MVLTA in diebus S. Hugonis euenerunt in loco Cluniacensi signa digna memoratu, quibusdam fratribus etiam nocturnis horis exhibita, in quibus potest captari  ædificatio filiorum,  paternæ virtutis clarificatio, cui adscribenda sunt meritorum suorum insignia. Vnde singulare quoddam visionis miraculum, quod in vita eiusdem S. Patris nostri Hugonis cōtigisse dignoscitur temporibus nostris, silentio tegendum minime arbitramur. Beatissimorum Petri  Pauli solemnitas præterierat,  quia tunc præcipue Apostolorum Principis fuerat triumphalis titulus celebratus in laudibus, restauranda in crastino restabat cōmemoratio victoriæ socialis sub proprio nomine Doctoris egregij, vt quia dies vna capere amborū præconia nō poterat, iūgeretur secūda, quāuis vna cepisset martyria amborū, sicque in ambobus Christiana cōpleretur deuotio. Fratribus igitur consulētibus sopori,  post fastigationem primæ festiuitatis pausantibus cōtigit vt instaret hora surgendi,  non esset qui signum pulsaret, dormiente sacrista. Astitit igitur Bernardo ad lectum ipsius magnæ venustatis persona quæ illum excitauit, dicens, Quid moraris frater? Quid expectas? quid tardas? Sicut beatus Petrus honorem debitum suscepit, ita Paulus socius eius doctor inclytus præstolatur, vt ei sua persoluatur laus,  par reuerentia paribus meritis præbeatur. Quos enim Deus cōiunxit,  æquales apud se fecit meritis, humanum iudicium vel obsequium separare  dissociare pręconiis sociatos triumphis iniuste præsumit, si vno honorato alter inglorius relinquatur. Surge igitur,  signa quantocius pulsa, quia imminet articulus, iamque modus congruus sopori transibit. Ille de puluinari attollens caput, videt Ecclesiam coruscantem luminaribus, personis dealbatis fulgentem, vocibusque dulcisonis reboantem. Æstimans ergo diurnam Missam cantari,  non recordans nocturnum tempus eius signi claritate, iterum obdormiuit, cantilenæ dulcedine,  pondere soporis victus. Rursus inquietatus surgere iubetur ab eo qui prius eum excitauerat: sed postmodum acrius insistens, etiam sponda paruuli lectuli sonitum magnum somno sepulto incussit. Tunc vero omni dissimulatione  tarditate remota surgit Sacrista, cuculla induitur, mirique odoris fragrantia tangitur,  ipsius fumi operitur nebula. Erat autem basilica vt prius personis clarissimi habitus vestita. Moxque memor officij sui, quāquam illius mirandi agminis candidati nescius quid sibi vellet, exiuit vt videret astra,  cognosceret, si esset hora pulsandi, cognouit  concitus rediit. Viditque omnes sursum ascendentes,  chorum vacuum deserentes, sed odorem suauissimum relinquentes vbique sparsum. Et mox vt signum tetigit, disparuit cuncta turbā..., fragrātia plusculum abundauit. De quadam mirabili apparitione,  verberatione cuiusdam fratris defuncti. Qvodam tempore quidam frater ab hac luce vocatus, sed nondum humatus, corpore in Oratorio Cluniaci iacente apparens domno Cozichino  alteri cuidam personæ cœpit conqueri crimen vnde accusabatur, videlicet quod duos solidos tulisset sine licentia Sacristæ sub quo erat, ac pro voto suo illos expendisset. Quapropter aut damnandus erat, aut liberandus per domni Abbatis clementiam, orationemque  purgationem fraternam si cito ei subueniret, per hanc licet serā confessionem ante sepulturam. Nominabat autē eos quibus dedisset. Mane igitur in Capitulum venientes,  de locis suis ambo consurgentes cum causam alterius nesciret alter, quamuis vna esset, coram venerando Capite exposuerunt visionem parem, atque omnino indissimilem. Nam cum vnus dixisset, alter nesciuit quid diceret, si non reuolueret idipsum. Discussa est ergo