Vosagus mons, saltus, silva, eremus, per confinia Alsatiæ, Burgundiæ,  potissimum Lotharingiæ extenditur ; præbuitque olim variis Sanctis tam Eremitis quam Cœnobitis, domicilia seu monasteria. Inter hæc potiora quinque censebantur in modum Crucis distenta : ex quibus in capite erat ad Septemtrionem, Bodonis monasterium, a S Bodone Tullensi Episcopo, cujus infra latior fit mentio, constructum, jam dirutum. Inde ab Oriente est Senoniense Monasterium, a S. Gumberto seu Gundoberto Archiepiscopo Senonensi conditum, uti latius ad hujus Vitam XXI Februarii est relatum, quod modo extat sub Benedictina S. Vitoni Congregatione. E regione ab Occidente visitatur monasterium Stinagium, vulgo Estinan, ad Mortham fluvium, quod postea ad Ordinem Præmonstratensem est translatum. Ibidem etiam invenitur Medium seu Medianum monasterium, a S. Hildulpho, dimisso Archiepiscopatu Trevirensi, erectum : de quo ejusque fundatore plurima infra dicentur. Ipsum modo cum Senonensi aggregatum est Benedictinæ S. Vitoni Congregationi. Monasterium demum Vallis-Galilææ, quod Juncturas dixerant, ad Meridiem, quasi in pede Crucis, quam ista cœnobia formant, a S. Deodato, cujus hic Acta illustramus, conditum  excultum fuit ; obituque ejusdem,  sepultura ac miraculis clarum : unde ab illo jam pridem nomen accepit oppidum quod eidem paulatim accrevit, ad dictum fluvium Mortham, vulgo Saint Die en Lorraine nuncupatum (est enim aliud ad Ligerim S. Die sur Loyre) ubi pro Monachis introducti seculo X Canonici, eumdem S. Deodatum Patronum venerantur. [2] Coluntur die XII hujus mensis Junii SS. Nabor  Nazarius, quorum sacra corpora S. Grodegandus Episcopus Metensis Roma detulit,  corpus quidem S. Naboris posuit in monasterio Hilariaco per S. Fridolinum (uti ad utriusque Vitam VI Martii diximus) in hodierna Lotharingia constructo : in cujus monasterii, jam dicti S. Naboris, Ms. Martyrologio, ad hunc XIX Junii ista leguntur. Eodem die S. Deodati, Episcopi  Confessoris. Grevenus in Auctario Usuardi anno 1515  1521 excuso, celebrat Deodatum, Episcopum Nivernensem  Confessorem, quem longissimo encomio exornat Saussayus in Martyrologio Gallicano, Trithemius lib. 3 de Viris illustribus Ordinis Benedictini, cap. 304, ista scribit : Adeodatus, Abbas monasterii Vallis-Galilææ, ac postmodum Episcopus Nivernensis, magnis virtutibus  meritis clarus emicuit :  quamvis Pontifex esset, tamen Monachi propositum in nullo violavit. Cujus festum agitur XIII Kalendas Julii. Trithemium sequuntur Wion  Dorganius, itemque Menardus  Bucelinus, qui Deodatum appellant,  ex ejus Actis accurate docent, Episcopatu relicto decessisse ad monachatum. Eumdem Episcopum Nivernensem Adeodatum Menologio Scotico XXIII Martii  hoc die adscripsit Camerarius ;  Theodatum appellat Fitz-Simon in Kalendario Hibernico. Sed hæc ipsis Actis ultro refutantur. In Ms. Florario ad diem 2 Ianuarii celebratur depositio Deodati, Nivernensis Episcopi  Confessoris. [3] Acta ejus nacti sumus, a Joanne Gamansio descripta ex papyraceo codice Ms. bibliothecæ Patrum Capucinorum Paderbornæ,  collata cum Ms. pergameno Passionali cœnobii Bodecensis in eadem Paderbornensi diœcesi, Canonicorum Regularium S. Augustini ; sed in hoc desideratur Caput 4. Eadem habuimus in Ms. Ultrajectino S. Salvatoris, sed in hoc desunt, quæ sub initium num. 1  quæ sub finem a num. 27 narrantur. Simile exemplar habuit Mosander, in quo, eadem, sed stylo non nihil emendate, pro Supplemento Surii edidit. Integra etiam hæc Acta edita sunt Nancæi anno MDCXIX : e quibus omnibus ea