[1] In Oximensi pago situm est castrum, quod Falesia nuncupatur: in quo erat homo quidam, nomine Gislebertus: huic erat filius aetate et corpore minusculus, qui Sabbato sancto imminentis Paschae in dolio, in quo pater eius lauerat, incaute derelictus, cum nemo adesset, in aqua submersus sicque extinctus est: ubi cum diutius iacuisset, requisitus tandem a parentibus, mortuus repertus est. Quod quamuis parentis utriusque negligentia atque antiqui hostis prouenerit infestatione, non tamen absque diuina credimus gestum permissione: ut sicut de Lazaro scriptum est, infirmitas haec non est ad mortem, sed propter gloriam Dei; ita quoque in morte huius pueri opus claresceret diuinae uirtutis, meritumque coruscaret Sancti sui Uulfranni. Ubi autem ab aquis est spiritu amisso leuatus, ingens clamor attollitur, grauis luctus exoritur, dolor irremediabilis aperitur: luget infelix pater, lamentatur misera mater, abiicit capitis operimentum, carpsit compositionem crinium, tundit inter haec grauiter pectus, simul complodit ambas manus, digitos digitis inserit, atque miserabili tortura totum corpus atque membra agit, uoces incōditas et amaritudine plenas emittit, hac illacque caput rotat, ora uelut amens distorquet prae acerbitate repentini doloris et insperatae orbitatis. Maior siquidem erat dolor de conscientia tantae negligentiae, et de reatu grauis peccati, quam de morte unici pignoris. Quibus uicini excitati undique coëunt, et alii cum gemitibus per compassionis humanitatem ingemunt: alii uero lugentes consolari atque dolorem mœrentium lenire intendunt. Ecce autem quaedam persona ex his, quas illuc partim humanitas contraxerat, partim curiositas inuitauerat circumstantes, Quid, inquit, agitis? quare S. Uulfrannum non inuocatis? Numquid non audistis quantas uirtutes et qualia miracula operatus sit?  Inuocemus ergo eum magna uoce ex toto corde. Ad hanc igitur uocem exhortantis, plebs quȩ circumstabat, concorditer animata inclamauit, et pro suo quisque sensu Deum Sanctumque eius Uulfrannum inuocauit: interea mortuus labia paullatim mouere cœpit, ac uiuido genarum suffusus colore, palpebras oculorum cœpit aperire. Quid longius morer? Quid diuinā uirtutem uerbis occupem? Sub oculis omnium, qui aderant, mortuus uitam plenarie recepit, surrexit ac resedit: oblatumque cibum tam libere, quasi non de morte surgens sed de somno euigilans, suscepit. Quo facto concussa sunt corda omnium, ingens exorta est laetitia in mentibus singulorū, iterum fluunt lacrymae, tanto sane uberiores, quanto non iam ex mœrore, sed ex ingenti laetitia profluentes: perstrepunt murmura et uoces, tanto utique pressiores quanto dulciores. Fit interea specialis dolor parentum, unum et commune omnium qui aderant gaudium. Fama deinde tantae uirtutis longe lateque percrebuit, et omnes qui aderant et qui audire poterant, in admirationem nouam mouit, et in laudem Dei et gloriam Sancti sui fauorem conuertit. Fit praeterea ingens pressura concurrentis populi, uidere uiuentem, quem mortuum audierat, cupientis. Nec sufficit cuilibet uox acta narrantis, nisi quisque suis cernat oculi faciem resurgentis. Quippe nouus quasi post mortem, qui resurrexerat, ad uidendum petebatur, et longe desiderabilior, quam pridem fuerat dum luce mundi fueretur, cunctis putabatur. Porro uir ille multarum gratiarum debitor, indulti caelitus sibi beneficii non immemor, non post multum Fontanellam adiit, et ubi beati Patris Uulfranni sepulturam, et carnis eius sanctum puluerem esse didicit, deuotionis suae uota persoluit, et Fratres quos ibi inuenit de uirtute facta cum multis lacrymis perdocuit, sicque postmodum laetus et alacris ad propria