AD ABBATEM GUARINUM ALPENSEM. Reverendo patri et omni veneratione digno, domno abbati Alpensi Guarino, et universis ejusdem loci fratribus, frater Bernardus, vestræ sanctitatis servus : de bono in melius semper proficere. Revera nunc in te, Pater, experior quod in sacris litteris legisse me memini : CUM CONSUMMATUS FUERIT HOMO, TUNC INCIPIT, jam corona debebatur emerito ; et ecce tamquam novus in Christo miles, nova iterum tibi excitas bella, provocas adversarium ; et rem fortium præsumis fessus senex, dum ad iterandum certamen, antiquum hostem, etiam quodammodo invitum compellis. Enimvero, dum praeter morem tuum tuorumque traditiones prædecessorum, divinitus inspiratus ecclesias et ecclesiastica beneficia relinquis, synagogas Satanæ, id est cellulas extra coenobium, in quibus tres vel quattuor fratres sine ordine, sine disciplina habitare solent, destruis, feminas a monasterio arces ceterisque pietatis ac disciplinæ bonis studiosus invigilas solito, quid aliud primus et maximus ille PECCATOR, nisi VIDEBIT ET IRASCETUR, DENTIBUS SUIS FREMET ET TABESCET ? Sed quæ cura? Econtra tu in ejus confusione et tua consolatione cantabis Deo tuo : QUI TIMENT TE VIDEBUNT ME, ET LÆTABUNTUR, QUIA IN VERBA TUA SUPERSPERAVI. Nec timendum quod succumbat hosti, qui nec cedit ætati. Vincit annos animus et, frigente jam corpore, sanctum in corde desiderium, artubusque fatiscentibus, durat tamen incolumis propositi vigor, nec sentit rugosæ carnis infirma spiritus promptus. Nec mirum. Ut quid enim metuat veterani domicilii ruinas, qui fabricam spiritualem videt in dies in sublime consurgere, proficere in æternitatem ? Certus namque est, si terrestris domus ista dissolvitur, quod ædificationem habet ex Deo, domum non manufactam, æternam in cælis. Sed dicet aliquis : « Quid si morte præventus fuerit homo, necdum videlicet spiritali ædificio consummato ? » Perfectus quippe non habet quo proficiat, et qui proficit, eo ipso quo proficit, perfectus non esse convincitur. Est quod securi de illo plena fide respondeamus. Dicemus, nempe : CONSUMMATUS IN BREVI, EXPLEVIT TEMPORA MULTA. Bene multa, qui universa complectitur. Quomodo enim non explevit omnia tempora, qui transiit ad æternitatem ? Quanta sane tempora non longævitate, sed longanimitate, hoc est non annorum serie vel dierum numero, sed mentis devotione et inexstinguibili semper proficiendi desiderio percurrere potuit, tanta sibi in meritis non immerito vindicavit. Retinet quippe virtute quod amisit in tempore. Porro vera virtus finem nescit, tempore non clauditur. Unde est illud : CARITAS NUMQUAM EXCIDIT, et item : PATIENTIA PAUPERUM NON PERIBIT IN FINEM, et : TIMOR DOMINI SANCTUS PERMANET IN SÆCULUM SÆCULI. Numquam justus arbitratur se comprehendisse ; numquam, dicit : « Satis est », sed semper esurit sititque justitiam, ita ut si semper viveret, semper, quantum in se est, justior esse contenderet, semper de bono in melius proficere totis viribus conaretur. Non enim ad annum vel ad tempus, instar mercenarii, sed in æternum divino se mancipat famulatui. Audi denique vocem justi : IN ÆTERNUM NON OBLIVISCAR JUSTIFICATIONES TUAS, QUIA IN IPSIS VIVIFICASTI ME, et rursum ; INCLINAVI COR MEUM AD FACIENDAS JUSTIFICATIONES TUAS IN ÆTERNUM. Non igitur ad tempus. Proinde JUSTITIA AJUS MANET, non aliquanto tempore, sed in SÆCULUM SÆCULI. Sempiterna itaque justi esuries sempiternam meretur refectionem, et, licet in brevi consummetur pro tempore, judicatur tamen explesse tempora multa pro virtutis perpetuitate. Quomodo denique temporis brevitas bonorum præjudicet perpetuæ devotioni, quæ pertinacem reproborum malitiam excusare non sufficit ? Ob hoc enim procul dubio inflexibilis et obstinatæ mentis punitur æternaliter malum, licet temporaliter perpetratum, quia quod breve fuit tempore vel opere, longum esse constat in pertinaci voluntate, ita ut, si numquam moreretur, numquam velle peccare desineret, immo semper vivere vellet, ut semper peccare posset. Proinde potest et de isto per contrarium itidem dici : CONSUMMATUS IN BREVI, EXPLEVIT TEMPORA MULTA, quod merito multorum, immo omnium temporum receperit vicem, qui nullo tempore malam voluerit mutare intentionem. Itaque indefessum proficiendi studium, et jugis conatus