Merito beneficia, quæ possident, amittere videntur, qui non solum largitoribus ipsorum beneficiorum ingrati existunt, verum etiam infideles eis esse comprobantur. Ad hujusmodi igitur exemplum postquam omnibus patefactum est, qualiter Adalricus Dux Deo sibi contrario, nobis infidelis apparuit, et se Austrasiis consociavit, ut adversum nos et nostros fideles scelera sua, si Dominus Deus permisisset, exercuisset, nos propter ipsum facinus omnes res suas ad nostrum fiscum jussimus revocari. Cognoscat itaque utilitatis vestræ magnitudo, quod res nominatas Fiscafelinis una cum appenditiis suis, et adjacentiis, et cum colonica, trevario, et quidquid supradictus Adalricus de quolibet adtracto ibidem tenuit, vel possedit, ei Monasterio, quod appellatur Fons-Besuæ, quod est in honore sancti Petri et Pauli, ac cæterorum sanctorum constructum, ubi venerabilis vir Waldelenus præesse dinoscitur, plena et integra gratia totum nos concessisse. Quapropter per hoc nostrum Præceptum decernimus ordinandum, et in perpetuum volumus esse mansurum, ut memoratus Abbas Waldelenus prædicto Monasterio Fontis-Besuæ res jam dictas una cum ædificiis, mancipiis, accolabus, terris, pratis, silvis, pascuis, aquis, aquarumque decursibus, accessibusque omnibus, vel reliquis quibuscumque beneficiis, cum omni usu fructuario, ex nostræ largitatis munere perpetualiter recipiat possidendas. Et ut hæc præceptio firmior habeatur, et futuris temporibus inconvulse teneatur, manus nostræ subscriptionibus eam decrevimus roborare. § Signum THEODERICI Regis (en monogramme). § Datum mense Septembri die IIII anno quarto, regnante Theoderico Rege. § Gybertus notarius. § Tempore igitur prædicti Waldaleni Monasticus ordo regulariter floruit, quem successores ejus Abbates, ut boni filii mores paternos æmulantes, in regulari institutione imitati sunt: Bercangus videlicet qui illi in regimine successit, et Ferreolus, qui post Bercangum regimen Monasterii suscepit. Sed et Sirannus vir religiosus pastoralem curam nobiliter tenuit. Talibus itaque fundatoribus, plantatoribus, rigatoribus, Deo incrementum præbente, in prædicto Cœnobio monastica Institutio sollerter viguit, permansitque usque ad tempora Pipini, Magni Karoli genitoris. In illo tempore, deficientibus jam a pristimo vigore Regibus, cura tocius Regni administrabatur per Duces et Principes domus, inter quos omnes præminebat Pipinus, quem supra retulimus, vir omni sapientia adornatus, ejusdemque regni maxima pars erat in manu ejus. Hic devicta Frisia, atque ipsius regni fugato Rege, nomine Ratbodo, misit illuc ad prædicandum servos Dei venientes ex Brittannia, Willebrordum et socios ejus, qui non parvam populi multitudinem ad Christum converterunt. Theoderico Rege defuncto Childebertus filius ejus successit in regnum. § Anno ab Incarnatione Domini DCCVIIII Pipinus perrexit in Suvanos, etc. ut in Chronico S. Benigni. § Anno DCCLII Domnus Pipinus Rex sacratus est per Manus Stephani Papæ; et duo filii ejus Karlomannus et Karolus, qui Magnus dictus est. § Pipinus igitur Rex habuit quendam fratrem, nomine Remigium, cui in Burgundia plurima loca concessit. Inter quæ etiam res ad Episcopatum Ecclesiæ Lingonensis pertinentes, quas sicut sibi visum est, suis asseclis dimisit. Sed, o nefas! Monasterium hoc Anglæ uxori cujusdam Theotardi, quia ejus stupro potitus fuerat, non custodiendum, sed diripiendum dedit. Quam præsumptionem, ut dignum erat, indigne ferentes Monachi, Monasterium reliquerunt, præter paucos ætate et debilitate confectos. Reliqui vero Luxovium Cœnobium expetiverunt, aliaque Monasteria, in quibus noverant ordinem monasticum permanere. § Prædicta autem Angla res monasterii, ut talem decebat, disponebat. Ab ingressu autem sacro sanctæ Basilicæ Apostolorum senibus illis qui remanserant prohibentibus, aliquandiu temperavit: sed postquam cætera sacra loca inpune temeravit, etiam ipsum Oratorium audacter ingredi præsumpsit, statimque quia contra Deum