repedauit. Hoc autem miraculum factum est anno Incarnationis Dominicae millesimo quinquagesimo septimo, Indictione decima, Sabbato Sancto Paschae quod euenit tertio Kalendas Aprilis. [2] Praeterea non est silentio omittendum quod uirtus Diuina per eumdem operari dignata est Patronum: quod etiam rarissime aut numquam alicui notificatum est mortalium. Erat igitur quaedam mulier in uilla, quae uocatur Frigeia. Haec concepto semine grauida, in festiuitate S. Sebastiani, termino instante, fuerat paritura. Uerum obstante iure naturae cœpit anxiari, atque imminente periculo interius uiscerū torturis adeo torqueri. Namque, ut moris est, parere non potuit. Interea lecto prosternitur, et grauiter se habens nihil aliud quam mortis debitum praestolatur. Tale itaque incommodum atque pariendi passa est infirmitatem et difficultatem a festiuitate S. Sebastiani usque ad octauam diem Dominicae Resurrectionis. Tum uero reperto saniore consilio, nisu, quo ualuit, cœpit misericordiam Domini implorare et eius Genitricis, ut sibi dignaretur misereri. Nihilominus etiam frequentius nomen S. Uulfranni inuocans (cuius uigiliis, quae ex more hactenus a fidelibus celebrabantur, interfuerat, atque semetipsam in ancillam dederat) solitam eius deprecabatur pietatem, ut per se omnipotentis Dei clementiam exoraret, quo eam aut a praesenti angustia liberaret, aut uitae finem misericorditer imponeret. Dum autem deuote precibus insisteret Sanctique nomen crebrius iterans auxiliari sibi fideliter posceret, repente uirtus Diuina adfuit, et uenter eius tumens a pectore usque ad umbilicum, sicque in transuerso per medium, mirabile dictu, diuisus est, ueluti nouale finderetur. At illa uociferans, utpote quae talia patiebatur, cœpit angustiari, qua etiam uociferatione affines pene omnes uenire coëgit. Qui uenientes et eam quasi mortuam lugentes, non modice mirati sunt talia considerantes, et inito consilio uentrem eius aperuerunt, et infantis ossula cum putrida carne inuenerunt, atque semiuiua muliere ea omnia traxerunt. Quo facto iterum mulier Sanctum Patronum obnixe expetiit, ut, quia eam mirabiliter ab incommodo partus liberauerat, ex integro eam sanaret. Nec mora, illa orante, uentris diuisio sic consolidata est, ac si nihil horum perpessa fuisset, excepto quod signum diuisionis, ad comprobandam Dei uirtutem et eius serui meritum, permansit. Taliter itaque ut diximus, liberata atque incolumitati perfectae restituta, Fontanellam perrexit, et haec, quae diximus, ipsa pro se ita esse gesta narrauit: uentris cicatrices cunctis ostendens, gratias Deo et S. Uulfranno non immerito retulit, ac postmodum laetabunda et laudans domum rediit. His et aliis multo pluribus apud Deum et homines S. Uulfrannus gloriosus habetur. [3] Illud quoque silentio praeterire indignum censuimus, quod praefati Patris interuentu diuinitus operatum comperimus. Erat quidam miles in pago Ueliocassino, qui caussa cuiusdam negotii ascenso equo dum alia peteret loca, contigit eum latebrosas inimicorum offendisse insidias, qui repente ut eum perderent, admissis equis cruentis armorum iaculis persequi uelocius festinabant. Quos ille a tergo equorum strepitu permotus conspiciens, suisque in notis homicidas cognoscens, huiuscemodi necis pauore nimium perterritus, illico in fugam uertitur, euadendique anxietate omnibus modis coarctatur. Illi nimirum amaritudinis felle succensi et subfusi, persequendo uenenosa in eum oculorū lumina fundebant: et crudeli inhumanitate saeuientes, solum de eius nece tractabant. Hic uero in ultimam iam pene deductus desperationem, de sola liberatione solicitus, pro posse fugam explere conabatur. Cumque sibi