ad perfectionem, perfectio reputatur. Quod si studere perfectioni esse perfectum est, profecto nolle proficere deficere est. Ubi ergo sunt qui dicere solent : « Sufficit nobis, nolumus esse meliores quam patres nostri ? » O monache, non vis proficere ? Non. Vis igitur deficere ? Nequaquam. Quid ergo ? Sic mihi, inquis, volo vivere, et manere in quo perveni ; nec peior fieri patior, nec melior cupio. Hoc ergo vis, quod esse non potest. Quid enim stat in hoc sæculo ? Et certe de homine specialiter dictum est : FUGIT VELUT UMBRA, ET NUMQUAM IN EODEM STATU PERMANET. Ipse denique hominis sæculique auctor, quamdiu IN TERRIS VISUS EST ET CUM HOMINIBUS CONVERSATUS EST, numquam stetit. Et quidem, teste Scriptura, PERTRANSIIT BENEFACIENDO ET SANANDO OMNES. Pertransiit autem, sicut non infructuose, ita non remisse, non pigre, non lento gressu, sed, quemadmodum item de ipso scriptum est : EXSULTAVIT UT GIGAS AD CURRENDAM VIAM. Porro currentem non apprehendit, qui et ipse pariter non currit. Et quid prodest Christum sequi, si non contingat consequi ? Ideo Paulus aiebat : SIC CURRITE UT COMPREHENDATIS. Ibi fige tu, christiane, tui cursus profectusque metam, ubi Christus posuit suam. FACTUS est, inquit, OBŒDIENS USQUE AD MORTEM. Quantumlibet ergo cucurreris, si usque ad mortem non perveneris, bravium non apprehendis. Bravium Christus est. Quod si, illo currente, tu gradum sistis, non Christo appropias, sed te magis elongas, timendumque tibi est quod ait David : ECCE QUI ELONGANT SE A TE, Domine, PERIBUNT. Itaque si proficere currere est, ubi proficere, ibi et currere desinis ; ubi vero non currere, ibi et deficere incipis. Hinc plane colligitur, quia nolle proficere, non nisi deficere est. Vidit scalam Jacob, et in scala angelos, ubi nullus residens, nullus subsistens apparuit, sed vel ascendere, vel descendere videbantur universi, quatenus palam daretur intelligi, inter profectum et defectum in hoc statu mortalis vitæ nihil medium inveniri, sed quomodo ipsum corpus nostrum continue aut crescere constat, aut decrescere, sic necesse sit et spiritum aut proficere semper, aut deficere. Interest tamen, quod nequaquam juxta ordinem corporalium vicissitudinum etiam spiritus sua vel incrementa capit, vel paritur detrimenta. Nam semper in robusto et vegeto corpore animus mollior atque tepidior jacet, et rursum in corpore debili et infirmo fortior viget promptiorque spiritus. Quod se utique in se expertum contestans Apostolus : QUANDO INFIRMOR, inquit, TUNC FORTIOR SUM. Sed et libenter gloriatur in infirmitatibus suis : UT INHABITET IN ME, ait, VIRTUS CHRISTI. Quod quidem sic astruimus exemplis, ut probemus et oculis, dum in te, Pater, manifestum sit nobis quod dicitur : cujus quippe etsi homo exterior corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem. Unde etenim tantus ardor innovandi Ordinis, nisi ex renovatione mentis ? Sic BONUS HOMO DE BONO THESAURO SUO PROFERT BONA, sic ARBOR BONA FRUCTUS BONOS FACIT. Primi et purissimi fructus tui. Sed quænam arbor hos protulit, nisi purita cordis ? Alioquin quando impurus animus tanto studio Regulæ inquireret eligeretque puritatem ? Nec de turbido fonte limpidus emanat rivus, nec de sordida mente munda cogitatio. Intus est procul dubio, intus est quod delectat, et ex illa plenitudine intrinseca erumpit totum, quod foris exuberat, atque in mente fulget, quod sic placet in opere. Sequimini, filii patrem : imitatores ejus estote, sicut et ipse Christi. Dicite : IN ODORE UNGUENTORUM TUORUM CURREMUS ; siquidem bonus odor Christi est in omni loco. Nam ut taceam de vobis, qui præsentes comminus perciptis fragrantiam, tanta ad nos usque, qui longe absumus, ex studiis ejus bonis pervenit hujus suavissimæ respersionis ubertas, ut nobis certissime fiat ODOR VITÆ AD VITAM. Puto quod et in cælestibus jam persenserint odorem suavitatis, et quadam solito festiviori exsultatione decantent : QUÆ EST ISTA QUÆ ASCENDIT PER DESERTUM, SICUT VIRGULA FUMI, EX AROMATIBUS MYRRHÆ ET THURIS, ET UNIVERSI PULVERIS PIGMENTARII ? Et illud : EMISSIONES TUÆ PARADISUS MALORUM PUNICORUM CUM POMORUM FRUCTIBUS. Quicumque inter vos hunc in cælis jubilum non audit, invidet. Quisquis hunc non sentit odorem, ut omnium pace dixerim, putet.