5. Charles III de Duras
15 janvier 1384 – Naples

Original : A. AM Nice, AA 1/17 (parchemin, 63 x 43 cm, partie de sceau de cire rouge, sur lacs de soie rouges et bleus). 

Copies : B. AD 06, Nizza e contado, Mazzo 2, Fasc. 1, fol. 125v-130 : « Alia privilegia concessa per dominum Karolum tertium » ; C. ASTo, Corte, Città e contado di Nizza, Mazzo 1, Prima Addizione, n°1 (copie moderne).

Édition d’après A.

Karolus tertius Dei gracia rex Jerusalem et Sicilie, Provincie et Forcalquerii ac Pedimontis comes, universis presentes litteras inspecturis tam presentibus quam futuris. Progenitorum nostrorum sonora laudis immitantes exempla eorum glorie addimus et nostris titulis fulgorem impendimus dignitatis si eorum graciis provise collatis bene meritorum maxime gratitudine suggerente nostrum assensum adicimus consuetudinesque que comoditatem nostrorum fidelium et statum prosperum, digne respiciunt nostre confirmationis robore communimus. Sane Anderonus Badati de Nicia, fidelis noster dilectus syndicus et ambassiator universitatis hominum civitatis nostre Nicie nostrorum fidelium dilectorum majestatis nostre presentiam adiens subscripta capitula per modum petitionum pro ipsorum nostrorum fidelium parte celsitudini nostre suppliciter obtulit petensque a nobis illa eis quadam benignitate regia confirmari. Nos autem actendentes sinceritatem devotionis et fidei universitatis et hominum predictorum qua ad honorem et fidelitatem nostram in Provincie partibus didicimus laudabiliter claruisse. Ex quibus universitatem et homines ipsos dignos specialis gracie nostre prosecutione censemus, respondimus super capitulis et petitionibus ipsis benigne prout in fine uniuscujusque capitulorum ipsorum continetur. Quorum capitulorum tenor cum responsionibus ipsis per omnia talis est : 
Et primo quod dignetur dicta majestas confirmare dicte universitati omnia privilegia, libertates, immunitates et franchycias dicte universitati Nicie olim per antecessores ipsius domini nostri regis datas et concessas, et consuetudines in dicta civitate hactenus usitatas.   Fiat. 
Item supplicatur eidem majesti per sua privilegia concedere quod ipse dominus rex nec sui heredes aut alii imposterii successores non possint nec valeant ullo unquam tempore civitatem in aliquem regem, principem vel comitem seu aliam personam in singularem vel universitatem donare, vendere, permutare vel aliquovis titulo extra ipsorum nostrum verum dominum transportare ; et eo casu quo contrafieret possimus resistere manu armata, dumtaxat castrum de Trubia.   Placet. 
Item quod dignetur confirmare statuta generaliter in Provincia edita olim per dominos comitem Berengarii, Karolum primum et secundum necnon per dominos Philippum de Tarento et Petrum de Ferreriis tangentia utilitatem universtatis predicte.  Placet. 
Item quod cum navigantes et mercatores civitatis predicte pro mercantiis quas extrahunt a regno Apulie, Sicilie et Calabrie et maxime granum et ad civitatem predictam portant teneantur pro tracta ipsi domino nostro regi certe pecunie summam, dignetur ipsa majestas in premissis cives ipsos facere liberos et francos, et quod ad solutionem alicujus tracte deinceps non tenerentur, dum tamen ad civitatem presentem illas mercantias et specialiter granum apportarent.  Placet dum modo caveant ydonee quod pro victu hominum ipsius civitatis portent.
Item quod omnes preconizationes olim per curiam reginalem dicte civitatis facte in prejudicium libertatum et privilegiorum seu consuetudinum ejusdem descripte in cartulariis curie, dignetur per sua privilegia facere aboleri et cancellari taliter quod abinde in antea curia talibus preconizationibus uti non valeat neque possit.  Fiat de preconizationibus per vicarium aut alios officiales anuales. 
Item quod cum homines dicte civitatis multotiens inter se ad verba injuriosa prorumpunt et curia de talibus verbis inquisitionem faciat non obstante quod partes inter se pacem fecerint et injurie remissionem, dignetur per sua privilegia nobis concedere quod abinde in antea curia non possit de verbis injuriosis inquisitionem facere si partes pacem fecerint in octo diey a die injurie facte seu dicte computandos.  Fiat si partes concordes fuerint antequam comparuerint in judicio. 