refugii locum minime patere uideret, hostilesque impetus iam propius adesse sentiret, nec aliquam deinceps euadendi spem ullo modo mente captaret; tandem, ut credimus, Diuina prouidentia, Sancti memor Uulfranni, eius clementiam lacrymosis internorum singultibus suppliciter deprecatur: O Sancte, inquiens, Uulfranne, Pater inclyte, uirtutum gloria insignis, adesto clemens indultor poscenti, succurre benignus, tui ad praesens opitulatione indigenti: Miserere miserator tui opem supplicantis, et quia me seruili conditione tuae committo aduocationi, tuere potenter ab instantis discriminis exitu, nec patiaris hostium gladiis trucidari, cui tuae gratia protectionis non incerta est repentinae spes ereptionis. His oratis, illi extemplo diuinae uirtutis clementia Sanctique meritis immobiles substiterunt, nulloque conamine loco fixi gressum mouere quiuerunt: equos calcaribus urgent, hastis feriunt, quantumque acrius furiis agitabantur, tantum indulgentius operam dare uidebantur Mira res! Illi nimia feruentes insania crudeliter desaeuiunt, uoces extollunt, suis se uotis frustratos altius gemunt. Mirantur nimirum huius rei spectantes euentum. Is uero, quem timor ingens occupauerat, tanti nouitate miraculi gauisus, [his immotis,] resumptis animi uiribus paullisper subsistens, sic eos affatur: Quid agitis? Quid stupentes miramini? Uestras minas ad praesens non metuo: [liberatur.] uobis minantibus nulla formido: nam inclyti Patris Uulfranni praesens adest aduocatio, qui uobis obstat mirabili obstaculo. His dictis recto tramite mox Fontanellam adiit: equi figuram suique imaginem supersedentis ex cera figuratam edidit, Sanctique Uulfranni sepulturae in memoria tantae uirtutis obtulit: ac immensas gratiarum actiones ei pro collato sibi beneficio reddidit, eiusque se seruum fieri decreuit. Quod factum loci Fratribus et omnibus qui aderant per ordinem narrauit, quos in Dei laude ac Sancti ueneratione armatos reddidit; unde accepta licentia redeundi, ad propria repedauit. [4] In urbe Abrincatensi quidam adolescens erat, qui die quadam ludendi gratia nauiculam intrauit, et per fluuium, quod mari illi adiacens est, nauigare cœpit. Interea mare eructans impetu suo fluuium turbauit, et adolescentem illum a nauicula deiiciens in flumen mersit, ubi die uno et nocte sequenti iacuit. Cumq; diu quaesitus non inueniretur, die secundo piscatores quidā mare ingressi, dum retia tenderent, atque ad horam retraherent, adolescentē illum rete, quod Childellok uocant, inuolutum inuenerunt. Ea mirantes et nimium stupentes, uocauerunt parentes eius atque ciues. Qui cum uenissent, et eum exanimem uiderent, eleuatis uocibus S. Uulfrannum cœperunt inuocare, ut miserrimo homini subueniret solita pietate. Quod cum diutius oratum fuisset, corpus adolescentis se mouere cœpit, oculos aperuit, sicque ad inuocationem Sancti in hora eadem surrexit acsi nihil passus fuisset mali. Inde Fontanellam petens, grates Deo et Sancto eius rependit, et factum in se miraculum cunctis narrauit. Praeterea quidam adolescens in torrente quodam cecidit, quem impetus decurrentis aquae usque ad clusam molendini deportauit, ibique a prima hora die usque ad sextam iacuit, ita ut caput eius in fundo aquae, pedes uero sursum uiderentur dependere. Ac genitrix eius pro cara sobole solicita, cum ad solitam horam redire non uideret, timens ne aliquid ei aduersi accidisset, cœpit eum quaerere, ac notas domos ac uias circuire. Dum autem hac illacq; oculos uerteret, aspexit filium in aqua, ut diximus, iacentē. Tunc uoce flebili clamare cœpit, ac miserabiliter se ipsam discerpere. Ad cuius uocē uicini et affines exterriti uenerunt, et