damus more nostro distincta  illustrata. Eadem postea Gallice transtulit Joannes Ruyrus vel Ruerus (nam utroque modo nomen imprimi fecit) Secretarius Ecclesiæ  Capituli S. Deodati ; ediditque Trecis anno MDXCIV, ac postmodum inseruit operi suo itidem Gallico de Sanctis  Antiquitatibus Vosagensibus par. 2. lib. 2, excuso Spinalii anno MDCXXXIV. Hic in epistola dedicatoria primæ editionis, ad Gabrielem de Reynette Magnum Præpositum  Canonicos insignis Ecclesiæ S. Deodati ; asserit, hæc Acta ex prima collectione a discipulis S. Deodati facta, fuisse postmodum conscripta a quodam viro docto  sancto ac monasterii Mediani Antistite, postquam tertia visione ad id fuisset divinitus incitatus. Illud ipsum esse attestatum in epistola carmine descripta, atque cum hisce Actis directa Waldrado Magno Præposito  venerabili Collegio S. Deodati. Extat Historia Senoniensis Abbatiæ, auctore Richerio ejusdem cœnobii Monacho, a Luca Acherio tomo 3 Spicilegii,  parte 2 seculi 3 Benedictini vulgata unde aliquod miraculum  translationis notitiam subjungimus. Reliqua ibidem legi possunt. D. P. [4] Hactenus paucis ante mortem annis Henschenius cujus cœpta prosequens, noto, quod transiit de morte ad vitam Domnus Deodatus (uti num. 20 dicitur) tertio decimo Kalendas Julii Dominico die, sexcentesimo septuagesimo nono anno a D. N. Jesu Christi Incarnatione : qui characteres cum inter se conveniant optime, nolim ab illis dimoveri, propter quasdam in aliis ejusdem Vitæ circumstantiis hallucinationes, quoad nomina Episcoporum, nescio an Auctori Deodatensi, an Interpolatori Medianensi potius imputandas ; alias integrum fere seculum differendus obitus iste esset, prout eum distulit noster P. Labbe, jubens pro 679 scribi 769, qui fuit Caroli Magni primus ; nam ea zyfrarum conversio, quam est facilis scriptu, tam est impossibilis probatu ; neque Labbeo venisset in mentem, si cogitasset, apud Doubletium in San-Dionysianis extare ipsius Caroli tunc datum diploma, quo declarat, se donare ad casam S. Dionysii Martyris..... monasteriolum qui nuncupatur a S. Deodato, infra Vosago silva, sicut eum Pippinus genitor in sua investitura tenuisse comprobatus est. Pridem ergo, etiam ante Pippini regnum, obierat Sanctus, a cujus nomine dicebatur Monasteriolus iste, quem non putamus esse alium quam ipsum de quo agimus vallis-Galilææ. Non etiam admiserim, quod illo ipso, quo hic dicitur Sanctus obiisse anno, e sua abductus eremo sit, ut cum S. Wilfrido Romam proficisceretur. Caroli le Cointe opinio illa fuit, hanc ob causam coacti differre ejus obitum usque ad annum DCLXXXIV. Confudit ille hunc de quo agimus S. Deodatum, cum Adeodato Tullensi Episcopo : qui anno DCLXXX Romanæ subscriptus Synodo, sicut fusius explicuit ad vitam S. Wilfridi Henschenius XXIV Aprilis cap. IV, S. Wilfridum fuit comitatus. Prioris corpus, uti a prædicto Ruyro scribitur, a Bertoldo Episcopo Tullensi elevatum fuit anno MIII die XVII Junii, annitente Beatrice vidua Frederici Lotharingiæ Ducis cum filio Theodorico : qua de Translatione est cap. 15 Chronici Senoniensis, producti ferme ad finem seculi XIV. [5] Franciscus Riguetus, Magnus S. Deodati Præpositus, juxta Nanceianum vetus exemplum, prædictam illius Sancti Vitam recudi fecit ; recusamque Henschenio misit anno MDCLXXIX, adscriptis manu sua, tam in margine quam ad calcem libelli, Gallica lingua Observationibus suis, minime contemnendis : has vero sequenti deinde anno cumulavit novis eadem lingua Memoriis historicis ac Chronologicis, simili cura Antverpiam missis. Non