Item quod cum secundum reginalia statuta notarii curie inquisitiones quas judex curie absolutas in cartulariis curie manu propria decretavit teneantur absque absolutorum requisitionem cancellare et absque aliquo premio, licet ipsi contrarium cotidie faciant a subditis sic pecunias extorquendo, dignetur per sua privilegia nobis concedere quod judex qui nunc est et qui pro tempore futuro fuerit in dicta curia in continenti dum aliquem ignocentem decretaverit absolutum eorum manu propria absque aliquo premio illius inquisitionem cancellare debeant sub certa pena.  Fiat quod de cancellatione nichil solvatur. 
Item dignetur per sua privilegia nobis concedere quod omnes illi qui habeant cognomen istorum dominorum de Agorho non debeant esse senescalli ullo unquam tempore in Provincia nec officiales in civitate Nicie et casu quo contrafieret non teneantur cives Nicie ipsos recipere immo ipsos licite possint repellere et sine pena  Fiat. 
Item quod cum istis retrohactis temporibus multe et diverse inquisitiones sint et fuerint facte per dictam curiam contra subdictos necnon multi banniti sint extra civitatem Nicie, dignetur per sua privilegia nobis concedere quod omnia cartularia curie in quibus reperte fuerint inquisitiones vel condempnationes quecumque comburi debeant necnon banniti et foresterii et etiam homicide facta prius pace et restitutione dampnorum parti lese et cum amicis possint et valeant redire libere ad civitatem Nicie et absque aliqua pena ; et quod omnia delicta commissa scripta vel non scripta in cartulariis curie sint cancellata et cassa.  Fiat de fidelibus. 
Item quod cum universitas Nicie teneatur annis singulis ipsi domino regi in duobus milibus et vigintiquatuor turonensibus argenti ratione fogagii ejus curie debiti in festo Sancti Michaelis juxta conventionem habitam cum bone memorie Karolo secundo quondam domino nostro exceptis illis de Cortina; et pro quolibet toronensi solverint usque nunc cives predicti duos albos argenti, cumque in dicta civitate non reperiantur tot focularia propter mortalitates lapsas que valde dictam civitatem diminuerunt civibus ; dignetur per sua privilegia nobis concedere quod non teneantur solvere dicte curie nisi tantum pro illis focularibus qui in dicta civitate reperientur annuatim in dicto festo. Et quod clavarius curie illos colligere teneatur sumptibus curie necnon teneamur solvere pro quolibet foculari tantum denarios duodecim janue, non obstante privilegio bone memorie domini Karoli secundi antecessoris sui dicte civitati aliis concesso et conventione in illo contenta etiam non obstante.   Placet quod solvant pro numero foculariorum quos nunc ipsa civitas reperitur habere pro rata habita consideratione ad antiquam summam et antiquum numerum focularium. 
Item quod cum universitas predicta et etiam homines vicarie usa et usi fuerint a tempore bone memorie regis Roberti usque nunc recipere salem olim regalis nunc regie civitatis predicte pretio quod quolibet sestario solidorum duorum cum dimidio parvorum, aliquando non senescalli Provincie et magistri rationales illud pretium dictis civibus et aliis de vicaria augmentant et augere nituntur, necnon cabelloti dicte cabelle civibus predictis tradere salem recusant quando illi volunt pro salandis carnibus et piscibus quos et quas faciunt causa mercandi quod cedit in grande dampnum et prejudicium dictorum civiium et aliorum dicte vicarie manifestum ; dignetur ipsa majestas per sua privilegia nobis concedere quod abinde in antea senescalli seu magistri rationales nec alii officiales regii qui nunc sunt in Provincia vel pro tempore fuerint non possint nec valeant dictum pretium salis dictis civibus et aliis de vicaria augmentare quinimo pro dicto pretio teneantur et sint astricti dictis civibus tradere de dicto sale quantum voluerint pro salando piscibus et carnibus quos et quas causa mercandi salare voluerint.   Fiat juxta consuetum. 
Item quod cum homines civitatis predicte hactenus consueverint ex privilegiis eisdem per bone memorie dominam Johannam quondam reginam concessis a sentenciis dominorum judicum civitatis Nicie in causis civilibus quibuscumque et a cirminalibus usque libras viginti coronatorum ad dominum vicarium dicte curie appellare et primas appellationes interponere licet dictis privilegiis usi non fuerint decem annos citra ; dignetur per sua privilegia nobis concedere actento quod civitas Aquensis distat per quatuor dietas a civitate Nicie quod est dictis civibus valde dispendiosum ut pro modica causa Aquis eos oporteat accedere quod in causis civilibus quibusque et criminalibus usque prenominatas viginti libras coronatorum possint et valeant ab inde in antea ad vicarium dicte civitatis appellare quiquidem vicarius assumpto sibi uno assessore qui non sit advocatus in causa viso processu et meritis cause teneatur partibus justitiam ministrare ; et quod notarius curie teneatur ipsi domino vicario cartularium cause principalis ostendere, et si appellari a dicta sententia contingerit quod tunc ad jucidem primarum appellationum Aquis appellare possit et valeat per illum qui se reputaverit gravatum, et consilimiter de illis de vicaria et de bajulia Villenove que est judicatur Nicie.  Fiat. 
