Legimus in antiquis historiis atque Prophetis, vbi conditoris nostri miracula,  fortia facta patrum narrantur, quod cōminatio excidij, quam Dominus aduersus Hierusalem per vaticinia Prophetarum mandauerat, ea se non corrigente, per Nabuchodonosor Regem Babyloniorum adimpleta est, adeo vt quidam Nabuzardan princeps militiæ suæ non solum ciuitatem Hierusalem expoliauerit, sed etiam muros destruxerit,  alumnos eius Babyloniam captiuos trāsduxerit. Huius prædictæ ciuitatis ruinas Hieremias quadruplici planxit alphabeto, quæ postea sub Cyro Rege Persarum honorificabiliter reædificata est. Legimus etiam in Euangelio, quod cum Dominus per mediam transiret ciuitatem, quidam ex discipulis eius ait illi, Magister, aspice quales lapides,  quales structuræ muri eius. Cui Dominus ait, Vides has magnas ædificationes? non relinquetur lapis super lapidem, qui non destruatur. Quod verbis, quamuis præteritorium, cœlo  terra transeunte, præteriri non potuit, quia ex ore Verbi æterni prodiit: imo per Titum  Vespasianum completum est, qui non solum vsque ad solum ciuitatem destruxerunt,  inhabitantes Iudæos trucidauerunt,  triginta ex eis pro vno argenteo vendiderunt, verso ordine, quia Dominus triginta argenteis ab eis fuerat emptus; rursusque eandem ciuitatem Ælius Hadrianus, Iosepho narrante, funditus subuertit: Sed quomodo deinceps,  a quibus ædificata vel regnata fuerit, vsque ad tempus millesimi nonagesimi noni anni. Nam ab Incarnatione Domini Anno milleno centeno, sed minus vno, Hierusalem Franci capiunt virtute potenti. Quære historias,  inuenies. Huius autem captiuitatis, captionis, vel ereptionis de manu paganorum, causa extitit Vrbanus Papa secundus, vir religiosissimus  reuerentissimus, quem diuina dispositio de Claustro Cluniacensi elegit in sacerdotem sibi,  in culmine summi Pontificatus constituit. Hic cœlesti desiderio afflatus, cœpit deliberare qualiter ciuitas sancta Hierusalem ab immundis,  nefandis hominibus liberata, Christianis  Christianæ Religioni redderetur, vt ab eis Deus glorificaretur  honorificaretur, vbi Deus multa pro eis passus fuerat. Ob hoc peregrinationem, gratia lustrandi Gallias, aggressus est,  veniens Aruerniam apud Clarum montem celebre celebrauit Concilium: Ibique præcepit Primatibus, Patriarchis, Archiepiscopis, Episcopis, Abbatibus, Prioribus, Sacerdotibus, vt vniuersos Christicolas vbique terrarum hortarentur, quod pro redemptione animarum suarum iter Hierosolymitanum arriperent, ad recuperandum locum, vbi Deus operatus est salutem nostram,  redemptionem nostram: Nec etiam pertimescerent pericula terrea, vel marina, recordantes quantum laboris ibi pro nobis Deus sustinuit. Hac de causa eo tempore deuotissimus Comes Flandrēsis monitus instinctu diuino,  Dux Normanniæ,  Comes S. Ægidij, nec non  clarissimus Princeps Boymundus,  Ademarus Episcopus Podiensis, atque Episcopus Albariensis,  Episcopus Iuuariensis, Omnes isti diuino spiritu hortati, sine Rege  Imperatore, ad liberandam sanctam ciuitatem, Christo Duce, transfretauerunt, Prouincias Sarracenorum vastauerunt, ciuitates  castella fregerunt, Turcos occiderunt,  transierunt de gente in gētem,  de regno ad populum alterum,  venerunt Antiochiam, quam multo obtinuerunt labore:  postea, Domino se protegente, Hierusalem obsederunt,  multo conamine, auxilio Dei eam occupauerunt, infidos Sarracenos necauerunt, ciuitatem a spurcitiis idolorum mundauerunt, Regem ibi constituerunt, Patriarcham ordinauerunt,  plebem ibidem ad inhabitandam  custodiendam ciuitatem dimiserunt. Populus vero procerum, ad alias regiones cultui diuino subiiciendas, cum ipso Rege Hierosolymitano profecti