Videor mihi, Iudæe, tot auctoritatibus, tantis rationibus satisfecisse me vt arbitror super his, quæ in quæstione proposita fuerant, omni homini. Quod si omni homini, tunc  tibi, si tamen homo es. Hominē enim te profiteri, ne forte mentiar, non audeo: quia in te extinctam, immo sepultam, quæ hominem a cæteris animalibus vel bestiis separat, rationem, agnosco. At testatur mihi de his  Psalmus tuus, vbi hominem in brutum animal versum deplorat. Homo, ait, cum in honore esset non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus,  similis factus est illis. Hoc licet de vniuersali homine, hoc est, de genere humano dictum, iuxta quendam intellectum accipi possit: de te tamen hoc specialiter, de te hoc singulariter, in quo omnis ratio obruta est, dictum esse negare non potes. Cur enim non dicaris animal brutum? cur nō bestia, cur non iumentum? Adhibe tecum bouem, vel si mauis asinū, quo nihil in pecoribus stolidius est:  simul cum eo quæcumque dici possunt ausculta. Quid referet, quid distabit inter auditum tuum  asini? Audiet, nec intelliget asinus: audiet, nec intelliget Iudæus. An ego hoc primus dico? Nonne hoc idem ante multa secula dictum est? Nonne hoc idem sublimis Propheta tuus testatur? Aure, inquit, audietis,  non intelligetis:  videntes videbitis,  non perspicietis. Vnde quamuis te iumentum vel bestiam esse, his sacris auctoritatibus plene probatum sit, quamuis hoc in præcedentibus quatuor Capitulis, etsi tu his motus non es,  a me sufficienter ostensum sit: addatur tamen  quintum Capitulum, quo in lucem producto, non solum Christianis, sed  toti terrarum orbi patefiat, te vere iumentum esse, nec me, dum istud affirmo, veritatis limitem in aliquo excessisse. Produco igitur portentuosam bestiam de cubili suo,  eam in theatro totius mundi, in conspectu omnium populorum ridendam propono. Profero tibi corā vniuersis, o Iudæe bestia, librum tuum, illum inquam librū tuum, illum Talmuth tuum, illam egregiam doctrinam tuam, propheticis libris,  cunctis sentētiis authenticis præferēdam. Sed miraris, cum Iudæus non sim, vnde hoc mihi nomen innotuit, vnde auribus meis insonuit? Quis mihi secreta Iudaica prodidit? quis intima vestra  occultissima denudauit. Ille, inquam, ille, ille Christus, quem negas, illa veritas denudauit falsitatem tuam, discooperuit ignominiam tuam, quæ loquitur. Nihil opertum quod non reueletur,  occultum quod non sciatur. Illo certe libro tuo monstrabitur, illo lucide ostendetur, quam iusto Dei iudicio datus sis in reprobum sensum, cum nullo humanorum studiorum labore assentire velis clarissimæ veritati,  tam facile adquieueris tenebrosissimæ falsitati. Impleta sunt in te, tuosque similes verba Apostoli nostri, qui dicit. Mittet illis Deus operationem erroris, vt credant mendacio, vt iudicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. Mirum plane,  pene incredibiliter mirum, non credere homines, vt dictum est, credibili  apertissimæ veritati,  credere incredibili falsitati. Sed econuerso mirum non est, si recedente omni prorsus lucis vestigio, densæ olim Ægyptiorum tenebræ ab Ægypto fugatæ Iudaica corda occupant: quia iuxta veracem scripturam, non est conuentio Christi ad Belial, nec aliqua societas luci cum tenebris. Sed iam tenebræ ipsæ nudandæ sunt,  electa scriptura tua Talmuth in medium proferenda. Quæ secundum te tuosque similes tanta est, tantæque celsitudinis ac dignitatis, vt Deus nihil aliud faciat in cœlo, quam legere assidue scripturam illam,  de illa cum sapientibus Iudæis qui eam composuerunt conferre. Sed quid faciam? Si huic insaniæ, vel cæteris similibus respondere cœpero, pene  ipse insanus videbor. An non iudicaretur insanus, qui homini vel insaniam patienti, vel impulsu dæmonis furioso, quando aliena vel absurdissima loquitur, responderet? An non furiosus videretur, qui cum huiusmodi homine, in quo tota ratio sepulta est, nihilque nisi inania  stolida proferente, velut rationabiliter disputare conaretur? Sic plane, sic de me