Incipit epistola Gerardi comitis ad Nicholaum papam de ditione et tuitione apostolica. DOMINO beatissimo et sacratissimae sedis apostolico atque peculiari patri nobis NICHOLAO. Gerardus omnipotentis dei apud regalem clementiam comitis honore sublimatus una cum gratissima coniuge BERTA nomine. Publice notum esse uolumus tam beatitudini uestrae quam clero et omni populo sacrae Vrbis fidelem in domino nostro Iesu Christo, deuotissimam et promptissimam oblationem ex largitione facultatum nostrarum (latam enim possessionem rerum dedit nobis dominus) propter amorem ipsius et aeternum animae nostrae remedium, quia pariter atque unanimiter communi que uoto nobis domino inspirante complacuerit ut, exceptis illis quae posteritati generis ac prolis seruantur, de rebus nostris reliquis heredem ipsum deum beatissimos que eius apostolos Petrum et Paulum faceremus eos que apud ipsum perpetuos intercessores constitueremus. Et quoniam auxiliante ipso qui omnium bonarum uoluntatum largitor et inspirator est omnis sancti uoti, accessit huic nostrae deuotioni ut eisdem facultatum nostrarum rebus apto et conuenienti loco monasteria et habitacula seruorum dei construeremus atque illic quicquid ad sustentationem eorundem deo famulantium et religionis cultum necessarium existit pia ac sollerti prouidentia iuxta uires quas deus tribuit procuraremus et, ut defensionem et tuitionem ordinis et religionis suae perhennem haberent atque deuotionis nostrae fructus perpetuo maneret, sacratissimae ac reuerentissimae Vrbi et loco, ubi beatissimorum Petri et Pauli apostolorum aeterna memoria celebratur, decerneremus, subderemus atque dominationi sanctissimi pontificis Vrbis ipsius committeremus, ut uidelicet dispositionem siue statum ipsorum aecclesiastica pietate et firmitate idem beatus pontifex ordinaret, ita tamen ut nulli unquam ea beneficiario dono concederet nisi ipsis, quibus testamentaria largitione consulentes nos ipsi concedendum esse signauimus et inferius haec eadem scriptura signabit. Implentes igitur promptissimam nostram deuotionem et plenissimum in Christo desiderium, legitime ac testamentario donationis iure aecclesiam dei rerum nostrarum constituentes heredem statuimus atque fundauimus uenerabilem et sacrum oblationis nostrae locum in nomine domini nostri Iesu Christi et ueneratione beatissimorum apostolorum Petri et PAVLI, ut sit habitaculum dei seruorum sub regulari ordine et professione beati Benedicti degentium super amnem preterfluentis Sequane, in agro respiciente ad uillam quam ex antiquo Pultarias nominant, in pago Laticense in regno Burgundiae et in parrochia Lingonicae ciuitatis, ut ibi uenerabile orationis domicilium uotis ac supplicationibus fidelium frequentetur conuersatio que celestis omni desiderio et ardore intimo perquiratur et expetatur cuique et res nostras et facultates possessionum nostrarum, quae de parentum benignissima successione seu affectuosissima largitione prouenerunt uel benignissimus rex domnus et senior noster Karolus per preceptum nobis conferre dignatus est seu etiam quae dignatus est seu etiam quae digna comparatione in nostrum ius transfusa sunt, deo auxiliante et plene deuotionem nostram adimplente, legitime scilicet ac testamentario donationis iure transposuimus atque refudimus, hoc est agrum siue uillam in pago Laticense, ubi e uicino monasterium situm est, Pultarias, quicquid ibi ex parentum hereditate, quicquid precepti sui auctoritate pius rex ibi contulit nobis que prouenit, quicquid alio legitimo pacto ibi rebus nostris accessit cum uniuersis appendiciis suis et quae ubicumque sunt ad ipsam respicientia. In pago Senonico Sextam cum omnibus ad eam respicientibus et uniuersis