Nos Amedeus comes Sabaudie et nos decanus et capitulum Matisconenses, ad perpetuam memoriam rei geste, notum facimus universis presentibus et futuris quod cum questio seu discordia inter nos verteretur et major verti speraretur super eo quod nos dicti decanus et capitulum dicebamus et dicimus nos habere et debere habere citra Sagonam, a parte Imperii, in baronia et castellaniis dicti domini comitis et in terra nostra ubicunque existat infra baroniam et castellanias predictas in terra Baugiaci, in et super hominibus nostris et aliis quibuscunque et in quibuscunque casibus criminalibus et civilibus, omnimodam juridictionem, merum et mixtum imperium, et cognitionem judicialem quamcunque, infra terminos terre nostre predicte et super terris et possessionibus moventibus de censiva seu nostro directo dominio, et alias quoquomodo a quibuscunque possideantur et teneantur, et ubicunque existant in terra Baugiaci, baronia et castellaniis dicti domini comitis supradictis, mediantibus pluribus racionibus et documentis publicis et litteris autenticis, consensu dominorum Baugiaci qui pro tempore fuerunt concessis, eorumque sigillo et debito munimine roboratis. Item quod dicebamus et dicimus portum Sagone, a parte Imperii, quando aqua exit rippas ad dominum ipsum et ad dictos decanum et capitulum et catherinos dicte ecclesie et quosdam alios nostros parerios pro certis porcionibus indivisis cum ipsius portus emolumentis insolidum pertinere, nosque et dictos parerios nostros in dictis portu et emolumentis per ipsum dominum comitem et ejus gentes in preteritum, jam est diu, turbatos fuisse et adhuc etiam indebite de presenti perturbari. Nosque comes predictus ex adverso diceremus contrarium premissorum et omnia et singula supradicta ad nos et nostros predecessores pertinuisse et insolidum pertinere et ipsis perpetuo nos et nostros predecessores usos fuisse pacifice et quiete. Tandem nos comes predictus, considerantes dictorum decani, capituli et ecclesie jura illesa servare ipsaque nullatenus minuere vel turbare sed potius augmentare et prosequi favoribus graciosis; et nos decanus et capitulum predicti maxime considerata utilitate nostre ecclesie predicte et commodo evidenti ad pacem concordiam et composicionem et concessionem amicabilem, unanimi consensu tractantes et mediantibus pluribus peritis et personis fide dignis hinc inde existentibus, pervenimus in modum et in formam que sequuntur. Inprimis nos dictus comes, pura mera et libera voluntate nostra non decepti in hac parte sed jus dicte ecclesie conservando et etiam augmentando, volumus damus cedimus et concedimus de novo si expedit ac etiam confirmamus dictis domino decano et capitulo nomine dicte Matisconensis ecclesie et ipsi ecclesie, quod dicti decanus et capitulum nomine suo et dicte Matisconensis ecclesie, et incorporati in eadem, et dicta ecclesia Matisconis in perpetuum de cetero habeant, teneant seu tenere possint, in certo loco citra Sagonam ad eos pertinente, assisias pacifice et quiete tociens quociens eis visum fuerit expedire absque eo quod ipsis seu eorum gentibus per nos dictum comitem successoresve nostros seu gentes nostras super hoc aliquod impedimentum apponatur, videlicet super causis inter homines suos motis vel movendis tantum et de quibus cognicio ad eos pertinet vigore composicionis presentis. Item quod dicti decanus et capitulum libere possint eligere ponere et ordinare, in dictis terris suis citra Sagonam, judices servientes blaerios et forestarios, unum vel plures, semel vel pluries, et dictos judices servientes et blaerios revocare quandocunque eis visum fuerit expedire; et quod dicti blaerii seu forestarii, nomine et racione blaerie, possint bannum consuetum percipere et levare a quibuscunque personis delinquentibus et bestiis noxiam seu dampnum dantibus, cujuscunque sint homines et animalia predicta, tam de glandibus, nemoribus, pratis, pascuis, piscaturis, seu