In nomine sancte et individue Trinitatis, in unitate Deitatis ineffabilis adorande, colende, summi Patris et Filii et Spiritus sancti, amen. Anno Incarnationis ejusdem Filii Domini Dei nostri millesimo ducentesimo nonagesimo nono, mense Septembri, die jovis post Nativitatem beate Marie Virginis, ego Iohannes de Borbonio Lanseiz, archidiaconus Avalonensis in ecclesia Eduensi, apud Eduam, per Dei gratiam mentis et corporis gaudens in Domino sanitate: quia tamen humana vita in valle hujus miserie tot et tantis subjacet periculis, et maxime cum nichil morte sit certius, etc., testamentum meum et ultimam voluntatem meam dispono et ordino in hunc modum. In primis, volo et precipio quod omnia et singula debita mea in quibus teneor seu tempore mortis mee teneri potero, probata legitime, vel prout exequtoribus meis inferius nominatis visum fuerit expedire, persolvantur et clamores mei modo consimili pacificentur et reddantur. Item, do et lego ecclesie beatorum Nazarii et Celsi et Lazari martirum, pro remedio anime mee et pro anniversario meo imperpetuum annis singulis in dictis ecclesiis faciendo, quatuor libras Vien. reddituales, quas quatuor libras ita assideo et assigno predicte ecclesie: primo, triginta quinque solidos Vien. super operatorium situm ante ecclesiam beati Lazari, juxta operatorium quondam Guidonis Porcheti defuncti, quod operatorium acquisivi a Damerona relicta Guillelmi Barberii, de quo operatorio habentur de locato quadraginta solidi Turon. per annum et viginti solidi Parisien. in valore triginta solidorum Vien. super domum que fuit quondam domini Iacobi Boxerandi, quam inhabito, et super domum novam quam edificavi de novo retro dictam domum: et ita concesserunt michi decanus et capitulum Eduense, et ita continetur in libro anniversariorum et in litteris capituli, quas habeo super dicta concessione: quos viginti solidos Parisien. tenetur et tenebitur solvere quicumque tenebit dictam domum post mortem meam, cum aliis viginti solidis Parisien. pro anniversario dicti Iacobi Boixerandi: et residuum dictarum quatuor librarum Vien., scilicet quindecim solidi Vien. reddituales assideo eidem ecclesie Eduensi super pratum meum situm juxta praeriam domini episcopi Eduensis, quod acquisivi a dicto Guilin de Edua. Item, quum predicti domini mei decanus et capitulum Eduense in suis litteris patentibus per sui gratiam concesserint michi in capitulo generali pure et libere quod ad honorem Dei et beati Dionisii martiris possem fundare et construere infra ecclesiam beati Lazari Eduensis quoddam altare inter duas columpnas ultimas a parte dextra prope magnas portas, erga marmores, et ante dictum altare vel juxta sit fundatum et constructum sepulturam meam construi et fieri et ibidem post mortem meam corpus meum sepeliri: quapropter ad honorem Dei, ut premissum est, et beati Dionisii, dictum altare, ut premissum est, fundavi et fundo ibidem, ut premissum est, et volo fieri et precipio et ordino ante dictum altare vel juxta, sepulturam meam eligo, et volo et precipio corpus meum sepeliri in loco ubi lapis jam positus est pro me, et qui lapis super tumbam corporis mei debet esse, si Edue decessero vel prope per duodecim leucas, ibidem corpus meum precipio deportari: et dictum altare volo et ordino et retineo a me archidiacono predicto dari persone ydonee quandiu vixero, et post mortem meam et mortem illius cui concessero dictum altare in vita mea et qui dictum altare tenebit tempore mortis mee: et post mortem illius volo et ordino predictum altare et redditus ad dictum altare pertinentes, prout inferius exprimuntur, a predictis decano et capitulo imperpetuum dari et concedi persone ydonee alicui quandiu vixerit et successive et de ipsorum conventu, si placet eis, et pauperiori alicui existenti sacerdoti et sine redditu, ita tamen si predictis decano et capitulo placet, quod persone cui dabitur predictum altare precipiant, per juramentum quod prestabit, et ita volo et ordino, quod in qualibet septimana persona instituta vel que instituetur ad predictum altare, die Dominica, feria secunda et quarta