appendiciis suis, Magniscam uillam similiter cum omnibus ad eam respicientibus appendiciis suis. Totum ergo, ut pretulimus, ex integro quicquid in supranominatis uillis acquisiuimus et acquirere potuimus, sacratissimo loco et monasterio seruis que dei ibi militaturis coadunauimus, unanimitati et utilitati eorum seruitura in perpetuum connexuimus, tantum nobis, dum manemus in uita carnis, usu fructuario reseruato, tuitionem potius atque defensionem loci ferendo. Item que alium aeque uenerabilem et sacrum locum sub honore eiusdem dei et domini nostri Iesu Christi et ueneratione genitricis ipsius beatissimae uirginis Mariae in loco uel agro qui dicitur Vizeliacus, in pago Aualense et regno Burgundiae, atque de rebus nostris communi uoto similiter ditauimus atque dotauimus ibi que contulimus uillas has. Ipsam in qua situm est sacrum et uenerabile monasterium Vizeliaci, quam commutauimus cum piissime memoriae Ludouico imperatore, quicquid idem clementissimus imperator ad eandem uillam respiciens sub precepti sui confirmatione muniendo nobis ad uicem condonauit, quaecumque respiciunt ad eandem uillam pertinentia predicto monasterio consignauimus. Villam denique Dorniciacum, uillam Cisternas, Villam Fontanas atque Molnitum uel quicquid in nominato pago Aualense uel Tornodorense acquisiuimus cum uniuersis appendiciis supradictarum uillarum, ubicumque uel in quocumque pago fuerit. Quicquid itaque prefatis locis, monasteriis aecclesiis ue contulimus, quicquid ibi nostra oblatione collatum est in rebus siue in seruiciis uel quibuscumque speciebus a nobis deo inspirante additum fuerit aut a quibuscumque fidelibus quolibet unquam tempore oblatum, absque ullis exterioribus obsequiis et obsequiorum exactionibus, solis eorum stipendiis et necessariis sumptibus, qui illic domino seruiunt, iugi nostrae auctoritatis firmitate et testamenti conscriptione permanere decreuimus, usu nobis fructuario tantum dum uiuimus reseruato, excepto quod pro benedictione annis singulis ad reuerentissimam sedem, cui ipsa monasteria subdimus, offerantur beato pontifici Vrbis ex utrisque monasteriis libre duae argenti et quae ultronea uoluntate caritatis atque humilitatis officio cotidiana beneficia docens exercenda. Nec quislibet temerarius seu ulla quaecunque persona inde aliud unquam affectare presumat aut inuadendo sacram donationem minuere aut propriario iure in usus suos illicite transferendo uendicare, sed quod respectu diuino a nobis perfectum est, metuens tremendum iudicium sinat inconuulsum durare. Haec itaque uenerabilia seruorum dei domicilia una cum deo ibi seruientibus siue seruituris uobis, beatissime pontifex, successoribus que uestris propter reuerentiam beatissimorum apostolorum, quorum locum et uices sortiti in Christi aecclesia tenetis, tota ante deum animi deuotione commendamus, subdimus et ad disponendum nostri desiderii uotum stabiliter per apostolatus uestri studium perpetuo committimus, ut ea paterna in omnibus et aecclesiastica pietate misericordissima que dispositione gubernare, tutari et defensare dignemini, ne cuiquam contra nostrum uotum beneficiario dato tradantur nisi his, qui testamentaria scriptura designantur, et piis successoribus uestris sub diuinae maiestatis obtestatione et futuri iudicii tremenda contemplatione, ubi ante tribunal Christi unusquisque nostrum absque dubio actus sui rationem reportabit, immobili firmitate et canonica paterna que auctoritate seruandum commendetis, toto conamine humilitatis prouoluti uestris sanctissimis uestigiis optinere mereamur, ut uidelicet de rebus nostris, quas domino plena deuotione optulimus, legitimo scilicet testamento perfecto, serui dei in prefatis monasteriis a