præuaricatio illa,  inuenta probabili Sacristæ  susceptorum pecuniæ testimonio. Huic quoque animæ clementissimus Pastor suffragari cupiens, procuratis pœnitentiæ agendæ vicariis, viuus pro mortuo, Deo miserante veniæ ostium,  post clausuram studuit aperire. Hoccine miraculum clausam cœli ianuam reserare non est singulare,  diuinā sententiam inclinare ad misericordiam, non valet plus quam mortuum corpus suscitare ad vitā? Estne medicus aliquis terrenus qui post mortem mederi possit? Verum Hugo per Dei gratiam mirificus subuentor hoc egisse crebro dignoscitur,  erga non paucos. Qualiter Stephanus qui se vita priuauerat, post mortem apparens veniam quæsiuit,  accepit. In Cœnobio siquidem nostro quod Syluiniacus dicitur, erat frater quidam qui vocabatur Stephanus, quem ita supplātauit hostis antiquus, vt sibi manum ingereret, mortemque quasi ad coronam martyrij anticipandam crederet. Erat tamen  iracundiæ grauis, qua eius conspersione tentator prauæ vsus ad hoc eum perduxit, vt cum hac vita se priuaret, sequenti etiam nec venia dignus fieret, nedum gloria. Cum enim famulus putaret Dominum suum diuertisse in syluam propter necessitatem suam, inuenit eum tandem singultantem in occasu. Remansit itaque in trunco corpus cimiterio indignum, anima vero ad iudicium rapta, accusatore præsente  prætendente cum cuculla cultellum necatorium, hoc obtinuit Apostolica intercessione, vt cuculla ei redderetur non induenda, sed ferenda in brachiis,  iuberetur ire ac manere ante introitū claustri Cluniacensis, donec precibus fratrum suorum posset ei cum absolutione concedi licentia vestiendi habitus,  ordinis sui recipiendi. Hæc reuelatio est ostensa cuidam fratri, præceptumque est ei, vt eā nunciaret domno Hugoni proximo in Capitulo quatinus debita intercessio pro illo fieret. Sed ille non sollicitus de liberatione fratris, permisit trāsire tempus vsque ad terminum Rogationū. Quo cum esset in Choro solus, cæteris ad processionē directis (erat enim claudus) apparuit vigilanti S. Odilo, visibili forma cum duobus aliis fratribus, factaque oratione ante altare, vocauit illum, veniensque in Capitulum sedit, eumque surgere iubens increpauit eius pigritiam, magna asperitate  vehementia,  præcepit assessoribus suis acerrima verbera illi inferre: qua disciplina inflicta cum terribili cōminatione surrexit, atque ad cœlestia remeauit. Post Letanias autem frater qui noluit integer legatus esse, factus est laceratus nūcius,  illius miseriæ, qua laborabat nudus ille frater,  istius doloris quē ipse incurrerat. Quod venerandus culparum Medicus Hugo audiens  videns, festinauit animæ illi subuenire,  tamdiu precibus insistere, hostiis  eleemosynis, quousque  spiritus mereretur indulgentiam, atque alia visione cum habitu suo monstraretur,  corpus sepultura cimiterij non iudicaretur indignū. Sic Dei pietas operata hostem lupum, qui agnum pene deglutierat, coegit redire vacuum,  prædam illam dimittere. De Roberto illustri viro, quem diuina pietas per beatum Hugonem sanitati restituit in Parisiensi Ciuitate. Constat beatissimi Hugonis fidem claruisse in curatione cuiusdam personæ illustrissimæ in ciuitate Parisiorum, quæ Rotberti nomine censebatur,  notissima erat in regione illa, non tantum cæteris, sed  tam præclaro, eximioque Patri. Cui tunc apud sanctam Genouefam cum gratia hospitandi secessisset,  inquireret more suo ciuiū continentiam, forte occurrit mentio Rotberti, qui solebat eius aduentu alacrem se præbere,  inter primos præsentare. Sciscitatur caput egregium vbi sit ille, quidue agat, cur non se præbeat videndum. Audit eum morbo grauissimo