Item quod cum universitas predicta sit cotidie quam pluribus oneribus oppressa tam propter constructionem murorum et fortificationem et propter alias resultantes expensas que cotidie occurrunt civitati circa que multas expendere pecunias est necesse non habeatque dicta universitas redditus aliquos de quibus supportare possit onera eidem cotidie incumbentia nisi predicta civitas super certis inter se faciat et inducat certas revas et cabellas quas facere non potest sine licentia regia ; dignetur dicte universitati per suas litteras privilegia concedere quod dicta civitas abinde in antea inter se possit et valeat revas et cabellas interponere quotiens eisdem hominibus videbitur expedire absque licentia aliquorum officialium regiorum, et iddem de extrahentibus mercantias a civitate memorata.   Fiat dummodo redditus dictarum revarum convertantur in necessitatibus publicis fortificationis et pro bono statu dicte civitatis et patrie. 
Item quod cum exteri apportantes ad civitatem predictam vinum per mare tempore necessitatis imminentis solvant et solvere teneantur cabelle regie solidos quinque parvorum pro qualibet sumata quandoque vero contingat cives dicte civitatis ad dictam civitatem apportare victum tam per terram quam per mare, cabelloti a talibus civibus exigant seu exigere nitantur solidos quinque parvorum pro qualibet summata vini prout ab extraneis licet hoc fieri nuncquam fuerit usum nec usitatum ; dignetur per sua privilegia nobis concedere ne cabelloti cives predictos ad talem solutionem compellere possint.   Placet pro vino quod immittitur pro usu eorum et familiarum suarum. 
Item quod cum per subvicarium curie civitatis predicte et ejus socios de nocte excubias facientes per dictam civitatem pro custodia civitatis multa mala fieri contingant fueritque propterea in dicta civitate hactenus usitatum quod cum dicto subvicario continue de note excubias faciendo in ejus comitiva vadunt duo camperi dicte civitatis ut mala ita faciliter committi non possint ; dignetur ipsa majestas dicte civitati per sua privilegia concedere quod subvicarius curie vel qui pro tempore fuerint in dicta civitate non sint ausi de nocte excubias facere per dictam civitatem nisi cum ipso sint et fuerint duo ex camperiis dicte civitatis.   Fiat ut consuetum est. 
Item quod cum per civitatem predictam multotiens transire et venire contingant exteros secum eorum uxores ducentes subvicarii non curie quandoque quesitus, coloribus et maliciose ex talibus querunt si tales mulieres sunt eorum uxores vel ne imponendo eis crimina dicendo quod non sunt eorum uxores sed concube, et propterea quandoque illas voluerint habere vel a talibus pecuniam extorquere quod cedit in grande dampnum et prejudicium ac etiam maximam diffamationem civitatis predicte ; dignetur ipsa majestas dicte civitati per sua privilegia concedere quod nec subvicarius abinde in antea a talibus traseuntibus et secum ducentibus eorum uxores vel concubinas inquirere que nec quales sint nec sub aliquo quesito  colore aliquas pecunias extorquere et in contrarium penam centum librarum incurrat curie regie dicte civitatis applicandarum.   Fiat. 
Item quod cum emptores bannorum curie reginalis multotiens vendere contingant tenentibus et habentibus averia territorium dicte civitatis et cum illis se concordare et pactiones facere, quod cedit in grande dampnum civium predictorum ; dignetur ipsa majestas concedere per sua privilegia dicte civitati quod dicti emptores non possint nec valeant de cetero talibus nutrientibus et habentibus avetia se concordare nec eis territorium seu partem vendere sub pena vigintiquinque librarum curie applicandarum.   Fiat. 