aliis rebus et juribus suis quibuscunque hominibus jus predictum in terris dictorum decani et capituli et hominum eorumdem habentibus et habere debentibus de consuetudine vel jure juxta tenorem privilegiorum nobilium terre Baugiaci et non alias. Item quod si blaerius per dictos decanum et capitulum seu eorum gentes deputatur fiat recossa per quoscunque, vel si dicti blaerii quoscunque et cujuscunque homines dampnum dantes de nocte inveniant in nemoribus, terris, pratis seu aliis rebus dictorum decani et capituli seu eorum hominum, habeant et levare valeant dicti decanus et capitulum a quibuscunque hominibus pro qualibet recossa septem solidos monete usualis in dicta terra currentis et septem solidos pro banno, si qui dampnum dantes inveniantur de nocte una cum emenda debita dampnum posse danda et reservanda, quodque cuilibet blaerio dictorum decani et capituli jurato, quandiu fuerit bone fame, vel ex aliis electis dictorum decani et capituli, credatur per juramentum suum sine alia probatione super inventione et captione animalium vel hominum inferentium dampnum in rebus ex quibus bannum debetur juxta tenorem predictorum privilegiorum. Item quod dicti decanus et capitulum ex nunc in perpetuum habeant et habere valeant mixtum imperium et jurisdictionem omnimodam bassam, bannum sanguinis propter quod pena pecuniaria irrogatur, bannum adulterii, et omnimodam jurisdictionem, et executionem omnium casuum ad jurisdictionem mixti imperii pertinentium; una cum omnibus et singulis sequelis pertinentiis et juribus basse jurisdictionis, in et super hominibus suis presentibus et posteritatibus, et aliis hominibus quibuscunque in terris et jurisdictionibus dictorum decani et capituli delinquentibus, salvis tamen hiis que sequuntur, videlicet exceptis mercatoribus non hominibus dictorum decani et capituli, exceptis nobilibus non hominibus eorumdem, et exceptis hominibus nostri comitis predicti et successorum nostrorum, et exceptis hiis casibus, maleficiis et delictis de quibus et pro quibus imponi vel infligi potest seu debet, de jure seu de consuetudine, ultimum supplicium vel mutilacio membrorum vel pena relegationis vel deportationis seu alia pena corporalis, et exceptis delictis et maleficiis que sub mixtum imperium non continentur, que fieri contingeret in viis et itineribus publicis, scilicet in itineribus marcabilibus, de una bona et marcabili villa ad aliam bonam et marcabilem villam tendentibus, non autem in viis privatis et vicinabilibus, et exceptis delictis in franchisiis et bannis villarum francharum et in cimiteriis ecclesiarum perpetratis. Item quod si aliquis seu aliqui ex hominibus decani et capituli predictorum, aut alius quicunque qui alius non esset de districtu, baronia et jurisdictione nostra predicti comitis et successorum nostrorum, iidem predicti, et secundum retencionem, reservationem et exceptationem predictas, crimen, maleficium seu delictum commiserint in terra dicte Matisconensis ecclesie unde per nos comitem predictum vel gentes nostras ultimo supplicio, mutilacione membrorum vel pena pecuniaria, ut supra debeant puniri; quod bona ipsorum delinquentium, mobilia et immobilia, per nos comitem predictum successoresque nostros, capi, impediri, vel detineri non possint quin pleno jure remaneant heredibus illius puniti seu delinquentis, vel ecclesie supradicte aut domino delinquentis; ita quod si super hoc oriretur questio inter heredes dicti delinquentis, qui heredes erunt franchi et liberi et inter dominum illius delinquentis; nos comes predictus nostrique successores vel gentes nostre, requisito prius per nos vel gentes nostras aut successores nostros dicto domino delinquentis et existentis in defectu faciendi justitie complementum, ex tunc et non ante, nos comes predictus et nostri successores, vel gentes nostre, possumus et debemus de dicta questione inter dictos heredes et dominum