*A*) Nomina abbatum qui interfuerunt Capitulo generali anno 1504. Rmus D. N. Cisterciensis, s. th. pr., de Firmitate, de Morimundo, de Caroliloco, s. th. pr., loco domini Pontigniaci, de Laude, s. th. pr., loco domini Claraevallis, de Bellavalle, de Caduino, de Bonavalle Pictaviensi, de Longovado, de Miratorio, de Lutzella, de Ellancio, de Maceriis, de Faesia, de Ioyaco, de Fusniaco, de Fonte Ioannis, de Bithania, de Valle clara, de Ripatorio, de Tribus fontibus, de Reigniaco, de Monte Sanctae Mariae, de Theoloco, de Clarofonte, de Aceyo, de Lococrescenti, de Albaripa, de Cheminione, de Chassenia, de Buillione, de Belloloco, de Valle lucenti, de Valle dulci, de Ponte thieffrido, de Gratia Dei. * * * Anno Domini millesimo quingentesimo quarto, in generali Capitulo, tempore Rogationum apud Cistercium celebrato, statuta et diffinita sunt quae sequuntur. ORATIONES 1.  Pro sanctissimo ac beatissimo domino nostro Iulio Papa II divina providentia… pro reverendissimo in Christo patre domino Raphaele, episcopo Albanensi, S. R. E. tituli Sancti Georgii presbytero cardinali, nostrique Ordinis in Curia protectore benevolo … *etc.* 2.  Praeterea pro serenissimo … *etc.* 3.  Insuper pro burgensibus … *etc.* 4.  Ceterum pro pace … *etc.* 5.  Demum pro felicis … *etc.* [DIFFINITIONES] GENERALIS 6.  Cum Ordo noster … *etc.* necnon in summa 12593 libr. 12 solid. 11 denar. turon. pro resta computationum generalis Capituli … *etc.* 7.  Generalis citatio Ordinis abbatum ad proximum generale Capitulum. — Praesens generale Capitulum diutius non volens aut valens negligentias et temeritates quorumdam Ordinis abbatum sustinere, qui tamquam suae salutis immemores, formidabiles sententias et poenas in statutis, tam apostolicis quam regularibus ipsius Ordinis, multoties et quasi annuatim innovatis, contra et adversus abbates ad generale Capitulum minime venientes, aut saltem legitime non se excusantes, notorie promulgatas, saepius incurrunt, per hanc publicam diffinitionem expresse et peremptorie citat et citari mandat ad proximum generale Capitulum omnes et singulos Ordinis abbates cuiuscumque nationis, regni vel provinciae existant ; necnon omnes monasteriorum Ordinis commendatarios, si quomodolibet sua putaverint interesse quoad cottizationem, vel novem astallationem contributionum monasteriis sibi commendatis imponendarum, pro viribus laboraturos ad sanctam praedicti Ordinis reformationem, responsurosque ad omnia et singula quae super praemissis et aliis occurrentibus per promotorem causarum ipsius generalis Capituli sibi et eorum cuilibet obiicientur ; cum intimatione speciali, quod si ad praedictum generale Capitulum venire aut sufficientes nuntios destinare neglexerint, qui tamquam eorum procuratores ad hoc specialiter deputati, iurare habebunt in animas abbatum vel commendatariorum suorum respective, super legitima vel inadmissibili sua excusatione, iuxta formam privilegii Benedicti Papae XII, quae talis est : Quia vero ideo sunt huiusmodi generalia Capitula instituta… *etc. ut habetur in Benedictina*, § 16 (t. III, p. 419, 420), *deinde* : Praesentis diffinitionis executionem universis Ordinis commissariis ac patribus abbatibus, necnon Rmi D. N. Cisterciensis nuntiis et servitoribus, si quos ad hoc deputare voluerit, respective committendo, in plenaria Ordinis potestate. 8.  Quod nullae Ordinis moniales de cetero portent tunicas, mantellos aut cucullas nigras. — Antiquas patrum diffinitiones salubriter editas, quibus sub formidabilibus poenis inhibetur, ne Ordinis moniales tunicas, mantellos aut cucullas nigras, seu alios quoscumque inordinatos habitus gestare praesumant, praesens generale Capitulum ratificans et innovans eisdem adiicere diffiniendo decrevit ad conservationem uniformitatis morum et habituum personarum Ordinis, sub gravissimis Ordinis censuris, per patres abbates aut alios Ordinis commissarios infligendis, quod cucullae, mantelli, tunicae ac scapularia monialium de cetero mensuram honestatis in longitudine aut latitudine non excedant, neque caudas aut alias superfluitates vel lascivias habeant. 