Incipiunt capitula libri I in Vitam venerabilis Aupaies de Cudot. Capitulum primum. — Quo loco et quibus parentibus nutrita fuit et educata. II. — Qualiter attrita laboribus in languorem inciderit et appetitum edendi amiserit. III. — Oratio, quam oravit ad Dominum, humano destituta consilio pariter et auxilio. IV. — Item eiusdem oratio, quam oravit ad sanctam Dei genetricem semperque virginem Mariam, in magna cordis contritione et gravi corporis infirmitate posita. V. — Quomodo beata Maria venit ad virginem aegrotantem post orationem suam, et de specie eius rithmice descripta. VI. — Quomodo beata Maria benigne puellam allocuta sit, et qualiter eam ab omnibus languoribus suis attactu manuum suarum sanaverit. VII. — De eo quod ei divinitus concessum est ut non esuriat neque sitiat amplius cibum aut potum corporeum. VIII. — De donis caelestibus sibi divinitus collatis, et quomodo praestitum sit ei a Domino, ut per dies aliquot dormiat et dormiens in Domino electorum alios in gaudio et reproborum spiritus in supplicio videat. IX. — De gratiarum actione, quam egit in recessu beatae Mariae pro beneficiis sibi ab ea misericorditer collatis. X. — Deo eo quod aliquando modicum edulii consuevit ore percipere, cum nihil omnino gustare possit praeter corpus dominicum, ut tollat peccatum eorum qui dicebant eam daemonium habere, eo quod nec manducaret nec biberet. XI. — De puella novenni a nativitate muta, quae meritis ipsius usum loquendi, quem numquam acceperat, suscepit. XII. — De muliere in carcere vincta, quae ad invocationem nominis eius soluta est et de carcere liberata. Expliciunt capitula. In huius fronte operis capitulorum titulos praemisimus, ut ea, quae in libri sequentis corpore videri desiderantur, facilius a studiosis lectoribus reperiantur. [Prologus] Incipit Prologus in Vitam venerabilis Aupaies de Cudot. Ad laudem et gloriam summae et individuae Trinitatis, quae cum in seipsa sit mirabilis, mirabilia tamen operari cotidie non in minimis, cuiusdam sanctissimae virginis vitam et conversationem, nulli mortalium imitabilem, utpote retroactis temporibus inauditam, divina cooperante gratia, scribere exordiar. Rem quidem arduam mihi suscipio ; quae, quanto est rarior, tanto est difficilior, quoniam a saeculo non est auditum ut virgo iuvencula, fragili manens in corpore, corporalibus non egeret alimentis, terrenis non sustentaretur ciboriis ; quae semper resupina iacens in lectulo, sicut testantur omnes qui eam videre meruerunt, numquam, ut ceteri hominum, esurit, numquam sitit. Quin potius, epulis frequenter saginata caelestibus, terrena fastidit convivia, moleste ferens quod tamdiu mole detineretur corporea, multo melius dissolvi cupiens et esse cum Christo. Quanto enim saepius gustat et videt quoniam suavis est Dominus, tanto avidius in eius suspirat amplexibus. Cuius anima ad dulce eloquium sui dilecti tanto ardentius est liquefacta, quanto frequentius in cellam vinariam ab eo est introducta. Vulnerata quippe sponsi sui caritate, diu noctuque languet amore ; et in hac peregrinatione corpore solo constituta, cogitatione et aviditate et contemplatione assidua in illa aeterna conversatur patria, in tantum quod multoties, corpore, ut videtur, derelicto, per quattuor aut quinque, vel octo aut quindecim dies, vel per tres aut eo amplius continuas hebdomadas, moratur eius sancta anima in dormitione sive contemplatione tranquilla et quieta, videtque visiones caelestes, factasque et ostensas sibi divinitus agnoscit revelationes : ex quibus ipsa quasdam mihi indigno sacerdoti ore proprio revelavit, alias a quibusdam viris religiosis et a presbytero de Cudot didici, prout ab ipsa multis precibus vix extorserunt : quas litteris mandare curabo, postquam vitam eius, Domino adiuvante, descripsero. Ultra vires est huius negotii materia, cui etiam Tulliana succumberet eloquentia, et Homeri, quamvis eloquentissimi, invideret facundia. Non omnes potero scribere, nec, si me rupero, quibo sufficere, praesertim cum virgo prudentissima, popularis aurae favorem fugiens, quantum in ipsa erat, omnes revelationes sibi divinitus factas latere voluisset, et caelestes thesauros in secreto cordis sui abscondere, nisi