sunt. Nec vos pigeat hæc omnia me breuiter epilogasse: amœnum est enim omnia scire, quæ si scire desideratis, Historiam Hierosolymitanam inspicite, quæ luce clarius conscripta est ab eo, qui omnibus his casibus interfuit. Nunc vero ad modernos,  ad moderna tempora stylum vertamus, breuiter intimantes, qua iusta occasione,  a quibus Caput S. Clementis a Constantinopoli Cluniacum translatum est. Itaque sciendum est, quod plebs Hierosolymis dimissa, ex diuersis collecta, genere linguarum, diuersis moribus,  vita dissimiles, nulla affinitate vel consanguinitate coniuncti erant. Ideoque alter alteri fidem non habebat, sed alter alteri detrahebat. Et Sancta Sanctorum sibi a Deo commissa, obliti beneficiorum Dei, luxuriose viuendo, indigne tractabant, rapinis  furtis inhiantes. Peregrinos vero, qui a mundi finibus illuc venerant adorare, in loco vbi steterunt pedes eius qui pro nobis ibidem pati dignatus est, dolosificabāt;  quod moris est cauponum,  tabernariorum, pocula venenata aliquando eis porrigebant, vt eis latenter extinctis, eorum supellectili pro libero vterentur arbitrio. Propter hoc Dominus donum, quod eis dederat, ob ingratitudinem eorum de iure reuocauit:  vt ab indignis, indignioribus, in eorum iniuriam, ciuitatem suam tradidit, ad tempus scilicet, Saladino  barbaris gentibus. Sic  olim arcam Testamenti abstulit a filiis Israel,  tradidit in manus Philistinorum, tempore Heli Sacerdotis, prostrata innumera multitudine Iudæorum. Considerans itaque Balduinus illustris Comes Flandriæ, quod Rex Francorum, Rexque Anglorum hanc sanctam ciuitatem prædictam, nutu Dei concitati recuperare putauerunt, sed inuidia diaboli, qui hominem de paradiso deiecit, discordes effecit; dum alter alterum fastu regio superare contenderet,  in superbia elati, alter alteri se præferre niteretur: Deus, qui superbis resistit, de medio eorum se subtraxit, quia in scissura mentium Deus non habitat: Ideoque opus cœptum imperfectum reliquerunt,  discordia, quæ tunc ab eis concepta est, proh dolor! pro peccato illo, adhuc dum  scribo inter eos durissime durat. Verumtamen ciuitas Achon Dei auxilio ab eis occupata est, quam ciuitatem, quæ vulgo Arthe dicitur, paulo ante Saraceni nobis violenter abstulerant; sed multiplices phalangæ peregrinorum zelo Dei maria transfretantes, eandem ciuitatem obsederunt, sed illi illico a Saladino obsessi sunt. Cumque ciuitatem ante se impugnarent, a Saladino a tergo impugnabantur: sed ipsi fecerāt vallum inter se,  illum, ne in eos facile irruere posset. Carebant quidem victualibus, eo quod nulla negociatio victualiū peruenire ad eos posset. Igitur, fame multo angore tabescebant; ita quod non de salute animarum, sed corporum desperarent, Sed misericors  miserator Dominus, qui dat escam timentibus se,  implet omne animal benedictione, aperuit eis manum suam,  prospicientes in mari eminus viderunt classem Regis Francorum maria sulcantem. Tunc pauor pauori,  dolor dolori additur,  præ timore clamauerunt, æstimantes auxilium Sarracenorum venire ad vrbem, tamen miserunt quandam trierem obuiam eis, vt explorarent quænam gens esset. Cumque propius accessissent, substiterūt timentes, quousque cognouerunt vela regia  cruces in proris affixas,  vocati ab eis fiducialius accesserunt. Et cum rem didicissent vt erat, repleti gaudio, reflexis habenis equi lignei, citissime volantes ad littora redeunt. Ibi populus inhiabat audire rumores. At illi antequam terram attingerent, clamare cœperunt; Adnunciamus vobis gaudium magnum quod erit omni populo, quia venit Rex Francorum liberare vos de manibus inimicorum vestrorum. Quo audito Adtollunt animos, palmasque