nobis constructis uel sanctimonialium congregatio, de uestra benedictione semper pendens, iuxta deuotionem et desiderium nostrum licite disponant regulariter que sub suo iure per uos tutati et defensati uiuant, nemini quicquam preter caritatem debentes, nulli nisi principi apostolorum uicario que eius in seruitio obnoxii, sed post discessum nostrum (quamdiu enim uita superest, eos sub nostra cura cum uestra benedictione manere cupimus) tam illis quam omnibus quos illic diuina gratia uel aggregauit uel aggregatura est et presens et futura deo miserante quies et tranquillitas procuretur. Et siquando ex congregatione ipsa, quam in uenerabilibus locis deus esse uoluerit, abbas uel abbatissa ex hac luce migrauerint, congregationes ipse habeant concessam sibi potestatem cum interrogatione et sanctorum uirorum consilio alterum bonae uitae et boni testimonii uel alteram auxiliante domino ex suo consortio atque collegio et preficiendi prosequente beati pontificis, qui tunc temporis sedem apostolicam meruerit, probatione, qui uel quae secundum regularem ordinem beati Benedicti intus foris ue libere quae sunt iuris monasteriorum preuideant et alacriter gratiam infundente domino impleant. Quod uero nimis timemus, quia iniquitate habundante refrixit caritas multorum et auaricia late omnia occupauit, si post obitum nostrum quelibet persona aut diocesis ipsius episcopus, cui nec ordinatio aliqua nec dominatio loci conceditur, seu aliquis potentiorum uel alius aliquis congregationem seruorum dei uel ancillarum dei suasu maligno impulsu que cupido perturbare temptauerit aut regularem ordinem confundere seu abbatem uel abbatissam aliam, quem uel quam congregatio regulariter elegerit, mutare contenderit uel dominationes illicitas monasteriis uel rebus monasteriorum a nobis stabiliter ibi contraditis exercere presumpserit, obsecramus per deum uestram reuerentissimam paternitatem, ut opem quibusque modis beatitudo uestra ferre non differat piis que successoribus uestris sub diuinae maiestatis obtestatione et futuri iudicii tremenda contemplatione, immobili firmitate et paterna auctoritate sanctitas uestra seruandum commendet et ipsum qui temerare tam sacram deo donationem ausus est sicut sacrarum rerum fraudatorem et appetitorem a communione aecclesiastica uestra auctoritas suspendat et apostolica seueritas uel censura ilico damnet nec unquam, peruersissima sua inflammatus auaricia, aliquid de superscripta pia nostra uoluntate et religiosa propter deum deuotione, quam uobis coram domino et sanctis apostolis eius fidentissime commendauimus, possit euincendo permutare, sed continuo expertus canonicum et apostolicum dignissimum iudicium, ipsis apostolis uicem iniquitatis suae illi reddentibus, etiam multa trecentarum librarum auri, sicut in testamento insertum est, feriatur et damnetur. Insuper hoc uos, sanctissime+ pastor, successores que uestros, proni et animo toti consummissi per Christum dominum per que uirginem matrem ipsius et per beatos apostolos Petrum et Paulum omnes que qui suo sanguine totam dei aecclesiam illustrant, deprecamur, ut pio et feruenti studio semper habitatoribus monasteriorum uestrae paternitati et reuerentiae traditorum peculiari quadam paternitate suffragium feratis nec unquam illa quae sub uestra tuitione sub spe bona commisimus aut beneficiari aut procamiari patiamini. Sed et uos pie uotum nostrum integrum seruare et successoribus uestris, ut ipsi pari modo seruent, relinquere et mandare dignemini benedictionibus que piis fratres et sorores, quos uel quas sub fiducia uestra ponimus, munire et contra incursantes defendere et securos ad ocium et quietem fructuosam reddere dignem insistendo