credi posset, nisi me ab hac stultitia certa ratio excusaret. Illa certa ratio, qua etsi non omnibus Iudæis hac mea disputatione prodesse, tamen fortassis aliquibus proficere potero. Licet enim a Deo ad præsens merito iniquitatis suæ proiecti sunt, nec reuocandi, nisi quando iuxta Prophetiam, præmissa gentium multitudine, reliquiæ Israel saluæ fient: colligit tamen interim aliquando superna miseratio,  a massa perdita segregat quosdam licet raros, apud quos hæc mea responsio vel disputatio vtilitatis effectu forsitan non carebit. Qui fæcibus iam dictis longo tempore apud Iudæos infecti, ad Christi Ecclesiam transeuntes, tali antidoto plenius defæcari poterunt,  hac lectione, peste, qua imbuti fuerant, expurgari. Audi ergo, Iudæe, tuam tuorumque insaniam,  quod deterius est, blasphemiam. Nam quam supra tetigi furiosorum insaniā, pœna peccati est, sed peccatum non est. Blasphemia vero, non solum intolerabile peccatum est, sed  quantum ad hanc tuam pertinet, præcedentium peccatorum pœna est. Neque enim tam pessime desipuisses, nisi tuis tuorumque Patrum præcedentibus peccatis vel criminibus hoc meruisses. Deus, inquis, nihil aliud facit in cœlo, quam legere assidue scripturam Talmuth,  de illa cum sapientibus Iudæis, qui eam composuerunt, conferre. Ac primum interrogo. Vt quid legit Deus in cœlo? Vt doctior fiat, vt discat quod ante ignorabat, vel vt recordetur eorum quæ oblitus fuerat? Omnis enim lector his de causis legit, vt vel discat quod ante ignorabat, vel recordetur eorum quæ oblitus fuerat, vel ex lectione aliquem instruat, vel oblectet, vel arguat,  si qua sunt alia, ad lectionis proprietatem pertinentia. Sed vt quod primum posui proponam, numquid Deus vt discat legit? An ei aliquid scientiæ vel sapientiæ deest? Nōne de eius non solum magnitudine, sed  sapientia legitur, Magnus Dominus noster,  magna virtus eius,  sapientiæ eius non est numerus? Nonne  in eisdem Psalmis ei a Propheta dicitur, Omnia in sapientia fecisti? Nonne rursum eidem Deo idem Propheta, Ecce Domine tu cognouisti omnia nouissima  antiqua? Quia si omnia nouissima  antiqua, hoc est omnia vltima  prima cognoscit, vtique quæ media sunt non ignorat. Nam  de illis sequitur. Imperfectum meum viderunt oculi tui,  in libro tuo omnes scribentur. Sed ne putes hunc Dei librum Talmuth tuum esse, dic si potes, vtrum omnes homines vel qui fuerunt, vel qui sunt, vel qui futuri sunt, in libro tuo illo scripti sint. Hæc sunt enim verba Psalmi, In libro tuo omnes scribentur. Sed certum est, quia nulla arte, nullo conamine, hoc ostendere præuales, quod in illo tuo, de quo agitur libro, omnes scripti sint. Non igitur Talmuth Iudaicum esse potest liber ille, de quo dicitur, in libro tuo omnes scribentur. Audi  bonam mulierem Susannam, quæ licet non sit de Canone tuo, fuit tamen de populo tuo. Audi eam, vtrum Deus aliquid ignorare possit, in oratione propria profitentem. Domine, ait, qui nosti omnia antequam fiant. Qui si omnia antequam fiāt nouit, vtique ea postquam facta sunt non ignorat. Non igitur vt aliquid discat Deus, legit Talmuth. Sed nec vt aliquorum recordetur, legit Talmuth. Audi Prophetam tuum. Nunquid, ait Dominus, potest mulier obliuisci filij vteri sui?  si illa oblita fuerit, ego tamen non obliuiscar tui. Recordare  versus illius, cuius oblitus esse videris. Si oblitus fuero tui Hierusalem, obliuioni detur dextera mea. Sed fortassis obiicies. Hoc Deus multo, quo erga Patres nostros mouebatur, affectu dixit. Nec ego hoc, Iudæe, nego. Sed si dilectio antiquorum Iudæorum fecit, vt hoc diceret, non tamen fecit, te etiam concedente, vt hoc mentiens diceret. Verum est ergo quod Patrum vestrorum obliuisci non poterat, verum est quod ciuitatis vestræ Hierusalem obliuisci non poterat. Sed nunquid, præter Iudæos, quorumlibet aliorum obliuisci poterat? Nonne Iob, qui de Canone tuo est, Deo loquitur, dicens, Licet hæc celes in corde tuo, tamen scio quia vniuersorum memineris? Qui ergo vniuersorum memoriam in corde suo