vacabat Henschenio recognoscere ad illas suum hunc prævium Commentarium, Notasque ad Vitam paratas. Id ego nunc facio ; simulque Auctori reddo debitam commemorationem studii erga Sanctum suum Patronum. [6] Præfatur ille in primis Observationibus, Auctorem Vitæ sibi videri Monachum Vallis-Galilææ, qui num. 11 dicit, hujus monasterii  num. 20, In hanc Vallem-Galilæam : ubi cum pro Monachis Canonici sint introducti circa annum DCCCCLXXX, consequens videtur, ut illa Vita ante dictum annum, aut etiam multo prius scripta sit. Phrases prædictæ (ut verum fatear) aptiores sunt illius monasterii, quam Mediani Monacho. Sed dum ad calcem Vitæ notatum lego, quod ipsam, anno MXLIX Romæ in Synodo lectam, Leo Papa IX in ecclesia Dei recitandam decreverit ; dumque ex Rigueto intelligo, in Deodatensi archivio etiamnum servari membraneum Legendarium, ubi eadem Vita in Lectiones verbotenus digesta fuisse intelligitur, ex potiori parte etiamnum ibi residua ; cogor opinari, quod non habeamus primam Deodatensis Monachi compositionem, stylo forsitan multo simpliciori exaratam,  verosimiliter nullis vel paucioribus mendis chronologicis obfuscatam. Ea menda Medianensis Antistes, sanctior quam doctior, tanto operiosius cumularit, quo magis conatus est aptare se cuidam Tullensium Episcoporum corruptissimo (ut apparet) Catalogo, unde nomina huc inferenda accepit, de quibus infra in Notis. Sane Waldradus ille Præpositus, ad quem directam Vitam Ruyrus scribit, idem esse videtur, de quo prædictus Leo Papa, anno MLI, Udoni Tullensi sic scribit. Frater noster carissimus Waldradus, Præpositus cœnobii S. Deodati, cum quibusdam Fratribus suis nobiscum præsentes in Curia Henrici III, sub tempus qui ibi ipse Papa electus fuit, nostrum imploraverunt auxilium. Idem ergo eadem occasione Leoni obtulerit, qualem a Medianensi Antistite acceperat Vitam, Romæ in Synodo prima approbandam ; sicque transierit in membranas prædictas, sed absque Epistola, cujus meminit Ruyrus, quam ipse utinam edidisset, nunc enim nuptiam inveniri indicat Riguetus. [7] Utendum interim ista qualiquali Vita,  cetera aptanda erunt anno mortis : qui annus cum suis Indictionis Dominicæque adjunctis, potuit certius fuisse cognitus. Ita quamvis Vitæ Auctor vel interpolator dicat sæpius venisse Sanctum in Vallem Galilæam anno DCLXIX, eo tamen hic venerit decennio citius. Causam errandi dederit Privilegium inventum sub nomine S. Hildulsi Trevirensis Episcopi quasi datum S. Deodato tali anno, pro suo in Valle-Galilæa monasterio ; existimante Auctore, hoc fuisse initium monasterii ; neque ad manus habente aut Childerici Regis donationes, ad monasterium jam condi cœptum collatas circa annum DCLX, (quarum ne nunc quidem inveniuntur cartæ) neque S. Numeriani Episcopi Trevirensis, Hildulfo prioris, Privilegium vetustius,  anno ut sumnum DCLXV datum ; quod in Mediano monasterio invenisse sibi gratulatur Riguetus, utpote exemplar, ad quod alterum Hildulphi postea vel factum vel confictum fuit : agit autem illud de jam plene constituto monasterio, quod ut sic haberetur quinque ut minimum vel sex anni requiruntur. Porro aliorum ibidem opinio fuerit (cui, inquit auctor num. 14, nec refragamur nec suffragamur, quoniam penitus refellere aut defendere non valemus) B. Deodatum, post triginta annos ab egressu ipsius ex Francia, hanc vallem intrasse ; qui triginta anni, simul cum prioribus viginti, constituunt annos quinquaginta, inter Vosagi solitudines loco non uno, nec uno monasterio condito actos. Sic autem intelligetur Deodatus venisse