Appendix ad antiqua statuta ecclesie Autissiodorensis. In ecclesia Autissiodorensis sunt sex dignitates: videlicet decanus, archidiaconus Autissiodorensis, cantor, thesaurarius, archidiaconus Puysaie et penitentiarius, et duo personatus sive officia, lectoria et succentoria. In eadem ecclesia sunt sexaginta tres prebende, quarum tres dignitates, videlicet decanatus, cantoriatus et thesaurariatus habent singule unam prebendam annexam. Et ex aliis prebendis sex sunt divise in duodecim semiprebendas que sunt assignate duodecim tortariis prefate ecclesie. Predicta ecclesia, inter reliquos suos redditus, tenet dominia plurium locorum sive oppidorum in antiquis ecclesie titulis ac statutis satis designatorum, in acto (ut communiter dicitur), cameras distinctorum, in quibus locis prefati canonici sunt domini temporales, et in illis habent omnimodam justitiam pro qua administranda habent judices, prepositos, procuratores, graffarios, clientes et officiarios, ex quibus dominiis percipiunt redditus inde provenientes. Fructus autem et emolumenta provenientia ex dominiis hujusmodi, qui vocantur grossi fructus prebendarum, debent et consueverunt dividi et partiri inter eosdem prebendatos, prout inferius describetur. De Pilota. Sed in primis notandum est quod quilibet canonicus noviter receptus, et volens residere super suam prebendam, tenetur solvere magno camerario ecclesie summam centum solidorum Turonensium, aut permittere dicto camerario prefato summam retinere super primis fructibus suarum distributionum quotidianarum in plumbo per eum livratarum, que retentio dicitur communiter pro Pilotis sive Pilota, secundum arrestum contra Joannem Moquot, canonicum, novissime obtentum. De carentia domus. Item quilibet canonicus carens domo claustrali tenetur solvere capitulo, aut ejus camerario, summam sex librarum et quinque solidorum Turonensium quolibet anno, in duobus terminis, scilicet in festo Sancte-Lucie, et prima die maii, que mulcta vocatur pro carentia domus, nec percipiet partem fructuum vulgo dictorum les Entrées ou Baise-main, donec domum canonicalem habeat. Et si contingat eundem canonicum postea habere domum canonicalem, solvet dictam carentiam pro rata temporis solum et ex tunc percipiet portionem in dictis intragiis, si tunc presens in dicto capitulo fuerit, dum hujusmodi fructus lucrabuntur. Hujusmodi autem mulcta ideo ab antecessoribus nostris rationabiliter instituta est, ut carentes domibus et volentes participare in fructibus ecclesie etiam hac mulcta onerarentur, sicut et alii canonici sunt gravati ex suarum domorum et emptione et manutentione. De primo stagio. Item quilibet canonicus volens facere suum primum stagium, tenetur solvere capitulo summam decem librarum Turonensium antequam admittatur ad dictum suum stagium faciendum, nisi habeat tunc domum canonicalem (quo casu nihil solvet). Et hec pecunia dividitur inter presentes canonicos capitulantes habentes domos claustrales, pro suarum domorum manutentione et alias. Item quilibet canonicus qui vult lucrare grossos fructus sue prebende, debet facere suum primum stagium, sive residentiam personalem, super suam prebendam, per dimidium annum; videlicet per spatium centum octoginta dierum continuorum et non interpolatorum, ita et taliter quod tenetur, qualibet die, interesse ad minus uni trium horarum principalium, puta matutinorum vel majoris misse aut vesperarum cujuslibet diei, in prefata ecclesia, durante tempore dicti sui stagii. Item dictum primum stagium debet et consuevit semper inchoari in festo Sancti-Remigii et finiri prima die aprilis proxime sequentis, inclusive, in qua die prima aprilis prefatus canonicus faciens seu finiens dictum suum primum stagium, tenetur se representare in capitulo coram dominis ubi discutietur an legaliter dictum suum primum stagium perficerit, vel non. Quod ideo ab antiquis statutum est ut discant novi canonici ceremonias dicte ecclesie ad honorem Dei. Et si forte reperiatur ipsum in hoc defecisse, illud suum primum stagium nullum erit, aut mulctabitur ad arbitrium dominorum tunc capitulantium dispensative, nisi aliud