et sexta celebret, post mortem meam, pro defunctis unam missam pro remedio anime mee et anime domini Girardi de Bello Visu quondam episcopi Eduensis, et animarum antecessorum meorum, et orationes proprias, secundum premissa, dicat in missa: et si persone institute ad dictum altare placet, si aliis diebus voluerit celebrare ex devotione, quod possit pluries et valeat celebrare pro remedio anime mee et antecessorum meorum. Et dictum altare doto et honoro ubicumque decessero ad presens et persone a me institute in vita mea et illi que instituetur a predictis decano et capitulo successive imperpetuum post mortem meam, do et lego et concedo quindecim libras Vien. reddituales, de quibus quindecim libris redditualibus eidem altari assideo et assigno centum solidos Vien. reddituales super domum meam de la Baiole, cum terris et ochiis et omnibus appenditiis et super domos, torcular et vineas meas quas habeo apud Sampigneum, vel habere potero in futurum, et in finagio, et super prata alia que teneo apud Eduam et circa; et decem libras Vien. reddituales de residuo dictarum quindecim librarum Vien. assideo et assigno super dictis bonis meis patrimonialibus, tali modo videlicet quod heres meus seu heredes mei quicumque tenebit vel tenebunt hereditatem meam et portionem hereditatis mee et illam portionem quam debeo habere cum Guidone, fratre meo, contingentem, prout in litteris super hoc confectis continetur, solvant annis singulis imperpetuum dictas decem libras reddituales in duabus synodis. videlicet in qualibet synodo, persone, ut premissum est, institute: et si predicta bona a me acquisita non valeant dictos centum solidos reddituales a me supra assignatos, assedeo et assigno super bonis meis patrimonialibus et volo et precipio quod predictus heres meus seu heredes mei solvant illud residuum centum solidorum una cum predictis decem libris in bonis patrimonialibus supradictis imperpetuum. Item, do et lego dicte ecclesie Eduensi ad opus dicti altaris jocalia que secuntur: calicem unum argenteum deauratum; missale unum cum nota et grossa littera in duobus voluminibus, et missale aliud parvum et novum sine nota, et hendas meas cum nota et grossa littera, et quoddam graduale notatum cum grossa littera; item, duas chennas argenteas; tria altaria benedicta cum pallis altaris; tria vestimenta integra, cum duabus ymaginibus beate Marie de ebore, et breviter alia ornamenta et jocalia que erunt in archa mea in ecclesia beati Lazari et inveniri poterunt tempore mortis mee, que dicta archa juxta dictum altare posita est, et etiam jocalia que erunt in capella domus quam inhabitabo tempore mortis mee: ita tamen quod predicta omnia jocalia et ornamenta persona instituta ad dictum altare tempore vite mee, et etiam persona instituta post mortem meam successive, ut premissum est, teneat et custodiat, sine obligatione, venditione, alienatione aliqua faciendis, nomine ecclesie Eduensis predicte et usus fructus pro dicto altari habeat in premissis. Et ad predictum altare serviendum, die et tempore confectionis presentis testamenti, ad honorem Dei et beati Dyonisii, in vita mea, in bona et sana memoria per Dei gratiam, et de voluntate predictorum decani et capituli, posui et ordinavi jam diu est et adhuc pono, constituo et ordino servitorem ad dictum altare, videlicet dominum Galuanum de Edua, presbiterum meum, qui tenetur celebrare et celebrabit per Dei gratiam, pro me in vita mea et amicis meis viventibus, benefactoribus meis, missam de sancto Spiritu in qualibet septimana, die Dominica, feria secunda et quarta et sexta: et ita volo et ordino et precipio, et aliis diebus si eidem placuerit pluries et ex devotione voluerit: post mortem meam, si idem Galuanus supervixerit, de defunctis, predictis die Dominica et feriis et aliis diebus, prout premissum est: et predicta juravit idem Galuanus, ut in litteris Curie Eduensis continetur, quas habeo, pro remedio anime mee, domini Girardi quondam episcopi Eduensis, et antecessorum meorum: et precipio ex nunc solvi eidem Galuano ad predictum altare instituto, annis singulis