ex Francia, ubi aliquantulis saltem annis Episcopatum administrarat, sub annum DCXXX, jam quadragenario proximus aut major, adeoque obiit vere grandævus, uti num. 16 dicitur, emeritæque militiæ veteranus circa annum DXC natus. Quæ omnia in nostris ad vitam Annotatis, multo quam Henschenius reliquerat prolixioribus, probabuntur optime cohærere cum certiori historia, prælucentibus Rigueti observationibus  Memoriis. [8] Orditur is primas, describendo præsentem ecclesiæ suæ statum, qualem non incongruum fuerit adnectere huic prævio Commentario. Canonicis, inquit, viginti quatuor constat hodiernum Collegium, atque insuper Præposito Majori, qui caput est omnium, suo numero complectentium Decanum, Cantorem atque Scholasticum, quorum pro ratione eminentioris super ceteros dignitatis, Præbenda etiam amplior est. Olim triginta numerabantur : sed majores nostri Præbendarum trium suppressionem impetraverunt Roma, conservando organo, alendoque organistæ, cum quatuor pueris choralibus musicæque Magistro : quartam Præbendam auctoritate Pontificia abstulerunt Principes nostri, pro erigenda nova Nancæi ecclesia, quam Primatialem dicunt. Officium in ecclesia persolvunt Canonici, una cum Vicariis ; quorum nunc neque numerus neque stipendium est definitum : ante bella plerumque undecim vel duodecim erant. Ex institutione Leonis IX, qui Majoris Præpositi titulum  officium aliquando apud nos gessit, factum creditur, ut successoribus Pontificaliter officiantibus Pedum ac Mytra sit, cum peculiari quoque ornamento sericeo, in formam piscatorii retis cooperiente Albam, Tunicellam, atque Dalmaticam, a cingulo usque ad pedes, quod vulgo Rete vocant, Retiatum Latine diceremus. Et hæc opinio confirmari potest ex privilegio Pallii  Mytrarum, quod idem Leo IX, in memoriam Clementis II decessoris sui, antea Babenbergensis Episcopi, concessit Episcopo,  dignioribus Canonicis istius ipsius Ecclesiæ Babenbergensis. In tali ornatu assistit Præpositus solenniorum dierum Officiis, alias adesse non tenetur : si tamen adesse velit, obligatur venire in habitu Episcopali' hyeme quidem in cappa violacea, pelliculis muris Armenii farta, æstate vero linteatus cum epomide  cruce pectorali. [9] Episcopalem quoque Jurisdictionem habet Præpositus, non solum in oppido S. Deodati, sed per totam vallem, a limitaneis diœcesibus Argentinensi, Tullensi atque Basileensi abjunctam, complexamque duodecim magnas parochias ; quibus decimam tertiam ego addidi, pro majori commoditate Parochorum ; quos ad Synodos meas voco,  ad quorum institutionem concursus celebro, habens ministros Curiæ meæ spiritualis, a qua non nisi Romam appellatio est, Officialem, Promotorem, aliosque, plane sicut Episcopi. In iis quæ Roma ad nos veniunt Bullis simpliciter dicimur Provinciæ Trevirensis, nulla diœcesi nominata ;  ad eas functiones, ad quas consecratio Episcopalis requiritur, liberum nobis est rogare Episcopum quemcumque, nemine non admittente Dimissoriales ordinandorum a nobis signatas. Territorium nostrum, ex donatione Theodorici II, facta S. Deodato, per montana extenditur septem leucis in longitudinem, in latitudinem quatuor, merum olim desertum, nunc, occasione monasteriorum  cellularum a Sancto extructarum, habitationibus etiam secularium frequens : quorum omnium Decimas ecclesia nostra percipit, licet nunc pars solum tertia territorii supremæ jurisdictionis titulo nobis pareat. Prioribus etiam seculis Regalia nobis competebant, ut sunt jus monetæ cudendæ, militiæ conscribendæ,  tributi exigendi, aliaque