Vita metrica sancti Germani EPISTOLA Immortalibus sceptris praedestinato, regumque omnium praecellentissimo Carolo, perpetuo triumphatori ac semper augusto, Heiricus, cœnobitarum extimus, instantem ac perpetuam in Domino felicitatem. Quoties memoria replico, altitudinem vestram sceptra paterna non modo virtute, consilio, prudentiaque regere; verum etiam non minore studio ex intimis sapientiae speculis, verae pulchritudinis colores ducere, hisque tempora, perditis fœdata moribus, informare; subinde in spes optimas erigor, ejusque saepe numero, quae ante nos dicta est, sententiae veritate repungor, felicem fore rempublicam, si vel philosopharentur reges, vel philosophi regnarent. Quamquam non insciens sim, eam, quae nunc respublica dicitur, usque adeo vitiorum omnium proluvie obsolevisse, ut de ejus salute merito desperetur a pluribus, quod nec virtute subigi, nec sapientia patitur moderari. Multa sunt vestrae monumenta clementiae, multa symbola pietatis: illud vel maxime vobis aeternam parat memoriam, quod famatissimi avi vestri Caroli studium erga immortales disciplinas, non modo ex aequo repraesentatis; verum etiam incomparabili fervore transcenditis: dum quod ille sopitis eduxit cineribus, vos fomento multiplici tum beneficiorum, tum auctoritatis usquequaque provehitis; imo ad sidera perurgetis. Ita vestra tempestate ingenia hominum duplici nituntur adminiculo; dum ad sapientiae abdita persequenda omnes quidem exemplo allicitis; quosdam vero etiam praemiis invitatis. [2] Huc accedit illud veritatis inexpugnabile argumentum, quo se vestra singularis prudentia contra emergentes forte querimonias circumspecta satis ratione tuetur: ne enim nostra inertia, quae suam sponte amplectitur caecitatem, velum sibi excusationis de ignorantia obduceret, neve de praeceptorum inopia merito causaretur, id vobis singulare studium effecistis, ut sicubi terrarum magistri florerent artium, quarum principalem operam philosophia pollicetur, hoc ad publicam eruditionem undecumque vestra celsitudo conduceret, comitas attraheret, dapsilitas provocaret. Luget hoc Graecia, novis invidiae aculeis lacessita: quam sui quondam incolae jam dudum cum Asianis opibus aspernantur, vestra potius magnanimitate delectati, studiis allecti, liberalitate confisi: dolet, inquam, se olim singulariter mirabilem, ac mirabiliter singularem, a suis destitui: dolet certe, sua illa privilegia ad climata nostra transferti. Quid Hiberniam memorem, contempto pelagi discrimine, pene totam cum grege philosophorum ad littora nostra migrantem? Quorum quisquis peritior est, ultro sibi indicit exilium; ut Salomoni sapientissimo famuletur ad votum. [3] Itaque, Caesar invictissime, pene est, ut universus orbis novas in te struat controversias, novis adversum te declamationibus invehatur: qui dum te tuosque ornamentis sapientiae illustrare contendis, cunctarum fere gentium scholas et studia sustulisti: sublatis enim praeceptoribus, confine et consequens est, facile omnium ingenia otio congelasse. Ita namque spretis ceteris, in eam mundi partem, quam vestra potestas complectitur, universa optimarum artium studia confluxerunt; ut verisimile habeam, jam dudum eas humanae perosas inertiae, terris penitus excessisse, nisi vestrae integritatis amplitudine tenerentur; in qua etiam unicum suae professionis culmen ac fastigium mirabiliter collocarunt. Hinc est, quod, cum sit perantiqua sententia, Silent leges inter arma; haec tamen, tam belli quam pacis tempore, apud vos plurimum semper obtinent dignitatis. Ita ut merito vocitetur schola palatium: cujus apex, non minus scholaribus quam militaribus consuescit quotidie disciplinis. Quidquid igitur literae possunt, quidquid assequuntur