Ioannes tertius, de Bourbonio, sanctæ Aniciensis Ecclesiæ nullius Prouinciæ, nullique in quoquam præterquam sanctæ Sedi Apostolicæ immediate subiectę Episcopus, Abbas Cluniacensis xlij. Qui eodem die quo obiit domnus Oddo II. vnicorditer in Abbatem Cluniacensem postulatus fuit,  eidem postulationi felicis recordationis Papa Calixtus pium præbuit consensum: Et tandem in titulum tradidit Abbatiam Cluniac. simul cum dicto Episcopatu Aniciensi tenendam  possidendam ex dispensatione Apostolica. Quod visum est correspondere copulæ matrimoniali Iacob Patriarchæ, qui ex diuina dispensatione duas sorores, Liam scilicet  Rachel simul in fœcunditate sobolis habuit. Anno vero Domini 1456. præfatus domnus Ioannes de Bourbonio regere incœpit. Rexit autem annis 29.  mense vno. Et obiit secūda Decembris anno Domini 1485. apud Prioratum Conuentualem sancti Ragneberti, Ordinis S. Benedicti, diœcesis Lugdunensis, ab Abbatia Monasterij Regalis insulæ Barbaræ immediate dependentis. Cuius Prioratus fuit perpetuus Administrator decem  septem annis. Iacet vero apud Cluniacum in Capella quam a fundamentis fieri fecit. Cuius structura miræ excellentiæ fuit,  cum sumptu maximo constructa est, vt infra videbitur amplius. Magnam proculdubio sacer Ordo Cluniacensis huius morte ærumnam pertulit, maiorem profecto iacturam in tanti Patris amissione sustinuit, maximam, proh dolor! calamitatē Ecclesia Cluniacensis,  totus Ecclesiæ ipsius Conuentus, suo præsidio singulari,  viro hoc exemplari orbati susceperunt. Alte heu! nimium vulnus adactum est, intima Ordinis nostri Cluniacensis viscera,  animam nostram gladius iste pertransiuit. Flos agri Religionis Monasticæ cōcidit,  vineæ Domini optimus cultor, non possum sine lachrymis proloqui, de medio sublatus est. O virum rarissimum! o virum Angelicis animi dotibus præditum! O virum exemplaris normam vitæ, nec minus Angelorum consortio dignissimum! Non sucatus erat, sed sincerus, non versipellis aut mēdax, aut in tegumentis simulationis inuolutus, sed solidus, verax,  simplex, domi benignus, in victu suo parcus, in cultu, vt Dei seruos decet, modicus, diuinis mysteriis  orationibus sedulo intentus, temporis æstimator admodum auarus, otij expers vixit, Monasteria, Ecclesias, Hospitalia, castra, domosque illorum ædificauit, nonnulla etiam collapsa in pristinum statum restituit. Studuit enim in primis, non tam præesse, quam prodesse, eidem præcipue Abbatiæ nostræ Cluniacensi, in quatuor præsertim. Primo in ædificiis  structuris. Secundo in regularibus statutis. Tertio in ornamentis  iocalibus preciosis. Quarto in voluminibus  libris copiosis. Primo quidem in ædificiis. Nam considerata situatione antiquæ domus Abbatialis Cluniac. ad quam Principes nobiles, cæterique extranei commode accedere non poterant absque magno tumultu circa claustrum,  turbatione Religiosorum Monasterij, compensauit Decanum eiusdem Monasterij de quadam platea vacante, prope introitum Abbatiæ seu Monasterij eiusdem, ante conspectum maioris Crucis ipsius Cænobij: In qua a fundamentis ædificari fecit nouam Abbatialem domum cum decenti  sumptuoso apparatu: appropriando eidem domui viridarium a parte Orientali, consitum stirpibus vitium,  diuersis generibus arborum fructiferarum. Item reparari fecit,  de nouo cooperiri, tam in lignis, quam in tegulis ardesiæ ex Britannia per flumen Ligeris vsque ad portum de Digoyn traductis: quatuor maiora pinnacula sacri Monasterij Cluniacensis, siue campanalia, affatim Ecclesiam ad extra decorantia. Item reparari fecit bassas voltas eiusdem Ecclesiæ Cluniacensis in qua speciosam Capellam integraliter a fundamentis construxit in ea parte Ecclesiæ vbi prius erat parua Capella in honorem S. Eutropij constructa. Quam Capellam ex quadratis lapidibus voluit esse constructam,  desuper tegulis ardesiæ decenter coopertam. Et in eadem ordinauit fieri duo altaria, maius scilicet in honorem Christiferæ Virginis, beati Ioannis Baptistæ,  tredecim Apostolorum commemorato beato Paulo, post Ascensionem Christi in cœlū in Apostolatu