Incipiunt capitula libri gestorum pontificum autisiodorensium, a beato Peregrino primo ciuitatis ipsius episcopo. Capitulum I. De beato Peregrino episcopo et martyre. II. De beato Marcelliano. III.De sancto Ualerio. IIII.De sancto Ualeriano. V.De beato Eladio. VI.De sancto Amatore. VII. De sancto Germano. VIII.De sancto Alodio. IX.De sancto Fraterno. X.De sancto Censurio. XI.De sancto Urso. XII.De sancto Teodosio. XIII.De sancto Gregorio. XIIII. De sancto Optato. XV.De sancto Droctoaldo. XVI. De sancto Eleutherio. XVII. De sancto Romano martyre. XVIII. De sancto Etherio. XIX. De sancto Aunario XX. De sancto Desiderio. XXI. De sancto Palladio. XXII. De sancto Uigilio. XXIII.De Scopilione. XXIIII.De beato Tetrico martyre. XXV.De Focoaldo. XXVI. De Sabarico. XXVII.De sancto Ainmaro martyre. XXVIII. De Teodranno. XXIX. De beato Quintiliano. XXX.De Cilliano. XXXI.De Clemente. XXXII.De beato Aidulfo. XXXIII. De sancto Maurino. XXXIV. De beato Aarone. XXXV.De beato Angelelmo. XXXVI.De Heribaldo. XXXVII. De Abbone. XXXVIII.De Christiano. XXXIX.De Wala. XL. De beato Wibaldo. XLI.De beato Herifrido. XLII.De Gerrano. XLIII.De Bettone. XLIV.De Galdrico. XLV.De beato Guidone. XLVI.De Richardo. XLVII.De Heriberto. XLVIII. De Iohanne. XLIX.De Hugone. L.De Heriberto secundo. LI.De Goffrido. LII.De Roberto episcopo et comite. LIII.De beato Humbaldo. LIV.De Hugone. LV.De Hugone. LVI.De Alano LVII.De Willelmo. LIX.De Willelmo secundo de Siliniaco. LX.De Henrico. LXI.De Bernardo. LXII.De Reginaldo. LXIII.De Guidone de Melloto. LXIV.De Evrardo. LXV.De Guillelmo de Gressibus. LXVI.De Petro de Mornayo. LXVII.De Petro de Bellapertica. LXVIII.De Petro de Gressio. LXIX.De Petro de Mortuomari. LXX.De Talerando. LXXI.De Aymerico. LXXII.De Iohanne de Blangi. LXXIII.De Petro de Villanis. LXXIV.De Bernardo Bruni. LXXV.De Petro de Crosa. LXXVI.De Audoyno. LXXVII.De Iohanne de Auxeio. LXXVIII.De Iterio de Iarossa. LXXIX.De Iohanne Germani. LXXX.De Petro Aymonis. LXXXI.De Nicholao de Arceis. LXXXII.De Guillelmo de Totauilla. LXXXIII.De Ferrico Cassineti. LXXXIV.De Michaele de Creneyo. LXXXV.De Iohanne de Thoisy. LXXXVI.De Philippo de Essartis. LXXXVII.De Iohanne de Corbeia. LXXXVIII.De Laurentio Pynon. LXXXIX.Petrus de Longolio. XC.De Angarendo de Synart. XCI.De Iohanne Baillet. XCII.De Francisco a Dintavilla. XCIII.De Francisco a Dintavilla 2ˇ. XCIV.De Roberto a Lenoncourt. XCV.De Philippo de Lenoncourt. XCVI.De Philiberto de la BourdaisiŹre. XCVII.De Jacobo Amyot. XCVIII.De domino Francisco de Donnadieu. XCIX.De Domino Egidio de SouvrŽ. Sedit annos V. C.De Domino Dominico Seguier. CI.De Domino Petro de Broc. CII.De Domino Nicolao Colbert. CIII.De Domino Andrea Colbert. I. DE BEATO PEREGRINO Sanctum Peregrinum beati Syxti apostolicae sedis primatis intercessionibus simul et meritis consecratum episcopum textus passionis ipsius scire cupientibus fideliter edocet. Siquidem christianitatis religio, que a tempore beati Clementis pape per fidelissimos uerbi Dei ministros, Sauinianum uidelicet Senonensem pontificem, Dionisium Parisiacensem, Ursicinum Bituricensem, Marcialem Lemouicensem, Saturninum Tolosanum, Memmium Catalaunensem, ceterosue per gallicanas prouintias sese diffuderat, paulatim a status sui rectitudine obsolescere ceperat, quippe que tam ualidis tamque tyrannicis obpugnabatur incursibus. Imperator namque Aurelianus, erga Deum cľli profanus, cupiens placere diis suis, in tantam rabiem persecutionis circa christianos exarserat, ut post multorum martyrum agones, quos apud urbem Romam crudeli morte dampnauerat, etiam in Gallias ad delendum christianitatis nomen per semetipsum emerserat. Veniens itaque apud ciuitatem Senonicensem, quoscumque ibi repperit christianos