satagatis, recepturi mercedem ab illo qui sanctos suos eterna remuneratione coronat Iesu Christo domino nostro. Hanc autem epistolam uoluntatis siue testamentariam oblationem, plena a nobis pietate et deuotione confectam, ut omni tempore irrefragabilem optineat firmitatem etiam manus nostre et illustrium uirorum subscriptionibus sanximus roborandam, eterna memoria beatissimorum apostolorum bibliotecis etiam transmisimus seruandam. S Gerardi comitis, S Bertae coniugis, qui hanc oblationem deo pro remedio animae suae obtulerunt et testamento facto firmauerunt atque firmari iusserunt. Villam denique Dorniciacum, uillam Cisternas, Villam Fontanas atque Molnitum uel quicquid in nominato pago Aualense uel Tornodorense acquisiuimus cum uniuersis appendiciis supradictarum uillarum, ubicumque uel in quocumque pago fuerit. Quicquid itaque prefatis locis, monasteriis aecclesiis ue contulimus, quicquid ibi nostra oblatione collatum est in rebus siue in seruiciis uel quibuscumque speciebus a nobis deo inspirante additum fuerit aut a quibuscumque fidelibus quolibet unquam tempore oblatum, absque ullis exterioribus obsequiis et obsequiorum exactionibus, solis eorum stipendiis et necessariis sumptibus, qui illic domino seruiunt, iugi nostrae auctoritatis firmitate et testamenti conscriptione permanere decreuimus, usu nobis fructuario tantum dum uiuimus reseruato, excepto quod pro benedictione annis singulis ad reuerentissimam sedem, cui ipsa monasteria subdimus, offerantur beato pontifici Vrbis ex utrisque monasteriis libre duae argenti et quae ultronea uoluntate caritatis atque humilitatis officio cotidiana beneficia docens exercenda. Nec quislibet temerarius seu ulla quaecunque persona inde aliud unquam affectare presumat aut inuadendo sacram donationem minuere aut propriario iure in usus suos illicite transferendo uendicare, sed quod respectu diuino a nobis perfectum est, metuens tremendum iudicium sinat inconuulsum durare. Haec itaque uenerabilia seruorum dei domicilia una cum deo ibi seruientibus siue seruituris uobis, beatissime pontifex, successoribus que uestris propter reuerentiam beatissimorum apostolorum, quorum locum et uices sortiti in Christi aecclesia tenetis, tota ante deum animi deuotione commendamus, subdimus et ad disponendum nostri desiderii uotum stabiliter per apostolatus uestri studium perpetuo committimus, ut ea paterna in omnibus et aecclesiastica pietate misericordissima que dispositione gubernare, tutari et defensare dignemini, ne cuiquam contra nostrum uotum beneficiario dato tradantur nisi his, qui testamentaria scriptura designantur, et piis successoribus uestris sub diuinae maiestatis obtestatione et futuri iudicii tremenda contemplatione, ubi ante tribunal Christi unusquisque nostrum absque dubio actus sui rationem reportabit, immobili firmitate et canonica paterna que auctoritate seruandum commendetis, toto conamine humilitatis prouoluti uestris sanctissimis uestigiis optinere mereamur, ut uidelicet de rebus nostris, quas domino plena deuotione optulimus, legitimo scilicet testamento perfecto, serui dei in prefatis monasteriis a nobis constructis uel sanctimonialium congregatio, de uestra benedictione semper pendens, iuxta deuotionem et desiderium nostrum licite disponant regulariter que sub suo iure per uos tutati et defensati uiuant, nemini quicquam preter caritatem debentes, nulli nisi principi apostolorum uicario que eius in seruitio obnoxii, sed post discessum nostrum (quamdiu enim uita superest, eos sub nostra cura cum uestra benedictione manere cupimus) tam illis quam omnibus quos illic diuina gratia uel aggregauit uel aggregatura est et presens et futura deo miserante quies et tranquillitas