Post baptismum negatum, post cruces exustas, post templa destructa, vt nihil sacrum punienda vestra temeritas intemeratum relinquat: quarto iam loco ad ipsum crucifixum  templorum Dominum,  baptismi largitorem se extendit,  non tantum quæ eius sunt, sed  ipsum Ecclesiæ suæ auferre molitur. Negat corpus Christi  sanguinem diuini Verbi virtute vel sacerdotum ministerio confici, totumque inane ac superuacuum esse quicquid in altaris sacramento altaris ministri agere videntur, affirmat. Sed quia vestrorum nolo relator esse verborum, ipsi vestra proponite, quodque de his seducto a vobis populo prædicare soletis, lectoribus nostris  auditoribus aperite. Verba vestra, quæ ad nos peruenire potuerunt, ista sunt. Nolite, o populi, Episcopis, Presbyteris, seu clero vos seducenti credere, qui sicut in multis, sic  in altaris officio vos decipiunt, vbi corpus Christi se conficere,  vobis ad vestrarum animarum salutem se tradere mentiuntur. Mentiuntur plane. Corpus enim Christi semel tantum ab ipso Christo in cœna ante passionem factum est;  semel, hoc est tunc tantum, discipulis datum est. Exinde neque confectum ab aliquo, neque alicui datum est. Audite quicunque aures ad audiendum habetis, audite doctrinam inuincibili ratione subnixam. Audieram nouorum Apostolorum sententiam,  quia tam noua est, vt hos primos prædicatores habuerit, expectabam eam magnis auctoritatibus muniri, validis rationibus roborari. Sed ecce portentuosus sermo,  humanas non tam penetrans quam terebrans aures, sic audacter  nudus omni ratione, destitutus omni virtute, se nobis non occulte, sed palam ingessit, vt vel Delphicus Apollo Paganis, vel Moyses Iudæis, vel Christus Christianis, responsa dare videantur. Quorum verba quia apud cultores suos, diuina credita sunt, aut creduntur, ratione non egent, quoniam auctoritate plenissima vigent. Vbi enim Deitas creditur, ratio non quæritur. Sufficit ipsa sibi, nec rationem de operibus suis seu verbis, reddere compellitur, quam nihil iniuste agere, nihil absque ratione posse præcipere, certum tenetur. Sic doctores isti, sic, inquam, audacissimi hostes Christi, veneniferum dogma orbi Christiano propinant,  absque compage auctoritatum, absque neruis rationum, nugas suas, nugaces homines vestris, o auditores, sensibus infuderunt, ac si eis fidem dare, velut sacris oraculis cogeremini. Quod si nullius diuinitatis sibi conscij, hæc  ita protulerunt: patet, quia hæc  ita proferentes, sine sensu dæmonico non fuerunt. Sed iam ad ipsos verba vertantur,  non diuino spiritu admonitis, sed dæmonico instigatis; immo ipsi per eos loquenti maligno spiritui, benignus sapientiæ spiritus respondeat,  non liberet maledictum a labiis suis. Venite ergo, venite vos, cum quibus mihi communis campus est, pugiles mei:  post ictus, quos intulistis, eam, quam potero, vicem referte. Aderunt testes pugnæ nostræ, ipsi qui circunsteterint pugnatores: aderit  supernus inspector, qui non vires, sed causas pugnantium examinans, more suo non nisi iustitiæ palmam dabit. Si hæresis hæc vestra Berengarianis limitibus contenta esset, quæ veritatem quidem corporis Christi, sed non sacramentum vel speciem aut figuram negabat: facile me huius capituli labore expedirem,  non dico ad Ambrosium, Augustinum, Gregorium, antiquos  sanctos Ecclesiæ Doctores, quos abiecistis, sed ad moderni temporis doctos  Catholicos viros, Lanfrancum, Guitmundum, Algerum, vos mitterem, si saltem vel hos non pro maiori auctoritate, sed pro temporis vicinitate  domestica cognitione, dignaremini legere, vel pateremini