suum, salvo etiam jure alterius, cognoscere et debite deffinire; et exceptis publicationibus testamentorum, confectionibus inventariorum per heredes faciendis, emancipationibus, dationibus tutelarum et curatellarum tam minoribus quam dementibus, et bonis vacantibus et omnibus interpositionibus auctoritatis et decreti super premissis imponendis; ita tamen quod quantum ad donationes tutele et curatele racione minoris etatis procedere nos vel gentes nostre non possimus in dictos homines dictorum decani et capituli si a patre vel aliis eorum parentibus tutor seu curator esset datus, vel nisi de voluntate et consensu dominorum suorum procederet; quas presentationes, inventariorum confectiones, emancipationes, dationes tutelarum et curatellarum, auctoritate decretariorum modo predicto dandarum et ordinandarum nobis et nostris successoribus et gentibus nostris reservamus. Item quod nos comes predictus successoresque nostri et gentes nostre non possimus nec debeamus inquirere contra homines dicte Matisconensis ecclesie nisi et in quantum bona et jura consueta; nec velint, nec possint etiam neque gentes nostre seu nostri successores dictis decano et capitulo vel hominibus eorumdem penas aliquas seu mulctas in aliquo casu imponere, nisi in casibus inobedientie; nec etiam in dictis casibus possint indici mulcte sive pene hominibus dicte ecclesie nisi ille pene seu mulcte quas juris ratio et patrie consuetudo permittit; nec possimus etiam, neque gentes nostre, neque successores nostri, saisire vel gagiare contra homines dicte ecclesie seu super bonis et rebus eorumdem, aliqua ratione vel causa, salvis predictis, quousque de faciendo justitie complementum juxta qualitatem negotii requisiti fuerint in defectu. Item quod nos comes predictus gentesque nostre vel nostri successores non possimus nec debeamus ex nunc in futurum aliquos dictorum decani et capituli homines infra terram et jurisdictionem ipsorum existentes, pro delicto ultimum supplicium vel membrorum mutilacionem inferente, capere, ligare, nec de jurisdictione dicte Matisconensis ecclesie quomodolibet extrahere nisi de dicto crimine fuerit publice et notorie diffamatus, vel nisi fuerit de dicto crimine ab aliqua persona legitime accusatus, vel nisi legitimus denunciator adveniat simul cum indiciis sufficientibus coram nostri comitis predicti gentibus probatis. Item quod si contingeret aliquem de hominibus dicte Matisconensis ecclesie per gentes nostri comitis predicti capi pro casibus nobis predicto comiti specialiter reservatis, ut supra, quod chacipollus comitariensis, seu quivis alius officiarius dicti nostri comitis, non exigant de cetero pro stagio seu intragio prisionis ultra duos solidos quos solvat prisonarius captus tunc demum et non ante quando cognitum fuerit ipsum rationabiliter esse captum, et aliter nihil solvat in casibus supradictis. Item quod thesaurus absconditus vel quecunque alie res vacantes que reperirentur in terra et jurisdictione dicte Matisconensis ecclesie, exceptis tamen locis nobis predicto comiti supra specialiter reservatis, ad dictos decanum et capitulum, et non ad alium, pleno jure pertineant post annum et diem a tempore inventionis dictarum rerum vacantium, intra quem annum et diem si quis appareat qui legitime doceat rem inventam ad se pertinere, ipsam rem seu ejus extimationem legitimam nos comes predictus volumus sibi tradi, expensis legitimis pro custodia deductis. Item quod nos comes predictus non possumus, neque nostri successores, ex nunc in antea in nostra salvagardia recipere aliquem de hominibus dicte Matisconensis ecclesie, nisi de ipsorum decani et capituli expressis processerit voluntatibus; nec etiam ipsos homines possumus in franchisiis et bannis villarum francharum recipere, nisi secundum antiquam consuetudinem in dicta terra Baugiaci hactenus observatam. Item quod omnes cause appellationum emictendarum a judicibus et