Item quod cum retrohactis temporibus nulla persona dicte civitatis fuerit ausa facere navigia remorum seu quecumque alia absque curie reginalis licencia ex quo dicta universitas est plurimum dampnifitata ; dignetur ipsa majestas concedere per sua privilegia quod omnes  et quecumque persona dicte civitatis que navigium seu navigia quecumque et cujuscumque maneriei possit et valeat facere infra tartionale civitatis Nicie absque aliquorum officialium regalium licencia et absque aliqua pena data primitus fidejussione si navigium aliquod fieri contingeret remorum per illum sue illos qui illa facerent seu facere vellent de non offendendo amicos et christianos sub magna pena informa.   Fiat. 
Item quod multotiens contigit cives predictos vel pro debitis aut pro levibus criminibus incarcerari parentesque et amici talium incarceratorum tales incarceratos multotiens contingat visitare de quo officiales curie inde contra tales eorum amicos incarceratos visitantes infra carcerem faciunt inquisitiones quod cedit in dampnum civium predictorum ; dignetur ipsa majestas dicte civitati per sua privilegia concedere quod omnis persona amicum vel parentem suum habuerit infra carcerem regium pro debito vel pro levi crimine seu injuria possit et valeat visitare infra carcerem predictam absque licencia aliquorum officialium regalium, et quod abinde in antea curia contra tales suos amicos volentes visitare absque contradictione quacumque infra carrerem admittatis.   Fiat in causis civilibus et levis criminibus. 
Item quod cum civitas predicta inter ceteros fructus in vino habundet adeo quod si de extra civitatem portaretur vinum vel racemi de alienis territoriis quam de territorio civitatis Nicie esset ipsis civibus grande dampnum ; dignetur ipsa majestas universitati per sua privilegia concedere pro nulla persona cujuscumque conditionis existat extranea vel privata audeat immittere seu poni facere aut apportare infra dictam civitatem vinum nec racemos nisi sint vel nati fierit infra territorium dicte civitatis sub pena ammissionis vini et racemorum ipsi universitati applicandorum.   Placet. 
Item quod sepe contingit dominos Provincie senescallos a subditis regalibus quesitis coloribus petere dona et subsidia graciose pro ipso domino rege que multotiens tam ipsi quam alii officiales illa dona sibi ipsis inbursant ; dignetur ipse dominus rex dicte universitati graciose concedere quod abinde in antea dicta civitas non teneatur ad postulationes seu requisitiones aliquorum officialium nomine ipsius domini regis postulantium dare seu concedere aliquod donum grociosum quacumque contraria consuetudine in contrarium obsistente non obstante.   Fiat nisi pro defensione patrie vel alia urgenti et necessaria causa ex requisitione regia. 
Item si contingat vel contingerit in futurum dictam civitatem Nicie reperiri obligatam ipsi domino regi seu ejus curie in aliquibus pecunie summis vel quantitatibus occasione reste fugagiorum ipsi curie in festo Sancti Michaelis annuatim debitorum vel alia quacumque ratione seu causa ; dignetur ipse dominus rex dicte universitati talia debita et restas graciose donare et remittere.   Fiat. 
Item quod castrum de Cigalia cum omnibus castris ejus bajulie sint de vicaria et judicatura civitatis Nicie.   Fiat donec dominus rex aliud ordinaverit habita informatione per consilium civitatis Nicie. 
Item quod jus eligendi reguardatores dicte civitatis confirmetur.   Fiat juxta consuetum. 
Item quod dicti reguardatores possint cognoscere de omnibus capitulis reguardarie descripte in libro reguardatorum proptera ordinato atque facto.   Fiat ut supra. 
Quarum volumus ac universis et singulis, senescallis, vicariis, subvicariis, clavariis et officialibus aliis quocumque nomine censeantur ad quos spectat et spectare poterit tam in prefatis comitatibus Provincie et Forcalquerii quam in dicta civitate Nicie constitutis presentibus et futuris de certa nostra sciencia presentium tenore districte precipimus quatenus tenoribus prefatarum decretationum et responsionum nostrarum prefatis nostris fidelibus prescripto modo per nos factis per eos efficaciter actentis universitati et hominibus prefate civitatis Nicie nostris fidelibus prout jacent illas observent ac observari mandent et faciant juxta ipsarum decretationum et responsionum nostrarum continentiam et tenorem. In cujus rei testimonium presentes litteras fieri et pendenti majestatis nostre sigillo jussimus communiri. Datum Neapoli per virum nobilem Gentilem de Merolinis de Sulmona, legum doctorem, locumtenentem prothonotarii regni Sicilie dilectum consiliarium et fidelem nostrum. Anno Domini millesimo trecentesimo octuagesimo quarto, die quinto decimo januarii, septime indictionis regnorum nostrorum anno tertio. 