detineri, nec posse deferri nisi aliquo vehiculo baiuletur. Iubet vt aduehatur, quatenus infirmitati illius debita impendatur compassio,  diuina medicina deposcatur, inter Missarum solemnia quæ agerentur. Quo facto Pater venerandus fiducia de fonte pietatis hausta, ex planeta beati Petri Antiochiæ habita, quam accepit in manib. cœpit Antiphonæ cantare principium, in qua cōtinetur curatio illius Æneæ, quem Petrus pauper substantia, sed diues potentia, sanasse legitur per nomen Domini in Actibus Apostolorum, quod est tale. Petrus Apostolus dixit Paralytico,  adiecit modulando, Rotberte sanet te Dominus Iesus Christus, surge,  sterne tibi. Qui videlicet Rotbertus cōtinuo surrexit, ac si illa vox nō alterius fuisset nisi Petri, (Petrus quippe loquebatur per os beati huius Hugonis, in cuius corde amor eius occulebatur,  operabatur fides, quod diuina pietas exequebatur,) ita incolumis recessit Rotbertus, referens se viribus suis, qui aduectus fuerat alienis,  pro gemitu languoris, exultationis canticum resonans. His qui aderant attestantibus beneplacitam Deo eius vitam, cuius apud Dominum tam efficacem viderant esse postulationem. Fortassis hęc Apostolicis adscriberentur meritis,  cuius vmbra male habentibus restitutam constat esse sanitatem, eius vtique testamento Robertus conualuisse assereretur. Cæterū non minora meritis acta leguntur Hugonis, quibus Hugoni nullo fidei periculo præstitum possit assignari beneficium. De quodam viro nobili, quem Dominus per beatum Hugonem a lepra sanauit. Qvodam itaque tempore contigit vt idem Pater sanctus positus in Wasconia, equitaret in via, familia præeunte,  comitante nobili quodam fratre  eloquentissimo olim Abbate, Hunaldo nomine. Cumque nonnulla haberent colloquia, ostendit ei ille frater cellam vnam ab itinere non longe constitutam, in qua dixit manere virum a Deo percussum, vt videbatur, lepra. Quem ex magna prosapia  opulentia ad hanc extremitatem redegerat iste morbus, vt in nimia viueret egestate: sed exornabat morum probitas,  in fornace calamitatis eum puriorem clariorēque reddiderat. Tunc vero alter Basilius gaudēs se talem thesaurum inuenisse, in quo Christum visitare posset infirmum, diuertit ad locum, descēdensque deuote cœpit eius habitudinē considerare,  videre faciem,  audire responsum, ad interrogationem suæ continentiæ, delectatusque S. Hugo valde eius exemplo patientiæ,  constantiam vehementer admirans in tam fictili vase tāta contritione soluto  inuiolati animi integritatē seruante, vbi pro tempore dandi non affuit facultas, quia clanculum eo declinauit, nec suos aduocauit, quoniam semen bonum a furibus prouidit occultandum, festinauit pelliciem suam exui,  infirmum vestiuit. Et si quid addere valuit per manum fratris illius in solidis victui deputandis adiecit. Sicque benedicens leproso,  benedictus ab ipso recessit, dimittens illi magnam consolationē tam verbi quam muneris. Sed plus contulit quam tunc exhibuisse visus est. Nam postea vir præfatus, vbi veste Sancti indutus est, lepra exutus mūdus apparuit. Quid ergo dicere potuit, quando se in carne ressuscitatum, cuius sanitatis desperatio illi mors fuerat, vel mortis vicem gerebat, aspexit? nisi Basilium alterum, a quo visitatus  curatus extiterat, aut Martinum, cuius osculum morbi eiusdem præbuit medicamentum? Qui enim plagam intulerat, præstitit antidotum:  qui percussit, ipse sanauit, quando ei tale suum direxit membrum per quod conualuit. Quod hostis antiquus beati Hugonis præsentiam serre non potuerit. Apostolicæ Sedi etiam ita redoluit sanctitatis eius fama, vt nullius Rectoris studio tātum confideret, de