procuretur. Et siquando ex congregatione ipsa, quam in uenerabilibus locis deus esse uoluerit, abbas uel abbatissa ex hac luce migrauerint, congregationes ipse habeant concessam sibi potestatem cum interrogatione et sanctorum uirorum consilio alterum bonae uitae et boni testimonii uel alteram auxiliante domino ex suo consortio atque collegio et preficiendi prosequente beati pontificis, qui tunc temporis sedem apostolicam meruerit, probatione, qui uel quae secundum regularem ordinem beati Benedicti intus foris ue libere quae sunt iuris monasteriorum preuideant et alacriter gratiam infundente domino impleant. Quod uero nimis timemus, quia iniquitate habundante refrixit caritas multorum et auaricia late omnia occupauit, si post obitum nostrum quelibet persona aut diocesis ipsius episcopus, cui nec ordinatio aliqua nec dominatio loci conceditur, seu aliquis potentiorum uel alius aliquis congregationem seruorum dei uel ancillarum dei suasu maligno impulsu que cupido perturbare temptauerit aut regularem ordinem confundere seu abbatem uel abbatissam aliam, quem uel quam congregatio regulariter elegerit, mutare contenderit uel dominationes illicitas monasteriis uel rebus monasteriorum a nobis stabiliter ibi contraditis exercere presumpserit, obsecramus per deum uestram reuerentissimam paternitatem, ut opem quibusque modis beatitudo uestra ferre non differat piis que successoribus uestris sub diuinae maiestatis obtestatione et futuri iudicii tremenda contemplatione, immobili firmitate et paterna auctoritate sanctitas uestra seruandum commendet et ipsum qui temerare tam sacram deo donationem ausus est sicut sacrarum rerum fraudatorem et appetitorem a communione aecclesiastica uestra auctoritas suspendat et apostolica seueritas uel censura ilico damnet nec unquam, peruersissima sua inflammatus auaricia, aliquid de superscripta pia nostra uoluntate et religiosa propter deum deuotione, quam uobis coram domino et sanctis apostolis eius fidentissime commendauimus, possit euincendo permutare, sed continuo expertus canonicum et apostolicum dignissimum iudicium, ipsis apostolis uicem iniquitatis suae illi reddentibus, etiam multa trecentarum librarum auri, sicut in testamento insertum est, feriatur et damnetur. Insuper hoc uos, sanctissime+ pastor, successores que uestros, proni et animo toti consummissi per Christum dominum per que uirginem matrem ipsius et per beatos apostolos Petrum et Paulum omnes que qui suo sanguine totam dei aecclesiam illustrant, deprecamur, ut pio et feruenti studio semper habitatoribus monasteriorum uestrae paternitati et reuerentiae traditorum peculiari quadam paternitate suffragium feratis nec unquam illa quae sub uestra tuitione sub spe bona commisimus aut beneficiari aut procamiari patiamini. Sed et uos pie uotum nostrum integrum seruare et successoribus uestris, ut ipsi pari modo seruent, relinquere et mandare dignemini benedictionibus que piis fratres et sorores, quos uel quas sub fiducia uestra ponimus, munire et contra incursantes defendere et securos ad ocium et quietem fructuosam reddere dignem insistendo satagatis, recepturi mercedem ab illo qui sanctos suos eterna remuneratione coronat Iesu Christo domino nostro. Hanc autem epistolam uoluntatis siue testamentariam oblationem, plena a nobis pietate et deuotione confectam, ut omni tempore irrefragabilem optineat firmitatem etiam manus nostre et illustrium uirorum subscriptionibus sanximus roborandam, eterna memoria beatissimorum apostolorum bibliotecis etiam transmisimus seruandam. S Gerardi comitis, S Bertae coniugis, qui hanc oblationem deo pro remedio animae suae obtulerunt et testamento facto firmauerunt atque firmari iusserunt.