A) Ordinatio praesentis Capituli generalis anni Domini 1562, die 27 aprilis apud Cistercium celebrati. *Diffinitores* : Reverendissimus dominus noster **Cistercii**, de Septem fontibus, de Roseriis monasteriorum abbates ; dominus de **Firmitate**, de Belloprato, de Fristorf, monasteriorum abbates ; dominus de Charitate loco domini de **Pontigniaco**, de Wernevillari, de Bona aqua, monasteriorum abbates ; dominus de **Claravalle**, s. th. pr. de Bullione, de Clarofonte, monasteriorum abbates ; dominus de **Morimundo**, s. th. pr., de Theoloco, de Gratia Dei, monasteriorum abbates. *Confessores* : domini de Bullione, de Cheseriaco, s. th. pr., prior et subprior Cistercii. *Receptores excusationum* : de Clarofonte, de Fristorf, monasteriorum abbates. *Magistri caerimoniarum* : de Morimundo, s. th. pr., de Septem fontibus, monasteriorum abbates ; prior et subprior Cistercii. *Notarii abbates* : de Septem fontibus, de Roseriis, monasteriorum abbates. *Auditores computationum* : de Morimundo, s. th. pr., de Gratia Dei, de Valle S. Mariae, s. th. pr., monasteriorum abbates. *Promotor causarum* : prior de Recluso. *Portarius diffinitorii* : de Insula, s. th. pr. abbas. *Notarii ad pedes* : frater Nicolaus Le Censier, frater Nicolaus de Normanville, Cistercii professi. B) Numerus abbatum praesentis Capituli generalis. — Rmus D. N. Cistercii, de Firmitate, de Claravalle, de Morimundo, de Charitate, de Septem fontibus, de Roseriis, de Bullione, de Clarofonte, de Theoloco, de Bona aqua, de Belloprato, de Wernevillari, de Gratia Dei, de Fristorf. Numerus praedictorum abbatum quindecim. * * * Anno Domini millesimo quingentesimo sexagesimo secundo, die vigesima septima mensis aprilis, in generali Capitulo apud Cistercium celebrato, statuta sunt et diffinita quae sequuntur. ORATIONES 1.  Pro sanctissimo et beatissimo domino nostro Pio, divina providentia Papa IV, necnon etc. 2.  Praeterea pro serenissimo ac invictissimo domino nostro, domino Ferdinando, Dei gratia imperii romani imperatore electo … etc. necnon pro christianissimo domino nostro, domino Carolo, Francorum rege etc. 3.  Insuper pro burgensibus … etc. 4.  Ceterum pro pace … etc. 5.  Demum pro felicis … etc. * * * 6.  Nos, frater Ludovicus… etc. et est talis : Cum totus Ordo noster … etc. necnon in summa … (*locus vacuus*) pro resta computationum generalis Capituli anni 1560 … etc. 7.  Contributiones. — Nos Diffinitores Capituli generalis … *etc. ut in anno* 1560, *n°* 7. Sequuntur nomina monasteriorum cum taxis eorumdem, a quibus contributiones cum restis et arreragiis earumdem et aliis debitis, ut praemittitur, recipere debebitis : de Bullencuria : 2 libr. turon., de Altofonte : 4, de Tribus fontibus : 8, de Chiminione : 3, de Monasteriis in Argona : 5, de Caladia : 4, de Caherio : 3, de Castellione : 6, de Aurea valle : 8, de Elancio : 12, de Signiaco : 8, de Valle regis : 4, de Bono fonte : 6, de Fusniaco : 12, de Valle clara : 4, de Boheriis : 8, de Valcellis : 12, de Camberone : 15, de Villari : 15, de Alna : 15, de Iardineto : 3, de Molinis : 3, de Sancto Remigio : 2, de Boneffia : 2, de Nizella : 1, de Valle Sancti Lamberti : 10, de Valle Dei : 6, de Grandi prato : 6, de Bodello : 15, de Loco Sancti Bernardi : 15, de Capella Thosan : 15, de Dunis : 20, de Valle coeli, alias Verginies : 10, de Gronningues : 6, de Claromarisco : 15, de Valloliis : 9, de Longovillari : 9, de Gardo : 8, de Loco Dei in Pontino : 2, de Fulcardimonte : 2, de Igniaco : 5, de Valle Nostrae Dominae : 8, de Vallibus Cernay : 4, de Caroliloco : 12, de Frigidomonte : 8, de Lanneyo : 6, de Belloprato : 8, de Caricampo : 12, de Laude : 10, de Longo ponte : 6, de Ursicampo : 12, de Prulliaco : 10, de Ioyaco : 8, de Fonte Iohannis : 2, de Escallariis : 4, de Sacra cella : 2, de Rupibus : 2, de Bono radio : 2, de Rigniaco : 2, de Marciliaco : 2, de Fonteneto : 15, de Septem fontibus : 7, de Moris : 4, de Ripatorio : 6, de Valle lucenti : 4, de Chesiriaco [Cheseriaco] : 1, de Recluso : 2, de Sigilleriis : 2, de Charmeia : 2, de Barbello : 6, de Pietate Dei de Rameru : 3, de Longovado : 4, de Albaripa : 4, de Maceriis : 6, de Buxeria : 5. Sequuntur prioratus de eadem commissione et eorum taxae : de Roseriis : 2, de Masuriis : 2, de Mouciaco : 4, de Gaudio Nostrae Dominae : 2, de Bella aqua : 2. Praesentibus per immediatum sequens triennium in suo vigore duraturis, in plenaria, etc. [DIFFINITIONES] GENERALES 8.  Nos, frater Ludovicus, *etc.* et est talis : Discedentibus quotidie ab ea in qua vocati sunt vocatione pene universis et pluribus ex nostris praesertim a singulari suo instituto ad saecularem licentiam transmigrantibus, volens praesens generale Capitulum debitae subventionis remedio providere, omnibus et singulis Ordinis utriusque sexus personis monachis et monialibus et ceteris aliis quacumque dignitate praefulgeant districtissime prohibet, ne ullo in posterum sericeo pretioso et quovis modo superfluo, sed tantum ad necessitatem et non ad vanum cultum indumento prorsus vestiantur ; sint monialibus lanea vel linea tantum capitis vela, manicis assueta in Ordine capucia cum rotundis et non auriculatis ad veterem simplicitatem ; biretis nemo utatur cum divinum celebratur officium, chorum ecclesiae sine cuculla ingrediatur, sed omnes ad praescriptam patrum nostrorum disciplinam redeuntes tales se externo habitu exhibeant, quales eos qui relicto saeculo paupertatem voverunt praestare oportet. 