ingenia, vobis debent; vobis, inquam, qui natus ad agendum semper aliquid dignum viro, cum virtute praecellitis, tum etiam sapientia refulgetis. [4] Quorsum ista protulerim, illud in causa est: divae memoriae Hlotharium, vestrae filium majestatis, annis puerum, mente philosophum, ingenue profiteor animi indole et solertiae opibus prae ceteris sui aevi mortalibus extitisse pretiosum. Is, quod vestra dispositione et Deo devotus, et beato Germano ad educandum fuerat commendatus, tantum devotionis in Sanctum, tantum ardoris in locum conceperat, ut vitam illius mors livida nobis merito invidisse putetur. Cumque esset divini puer ingenii, atque erga rerum notitiam summe studiosus, contigit, eum in una dierum, libri cujusdam abdita perscrutantem, geminas epistolas offendisse: in altera earum, sanctissimus Aunarius, sextus post beatum Germanum Autissiodori episcopus, Stephanum Africanum presbyterum, ut vitam ejusdem sanctissimi patris nostri Germani metrica ratione digereret, precibus ambiebat: in altera idem Stephanus, praefato se pariturum pontifici, ex rescripto significabat. Quarum formam epistolarum hic quoque interseri optimum factu judicavi; ut ratio regiis auribus insinuanda, omnem ambiguitatis scrupulum valeat eluctari. [5] Epistola Aunarii episcopi ad Stephanum presbyterum Africanum.“Dilectissimo atque amantissimo, et internae mihi vinculo caritatis connexo fratri Stephano presbytero, Aunarius gratia Dei episcopus, in Domino aeternam salutem. Tuae nobis doctrinae multis jam experimentis adprobata prudentia compulit nos quamdam tuis humeris imperiosam superponere sarcinulam: sed eam, quae tibi non sit oneri, sed honori: nec quae deorsum iniquo pondere premat, sed quae potius caelum usque sustollat. Cognitum tibi est, carissime frater, quae sit humanarum mentium diversitas, et quemadmodum studia in contraria non solum inane vulgus, verum etiam universa scindatur nobilitas. Et quidam quidem prosaico oblectantur stylo; quidam autem numeris se rhythmisve ac cantibus versuum delectari farentur. Ergo ut omnium votis occurrerem, et nullus suo desiderio fraudaretur, placuit mihi, ut Vitas beatissimorum Professorum quasdam pede libero describerem, quasdam vero lege metrica impeditas digererem. Ob quam rem obsecro unitam mihi tuae dilectionis amicitiam, ut beatissimi Germani episcopi Vitam in versuum qualitatem commutare non desistas: sancti vero Amatoris prosaica modulatione describas: ut sectatores apostolicae praedicationis effecti, omnibus omnia efficiamur, et nulli quicquam debeamus, nisi ut invicem diligamus. Individuam mihi caritatem vestram divina custodiat pietas, venerabilis frater”. [6] Rescriptum antefati presbyteri: “Domino beatissimo et Apostolicis infulis decorato, patri spiritali, Aunario episcopo, Stephanus, omnium servorum Christi famulus. Decursis literis apostolatus vestri, quo sancti desiderii ardor, summa alacritate pertendat, luce clarius approbavi. Est igitur devotionis vestrae propositum, virorum opinatissimorum Germani et Amatoris floridae vitae nobiles actus describere. Sed ad eos lepidissimi callis vestri dirigatur intentio, qui possint virtutum lumina aequiperis affatibus inspicare. Verum ego, cujus iners ingenium gemino rigore torpescit, et lingua balbutiens faucium inter raucidulos cursus squallido situ impedita, non loquitur, sed stridet potius; quomodo potero divinitus inspirata Virorum sanctissimorum munera polito expedire sermone; qui nec privata possum humano casu confecta negotia explicare? Ridiculo (ni fallor) inexplicabili ac ludibrio semet impedit, quisquis ultra virium suarum possibilitatem onus assumit. Nonne ferarum sectatores si minus captiosa industria formaverit, audax temeritas