audire. Quorum alter Archiepiscopus Cantuariensis, alter Episcopus Auersanus, tertius ante canonicus  magister Leodiensis, dehinc nostro tempore monachus  presbyter in monasterio Cluniacensi, vbi etiam liber eius habetur, puræ ac deuotæ conuersationis extitit. Horum primus de veritate corporis  sanguinis Christi, quæ sacramentorum velamine tegitur, bene, plene, perfecte: sequens melius, plenius, perfectius: vltimus optime, plenissime, perfectissime disseruit, adeo vt nihil etiam scrupulosissimo lectori quærendum reliquerit. Istorum libri si a vobis legerentur,  lecti intelligerentur, vos vere a stulta pertinacia resipiscere cogerent, vtpote qui multos errantes reuocauerunt, multos dubios instruxerunt, multos etiam fideles in rectæ fidei regula confirmauerunt. Isti, inquam, libri vos  corrigere,  ad resipiscendum cogere possent, si (vt supra dictum est) nihil deterius Berengarianis hæreticis sentiretis. Sed quia, vt dixi, errorem errore, hæresim hæresi, nequitiam nequitia superastis: non tantum veritatem carnis  sanguinis Christi, sed  sacramentum, speciem, ac figuram negatis;  sic absque summi  veri Dei sacrificio, eius populum esse censetis. Eapropter sicut nouus languor noua medela curandus, sic nouus error nouo opere confutandus est, vt quod a magnis viris fuerat præteritum, quia nec auditum, quia nunc primum sonuit, nequaquam remaneat indiscussum. Respondet ergo vobis, o hostes Dei, Ecclesia Dei: se neque absque sacrificio esse, nec illo suo sacrificio aliquid aliud quam corpus  sanguinem sui Redemptoris offerre. Offert quidem illa Domino Deo suo sacrificium spiritus contribulati, de quo Propheta, Sacrificium Deo spiritus contribulatus. Offert sacrificium iustitiæ, de quo idem, Tunc acceptabis sacrificium iustitiæ. Offert  sacrificium laudis, de quo qui supra, immola Deo sacrificium laudis. Sed longe acceptabilius offert sacrificium, eum scilicet, qui iuxta Apostolum per Spiritum sanctum semetipsum obtulit immaculatum Deo, vt emundaret conscientiam nostram ab operibus mortuis, ad seruiendum Deo viuenti. Offert Agnum Dei qui tollit peccata mundi, qui nec immolatus moritur, nec diuisus minuitur, nec comestus consumitur. Offert ipsum pro se ipsa, qui se obtulit pro ipsa,  quod ille fecit semel moriēdo, hoc illa facit semper osserendo. Sed quia noui hæc magis dicenda esse fidelibus venerantibus, quam infidelibus irridentibus: recondantur interim margaritæ, ne a porcis conculcentur,  cur sacrificare Deo cœli terrigenas prohibeatis, quāto nisu potestis, astruite. Cumque hoc sit cultus diuini  subditi Deo animi præcipuum,  ab ipso Deo constitutum indicium, afferte si qua pro vobis sunt, quæ nulla vt credo sunt: cur seruos Domino, homines Deo, conditori condita, redemptori redempta, famulari non vultis, eique soli debitum  ab istis exhibendum venerationis genus reddi, quantis potestis nequitiæ viribus, non sinatis. An forte, quia parum emolumenti presbyterium vestrum, dum vt presbyteri ministraretis, vobis afferebat, prophanare, pessundare,  distrahere cuncta Ecclesiastica mysteria,  ministeria deliberastis? Vt quia pueros baptizare pigebat, eorum baptisma negaretis: quia laboriosum erat cruces dolare, crucifixos pingere vel sculpere, idcirco eos incenderetis: quia sumptuosum erat Ecclesias fabricare, eas destrueretis: quia non ad votum parochiani vestri nummis vel cereis manus vobis  sinus farciebant, altaris sacrificium annullaretis? An quia alter vestrum de Ecclesia, quam tenebat, scit ipse quare eiectus, alter monachum deserens apostata factus