Pia et exhortatoria totius operis conclusio Eva venerabiles et egregii patres / amantissimique ac devotissimi fratres / sacre huius religionis alumni et cultores spiritus vestros nedum per capreas / hinnulosque cervorum sed certe per viscera misericordie Dei nostri / per vulnera preciosissimumque sanguinem Domini nostri Jesu Christi / ac per illam eterne beatitudinis portionem quam sub gloriosissimo regine celi mantello finaliter expectatis adiuramus / obtestamur / interpellamus / hortamur et rogamus ut ferventi caritate consideratis presentis voluminis tenoribus / nobilissima sancte religionis vestre exordia atque fundamenta attentius animo revolventes / vos deinceps iugiter totos saltem in duobus sine fictione paratos / efficaces / et benivolos exhibeatis / Primum ut in omni vita et conversatione tanquam veri sanctorum filii et successores / ad petram unde excisi estis / iuxta Esaie commonitionem attendentes / exemplo eorum qui vos in sancta vocatione ista tam gloriose precesserunt / sacri ordinis vestri puritatem coram Deo et hominibus observare studeatis Secundum ut amplissimo premissorum vigore privilegiorum in religiose dilectionis uniformitate et concordia / vos et vobis commissa seu credita quecunque bona murum defensionis pro domo Dei / religioneque speciali sue intemerate genitricis constanti virtute opponatis. Est enim omnium religionum prima in ipsius virginis matris honorem dedicata / in qua sub suavi sancte reformationis iugo et observantia / non solum sancti quorum nonnullos annumerare curavimus. Verumetiam innumerabiles ex omni statu mundi iter regni celestis vobis ostenderunt. Nam crebro multi pontifices in utroque statu reverendi / tante devotionis odore attracti / infulis depositis / simplicem cum Dei famulis monachatum ducere gaudebant. Innumerabiles decani / abbates / archidiaconi / cantores / ceterique ecclesie / necnon aliorum ordinum prelati / mente humili / pauperes Christi / patres vestros imitari studebant / sua etiam quandoque loca sacro ordini supponentes. Regum quoque ac principum filii et nepotes / nonnunquam ipsi principes / reiecta glorie mundialis pompa / ad ordinis vestri humilem paupertatem confluebant / quorum nonnulli monachorum cucullam / alii conversorum barbam / ceteri fratrum laicorum statum eligebant / Novum profecto et grande spiritualis milicie spectaculum / inclitum nuper videre militem in seculo gloriosum deliciis affluentem / iam gustato spirituali patrum vestrorum pane / ad Christum conversum cum hilaritate spiritus claustrum scopantem / coquine officiis prompte servientem / bubulci / ovispilionis et aurige servitio hilariter incumbentem / pane ordeaceo / faba / lente / oleo et aqua suaviter reficientem / aliasque religionis austeritates prenimio regine celi amore claro pectore dulciter in huius religionis simplicitate ferentem. Non solum autem premissos sacra suscipit religio / verumetiam innumerabiles doctores / philosophos / rhetores / medicos / dialecticos / iurisconsultos / ac theologos Christo cum humilitate servire edocuit / quorum nomina scripta / opera preclara / enarrare si volumus / non minus quam stellas celi numerare temptaremus. Sublimium quoque exemplo personarum alii inferioris gradus ad ordinis vestri gremium confluebant nobiles / burgenses / practici / mercatores / artifices laboratores et in plebe honorati divites / qui temporalibus dispositis opibus se et quandoque cum ingenti massa auri monasteriis donabant. Ex quibus taliumque laboribus sumptuosa ceteris profecto clariora regine celi in hoc ordine constructa sunt edificia. Cuius meriti religiose ac Christo devote matrone participes fieri cupientes manus largas apponebant. Sic brevi tempore ex quolibet orbis statu domina mundi innumeros speciales famulos famulasque sub hoc habitu celesti acquisivit. Quid ergo iam nos faciemus aut coram summo Deo dicemus / si quod absit / tot qui nos precesserunt / qui viam paradisi in mundo nobis ostenderunt qui loca religioni aptissima nobis paraverunt / libros / cartas / ornamenta / domos possessiones / amicos / provisiones / et queque ad sancte conversionis observantiam necessaria magnifice reliquerunt / desides aut delicati milites seu in disciplinati successores sequi nolumus / aut certe contennaverimus hec profecto sacra religio / que potior ad sancte regule beati Benedicti observantiam reformatio dicitur prout sanctissimi Bernardi aliorumque patrum scripta tradunt peculiaris est in terris familia gloriosissime matris domini cuius vivendi formam sibi devotis famulis primis patribus nostris inspirasse certum est. Nam ultra spirituales revelationes intimasque consolationes sepius fulgidissimo celi civium stipata comitatu eos visitabat / etiam visibiliter consolabatur / edocebat / adiuvabat / dirigebat. Ob hoc et ipsa sacri huius ordinis patrona / domina / protectrix / et advocata nominatur / sicut ordo