9.  Sacrorum Conciliorum tanta fuit et hactenus permansit adeo inviolata potestas, ut nisi eorum nunc imperio et sanctione, duce illo praesidiario Sancto Spiritu ambulantibus post carnem in concupiscentia immundititae [immunditiae] dominationes contemnentibus, audacibus sibi placentibus et sectas introducere non metuentibus blasphemiis hominibus humana temeritas comprimatur, dissolvenda prope principia ne Ecclesiae compago videatur. Eapropter praesens generale Capitulum, audita summi Pontificis eorum quorum interest, ad generale Concilium Tridentinum indictione et vocatione, deque zelo, sanctimonia, doctrina et charitate Rmi D. Cisterciensis confidens, quibus potest precibus rogat et supplicat, quatinus urgentibus importune tantis reipublicae catholicae, nostraeque particularis Cisterciensis unitatis periculis et necessitatibus suo labore ad praedictum generale Concilium profectione succurrere dignetur, assumpto secum huius regni Franciae de duorum primorum consilio aliquo Ordinis abbate, ac fratre Nicolao Boucherat, Ordinis promotore ; in quo negotio ne sumptuum nimio onere ipse eiusque monasterium graventur, et communis utilitatis pondus particulari oppressione supportent, singula Ordinis monasteria secundum contributionem suarum et virium mensuram, ad debitae subventionis auxilium taxabuntur, et in persolutionis ratione opis regiae subsidium humili supplicatione requiretur. Quod si per morbum aut emergens aliud impedimentum, Rmus D. his precibus satisfacere non potuerit, unus ex praedictis dominis primis aliorum priorum consilio et assensu ab eo subrogabitur, qui supradicta ad generale Concilium conventioni cum praeordinatae subventionis adiutorio proficiscatur. Dabuntur insuper et describentur a praesenti generali Capitulo litterae ceteris Ordinis abbatibus regni huius ditioni non subiectis, quibus ad deligendum unum ex ipsis, et praedictam subventionem faciendam admonentur et excitentur. Qui quidem delectus Rmum dominum aut unum ex praemissis dominis primis loco eius assumptum sequatur, et ad communis reipublicae christianae nostraeque Cisterciensis unionis subsidium iuvet et comitetur. 10.  Consenuit adeo et a modernorum fratrum nostrorum memoria excidit vetus primorum patrum institutum, quod ex intimo charitatis fonte emanavit, ut iam pauci sint, qui non sua magis quam quae fraterna sunt, curent et moliantur, ita ut in commendatis monasteriis, decedente ab hoc saeculo aliquo religioso, aut a commendatariis omnia decedentium mobilia deglutiantur, aut perniciosa proprietate vendita a fratribus inter se partientibus deperduntur. Quapropter praesens generale Capitulum volens eam debitae observantiae perniciem ab Ordinis puritate elicere, praecipit et ordinet ut in posterum, accedente alicuius religiosi morte, per priorem monasterii commendati, et non alias, assistentibus senioribus, tam in cubiculo mortui quam alibi, ubi opus fuerit, mobilium inventarium fiat, neque ea inter se fratres partientur, quin potius ipsa usui infirmitorii et aliis conventus necessitatibus applicentur, in plenaria, etc. 11.  Si orandum sine intermissione, consulente apostolo, et eo in orationibus suis confratrum suorum memoriam semper faciente, orationis vis et necessitas omni tempore sunt agnoscendae, quid periculosa hac et pene funesta tempestate omnibus christianis faciendum sit cunctis in aperto est. Propterea praesens generale Capitulum deinceps et quousque infelices huius temporis tumultus in Ecclesia catholica cessaverint, in omnibus et singulis Ordinis monasteriis ter ad minus in hebdomada processiones fieri, et in illis responsoria *Aspice, Domine*, et *Tua est potentia*, alternatim cum tractu *Domine, non secundum peccata facias nobis, neque secundum*, etc. reverenter decantari praecipit et iniungit, adiectis in fine tribus collectis, una pro Ecclesia, sequenti pro pace, et ultima pro regibus et principibus, secundum monasteriorum nostrorum situm nobis dominantibus, in plenaria, etc. Decantabitur pariter tempore, diebus et hora, quibus non sacerdotes communicant, hymnus *Tantum ergo sacramentum* cum suo subsequente. 12.  