obsistat. Item quilibet canonicus residens quantumcumque tempore resederit in sua prebenda, non debet percipere grossos fructus sue prebende, nisi illo anno resederit ad minus per centum octoginta tres dies integros, sive continuos, sive interpollatos: ita quod lucratus fuerit in plumbo in dicto anno summam viginti sex librarum, novem solidorum Turonensium, ad rationem trium solidorum Turonensium pro qualibet die provenientium ex distributione quotidiana in ecclesia facta. De stagio generali. Item quilibet canonicus tenetur se presentare capitulo, in propria persona (sive per procuratorem ex vi sui privilegii), bis in anno, videlicet in festo Sancti-Remigii, et prima die aprilis aut ad minus in altero ipsorum dierum cujuslibet anni: alias non lucrabitur grossos fructus sue prebende. Privilegiati autem sunt illi canonici qui student actu, vel legunt in universitatibus famosis, et duo canonici familiares D. episcopi Autiss. de illius mensa, et cum eo equitantes. De denario Parisiensi. Item quilibet canonicus volens lucrari denarium vocatum Parisiensem, (qui est affectus residentibus solum), in festis Purificationis et Magdalenes cujuslibet anni, debet residere per tres menses cum uno die, ad minus, sive continuos sive interruptos, ante quodlibet dictorum festorum exclusive. Item est advertendum quod canonicus residens, post primum suum stagium factum, nihil percipiet de distributionibus hic insertis, scilicet denarii Parisiensis, et ea que vocatur communiter pro mensibus, in festis beatorum Magdalenes et Remigii ejusdem anni sui primi stagii finiti, sed solum incipiet lucrari dictas distributiones in festo Purificationis anni sequentis, et sic de festo in festum. De decedentibus ac resignantibus. Item si contingat aliquem canonicum residentem aut privilegiatum ex vi sui privilegii utentem suo grosso, diem claudere extremum, sive resignare aut renunciare juri suorum canonicatus et prebende, post festum Sancti-Remigii, tunc heredes, aut jus ab eo habentes, percipient distributionem vini que vocatur pro mensibus, que solet fieri in dicto festo Sancti-Remigii, et non alias. Quia si decesserit aut renunciaverit vel alias cesserit, ut dictum est, ante dictum festum, nihil de predicta distributione percipiet. Simileque observandum est de denario Parisiensi festorum Purificationis et Magdalenes. Est tamen sane intelligendum quod in quolibet grosso ter in anno, in festis scilicet Sancti-Remigii, Purificationis et B. Magdalenes fieri solito, distribuitur una cum grosso pecunia que denarius Parisiensis in predictis festis Purificationis e Magdalenes, et vinum in dicto festo Sancti-Remigii quod menses, sive pro mensibus, vocatur, eo modo quod si grossum ascendat ad summam quingentarum librarum Turonensium reducendo denarium Parisiensem ad Turonensem erit summa quingentarum librarum pro grosso, et summa centum librarum Turonensium, pro denario Parisiensi distribuenda, et sic de plus plus et de minus minus. Ita et de grosso Sancti-Remigii quod in vino fit dicendum est. Nam primo ipsum vinum estimatur in pecunia per capitulum, secundum cursum pretii anni currentis, deinde fit summa pecunie ad quam ipsum vinum sic estimatum ascendit. Postea fit reductio de denario Parisiensi ad Turonensem, et cuilibet canonico capienti grossum et denarium Parisiensem, sive pro mensibus simul vel grossum, aut Parisiensem, sive pro mensibus tantum, sua distributio ordinatur, sed in vino sic estimatur ut dictum per magistrum camerarium ecclesie solvitur ad taxam per in hac re expertos et juratos factam, vinumque ipsum in papyro descriptum, evaluatum et ordinatum pro grosso a quolibet digniore seu antiquiore canonico secundum ordinem eligendo accipitur. Exinde vinum quod menses sive pro mensibus dicitur similiter. De jure prioris Sancti-Eusebii. Item quantum ad priorem ecclesie S. Eusebii Autissiodor., sciendum est quod dictus prior consuevit percipere primos grossos fructus primi anni lucratos per quemlibet canonicum, sive residentem actu sive privilegiatum; qui tamen eidem priori solvuntur in sequenti anno per canonicum ecclesie in festis