pessumdabit? Numquam tiro victoriae monumenta parma depicta gestabit, si eum docta veterani exempla non instruxerint. Numquam etiam aëris patulum iter tutus ales resecabit, cui praevia dux penniger mater non fuerit. Jacebit profecto fluctuum elisione truncatus, quisquis suae procacitatis fisus auctoramento, indocilem ratis dexteram ingerit clavo. Sic unusquisque in diversum imperitiae hamo inscinditur, si doctorum favoribus minime adjuvetur. Ergo, beatissime vir, quaeso, ut illa mihi culmen apicis tui imponat, quae facile me posse perficere non dubitat. Si tamen et in hoc opere, quidquid illepide aut infacete rustica garrulitas digesserit, aequanimiter feras, aggrediar; et faciam, quae paterna imperat ac jubet auctoritas. Vale longum in tempus, domine semper meus et apostolice papa”. [7] His solicita lectione decursis, tandemque relatu assistentium hujusmodi opus penes nos numquam et nusquam paruisse comperiens, multa animositate correptus, quod tantum opus frustra hominum notitiae deperisset, per dies aliquot internis animi angoribus carpebatur. Tandemque me, qui tum recens scholis emerseram, convocato, dolorem aperit intestinum; utque ei, siqua possem, ratione mederer, importunius contestatur: scilicet ut, quod elaboratum quondam in praefatis epistolis legerat, iterarem; actusque Germani praecellentissimos a prosa in metrum, desideriis illius satisfacturus, transfunderem. Expavi negotium, et supra vires esse reputans, quod imponebatur, quoad potui, colla subduxi. Objectu tandem regularis capituli addictus, quod etiam impossibilia praecepta abbatis minime refugienda praescribit, suscepi quidem jubentis imperium, quamquam nulla virium conscientia, verum, ut institutio praemonet regularis, de caritate confidens, et de adjutorio Dei obediens. Vix primas operis partes attigeram: et abbas ille meus, propediem futurus in orbe terrarum mirabilis, teneros excedens artus, intempestiva seculum morte deseruit. Hic casus tam lugubris, tam acerbus omnia mihi studia, omnes curas excusserat; nisi probabilis illa sententia animo subvenisset; dolorem tempore minui; quodque diuturnitas allatura esset, quae maximos luctus vetustate tollit, id nos anteferre consilio prudentiaque debere. Hac cogitatione animum impuli, ut vivo morigeratus fueram, etiam mortuo obsequi, inque defuncti gratiam, cœpto operi perfectionis pertinaciam admovere. Institi, ut potui; et non invita Minerva, voluntati bonae laxas permittens habenas, conceptos interdum luctus musarum colludio, tamquam noti cujusdam medicaminis arte, levabam. [8] Confectum sane opus in publicum edere displicebat; quod, cui illud destinarem specialiter, non satis animo deliberaveram. Diu cunctanti vos, Caesar praecellentissime, vos, inquam, intestatae prolis heres proximus occurristi; ejus bona ad vos lege redierunt. His animo subductis, ausus sum hoc literarum ad vestram majestatem praemittere, quae sequentis operis continentiam, praestructo rationis ordine, commendarent. Habe igitur post funus dilectissimi filii hereditarium pignus, quo et defuncti memoriam suaviter refricare, et integre fidelis famuli devotionem advertere valeas; qui te nullo modo passus sum extremi saltem muneris utilitate fraudari. [9] Confeci praeterea ex miraculis praecellentissimi Germani opusculum aliud geminis distinctum libris; in quo quia vestri tum nominis tum temporis mentio frequentius agitur, vestrae nihilominus illud malui celsitudini dedicatum. Accipe et hoc; eumque erga Germani reverentiam animum concipe, qui regiam sane deceat majestatem. Et quamquam astuti sit, omnia ad suam utilitatem referre; in hoc tamen et pro hoc, quantus quantus est, labore, beati potius Germani laudem, quam personae propriae