cognitoribus dictorum decani et capituli seu eorum terrariis citra Sagonam pertineant et devolvantur ad nos comitem predictum et nostros successores, vel judices ordinarios seu commissarios causarum appellatarum in terra Baugiaci per nos constitutos vel constituendos citra Indis fluvium et non ultra pro prima appellatione duntaxat et ulterius in hoc procedatur ultra primam appellationem quando casus evenerit secundum juris ordinem et observationem in toto comitatu Sabaudie hactenus observatam. Item quod dicti decanus et capitulum seu eorum terrarii aliquem hominum suorum citra Sagonam, pro aliquo casu criminali vel civili, non possint captum ducere, trahere vel incarcerare ultra sagonam si habeant in terra dicte ecclesie infra terram Baugiaci in his locis seu altero in quibus tenebunt assisias aliquam domum seu fortalissiam vel aliam in qua possint tenere et custodire facinorosos homines in et pro casibus ad eos spectantibus prout supra. Item quod tertia pars portus predicti et emolumentorum ejusdem aque predicte ad nos dictum comitem insolidum pertineat; alie vero due partes ad alios parerios dicti portus pertineant, in quibus duabus partibus ipsos parerios per nos vel gentes nostras de cetero nolumus aliqualiter perturbari. Item quod dicti homines dictorum decani et capituli non compellantur ad solvendas corvatas nec collectas, seu aliquas alias extraordinarias exactiones, nec et ad cavalcatas, nisi ad defensionem patrie et terre Baugiaci ut nunc homines nobilium terre Baugiaci faciunt et facere consueverunt. Hec autem omnia et singula supradicta nos dicti comes, et decanus et capitulum, pro nobis et nostris successoribus in perpetuum, promittimus bona fide attendere et observare cum effectu et attendi facere et firmiter observari, eaque rata, grata et firma perpetuo inviolabiliter custodire absque impugnatione vel impedimento quibuscunque, et contra in aliquo non facere, per nos vel per alium quomodolibet contra venire. Mandantes nos dictus comes universis et singulis baillivis, judicibus, castellanis et aliis officiariis nostris qui nunc sunt et pro tempore fuerint, vel loca tenentibus eorumdem, quatenus ea omnia teneant et observent et contra non faciant aliqualiter vel attentent. Datum in Ponte Indis sub sigillis nostris dictorum comitis, decani et capituli, in testimonium premissorum, die duodecima mensis septembris anno Domini millesimo trecentesimo quinquagesimo septimo, per dominum, presentibus dominis Gallesio et Guillelmo de Balma Sancti Amoris, Ludovico Rivoyrie, Humberto Bisserto, Ay. de Chalant et Jo. Ravasii, Jo. de Marbosio. Copia est per me notarium regium. DE LA BRUYERE. Amedeus comes Sabaudie dilectis castellanis Baugiaci, Pontisvallium et aliis nostris castellanis et officiariis quibuscunque vel eorum loca tenentibus salutem; ad supplicationem, pro parte dilectorum nostrorum venerabilium decani et capituli Matisconensis ecclesie, nobis factam vobis et vestrum singulis precipimus et mandamus expresse quatenus compositionem cujus tenor in his annexis litteris est insertus cum omnibus et singulis contentis in eadem firmiter juxta tenorem compositionis ipsius observetis et faciatis effectualiter observari, nihil in contrarium facientes aut fieri permittentes a quocunque, et si quid factum vel attentatum fuerit illud ad statum pristinum et debitum faciatis indilate reduci. Datum in Ponte Indis die decima tercia augusti anno Domini millesimo trecentesimo quinquagesimo nono sub signeto nostro, cancellario absente, per dominum, rel. do. Gottofredi de Putheo. Datum pro copia per me regium notarium. DE LA BRUYERE. Nos vero Gottofredus de Puteo judex in terra Baugiaci, Colloigniaci, Vallisbone ac citra Indis fluvium pro illustri principe domino nostro domino Amedeo comite Sabaudie, huic presenti transcripto facta prius diligenti collatione de litteris originalibus ad presens transcriptum per Guichardum de