9.  Nulla Ordinis persona de cetero imprimere vel imprimi facere audeat quaecumque Ordinis *Breviaria, Missalia*, etc. absque Capituli licentia. — Ad tollendam magnam iam, proh dolor ! exortam in Ordine difformitatem, propter plurium ac diversorum officiorum divinorum, in multis ac variis papireis breviariis diversis in locis impressis contentorum, ab Ordine tamen minime receptorum vel approbatorum multiplicitatem, praesens generale Capitulum, sub gravissimis ipsius Ordinis censuris contra praesentis diffinitionis continentiam aliquos forsan, quod absit, praesumentes, per patres abbates, aut alios Ordinis commissarios indissimulanter infligendis, statuendo prohibere decrevit, ne de cetero aliqua Ordinis persona cuiuscumque dignitatis, gradus, status aut conditionis existat, quoquo pacto praesumat per se vel per alium imprimere aut imprimi facere, quaecumque *Breviaria, Psalteria, Diurnalia, Ordinaria*, vel alia quaelibet Ordinis volumina, absque ipsius generalis Capituli vel Rmi D. N. Cisterciensis expressa licentia. 10.  Noviter promoti in Ordine debent in generali Capitulo eorum promotionis immediate sequenti comparere et titulos ostendere, etc. — Insequendo et renovando multiplices Ordinis diffinitiones, etiam anno praeterito specialiter et expresse ratificatas et approbatas, generale Capitulum praesenti decreto irrevocabili statuit, ordinat et diffinit, quod omnes Ordinis personae ad dignitatem abbatialem noviter promotae ad sequens immediate suam promotionem Capitulum generale decretum seu litteras et titulos suarum provisionum et institutionum, sub privationis a iure praetenso in suis monasteriis, aut alterius gravis punitionis per ipsum generale Capitulum arbitrando poenis, teneantur afferre, vel de illis idem Capitulum, vel Rmum D. Cisterciensem sufficienter informare ; nec priusquam hoc fecerint, ordinari vel admitti poterunt ad quaelibet ipsius Capituli generalis officia ; ad quae si per oblivionem vel aliam inadvertentiam forsan ordinarentur, nullatenus se ingerere ad illa exercenda praesumant. 11.  Electio Rmi D. protectoris in romana Curia. — Certo sciens praesens generale Capitulum officium protectoris Ordinis in suprema totius christianitatis romana Curia, per obitum pientissimae recordationis vel bonae memoriae Rmi D. D. Baptistae cardinalis de Ursinis vulgariter nuncupati, cuius anima Deo vivat, ad praesens vacare, lege huiusmodi observata cogatur de alio speciali ac benevolo protectore cogitare, ne sacer Ordo in ipsa Curia favorabili defensore seu protectore careat. Quamobrem post longam et maturam super hiis deliberationem iuxta notissima et usque ad praesens observata Ordinis privilegia et statuta, unanimi omnium Diffinitorum consensu, idem generale Capitulum de excellentissimis virtutibus et non modica nobilitate personae Rmi in Christo patris ac domini domini Raphaelis, tituli Sancti Georgii S. R. E. cardinalis, sufficienter informatum, ipsum ad dictum protectionis officium, possibili cum reverentia et honore, nominavit et elegit, quemadmodum et praesenti diffinitione nominat et eligit, suae reverendissimae paternitati devotius supplicando, quatinus dictam electionem acceptare, totumque Ordinem ipsum sicut pater filios amantissimos cum privilegiis, libertatibus et religiosis consuetudinibus diligere, protegere, provehere ac potenti virtute defensare dignetur, genibus in terram positis usque ad pedum oscula beatorum, et manibus sursum levatis sanctissimo domino nostro Summo Pontifici, quam humiliter supplicando, quatinus veri protectoris benevolentiam nullatenus remittendo dictam electionem ratam et gratam habere, sacrumque hunc reginae coeli Ordinem in hoc eligendi privilegia conservare ac speciali benedictione sicut et favore commendatum habere non dedignetur. 12.  