OMNIBVS beati Martini memoriam pie venerantibus, Adam [alias Odo] inter veneratores eius exiguus, Patris eiusdem vestigiis inhęrere. Plerosque scandalizari audio, quod Martinum nostrum parem Apostolis cantet,  glorietur Ecclesia. Quæ Martini laus fere vbique terrarum in ore Ecclesiæ resonat: maxime in illis locis, vbi celebrius  deuotius eius sanctitas honoratur. Vnde propositi mei est, Martini confutare æmulos, obtrectatores persequi: ab eo vtique auxilij implorans gratiam, a quo ille accipere meruit, vt par Apostolis diceretur,  esset. Specialis quippe gratiæ virum, singulari donatum gratia, Apostolis parificare potuit,  proculdubio parem fecit, qui solus existens omnino incomparabilis sine comparatione summus est, cuius pax exuperat omnem sensum. Ceterum, ea quæ infra eum sunt, quantumlibet talis naturæ suæ dignitas, vel bonitas Creatoris extulerit, non refugiunt paritatis consortium:  quod instituit Conditoris auctoritas, non inuidet communio caritatis. Quid igitur? vt Martinus par Apostolis esset fieri potuit, aut non potuit. Si non potuit,  limitibus quibusdam coangustatur Dei omnipotentia, vbi est quod in Scripturis Deus omnipotēs appellatur? An fortasse omnipotens Deus est, sed gratiæ priuilegium, quo dotauit Apostolos, perfectis eorum sequacibus non voluit elargiri? Si autem, quod verum est, potuit facere omnipotens, vt qui perfectionem Apostolicam bene viuendo tenuerunt, æqualitatem quoque gloriæ sortiantur: quid impedit Martinum, ne gradus Apostolici sublimitate donetur? An quia ad promerendum, gratiæ sufficientiam non accepit? An accepit quidem, sed Apostolorum inuidia, quod nefas est dicere, ei gloriæ consortium denegauit? Quis hoc [dicere,] vel cogitare audeat? Et dicit fortasse aliquis, ideo Martinum non esse Apostolis parem in gloria, quia eis fuerit inferior sanctitate. Vnde hoc probas quicunque hoc dicis? An inde sumis argumentum, quod Apostoli prius electi, quod a Domino præsente per carnem vocati, quod Apostoli antonomasice ab eo sunt appellati? Sed si hac de causa eis est Martinus inferior, quod nihil horum habuerit: ergo inferior  Paulus, quia  posterius ad fidem venit,  Dominum in carne mortali non vidit, nec ab eo Apostolici nominis impositione honorari meruit, sicut alij, de quibus scriptum est, quia eos Apostolos nominauit. Quod si ideo Apostolos præferas, quia Dominum, antequam pateretur in carne, præsentem;  post Resurrectionem sibi apparentem  colloquentem videre meruerunt: quod  multis aliis datum est, teste Paulo, quia visus est plus quam quingentis fratribus simul: Certe  hoc Martinus assequutus est, quod nulli alij concessum legitur, vt nondum renatus videre Christum Dominum mereretur. O gloriosam Cathecumeni nostri chlamydem, qua se tegi Christus gloriam reputat! Sed longe renati fides gloriosior, cui Christus nil, quod peteret, denegauit. Nam si quis contendat de miraculis, præferrique in virtutibus Apostolos velit: totus exclamat orbis Martino testimonium perhibens, plura [eum, imo] in eo signa fecisse, quam de aliquo vmquam aliqua scriptura [autentica] protestetur. Denique si quis obiiciat, quod in vmbra Petri ponebantur infirmi  sanabantur:  nos de stramine, in quo Martinus iacuit, legimus frequenter factas fuisse virtutes. Plus est sane, vile stramen absente Martino operari virtutem, quam vmbram Petri (quod sine eius præsentia non potuit fieri) præstare remediū postulanti, vel infirmanti. Verum, sine Christo nec Petrus præsens potuit, nec Martinus absens virtutis aliquid fecit. Mira quidem sunt hæc,  digna omni admiratione miracula: vel vmbram Petri sub eius præsentia, vel in absentia Martini paleas, in quibus iacuerat Martinus, operari mirabilia. Sed longe mirabiliora,  in solo Martino eminentia reperimus. Contigit nonnunquam, eo festinante