reformandis in statum meliorem Cœnobiis, de extirpandis iudiciis,  emendandis moribus. Quod Papam Stephanum minime latuit, qui post multa cum eo habita familiaria colloquia, cum mori inter manus eius expetisset, optassetque diuinitus, subito infirmatus ad extrema peruenit, eiusque præsentiæ consolationem in fine percepit. Namque in ciuitate Florentiæ accepta ægritudine decubuit,  veniente viro Dei reuerendo Hugone inimicum recedere, exeunte autem accedere visibili specie perhibuit,  hoc sub eo vocationis articulo, quem quoque aliquando esse mentitum pœnitet potius, quam mētiri vlterius libet. Vnde pati cum vix posset vt a se discederet, nisi ad summam corporis necessitatem, iugiter eum assidere sibi coegit. Cuius præsentiam hostis ferre non poterat,  quasi clypeum ante se tenuit, quo vsque in sinu eius spiritū reddidit, cuius manibus postmodum lauādo procuratus,  in sepulcro est compositus. Pensate, charissimi, quanta virtus, quamque similis beati Petri potentiæ fuit, vtrumne minoris sit ponderis inimicum solius præsentiæ superuentu fugare, an infirmum quemlibet sola vmbra curare. Nō quidem personas confero, sed causas, nec Principi Apostolorum seruum suum æquiparo, sed in vtroque parem Dei virtutem penso. Iste enim minime cernebat quem ille moriens videbat, sed tamē absterrebat quem ille sentiebat infestum, idque nesciens agebat, quod si sciens faceret, satis vtiq. esset mirandum. Sic Romanis ciuibus inoleuit hinc pietas obsequij, illinc præsidij virtus exhibiti a venerando Abbate Romano Pontifici, multumque complacuit, quando eis innotuit per eos qui interfuerunt. Qualiter Hildebrannus Rom. Ecclesiæ subdiaconus in Capitulo Cluniacensi viderit Dominum Iesum beato Hugoni consedere. Præcipuum de ipso Saluatore miraculum in medium deducamus, quod quamuis ipse non retulerit, testis tamē fidelis Papa Gregorius VII. qui Hildebrannus antea vocabatur, huius rei fuisse cognoscitur. Hic etenim dum quadā die in Cluniacensi Capitulo vtpote Monachus,  adhuc Rom. Ecclesię Subdiaconus beato viro assideret, conuersus Dominum Iesum illi consedere vidit,  quasi in singulis iudiciis eius illi faueret, vultu  habitu hilari apparebat,  monastici regulas ordinis ac decreta suggerebat. Ille cunctis stupentibus, rem siquidem penitus ignorantibus, tanto iudici assurgens medium volebat constituere Dominum. Egressus inde, nonnullis quæ viderat indicauit. In quo perpendere possumus qua puritate  æquitate culpas discutiebat, qui iudicem seculorum assessorem habere merebatur. Extunc prædictus Papa Gregorius familiaritatem Abbatis Hugonis serui Christi deuotius amplexatus est,  sanctitatem prædicauit. Qui etiam vocare solebat eum blandum tyrannum, quia leonem videbat,  agnum: leonem in feriendo, quando culpa exigebat: agnum in parcendo, quando ratio postulabat. De quodam viro qui pro expetendo animæ suæ consilio, a B. Petro Apostolo ad B. transmissus est Hugonem. Beatus etiam Petrus, suos dirigebat oratores beato Hugoni, eique exaudiendos præbebat. Misit siquidem ad illum quendam qui Romā iā petierat, cui oranti reuelatum est ante altare eius, quod sibi locus indulgentiæ Cluniaci quærendus, Cluniaci foret inueniendus,  penes Abbatem loci ipsius consilium animæ suæ peccator ille posset reperire. Vbi enim voluntas Petrum trahebat,  diligenter videbat Dei seruitium fieri, ibi erat, qui cœlorū claues habere meruerat. Rediit ergo peregrinus ille spem gerens veniæ, si Hugonem posset inuenire Sācti Petri asecretē. Quem cum videret, vbi narrauit qualiter ad eum directus fuisset ab Ecclesia Rom. diuina reuelatione, remissus a pio Pastore ad ouile, ibique