vesaniret, experta est. Nam ut a viris fide dignis, qui ab eis qui præsentes fuerunt, et viderunt, et audierunt, comperimus; statim ut ingressa est prædictum Oratorium, invisibili igni ardere cœpit, magnisque clamoribus se exuri vociferans, ut in fluvium Besuæ, qui juxta decurrit, deportaretur, postulabat. Quod ilico factum est, sed non valuit talis aqua talem exstinguere ignem. Tunc ad fontem misericordiæ cucurrit, prædictis senibus monentibus, et docentibus, sicque salvari meruit; prius tantum temeritate confessa emendationem in reliquo talis præsumptionis promisit. Honoravit etiam prædictum locum donariis quibus potuit, quorum quædam, ob testimonium tanti ausus, apud nos servantur. § Postquam autem remoto Remigio Episcopatus Lingonensis Episcopis legitimis cessit, hoc monasterium ab Episcopo receptum est. Sed non fuit illi cura digna Pastore, ut oves dispersas ad proprium ovile revocaret; magis gaudens quod res Monachis delegatæ in suos suorumque usus cederent: sicque Monasticus ordo ex hoc loco penitus est deletus; nullique succedentium Episcoporum curæ fuit, ut pristinam religionem in hoc loco repararet. Sed alii Abbates Canonici ordinis constituerunt; alii sibi serviendum decreverunt, donec ad piissimi augustæ recordationis Hludovici Imperium ventum est. § Anno IIII Pipinus Rex intravit Longobardiam, etc. ut in Chronico S. Benigni. § In diebus Hlucdowici Imperatoris Episcopus Lingonensis, Betto nomine, fecit quasdam divisiones de terra sancti Petri, sicut hic demonstrabimus. § Notum fiat posteris, et memoriæ commendetur, quod ante illustrem virum, Hildegarnum Comitem, seu Judices, quos Scabineos vocant, et quam plures personas, qui cum eo aderant, in Montaniaco villa, in mallo publico, ad multorum causas audiendas, et rectas justicias terminandas, ibi veniens Betto Episcopus, et Advocatus suus Burgoardus, novem legitimos testes ibi præsentavit, quorum nomina hæc sunt, Simeon, Agano, Betrannus, Gono, Marchirius, Adalardus, Gervio, Gerento, Sirannus. Isti testificaverunt et juraverunt de finibus Besuensis monasterii, quod a fine Pontense, et a fine Vendobrinse seu Vilense, et Vetus-Vendobrinse, et Vaurinse, et Tillense, et Vetus Viniense et Bustellense, et Bustense, et Lucense, Burbureninse, et Berechel-povilare, per istas marcas, inter ipsos fines immunitas sancti Petri est ad integrum, et in loco qui dicitur Boscus Monachorum similiter; et in alio loco qui dicitur Longo Bosco immunitas sancti Petri ad integrum. Et in alio Longo Bosco communitas. Et in ipso fine Bustellense immunitas ad integrum, et ab ipso fine Bustellense usque ad viam Petrosam. Et deinde usque ad stratam fractam: et deinde usque ad finem Burburenensem, atque Vilarum, immunitas sancti Petri est ad integrum. Per istas marcas euntes ipsi novem testes, quos supra nominavimus, misso secum Balacterio illustri viro ab Hildegarno Comite, et a suis scabineis, dixerunt et per judicium testificaverunt, quod a tempore Pipini Regis et deinceps per tempus Domni Karoli Magni Imperatoris vidissent inde legitimas vestituras ad partem sancti Petri haberi, ita ut nec Aldo, nec heredes sui, ullam legitimam vestituram exinde umquam habuissent, sed per legem et per justiciam vestitura S. Petri Fontis-Besuensis erat. Tunc ipsi scabinei unanimiter judicaverunt, quod omni tempore ipsæ res per illas marcas ad partem sancti Petri essent vendicatæ, atque legibus conquisitæ. His præsentibus testibus: Balacterio, Madalberto, Beato, Eppleno, Baldrico, Aysono, Vormerio, Milone, Albrico Notario, Ferlagio, Leuduino, Arberto, Servio. Walterius præsens fuit et subscripsit. Data noticia die Mercorii proxima in mense Maio, anno II, regnante Domno nostro Hlucdowico Rege atque Imperatore. § Noticia, qualiter ante Bettonem Episcopum et Balactarium Vicecomitem, ad vicem Hildegarni Comitis, seu scavineorum qui ibidem aderant, veniens Bernardus Advocatus monasterii sancti Petri Fontis-Besuæ, et Betto Episcopus, in fines Bodingis