ad visitandum ægrotum aliquem, priusquam medietatem confecisset itineris, aduenientis virtutem sensisse ægrotum, obuiam venienti processisse incolumem, satis esse languenti ad recuperandam salutem, non solum peruenisse, sed vel iter veniendi inchoasse Martinum. Hoc de Euantio auunculo suo Seuerus Sulpitius protestatur. In Apostolis fortasse aliquis prærogatiuam Martyrij anteponit: Martinus autem per effusionem sanguinis Martyr non fuit, nisi quod tota vita eius martyrium fuit. Apostolos certe voluntas,  temporis necessitas Martyres fecit. Sed quid propter hoc gloriæ Martinus perdere debuit: cui etsi temporis necessitas non obtulit gladium Persequutoris, a corde tamen eius non defuit voluntas passionis? Ergo caret gloria Martyris, quem constat desiderio Martyrem extitisse? Alioquin Ioanni Apostolo quia vitam supplicium non extorsit, Martyris negatur gloria: cum tamen testetur Veritas, quod sit suum calicem bibiturus. Hunc procul dubio Martinus calicem passionis bibit, qui innumeras abstinentiæ incredibilis cruces sustinuit, seque ipsum voluntarie macerans, in cinere  cilicio testis inuictissimus spiritum exalauit. Si ergo Martinus, quantum in ipso erat, Martyr fuit, apud eum, qui de voluntatibus iudicat, non habebit facti pondus sanctissimæ efficacia voluntatis: præsertim cum omne hominis meritum in bona voluntate consistat? Non enim opera hominis merita eius sunt, sed signa potius meritorum: quanquam  si perfectionem colligamus ex operibus, nemo Martino præfertur. Sed forte ideo quis inferiorem iudicet Apostolis Martinum, quod illi fuerint Principes populorum, Doctores orbis, Fundatores  fundamenta Ecclesiæ, primi Eruditores fidelium, tanquam qui in scola Christi teneant magistralis cathedræ dignitatem: vnde nec ratio patitur magistris æquari discipulos, maxime cum Magister  Dominus omnium dicat, Non est discipulus super magistrum, nec seruus super Dominum suum. Quid igitur? Quia summi Magistri prohibet auctoritas magistro discipulum præferri, ideo negat posse æquari? Attende quod sequitur. Sufficit discipulo vt sit, inquit, sicut magister eius. Ecce discipulis magistri æqualitas non negatur: si tamen perfectionem magistri per imitationis studium [discipulus] æmulatur. Cum ergo perfectus Apostolorum discipulus Martinus,  gradu sacerdos Apostolicus,  Apostolicis actibus insignitus,  in operatione signorum pene fuerit plusquam Apostolus: quid impedit, vt paritatem gloriæ non obtineat, quem per omnia vitæ similitudo commendat? Quid ergo? dum ista de Martino credimus, vel asserimus, sublimitati Apostolicæ derogamus? Absit. Apostolos magis pro nostra facultate extollimus, dum eorum imitationem, Martini perfectionem fieri non negamus. Veruntamen licet non sit ei dispar gloria, quia non fuit dispar in vita: tamen secundū aliquid Apostolica sublimitas antecellit. Præcedit sicut causa effectum, sicut materiatum materia, sicut principium prius est eis, quæ ex ipso inchoant esse suum. Vnde quoniam Apostolica doctrina, causa,  materies,  principium est fidei, disciplinæ,  religionis in patribus, in hoc debet  potest præferri omnibus: non tamen ideo vel meritis, vel gloria præeminet vniuersis. Quo enim pacto Apostolis pares [non] sunt, qui similem Apostolis vitam ducunt, paria miracula faciunt, pariter iudicabunt, pariter regnabūt, pariter vnū denariū post vnū vnius vineę laborem habebunt? Hoc solum interest, quod in erogatione denarij non est apud Patrem personarum acceptio: sed fient nouissimi primi,  primi nouissimi, nec inter accipientes inuidia, nec iactantia meritorum. Quomodo ergo Martinum Apostolis parem esse inuides, cum tanta sit Dispensatoris veritas, tanta accipientium caritas, vt qui fuit in labore nouissimus, inueniatur in acceptione primus? Erunt, inquit, nouissimi primi,  primi