requiro favorem: quem quanti faciam, facile pernosse potestis, si nostri tenorem carminis ordine percurratis. Longi itaque sudoris usuram eam captare percupio, ut glorificetur Deus in miraculis, qui voluit esse admirandus in Sanctis: ut sanctissimo Germano in terris veneratio crescat et gloria, qui hanc in caelestibus obtinuit per bonorum operum incrementa: ut acquiratur aedificatio legentibus, pax credentibus, salus imitantibus, immortalitas in fide perseverantibus: qua ut perpetuo polleas, et optamus et indefesse oramus, regum maxime, triumphator perpetue ac semper auguste. AUCTORIS INVOCATIO Aeternum specimen, decusque rerum, Causarum series, origo lucis, Naturae columen, paterque veri, Fons et principium, bonique summa, Hac te suppliciter canemus oda: Oramus, capias ab ore munus. O fœcunda Τριὰς, Μονάςque simplex, Seu te distribuant, Ἕλληνας κατα, Οὐσίαν Μίαν εἰς Τρεῖς ὑποστάσεις; Seu, sicut Latius fatetur orbis, Μίαν ὑπίστασιν, Τρία πρόσωπα; Idem semper es, idem ipse constas. Gignens, ingenitus, Pater vocaris. Te Natum genitum σοφία plaudit: Vivax Spiritus, ex utroque manas: Personisque tribus sacramus unam, Unam colligimus in his θεῶτεν; Quae sic dicta placet, quod omne cernat; Seu quod sic potius per omne currat, Ut nusquam tamen extra se feratur, Cum sit motus, et idem ipse status, Et motus stabilis; ut olim aiunt, Status mobilis atque: sic priores Dixisse invenio et peritiores. [11] Ὢν i substantificum, τόποςque rerum; Per seipsum bonitas; ἰδέα mundi; Per seipsum sapiens; ἄναρχος idem: Non est; nam superest, et esse praestat: Hoc non est, nec id est; sed extat omne; Non hic, non ibi; sed per omne totus. Μικρὸς καὶ μέγαλος μέσοστε Θεός : Μικρὸς; dum minimis opem ministrat: Μέσος; intima dum gubernat aeque: In magnis μέγαλος probatur idem, Sic parvis, mediis, adestque magnis, Ipse individuus, manensque totus. Ὢν ἀρχὴ, μέσον; ὢν τέλοστε πάντων; Ex ipso quoniam, per ipsum atque Sunt quaecumque vigent; ad ipsum aeque Tendunt omnia, tamquam ad quietem. Ipsum πρωτότυπον eumdem ipsum Affirmant nihilum, plus ut stupescas; Incomprehensibilis quod extet omni Naturae, superans νοερὸς λόγοστε : Qui dum non capitur, Nihil vocatur; Apparet quotiens θεωφανιις, In quiddam ex nihilo venire fertur. Scribunt, hoc nihilo creata cuncta. Hinc est, quod tenebrae vocatur idem: Ψαλμίστης etenim sacer sic inquit: Sicut sunt tenebrae, sic lumen ejus; Optanti quoniam, sed haud valenti Speclari, tenebrae putantur atrae; Non accessibilem colitque lucem. [12] Cum se sic habeant fluenta veri, Ultro concipias, subest necesse, Nullis nos animis, lepore nullo, De vero proprium bonoque summo Praefinire Deo; nec esse promptum, Qualis, quantus item, quis esse possit. Oratu melius propinquiusque Legabis animo siquid subornas: Orari placidis vult ille verbis, Largiri facilis, dedisse promptus. His ergo modulis adito Patrem, Patrem cum Genito, piumque Πνεῦμα : Lux, et nostra salus, redemptioque, Largitor φύσεως, χάριντε praesta , Lumen glaucividas agens in umbras, Caecis ἐμπυρίος reclude caelos. Quondam θεσμοφόρον Moysea tecum Εἰς γνόφον Sinai sic indidisti. Quaerentes valida juvato dextra, Quando non potis est adire tete Cuiquam, des nisi tu venire per te: Ostendas faciem decet tamen te His, qui nil aliud petunt, nisi te: Nam nec hoc poterunt, nisi sit ex te. Nubes rumpe, malasque φαντασίας Quis mentis acies reverberata, Pure non sinitur Deum tueri, Ceu se invisibilem videre praestat His, qui lucifluum sitire fontem Noverunt, requiem, suumque finem. [13] Quod restat siquidem, quod instat, inquam, Praesentes operas tui indigentes Componas, petimus; favensque voto, Et sensus cumules, et ora solvas; Ut mutis liquidae fluant loquelae Largiri solitus, nec