celat, vtiq. nullorum obliuiscitur, vtique omnium assidue recordatur. Nam si aliquo momēto temporis vniuersorum memoria apud ipsum periret, non eam in corde suo eo quo periret temporis interuallo celaret. Nemo enim celare dicitur quod nō est, sed quod est. Clarum est igitur, intellectui non aliquorum, sed omnium, nullo pacto nullorum hominum, nullarum rerum, Deum immemorem esse posse. Sed opponis, quod in Genesi scriptum est. Recordatus est ergo Deus Noe,  cunctorum qui erant cum eo in arca,  adduxit spiritum super terram,  imminutæ sunt aquæ. Opponis  illud. Recordatus est, quia caro sunt: spiritus vadens  non rediens,  subiungis. Quid ergo sibi vult quod dicit, recordatus est Deus Noe: , recordatus est quia caro sunt si Deus nullarum rerum obliuiscitur, nullarum recordatur? Interrogo  ego. Numquid Deus oblitus fuerat Noe, oblitus fuerat  omnium, qui erant cum eo in arca, antequam adduceret spiritum,  imminuerentur aquæ super terram? Numquid oblitus fuerat eius, cuius arcam inter vniuersos turbines, inter ventorum furentium flabra, inter elementa rupta lege naturæ in inuicem acerrime compugnantia, sub imbribus inordinate profluentibus, super immensum abyssi pelagus: inter ista, inquam, omnia, absque rectore, absque velis, absque gubernaculis, absque omni prorsus humanæ artis adminiculo, per integrum fere annum gubernauit? Videtur mihi, Iudæe, immo quod maius est, apud me omnino constat, constat  apud omnes qui Iudæi non sunt, quod nullo modo potuit Deus obliuisci eorum, quorum se oblitum non esse, tam manifestis indiciis declarauit. Vide  tu, vide ac iudica, sed iuste, vtrum inter tot tantaque nauigationis vsibus repugnantia, arca Noe per vnum totius orbis pelagus, absque diuina manu sine arte humana enatare potuit: cum nec arctum fluuiolum breuis carina absque multo labore nautarum enauigare vel transmeare possit. Hoc si tibi clarum est, quod nulli præter te obscurum est, cogeris confiteri non ideo dixisse scripturam, Deum recordatum fuisse Noe, quod eius vel ad punctum oblitus fuerit, sed quod humanum loquendi morem sacra seruans scriptura, post aliqua, quæ præmisso Noe nomine de qualitate diluuij subiunxerat, qualiter de tantis periculis a Deo erutus sit, congruenter meminit. Confitere ergo ratione cogente, nullo tempore Deum Noe, vel eorum qui cum ipso in arca erant, oblitum fuisse. Confitere  illud, quia cum dicitur, recordatus est quia caro sunt, spiritus vadens  non rediens: non notari Deum obliuionis, sed commendari miserationis. Quomodo enim credi potest oblitus fuisse gentis illius quos præter sublimia ac frequentia miracula,  continuis signis ac beneficiis illustrabat? Taceo, quod rubrum mare eis diuiserit, quod aquam de rupe produxerit, quod quibusdam aliis signis semel tantum factis eos clarificauerit. Numquid non ab exitu Israel de Ægypto, domus Iacob de populo Barbaro, vsque ad diuisum Iordanem per annos quadraginta cœlesti manna quotidie præter Sabbatum de supernis fluente eos pauit? columna nubis per diem, ignisque per noctem, quando tabernacula figerent, quando erigerent, totius itineris mensuram,  quantitatem per inuia  deserta absque errore continue demonstrauit? Non potest ergo dici vel ad modicum eorum oblitus, quorum se memorem assidue fuisse, non interpolatis, sed signis, quod maius est, continuis ostendebat. Non igitur, vt aliqua eorum, quę oblitus fuerat, ad memoriam reduceret, tuum Talmuth Deus in cœlis, o Iudæe, vel legebat, vel legit. Vnde lucidum est, quod neque vt discat, neque vt recordetur Deus, vel illius, vel alicuius lectionis eget. Sed nec vt instruat sicut magister discipulos, nec vt oblectet sicut tragœdi  comœdi populos, nec vt arguat sicut satyrici reprehensores prophanos. Sed quid de istis loquor? Ridicula sunt hæc, nec auditu ferenda, nisi tu inuitum me loqui, quod vel cogitare exhorreo, profunda stultitia tua, Iudæe, vrgeres. Succedant ergo reliqua. Legit, inquit, Deus in cœlis, librum Talmuth. Sed cuiusmodi librum? Si talem, quales quotidie