supradictis, exceptis nihilominus grossis dignitatum, nec-non lectoris et succentoris ac tortariorum ejusdem ecclesie in quibus idem prior nihil omnino percipit. Quod si etiam contingat aliquem canonicum residentem aut privilegiatum ab humanis decedere in primo vel secundo anno, idem prior nihil percipit post hujusmodi decessum, et non censentur hujusmodi fructus esse lucrati nisi pro modo diei aut dierum jam lapsorum in quo vel in quibus dicti grossi fructus lucrati solent distribui. De fabrica ecclesie. Item frabrica ecclesie consuevit etiam percipere secundos grossos fructus lucratos cujuslibet dignitatis, canonici actu residentis, privilegiati, lectoris, succentoris et tortariorum, exceptis tortariis provisis per capitulum, de quorum grossis fructibus dicta fabrica nihil percipit. De Bizantia lucranda. Item quilibet canonicus, dignitas, lector, succentor et tortarius capiens grossum suum, sive per residentiam sive per privilegium, qui comparuerit in missa que celebratur in ecclesia in die Sancti-Aniani, in vigilia Translationis Sancti-Stephani prothomartyris, in mense novembri, que dicitur Bizantia, percipit integram distributionem illius Bizantie que fit in frumento et vino apud Sanctum-Germanum, singulis annis. Si vero omnes supradicti, aut aliquis illorum, non interfuerit dicte misse, licet capiat grossum, habebit solum mediam partem dicte distributionis Bizantie nominate, canonici autem presentes et existentes in dicta missa, die supradicta, quamvis non capiant grossum, habebunt tamen mediam partem illius distributionis Bizantie ut consuetum est. Privilegiati etiam absentes qui capiunt grossum, habebunt similiter mediam partem dicte distributionis, ut ab antiquo tempore observatum est. De quibusdam non habentibus vocem in capitulo. Et est intelligendum quod decanus, archidiaconus major, cantor, thesaurarius, archidiaconus minor sive Puysaie, penitentiarius, qui sunt dignitates in ecclesia, ut predictum est, nullas habent voces nec loca in capitulo, nisi fuerint actu canonici prebendati, quamvis sint canonici creati ad affectum: similiter dicendum est de duobus canonicis ad eandem prebendam infra mensem receptis, qui sicut nullos fructus percipiunt, ita et in capitulo vocem habere non possunt. De archidiaconis. Item archidiaconi major et minor ecclesie nullas percipiunt distributiones quotidianas, nec grossos fructus, nisi fuerint canonici prebendati actu et recepti, respectu dictarum distributionum. Et quantum ad dictos grossos fructus nisi fecerint sua stagia respective per tres menses et unum diem continuos et non interpollatos, prout cavetur in antiquis statutis. Estque notandum quod quilibet dictorum archidiaconorum capax perceptionis grossorum fructuum, unicum tantum grossum fructum habet; estque semel in suo turno ad beneficia conferenda publicatus, sicut unus simplex canonicatus prebendatus. Item si predicti archidiaconi existentes canonici prebendati, actu et recepti, ut dictum est, noluerint residere in ecclesia, possunt per septem menses quos in anno eligere maluerint residere, et hoc faciendo suas distributiones quotidianas lucrari, excepto tamen mense junii in quo debent suas visitationes per diecesim facere, aut in suis ecclesiis annexis residere, eamque residentiam, quam in ecclesia Autissiodor. intendunt facere, debent denunciare distributori ecclesie ante principium cujuslibet mensis in quo intendunt residere, ut dictum est, aut saltem prima, secunda, tertia aut quarta die illius mensis, ut cavetur in antiquis statutis ecclesie Autissiod. Item archidiaconus major, si sit canonicus prebendatus actu et receptus, ac residens, percipit solum in quolibet mense, in quod potest residere, duplicem disbutionem; minor vero archidiaconus dummodo sit similiter canonicus prebendatus actu et receptus ac residens, in mensibus in quibus potest residere percipit simplicem distributionem cum dimidia tantum. De antiphonis O, in Adventu. Item et quia in decantatione antiphonarum O per novem dies ante festum Nativitatis Domini, solet plerumque contingere scandalum singulis annis, aut propter absentiam dignitatum