Monachatu suscepto regulariter vixit,  in bona cōfessione  absolutione transiuit. O quam innumerabiles tales referre possem per manum eius de faucibus inimici abstractos, qui istius conuersionis modum descripsi! imo,  quot congregationes per eum liberatas ab vsibus perditionis,  redditas sacræ regulæ institutis recenserem, si nomina locorum cuncta sic scirem, vt ad præsens occurrerent memoriæ nostræ. Qualiter Hildefonsus Rex a fratre suo captus, per B. Hugonem liberatus fuerit. Hildefonsus autē Fredelādi Regis filius cū teneretur a fratre suo Sācio, qui flagrabat desiderio imperandi, tali modo est liberatus meritis ac precibus S. Patris Hugonis Abbatis,  Cluniacensium fratrum, interpellantibus, etiam patronum suum cœli ianitorem inuocantibus. Cum enim diu suspirasset captus, vt inueniret liberatorem, etiam fratres orationi incumberent, beatus Petrus cuidam Pontifici se manifestauit,  mandauit carcerato, quod die certo eū potestati propriæ reconsignans, a vinculis fratris ad sceptrum regni perueheret, sed dignum esse vt precib. seruorum Dei Cluniacensium se cognosceret ereptum, eisque gratus paternum censum annuatim geminaret. Venit ergo præfato die beatus Clauiger,  regi facto, nec permansuro terribili specie apparens, intentauit mortis periculum præsens, si non absque mora dimitteret fratrem suum. Surrexit ergo tremens Sancius,  eo vinculis emancipato cubitum rediit. Ita euasit Hildefonsus, etiam diem suæ ereptionis festiuum apud nos reddidit, hancque remunerationem suis intercessoribus statuit, vt tributum suum duplicaret,  pro centum vnciis auri ducentas annuatim daret. Qualiter B. Hugo Regem Anglorum Willelmum quædam ab eo postulantem exaudire noluit, pro eo quod petitio eius venalis,  quasi simoniaca esse videbatur. VLLE Willelmus Anglorum Princeps S. Hugonem plurimum diligens, antequam eius colloquio frui potuisset, cum absētis benedictionem per legatum eius, Dominum scilicet Warmundum, qui postmodum ex Abbatiæ Dolensis gradu ad Viennensem Archiepiscopatū conscendit, audisset atque suscepisset, ab illo donum societatis eius pileum regalem deposuit,  caput tanta humilitate summisit, ac si per Angelum diuinæ gratiæ inuestitus munere fuisset. Cumque Satrapæ eius stuperent, quia rem cernerent miram, eiusque ceruicem alias inflexibilem viderent nimis humiliatam, putarentque inquirendum quæ fuisset causa cur nihil visibile accipiens, erga personam talem nil tribuentem ita maiestatem regiam exinanisset, respondit, dicens. Nolite mirari quod me tam deuote inclinauerim, tamque humillime, quia causa tantæ benedictionis  inuestituræ specialiter exegit vt facerem quod faciendū iudicaui. Non enim tantū munus vmquam suscepi, nec ipso die tam grande aliquid me acquisisse putetis, quo huius regni coronam obtinui, quia cunctis quæ habeo terminus erit relinquendis, sicut initium fuit capiendis: cælestis autem gloriæ cuius arrham quodammodo suscepi, quanto sancto collegio me Cluniacensi miscui, finis esse non poterit. Ita prudens Willelmus philosophatus de thesauro cordis sui, stuporem suorum maiori admiratione compescuit,  oculos secularium mentium eo direxit, vt cognoscerent quanti habendus esset Hugo sanctus præsens, qui tanti habitus a tanto fuisset absens. Ille nempe Rex attendebat in eius legatione, quid ponderis esset, quid commodi, quid lucri animæ suæ proueniret, si per conniuentiam reuerendi Capitis posset communionem tanti corporis promereri. Tunc misit Rex domno Abbati  sacro Conuentui capam pene auream totam, in qua vix nisi aurum apparet, vel electrum vel margaritarum textus,  gemmarum series, inferius autem