Tot tantisque Summorum Pontificum decretis etiam pluribus nostris specialibus diffinitionibus illicitus monialium a suis clausuris egressus etiam sub poenis et censuris Ordinis fuit hactenus prohibitus, sicut extitit, e contra toto orbe christiano in cunctis universalis Ecclesiae Ordinibus pretiosa claustralis earum stabilitas, ut nisi illicita praedictarum monialium evagatio ad veterem normam, arcte comprimatur, peritura in eis sanctae castitatis mundities timenda sit. Quapropter praesens generale Capitulum non paucis plurimarum regularium personarum quaerimoniis ac saecularium relationibus certius factum, dictas moniales sine rubore ulloque metu omnes cuiuscumque conditionis sint in sua clausura et regularia loca libere admittere, eademque licentia illa egredi et per saeculum impudenter evagari, iuxta praedictorum decretorum statutorum diffinitionumque sanctam ordinationem, abbatissis et monialibus omnem prorsus clausurarum suarum regularium exitum, hominumque in eas accessum et introductionem, sub poena suspensionis interdicit ; sicut nec vult in futurum ab abbatissis procuratores monasteriorum institui, imo decernit a patribus abbatibus et eorum auctoritate ordinari. 13.  Consideratis his quae ex praecipiti sacrorum votorum professione quotidie emergunt periculis, desiderans providere praesens generale Capitulum districtissime omnibus abbatibus et abbatisis [abbatissis] prohibet, ne moniales novitiae ad professionem sine patris abbatis auctoritate admittantur, neve ipsi atque novitii pariter ante legitimam aetatem et in loco regulari et Ordinis solitis locis factam probationem sine debita et rationabili instructione recipiantur, in plenaria, etc. 14.  Si communi cuiquam privatoque nostro negotio perspicatioris oculi circumspecta attentione tenemur, in nostro divi Bernardi apud Parisios collegio bonarum litterarum Cisterciensium origini ac matri debetur. Propterea praesens generale Capitulum priorum patrum nostrorum per universum orbem christianum longe lateque dispersorum, similiter Summorum Pontificum in fundando ac constituendo praedicto collegio studium, liberalitatem ac devotionem volens aperire, imo, si fieri potest, maioribus onerare et stabilire incrementis, etiam absentium et externorum monasteriorum, quae regni huius limitibus non continentur, iuribus, libertatibus et commodis in dicti collegii terminis concludere, proinde vult, praecipit et ordinat ut, quamcitius fieri poterit, cellae, cubicula, horti, ceteraque unicuique monasterio antiquitus destinata et addicta, ad priorem veteremque formam tum in describendis singularum cubiculorum titulis, tum reparandis eorumdem et hortorum communium muris, restituantur, et studentium usibus applicentur. 15.  Cum, teste apostolo, Dominus Iesus dederit se pro nobis ut nos ab omni iniquitate redimeret, et sibi populum acceptabilem sectatorem bonorum operum redderet, quibus iam oculis hoc maligno praesertim tempore circa nostrum S. Bernardi apud Parisios collegium attendendum sit, est satis perspicuum, ex eo enim tamquam oriente, imo nostra meridie, lapides sanctorum morum omniumque bonarum litterarum pretiosi prodierunt hactenus, et ita splendoris sui nitorem effuderunt, ut emergentibus novo tempore novis periculis contrariis et cautioribus remediis atque antidotis praecavendum sit. Quare praesens generale Capitulum effrenem multorum dicti collegii studentium licentiam volens comprimere, et ad diffinita iam a patribus multisque annis statuta reducere, quae temporum malitia contemptis praesidentibus et superioribus memoria exciderunt, desiderans, similiter in his, quae sunt nostrae catholicae fidei praecipuam oculorum aciem dirigere provisori dicti collegii iniungit et praecipit, quatinus neminem haeresis suspectum in eo habitare permittat, imo ipsum cum litteris suspicionis testibus ad proprium monasterium remittat, inhibita conformiter ceteris (sine provisoris licentia) praedicatione, districtissime etiam probihet [prohibet], ne in posterum quisquam collegii incola et domesticus extraneos in hospitium sui cubiculi admittat, sitque consortio atque famulitio praedictis statutis praescripto quilibet contentus, externis saecularibus cessantibus in futurum ; in eodem collegio omnibus ludis prohibitis, illic non pernoctet, verum etiam magister regens stabiliter resideat, et si illi ad necessitatem tantum duorum mensium in anno absentia permittitur. Curabit tamen idem provisor ne ipse regens ea licentia abutatur, quin potius scolasticos uterque ad bona studia, disputationum, ecclesiae ac aulae communis frequentationem pro rerum, locorum, dierumque ratione, suaque auctoritate provocet, excitet et compellat, in plenaria, etc. 16.  Ne in posterum religiosi Ordinis, qui vicaria abbatum aut quorumcumque commendatariorum in monasteriis nostris potestate funguntur, aut priorum aut seniorum suorum loca, legitimorum honorum primatum invadere moliantur, sed suis contenti commissa sibi iuridice negotia exerceant, praesens generale Capitulum omnibus et singulis regularibus Ordinis personis districtissime prohibet, ne quiquam praedictorum sui vicariatus praetextu aut arrogantia alias praeter assuetas et commissas in Ordine sedes invadere praesumat. ANTIQUA DIFFINITIO RENOVATA 17.  Perversorum detestanda temeritas … *etc. ut. in anno* 1406, *n°* 52. 18.  