est: iniurias illatas vlcisci cupientes, vt Porphyrius Philosophus a Christianis cæsus, in Christum blasphemi, in Christianos seductores  impij esse proposuistis? An quia tenebræ vos ignobilitatis tegebant, vt antiquus ille templi Dianæ succensor, de obscuris clari, de ignotis noti, de contemptibilibus famosi, astu non sensu, audacia non virtute, iniquitate non probitate, fieri delegistis? Sed retineatur impetus indignantis animi, ne illo nimium effluente proposita differātur. Dicite quæso, cur sacrificia Christiana vobis Christianis, si tamen hoc estis, non placet, cum signo sacrificiorum semper suos Deus ab alienis secreuerit, cū diuinam seruitutem ab humanis obsequiis hoc signo discreuerit, cum honorem Creatori singulariter debitum ab eo honore quo se inuicem rationalis creatura præuenire, iuxta Apostolum, debet, hoc maxime signo distinxerit. Recolite antiqua secula, generationem sanctorum ab Adam vsque ad Christum discutite, inuenietis aut nullos aut raros absq. ritu sacrificiorum Deum coluisse: quia quicunque iustitia Deo placebant, statim eum sacrificiorū veneratione colebant. Videbitis certe primum illum  iustum Abel Deo munera offerentem, Deum super eius munera inflammantem: Noe post diluuium, noui seculi primordia sacrificiis dedicantē: Abraham post vaccam triēnem, capram trimam,  arietem trium annorum, turturem quoque  columbam, quæ Deo obtulit, etiam filium colligatum in altari super struem lignorum, ad immolandum collocasse; sed ne vota cōpleret, ab ipso, qui hoc præceperat, prohibitum fuisse: Post Abraham offerentem  Isaac oblatum, videbitis  Iacob motum visione Dei  Angelorum, in diuinitatis, quam viderat, honorem, erexisse lapidem,  fudisse oleum desuper, ac dixisse. Vere Dominus est in loco isto,  hæc domus Dei est,  porta cœli. Cognoscetis  in terra Hus, hoc est inter Gentiles, cui non erat similis suo tempore super terram, simplicem  rectum Iob diluculo cōsurgentem,  pro singulis filiis holocausta offerentem, dicentemque, Ne forte peccauerint filij mei. Procedetis inde vsque ad magni Moysi tempora,  totam Hebræorum stirpem, de qua Saluator, cui repugnatis, secundum carnem nasciturus erat, inuenietis a Deo per Moysen sacrificiorum diuersis ritibus  innumeris substratam:  pro peccato,  pro delicto, pro purgatione, pro emundatione, boum, vitulorum, agnorum, ouium, arietum, hircorū, turturum, columbarum, diuersorū quadrupedum  volucrum, hostias pene assidue offerentem: in tantum vt, iuxta quod Apostolus ait, sine sacrificiis  sanguinis effusione nō fieret remissio peccatorum. Legite Leuiticum, si tamen vel eius nomen vobis notum est, immo legite totum Pentatheucum, qui lex proprie dicitur, totamque veteris testamenti seriē recēsete: quæ docebit quod ignoratis, sanctis regibus, ducibus, prophetis, sacerdotibus, Deum per sacrificia frequentia respōsa dedisse, eique hostias eorum gratas acceptasq. fuisse: aut fumo quo adumbrabat, aut nebula qua tegebat, aut igne quo absumebat, aliisque indiciis declarasse. Hinc in Salomonis dedicatione  sacrificio, quando ouium centum millia, boum viginti millia oblata sunt: per nebulam gloria Domini impleuit domum Domini. Hinc super Heliæ holaucaustum cœlestis flamma descendēs, non solum bouem oblatum, sed  ligna altaris  lapides vsque ad cinerem consumpsit, talique signo acceptum Deo Helię sacrificium monstrauit. Hinc in consecratione heremitici Tabernaculi, legitur. Postquam omnia perfecta sunt, operuit nubes Tabernaculum testimonij,  gloria Domini impleuit illud: nec poterat Moyses ingredi tectum