et canonicorum se ob id a choro ecclesie absententium, aut alias; ut a cetero cultus divinus et canonica fraternitas sincerius in Domino conservetur, ordinatum est unanimi consensu quod supradicte antiphone per choristam presentabuntur dignitatibus secundum ordinem earum, ut consuetum est, si residentes fuerint, aut vesperis earumdem antiphonarum cantandarum interfuerint. Canonicis autem secundum ordinem antiquitatis et receptionis eorum de latere chori quo tabula que solet appendi ad ispsius regimen, reposita invenietur. Ita quod canonicus, tam de latere dextro quam sinistro, sequens illum canonicum in quo anno precedenti predicta antiphona finita fuerit, incipiet sequenti anno decantare dictam antiphonam; post tamen dictas dignitates, ut dictum est, et sic de anno in annum. Item ob solemnitatem dicte decantationis, ad augmentum cultus divini et ad conservandam invicem fraternitatem, ut dictum est, tenebitur hujusmodi dignitas, sive canonicus, libere offerre clero ecclesie, in exitu Completorii illius diei, panem et vinum, et si velit aliquid delicatioris obsonii, ad ejus arbitrium, aut si noluerit facere, tenebitur ad minus solvere summam viginti solidorum Turonensium, et illam consignare in manibus D. cantoris, si adfuerit, aut in ejus absentia in manibus antiquioris dignitatis sive canonici, cujus arbitrio dicta summa viginti solidorum Turonensium expendetur, et in convivium dicti cleri convertetur. De pastu seu refectione vocatis la Grollée. Item est sane animadvertendum ad id quod sepe evenit in dedecus ac destructionem laudabilium consuetudinum ecclesie et mutue fraternitatis turbationem, scilicet quia consuetum est in festis annualibus et solemnibus (in quorum vigiliis Matutine de sero decantantur, quot fit in estate ubi pre nimio estu labori admixto à cantoribus et clero ejusdem ecclesie multum insudatur) ministrari refectio que dicitur la Grolée: et quia consuetudo hujusmodi fuit per nonnullos intermissa, ordinatum quod canonicus noviter receptus, qui nondum paraverit, dictam refectionem panis et vini la Grolée nuncupatam tenebitur providere super ea et providere dictam refectionem que erit panis et vini, ad minus, et plurium cibariorum si voluerit. Quod si eodem anno plures fuerunt recepti canonici, solvent dictam receptionem gradatim, secundum ordinem suarum receptionum, ut moris est. Id autem fiet, ut supra scriptum est, vel si voluerit is qui erit in turno suo sive dignitas sive canonicus, tenebitur solvere summam centum solidorum Turonensium, loco dicte refectionis, et tortarius quinquaginta solidos Turonenses; que summa dabitur cantori aut antiquiori canonico, et expendetur sicut declaratum est de antiphonis O. De pedum ablutione in die Jovis sancta. Item et quoniam sanctum illud mysterium et laudabilis consuetudo abluendi pedes canonicorum in capitulo dicte ecclesie, in die Jovis sancta, circa horam tertiam pomeridianam per reverendum dominum episcopum, aut alias, ecclesie dignitates tunc presentes, ad instar nostri Salvatoris qui in ultima cena ad nostri instructionem apostolorum pedes lavare non est dedignatus, sensim abit in desuetudinem, maxime per inertiam, contemptum aut indevotionem predictorum canonicorum se se a dicto capitulo cum primum instat hora mysterii hujusmodi representandi absentantium. Ideo ordinatum est quod de cetero duodecim canonicis capitulantibus qui ablutioni hujusmodi intererunt, suosque pedes abluendos in Domino, more solito, exhibebunt, duodecim solidi Turonenses, statim peracto mysterio, distribuentur per ecclesie distributorem. Quiquidem duodecim canonici, utpote sex de quolibet latere, die mercurii immediate precedente, per capitulum eligentur et nominabuntur. Quod si electioni hujusmodi acquieverint et ablutioni prefate non interfuerint, mulctabuntur in quadruplum. Suprascripta statuta fuerunt, de ordinatione dominorum, in scriptis redacta, et in capitulis generalibus maii anni presentis millesimi quingentesimi quinquagesimi tertii, lecta et publicata, et per omnes ac singulos dominos capitulantes approbata, et de cetero observari ordinata. Ita est, Barat.