Quoniam ex mutua hominum inter se conversatione bonorum malorumque exurgant semina et alantur, praesens generale Capitulum advertens quanto animarum dispendio in utriusque sexus nostri Ordinis monasteriis multi hactenus sunt versati, omnibus et singulis abbatibus, abbatissis, monachis et monialibus eiusdem Ordinis districtissime prohibet, ne in posterum ullas personas de fide praesertim aut perversis moribus suspectas in praedictis monasteriis versari permittant, quin potius talibus expulsis in sincera votorum suorum observantia et regularis vitae sanctimonia perseverent, in plenaria, etc. 19.  Datur potestas fratri Nicolao Boucherat Ordinis sindico substituendi alium sindicum ad lites. [DIFFINITIONES] SPECIALES 20.  Eos Ordo benigno favore alacriter prosequitur, quorum opera et studio Dominici cultus ratio, in quo monasticae professionis observantia consistit religiosa, iuvatur. Quapropter praesens generale Capitulum de fratris Mathiae Metzingerii, monasterii de Villerio, in Metensi dioecesi, exprese [expresse] professi, simulque ad abbatiam de Werneri villario, in Metensi dioecesi, promoti, moribus, doctrina, probitate et zelo sufficienter informatum, et propter hoc agnoscens quantum in restauranda atque tuenda ipsius abbatiae de Werneri villario integritate (etiam exclusus ab ea) desudavit ; eumdem praedicti monasterii de Villerio, in quo professus est, domesticum declarat, vultque omnibus et singulis iuribus, privilegiis, gratiis et necessariis alimentis, etiam officium cellerarii spectantibus (donec pacificus Werneri villerii abbas fuerit, et in eo legitime residere potuerit) gaudere, iuvari et uti, idque sicut ceteri religiosi et confratres eius de Villerio gaudent, iuvantur et utuntur. Exhortans et rogans abbatem de Villerio praedicto Mathiae se favorabilem adeo patrem et fratrem velle praestare, ut concessa illi grangia de Berchem, in ea (sine aliquo iurium monasterii praeiudicio et praevia protestatione) cum his quos impensis abbatiae de Werneri villerio, aut alius, sustentare potuerit, divinum, quod in eo reddi deberet, officium persolvere possit et valeat, in plenaria, etc. 21.  Quam frugifere quamque necessario sit perfectis statibus, imo ipsi praecipue Ecclesiae, et in eius navi navigantibus litterae, ex quibus intellectus humanus ad altiora quoque provehitur et ascendit, testes fuere et adhuc sunt, quicumque coelestia terrestriaque hactenus sunt amplexi, qua excitati ratione a tot saeculis gentiles christianique homines in adeo celeberrimis civitatibus gymnasia studiorumque secessus quietos erexerunt. Imo patres nostri Cistercienses insignia ita magnis laboribus atque sumptibus promoverunt, dotaverunt et contruxerunt [construxerunt] collegia, de quibus tamquam ex equo Troiano heroes nostri Ordinis prodierunt, ut insensati pene et sui obliti videre mereantur, qui tantas in utroque homine utilitates … et bona insignia putrido situ torpescere permittunt. Quapropter generale Capitulum intellecta collegii Tolosani desolatione, in quo omnes eius redditus atque aedificia ita privatis aliquorum usibus applicantur, ut neque nostri Ordinis personis ad sua promovenda studia pateant, neque priorum patrum nostrorum et benefactorum intentioni satisfiat, praecipit, iniungit et ordinat, quatinus in posterum aedificia et redditus dicti Tolosani collegii communi usui et utilitati scolasticorum illic degentium applicentur et approprientur. Sit illic provisor continuus, et abbates illius provinciae multos in nostro Parisiensi collegio scolasticos habentes, ad praenominatum Tolosanum suos mittere cogantur et compellantur, in plenaria, etc. 22.  Audita querimonia fratris Claudii Martin, prioris monasterii de Marcilliaco, in Aeduensi dioecesi, et ad relationem domini abbatis de Claravalle, s. th. pr., super mobilium usui dicti Martin permissorum spoliatione per modernum Marciliaci abbatem facta, eiusdemque Martin violenta a praedicto monasterio emissione, praesens generale Capitulum praedicto abbati de Marciliaco praecipit et iniungit, quatinus dictum Martin ad pristini status et officii conditionem recipiat, illique ablata mobilia, quae communi fratrum et conventus utilitati potius quam peculiari abbatis nondum Ordinem professi commodo, cum opus fuerit, applicari poterunt, restituat, data per praesentes domino abbati de Claravalle commisisone [commissione] et potestate, ut si aliquid in praesentis ordinationis, et ad eorum quae ex ea dependent, executione et observantia controversum fuerit, iudicet et terminet, in plenaria, etc. 23.  Fratrem Guillelmum Ozillia in monasterio de Bonavalle, in Ruthenensi dioecesi, infami emenda et turpi eiectione, ratione certae eius offensae punitum, mobilibusque eius usui permissis, ut asserit, spoliatum, praesens generale Capitulum satis et sufficienter punitum declarat, et ab emendae illi inflictae, si quam contraxit infamiam, absolvit et relevat adiuvando, ut mutuae quietis et pacis occasione ad tale monasterium honeste transmittetur, ubi habita simili alimonia et subventione, qualem in eo residens cum fratribus suis acciperet, expensis proprii monasterii uno anno sustentetur, quo anno restitutis prius praedictis mobilibus et cubiculo, compensatis quae accipit in Bonavalle, solita Ordinis et loci conditione, permaneat et requiescat, in plenaria, etc. 24.  