hujusmodi. Invenimus autem in registris nostris, Magni titulum Præpositis datum fuisse jam inde a seculo XIII, eoque usum Lotharingiæ Ducem in carta quam nobis signavit anno MCCLXXII. [10] Hactenus ille : qui deinde ad posteriores Memorias sic præfatur : Sequar, quatenus potero, antiquam Vitam, a Leone IX probatam ; cogar nihilominus adjungere quædam ibi omissa,  refutare nonnulla, prorsus incompatibilia cum aliis ejusdem Vitæ locis ; solicitus imprimis, ut falsa secernam a veris. Qua in re haud paulo meliorem successum spero quam habuerint alii, me quidem doctiores ; sed qui majoribus lucubrationibus intenti, aut longius positi, otium non habuerunt singulas circumstantias expendendi, neque facultatem scrutandi monumenta archivii nostri, ipsaque loca in quibus res actæ personaliter adeundi ; quapropter aliud facere non potuerunt, quam sese referre ad hanc Vitam, velut omnis notitiæ a se sperandæ unicum fontem. Ad hæc ergo subsidia aggredior Annotata Henscheniana recognoscere  augere. VITA CAPUT I. Ortus, Episcopatus Nivernensis, vita solitaria. [1] Catholica fides,  Christiana pietas, quanto vivacius aciem mentis in invisibilibus defigit, tanto segnius visibilia attendit ; quia eorum vanitate se posse cæcari animadvertit : nec mulcetur qualicumque specie caducorum, quæ miratur  ambit fluxa carnalium curiositas exterius, quoniam aut fœda interdum, aut vacua novit interius : a quibus ideo oculos avertit, quatenus veri  solidi boni oblectamine in æternum perfrui possit : cujus sobrio vino sic inebriatur, ut ignoret quo tramite ad hæc infima revertatur. Ad hujusmodi merum sic nos hortatur Canticum Canticorum ; Bibite amici,  inebriamini carissimi. [Cant. 5. 1.] Animæ ebrietas gemina est : aut enim inebriata amore seculi, obliviscitur Creatoris sui ; aut inebriata præclaro calice caritatis Dei, sic ardenter adhæret Conditori, ut non sentiat quidquid est mundi. Quod frequenter audimus  videmus factum, quando nonnulli pro desiderio vitæ æternæ, parentes carnis  patriam suam, nullo compellente, sub jugo Patrum spiritualium victuri fugiunt ;  quondam elati, cupiunt esse quod paulo ante despexerant,  odisse incipiunt quod fuerant. Amarescunt eis olim dulcia,  dulcescunt amara : prospera formidant, adversa exoptant : obliti facultatum suarum, omniumque carn lium affectionum ; nec importunis fletibus conjugum revocantur, seu pietate parvulorum ; sic festini ad laborem, quasi ad requiem. Hoc sancti Spiritus musto quidam pleni, opulentarum urbium suarum sunt obliti in hac paupere Vosago, fame  frigore tabescere contenti : de quorum numero piissimus Pater noster Deodatus, præcipuo nobis prædicandus est præconio. [2] Beatus Deodatus generoso Occidentalium Francorum sanguine procreatus, morum  actuum prærogativa in suæ prosapiæ linea eminuit primus, quamvis ex corporis ætatula censeretur postremus. De virtute in virtutem itaque, per ætatis incrementa gradatim eundo, gratum se ex gemina caritate exhibebat Deo  populo : divitias salutis, sapientiam videlicet ac scientiam, pariterque timorem Domini, infatigabiliter complectens, pro incorruptibili thesauro. Tandem pari  unico assensu Cleri  plebis, a Deo (cui se totum dederat) juxta nominis sui exemplar donatus est Pontificio Nivernis ; ne sancta ejus actio diutius lateret sub modio, velut lucerna præclarissima decentissimo præfigenda candelabro, ut tam verbo quam facto luceret omnibus in Domini sanctuario. Quod quanta devotione  industria, sub infula Pontificali illustraverit, nemo priorum ambigit, quando omnem ejus laudem