ad sydera tendunt, rigantes genas lachrymis, quas magnitudo lætitiæ fundebat. Statimque Rex appulit ad portum. Cui occurrentes cum tympanis,  choris,  citharis, quanto gaudio, imo quanto iubilo eum susceperint, cogita si potes. Cumque ille  sui oblata potirentur arena, Rex munera maioribus largitus est victualium,  pauperibus eleemosynas distribuit; fixisque tentoriis  papilionibus distensis ciuitatem ex magna parte obsedit: Et statim direxit nuncios ad Regem Anglorum, qui Cyprum obtinuerat, ibique adhuc morabatur, vt citissime veniret, deferens ei in hoc, quod eo absente, vrbem nolebat attentare. Qui concitus cum magno exercitu  regio apparatu veniens, duplicato gaudio circumdederunt vrbem; quam post multos labores, auxiliante eo, qui solo, ciuitatem ceperunt. Tuncque famelici faturati sunt,  egentes spoliis ditati,  ciuitas cum magno triumpho obtenta est. Quam si nunc non haberemus, nusquam in partibus illis tutum portum inueniremus. Sed zelo inuidiæ Reges discordes effecti, ab inuicem discedentes, iter Hierosolymitanum postposuerunt. Hæc supradicta deliberans Comes Balduinus Flandrensis, accersito Comite sancti Pauli,  quampluribus aliis Baronibus, de Gallia, de Anglia, de Alamannia,  de vniuersis mundi Prouinciis; recolens quod Deus non in multitudine, sed in paucis saluare solitus est; iactans in Domino cogitatum suum, iter Hierosolymitanum arripuit. Cui Dominus in auxilio  consilio dedit comitem, scilicet Marchionem Montisferrati, cuius laus  potestas vbique terrarum prædicatur. Duxit etiam secum viros reuerentissimos, Episcopum videlicet Saixonensem, Episcopum Trecensem,  alios quamplurimos Religiosos. Huic sacro comitatui iunxit se quidam miles, nomine Dalmacius de Serciaco, vir nobilis  valde litteratus, qui sibi associauit quendam militem nomine Pontium de Busseria, virum fidelem  bonum socium. Hi pariter cum prædicto exercitu iter arripuerunt, atque Venetiam deuenerunt,  a Veneticis venenatis dolose recepti sunt: qui transitum eis neque naulo neque aliquo pretio ex longo tempore concedere voluerunt. Tandem a labyrintho eorum liberati, inciderunt in Carybdim Imperatoris Constantinopolitani: Qui dolens de aduentu eorum, tristitiam cordis ficta lætitia celauit, diu in auxilium sibi falsis persuasionibus detinuit,  peracto negocio suo, non vt Imperator, sed vt perfidus, stipendia, quæ eis promiserat mentitus est. Et efferatis eis, non solum ab vrbe, sed etiam a regno eos bello expellere satagebat. At tamen Franci inter incudem  malleum constituti, ad solitam Dei clementiam recurrentes, diuinum implorantes auxilium, animati a Deo, qui potens est in prælio, Græcos tantummodo plebs peditum ante ortum Auroræ aggreditur. Græci vero diuino nutu terga vertentes, in fugam versi sunt,  vnus de nostris centum decem milia persequebatur. Franci autem persequentes, trucidando fugientes, ciuitatem obtinuerunt,  Imperatorem de palatio fugere compulerunt. Quo deiecto Comitem Flandrensem pro Imperatore constituerunt, ciuitate obtenta. Quapropter idem prædictus Dalmatius, eo quod Hierusalem adire non poterat, deliberauit cum socio suo qualiter caput beati Clementis pie furari posset. Quod caput audierat a quodam Imperatore a mari Constantinopolim esse translatum,  in loco celebriori reposuisse. Quod quomodo Deo concedente Dalmatius prædictum Sancti caput Clementis obtinuerit, ipso narrante audite. Ego Dalmatius de Serciaco,  socius meus Pontius de Busseria, e Thessalonica recedentes, proposueramus terram Hierosolymitanam visitare; sed illuc peruenire non potuimus, propter imminentium ventorum procellam. Laborauimus itaque per sex hebdomadas super mare. Tandem