Si meretur celebre nostrum apud Parisios S. Bernardi collegium, ut ab universis Ordinis personis, quibus fieri potest adiuvetur, longe dignius est, ut in his quae aequi bonique sunt, recte illi censura iudicii a superioribus suis exhibeatur. Eapropter praesens generale Capitulum auditis fratrum Nicolai Cotton, s. th. pr., de Signiaco, et Claudii Bossu de Maceriis, praedicti collegii S. Bernardi bursariorum, querimoniis, quibus nonnullos commissae ei bursae debitores ad iustae persolutionis rationem compelli requirunt, ne ipsi alieno gravati publici obsequii causa particulari damno premantur, fratribus Arnaldo Demarsies de Bonofonte in Lingua occitana et Vasconia, Natali Cossart in Francia, Petro Sereno in Burgundia, Desiderio Tribouillet de Insula in Lotharingia, s. th. pr., necnon coadiutori de Clarofonte in comitatu Burgundiae, priori de Bonoportu in Normannia, priori de Belloprato in Picardia, et eorum cuilibet committit et plenariam dat potestatem, quatinus omnes ac quoscumque praedictis bursariis occasione praenominata communis bursae scolasticae debito astrictos compererint, per omnes iuris et iustitiae vias singuli in singulis suis provinciis auditis legitime partibus ad persolvenda debita obligent et compellant. Ubi autem in posterum ab abbatibus regularibus vel commendatariis aut conventibus distinctum rei suae familiaris concordatum habentibus, sive parentibus suis aliquis scolasticus ad praenominatum collegium transmittetur a quocumque eorum illo missus fuerit, ad persolvendum bursario necessaria scolastico statim obligatur, in plenaria, etc. 25.  Piae supplicationi venerabilis Patris Masura, Sancti Martini de Brosses parochialis ecclesiae B. M. de Solatio rectoris ac monasterii de Bonavalle, in Ruthenensi dioecesi, familiaris et donati, petentis institutionem cuiusdam capellae quam in praedicto monasterio ad pietatem et Dei cultum fundare desiderat et intendit, gratum haberi lubenter annuens praesens generale Capitulum eamdem capellaniam ita fieri, fundari et componi concedit et vult, ut tantum cum religiosorum ipsius monasterii sacerdoti ab abbate conferatur, praevia tamen praesentatione ipsius quoad vixerit, et post eius obitum proximorum personae familiae praenominati fundatoris, quae nulli alteri quam dicti monasterii abbati canonica poterit offerri et praesentari, in plenaria, etc. 26.  Conventui et religiosis monasterii de Savigniaco, in Abrincensi dioecesi, pastoralis curae capacibus, necnon aliis similibus in praedicti monasterii filiatione contentis et ab eo dependentibus praesens generale Capitulum indulget, permittit et concedit, quatinus beneficia et parochiales ecclesias praesentationi et collationi monasteriorum suorum subditas tenere, regere et administrare, modo de ipsis alias eis canonice provisum fuerit, possint et valeant, in plenaria, etc. 27.  Intellecta fratris Stephani Lambert, monasterii de Alneto Baiocensis dioecesis, adversus Ordinis iura, privilegia, libertates et prohibitiones illi factas, temeraria praesumptione, qua nomine vicariatus, quem a praedicti monasterii commendatario sibi arrogavit contra fratres et consortes suos, abusus est, et in patrum suorum auctoritatem conspiravit, praesens generale Capitulum desiderans superborum temeritatem coercere, et humilium patientiam in quiete et pace continere, abbati de Thoriniaco committit, dat potestatem, iniungit et praecipit, quatinus habita et recepta praedicti commissione, quantocius poterit, ad praedictum monasterium de Alneto se conferat, et diligenti informatione facta, secundum quod iuris et aequi esse compererit, praenominatum fratrem Stephanum vicarium deponat et puniat, ceterisque religiosis monasterii illius prohibeat, ne amplius praedictis commendatario aut quibusvis ipsius vicariis ullam exhibeant obedientiam, imo ad prioris ab Ordine instituti consilium et praeceptum iuxta regularis nostrae observantiae et Ordinis instituta dirigantur, in plenaria, etc. 28.  Quoniam autem praeter plurima viarum discrimina et labores etiam non sine magno sumptuum onere fratres Guillelmus Bernard Savigniaci, et Richardus Patrice de Alneto professores, ad hoc generale Capitulum, ut praesens testimonium apud se Ordinis negotiorum certiores redderent, convenerunt ; propterea eidem abbati de Thorigniaco iniungitur ut debitis rationabilibus, et quibus poterit legitimis viis, regimini monasteriorum suorum praesidentes ad dandam unicuique eorum viginti librarum summam, ratione et compensatione impensarum per eos factarum, cogat et compellat, in plenaria, etc. 29.  