effregit et que intra habebantur prospexit, cernensque corpus cute integerrima superductum, manibus pectori impositis, ex more iacens extensum. Odor namque tante suauitatis exinde efferbuit, ut nemo mortalium valeret effari. Quod nimirum satis iustis contigit. Illius enim corpus, que Deum corporatum aromatibus perungere meruit, odoratissimum omnium esse debuit. Hoc denique et beatus archipresul Maximinus eam sepeliens intellexit, dum plurimis aromatibus illius corpus condiuit. Interea, nocte insecuta, videbatur sibi aspicere quamdam speciosissimam mulierem, candidissimis vestibus indutam, que satis accurate a capite circumamiciebatur, cuius etiam vox eidem Badiloni huiusmodi intimabat: Ne formides, inquiens, quoniam eundum est nobis una tecum ad locum, a Deo predestinatum. Mane autem facto, huiusmodi oromate confortatus, suos secrete conuocans, indixit eis, ut sequenti nocte forent parati, qualiter repatriandi iter arriperent. Illi autem, hec audientes, oppido letabantur. Ingruentis quippe noctis facto conticinio ac preparatis utensilibus, accessit ad sepulchrum extraxitque inde corpus, ut erat, sicut diximus, ex omni parte integerrimum, pannis mundissimis illud inuoluens, ac sic cum cetera supellectile, quam asportare nitebatur, vehiculo imposuit. Dehinc arripiens iter, cum suis auidissime remeare tentabat ad propria. Sicque veloci cursu redeuntes, dum per Salum, castrum Prouincie, transirent, quidam mortuus, iacens in feretro, ad cuius funus parentes, ut mos est, et incole inuigilabant, se erigens, feretro resedit, dicens alta voce: Maria Magdalene transit. Et sic secundo et tertio, cunctis nimirum stupentibus, iterauit. Tunc incole inuestigabant, discurrentes huc et illuc, ut scirent si, quod defunctus suscitatus dixerat, verum esset. Et attingentes veloci cursu Badilonem cum sociis cum adiurationibus et assecuratione, quid ferrent inquisierunt, et ab eis rei veritas inuenta est. Qui cum utriusque mirabilem Deum in sanctis suis glorificantes et laudantes beatam Mariam Magdalenam, redierunt. Properantes autem illi, venerunt ad Nemausiam ciuitatem. Erat autem illis timoris causa permaxima proceritas extensi corporis, quod, ut diximus, confectione aromatum, ut mos est, perdurabat solidum et idcirco non quibat paruo seu angusto abscondi locello. Communi itaque consilio decernentes, noctu in quamdam ecclesiam diuerterunt, orandi gratia commanentes, ibidemque longiora corporis ossa separantes, reliquo corpori applicuerunt, et ita, minori locello composito, iter, quod ceperant, expeditius peregerunt. Qui pergentes uniuersi sani et integro numero usque infra milliarium Vizeliacensis monasterii, unde profecti fuerant, ad locum, qui nunc usque Coriletus Badilonis dicitur, perueniunt. Quo in loco cepit sanctissimum corpus tanto pondere deprimi, ut quamlibet plurimi accessissent, nullatenus inde ferre valerent. Pro qua re admiratione concepta, miserunt ad monasterium, qui nuntiaret abbati fratribusque ceteris aduentum ipsorum necnon et impedimentum itineris, quod illis repente acciderat. Qui statim gaudentes, cum turibulis tymiamate vaporantibus cereisque accensis, preeuntibus crucibus, niueis induti vestibus, occurrerunt illis, in predicto loco inuitis adhuc degentibus. Quo venientes, cuncti sese humi prostrauerunt, orantes omnipotentiam diuine maiestatis ipsamque amicissimam Domini nostri Iesu Christi Mariam attentius obsecrantes, ut a loco illo deferri ad monasterium glebam sui corporis permitteret. Qui illico ab oratione surgentes, ut progredi tentauerunt, tanta agilitate perrexerunt, nullum pene pondus sentientes, ut magis ipsimet portari quam ut quippiam ferrent existimarentur. Denique cum summa exultatione, tinnulis signorum perstrepentibus melodiisque monachorum resonantibus, pluribus luminaribus accensis, intromiserunt illud in ecclesiam Dei genitricis sanctorumque apostolorum Petri et Pauli honore a principio sacratam, atque ibidem, ut decebat, honorifice quarto decimo kalendas aprilis reposuerunt. Quo in loco exhinc diuersis atque innumeris signorum virtutibus ipsa Deo dilecta, beata scilicet Maria Magdalene, claruit. Si quispiam vero insolenter cuiusque gradus hominum in rebus ad eundem locum pertinentibus aliquam violentiam intorsit, extitit ultrix diuina ultio. Fuere namque, qui etiam prelationem loci eiusdem arroganter preripere gestientes, itidem in breui vindex diuinitas cohercuit. Furta namque aut luxuriosas obscenitates ita locus idem abhorret, ut, si perpetrata ibi fuerint, manifestissimo Dei iudicio quantocius ulciscuntur. Sanitates etenim uniuersarum inualetudinum illo in loco creberrime a viris et mulieribus sunt assecute. Tunc etiam quisquis, quorum mens grauabatur pondere peccaminum et flagitiorum, confitentes queque ibidem illicite perpetrauerant, saluberrimum inuenere leuamen. Extat quippe, ad hoc informandum, venerabile et uniuerso orbi pereuidens illic exemplar, Maria scilicet, que Magdalene, id est flos vel illuminatrix potest intelligi, illa utique, cuius piissimam sacrum euangelium facit mentionem. Taliter vel saxeum quispiam cor gerat, qui non protinus, ut audierit, compungens molliatur. Condonat nempe certe spei ac perfecte fidei emolumentum, ad impetrandam dilectorum veniam, ipsius confidentissima prudentia, que nimirum, ad Dominum Iesum accedens, sincerissime humanitatis illi obsequium prebuit, atque exinde suorum omnium delictorum remissionem obtinuit. Credi etenim debet absque ullo cunctamine, quoniam pro quibus ipsa nouerit Christum rogare offensis, sine difficultate impetrabit. Facit huiusmodi fidem in necessitatibus diuinum per inuocationem eiusdem presens auxilium. Prestante eodem Domino nostro Iesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto viuit et regnat Deus per omnia secula seculorum. Amen.