angustia ventorum compulsi, Constantinopolim iterum applicuimus. Cumque illuc quasi in dolore  tristitia sepultus essem, eo quod voti compos, eundi in Hierusalem habere facultatem nequissem, verens ne fructus tanti laboris pro quo tot terrena  marina pericula subierā, amitterem, conuersus ad Dominum cum lachrymis cœpi orare, dicens. Illustra faciem tuam, Domine, super seruum tuum,  doce me iustificationes tuas:  inspirare dignare aliquod factum seruo tuo, quod æquipolleat voto cœpto, nec completo: sitque tibi per-æque gratum, vt meæ remunerationis nummum non amittam. Et vt reuera reor, exaudiuit Dominus vocem fletus mei,  orationem meam suscepit. Et innatum est, id est conceptum diuinitus in mente mea, vt de reliquiis sanctorum, quorum ibi tanta erat copia, quod vilius ibi tractarentur, de eis in transmarinis deferrem partibus; sciens quod quanto longius eorum reliquiæ deferrentur, tanto clarius gloria  laus eorum longius clarescerent. Et dum talia in animo meo voluerem, concepi in mente mea, vt consulerem venerabiles  religiosos viros, Ecclesiæ Romanæ Cardinales, domnum videlicet Benedictum, domnum Petrum Capuanæ Ecclesiæ Cardinalem, qui pari voce,  æquali concordia mihi in præceptis dederunt, vt vndecumque possem habere Sanctorum reliquias absque venalitate, quia lex inhibet vt nemo martyres distrahat, nemo mercetur;  in loco religiosiore ad laudem Dei  ipsorum Sanctorum, quorum reliquiæ haberentur, honorifice deponerem. Quo præcepto recepto, cœpto cœpi operi instanter ardentius effectui mandare quod in voto conceperam:  per totam hyemem Constantinopoli vsque in Ramis palmarum hiemantes, studium nostrum apposuimus. Accidit quidem in ipsa Dominica, dum inter prandia essemus,  de Sanctorum reliquiis sermocinaremur, quidam sacerdos nomine Marcellus, vir religiosus, territorij Cabilonensis indigena, dixit se scire honorabiles cuiusdam Sancti reliquias, videlicet caput beati Clementis. Et nos sciscitati sumus ab eo, quomodo de his certus erat. Et respondens, se vidisse barreteam criseam, id est laminam auream insertam capsulæ, in qua depicta erat imago Sancti Clementis,  suum proprium nomen Grece scriptum, scilicet, ὁ ἅγιος Κλεμέντιος, quod Latine dicitur sanctus Clemens. Est autem Abbatia illa, in qua beati Clementis caput continebatur, magnæ authoritatis, in eadem ciuitate, quæ Græce dicitur Trentafolia, Latine vero interpretatur Rosa. Qualiter vero caput sancti Clementis habuimus, paucis non possumus explanare verbis: breuiter tamen quædam insinuabimus. Tunc accessimus ad Monachos loci illius, rogantes vt nobis Sanctorum reliquias causa orationis ostenderent. Illi vero quendam Clericum nobis tradiderunt, qui nos custodiret,  ea quæ petebamus ostenderet. Ego autem Dalmatius prædicto Sacerdoti,  cuidam Monacho Cisterciensi, qui nobiscum erat, dans opportunitatem peragendi negotium pro quo veneramus, Clericum, qui nos illuc adduxerat, per diuersa Ecclesiæ loca mecum deducebam, de multis aliis cum eo colloquens,  aspectum eius ad contuendas imagines retorquens, faciebam eum vagari, ne posset videre quæ Presbyter facturus erat. Tūc Presbyter cum tremore accedens ad beati Clementis caput, non est ausus totum assumere, sed mentum cum maxillis caute auulsit, capite derelicto. His factis, cum iam extra portam Abbatiæ essemus, interrogaui ego Dalmatius sacerdotem quid fecisset: Ipse respondit se de reliquiis sufficienter accepisse. Quæsiui iterum ab eo, vtrumne totum caput haberet: Respondit, Non, sed tantum mentum cum maxillis. Commotus ergo dixi illi, Nihil fecisti, Ite contenti eo quod habetis; Ego,  socius meus Pontius videbimus quid facere