Domino abbati de Morimundo, s. th. pr. praesens generale Capitulum committit, quatinus audita abbatis de Insula, in dioecesi Tullensi, et fratris Christophori Perat, eiusdem monasterii professi, controversia, super ipsius ad proprium monasterium receptione, iudicet et diffiniat, atque dictum abbatem de Insula ad debitae excusationis satisfactionem, quod Rmo D. abbati Cisterciensi in praedicti fratris Christophori non paruerit, cogat et compellat, in plenaria, etc. 30.  Donationem per fratrem Iohannem Lambert Iohanni Saussoy suo nepoti factam, prout contextu eius in litteris quibus hae annectuntur, praesens generale Capitulum Rdo patri domino Nicolao Guérin, s. th. pr., videndam et discutiendam remittit, in plenaria, etc. COMMISSIONES 31.  Nos, frater Ludovicus, *etc.* et est talis : Secedentibus quotidie per universum orbem christianum a necessario ratoque fidei tramite singulis, quae sit habenda regularis professionis ratio quantum sedulo curanda sit studio, ab his quorum peculiari sollicitudini commissa est, quosve distincta procul locorum interstitia ab omnibus suis separant, in aperto est. Eapropter praesens generale Capitulum de illustrissimi, piissimique principis ac domini, domini ducis Sabaudiae fideli in ecclesiam catholicam reverentia ac sincera erga inferiores dictae Ecclesiae partes devotione certum factum, deque zelo, morum litterarum excellentia, prudentia, discretione et experientia domini abbatis de Claravalle, s. th. pr., confidens ipsi committit et plenariam dat potestatem et auctoritatem visitandi et reformandi omnia et singula dicti Ordinis monasteria, quae in ducatu et ditione excellentissimi principis ac domini, domini ducis Sabaudiae continentur, ibidemque puniendi, emendandi, instituendi et destituendi, in capite et in membris, … *etc. ut in forma delegationis amplissima*. Praesentibus usque in proximum sequens Capitulum in suo vigore duraturis, in plenaria, etc. Datum in diffinitorio, etc. 32.  Eadem pro domino abbate de Morimundo, in Lingonensi dioecesi, s. th. pr. 33.  Eadem pro supradictis dominis abbatibus de Claravalle et de Morimundo, s. th. pr., adiuncto alteri eorum abbate de Charitate, in Bisuntinensi dioecesi. 34.  Nos, frater Ludovicus, *etc.*… et est talis : Ne aberrantibus pene universis infelici hoc saeculo a veritate, is qui oves suas de manu pastorum requiret, et visitabit illas, sicut pastor gregem suum in die quando in medio ovium dissipatarum suarum fuerit, nostrarum atque nobis commissarum sanguinem severo, ut est pollicitus et praedixit, examine de manibus nostris exigat et ulciscatur, quin potius nos ovilis nostri et salutis proximorum solliciti nostram simul et operemur et statuamus, praesens generale Capitulum de zelo, morum, litterarumque excellentia, capacitate, auctoritate, prudentia et discretione ac experientia domini abbatis de Claravalle, s. th. pr., confidens, ipsi committit ac plenariam dat potestatem et auctoritatem visitandi et reformandi omnia et singula dicti Ordinis monasteria regni huius Franciae limitibus et finibus inclusa, et destituendi in capite et in membris, in spiritualibus … *etc. ut supra*. Praesentibus usque ad proximum sequens Capitulum in suo vigore duraturis, in plenaria, *etc.* Datum, *etc.* 35.  Eadem pro domino abbate de Morimundo, s. th. pr. 36.  Eadem pro abbate de Septem fontibus in eadem dioecesi. 37.  Ne destitutae vigili ac sollicito nostrae oves pastore relictis pascuis suis maligno hoc tempore voracum luporum subiaceant periculis, imo potius caulis suis contentae, a quibus oportet et decet pascantur et alantur, praesens generale Capitulum de monasterio de Bellomonte in dioecesi Lingonensi, sancta in Domino observantia, quae verum est christianae religionis et professionis regularis pabulum, debitae sollicitudini volens praestare officium, abbati de Roseriis, de cuius zelo, morum, litterarum excellentia, prudentia, discretione et experientia confidit, committit ac plenariam dat potestatem et auctoritatem visitandi … etc. in praedicto monasterio de Bellomonte, in plenaria, etc. CONTUMACES 38.  Priorem monasterii de Longovado, in Lingonensi dioecesi, ad praesens generale Capitulum legitime citatum neque comparentem, neque debite excusatum, praesens generale Capitulum contumacem declarat, in plenaria, etc. CONTRACTUUM SEU TRACTATUUM CONFIRMATIONES 39.  Contractum inter Rmum abbatem et conventum Cistercii, et Iohannem Martin, incolam et habitatorem de Longecour, initum et passatum, prout in litteris super eo confectis, quibus praesentes annectuntur, plenius continetur, visis informationibus legitime factis, praesens generale Capitulum ratificat, approbat et confirmat, in plenaria, *etc.* 40.  Abbatibus de Fristorf et Ponte frigido ac eorum cuilibet praesens generale Capitulum committit, quatinus super contractu cuiusdam domus et admodiationibus per abbatem et conventum de Villario factis de commodo vel incommodo inquirant, et proximo generali Capitulo referant, in plenaria, etc. 41.  