predictas quindecim libras reddituales: et post mortem meam volo et precipio eidem solvi dictas quindecim libras reddituales, si tempore mortis mee vixerit, vel illi persone institute tempore mortis mee vel illi que successerit, prout superius ordinatum est: et volo et precipio quod si persona ad dictum altare a me in vita mea instituta, vel a dictis decano et capitulo, non faceret post mortem meam servicium debitum ad dictam altare ut premissum est, et hoc esset notorium, quod dicti decanus et capitulum in capitulo generali personam predictam totaliter amovere valeant ad querimoniam exequtorum meorum, vel heredum meorum, et conferre persone alteri bone et ydonee, ut superius est premissum, et de choro, que persona dictum servicium adimpplere teneatur. Si vero Edue non decessero, vel prope per duodecim leucas, ut premissum est, eligo sepulturam meam in loco magis religioso vel in parochia ubi decessero: hoc salvo, quod si decessero apud Borbonium, eligo sepulturam meam infra ecclesiam sancti Martini de Borbonio, juxta tombam Guillelmi quondam fratris mei, quondam curati ipsius ecclesie. Item, do et lego cuilibet pauperi de civitate et suburbio Eduensi et de archipresbiteratu dicti loci, die obitus mei, venienti ad elemosinam, nummatam panis ad Vien. et eodem modo et loco predictis pauperibus et volo et precipio fieri modo consimili die trecennarii mei et, anno revoluto, die anniversarii mei. Item, do et lego pro remedio anime mee seu restituo et nomine restitutionis reddo ea que inferius continentur: primo, dominis et amicis meis, die obitus mei, in ecclesia Eduensi canonicis qui presentes fuerint, decem libras Vien. pro pictancia inter ipsos et alios distribuendas, prout consuetum est. Item, do et lego cuilibet presbitero de magno choro et parvo ecclesie Eduensis celebranti missam die obitus mei, die trecennarii sequenti, die anniversarii mei sequenti anno revoluto, duos solidos Vien.; item, triginta clericis de choro predicto de media sede, cuilibet legenti psalterium dictis diebus, qualibet die predictarum dierum, duodecim denarios Vien.; item, viginti clericis de dicto choro de bassa sede, cuilibet ipsorum legenti psalterium dictis diebus, octo denarios Vien.; item, quatuor presbiteris de choro Eduensi qui post mortem meam me sepelient et ornabunt, cuilibet quinque denarios Vien. si Edue vel alibi decessero; item, quatuor canonicis vel personis de choro Eduensi, si Edue inhumatus fuero, qui me inhumabunt, cuilibet unum bonum coclear argenteum, vel decem solidos Vien.; item, fabrice ecclesie operis sancti Nazarii Eduensis, sexaginta solidos Vien.; item, fabrice operis ecclesie sancti Lazari Eduensis, sexaginta solidos Vien.; item, pro augmentatione panis et vini in ecclesia Eduensi facienda, eidem ecclesie centum solidos Vien.; item, quindecim presbiteris de choro Eduensi, triginta solidos Vien. pro sexaginta missis celebrandis de defunctis pro remedio anime mee, animarum confratrum de confratria chori Eduensis sancti Iohannis Evangeliste, de qua confratria ego fui; item, domino episcopo qui tempore mortis mee fuerit, decem libras Vien. et remitto et quitto eidem episcopo debitum et sedi ejus episcopalli, in quo debito michi tenebantur predecessores sui tempore quo decesserunt, videlicet bone memorie dominus Girardus quondam episcopus Eduensis, videlicet bene in quadraginta libris Turon. et bone memorie dominus Iacobus quondam episcopus Eduensis pro se et fratribus suis bene in quinquaginta libris Turon. et supplico eidem domino episcopo qui fuerit tempore mortis mee ut si in aliquo deliqui contra predecessores suos, sedem Eduensem, vel ipsum, eidem placeat michi indulgere; item, domino decano Eduensi qui fuerit tempore mortis mee, quadraginta solidos Vien.; item, archidiacono Eduensi, triginta solidos Vien.; item, Officiali Eduensi, triginta solidos Vien.; item, archipresbitero Eduensi, viginti solidos Vien.; item, die trecennarii mei, dominis meis canonicis Eduensibus presentibus, centum solidos Vien. pro pictancia distribuendos inter ipsos et alios prout consuetum est. Item, a die