Institutio procuratoris generalis in romana Curia. — Sufficienter informatum praesens generale Capitulum de vita, moribus, conversatione, litterarum peritia, idoneitate, fidelique diligentia ac ceteris virtutibus fratris Petri Morrandi, in sacra pagina baccalarii formati, monasterii de Grandisilva expresse professi, illum elegit, fecit, creavit et instituit, eligitque facit, creat et nominat generalem totius nostri Cisterciensis Ordinis in romana Curia procuratorem, cum omnibus clausulis necessariis et opportunis, per Rmum D. N. Cisterciensem apponendis, specificandis et declarandis, in plenaria Ordinis potestate. 13.  Pro mittendis ad studia generalia scolaribus. — Quia defectu litteratorum virorum in Ordine ex negligentia abbatum, qui suos scolares ad generalia Ordinis studia mittere negligunt, aut nolunt, Ordo ipse in utroque statu multa et gravia patitur et sustinet detrimenta ; hinc est quod totis praecordiorum affectibus cupiens generale Capitulum talibus inconvenientibus obviare, et totius Ordinis ac personarum eiusdem decus et honorem affectans, sub gravissimis apostolicis et Ordinis censuris districtissime praecipit et mandat omnibus et singulis Ordinis abbatibus, commendatariis et eorum officiariis, quatinus eorum quilibet infra tempus per Rmum D. N. Cisterciensem, ac Ordinis commissarios limitandum, mittere teneantur realiter et cum effectu unum monachum suum ad collegium Sancti Bernardi Parisiensis, vel saltem ad aliud Ordinis collegium generale suo monasterio propinquius et vicinum, ibidemque debite cum provisionibus manutenere tenentur ; praesentis diffinitionis executionem omnibus Ordinis generalibus commissariis, cuilibet in sua provincia, in regno vero Franciae et ressorti supremae Parisiensis curiae, dominis de Firmitate et de Caroliloco, s. th. pr., committendo in plenaria Ordinis potestate. 14.  Pro visitatione annua per patres abbates fienda. — Cum per *Chartam charitatis*, primordiale totius Ordinis fundamentum, ac alia diversa Ordinis statuta, saepissime refricata, cautum et ordinatum sit ut patres abbates singulis annis per se vel suos coabbates visitare debeant monasteria utriusque sexus sibi subiecta, nihilominus tamen eorum plures in hoc quotidie reperiuntur plurimum negligentes, prout non sine gravi cordis amaritudine praesens generale Capitulum fuit informatum. Quamobrem omnibus et singulis patribus abbatibus Ordinis, sub privationis a sua iurisdictione paterna, districte mandat et praecipit idem generale Capitulum, quatinus praedictam annuam visitationem suis subditis monasteriis impendere non omittant. Praedictarum diffinitionum tenores pro expressis habentes, et illas, si et in quantum opus est, innovando ; alioquin exsequantur et facere teneantur generales Ordinis commissarii quilibet in sua provincia. 15.  Contra commendatores. — Confirmando diffinitionem anno praeterito factam, praesens generale Capitulum sub gravissimis Ordinis poenis et censuris, inhibet omnibus et singulis Ordinis regularibus personis monasteriis commendatis mediate vel immediate subiectis, ne quomodocumque vel qualitercumque recipiant vel admittant in suos visitatores aliquem commendatariorum praedictorum, vel subrogatorum eorum, nec in aliquo actu spiritualis iurisdictionis Ordinis dictis commendatariis obediant, quinimo per omnes iuris et iustitiae vias eisdem resistant, cum Rmi D. N. Cisterciensis, si commode fieri poterit, vel patrum abbatum suorum, aut in eorum absentia, Ordinis in eadem provincia commissariorum consilio et favore. 16.  Abusus varios, qui ex speciali gratia pluribus Ordinis abbatibus, retroactis temporibus facta super missione scolarium ad generalia Ordinis studia, vel eorum provisionis moderatione, plurimum, proh dolor ! in Ordine succreverunt, de medio tollere cupiens generale Capitulum praesenti declaratione omnes et singulas tales gratias quibuscumque hactenus factas revocat et annullat, provisionem talium scolarium, sic ut videtur, mendicantium, dispositioni et ordinationi dominorum abbatum de Firmitate et de Caroliloco, s. th. pr., pro futuro tempore committendo, in plenaria Ordinis potestate. 17.  