Contractum inter Rmum abbatem Cistercii et eius conventum, et Stephanum Benigne dictum Perruchet, civem Divionensem, super quibusdam terris in emphiteosim illi concessis, prout in litteris … *etc. ut supra n°* 39. 42.  Abbatibus de Roseriis et de Clarofonte ac eorum cuilibet praesens generale Capitulum committit, ut visis litteris quibus praesentes annectuntur, inquirant et diligenter et an legitime aut non pecuniae in eis contentae fuerint distributae ac compensatae, utque factae inquisitionis suae et praedictae distributionis debitae aequitatem sigillorum suorum appositione testantur. 43.  Abbatibus de Bullione et de Monte Sanctae Mariae, et eorum cuilibet, praesens generale Capitulum committit, quatinus de contractu inter abbatem et conventum monasterii de Balerna, in Bisuntinensi dioecesi, ex una, et Simonem Colon ex altera partibus, inito et passato prout in litteris … *etc.* inquirant, et proximo generali Capitulo referant, in plenaria, etc. REHABILITATIONES 44.  Ad instantiam domini de Claravalle, s. th. pr., loco et nomine abbatis de Grandi prato, supplicantis pro fratribus … (*locus vacuus*) sui monasterii professis, qui suadente diabolo promissum paupertatis votum inveterata et diuturna proprietate corruperunt, et legitimorum actuum usurpatione seipsos contaminaverunt, deinde ad cor redeuntes puniti et correcti emendatioris vitae servaverunt propositum, praesens generale Capitulum de sancta eorum conversione et devote in Domino perseverantia confidens, ipsos rehabilitat ad omnes gradus, officia, etiam abbatiali dignitate inclusa, in plenaria, etc. 45.  Ad supplicationem fratris Mathiae Metzingeri monasterii de Villerio, in Metensi dioecesi, expresse professi, qui cum non posset in hoc monasterio propter bellorum tumultum et dicti monasterii tenuitatem humanarum sacrarumque litterarum eruditionem, quas summo desiderio amplectabatur, assequi, illicentiatus ad studium Daventriensem pariter Coloniae profectus est, et illic sex annorum spatio permansit et est moratus, praesens generale Capitulum de eius poenitentia et emendatioris vitae *etc. ut supra.* 46.  Ad supplices preces et profusas lacrimas sororis Iohannae Leparuver, monasterii monialium a Loco Dei, in Aeduensi dioecesi, expresse professae, quae suadente diabolo contagio carnis, secuto inde puerperio, corpus suum polluit et contaminavit, atque promissae castitatis votum dirupit, deinde ad cor rediens punita et correcta emendatioris vitae propositum servavit, *etc. ut supra*. LITTERAE MISSIVAE 47.  Summo Pontifici. — Post devota pedum oscula, Sanctissime Pater, venit ad nos aegre anxios et tristes ex deplorato Scotiae regno deplorandus et aegre miserandus ac miser monasterii de Melros, in Sancti Andreae archiepiscopatu constituti abbas, illustrissimae Scotorum reginae et insignium illius provinciae personarum litteris commendatus, communis nostrae desolationis testimoniis onustus et multa lacrimarum profusione madens. Sed quid, Pater Sanctissime, nos paribus pene procellis agitatis, et in eodem sale fluctuantibus, illi praestare possumus, satis agnoscimus, neque aliam expectamus anchoram praeter eam quae vestrae potentiae manu movetur et asseritur, cuius viribus omnes adiuti, ipseque potissimum confrater noster propria sua extorris et proprio monasterio exclusus, et quasi omni humana ope destitutus simul in divinum vestraeque sanctitatis obsequium resurgemus, cuius pedibus nos omniumque nostra iam addita si quid amplius possimus supplici devotione humi admittimus. Cistercii, ex vestro Cisterciensi diffinitorio, 21 mensis aprilis anno Domini 1562. — Vestri ad pedum oscula supplices frater Ludovicus abbas Cistercii ceterique Diffinitores Capituli generalis. 48.  Imperatori. — Celsitudinis tuae culmen, Caesar invictissime, tuaque pietas toto ubique orbe celebri adeo nomine honorantur, ut qui afflictionibus suis et miseriis respirare desiderant, etiam si modice proculque ad Maiestatis tuae pedes non se modo prosternaverint, verum ipsarum vestigia fuerint venerati, sic requiem acquisitos esse confidunt, quorum ore ad nos sparsim lateque diffuso, ac cunctis in te Deum reverentibus, quem tanta charitate colis, eiusque ministros insigni favore foves et protegis sub Maiestatis tuae umbra ; nos nostrorum nostraque nullibi non tuta esse magna spe amplectimur, ubi in mansuetudine Caesarea divinam imaginem veneramur, neque remotis terrarum spatiis semoti et tenuitatis nostrae inopia vix noti ad terram coram Maiestate tua procumbere praesumpsisse putamus, si quae divinum cultum atque honorem experimus, illis oculis prospicienda offerimus, quibus nihil gratius esse intelleximus. Eo instinctu spirituque, Caesar gloriosissime, ante Celsitudinis tuae culmen deflectimus ut monasterii de Wernerivillerio nostri Cisterciensis Ordinis, in Metensi dioecesi, tuaque latissima atque imperiali ditione constituti miserescens, statum eius omni temporali seu patrimonio exutum, imo etiam regulari ac ecclesiastica conditione prorsus destitutum, christianissimae tuae mansuetudinis oculis intueri digneris, et apud eos illius tuae tutissimae protectionis dextera conservare, quorum oppressione divini cultus observantiam et piorum fundatorum voluntatem intellexeris annullari, in quo, Caesar augustissime, precabimur assidue, quamdiu superstites erimus, perpetuam tibi ab Altissimo mercedem, quam Maiestatis et excellentiae tuae custodem, votis quibus possumus exoramus. — In diffinitorio nostro Cisterciensi, 27 mensis aprilis anno Domini 1562. — Tuae augustissimae Maiestati et invictissimae potestati supplices oratores fr. Ludovicus Cisterciensis, ceterique Diffinitores Capituli generalis Cisterciensi. 