impotenter. Germano titulum parare laudis Urget materies, amor coartat, In te mirificus, puer Hlothari; Cui fas non fuerit negare quicquam, Non os, non animum, nec illa certe, Quae sunt officiis amica pulchris. Id quo congrue, quo fiat decenter, Et spes omnimodas, speique summam In te conferimus, repertor artis, Qua pectus hominis praeominatum Scandit sidereos honore campos, Distinctum beluis nitore mentis Non haec ob meriti beatitatem Germani peto, sed per almitatem, Siquid lucifluum peregit ille, Quod laudi fuerit Patri superno; Si vexilla tui secutus Heros, Oppressit rigidum severus hostem; Si jejunia, si cruces iniquas, Si noctes tulit idem inquietas; Si non extimuit maris minaces, Securus pelagi, subire fauces; Si quicquid gladius, potestque flamma, Contempsit patiens amore Christi. ALLOCUTIO EJUSDEM AD LIBRUM, δικώλῳ διστρόφῳ decursa. Si te perliquido tuemur ore, Nec ludunt insomnia mentem, Non illud tulerim, libelle, frustra, Quod tanti popularia ducis; Natalem latebram ut perosus, ultro Insano oblectere tumultu. Non nihil miserum characterizant Taedia secreti; nec amica Quod semper studiis sigilla castis Tantisper refugis : licet illam, Quae fertur, Danaën ahena turris Auripluo vix texit ab imbri. Quid tam turmivomae juvant plateae? Quid refluae dicacibus urbes? Quem necdum tetigit litura; necdum, Sordibus explosis, color auxit. Si non insipidus deerrat augur; O nimium passure pudoris! Vulgant, Bucolicen labore trimo Cultius explicuisse Maronem. Septenis itide polibat annis Quadrifidam sudore Georgen. Exin AEneadas in arma pulchros Endecas ad limamque redegit. Nec libras animo, quid ille; quid nos; Quid potuit spes altera Romae; Quid possit minimus minorum impar, Nec minimos tamen inter habendus. Et, ni proripias in ora vulgi,       Impatiens, clavemque recusas? [15] Invitum quatiunt severa vatem       Omina, terrificique sonores; Virtus gnostica nec sinit volentem       Importunis parcere verbis: Haec nolens capies, volens itemque:       His nos ἀντιλέγοντα subimus. In vulgus venies, favente voto.       Pro, quanto jactabere fluctu! Hic fœdum spuet: hic, coacta nare,       Succinet infandumque inimicumque: Hic plausum manibus dabit profanis:       Hic ter succutiet pede terram: Verrucas alius scaturientes,       Etsi nulla tamen patet usquam, Disquiret digito, notabit ore;       Integra quippe invertere doctus. Et quo perditior quis ac profanus,       Acrius hoc tolletur in iras. Tandem ludibrio subactus omni,       Μυροκόπου trudere taberna, Aut nardi modicum feres, piperve,       Et siquid chartis amicitur Ignavis Monitor, repulsus olim,       Abstiterit; nec cura mederi [16] Neu te consilio querare nostro       Fraudatum, id tecum ipse referto: Qua frontem titulus praeordinabit,       Nemo ὄνομα praefixerit auctor: Germanus subeat prioris arcem       Auspicii; hic primordia signet. Hoc forsan poteris inerme vulgus       Temnere, seu discrimina mille. Tanti nominis obicem protervae       Vix ausint sprevisse phalanges. Mitescet rabies; sputisque parcent,       et cynico incrudescere dente. J nunc, Maeoniis adacte pennis,       J dextro, liber, alite felix. Nec te non monitum, nec insuasum       Olim discessisse graveris. Quod restat, dubiis remitte fatis.       