adolescentē pene exanimem de aqua sustulerunt: et exposito illo super littus, mater eius cœpit aduersus Sanctum conqueri et dicere: S. Uulfranne, tu meum filium mihi abstulisti. Ob hoc quod eum tibi in seruum dedi, redde eum mihi, obsecro, et ne patiaris me deficere dolore maximo. Obtine tuis sanctis meritis apud Deum, ut mihi reddatur pignus dulcissimum. Haec orante matre pia, et ceteris qui aderant S. Uulfrannum uocantibus, repente adolescens oculos aperuit et sciscitanti matri respondit, et deinceps plene conualuit. Postea uero Fontanellam petiit, Liberatori gratias egit, atque haec, ut diximus, retulit. [5] Negotiator autem quidam, Wadro nomine, ciuisque Rotomagensis, oneratam frumento nauem a flumine, quod Olua uocatur, ut in suam rediret ciuitatem, soluit: ac sic inde digrediens marinis fluctibus se credidit. Cumque longius iam a terra recessisset, ac non imprudenter inter undas placidi aequoris clauo cursum carinae dirigeret; uentus repente, qui eum in aequor promouerat destituit, aduersisque surgentibus auris cœpit uehementer urgeri, atque alias a cœpto itinere impelli. At ille totis uiribus contra insurgentes flatus gubernaculo fortiter in nisus cœpit reluctari, et ut nauim quo uolebat torqueret multa ui conabatur. Interea pontus grauiter intumescere, fluctus altius attollere, arenas cœpit ab imo miscere. Ille nihilominus clauum fortiter tenebat, et in ipsos fluctus cursum regere contendebat. Sic itaque maris tempestas ac nautae animositas inuicem, at non aequis uiribus confligebant. Sed, proh dolor! ponti saeuitia uicit, auulsumque clauum suo loco procul inter undas proiecit. Nondum tamen uir ille plene superatus destitit, sed illico surgens remo accepto pro gubernaculo uti cœpit. Quem uis undae uiolentius illisae e manibus eius eodem momento excussit, atq; inter cumulos fluctuum abscondit, et arborem a suo stipite, in quo stabat, conuulsam, et uelum ruptis rudentibus in undas proiecit et pene nauem submersit. Tunc ille penitus diffidens, mortisque imminentis pauore contremiscens, exclamauit, dicens: Domine sancte, inquit, Uulfranne, uideo quia actum est, nec spes ulla euadendi superest. Miserere, obsecro, animae serui tui, quia infelix corpus hoc horribili exitio inter fluctus et undas saeuientes perit: succurrere miserrimo spiritui, quem extorquet mors acerba saeuientis pelagi. His peroratis, ingens duarum undarum hiatus, acsi duorum montium profundissimus recessus, repente nauim illam recepit: ac remota omni tempestate, uentisque seclusis, optata diu quiete, eum Domino suo refouit. Ibi ergo uir ille tutus ab omni turbine, securus ab omni tempestate manebat, et acsi in placido stagno positus quiescebat. Cumque super his miraretur et stuperet; in partem dexteram respexit, et clauum quem amiserat ibi super aquas ferri uidit, et manu paullulum adnauigans illum accepit. Deinde remos super aquas conspexit, susceptosque in naui reposuit. Post haec etiam uelum et malum, et omnia nauis utensilia inuenit, et dato sibi otio, cum sociis suis uniuersa, quae perdiderat, suo in loco erexit, et quidquid tempestate urgente laesum fuerat non indecenter reparauit, et sic desideratum nauigationis iter arripuit, et ad portum salutis peruenire potuit. Itaque uir ille diuina uirtute per gloriosa S. Uulfranni merita ab imo maris receptus mortique subductus, absque ullo discrimine, absque ulla iactura ad propria repedauit, et Deo sanctoque Confessori gratias rependit. [6] Praeterea tres iuuenes ex pago Baio-cassino et possessione S. Simeonis, in hebdomada ante Natalem Domini, solito more paruo usi lembo, in mare sibi adiacens intrauerunt, et totis uiribus nauigantes paullo