assumpto: quorum imagines insculpi fecit in lapidibus congruentibus, quibus supponuntur imagines iusti Simeonis, Patriarchæ Iacob,  Prophetarum, conformiter ad dicta conscripta in rotulis earundem imaginum. Secundo vero altare in honorem S. Eutropij, in cuius rotulo hic Virgilianus inscribitur versus. Semper honos, nomenque tuum, laudesque manebunt. Item in Decanatu Paredi ædificauit domum nouam a fundamentis duarum turrium fortium  amplarum. Item ædificari fecit domum quadratam in Decanatu Langiaci. Item in Decanatu Scureliarum magnum  ingens ædificium construi fecit. Item in castro Lurduni pulcherrimas  memoria dignas reparationes fieri fecit in circuitu Donjunni eiusdem Lurduni, erigendo turrim a parte meridionali cum annexis ædificiis. Secundo ipsum sacrum Cœnobium Cluniacense, imo totum ordinem mirum in modum dotauit, cum innouauit,  in medium patefecit sanctorum Patrum, qui præfuerant in eodem Monasterio, Statuta  Constitutiones, ad bene beateque  regulariter viuendum,  in vniuersis eiusdem membris, vsque in Orientales, Occiduas, Meridionales,  Septentrionales regiones. Misit namque notabiles Religiosos, scientia  regulari obseruantia pollentes, in Angliam, Hispaniam, Germaniam, siue Allemaniam, ad reformanda regularia loca Ordinis. Similiter  in Prouinciis regni Franciæ,  circumadjacentibus oris,  patriis, vt in Sabaudia, Delphinatu, Prouincia Prouinciæ, Wasconia,  cæteris. Curauit etiam vt suo Conuentui sacri Monasterij Cluniac. bene  decenter ministraretur in necessariis tam tempore vbertatis, quam tempore sterilitatis. Circa namque annum 82. impensam fecit trium aut quatuor mille librarum ad recuperanda vina  emenda, ex Turnone prope Valentiam, quæ traduci fecit vsque Matisconem per fluuios Rhodani  Sagonæ,  demum Cluniacum, pro prouisione sui Monasterij Clun. ne sui Religiosi sentirent, seu grauarentur penuria temporis, seu caristia vini. Nec inter cætera silendum est, quod quamprimum intellexit suum Conuentum non habere vinum charitatis in diebus Veneris, liberaliter tradidit,  realiter dedit Conuentui suo Cluniacensi pro ministrando dictis sui Monasterij Religiosis charitatem prædicta die Veneris 600 salucea auri pecunia numerata. Tertio in iocalibus  pretiosis ornamētis domnus Ioannes de Bourbonio suam decorauit Ecclesiam Cluniacensem. Et primo, Maius altare sacri Cœnobij Clun. ornauit imaginibus Apostolorum Petri  Pauli argēteis, in quibus ccxx. marchas argenti fini  puri exposuit. Item duas pelues amplas  latas, bene  decenter deauratas donauit, quæ ponderant xij. marchas argenti fini  puri. Item vnum reliquiare argenti deauratum, cuius in circumferentia lapides preciosi. Hoc ad portandum Corpus Christi. Item VIII. candelabra argenti fini in longitudine duorum pedum cum dimidio eleuata. Item IV. incensa argenti, cum quatuor nauiculis argenti. Item II. calices bene  decenter deauratos cum patenis in pondere VIII. marcharum argenti. Insuper in ornamentis nobilitauit præclarissime suum iam dictum Monasterium Clun. in octuplici differentia colorum  pannorum, vsque ad numerum CCLXXII. petiarum. Et primo in panno veluto alburgi, siue persei coloris, XII. vestimenta cum magnis floribus liliorum auri impressis supra dictum pannum. Item in panno satini cramoysi garniti rosis viridibus  albis CVII. preciosa vestimenta donauit dictæ Ecclesiæ Clun. cum duplicaturis bocassini boni  decentis persei coloris. Item contulit XXX. vestimenta de damas blanc cum duplicaturis bonis ac decentib. Item eidem Monasterio appropriauit XX. vestimenta de damas rouge. Item alia XXIX. vestimenta de damas iaulne. Item xxiv. de damas vert, furnita omnibus necessariis tam ista, quam præcedentia,  sequentia inferius nominata, quæ causa breuitatis non explano longiori modo. Item ipsi Ecclesiæ donauit XXXI. vestimenta panni vulgariter nuncupati drap d’or, in figura cardonum in veluto cramoysi impressorum. Item in sua Capella, in qua requiescit corpus eius, statuit,  dedit IV. preciosa vestimenta, quæ sunt de meliori panno auri præ cæteris nominatis. Item idem domnus Ioannes pannum auratum præparauit in veluto nigro, ex quo fieri fecit cappam vnam, infulam vnā, duas tunicas,  duas dalmaticas decenter suis paramentis munitas. Item donauit pretiosum pannum ad repræsentationem memoriæ defunctorum in anniuersariis Principum,  omnium Prælatorum, quo fuit coopertum suum corpus ad sepulturam deductum in introitu villæ Clun. Qui pannus est deauratus in veluto nigro, habens crucem albam de damas,  in medio scutum repræsentās arma eiusdem domni Anicien.  