simul et beatam Columbam uirginem gladio animaduerti precepit. Deinde uero ferocitatis sue comites ad inuestigandos christianos per omnem Galliam misit. Egressi igitur funesti satellites a conspectu imperatoris, circumibant urbes et castella, necnon et latebrosa siluarum. Et ut suorum criminum singuli potirentur effectu, pagos quosque sibi indagandi sollicitudine diuiserunt. Tum demum pagus Autissiodorensis in sortem impiissimi Alexandri sacri lateris protectoris obuenit. Vocabatur eo tempore sacri lateris protector, cuius erat officium custodiendi imperatorem ne ab aliquo quoquomodo uulnerari subito potuisset. Plurimi etenim christianorum ex diuersis ciuitatibus preceptum domini sequentes, ubi ait : ŇCum uos persecuti fuerint in una ciuitate, fugite in aliam.Ó, reliquentes proprias sedes, ad pagum Autissiodorensem se contulerunt, eo quod esset eo tempore ex maxima sui parte nimia siluarum opacus densitate. Quod minime latuit Alexandrum, sacri lateris protectorem. Cumque peruenisset ad locum qui Cotiacus uocatur, repperit Priscum, uirum christianissimum maxima nobilitate pollentem, multisque ibidem cohortibus preminentem, qui cum pluribus a Vesontianensi ciuitate aduenerat. Quorum agmina Alexander, ferocissimo cursu inrumpens, ait : ŇQue uos seditio in hoc loco glomeratim consistere compulit, aut cuius religionis estis uos ? Ó Cui sanctissima multitudo respondit : ŇNos non seditio, sed reuerentissima ad hunc deuexit religio locum. Christo enim nostrarum libamina precum deferimus congregati, qui dispersionem nostram sanguinis sui effusione redimendo coniunxit.Ó Videns itaque insuperabiles in fide Christi athletas, omnes gladio perimi iussit. Simili modo et sanctos Dei martyres, Benignum presbyterum, Andochium atque Tyrsum, quos ab Ephesina urbe sanctus Policarpus discipulus beatissimi Iohannis apostoli et euangeliste in Gallias direxerat, plurimis affectos suppliciis, isdem crudelissimus imperator ad celeste regnum transmisit. Nec minus sanctum Symphorianum cum aliis quampluribus, quos ipsi iam Christo lucrauerant, tormentis uariis affectos necari precepit. Hac igitur persecutione ubique debacchante, paucissimi uiri repperiebantur, qui se christianos esse faterentur. Euoluto autem aliquanto temporis spatio, a fidelissimis christianis latenter auribus Syxti pape urbis Rome nuntiatur, qui poscebant ut talem uirum dirigeret, qui iam fidei extinctam lucernam suis deberet illuminare eloquiis, et barbarorum infidelitatem opitulante diuino auxilio compesceret. Tunc memoratus papa predictum uirum Dei Peregrinum, presbyterum ciuemque romanum, ordinauit episcopum. Marsum uero presbyterum et Corcodomum archidiaconum leuitico gradui mancipauit, Iouianum subdiaconem esse constituit. Iuuinianum uero lectorem, cum esset uir per omnia eloquens atque in diuinis scripturis adprime eruditus, eis comitem collocauit. Hos etenim summi Dei cultores, beatissimus Syxtus papa urbis Rome, cum omni fidutia ad portum marinum usque perducens, uerbum Domini specialius precipiebat usque ad mortem fiducialiter predicare. Athlete quippe Dei nauali tramite Massiliam petentes, Lugdunum usque perducti, celare se nullatenus potuerunt. Exinde ad Autricum peruenientes, ceperunt publica uoce Christi gloriam predicare, ubi nobilium ingens tunc resederat turba, deorum uanas obseruans culturas. Sciscitantibus uero paganis, christianos se esse testati sunt, et ob predicationem uerbi diuini sese inibi aduenisse. Tunc denique beatissimis sacerdotibus predicatione fulgentibus pro uirtutum assiduitate quas per ipsos diuina exercebat potentia, quicquid ipsius loci primorum fuit ad christianitatis gratiam conuolarunt. Moxque sanctus Peregrinus episcopus, nouum populis imperciens