fœderis, nube operiente omnia,  maiestate Domini coruscante, quia cuncta nubes operuerat. Quod profecto Tabernaculum, non nisi ad adorandum Deum,  sacrificandum ei ab ipso Deo per Moysen constructum, erectum,  sanctificatum fuerat. Hinc Esaias in visione quamuis spirituali, solij excelsi  eleuati, post alata Seraphin  clamantia, Sanctus, Sanctus, Sanctus, Commota sunt, inquit, superliminaria cardinum a voce clamantis,  domus impleta est fumo. Habetis si aduertitis, antiquorum sacrificia in tantum Deo placuisse, vt non solum ipsa, sed  loca in quibus fiebāt, cōstrueret, benediceret, consecraret:  constructa, benedicta, consecrata, sumo, nebula, igne, aliisque, vt dixi, indiciis, glorificaret. Neque enim sacrificia propter templum vel altare celebrātur, sed templum  altare propter sacrificia cōstruūtur, cōsecrātur, ornantur, glorificātur. Ipsa vero sacrificia ad illū tantūmodo referūtur, cui soli absq. alio cōparticipe exhibētur. Hæc enim sacrificiorum seruitus, hic soli deitati deferendus honor, hic diuino tantum nomini exhibēdus cultus, omnem pro creatore respuit creaturā: quia sicut incommunicabilis est maiestas cui offertur, sic omnem respuit communionem etiam quod offertur. Signatur hac seruitutis proprietate soli Deo subditus homo, vt nihil supra se iuxta originis suæ conditionem nisi Deum intueatur, a quo solo initium,  in quo indeficientem finem se habere cognoscens, vt auctori, rectori, remuneratori subdatur, obediat. Signatur hoc exteriori obsequio interior animi affectus, qui nullatenus agnosceretur, nisi signis extrinsecis indicaretur. Signatur hoc officio vtraque hominis substantia subiecta Deo, vt cū illa deuotione Deū amplectitur, ista operatione Deo famulatur, totus homo ei subiectus esse monstretur:  vt veraciter dicere possit, Nonne Deo subiecta erit anima mea? , Cor meum  caro mea exultauerunt in Deum viuum. Idcirco nulli creaturæ, non dico inanimatæ, non dico insensibili, non dico irrationali, sed nec ipsi rationali  beatæ, sacrificiis honorari concessum est. Non angelo, non homini, nec ipsi altissimo ordini Seraphin hoc datum est: quia signum quod inter mortales conditorem a conditis secernit, merito semper incommunicatum permansit. Nouerant hoc beati Apostoli Barnabas  Paulus, qui volentes sibi sacrificare Lichaonios cum detestatione prohibuerunt:  quia hostias iam parauerant, vestimenta sciderunt. Sciebant hoc nulli concessum, sciebant etiam minaciter ab ipso Deo prohibitum, qui tam de his qui non Deo sacrificant, quam de his quibus sacrificant, per scripturā suam ait. Sacrificans diis eradicabitur, nisi Domino soli, Et, in diis Aegypti faciam vltionem. Et de vtrisque, Similes illis fiant qui faciunt ea,  omnes qui confidunt in eis. Nam superbi  a Deo refugæ spiritus diuinitatem Deo inuidentes, sibi vsurpantes: vt cæcos homines,  longo exilij sui tempore Dei factos immemores, plene a Deo auerterent, quod solius Creatoris, vt dictū est, erat, creaturæ exhiberi persuaserunt:  tam sibi quam mortuis hominib. sacrificia publica instituerunt. Et vt maioribus contumeliis imaginem Dei ad eius dedecus deludendo subiicerent, etiam creaturis irrationalibus miseros homines seruire coegerunt: itaque in rationali animante rationem sopierunt, vt canibus, volucribus, bestiis repentibus seruientes,  quibus prælati fuerant, se sponte subdentes, nec homines se esse recordarentur. Vnde Apostolus. Mutauerunt, inquit, gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem corruptibilis hominis,  volucrum,  quadrupedum,  serpentium. Nec his contenti, ad