finis perfectus canit. In quo pernoscitur clarius luce, eum in Episcopatu non sua, sed quæ sunt Jesu Christi tantum quæsisse ; nec saltem ab hominibus reverentiam debitam, sed a Deo remunerationem illibatam ex honore illo optasse, cui tam perfecte valuit renuntiare. [3] Denique sanctissimus Antistes, sagitta caritatis divinæ salubriter vulneratus, trahi  currere post Iesum expetebat totus ; perpendens mundum in maligno positum, seque in medio scandalorum. Etenim sicut superborum est, minimum, seu certe nil boni agere,  semet perfectissimos in oculis Dei æstimare ; [Psal. 138. 16.] sic profecto humilium est, quæ præcepta sunt omnia facere, seque inutiles servos,  omnibus hominibus inferiores ac viliores, non solum suo ore pronuntiare, verum etiam intimo cordis affectu credere. Quippe a malitia conversi,  effecti in oculis suis parvuli, Domino parvulos custodienti deflent mente supplici : Imperfectum meum viderunt oculi tui. Hoc utique pacto, vir summæ sanctitatis Deodatus, in caritate Dei, humilitate perfecta radicatus  fundatus, necnon respectu districti Iudicis extremæque discussionis attonitus ;  sciens quia cui plus committitur, plus ab eo exigitur, ad sequendum Christum perfecte est animatus. Deliberatione ergo tantæ rei prorsus arrepta, abnegavit sua  aliena negotia, successore sibi delecto ad suæ diœcesis gubernacula ; ne navis Ecclesiæ Christi periclitaretur, tam idoneo remige privata. Sic frequentiæ sui gregis, piis ad se retinendum armatæ fletibus, valedicens ; cum aliquot sibi unanimis regressus Niversensi oppido, sponte exulat a naturali solo, concivis  cohæres adnumeratus Christo : quem expectare cupiebat in solitudine mansurus, salvus  immunis factus a pusillanimitate spiritus  tempestate popularis tumultus. Hic jam non pigeat nos agere, quod pretiosorum metallorum vestigatores  effossores constat actitare : quibus si qualitas terrenæ venæ arriserit, atque per se ad divitem massam ventum iri promiserit aut renuntiaverit ; extemplo animosis vangis  marris cuncta rudera egerunt, donec ad cupitum metallum perveniunt. Sic nos hujus viri Sancti animum, huic mundo mortuum,  cum Christo in Deo absconsum, metiamur,  perpendamus, si possumus, ex qualitate exteriorum ejus actuum. Consideremus quanti æstimaverit præsens seculum, cui valefecit quando ei arridebat plurimum, secutus ad lamenta spiritus contribulati  contriti cordis Dominum Iesum ; qui, ne hic periremus, ad hanc vallem descendit lacrymarum. Nec pauperculus quilibet homuncio tanta alacritate reliquit vile tuguriolum, culmo  cespite contectum ; quanta hic Dei cultor urbem Niversensium, cujus in summa rerum copia administrabat Episcopium. Sed, quia sunt intimis interiora, jam veniatur ad sequentia. [4] Igitur terque quaterque beato Deodato, centuplum a Christo  vitam æternam capessenti, præ ceteris comites tantæ mercedis cohæsisse feruntur isti, Arbogastus  Florentius : quorum prior in sacro nemore (quod Theutonico idiomate Heiligesforst vocitatur) eremitica vita est functus : indeque ad Episcopatum Argentinæ civitatis raptus : cui decedenti altera solitudine Hasale abstractus successor est datus. Hi postquam plurima terris monstravere suorum insignia meritorum, vocati a Domino requiescunt spiritu in cæli aula, corpore autem in locis, quæ instituisse eos diximus supra. Tunc Willigodus, Domnolus,  univocus ejus Deodatus, quos a sancto viro labor non disparavit ullus, certatim insistendo obsequiis,  parendo jussis illius, satius duxerunt cum eo inter ignotos tribulari, quam cum [...]