altius a terra processerunt. Sed ecce repente aduersis surgentibus auris, et in maius augmentans pontus uehementer inhorruit, et praefatos nautas subita tempestas inuoluit. At illi turbati contra tota uirtute nitebantur, intendebant brachia, remos trahebant, lassabantur, et nullum iter conficiebatur. Amisso denique clauo, quo cursus nauis dirigi inter undas solebat, quassataque iam tabularum iunctura, in ultimam deducti sunt desperationem. Iam enim impendentem operiebantur mortem, quam sibi uentus et undae, pluuiarumque ingruens procella undique minabantur, nec ullius effugii locus patere uidebatur. Sed inter haec subito recordati sunt operum, quae de S. Uulfranno fama percurrente audierant: et idcirco toto cordis affectu ad implorandum sanctum eius patrocinium tanto instantius atque deuotius se conuerterunt, quanto sibi nihil aliud superesse capiendi consilii et sperandae salutis perpendebant. Elatis igitur ad caelum manibus sanctum nomen eius inuocant uotisque promissis, ut ab imminenti mortis periculo mererentur liberari, lacrymabiliter implorant. Sicque de cetero nihil agebant, sed nauiculae tantum, ne inde excuterentur, inhaerebant. Nam nunc hiantium profundo demersi aquarū, labebantur tamquam in abyssum, nunc quidem sublati intumescentium cumulo fluctuum tollebantur in caelum. Sicque igitur laborantibus nulla uel ad momentum requies indulgebatur. Igitur ita illa dies transiit et secundus et tertius et quartus: non cibum, non potum sumpserunt, nec ad modicum quidem somno indulserunt: et aliquando, ut postmodum ipsi retulerunt, eorum nauicula fluctibus opplebatur, aliquando autem aquis uacua, scissa tamen et attrita super undas ferebatur, ac sic, ut dictum est, uiui seruati sunt in morte, ne morerentur: pro certo perituri, nisi Diuinae potentiae manu saluarentur. Quid autem putamus, uiri isti in mari perpessi sunt, quandoquid m istis diebus in terra tanta fuit inundantia pluuiarum, ut multis processio impediretur ad publicum: tanta quoque uis undiq; incubuit uentorum, ut multarum auferrentur cacumina domorum et auulsae radicitus annosae arbores corruerent per auia nemorum. Tandem uero diuina clementia, quae tam terribili eos periculo terruerat, et mirabili suae miraculo protectionis, precibus et meritis Sancti sui placata, ne perirent, seruauerat; post tanta prolixi maris spatia, post immensa turbatorum fluctuum uolumina, saeuientiumque uentorum flamina, post densas discurrentium nubium pluuias eiecti sunt ad littus Quibus ad terram egressis, nauis illa, quae eos super undas humentes fluctusque saeuientes portauerat, uacua in littore super aquas stare non potuit, sed mox subuersa nulli ultra comparuit. Uenientes itaq; Fontanellam, cum summa deuotione ingentique laetitia et reuerentia munus obtulerunt: inde strati solo orauerunt, gratiisque pro sua liberatione fideliter relatis, omnia quae sibi contigerant Fratribus intimauerunt: ac deinceps in testimonio suae liberationis semetipsos in seruitio Sancti dederunt: sicque, postquam ibi aliquantisper pro reparatione tanti laboris retenti sunt, accepta licentia, incolumes et laeti ad propria remearunt. [7] Alio quoque tempore quidam negotiatores, euectione nauali sua lucra sectantes, prospere decurso mari, fluuium Sequanae ingressi sunt. Quos cum uehemens uenti procella subito exorta comprehendisset, minus caute cursum nauis dirigentes, in latentes impulsi syrtes, in quibus diutius detenti sunt, nec ulla ui, ullo conamine inde auelli potuerunt. Praeterea ualidis undarum ictibus nauis dissoluta, rimis patentibus aquas undique excipiebat: et cum eos taliter arenae affixos tenerent, uentus obrueret, fluctus