dogma, paruo ambitu ecclesiam construxit Christique nomini consecrauit. Cumque inibi restincta fuisset omnis deorum cultura, fratres quos secum ab urbe deduxerat ibidem relinquens, ut ceptum predicationis expleret offitium, Interannum expetiit, ubi tunc precipua paganorum multitudo ad festa Iouis celebranda summopere concurrebat. Quid ibi egerit, uel quos agones pro Christi nomine pertulerit, hystoria passionis eius euidentissime declarat. Hic beatissimus pontifex, nimia iam persecutione seuiente, ab urbe quidem est egressus, sed martyrium suum capitis abscisione compleuit, sub die XVI kalendarum iuliarum, imperantibus Galieno et Valeriano, Emiliano et Basso consulibus. II. DE BEATO MARCELLIANO Marcellianus, natione Gallus, sedit annos XXIX. Hic, in predicationis offitio fideliter elaborans, felici cursu migrauit ad Christum, III idus mai , et sepultus est in monte Autrico. Fuit autem temporibus Alexandri et Maximi imperatorum, Aureliano et Marcellino consulibus, presulantibus apud urbem Roman Dionisio, Felice atque Euticiano. III. DE SANCTO VALERIO Valerius sedit annos XVII. Fuit autem temporibus Dioclitiani et Maximiani, Caro et Carino consulibus, amministrantibus apud urbem Romam dignitatem sacerdotii Gaio, Marcellino et Marcello presulibus, qui etiam ab eisdem tyrannis martyrizati sunt . Qui beatus uir, fideliter cursum uitae peragens, II nonas maii migrauit ad Christum, et sepultus est apud montem Autricum, secus predecessorem suum sanctum Marcellianum episcopum. IV. DE SANCTO VALERIANO Valerianus, natione Gallus, sedit annos XXX. Fuit autem uir maxime sanctitatis atque simplicitatis. Sed hic beatus uir, cum a progenitoribus sancti Amatoris ad eius fuisset nuptias uenire rogatus, uidelicet ut utrosque sua benedictione sanctificaret, Dei nutu arrepto sacramentorum libello, pro benedictione coniugali leuiticam eis imposuit. Hic etiam cum ceteris coepiscopis, Seuerino scilicet Senonensi, Sollemni Carnotensi, Camiliano Tricassinensi, Pronicio Meldensi, Marcello Parisiacensi, sanctum Euurtium Aurelianorum ordinauit episcopum. Fuit enim temporibus Melciadis pape sanctique Siluestri, sub Constantino imperatore, Constantio et Volusiano consulibus. Qui plenus sanctitate obiit pridie nonas mai et sepultus est iuxta predecessores suos in monte Autrico. V. DE BEATO ELADIO Eladius sedit annos XXIII. Fuit autem temporibus Constantii et Constantini filiorum Constantini, sub Marcho, Iulio atque Liberio romanis pontificibus. Hic beatissimus pontifex, dum uerbo et exemplo multos ad Christum conuerteret, ad eum sanctus Amator simul et Martha iam eius sponsa spiritalis effecta concurrunt, ac procidentes coram eo uotorum suorum desideria pandunt. Sicque ille se clericum fieri deposcebat, illa uero religiosarum numero sociari magis ac magis postulabat. Tunc antistes, considerans atque contemplans Dei eos amore frui, et propter eius se dilectionem uelle secularem habitum commutare, utrisque impiger paruit, illum crinibus exonerans, illam castimonialium cetui deuotissime iungens ac socians. Et hic plenus sanctitate et uirtutibus, ut in gestis eiusdem sancti Amatoris legimus, corpus terre, animam cľlo transmisit, sub die VIII iduum maiarum, et sepultus est secus predecessores suos in monte Autrico. VI. DE SANCTO AMATORE Amator, natione Autissiodorensis, ex patre Proclidio, matre Isiciola, sedit annos XXX, mensem unum, dies V. Fuit enim temporibus Constantii et Iuliani apostate atque Iouiniani imperatorum, sub pontificibus romanis Felice, Damaso, Siritio atque Anastasio. Hic beatissimus pontifex in iuuenili etate positus, cum esset genere nobilissimus, coactus est a parentibus desponsare puellam simili nobilitate pollentem, nomine Martham. Sed cum iam tempus