ignobiliora eos traxerunt,  seruos eos etiam insensibilium effecerunt. Inde liber sapientiæ. Etenim, ait, in erroris via diutius errauerunt, Deos æstimantes hæc quæ in animalibus sunt supernacua, infantium insensatorum more viuentes. Propter hoc tanquam pueris insensatis, iudicium in derisum dedisti. Et item. De his quæ videntur bona, non potuerunt intelligere eum qui est, neque operibus attendentes, agnouerunt quis esset artisex: sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem aut gyrum stellarum, aut nimiam aquam, aut Solem, aut Lunam rectores orbis terrarum, deos putauerunt. His omnibus decepti homines, Dei gloriam tribuebant, eaque cultu diuino ac sacrificiis honorabant: contra eum qui dixit, Gloriam meam alteri non dabo, neque laudem meam sculptilibus. Quorsum ista? vt videntes patres antiquos,  omnes priorum temporum iustos, Deo per iustitiam  sacrificia placuisse, vt attendentes Deum sibi soli ea fieri præcepisse, vt audientes eum diis alienis sacrificantes eradicasse: agnoscētes, inquam, per sacrificia maxime, Deo deitatis honorem a sanctis omnibus, seculis omnibus exhibitum, concedatis quod hactenus prohibuistis,  debitum Deo sacrificiorum munus offerre nostri seculi homines permittatis. Vt quid enim prohibentur filij sequi patres suos? Cur quos fide imitantur, præcipuo fidei signo imitari non sinuntur? An forte Iudæorum sacrificia Deus approbat,  Christianorum reprobat? Nonne magis circa eorū sacra nauseat, dicens per Esaiam, Plenus sum, holocausta arietum,  adipem pinguium,  sanguinem vitulorum,  agnorum,  hircorum nolui? Nonne  per alium Prophetam ait, Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos? Nonne  per Malachiam loquitur, Non est mihi voluntas in vobis,  munus non suscipiā de manu vestra? Quod dicens, non sacrificia illi tempori data respuit, sed prauam vitam ea offerentium arguit. Vnde  per Esaiam subdit. Manus enim vestræ sanguine plenæ sunt. Mirum valde si præcipuus, vt iam dictum est, deitatis cultus, Deo nostro tēpore non defertur, qui omni ante nostra tempora tēpore, summo studio, sollicita deuotione frequentabatur. Mirum si Christiani a sacrificiis vni Deo offerendis arcentur: cum Patriarchæ, Prophetæ, Iudæi, Gentiles, Fideles, ab ipso Deo ipsi Deo sacrificare cogantur. Mirum nunc primum de mūdo diuina auferri sacrificia, cum nunquam mundus in retroactis generationibus suis absque sacrificiorum sacris fuerit. Nam nec in profundis ignorātiæ  nequitiæ suæ tenebris ita a Deo periit, vt non haberet aliquos, etsi paucos, qui  per iustitiam Deum colerent,  per sacrificia eum se colere demonstrarent. At nunc si nouam vestram doctrinam mundus exaudiat, faciet quod nunquam fecerat,  more captiuati illius populi, sedebit absque lege, absque rege, absque sacerdotio, absque Ephoth,  Theraphin. Cumque Deo sacrificare cessauerit,  ipse Dei esse cessabit. Erit his tēporibus gratiæ, quod nunquam fuit nec tempore iræ, vt Christianis. Deo sacrificare cessantibus, cultus qui semper in mundo fuerat, omnino de mundo pereat,  qui Deum ritu suo colens, Deo esse subditus probatur, cultum eius abiiciens, absque aliquo Deo prorsus esse videatur. Nam cum sint his nostris diebus quatuor in mundo præcipuæ diuersitates sectarum, hoc est Christianorum, Iudæorum, Sarracenorum,  Paganorum: si Christiani non sacrificant, iam nullus in mundo sacrificat. Iudæi enim more suo bouinis oculis omnia intuentes;  more asinino legis Dei onera serentes, non fructum capientes, nusquam sacrificant: quia Hierosolymis tantum dicunt esse locum, vbi per sacrificia