Excellentissimo domino suo Henrico, Dei gratia illustri regi Anglie, domino Hybernie, duci Normannie, Aquitanie et comiti Andegavie, A[manevus], eadem gratia Auxitanus archiepiscopus, et A[rnaldus] de Pinibus, Vasatensis episcopus, et H[enricus] de Troblavilla, fidelis suus miles, senescallus Vasconie, salutem et regnum sibi commissum feliciter gubernare. Cum juxta mandatum vestrum quod a vobis receperamus sub hac forma (n° CCCCLXXXV, usque ad finem). Ad inquirendum super illis questionibus, quas adversus vos habent prior et monachi de Regula, apud Regulam venissemus, presentibus nunciis vestris, videlicet viro religioso abbate, quondam abbate Gratie Dei, et Himberthose, Tolosae milite, convocato populo Regulensi, fecimus mandatum vestrum perlegi; quo perlecto et exposito, dicti nuncii vestri populo Regulensi preceperunt, eos adjurantes, in virtute debite fidelitatis et vobis prestiti juramenti, quatenus totam rei veritatem de juribus que scirent vos in villa de Regula contingentibus et de justicia sanguinis et de seculari juridictione quas prior et monachi in villa de Regula se dicunt habere, exponerent diligenter. Qui, prehabita deliberatione, dixerunt coram nobis et prefatis nunciis vestris quod, quando comes Pictaviensis venit apud Regulam, prior et monachi debent ei cum privata familia, sine exercitu, procurationem unam facere semel in anno; et si forte per villam vel juxta villam sine mora transitum fecerit, dabant ei equum precio decem librarum monete que tunc erat ad quatuor denarios, et solvent tam prior et monachi medietatem, si procurationem fecerint, et burgenses Regule aliam medietatem. Et si precium equi dederint, solvent dicti prior et monachi quantum burgenses Regule, sicut et de procuratione dictum est. Similiter dixerunt quod in villa de Regula habetis exercitum ad quem faciendum soli burgenses tenentur, et adjecerunt quod nihil amplius in villa de Regula habebatis; sed, cum olim duodecim juvenes burgenses de Regula pecuniam Stephano de Lavezon, burgensi Regule, violenter abstulissent, idem Stephanus tunc adiit priorem Regule ad quem justitia sanguinis et tota jurisdictio secularis in villa de Regule pleno jure pertinebant, et quia dictus prior non potuit eidem Stephano de illis duodecim burgensibus justitiam exhibere, eo quod domum quandam in villa fortem munierant, in quam se receperant, predictus Stephanus accessit ad dominum R[ichardum] tunc comitem Pictaviensem, et ipse comes erat compater et hospes Stephani predicti et valde ipsum diligebat, quia crebro et libenter pecuniam dicto comiti mutuabat, et deposuit apud eum querimoniam, et tunc comes R. apud Regulam accedens hac de causa dictos burgenses non invenit, quia propter timorem adventus sui aufugerant; et tunc ipse comes posuit in villa de Regula prepositum et spoliavit ecclesiam justitia sanguinis Item procedente tempore dictus comes R. in proprietate ecclesie fecit turrim edificari. Et requisiti quomodo sciebant ista omnia predicta, dixerunt quod bene sciebant, sicut qui audierant dici et a suis majoribus receperant, et etiam publica fama ita se habet. Preterea nos fecimus convocari coram nobis senes et valetudinarios, videlicet Stephanum Carria, Garsia Palter, Meneira Bidon, Seguin, Doat Corda, Heliam de Gaufre, Arn. W. Bigamhs, W. Aldis, Ar. Duran ac primerios burgenses de Regula, et fratrem Bertaud de Serris, quondam priorem Regule. Hii, prestito juramento, dixerunt quod prior de Regula, ut verus dominus, habebat totam juridictionem secularem et justiciam sanguinis in villa de Regula quam exercebat per servientes suos suspens dendo, detruncando malefactores et detradendo in carcerem proprium, qui vulgo dicebatur Infernulus, in quo quidam de testibus predictis de melioribus ville, nomine Stephanus Carria, fuit captus et detentus per duos menses; et adjecerunt quod, tempore illo quo fuit ablata pecunia Stephano de Lavezon, nullus fuerit visus apud Regulam barranus, sed quia prior a dicto Stephano requisitus non potuit de dictis burgensibus duodecim justiciam exhibere, comes predictus tunc abstulit justitiam sanguinis ecclesie Regule violenter. Requisiti predicti testes quomodo prefata sciebant, dixerunt se omnia predicta propriis oculis vidisse. Nos vero, tractantes de pace cum priore et conventu de Regula, ab eis responsum accepimus quod, petito super his consilio abbatis sui Beati Benedicti super Ligerim nos postmodum redderent de pace certos. Datum apud Langonium, in octavis Epiphanie, anno Domini M°CC°XXX°VI°.