copulationis urgeret, et ut superius mentionem fecimus, beatus Ualerianus ad eorum nuptias inuitatus, diuino instinctu pro benedictione coniugali leuitico eos mancipasset offitio, talibus adgreditur ad sociatam sibi uirginem uerbis : Dic, queso, immortali sponso dedita uirgo, putasne intellexisti benedictionem in nobis effusam episcopi ? Cui uirgoĘ: Intellixi dilectissime iuuenis, et nimio sum prostrata terrore formidinis. Cui rursus adolescens. Ne, queso, paueas, nec hoc imperitie deputes, sed potius Dei potentie adscribe. Illis ergo alternatim se preceptis dominicis fouentibus, aspicit beatus Amator angelum Dei duas coronas habentem in manibus, qui dixit eis : Suscipite, iuuenes, munus uobis Domini pietate concessum, et uestrum in omnibus incontaminate mentis custodite propositum. Has uoces ex ore angeli prolatas peruigiles iuuenes audientes, uotorum effecti compotes, in sua uirginitate permanserunt. Nichilhominus et puelle que presentes in obsequio dominorum aderant, talia cernentes, et ipse uirginitatis titulum professe sunt. Qui postmodum ab Eladio episcopo tonsus, ac post eius excessum ab omni populo pontifex electus, talem tantumque se in diuinis prebuit rebus, ut et cecorum oculos inluminaret, paraliticos curaret, demones de obsessis corporibus pelleret, et mortuos suscitaret, ut liber de uita illius editus manifeste declarat. Hic etiam sanctissimus presul, predicationibus insistens, multos ab ydolorum cultura ad fidei ueritatem conuertit. Et quia adhuc nouitas erat christianorum ab ydolis ad Deum conuertentium, parua adhuc ibidem erat basilica ad portam que balnearis a priscis auctoribus nuncupatur, que per predicationem beatissimi Amatoris ita cepit pullulare et christianos palmites propagare, ut pre multitudine eos intra angustias breuitatis nullo modo caperet aecclesia. Igitur nobilissimus quidam tunc temporis Ruptilius, ciuis Autissiodorensis, habebat infra claustrum ipsius ciuitatis amplum atque excelsum domicilium paterno sibi testamento dimissum. Quod cernens beatus Amator ecclesie Dei conueniens fore, sic Ruptilium adlocutus est : Nouimus te Deo auctore sacri lauacri laticibus regeneratum, et debes ei qui te de erroribus ydolorum eripuit et sue ueritati adsciuit in omnibus obedire. Nosti, clarissime uir, quod domus Dei parua sit, et non sufficiat populo christiano. Et quoniam iniustum esse arbitror te famulum melius quam dominum habitaculum possidere, consenti nobis, ut haec tua domus Christo domino in ecclesiam consecretur. Ille uero, aspere ammonitionem sancti uiri suscipiens, primum quidem denegauit se ei nullatenus consentire, sed postea ualidissima correptus infirmitate, sancto uiro quod desiderabat tradidit. Tunc famulus domini, compos effectus uoti sui, eandem domum Christo domino sub die V nonarum octobrium consecrauit ac populis colendam tradidit. Hľc est hactenus basilica in honorem prothomartyris Stephani christianis populis frequentata. Siquidem in hac eadem basilica Germanum uirum nobilissimum omnique strenuitate pollentem, qui eo tempore culmen ducatus apud Gallias a romanis principibus obtinuerat, angelo docente ui arripuit, cesariemque capitis totondit, ac demum domino sibi reuelante successorem elegit. Hic denique febre correptus sub die kalendarum maiarum, pontificalem thronum ascendens inter manus obsequentium clericorum necnon et cateruas flentium populorum, hora diei tercia, emisit spiritum. Continuo itaque chorus sanctorum, quod est dictu mirabile, aduenit spiritumque eius cum hymnis ac laudibus in specie columbe deuexit ad celum. Qui sepultus est comitantibus miraculis per manus beatissimi Germani iam tunc presbyteri iuxta predecessores suos in monte Autrico, et cessauit episcopatus dies XXX. VII. 