vndique tintinnabula resonantia, ipsaque aurea pendent. Regina autem planetam plane dignissimam mittente,  accipientibus, quia sic rigidam vt plicari non posset. REX Anglorum Willelmus vir magnificus  in armis strenuus,  infinitis opibus ac viribus potentissimus, cum præfatæ regionis potiri cœpisset, eiusque coronam regni bello obtinuisset, volens digne Episcopatus  abbatias terræ illius ordinare, misit literas illustrissimo Abbati sancto Hugoni,  mandauit ei supplicando, vt sex ei personas dirigeret ex fratribus nostris, quorum consilio agere posset, quidquid illi de Ecclesiis ordinandis foret agendum, eisque Rectoribus constitutis securus esset de ouibus custodiēdis atque regendis. Adiecit quoque se daturum pro singulis argenti libras centum quotannis Cluniaco sub titulo amicitiæ  gratiæ, ne forte esset graue sacro loco carere personis suis,  earum fructum perdere. Sed qui emptor fieri voluit, non potuit, quia monachorum non inuenit venditorem. Respondit enim Philosophus Christi, qui animabus fratrum nil censebat comparandum, Petitio, inquit, vestra, Domine Rex, descendit ex bona voluntate, qui vultis gentem vobis a Deo traditam ad salutem suam ordinare. Verum sicut dignum est vestræ maiestati quod poscitis, ita quod iniungitis, incongruum est nostræ saluti, vt animas quas in periculo animæ meæ,  capitis mei suscepi, vendam terreni mercimonij cupiditate,  mittam in perditionem, aut generalem aut specialem, videlicet vbi aut omnes, aut aliqui eorum pereant,  ego pro illis rationem Deo reddam, apud quem nihil valet aurum, nihilque prodest argentum, aut argumentum vanæ excusationis. Quomodo ergo faciam pro vllo munere, quod si facerem pro toto mundo, mihi parum esset, cum pro vno ex eis perdito perirem? Quid enim proficit homini si vniuersum mundum lucretur, seipsum autem perdat,  detrimentum sui faciat? Igitur, carissime Domine, hoc nolite a me quærere quod facere nisi cum perditione mea non possum, quia nullo pretio volo animam meam venundare, quam profecto venalem darem, si vnum ex fratribus mihi commissis mitterem vbi illum perderem,  libentius ego pecuniam darem pro comparandis Monachis quibus valde indigeo, per diuersa loca a me ordinanda, quam pro eorum venditione acciperem. Quod enim Capitulum nostrum in partibus illis timerent, vbi nullum viderent nostrum Monasterium? ad cuius portum applicare valerent, vel constringi possent? Aliud itaque iubere,  sustinete hoc patienter, si non potest fieri cum salute amici vestri quod petistis. Valete. Hoc rescripsit pius Pater Regi illi eximio. Qui primo vehementer indignatus pro eo quod esset repudiatus in prece sua cum tanto munere, post furorem rediit ad mentem, cognouitque hunc hominem Dei vere cunctis præferendum, cui nullus appetitus rerum temporalium dominabatur, quique animarum salutem omni auro incomparabilem censebat, ideoque ipsum nulli omnino potestatis alicuius personæ comparabilem, quia nulla cupiditate a recto calle flexibilem se aut mutabilem præbebat. Conuertit ergo se ab indignatione ad admirationem, repulsam videlicet suam maioris faciens, quam susceptionem fecisset, si exauditus fuisset. Repressit igitur iram quæ irruerat, acquieuitque rationi quam cogitauit, postquam recessit perturbatio mentis. Qui autem noluit Regi credere de periculo animarum, videamus quomodo consuluit in aliis locis animabus quibus potuit. Hic Cluniacum renouauit, hic fratrum numerum tam intus quam foris plus omnibus prædecessoribus suis ampliauit: hic cellas ædificiis reformauit, hic possessiones terminis dilatauit. Quis beatorum confessorum Martialis  Ægidij Ecclesias [...]