ad eruditionem hominum aliquas ex eis revelare divinitus ei fuisset imperatum ; quamquam altiora quaedam et secretiora, in quibus ipsa tantum conscia fuit, ob humilitatis quae in ea prae cunctis aliis virtutibus praeeminebat custodiam, nobis hucusque celaverit. Ex iis etiam, quae ipsa quibusdam familiaribus suis religiosis viris caritate devicta revelavit, multa quae ad aures meas nondum pervenerunt intacta relinquam : ea tantum, quae ab ipsa vel a religiosis viris mihi sunt tradita, litteris mandans ; dans operam ut lucerna, quae hucusque sub modio posita latebat, super candelabrum ponatur, ut luceat omnibus qui in domo Dei sunt, reprobis ministrans odorem mortis in mortem, electis vero odorem vitae in vitam. Et quidem ad hoc opus insufficientem me video, sed loquendi mihi dat ausum divina iussio, dicens : Aperi os tuum, et ego adimplebo illud ; qua promissione animatus, propositum aggrediar non de meo ingenio, sed de divino confidens adiutorio, superfluas omittens verborum phaleras, quia simplex veritas, nativa contenta pulchritudine, meretricios humanae facundiae fugit ornatus. Obsecro autem eos, qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me falsum aliquid scripsisse ausu temerario diudicent ; alioquin tacuisse quam falsa scripsisse maluissem. Meritis sacratissimae virginis orationibusque legentium mercedem huius operis recompensabo, rogans ut mihi dent veniam, si tam dignam materiam minus sermone digno descripsero. Explicit prologus. LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM. De morbo B. Alpaidis et eius orationibus ad Christum et B. V. Mariam. Incipit Vita venerabilis Aupaies de Cudot. [1] Capitulum I. Virgo igitur serenissima, in villula quadam, quae Cudot appellatur, iuxta Scaldeas, abbatiam ordinis nostri sita, pauperibus orta parentibus, proprio nomine Aupaies est appellata. Cuius nominis etymologia vitae puellae bene convenit et consonat. Dicitur enim Aupaies, quasi alta pax, sive alta spes, sive augens spem, vel etiam altus pes. Pacem enim ex altis annuntiat paenitentibus ; spei firmae altitudine inhaeret in sublimibus ; doctrina sua spem auget credentibus ; pede contemplationis evolat in caelestibus. Pater eius, Bernardus nomine, labore manuum suarum proprium victum acquirens, in sudore vultus sui vescebatur pane suo. Duorum boum fretus adiutorio, agellum proprium excolebat. Ad quam agriculturam solam filiam duodecennem, quia primo genita erat, coadiutricem habebat, quae ante patrem suum boves arantes aculeo tangens agellum sulcare cogebat. Fimum quoque et pecudum stercora, humeris suis imposita, ad agrum sive hortulum fecundandum cum patre deferebat ; et, quia grave oneris pondus teneri eius lacerti sustentare non poterant funem ad duo anteriora brachia cenovectori ligaverat : quem desuper humeros gestans, tam brachiis quam humeris onera deportando, labores patris sui pro posse suo aequabat, fugiensque otiositatem, quae inimica est animae, die noctuque tenerum corpusculum laboribus assiduis fatigabat. Fratres vero eius, quia minores erant, vaccas et pecora patris sui in pascuis conservabant. Dominicis et festis diebus, quibus aliae virgines choreis deducendis et aliis inanibus iocis in se inaniter occupabant, ipsa boves et pecora ad pascua deducebat ; ita ea a vicinorum frugibus coercens, ut nullus umquam ab ea turbatus, nemo umquam per eam maligno levi facto vel dicto fuerit perturbatus vel contristatus ; aut certe domi sedens in silentio soli Deo vacabat, cui soli placere studebat, matremque Virginem inundatione lacrimarum suffusa assiduis orationibus virgo tenera invocabat. Corpore quidem iuvencula, sed animo cana, aetatem teneram moribus transiens, ab ipso pueritiae suae tempore cor habens senile, nulli animum dare volebat illicitae voluptati ; quin potius, intra cubiculum cordis sui lacrimis suis stratum suum saepissime rigans, seipsam sponso suo cotidie offerebat hostiam vivam, sanctam et immaculatam, Deoque placentem, pro cuius amore virginitatis integritate tanto est amplexa desiderio ut numquam lascivum osculum alicui dederit, numquam inhonesto vel verbo vel facto oculos castos offenderit. [2] Capitulum II. Non potuit diutius virgo