Quia propter multiplicitatem agendorum praesentis generalis Capituli materiae occurrentes commode non potuerunt, hic apud Cistercium, terminari, remittuntur ad Rmum D. N. Cisterciensem et ad illos dominos Diffinitores quos secum apud Divionem vocare dignabitur. 18.  Summis praecordiorum affectibus desiderans generale Capitulum temporalem Ordinis rempublicam, contributiones videlicet et subsidia ac alia pecuniaria iura, quae a nonnullis nervus reipublicae non immerito vocantur, bene ac fructuose per omnia regi, ac per Ordinis patres, signanter eos quos specialius hoc negotium tangit, perfecte ac lucide intelligi, nolensque quamplurimos dictarum contributionum et subsidiorum receptores in eis colligendis et recuperandis, et ad generale Capitulum vel Rmum D. N. Cisterciensem quolibet anno mittendis, cum bonis, amplis, fidelibus ac bene specificatis computationibus, negligentias, torpores, vel potius contemptus, in tam grave praeiudicium et dedecus diutius tolerare, hac praesenti constitutione statuit, ordinat et districtissime praecipit, sub gravissimis Ordinis censuris, universis praedictarum contributionum et subsidiorum receptoribus in toto regno Franciae situatis, quatinus infra proximum Dominicae Nativitatis festum, fideles et bene specificatas computationes suas, tam in ordinaria quam arreragiorum resta et expensis integras et bene specificatas ad Rmum D. N. Cisterciensem. Ceteris vero in remotioribus provinciis et regnis habitantibus et situatis infra festum Dominicae Resurrectionis proxime venturum, si commode fieri possit, ad proximum generale Capitulum personaliter afferre, vel per specialem nuntium mittere non omittant ; alioquin contra eos et ipsorum conventum rigorosius procedetur, prout iuris fuerit et rationis. [DIFFINITIONES] SPECIALES 19.  Pro reparationibus fiendis Rmo D. N. Cisterciensi suoque monasterio, omnium nostrum matri, super enormissima occisione et morte fratris Petri de Yserra dum viveret, religiosi et capellani in monasterio Vallis clarae, nostri Ordinis, Laudunensis dioecesis, 23*a* die mensis octobris novissime elapsi, miserabiliter facta et perpetrata, praefato Rmo D. N. ibidem visitante, et pro reformatione Ordinis agente, praedicto generali Capitulo flebilibus relatibus nuntiata et maximo cum cordis dolore audita, idem generale Capitulum praesenti decreto statuit, ordinat et diffinit ea quae sequuntur. *a*) In primis, quod frater Petrus Jouard, nunc senior et tunc abbas dicti monasterii Vallis clarae, una cum medietate religiosorum conventus eiusdem monasterii extrahentur ab eodem et emittantur ad diversa Ordinis monasteria bene regulata, per dominos abbates de Laude, de Caroliloco, s. th. pr., et de Fusniaco, sibi et eorum cuilibet deputanda, in quibus per tres menses continuos erunt carceribus mancipati in pane et aqua, et in fine trium mensium praedictorum manebunt in eisdem monasteriis in poenitentia publica, induti cappis albis, ipsorum prius amoto habitu regulari, usque ad sequens proximum generale Capitulum, in quo tenebuntur cum suis cappis et non aliter comparere. *b*) Item, quod ceteri religiosi eiusdem monasterii Vallis clarae, qui in eodem remanebunt, qualibet sexta feria usque ad dictum proximum generale Capitulum, regularem disciplinam in capitulo dicti loci accipient, abstinentiamque panis et aquae faciant. In quo quidem capitulo modernus abbas dictis sex feriis comparere non renuet et omittet. *c*) Item, quod praefatus senior abbas a dicto Vallis clarae monasterio perpetuo manebit eliminatus, et quibuscumque Ordinis gratiis privatus usque ad aliam praefati Capituli generalis vel Rmi D. N. Cisterciensis dispositionem. *d*) Item, quod modernus abbas et conventus eiusdem loci quamprimum et infra tempus per Ordinis commissarios eis praefigendum, tenebuntur sumptibus sui monasterii mittere unum scolarem Cistercii ad collegium Sancti Bernardi Parisiensis, et ibidem eum manutenere cum sufficientibus provisionibus, usque ad gradum doctoratus inclusive. *e*) Item, quod ad perpetuam praedicti