obitus mei usque ad diem trecennarii, si Edue corpus meum inhumatum fuerit, do et lego canonicis, presbiteris et clericis de choro Eduensi venientibus ad processionem super tombam meam et orationes consuetas dicentibus, decem solidos Vien. ad distribuendum inter ipsos qualibet die circa tombam meam predictam inter ipsos et non aliter, et supplico ut intersint. Item, volo et precipio emi de bonis meis decem solidos Vien. reddituales, quam pecuniam redditualem volo quod teneat et habeat persona instituta ad altare meum predictum beati Dyonisii, et eidem persone lego dictos decem solidos Vien., ita tamen quod de ipsis decem solidis faciat die anniversarii mei annis singulis oblationes et missas celebrari pro remedio anime mee in ecclesia supradicta et omnia timpana magna et parva pulsari; item, congregationibus sancti Andochii, sancti Iohannis, sancti Martini et sancti Simphoriani, cuilibet venienti ad processionem die obitus mei, quadraginta solidos Vien. et supplico eisdem congregationibus ut die sequenti in crastinum obitus mei unam missam de defunctis quilibet conventus celebret in ecclesia sua pro remedio anime mee vel aliqua die sequenti. Item, do et lego abbatisse et conventui sancti Andochii Eduensis decem libras Vien. ad emendum redditus imperpetuum pro anniversario meo imperpetuum annis singulis in eadem ecclesia faciendo; item, abbatisse et conventui sancti Iohannis Eduensis, decem libras Vien. modo consimili pro anniversario meo faciendo; item, abbacie sancti Martini Eduensis, decem libras Vien. modo consimili, pro dicto anniversario meo faciendo; item, conventui sancti Simphoriani Eduensis, quindecim libras Vien. modo consimili pro dicto anniversario meo faciendo; item, ecclesie beate Marie et sancti Lazari Avalonensis, in qua ecclesia sum et fui canonicus, semel viginti libras Turon. ad emendum redditus pro anniversario meo imperpetuum in eadem ecclesia faciendo; item, ecclesie beate Marie Montis Regalis, in qua ecclesia sum et fui canonicus, semel viginti libras Turon. modo consimili pro anniversario meo ibidem faciendo; item, ecclesie beati Ylarii Sinemuri Brienensis, in qua ecclesia fui canonicus, semel decem libras Vien. modo consimili pro anniversario meo ibidem faciendo; item, ecclesie sancti Albini prope Kadrellas, cujus ecclesie rector fui, sexaginta solidos Vien. semel ad emendum redditus pro anniversario meo ibidem imperpetuum faciendo; item, ecclesie sancti Martini de Borbonio, centum solidos Turon. semel ad emendum redditus pro anniversario meo, Guillelmi fratris mei, et matris et patris mei in dicta ecclesia sepultorum, annis singulis imperpetuum in eadem ecclesia faciendo: et si in eadem ecclesia inhumatus fuero, do et lego eidem quadraginta libras Turon. ad emendum redditus pro dicto anniversario faciendo; item, ecclesie de Torciaco et de Monte Cinereo in quibus rector fui, centum solidos Turon. semel ad emendum redditus pro anniversario meo modo consimili ibidem faciendo; item, ecclesie de Gilliaco prope Borbonium, quadraginta solidos Turon. semel ad emendum redditus pro anniversario meo annis singulis imperpetuum ibidem faciendo; item, abbacie sancte Margarite prope Belnam, decem libras Vien. semel ad emendum redditus pro anniversario meo ibidem modo consimili faciendo. Item, do et lego monachis prioratus de Borbonio quadraginta solidos Turon. semel pro obsequio meo faciendo die trecennarii mei; item, decem libras Turon. ad emendum redditus pro anniversario meo annis singulis ibidem imperpetuum faciendo; item, monachis sancti Loci Deo servientibus, quadraginta solidos Turon. pro pictancia pro obsequio meo die trecennarii mei faciendo. Item, do et lego cuilibet curato archidiaconatus mei Avalonensis residenti in ecclesia sua, seu vicario illius qui nunc residet, triginta denarios Vien. semel, et supplico predictis quod infra quatuor dies postquam receperint dictam pecuniam celebrent seu faciant celebrari unam missam de defunctis quilibet in ecclesia sua pro remedio anime mee; item, cuilibet curato residenti in archipresbiteratu Borbonii, seu vicario illius qui