tenera tantos labores sustinere ; sed, totis visceribus prae magnitudine laboris continui interius diruptis et scissis, ab intimis cordis alta trahens suspiria, speciosi vultus colore mutato, doloris interioris manifesta iam dabat exterius indicia. Quid plura ? Continuo detenta languore, lectulo duro et aspero, utpote de vili stramine, sine plumis et linteolis facto, fere per annum integrum recubuit. Omnem cibi et potus affectum amisit ; et longa inedia macerata, tam diu in lectulo iacuit resupina, quod pectus eius et humeri, renes et viscera omnia vel usque ad intestina exesa et putrefacta, tantum horrorem cernentibus ingerebant, tantumque fetorem ex se emittebant, quod etiam mater eius abhorrebat ; nam pater iam obierat, et fratres, licet amore fraterno eius doloribus condolerent, propter intolerabilem vulnerum eius fetorem, ad eam propius accedere refugiebant. Mater tantum eius, quae prae filiae languoribus gravius suspirabat, quod eam acrius affectu materno diligebat, ut dolores eius saltem moriendo finirentur, cotidie filiae mortem exoptabat. Et quia pauper erat, et aliud quid quod ei offerre posset non habebat, panem hordeaceum a longe veluti cani, propter intolerabilem fetorem, quandoque ei proiciebat ; quem illa nec manu capere nec ad os suum ferre poterat, quia manus suae iam arefactae et prae nimia carnis putredine a brachiis resolutae et disiunctae, una cum pedibus iam emortuis, officium ei debitum denegabant. Fratribus etiam suis in tantum taediosa erat et onerosa ut matrem suam precarentur ut ei cibos offerre desineret, ut sic fame mori cogeretur. Sicque factum est ut tam ex ciborum penuria quam ex diuturna et continua ieiunii consuetudine ipsae gutturis arteriae ad tantam siccitatem et ariditatem redactae sint ut, doloribus detenta et intenta continuis, omnem cibi appetitum ita oblivioni tradiderit, ut, si quando ei cibus ingereretur, quemadmodum praeparatum sibi tormentum abhorreret. Potum etiam aquae tanto hauriebat labore, ut sonus aquae, per raucum guttur stillantis in modum aquae de rupe in rupem defluentis, a circumstantibus audiretur. Et sic ex longa inedia et victualium inopia et continui languoris attenuatione cibum sumere desuevit ; et primo quidem duobus aut tribus, deinde et hebdomadis continuis ieiunium continuare consuevit. Unde ad tantam debilitatem redacta est, ut numquam manum putredine iam resolutam ad os ferre, non pedem iam arefactum ad se trahere, nec etiam sine alieno auxilio in latus alterum commutatione reficeretur. Et, quia fetor intolerabilis, qui de membris eius ulcerosis exibat, nullum ad eam accedere propius sinebat, omni humana consolatione destituta, Deum sanctamque Dei genetricem ut sui misererentur gemitibus assiduis in hunc modum exorabat. [3] Caput III. Ad te, Domine Iesu, redemptio mea, misericordia mea, salus mea, spes cordis mei, virtus animae meae, vita mea, illuminatio mea, finis intentionis meae,quem solum desidero, quem esurio, quem sitio, ad quem suspiro, quem totis visceribus concupisco ; qui caritatem, qua maiorem vel cuius parem nemo umquam habuit aut habiturus est, nobis indignis exhibuisti, qui nihil debebas morti, et tamen pretioso sanguine tuo in cruce suspensus nos redimere voluisti, et pro nobis gloriosam animam tuam manibus impiorum tradidisti ; quique pro tuis interfectoribus exorasti ; memor ego indigna ancilla tua, non quantum debeo, sed quantum queo , passionis et crucis tuae, memor alaparum et irrisionum tuarum, memor etiam flagellorum et vulnerum tuorum, quae pro salute nostra tam dignanter, tam humiliter, tam patienter sustinuisti ; ad te, Domine, qui es omnium languorum medicina, omnium sanitatum custodia, lacrimabilis ingemisco ; ad te de magna tribulatione et necessitate, quae, culpis meis exigentibus, iuste circumdederunt me, clamo ad te ; cor et oculos tota intentione levo, ut secundum multitudinem miserationum tuarum mitiges dolorem vulnerum meorum, et secundum pondus miseriarum mearum sentiam effectum miserationum tuarum. Tibi soli peccavi, quia tu solus sine peccato. Da veniam miserae famulae ; et origo pietatis et misericordiae, aspice me infelicem ; pietas immensa, respice me miseram misericordia