nouissimi. An oculus tuus nequam est, quia bonus est dispensator præmij? quia tale est remunerationis beneplacitum, vt cum omnes eiusdem acceptione parificentur denarij, primo tamen remunerentur nouissimi, quam primi. Quæ potest esse inter eos disparitas, quibus par idemque denarius erogatur? Certe, quamuis sit inter electos dispar claritas, quia stella a stella differt in claritate: est tamen in dispari claritate par gaudium, cum sit Deus omnia in omnibus. Quod si omnium electorum quātumlibet merita differant, ea est paritas, vt vnum idemque sit omnibus in consummatione charitatis, in visione Cōditoris, in æternitate beatæ immortalitatis gaudium: quid, putas, gloriæ præ cęteris Martinus obtinuit, quem Apostolorum vestigiis inhærentem perfectio Apostolica, virtutū prærogatiua, signorum potentia præ ceteris illustrauit? Quod si ea quæ prosequutus sum assertioni meæ non sufficiunt: iam demum proponatur aliquid, ex quo manifestum sit perfectioni Apostolicæ non imparem esse Martinum. Certe spiritus sanctus Apostolis  Apostolorum imitatoribus datus est, sed eo modo quo super Apostolos venit, nunquam vel raro in aliquem Sanctorum descendit. At qui visibiliter super Apostolos in igne apparuit, se quoque consimili specie  potentia in globo igneo super Martini caput, dum Sacramenta offerret, ostendit. Quia etsi variis loqui linguis, quia necesse non erat, Martino non cōtulit: ita tamē singulari flamma diuini amoris igniuit eum, vt  viuens in corpore, per cordis caritatem totus igneus esset;  postquam migrauit a corpore, aliquotiens visibiliter totus igneus appareret. Hinc est quod sancto Traiano Sanctonensi Episcopo in igne ostensus est,  ad exequias Pelagiæ matris Aredij Abbatis globus igneus, totam illustrans Ecclesiam, de cœlo venit: clamantibus energumenis ad defunctæ exequias venisse Martinum. Non dissimiliter Gregorio Turonensi eius reliquias in nouam basilicam inferenti apparuit. Brachio quoque Oratorium ingrediens, globum igneum per Ecclesię superiora discurrere, sæpius videre consueuit. Non est igitur hæreticum, confiteri virum per omnia Apostolicum, ad Apostolicæ paritatis cōsortium sublimari. Qui ergo ex ignorantia Martini meritis detrahit, intueatur, legat,  discat, Dominum non solum de Apostolis, sed de Apostolorum imitatoribus dixisse. Volo, Pater, vt vbi ego sum, illic  illi sint mecum. Quid, vbi ego sum, nisi, qualis ego sum? ac si dicat. Volo vt ad æqualitatem gloriæ, quam ego habeo per naturam, perueniant  ministri per gratiam. Inde scriptum est. Cum apparuerit, similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est. Quid igitur? An soli Apostoli ministri Christi sunt? An non Christi minister  Martinus,  ipse inter perfectos perfectissimus? Si ergo ministri Christi Christo in gloria similes,  per hoc pares sunt: quo pacto inter Christi ministros paritas esse non potest? Quod si aliquis ex inuidia Martini titulis derogat, corrigatur: alioquin potens est Martini Deus in Martino mirabilia faciens, vlcisci Sanctum suum,  temerariæ præsumptioni finem imponere: pręsertim cum sit dubitatio pia melior de occultis, quam litigiosa contentio de incertis. Venerare itaque de cætero Martinum, qui ei hactenus, aut ignorando, aut inuidendo, detraxeras:  ne diffitearis Apostolis parem, quem etiam Christo esse non dubitas in gloria similem. Si tamen verum tibi dixisse videtur, qui ait, Similes ei erimus, quando videbimus eum sicuti est. Hic interuētu Martini opus est, vt qui Christo similis, ac per hoc dispar esse [Apostolis] Apostolice viuendo, Christum imitando, Christo donante promeruit; nobis adhuc in dissimilitudinis regione viuentibus impetret veniam, reducat ad gratiam, repræsentet ad gloriam, quam cum Christo habet a Christo. Qui viuit  regnat per omnia secula seculorum, Amen.