defuncti fratris memoriam, modernus abbas dicti monasterii Vallis clarae infra duos menses vel aliud tempus, per dictos commissarios arbitrandum, fabricari et aptari faciet unum honestum lapideum tumulum ad superponendum praedicto fratri, in quo sculpetur vel exarabitur id quod per iam dictos commissarios, de consensu tamen Rmi N. Cisterciensis, fuerit advisatum et ordinatum. *f*) Item, quod singulis annis perpetuis futuris temporibus, abbas et conventus praedicti monasterii Vallis clarae, qui nunc sunt et pro tempore erunt, tenebuntur et debebunt celebrare solemne obsequium defunctorum pro ipsius defuncti fratris salute, simili die quo fuit ita miserabiliter et enormiter occisus et interfectus, videlicet 23*a* mensis octobris. *g*) Item, quod praedicti abbas et conventus tenebuntur propriis expensis sollicitare, et diligentiam possibilem adhibere, quod perniciosus ille homicida, qui casum tam inhumanum perpetravit, et sui complices, quam citius fieri poterit, ad manus iustitiae saecularis tradantur puniendi. *h*) Item, sub gravissimis Ordinis censuris per praefatos commissarios arbitrandis et declarandis, inhibetur moderno eiusdem monasterii abbati ac omnibus et singulis eiusdem regularibus personis, ne quomodocumque permittant aut consentiant quoscumque parentum praedicti senioris abbatis, vel fautorum et amicorum suorum pro quacumque causa vel materia, praefatum monasterium ingredi permittant. Invocato ad praemissa, *etc.* Datum, *etc.* 20.  Abbatibus de Fonte Ioannis et de Rigniaco committit quatinus diligenter se informent super contentis in informationibus praesenti diffinitioni annexis, contra fratrem Stephanum Robin, monasterii de Bonoradio professum, factis. Et si per suam informationem aut alia fide digna testimonia repererint, dictum Robin culpabilem et punitione dignum, illum iuxta demerita sua puniant et corrigant, vel per emissionem a proprio monasterio, sive alias, secundum statutorum Ordinis continentiam, in plenaria Ordinis potestate, inhibendo abbati de Bonoradio sub gravioribus Ordinis censuris, ne de cetero praesumat contra Ordinis personas per informationes, aut alios actus iudiciarios procedi facere per saeculares, vel alias personas quam per in dicto Ordine professas. 21.  Visa supplicatione abbatissae et conventus monasterii de Loco Dei prope Nuciacum, requirentium pensionem annuam decem librarum turonensium cum dimidia, sorori Annae Petit, eiusdem loci professae et olim abbatissae, per recolendae memoriae dominum Cisterciensem novissime defunctum creatam et assignatam, deindeque per generale Capitulum confirmatam et approbatam, in favorem paupertatis eiusdem loci, ex toto quoad tempus praeteritum extingui, et pro tempore futuro ad medietatem reduci, praesens generale Capitulum volens unicuique reddere quod unum est, praesenti decreto vult, statuit, ordinat et diffinit, quod dicta pensio decem libr. turon. cum dimidia solvatur quolibet anno eidem sorori Annae Petit, una cum arreragiis praedictorum annorum, terminis et locis in litteris assignationis dictae pensionis peramplius specificatis, easdem litteras de novo, si et in quantum opus est, confirmando. Praesentis vero diffinitionis executionem abbatibus in dictis assignationis pensionis litteris denominatis remittendo, in plenaria Ordinis potestate. 22.  Pro affectu compatiens generale Capitulum paupertati et ruinosae desolationi monasterii de Palatio Lemovicensi, ad augmentationem numeri regularium personarum in eodem die noctuque Domino famulantium, reparationem quoque ac manutentionem aedificiorum eiusdem plurimum collapsorum, abbati et conventui modernis eiusdem loci ac successoribus suis favorabiliter annuit et facultatem permittit, quatinus possint et valeant quolibet die perpetuis futuris temporibus celebrare unam privatam missam ad voluntatem et devotionem celebrare debentium, pro intentione tamen et salute animae olim nobilis et devotae memoriae Antonii Daubuisson, domini temporalis, dum viveret, de Montelio, suorumque parentum et