poterimus. Sic itaque illis recedentibus nos duo ad Monasterium reuersi sumus. Monachis ergo, qui in porta erant, quærentibus ad quid regrederemur, Ego Dalmatius chirotecas meas in Ecclesia reliquisse respondi: Sicque cum Monachis in porta remanens, detinendi causa, socium meum domnum Pontium, ad implendum quod quærebamus, intus misi. Ille igitur Monachum quendam quasi custodem Monasterij retro portam dormientem perspiciens, ad negotium implendum festinauit. Et ex Dei permissione, de duobus capitibus Sanctorum, quæ in armariolo retro altare continebantur, beati Clementis caput attulit. Considerauit enim quod illud erat S. Clementis, de quo Presbyter mentum acceperat. Sicque cum gaudio equos nostros ascendentes, cum festinatione Abbatiam exiuimus. Comperientes vero Monachi quod factum fuerat, cum magno eiulatu post nos currentes, barbarumque suarum  capitum pilos dirumpentes, reliquias sanctas nos furtim rapuisse clamabant. Ego autem Dalmatius Pontium socium meum cito pręcedere commonens, ad retardandos Monachos habenas reprimens, sinum meum vacuum illis ostendens, nos nihil eis abstulisse pro mendacio asserebam. Sicque ex Dei gratia cum sancta præda per multarum viarum diuortia, cum gaudio  timore ad hospitium reuersi sumus, sanctumque beati Clementis caput, non quanta debuimus, sed quanta ausi fuimus  potuimus veneratione, in Capella domus nostrę occulte reposuim9. Postea vero aliquantulum dubitantes  de facto nostro certiorari volentes, nullam ausi sumus facere mentionem a die Dominica in Ramis Palmarum vsque ad parasceuen, sed taciti super hęc permansimus. Illa vero passionis Dominicæ die permutato habitu,  pedites visitantibus sancti, quasi peregrini ad prædictam Abbatiam deuenimus: Et non solum ad adorandum, sed potius ad furandum aliud caput quod relictum fuerat, versus altare viam direximus. Quod videntes Monachi multi post nos currentes, vsque ad armariolum nobiscum pariter deuenerunt. Vixque multa precum instantia, Sanctuarium quod intus erat, manus nostras mirabiliter obseruantes, osculari permiserunt. Cumque ab ipsis, quare sic timerent, quæreremus, responderunt, Preciosissimas reliquias, caput beati Clementis se de nouo taliter amisisse. His auditis certiores effecti, ab ipsis recessimus,  sic quieti vsque in diem Paschæ permansimus. Ipsa autem Resurrectionis die, ego Dalmatius de acquisito capite plurimum gaudēs,  ampliorem volens habere certitudinem, quendam interpretem, quem mecum tenebam, Græcæ  Latinæ linguæ peritum, ad Abbatiam prædictam transmisi, eique vt Abbati illius loci insinuaret, quod aliquas reliquias, cuidam militi, auri, vel argenti, vel domorum, siue reddituum, permutatione concederet, iniunxi. Qui ad Abbatem veniens, quod sibi iniunxeram patefecit. Cum Abbas quasi iratus, nullas reliquias, quibus carere vellet, quoniam caput beati Clementis de nouo perdiderant, se habere respondit. Cumque in hūc modum ab eo Interpres recederet, quidam Venetiani, in quorum Dominio  potestate prædicta Abbatia sita est, obuij venientes, quidnam quæreret ipsum interrogauerunt. Quibus cum se ad adoranda sancta deuenisse respondisset, ipsi ipsum forte ex his qui sanctum caput beati Clementis furati fuerant ei obiecerunt. Quibus ille nihil horum se scire respondens, quam citius potuit ab eis recessit. Et ita ad nos rediens, totum quod audierat  viderat recitauit. In hunc igitur modum augmentato  confirmato gaudio nostro, Ego Dalmatius necdum de inquisitione veritatis facti nostri quiescere volens, ad quendam Surianum, Moysem nomine, qui ante tempora captionis ciuitatis Hierusalem, Sepulchri Domini nostri Iesu Christi Canonicus  custos extiterat,  