nunc residet, cuilibet duos solidos Vien. et quod celebrent ut supra proximo dicitur; item, curatis beate Marie, sancti Iohannis de Crota et sancti Quintini Eduensis, cuilibet tres solidos Vien. et supplico ut die crastina obitus mei celebrent pro remedio anime mee. Si autem Edue non decessero vel prope, ut premissum est, vel apud Borbonium, volo et precipio corpus meum sepeliri in ecclesia parochie in qua decessero, vel in loco magis religioso, ut premissum est, et lego rectori dicte ecclesie vel dicti loci religiosi lectum meum et quadraginta solidos Turon. pro obsequio meo die obitus mei faciendo, et eidem ecclesie do et lego viginti libras Turon. ad emendum redditus pro anniversario meo annis singulis in eadem ecclesia faciendo. Si autem transfretarem ut supra mare vel ultra decedam, volo et precipio dari, erogari omnia illa bona et singula que tunc temporis mecum habebo in illa via, videlicet terciam partem fratribus milicie Templi, et aliam terciam partem fratribus hospitalariis sancti Iohannis Iherosolimitani, et aliam reliquam terciam partem pauperibus membris Christi venientibus ad elemosinam preconizatam. Item, do et lego domui Dei de Castro Eduensi unum lectum munitum et pauperibus ipsius loci decem solidos Vien. pro pictancia semel; item, domui Dei de Marchaut, apud Eduam, unum lectum munitum et decem solidos Vien. pro pictancia pauperibus ipsius loci facienda semel; item, domui sancte Anastasie Eduensis, unum lectum munitum et quinque solidos Vien. pauperibus ipsius loci pro pictancia semel; item, domui Dei de Borbonio, unum lectum munitum, et pauperibus ipsius loci decem solidos Turon. pro pictancia semel; item, domui leprosorum de Borbonio, unum lectum munitum, et leprosis dicti loci decem solidos Turon. pro pictancia semel; item, leprosis de Floriaco prope Eduam, decem solidos Vien, semel; item, leprosis de Estaval prope Eduam, quinque solidos Vien. semel; item, monialibus sancti Georgii supra Eduam, decem solidos Vien. semel; item, monialibus de Campo Canoto, decem solidos Vien. semel; item, monialibus de Chaumes, decem solidos Vien. semel; item, Fratribus minoribus de Belna, viginti solidos Vien. semel; item, Fratribus minoribus de Divione, decem solidos Vien. semel, et Fratribus predicatoribus de Divione, decem solidos Vien. semel, et Fratribus minoribus de Silvigneo, decem solidos semel. Item, do et lego Guillelmo de Piguin, armigero meo, viginti livras Turon. semel; item, Galuano predicto, presbitero meo, si tunc vivat, unum lectum munitum et quadraginta solidos Turon. semel; item, Iohanneto dicto Coquin de Croniaus, clerico et servienti meo, quadraginta solidos Turon. semel, si tempore mortis mee vixerit; item, Hugoni de Visorio, servienti meo, decem libras Turon. et unum lectum munitum; item, Petronille, sorori mee, si ipsa vixerit tempore mortis mee, lego omnes anulos et omnia monilia que habebo tempore mortis mee. Item, volo et precipio quod reddantur et restituantur Ysabelli, filie ipsius Petronille, viginti libras Turon. de bonis communibus inter me et Guidonem fratrem meum, quam pecuniam legavit quondam pater meus eidem Ysabelli pro ipsa maritanda, si eidem non fuerit facta solutio ante mortem meam. Item, lego eidem Ysabelli centum solidos Turon. et unum lectum munitum et unam de melioribus vestibus meis semel; item, Parvo Iohanni, clerico, filio Iohannis Moreti, decem libras Turon. ad ipsum erudiendum in scolis, semel. Item, do et lego Agneti dicte la Baulee viginti solidos Vien. semel, et quicto et remicto eidem debitum in quo michi tenebatur, scilicet quadraginta solidos Turon. Item, do et lego nomine restitutionis et pro remedio animarum illorum defunctorum pro quibus fui exequtor et pro quibus non feci debitum meum fortasse, cuilibet pauperi et de archipresbiteratu Eduensi venienti ad elemosinam una die preconizatam, unam nummatam panis pro remedio anime mee. Item, do et lego cuilibet de exequtoribus meis inferius nominatis semel centum solidos Vien. pro pena sua, et specialiter domino Guidoni de Castro Novo decano Eduensi Summam meam de virtutibus [...]