amicorum, proviso quod haeredes vel testamenti executores praedicti de Montelio defuncti assignabunt et realiter dare tenebuntur eidem monasterio sufficientem redditum admortizatum, vel pecunias promptas ad illum emendum et admortizandum eidem monasterio, antequam praedicta missa celebrari debeat. Et casu quo praedicti haeredes aut testamentarii executores nollent aut non possent praedictum redditum fundare et assignare, de speciali gratia, consentit et permittit idem generale Capitulum, quod praedicti abbas et conventus praesentes et futuri possint, ab aliis catholicis benefacere volentibus praedicto monasterio, recipere fundationem competentem admortizatam vel admortizandam praedictae missae quotidianae. 23.  Gratiam singularem facere volens generale Capitulum abbati de Bellobecco, eidem permittit et facultatem tribuit rehabilitandi sex religiosos suos ad omnes Ordinis legitimos actus, gradus, voces et honores, etiam abbatiali dignitate comprehensa. 24.  Sufficienter informatum generale Capitulum super rebellione et duritia cordis abbatis de Gimonte, quottam contributionum per Ordinem sibi et monasterio suo impositam solvere renuentis, super quo coram Auxitanensi officiali in hac parte apostolico iudici magnus agitatur processus ; nolensque talem rebellionem et procacitatem in Ordinis vilipendium et praeiudicium non modicum diutius tolerare, dominis abbatibus de Claravalle, s. th. pr., ac de Ardorello, illis in partibus Ordinis commissariis, ipsis duobus coniunctim, si commode fieri poterit, sin autem, cuilibet districtius praecipit et mandat, quatinus ipsius Ordinis communibus expensis exactam faciant diligentiam dictum processum cum iurisperitis consulendi, et si per eorum consilium repertum fuerit ius Ordinis esse bonum et validum, illud prosequantur usque ad sententiam diffinitivam inclusive. Si vero intellexerint ius ipsum debiliter esse fundatum, faciant productionem iurium Ordinis copiari, et ad Rmum D. N. Cisterciensem, una cum praedictorum consiliariorum opinionibus quamcitius remitti. 25.  Obviare cupiens generale Capitulum damnabilibus ac scandalosis discursionibus cuiusdam fratris Ioannis, in monasterio Sancti Ioannis Baptistae a Stamps originaliter professi, quem abbas dicti loci pluries suscipere renuit, eiusque saluti consulere desiderans, sub gravissimis Ordinis censuris eidem abbati in Stamps praecipit et mandat idem generale Capitulum, quatinus praefatum fratrem Ioannem recipiat, et ceteris filiis suis et fratribus associet, salva in omnibus Ordinis disciplina. Praesentis diffinitionis executionem committendo primo Ordinis abbati super hoc requirendo, in plenaria Ordinis potestate. 26.  Saluberrimae devotioni serenissimi domini regis Angliae totis praecordiorum affectibus favere et concurrere desiderans praesens generale Capitulum, omnibus et singulis monasteriis et conventibus Ordinis sexus utriusque in praedicto Angliae regno situatis, favorabiliter annuere decrevit, ut singulis diebus post maioris missae celebrationem, possint et valeant conventualiter alta vel mediocri voce legere et dicere duos sequentes psalmos : *Exaudiat te Dominus in die tribulationis*, et *Domine in virtute tua laetabitur rex*, cum certis versiculis et collectis, ad ipsius serenissimi domini regis intentionem et devotionem. 27.  Domino de Morimundo committitur quatinus per Ordinis censuras indissimulanter compellat abbatem de Charitate ad subveniendum et realiter dandum summam centum libr. turon. fratri Ioanni de Maceriis, suo scolari collegii Sancti Bernardi Parisiensis, ad prosecutionem sui gradus et festi doctoratus in fdecus [decus] et utilitatem sui monasterii et Ordinis universi. 28.  Ad idem, domino de Tribus fontibus committitur contra abbatem de Monasteriis in Argona, pro suo scolari dicti collegii Sancti Bernardi suppriore. 29.  