publica. Ne avertas, piissime Deus, faciem tuam a me, ne derelinquas me in manibus quaerentium animam meam ; sed respice propitius et exaudi me miseram peccatricem ad te clamantem, ad te suspirantem. Aperi mihi sinum pietatis et ianuam misericordiae tuae, et resuscita me iam quasi semivivam derelictam, et ne abicias me iam quam fecisti, neque despicias me quam pretioso sanguine tuo redemisti. Etenim si peccatrix sum, tamen creatura tua sum, tamen pretioso sanguine tuo redempta sum. Inclina mihi, Deus meus, aurem misericordiae tuae, et vide afflictionem contritionis meae. Illos tuos misericordes oculos, quibus super Lazarum, in monumento fetentem, lacrimatus es, ad me converte, Domine, ut sanari possint omnes illae infirmitates meae; nam quamvis maior sit miseria quam mihi expediat, non ideo minor est misericordia tua quam te deceat : etsi enim magna miseria mea, tamen maior est misericordia tua. Respice me misericordiae oculis piissimis, quibus Martham et Mariam respexisti, quando, solutis vinculis mortis, fratrem earum de monumento resuscitasti. Miserere igitur mei, miserere, misericors Deus, per illam benignissimam clementiam tuam, qua, matrem virginem ante crucem tuam pro te moriente flentem respiciens, discipulo virgini virginem custodiendam commendasti. Sana me, sanitas sanitatum, et sanabor ; salvam me fac et salva ero; nec sim vilis ad salvandum, quae non fui ad redimendum ; sed miserere potius et indulge, sicut latroni poenaliter in cruce ad dexteram tuam in cruce pendenti, sed salubriter confitenti, et sicut publicano et meretrici digne paenitentibus et pie confitentibus misericorditer indulsisti ; ut tibi gratias agam creatori meo et salvatori, conditori meo et curatori, nunc et semper et in saecula saeculorum. Amen. Cumque sic ante Deum, Dei filium, de Patre ante saecula aeternaliter genitum, in fine saeculorum pro nobis de virgine temporaliter natum, suam fudisset orationem, ad matrem eius virginem conversa, ut sui misereret cum multis suspiriis in hunc modum ei supplicabat. [4] Caput IV. Singularis meriti sancta Dei genetrix, virgo semper, Maria, aula universalis pietatis, causa generalis reconciliationis, vas et templum vitae et salutis, admirabilis singulari virginitate, venerabilis inaestimabili sanctitate, supereminens tanta dignitate, nec minori praedita potentia et pietate, tibi, o genetrix vitae, mater salutis, templum pietatis, fons misericordiae, sese praesentare conatur haec misera famula tua, morbis languida, vulneribus scissa, ulceribus putrida. Tibi nititur, quantum moribunda valet, supplicare ut potentibus meritis tuis et piis precibus digneris eam sanare a languoribus suis, sic enim, pia Domina, alienata sum a meipsa immanitate doloris, ut vix sensum habeam enormis languoris ; tantum ex sordibus ulcerum meorum sentio fetorem ut vix aperire valeam os meum ad orationem. Cicatrices enim meae, quae, sicut onus grave, gravatae sunt super me, urunt me dolore, mole me obruunt, pondere me premunt, pudore me confundunt, fetore me suffundunt. Tu ergo, domina singulariter mirabilis et mirabiliter singularis, pulchra ad intuendum, amabilis ad contemplandum, delectabilis ad amandum, beata fiducia et tutum refugium miserorum, respice me miseram peccatricem, ad te clamantem, ad te suspirantem, illis piissimis misericordiae tuae oculis, quibus miserum Theophilum respexisti, quem de servitute peccati et de laqueis diaboli misericorditer eripuisti ; ne memineris iniquitatum mearum, neque respicias ad peccata mea, quibus iram merui, sed ad pietatem et misericordiam tuam, qua semper miseris misereri consuevisti. Scio enim, domina et advocata mea, scio quod, si me respicere volueris, continuo sanabor ab omnibus angustiis et doloribus meis ; scio quod, si pro me filium tuum rogaveris, cito, te deprecante et ipso miserante, aderit mihi medicamen salutis ; scio enim, piissima domina et advocatrix mea, scio quod pro quacumque re dilectum filium tuum rogaveris, nullam ab eo repulsam patieris. Sentiat, piissima domina, ista infelix et misera te matrem esse misericordiae ; sentiat te postulantem dulcissimum filium tuum venam esse veniae et fontem totius indulgentiae. Semper enim pro