49.  Reverendissimo in Christo patri ac illustrissimo domino, domino Cameracensi episcopo, Sanctissimae Sedis apostolicae cardinali dignissimo, Cisterciensis Ordinis benefactori praecipuo, generale eiusdem Ordinis Capitulum apud Cistercium congregatum, supplices preces et perhumile obsequium. Acceptis tot a Rma Paternitate vestra beneficiis, quibus illa non communem modo Ordinis nostri statum, sed pene singula illius monasteria et peculiares personas speciali quodam favore atque patrocinio a multis annis protexisse refertur ; videremur iusteque argueremur ingrati esse animi si alias praeter ad Deum preces rependere vicem tenuitatis nostrae infirmitatis et magnitudinis vestrae Excellentiae non valentes, eam saltem non referremus gratiam, quam recens domini abbatis de Claravalle multorumque aliorum relato nobis attulit, cumque pro suis benefactoribus praecipuis unusquisque apud Altissimum effundere potest, quod quia tanto est Deo acceptius, quanto a pluribus sincere devotione praesentatur. Ea ratione convenientibus nobis in unum ex veteri patrum nostrorum instituto aequum duximus Rmae atque insigni Paternitati vestrae humillimas et quas possumus ex animo scribere debitae gratitudinis litteras, erectis pro ea in coelum manibus, commendantes vestrae pietati eximiae solemne illud de Loco Sancti Bernardi nostri Ordinis monasterium, ne quod tantopere a multisque annis unitatis nostrae charissimum validissimumque membrum fuit, ab ea separetur, neque ceteris magnatibus et provinciis (maligno praesertim hoc tempore) et posterioribus saeculis id disgregandi oculis nostris praebeat exemplum, quod absit, in catholici a Deo regis et fidelissimi principis ditione tentari fierique, imo extorqueri veremur et pertimescimus, eam, Rme protector, si a pietatis vestrae patrocinio requiem Cisterciensis Ordo perceperit, toties obligatorii affectu in vestro obsequio vestraeque prosperitatis desiderio et ad Deum oratione permanebit, quam ipse tutissimus rerum omnium custos sospitem felicemque semper custodiat. — Ex diffinitorio nostro Cisterciensi, die 20 mensis aprilis anno Domini 1562. — Tuae Rmae Paternitatis humiles et supplices oratores fr. Ludovicus abbas Cisterciensis ceterique Diffinitores Capituli generalis Cisterciensis. 50.  Aliae plures litterae ad multos principes et magnates in commendationem universam et particularem Ordinis. — Ad ducem Sabaudiae. — Ad comitem de Nassau. — Ad Rmum cardinalem de Bourbon. — Ad primum Praesidem Parisiensem. — Ad primum Praesidem Tolosanum. — Ad dominum Cancellarium Sabaudiae. 51.  Tres illustre et très excellent seigneur. Étant assemblez selon notre ancienne institution en ce lieu de Cîteaux pour l’entretenement de l’honneur de Dieu, la conservation du salut des âmes à nous commises, et tel exemple que nous pouvons donner à nos prochains mêmes, Monseigneur, en ce misérable tems, auquel les modernes sectaires et perdus hérétiques conspirent si impudemment contre l’état de l’Église catholique, nous n’avons pensé mieux faire à notre devoir, que de tant plus efforts des malins sont violens, tant plus nous efforcer pour notre regard au contraire ; et afin de ce faire prier choisir et commettre les principaux de nos pères d’entreprendre la visitation des pays et lieux chrétiens, où ils pourront avoir acte des seigneurs et potentats de s’acquitter à leur possible, entre lesquels, Monseigneur, ayant été avertis du zèle, dévotion, désir et assentement de votre illustrissime et très excellent Clémence, avons pris confiance et sureté, lesquels prosternons aux pieds de votre sublimité de requérir notre très reverend père abbé de Cîteaux, nos bons seigneurs abbés de Clervaux et de Morimond, docteurs en sainte théologie, et avec eux l’abbé de la Charité, d’employer leurs labeurs à visiter entre autres seigneuries, provinces et pays les votres amplissimes, restituer et remettre toute sainte, chrétienne et régulière conversation telle que ne doutants [doutant] être à votre devote et sincère affection très agréable, à qui, très illustre et très excellent Seigneur, offrons et présentons tout ce que nous pouvons jamais impetrer envers Dieu nos supplices et meilleures prières. * * * 52.  Quoniam propter agendorum multiplicitatem … *etc. ut in anno* 1517, *n°* 72. 