ipse primus est omnium ordinum in eius honorem dedicatus / cuius habitum tam monachorum quam sanctimonialium tradidisse fertur / cum tante dignitatis auctoritate / merito et virtute / ut diabolus nullam habeat potestatem in aliquem qui eo indutus moritur / saltem donec de ipso iudex vivorum et mortuorum dederit sententiam. Denique huius sancte vocationis tolerantia pro omnibus peccatis precedentibus sufficiens creditur penitentia / quinimo si per possibile demon aut etiam Judas humiliter et integraliter sacri ordinis observantias custodirent / de eorum salute finali nequaquam desperandum videretur / unde et iuxta Christi revelationem / infallibileque promissum perseverantes in isto ordine sub religiosa humilitate et obedientia infallibiliter salvabuntur / has veritates similesque conclusiones apertis litteris docent sanctorum monimenta / et inter cetera clarissimus liber qui exordium Cistercii inscribitur / quarum participes in hoc seculo et in alio religiosam hanc familiam per universa mundi climata constituta participem faciat piissimus dominus Jesus sue dulcissime matris precibus. Amen. Carmen rithmicum in laudem Cistercii Gaude felix mater Cistercium. firmamenti spera stelligera. Paradisus lignorum omnium : quem divina plantavit dextera. Fons erumpens in quadrifluvium : quo virtutum rigantur olera. Te fundavit virgo perpetua : trinitatis sacrum triclinium. Arca Noe contra dilvuium : salvandorum altior camera. Tu columba deferens folium : olivarum pacis signifera. Scala Jacob visa per somnium : penitentes mittis ad ethera. Caritatis dispergens munera : saccus ciphi. Joseph peculium. Rubus ardens monstrans prodigium : castitatis vires per opera. Virga ducis dans mare previum : vita forti transcendens aspera Tu columna ductrix fidelium : per desertum ad montis supera. Testamenta dans arca federa : elevatus clipeus fortium. Vellus rore complutum nubium pietatis exprimis ubera. Fons maxille dans refrigerium : lectionis frequentis littera Funda David per Jeiunium : hostem frangens in carne tenera. Sic cisterna Bethleem viscera reficiens pie precantium. Virgo fovens regale sericum languidorum relevans onera. Tu regine Saba convivium : contemplando subintras propera. Thronus regis tu sanctuarium : tu altare expians scelera. Currus ignis quem fert in aera : metus et spes dolor et gaudium. Cedrus montis hysopus vallium summa tenens : moderans infera. Aquas scindens Helye pallium : mala spernis eligens prospera. Helysei gratum tugurium : in quo fessus refovet latera. Tu vas novum salis quo misera : coruptio sanatur fontium. Fons qui crevit in magnum fluvium : tu es mater nostra sic libera. Tuus ordo Cisterciensium / est in orbe sol lux et sydera. Generale tuum collegium : per virtutum currens itinera. Gloriosa virgo christifera : ad salutis perducas bravium. Amen Opera et impensa reverendissimi in Christo patris et domini : domini Johannis abbatis Cistercii sacre theologie eximii professoris : ad omnium sui sacratissimi ordinis filiorum consolationem et profectum / hoc opus plurium summorum pontificum privilegiorum / quibus dictus sacer ordo Cisterciensis amplissime contra omnes iniurias et insultus : privilegiatus est et munitus : emendatissime et integerrime impressum Divione per magistrum Petrum Metlinger Alemannum. Anno Domini M.CCCC. nonagesimoprimo .IIII. nonas julias. Finit Feliciter. F. Conradus Leontorius Mulbrosi benivolo lectori Sal[utem]. Quisquis es accipies istum qui forte libellum. Ordinis eximii quisquis amator ades. Per lege : que fuerant ignotis condita chartis : Lectaque continuo pectore volue tuo. Hic tuus ordo sacer : precelso munere fulget. Hic tua libertas : religionis honos. Invenies quantos pro te ex hausere labores. Qui tibi sunt vera sedulitate patres. Si quis erit moveat qui forsan prelia : et atris Te premat insidiis : armaque iniqua feret. Excipe plumbatis celer hunc : et frangito bullis. Ne timeas : vinces : nam tibi iura favent. Aspice pontifices summos : regesque ducesque Qui penitus prestant libera colla tibi. Utere (quam longo tenuisti temporis usu) Libertate tua : subditus usque Deo. Et si iusta precor : monitusque attendere nostros Non dedigneris : que rogo pauca : tene. Sit tibi secretum : retinet quodcumque libellus Iste tuus : fugiat nec patiare procul. Et quoscunque homines : quos non Cistertius ordo Contegit : evites parve libelle precor. Nam tua si prodas alienis auribus : atque Lumina te videant lurida : nempe peris. Quare age sub tuto latebras hoc ordine querens Nobiscum semper delituisse velis. Sed tu qui legis hec. Merita qua laude Johannem Cistercii abbatem concelebrare potes : Ille etenim nulli sacra virtute secundus : Ordinis et dive religionis apex. Is tibi : sed proprio confingens ere libellum : Pontificum cartas innotuisse dedit. Hunc tu perpetuo charum venerare parentem : Et vivat memori semper in ore tuo. [signature]