Rolian, clericum notarium publicum et curie Baugiaci juratum, ut nobis retulit, sigillum dicte curie Baugiaci his presentibus duximus apponendum in testimonium premissorum. Datum pro visione et collatione dictarum litterarum presentium quindecima die mensis aprilis anno Domini millesimo trecentesimo sexagesimo primo. Facta est collatio. G. DE ROLIAN. Antonius de Burgo, jurisperitus judex Bressie pro illustrissimo principe nostro domino domino Amedeo Sabaudie comite, dilectis nostris castellanis Baugiaci et Pontisvallium vel eorum loca tenentibus salutem: ad supplicationem venerabilium virorum dominorum decani et capituli Matisconensis ecclesie presbiterorumque desservientium in capella Beate Katharine, fundata in eadem ecclesia, incorporatorum in eadem, vobis et vestrum singulis expresse precipimus et mandamus q atenus compositionem, de qua in transcripto seu transumpto presentibus annexo fit mentio, in omnibus suis capitulis atque membris juxta ipsius formam et tenorem observetis et observari cum effectu faciatis, nihil in contrarium faciendo atque per quemquam fieri committendo. Datum Burgi sub parvo sigillo judicature die decima octava mensis augusti anno Domini millesimo trecentesimo nonagesimo octavo per dominum judicem J. de Costa. Datum per copiam. DE LA BRUYERE. Antonius de Burgo judex Bressie, Dumbarum et Vallisbone ac citra Indis fluvium, pro illustri principe domino nostro domino Amedeo comite Sabaudie, dilecto nostro castellano Pontisvallium vel ejus locum tenenti salutem; viso transcripto compositionis hiis annexo, adque supplicationem venerabilis viri magistri Girardi Perriere, archidiaconi et canonici ecclesie Matisconensis, et domini seu terrarii Sancti Albani ad dictam ecclesiam pertinentis, nominibus venerabilium virorum dominorum decani et capituli dicte ecclesie et suo nobis in hac parte facto dicentis et asserentis quod vos nuper deffuncto domino Guydone de Bleterens quondam decano dicte ecclesie et terrario dicti loci Sancti Albani, vos officiarios eorumdem dominorum decani et capituli constitutos nomine ipsorum et pro ipsis ad exercendam jurisdictionem eisdem spectantem in hominibus suis et rebus locisque de quibus in dicto agitur sumpto hiis annexo, impeditis et turbatis circa exercitium dicte jurisdictionis presertim spectantis eisdem in mandamento dicti loci Pontisvallium, suburbiis ejusdem loci, ultra formam compositionum descriptarum in sumpto seu transcripto eodem, et ipsam jurisdictionem ad manum dicti domini nostri comitis posuistis seu poni et redigi fecistis et sub eadem tenetis et registratis in dictorum dominorum decani et capituli prejudicium atque damnum et enervationem jurisdictionis et jurium suorum declaratorum in dicta compositione, sibi per nos super hoc provideri poscendo. Nostre igitur provisionis remedio super hoc implorato, vobis per presentes mandamus expresse quatenus dictos dominos decanum et capitulum suosque officiarios predictos dicta jurisdictione et mixto imperio et exercitio eorundem uti et gaudere faciatis juxta dictarum compositionum formam et tenorem, et prout et quemadmodum dictus quondam dominus Guydo de Bleterens predecessor ultimus et possessor dicti loci Sancti Albani et jurium et pertinentiarum ejusdem ac alii predecessores usi sunt et consueverunt uti, dictam manum domini et alia impedimenta per vos in dicta jurisdictione exposita tollentes et admoventes ad opus dictorum dominorum decani et capituli, visis presentibus absque alterius super hoc expectatione mandati. Datum Baugiaci sub parvo dicte curie jurisdictionis sigillo, die quarta decima mensis junii anno Domini millesimo quadringentesimo sexto. Per dominum judicem P. de Bellicio. Copia sumpta a proprio originali per me notarium regium. DE LA BRUYERE. Collationné sur l’expédition originelle par nous, écuyer conseiller secrétaire du Roy, Maison Couronne de France et de ses Finances. DE LA BALMONDIERE.