post tempora præfatæ captionis deuenerat Constantinopolim: ibique vltra xv. annos moram fecerat,  multa de statu Ecclesiarum,  de depositione Sanctorum, vt diligens inquisitor audierat; vtrumne aliquid de corpore beati Clementis in eadem ciuitate delatum fuisse audisset, multa diligentia quæsiui. Qui siquidem post multam inter se auditorum reuolutionem, caput beati Clementis a quodam Imperatore longe ante Constantinopolim deportatum, sed vbi repositum fuerit, se nescire respondit. His igitur intersigniis  inquisitionibus Ego Dalmatius  socius meus Pontius admodum lætificati, beati Clementis caput, si Deus prosperum ad patriam nobis reditum concederet, sanctæ Ecclesiæ Cluniacensi nos daturos deuouimus  promisimus. Quanto citius ergo potuimus, nauem ascendentes,  de prosperitate itineris nostri ex Dei gratia,  patroni nostri sancti Clementis tutamine plurimum confidentes, multa maris spacia vsque ad vigiliam Pentecostes satis prospere transiuimus. Ipsa autem vigilia inuidus ille humani generis inimicus omnium bonorum, in quantum a Deo permittitur, perturbator, felicibus, vt credimus, actionibus nostris inuidens, noctis illius crepusculo, vehemens  intolerabile venti marisque super nos induxit tormentum. Quo turbine turbati, turbantur  cerula ponti,  eleuatæ sunt mirabiles elationes maris. Tunc vnda dehiscens maris secreta nudauit, ęstusque furit arenis,  sepulchrum nostrum, ventres scilicet piscium, iam mare parauerat. Tunc extemplo omnium soluuntur frigore membra, eo quod non tam nauis inter vndas, quam vndæ intra nauem viderentur. Et carbasus arcemone inclinato iam maria lambere videbatur,  nautæ de vita desperantes, naue relicta in barcellis effugerunt. Cumque omnes alij, qui in naui remanseramus, de euasione  vita desperaremus,  omnium bonorum,  malorum obliti extra nos positi fueramus. Tunc confestim Spiritus paraclitus, qui vbi vult spirat, inspirare dignatus est nobis, vt confugeremus ad sanctū Clementem, cuius reliquias portabamus, eiusque experiremur clementiam. Nos vero ante capsulam, flexis poplitibus, lachrymis distillantibus, palmis ad cœlum extensis, huiusmodi orationem obtulimus. O clementissime Clemens, clementiam tuam imploramus, de cuius patrocinio confidimus; vt qui pro nomine Christi in mari subuersus es, nos a subuersione maris liberare digneris, vt ex hoc veraciter comprobemus te nobis auxiliari. Oratione autem finita, illico finita est procella,  tranquilitas maris reddita est nobis. Fatemur igitur,  confidenter dicimus, quod statim per beati Clementis merita Aquilone fugato, Auster prosper propere successit,  nauem ex opposita parte euidenter erigendo, præfatum mortale periculum feliciter euasimus. Et lætabundi lætabundas exoluimus gratias erectori nostro, sicque per mare volantes citius appulimus ad portum optatum. Postea vero per diuersa terrarum spacia, a beato Clemente prospere conducti, VI. Kal. Augusti sæpe dictum sancti Martyris caput cum multa deuotione  honorificentia Domino concedente,  ipso Martyre permittente, sanctæ Ecclesiæ Cluniacensi,  eiusdem venerabili Conuentui obtulimus perpetuo venerandum  colendum. A quibus honorifice,  cum ingenti reuerentia susceptum, cum aliis sanctis reliquiis lætantes deposuerunt. Sed paulo post cum ingenti reuerentia,  honore in capsam argenteam honorificentius recondiderunt. Vnde, de eius clementius sperantes apud eum, qui iudicaturus est viuos  mortuos, de eius patrocinio  aduocatione perpetuo confidimus muniri. Eiusque deprecamur clementiam, vt sicut aliquando vniuersalem rexit Ecclesiam; ita nunc hanc specialiter regere,  gubernare dignetur. Amen. Hoc autem factum est [...]