Cluniac. Item ad decorem chori sacri Monasterij Clun. donauit VI. petias valde preciosas tapisseriæ, in quibus passio Domini nostri Iesu Christi pulcherrime est impressa intermixtis filis sericeis cum filis lanæ bonæ  finæ in vultibus  manibus imaginum in eisdem pannis impressarum. Insuper procurauit fieri XII. magnas petias tapisseriæ in pannis coloratis colore alburgo, siue perseo, cum multitudine liliorum geluorum desuper sparsorum, cum barra rubei coloris desuper ex transuerso pertranseunte dicta lilia, quæ sufficiebant ad decorem Chori a dextris,  sinistris, pariterque dorsi ad altare Sanctæ Crucis. Quarum petiarum vna tantūmodo remansit, cæteris deperditis in vltimis guerris, quæ in Comitatu Matisconensi,  adiacentibus terris, Deo permittente, viguerunt,  quæ de domo Abbatiali per nonnullos Principum fiscos ad humanos vsus translatæ. Quarto dictum Cœnobiū Cluniacense in voluminibus  libris copiosis decorauit. Et primo. Augustinum de Ciuitate Dei in pergameno  duobus voluminibus. Vincentium in historiali speculo in quatuor voluminibus  in pergameno. Item quatuor volumina eiusdem Vincentij in speculo naturali. Item eiusdē speculi doctrinalis duo volumina. Item eiusdem in speculo Morali tria volumina. Quæ omnia sunt in pergameno bene  decenter scripta,  illuminata,  religata. Item in pergameno dedit libros theologales qui sequuntur. Expositionem Epistolarum Pauli a principio secundæ ad Corinthios, vsque ad Epistolam ad Hebræos inclusiue, volumen vnum. Item volumen vnum omnium Epistolarum Pauli cum glosa ordinaria Magistri Petri Lombardi. Historiam Scholasticam. Insuper cum suis dictis libris Conuentui datis, sunt sequentes. Liber de Proprietatibus rerum, in pergameno. Decretum in textu  glosa, in pergameno. Nouella super vj. Decretalium, cū Mercurialibus, scilicet in pergameno. Lectura Do. Hostiens. super III.IV.V. libris Decretalium, in pergameno. Item eiusdem Hostiensis summa pauperum, in pergameno. Speculum Iuris, Magistri Guillelmi Durandi, in pergameno. Legenda aurea in pergameno. Sextus Decretalium cum textu  glosa Io. An. in pergameno. Nouella Ioan. And. super I.  II. Decret. in pergameno. Innocentius super libris Decretalium. Item libri Theologales in papyro impressi. Nicolaus de Lyra in principio Genesis, vsque in librum Psalmorum, in I. volumine. Item in libro Psalmorum inclusiue vsque ad Ecclesiasticum II. volumen. Item III. volumen a libris Isaiæ inclusiue vsque ad libros Machabæorum. Item IV. volumen eiusdem super Libris Euangeliorum. Item V. volumen super Epistolis Pauli,  super libro Apocalypsis. Volumen Ioannis Chrysostomi super Ioannem, in homiliis. Rationale diuinorum Officiorum, volumen vnum. Sermones Roberti de Aduentu Domini. Item Sermones eiusdem Quadragesimales. Prima pars summæ fratris Antonij Florentij. Prima pars tertiæ partis summæ eiusdem fratris Antonij. Item eiusdem secunda pars tertiæ partis. Item eiusdem prima pars secundæ partis summæ. Historia Scholastica Eusebij Cæsariensis. Dogmata Richardi de Media-villa. Expositio Psalterij Card. de Turre-cremata. Sermones ad omnes status. Speculum vitæ humanæ Zamoren. Sophologium. Magister sententiarum in textu. Sermones domni Cardinalis de Turrecremata per totum annum. Volumen Epistolarum beati Hieronymi in prima  secunda partibus. Expositio B. Thomæ super Luca  Ioanne. Item expositio eiusdem super Matthæo  Marco. Scotus super I.  II. Sententiarum. Item idem super III.  