Teque utinam meliora sequantur! LIBER PRIMUS Vitae magni patris Germani, de prosa in metrum transfusae. Celtica qua medios exporgit Gallia tractus, Quaque est vel terris, vel mitior illa colonis, Urbem haud incelebrem Galli posuere priores, Uberibus glebis et opimi munere Bacchi Ac praelabentis jucundis usibus amnis, Magnarum multis quae se componere possit; Autricus a priscis olim vocitata refertur. AEtas posterior pinnas et culmina avitis Mœnibus imposuit, duri munimina belli. Ex augmentatis verso cognomine muris Sive sequax usus dicas, Autissiodorum, Seu mutilare velis, et dixeris Altiodorum, Nomine diverso res est cumulatior una. Haec genitalis humus, haec Patris patria nostri; Finibus his ortus, natalia rura beavit. [18] Haud multis opus est in Sancto nobilitatis Cognatae memorare decus, quae dote gemella Splendidaque, et locuples, opibusque et germine fulsit: Indicium documenque rei numerosa retentant Praedia, succiduis olim notissima chartis [19]       Aetatis breve ver et primi gratia floris Artibus immaduit facili conamine septem Auxerat Infantis largitrix gratia pectus Muneribus geminis; quodque assolet esse duobus Gratum et sufficiens, hoc praecumulaverat uni: Namque ut septenis sapientia nixa columnis Aptificare domum dilecto in pectore posset, Ingenium vivax conamen juvit ad omne: Inque vices animo genitaliter exspatianti Sedulitas praetendit opem studiosa magistri. Utraque res, moderante Deo, felicia cœptu Tempora gliscentis jam tunc provexit Ephebi. Plurima per steriles sparguntur semina sulcos Proventu modico, vel, ut multum, mediocri; At quae fœcundas ineunt frumenta novales, Spe manant duplici, cum glebae, tum sationis; Plenaque conspicuo respondet copia cornu. [20]       Cumque foret vehemens, animique ad cuncta rapacis, Nil intentatum, nil denique liquit inhaustum, Quicquid ab indigenis potuit manare magistris: Cuncta brevi nam pene puer, citraque juventam Omnia combiberat. Furit intimus ossibus ardor Ulteriora sequi, et studiis, ni copia desit, Otia conterere, studiis impendere sese, Inque mori studiis. Perparva et vilia scitu, Siqua patent usquam; cara et praegrandia censet, Siqua latent. Erat ingenuis tunc artibus usque Certus honor, studiisque addebat gloria calcar. Incitus his animis talique cupidine vinctus, Quo caput est orbis, rerum permaxima Roma, Tendit iter, Latii nodos addiscere juris. Et didicit, palmamque brevi tulit ille laboris. [21]       Scire erat haud magnum, si non et posse subiret. Et stulto sapiens minimum referre putatur, Si non et possit. Melius duo vincta feruntur; Quae si dispescas, perit alterum: ita alterius res Altera poscit opem sociam, et conjurat amice. Ergo ut quae tecto fuerat meditata cubili, Post per marmoreas clamare sophia plateas Posset, et obliquis demum dare jura superbis, Mox ad patricios Juvenis raptatur honores; Causarumque actor per publica vota creatus, Arcuit urbanas juris fraenamine lites. [22]       Gratatur Latium tanto censore; fruique Hoc tantum praesente parum est; de posteritate Cogitat; utque Viro non desit gloria prolis, Utque Viri non destituatur germine Roma, In consorte thori spes est; qua rite carere Haud patiuntur opes, aetasque obnoxia carni, Prolis amor, mentis probitas in conjuge pulchra, Et gazae, et mores, et casti insigne pudoris. Qualis ubi visa est, digito patet, est quia nostris Rara avis in terris corvoque ignotior albo. [23]       Usibus innumeris Romanus calluit orbis Olim. Partem absumpsit edax ex asse vetustas; Pars terit antiquis rerum vestigia libris. Gens fuit illa sagax, et cum bellare perita, Tum mores formare scia, et componere cauta. Neu tenera in pueris naevo intabesceret aetas (Quandoquidem in vitium mens est haec cerea flecti, Cumque iter ambiguum ramosa ad compita vexit, Proposuitque viam, Samio praeeunte, bicallem; Dextra sequi cunctatur iners, votoque maligno Leva tenet) visa est ea tum via rectior illi: Servabat teneros custodia pervigil annos, Et casti comites, et opis rubrica magistrae Apposita, et curvos innormans regula mores, Et pressus ratione animus, vincique laborans, Ac praeceptoris ducens sub pollice vultum: Signabat trepidas, et [...]