peccatoribus vult exorari, qui semper vult eis misereri. Tu igitur, pie potens et potenter pia Maria, de qua fons est ortus misericordiae, ne contineas, quaeso, tam vivam misericordiam ubi tam veram agnoscis miseriam : nam, si maior est miseria mea quam mihi expediat, non ideo minor est misericordia tua quam te deceat. Quanto magis enim, o gloriosa domina, cicatrices vulnerum meorum in conspectu omnium sordent, tanto magis tua subventione et filii tui, qui summus medicus est, curatione indigent. Sana ergo, clementissima domina, infirmitatem et dele quae intuentes offendunt foeditatem meam. Aufer, benignissima, languorem meum, ut non sentiant amplius appropinquantes mihi meum quem horrent fetorem. Age iam, domina, appare mihi, ut videam speciosum vultum tuum. Exhibe mihi praesentiam tuam, et consecuta ero desiderium meum. Amatrix pupillorum et consolatrix orphanorum piissima, tibi soli sum derelicta pauper et orphana ; advocata mea tutissima, miserere orphanae tibi derelictae : puella enim sum et orphana sum patre. Ne avertas, serenissima virgo, faciem tuam a me, sed respice orbitatis meae et calamitatis meae lacrimas, quas tibi de intimis cordis offero donec venias. Exaudi me, domina, miseram peccatricem per benignissimam qua cunctis miseris subvenire solita es pietatem. Attende, domina, placare, et fac mecum secundum misericordiam tuam, per virtutem benedicti fructus ventris tui, Domini nostri Iesu Christi, qui sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis, ubi cum eo et Spiritu sancto vivit et gloriatur per omnia saecula saeculorum. Amen. CAPUT SECUNDUM. B. Alpais sanatur per B. V. Mariam quae ei apparet. [5] Caput V. Dum sic orat Virginem virgo lacrimosa, Pro suis doloribus cunctis taediosa, Venit ante virginem Virgo gloriosa ; Cuius pulchra facies tota liliosa, Aurea caesaries, cunctis gratiosa ; Genae semper roscidae, semper inflammatae, Super solem splendidae, plenae venustate, Universis avide sanctis contemplatae, Speciali vividae singularitate ; Nares aromatibus intimis conditae, In interioribus dulces et mellitae, Infundentes mentibus spiramenta vitae, Quae malorum nexibus iam sunt expeditae, Mite supercilium, fons humilitatis, Gloria convallium, splendor honestatis, Adiutrix humilium, lux simplicitatis, Castitatis lilium, flos virginitatis, Perspicaces oculi sole clariores, Venatores saeculi, cordis scrutatores, Profectores parvuli, lucis amatores, Ad levandum seduli pauperum maerores ; Aures plenae laudibus, plenae pietate, Columbinis cordibus vigiles et gratae, Pauperum gemitibus semper inclinatae, Motae plus affectibus quam verbositate. Videns in hunc modum reginam caelorum Aupaies beatissima luce candidiorem, sole clariorem, stupefacta tanto lumine, tremefacta tanta maiestate, faciem suam avertebat, nec audebat ei aliquid dicere : non enim poterant eam oculi eius respicere tanti luminis reverberati claritate. [6] Caput VI. Cum regina mundi, quasi notam ex nomine, sic eam blandis affatur colloquiis : Ne timeas, Aupaies beatissima, ego sum advocata tua, regina misericordiae, quam ex toto corde dilexisti, quam in infirmitate posita toties invocasti, manum tuam mihi porrige, ut per me recipias sanitatem, quia durissimi languoris angustias in omni humilitate et patientia sustinuisti. Virginitatem ab infantia mihi consecrasti, quam nec immunda cogitatione, nec foedo opere, nec lascivo sermone violasti. Ideoque de te gaudent in caelis animae virginum, quae mecum sunt, ad quarum consortium ventura es post huius vitae exilium. Ad hanc vocem exsultat puella, respiciens eam, et dicens quibus poterat suspiriis : Spes salutis et veniae, mater misericordiae, virgo serenissima, non sum digna ego infelix et misera, ut vos ad me venire debeatis, quae peccatis meis exigentibus iuste sum tantis afflicta doloribus. Manus meas, quas a me porrigi postulatis, quia iam a brachiis prae nimia putredine resolutae sunt, vobis porrigere non possum, sed cum vobis placuerit, vos accipere poteritis. Tamen amodo nullum omnino sentiam dolorem, quia faciem vestram videre merui sole clariorem. Iam non me paenitet tantum habuisse maerorem, quae vel post lacrimas ad vestram potui pervenire [...]