in vsu legendi habemus, vtique ex pellibus arietum, hircorum, vel vitulorum, siue ex biblis vel iuncis orientalium paludum, aut ex rasuris veterum pannorum, seu ex qualibet alia sorte viliore materia compactos,  pennis auium vel calamis palustrium locorū, qualibet tinctura infectis descriptos. Et, o miser, tantæ necessitati omnipotentis sapientiam addixisti, vt necesse sit ei ad discenda vel ad recordanda quælibet, scedas vilissimas consulere,  a pellibus vel biblis intelligentiam mendicare? Quomodo a Iudæorum libris aliquid discere potuit, qui Iudæis legem digito, hoc est spiritu suo in tabulis lapideis scriptam dedit? Quid potuit discere ab aliquo libro Iudæorum, cū ipse sit auctor  legislator eorum? Sed rursum fastidio tam abiectissimis næniis respondere, sed quia tu tam sapiens his credis, non possum tacere. Nihil, inquis, aliud facit Deus in cœlo, nisi legere scripturam Talmuth. Hoc iam discussum est. Et quid sequitur?  de ea cum sapientibus Iudęis, qui eam composuerunt, conferre. Magna plane Iudæorum dignitas, multa excellentia, quod scripturam a suis compositam Deus in cœlis dignatur legere,  de ea cum sapientibus Iudæis conferre. Sed quare confert Deus de scriptura illa cum sapientibus Iudæis? Vt doceat, aut vt discat? Collationis quippe humanæ mos est, vt qui de re aliqua cum aliquo confert, aut doceat, aut doceatur: aut vt exercitatior, promptior, aut segnior ad aliquid agendum reddatur. Conferens ergo cum Iudæis Deus de libro iā dicto, fit collatione sua doctior, fit exercitatior, fit prōptior, fit segnior? Responde quod mauis. Si fit collatione sua doctior, si exercitatior, si promptior: contradicis Prophetæ tuo, qui dicit, Quis cognouit sensum Domini, aut quis consiliarius eius fuit? Contradicis  illi qui ait, Quē docere voluisti? Nonne eum qui fecit spiramentum? Vide ergo, considera, attende, quia frustra collatio illa in cœlis a Deo cum Iudæis fit: immo quod numquam fit, cum Deus consiliarium, cum doctorem habere non possit. Quando enim dictum est, quis consiliarius eius fuit? non est quæsitum vt ostenderetur quis esset, sed ostensum quod non esset. Sic  quando dictum est, quem docere voluisti, nonne eum qui fecit spiramentum? monstratum est admirando, nullo modo Deum ab aliquo posse accipere documentum, cum ipse cunctorum viuentium creauerit spiramentum. Quomodo enim quis Deum poterit docere, sine quo nec potest spirare? Quomodo Deum docebit sapientiam, sine quo nec ipsam potuisset habere vitam? Quod si absq. Deo non potuisset habere vitam, quomodo Deo conferet sapientiam? Falsum est igitur toto mundo iudice, Deum in cœlis assidue legere scripturam Talmuth,  de ea cum sapientibus Iudæis conferre. Sed iam scriptura admirabilis a sapientibus Iudæis composita, in medium proferatur,  quātum sapientiam illius vniuersi, ipseque Deus vere admirari debeant, videatur, Aliquādo, inquit Talmuth, conferentibus Iudæis cum Deo de eadem scriptura, incidit quæstio de diuerso genere leprarum, quæ in libro Moysi continentur,  de alopicia,  de quibusdam aliis infirmitatibus. Vbi cum Deus diceret alopiciam lepram esse, illi autem econtra negarent,  fortiter disputando ei contradicerent, nec possent vllo modo concordare: post longas contentiones,  iurgia grauissima, in hoc conuenerunt, vt quicquid inde Rabbi Neemias diceret, hoc pro vero haberetur. Erat autem Rabbi Neemias adhuc viuens in seculo, quē scilicet Iudęi magnum  sanctissimum super omnes magistros suos fuisse asserūt. Præcepit ergo Deus Angelo percutienti, vt cito animam eius eiiciens in cœlum perduceret. Qui veniens inuenit eum legentem Talmuth, supradictam scilicet scripturam, quam Iudæi adeo sanctam dicunt, vt nemo, dum eam legerit, mori possit. Mox ergo vt Rabbi Neemias Angelum mortis vidit, ad quid venisset interrogat. Dixit se pro eius anima venisse. Ille vero exhorrescens,  mori timens, adiurauit cum terribiliter per ipsum Deum,  per sanctam scripturam Talmuth, quam legebat: ne in eum mitteret manum, quia nullo