Deum honorare  adorare oportet. Quam quia Deo eis contrario per mille  centum annos, inhabitare prohibiti sunt, sacrificare desierunt. Sarraceni ab omnium seductorum sublimissimo seductore seducti,  inter Iudaicam  Christianam legem submergendi fluctuantes, circuncisionem suscipiunt, lauacris frequentibus vtuntur, certis horis die, certis nocte, orationi, maxime post cibum  potum, vt fertur, incumbunt, luxui omnino frena relaxant. Cumque his  innumeris superstitionibus tota pene Orientalis  Africana regio ab illo nequam Mahumet decepta, per quingentos  fere quinquaginta annos inseruiat:  Christum Deum flatu, vt aiunt, diuino, natum de Virgine, sancte vixisse, vera docuisse, mira fecisse fateantur: de sacrificiis apud nos nec præcepta aliqua habentur, nec aliqua licet parua ab eis pro sacrificio offeruntur. Omnipotentem tamen Deum rerum omnium conditorem se adorare dicunt, cui tamen, vt dixi, nullos sacrificiorum ritus exhibent. Pagani licet pauci  orbi terrarum incogniti, cū in Aquilonis extremis finibus, atque sub gelido axe lateant,  loca, vt fertur, Męotidis paludibus vicina inhabitent: quoniam ignorant ipsos idolorum errores,  nomina, ritus, sacrificia incognita habent, equos, asinos, porcos, gallos vel quodcunque mane de lectulo surgenti occurrerit, toto illo die pro Deo adorant: sicque non perpetuos, nec saltem annuos, sed, vt ita dicam, Deos diarios vel horarios colunt. Et cum flendi homines ignominiosius aliis a diabolo his  multis modis nobis ignotis deludantur: sacrificia tamen nec Creatori nec creaturæ exhibent; sed quod innatus error docuit, absque omnium sacrificiorum notitia custodiunt. Cum ergo nec apud Iudæos, nec apud Sarracenos, nec apud Paganos sacrificia obseruentur: si nec Christianis conceduntur, signum illud singulare deitatis, quo ab initio, vt iam dixi, diuina seruitus ab humana secernitur, periit; cum in nulla gente, in nulla parte orbis terrarum inueniri iam possit. Sed forsitan minus Deo obnoxia sunt moderna tempora quam priora; vt honorem, quem antiqua secula Deo exhibuerunt, soluere isti contemnant. Et iuste. Iuste, inquam, iuste, quæ maiora acceperunt, minora reddere debent: quæ numerosiore summa debiti constringuntur, minimam quantitatem soluere compelluntur,  contra Iesu Christi vocem quæ dicit, Cui minus dimittitur, minus diligit,  contra opinionem Simonis Pharisæi dicentis, quia is donatorem debiti plus diligit cui plus donauit: vnde dictum est, recte iudicasti. Contra has Domini  Pharisæi sententias, minus Deo debet Christianus quā Iudæus, minus tempus Apostolicum quā propheticum, minus totus orbis substractus voci Euāgelicæ, quā vnus populus subiectus legi Mosaicæ. Et vbi est Saluator gentium illis promissus, nobis exhibitus: illis oblatus, nobis natus: illis ablatus, nobis datus? Vbi est sanguis Testamenti æterni, qui ab illis ad nos defluxit, qui per illorū fistulam ad nos decucurrit, qui limosam, per quam currebat, derelinquens canalem; nos de limo factos  canali suppositos, ab omni limo  sorde purgauit? Vbi est, secundum Apostolum, mysterium quod absconditum fuit a seculis  generationibus, nunc autem manifestum est sanctis eius, quibus voluit Deus notas facere diuitias gloriæ sacramenti huius in gentibus, quod est Christus spes gloriæ? Vbi est, iuxta eundem, virtus sacramenti Dei tēporibus æternis taciti? Vbi velum tēpli scissum,  quæ diu velata fuerāt reuelata? Vbi regnū cœlorum, de quo rex cœlorum. Pœnitentiam, inquit, agite, appropinquabit enim regnum cœlorum? Nunquid hæc tam felicia tēpora, , vt [...]