inundaret, mors prae oculis sita uehementer terreret; S. Uulfrannum, cuius iam multa compererant miracula, deuote cœperunt inuocare; et ut sibi in praesenti periculo dignaretur clementer opitulari, suppliciter exorare. Nec mora, illis clamantibus nauis ingens adfuit, quae plena uidebatur hominibus albis. Haec cauos fluctus prora ueloci scindens, et ingentes undarum cumulos praeteriens, cum iam propius accessisset, unus ex illis claris uiris surrexit, et ceteris ait: Adiuuemus homines istos, ne intereant in isto periculo. Dixit, atque iniecta manu nauem tenuit. Et leui motu a salo, ubi haeserat, auellit: ac sic usque ad littus perduxit, ibique eam in tuto locauit. Quo facto, cum naui et sociis qui uidebantur, nauis illa disparuit: sed mirae suauitatis odor subsecutus remansit, qui negotiatores illos in argumento miraculi sua fragrantia refecit, et quid in sua liberatione deberent sentire patenter edocuit: ex quibus quidam inde egressi, Fontanellam, gratias relaturi, petierunt; seque haec pertulisse, atque ita diuinitus ereptos fuisse, retulerunt. [8] Nec illud sane, ut opinor, huic dissimile longe fuit, quod aliis per idem tempus accidisse, multorum constat testimonio. Qui cum Sequanae ostium praepropere subintrassent, et maris accessum imprudenter praeuenissent, super scamnum, quod uulgo Sorellum uocatur, uelocius remigando, nauem impegerunt, ibique immobiliter perstiterunt. Quo facto, ualde timuerunt. Cernentes autem menstruum maris rheuma cum uehementi uento a tergo consurgere, sibique mortis periculum ineuitabiliter intentare: proinde diffisi de se, diuinum cœperunt praesidium implorare, et exclamantes, Sancte, inquiunt, Uulfranne, adesto nobis in praesenti necessitate, nec patiaris seruulos tuos perire, qui te terra marique gloriantur Patronum habere. Interea fluctus aestuantis sali uento propellente accessit, seque tam ualide puppi illisit, ut nauem illam frumento plenam ultra contorqueret, ac super eos, qui in ipsa erant, proiiceret. Itaque factum est, ut super uiros illos frumenta essent, et nauis frumenta cooperiret. Uerum ne hostis antiquus, inimicus humanae salutis, uoti sui omnino compos existeret, neue in tot mortibus hominum exultaret, adfuit diuina clementia, S. Uulfranni meritis implorata: nec pertulit eos ex toto perire, quos tale praesidium constabat in suo periculo quaesisse. Confestim namque unda successit, quae nauis omne superpositum remouit, et naufragos per aquas uiuos hac illacque euehit. Cumq; et illi taliter proiecti Sanctum, ut poterant, adhuc inclamarent, ecce repente ingens paro, qui barbara lingua Isnechia dicitur, apparuit, in qua innumerabiles uidebantur stare uiri, loricis coruscantibus induti. Hi igitur propius accedentes hinc inde legebant quos unda sparserat, secumque in barca collocabant. Deinde nulli loquentes ad littus diuerterunt atque uiuos incolumesque in sicco omnes exposuerunt. Tunc unus ex illis: Ite, inquit, propere et pro uita uestra S. Uulfranno, qui uos liberauit, gratiarum actiones exsoluite. Quo dicto, caelestis illa militia disparuit, et satis stupentes et sua de salute gaudentes negotiatores illos reliquit. Nec mirum uideri debet, quia rerum damna pertulerunt: sed stupendum potius quia impendentem suis oculis mortem euaserunt. Haec quippe diuinae fuit pietatis gratia: illud uero digna sui meriti pœna, in quo quam gloriosum sit sancti huius Patris nostri meritum, diligenter oportet considerare, qui tot scilicet uiros morti ex diuina sententia destinatos potuit saluare, et, ne ut meriti erant perirent, placata diuinitate ab exitio ualuit liberare. [9] Erat praeterea quidam, Radulfus nomine, qui sub eodem pene [...]