pacto adhuc mori vellet. Angelo autem dicente, quia melius erat illi esse cum Deo in cœlo,  cum sanctis Iudæis,  delectari in cœlestibus,  vt permitteret animam suam educi, nullatenus adquieuit, legens assidue Talmuth, ne posset interfici. Reuersus itaque Angelus, hæc Deo narrauit, dicens Rabbi Neemiam nullomodo mori velle,  assidue Talmuth legere, vnde nihil ei facere posset. Ego, inquit Deus, dabo tibi consilium. Redi cito ad eum,  fac super caput eius in aere turbinem magnum,  quasi commotionem grandinis  lapidum, vt dum tremefactus oculos a lectione Talmuth auerterit, sic animam eius rapere possis,  huc adducere. Rediit Angelus,  ita fecit vt Deus præceperat. Mox autem vt anima Rabbi Neemiæ in cœlum euecta, Deum in throno sedentem,  cum Iudæis de prædicta quæstione disputantem vidit, magna voce clamare cœpit. Munda est, munda est. Hoc est, victus es, o Deus, in quæstione a Iudæis, quia alopicia, non est lepra sicut dixisti, sed munda infirmitas. Tunc Deus aliquantulum erubescens,  contra testimonium tanti viri nihil dicere audens, sic Iudæis secum disputantibus alludendo respondit, NAZA HVNI BENAI, hoc est, Vicerunt me filij mei. Iam ego tecum, Iudæe, non ago. Non sufficio, non præualeo: non inuenio verba congrua ad tantam insaniam confutandam. Succedat loco mei Propheta tuus, immo iam non tuus, sed noster Esaias. Quid dicis contra Iudæos, maxime Prophetarum? Audite, inquit, cœlum,  auribus percipe terra: quoniam Dominus loquutus est. Filios genui  exaltaui, ipsi autem spreuerunt me. Cognouit bos possessorem suum,  asinus præsepe Domini sui. Israel autem me non cognouit,  populus meus non intellexit. Væ genti peccatrici, populo graui iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis! Dereliquerunt Dominum, blasphemauerunt sanctum Israel, abalienati sunt retrorsum. Cum tanta dicas ex persona Dei contra tui temporis Iudæos, o Propheta, cum tam acriter inueharis, cum tam sublimiter in impios declames: quando adhuc ex parte Iudæi in Deum recta fide credebant, quando eum confitebantur, quando assiduas hostias immolabant. Quid de istis diceres, si ista audires? Quid diceres, si audires affirmare Iudæos, Deum in cœlis cum mortuis Iudæis velut cum paribus disputare? Quid diceres, si audires de generibus lepræ, aliam Dei, aliam Iudæorum fuisse sententiam. Deum asserere alopiciam lepram esse, Iudæos econtra negare,  disputando fortiter Deo contradicere? Quid diceres, si audires hac de causa in cœlis post longas Iudæorum cum Deo contentiones,  iurgia grauissima, vtriusque partis assensu ad litem hanc dirimendam, electum iudicem Rabbi Neemiam, qui super hac quæstione inter Deum  Iudæos decisoriam sententiam promulgaret? Quid diceres, si audires præcepisse Deum Angelo: vt animam adhuc in carne viuentis Neemiæ sibi ad hoc iudicium faciendum afferret, illumque ne ad moriendum ab Angelo cogi posset, assidua lectione Talmuth se ipsum defendisse? Quid diceres, si audires extortam tandem ab eo diuina fraude animam,  in cœlos euectam, cum Deum in throno sedentem,  adhuc cum Iudæis de iam dicta quæstione disputantem offendisset: statim clamare cœpisse, Deum in propositione sua mentitum,  a Iudæis superatum? Quid diceres, si audires victum Neemiæ sententia Deum erubuisse, si audires contra iudicium tanti iudicis nihil ausum dicere fuisse, si audires etiam Iudaicam victoriam ore proprio confessum fuisse, dicendo, Vicerunt me filij mei? Credo quod non posses patienter audire, Deum vocari insipientem, vocari mendacem, doceri ab hominibus, hominum iudiciis subdi, fraude humanas animas a corporibus euellere,  tot non solum Deo, sed  cuilibet sapienti vel bono viro incongrua,  indigna de Deo proferri. Audis enim eum a Iudæis insipientem vocari, quando dicunt defuisse illi scientiam discernendi inter varietates humanorum morborum: idque eos negare omnipotenti Deo, quod concedunt cuilibet medico. Insipientiam plane vocant in ea parte, qua ei scientiā subtrahunt. Quid ergo inde tu dicis? Audio [...]