IV. Item Quotlibeta S. Thomæ. Prima pars Summæ S. Thomæ. Item prima secundæ S. Thomæ. Lectura domni Bonauenturæ. Item secunda secundæ S. Thomæ. Item tertia pars Summæ S. Thomæ. Item libri Iuris impressi dati a pręfato dōno Ioanne de Bourbonio. Et primo libri Iuris ciuilis. Volumen paruum completum libris quatuor, scilicet Institutionum, decem collationibus, quarum vltima dicitur Liber feudorum,  tribus Libris Codicis, X. scilicet XI.  XII. ff. Vetus in textu  glosa. ff. Nouum in textu  glosa. Item Inforciatum cum textu  glosa. Bartholus super nouem Libris Codicis. Item Bartholus in prima  secunda partibus ff. veteris. Item Bartholus in duabus partibus ff. noui. Item Bartholus super Inforciato in duobus voluminibus. Lectura domni Alexandri de Imola super I.  II. parte ff. noui, in 2 volumin. Consilia Alexandri de Imola. Baldus super prima parte ff. veteris. Item idem super prima Inforciati. Item super quarto Codicis. Item Angelus de Perusio super prima parte ff. veteris. Item Practica Ferrariensis super actionibus  libellis. Sequuntur alij libri impressi in iure Canonico. Decretum cum textu  glosa. Decretales cum textu  glosa. Sextus liber Decretalium cum textu  glosa. Clementinæ cum textu  glosa. Lectura Panormitani in I. II. III. IV.  V. Decretalium in VII. voluminibus. Lectura Ioannis de sancto Geminiano super Sexto, in II. voluminibus. Lectura Do. Cardinalis Florentini super Clementinis. Item aliud volumen in papyro manuscriptum super lectura Ioannis de S. Geminiano a titulo, de vita  honestate cleric. vsque in finem. Repertorium Ioannis Calderini super Iure Canonico in II. Voluminibus. Supplementum super Pisenualla. Summa de casibus. Repertorium speculi in duobus Voluminibus. Lectura Baldi super I.  II. Decretalium. Sequuntur libri Historiales. Et primo. Plinius Secundus in Naturali Historia completus, in impressione. Plutarchus de Illustribus viris. Titus Liuius in tribus Decadibus, videlicet de origine Vrbis, decas prima. Aulus Gellius in libro Noctium Atticarum. Eutropius, Spartianus. Lactantius in libr. diuinarum Institutionum. Tullius de Officiis. Sequuntur libri Grammatices, quos præfatus Do. Ioan. de Bourbonio dedit suo Monasterio Cluniacensi. Catholicum in duobus Voluminibus. Mamotetrum super significatione obscurorum vocabulorū, a principio Librorum Genesis, vsque in finem Apocalypsis, etiam cum Legendis Sanctorum. Nec est silendum illud grande commodū, imo inæstimabile, quod præfatus domnus Ioannes de Bourbonio, Abbas Cluniac. Monasterio Cluniacensi  toto Ordini contulit. Nam ipse vestigiis inhærendo prædecessorum eius, præsertim reuerendi Patris domni Aymardi quondam Abbatis Cluniacensis,  B. Patris Odilonis immed. successoris, morem ipsius gerens, qui vita comite adhuc prouideri fecit de Abbatia eiusdem Monasterij per ipsum in manibus sui Conuentus resignata,  sancto Mayolo data per electionem sui Conuentus. Sic Pater  bonus Pastor noster domnus Ioannes de Bourbonio, ne in futurū caderet ipsius Abbatiæ Clun. administratio in manus luporum rapacium:  Monastico Ordini subuenire cupiēs, existimans nihil certius morte,  nihil incertius hora mortis, anno suæ ordinationis xxiv. anno videlicet 1480, venerabilem virum domnum Hugonem de Botone decretorum Doctorem eximium Decanum Decanatus S. Viuētij de Vergeyo, cum speciali  expresso mandato, Procuratorē suum in Curia præfatus reuerēdissimus Pater Do. Ioan. de Bourbonio constituit, ad resignandum Abbatiam in manibus felicis recordationis domni Sixti Papæ IV. sub reseruatione tamen administrationis eiusdem Abbatiæ dum viueret, in temporalibus  spiritualibus. Et hoc in fauorem reuerēdi in Christo Patris Domini Iacobi de Ambosia, Abbatis Monasteriorum, Iumeticen. diœcesis Rothomagensis  S. Illidij. Ordinis S. Benedicti, diœcesis Claromontensis. Preces igitur totus Ordo Clun. qui nunc est,  in postremū erit,  nos ipsius superstites præsertim, fundamus ad Dominū,  postea stipendarias lachrymas, vt huic Patri Reuerēdissimo, Domino Ioanni de Bourbonio Episcopo Aniciensi ac Abbati Cluniacensi,  nobis refrigerij sedem,  æterni luminis sui claritatem largiri dignetur.