villæ, et Alteriaci-villæ, ibi dedit tredecim testes appellatos his nominibus: Ursnaldum, Aglardum, Gairindum, Marcherium, Aggonem, Symeonem, Garinum, Adalardum, Sirannum, Winierium, Ulgerium, Amalerium, Flauminum, isti testificaverunt quod inter illas veteres vias, quarum una pergit de Alteriaco-villa ad Colonias villam, et altera pergit de Furto-villa ad Willarum, inter istas duas vias usque ad locum qui dicitur Vaccaria, et illum fontem, qui dicitur Springus, terra sancti Petri est, tam in campis, quam in silvis, et semper exinde vestita fuerit ipsa casa Dei, monasterium scilicet sancti Petri Besuensis, per legem et per rectum. Actum his præsentibus, Madalberto, Adalelmo, Balacterio Vicecomite, Ursnado, Gunduino, Flaumiro, Siranno, Aglardo, Marcherio, Aggone, Girvio, Adalardo, Winierio, Ulgerio, Bettone Vicario et misso ab Hyldegarno Comite, Zizone, Unibaldo, Hugberto, Aribasto, Ucbalto, Angalberto, Laifino. Ego Aldoerius Lector hanc Noticiam scripsi, anno quarto Imperii Domni nostri Hlucdowici Regis atque Imperatoris. § Cum vero inimicus totius boni diabolus conspexisset hoc Besuense monasterium religione florere, indoluit terrigenas illuc humilitate et obedientia conscendere, unde ipse superbia et inobedientia corruerat. Egit itaque ut monasticus ordo ex hoc loco penitus deletus esset. Nec hoc parvi temporis intervallo, sed a tempore Pipini Regis, et tempore Karoli usque ad tempus Domni Hludowici Imperatoris duravit. Hic enim Bettone Episcopo defuncto, Albericum virum dignum Episcopatu, Ecclesiæ Lingonensi constituit. Qui hunc locum tali ex causa noscitur restaurasse. Erat prædictus Episcopus in Besua sanus et hilaris, cum subito gravissimo dolore intestinorum corripitur, nullumque remedium tanti cruciatus consequi poterat. Medicis autem multum laborantibus, et nichil proficientibus, desperare cœpit, et de sola morte cogitare. Omnibus autem suis gementibus et flentibus, et mortem ejus expectantibus, ipse in somnum deductus est, viditque in somnis venire ad se veneranda canitie reverendum virum, a quo cum interrogaretur quomodo se haberet, respondit, ut erat, nimiis doloribus urgueri ad mortem. Tum ille requisivit quam mercedem retribueret illi, qui ei a Domino, non solum vitam impetraret, sed et salutem, et diuturnitatem. Respondit: Quamvis nulla recompensatio digna esset talibus promissis, tantum quantum posset et ab illo imperaretur, rependeret. Tum ille senex: Monasterium hoc, inquid, sub meo et fratris mei Pauli nomine, Domino consecratum fuit, et bonis fratribus ac Deum timentibus Monachis habitatum, nunc vero, ut ipse cernis, desolatum est: promitte ergo mihi ut hunc locum restaures, et monasticum ordinem in eo repares, et tibi a Domino salutem impetrabo. Promisit sub jurejurando, et a somno excitatus est, statimque eum omnis dolor deseruit, ac si illis diebus nullum esset expertus cruciatum, surrexit sanus, luctusque omnium in gaudium conversus est. Retulit quid viderat, quid etiam ipse promiserat, et sub qua conditione salutem meruerit. Precatur omnes ut adjutores existerent ad implendam promissionem. Quanto autem studio, quantaque cura memor juramenti et promissionis hoc monasterium reparaverit, melius ipsa opera quam verba testantur. Monachos ex monasteriis sumptos adunavit, Abbatem præfecit, et non solum res ad ipsum monasterium pertinentes restituit, sed et alias res de Episcopatu Ecclesiæ suæ, cum consilio synodi provincialis, et consensu Ecclesiæ suæ subjecit. Hic itaque Albericus Episcopus timens quod experimento didicerat de eodem Besuensi monasterio, ne de rebus quas ei donaverat per successorum pravam pervasionem iterum spoliaretur, studuit non tantum sua, sed etiam regali auctoritate confirmare quæcumque ad præsens sua vel in posterum aliorum fidelium munificentia possideret. Adiit itaque Hludowicum Imperatorem, et super hac re Regale Præceptum quæsivit. Annuit Imperator, et sicut scriptum est infra, sua auctoritate confirmavit.