Summis desideriorum affectibus cupiens generale Capitulum, ordinationem dominorum de Firmitate et de Caroliloco et de Frigidomonte, s. th. pr., Rmi D. N. Cisterciensis in hac parte commissariorum, circa portarium in prima eiusdem collegii porta instituendum, plenum suum debere sortiri effectum, statuit et irrefragabiliter praecipit et ordinat praedictam dominorum commissariorum ordinationem et dispositionem confirmando plenariam vim et efficaciam sortiri debere, perinde ac si per idem Capitulum facta foret. 30.  Frater Iacobus, abbas Cistercii, in Cabilonensi dioeesi [dioecesi], ceterique Diffinitores… et est talis : Generale Capitulum considerans litium anfractus ac processuum expensas esse monasteriis Ordinis plurimum nocivas et damnosas, reducere volens subditos suos ipsius Ordinis ad obedientiam, laudavit, ratificavit et approbavit articulos initos et passatos inter fratrem Ioannem, abbatem monasterii de Faezia, procuratorem et commissarium dicti Capituli generalis ex una, et Guidonem Ioannis presbyterum, procuratorem domini Ioannis de Venthadoro, Sanctae Sedis apostolicae protonotarii ac commendatarii abbatiarum de Obazina et de Gondonio, alias abbatiae novae, partibus ex altera, prout in articulis inter easdem partes initis vulgari sermone scriptis, ac per eumdem de Venthadoro commendatarium praedictum confirmatis continetur, ad vitam dumtaxat eiusdem protonotarii, absque praeiudicio futuri temporis. Quorum quidem articulorum tenor sequitur in haec verba. Et premièrement a esté dict et accordé que ledict abbé de Aubazine fera faire en son monastère de Aubazine les arcs-butans pour garder les fentes de la voute dudict monastère, à son regart et ainsi qu’il cognoistra à faire que ne se ouvrent, et ce dedans six ans prochainement venans. Item, aussy sera tenu de pourvoir et appliquer la maison où est commencé une viz de pierre laquelle est près du cloître devers le soleil couchant, et icelle garnir de lits et utenciles pour l’infirmerie pour mettre les religieux qui deviendront malades, ou seront viels ou valétudinaires, qui ne pourront dormir au dortoir regulariter, dedans deux ans prochains venans. — Item, et quant au nombre de religieux, ledict abbé sera tenu de entretenir en ladicte abbaye d’Aubazine dishuict religieux, tant pères que novices, et à ceulx faire pourvoir de victu et vestitu selon les statuts de l’Ordre et faculté dudict monastère. — Item, tant que bouche ladicte abbaye nouvelle, ledict abbé sera tenu de faire bâtir le bout dudict monastère et couvrir la voute de ladicte église, et faire les autres réparations audict monastère, ainsy qu’il cognoistra estre le plus expédiant selon la faculté deladite abbaye dedans six ans prochains venans. — Item, aussy ledict abbé sera tenu de mettre audict monastère de l’abbaye nouvelle trois relligieux [religieux] prêtres et un novice, compris ceulx qui sont à présent pour mieux faire le service de Dieu, lesquels seront quatre en nombre, et ce dedans deux ans prochains venans. — Item, aussy sera tenu ledict abbé de payer un chascun an en sa vie durant pour toutes contributions, taxes et autres subsides audict abbé, chapitre général et deffiniteurs dudict ordre, à cause de ladicte abbaye d’Aubazine la somme de douze livres tournois, et ce à une chascune feste de saint Hilaire [Hillaire] à l’abbé de Feyze, tant qu’il sera à ce commis, ou autre qui sera commis par ledict chapitre général, pourveu que ledict abbé de Aubazine ne sera tenu de les porter ni envoyer audict lieu de Cisteaulx ne ailleurs hors du ressort de la cour du Parlement de Bourdeaulx, ains en ladicte abbaye de Feyze audict jour de saint Hillaire, pourveu que quand il y aura mutation de commissaire à lever lesdictes contributions, iceluy commissaire lui fera assavoir le premier an où il fera sa résidence dedans ledict ressort comme dit est trois jours devant ladicte feste saint Hillaire. — Item, aussy a esté dict et accordé que ledict abbé de Oubazine (*sic*)  seroit tenu de payer durant sa vie un chascun an pour toutes contributions, taxes et autres subsides ausdicts abbé et chapitre général et deffiniteurs ou à leurs commis et députez à cause deladicte abbaye nouvelle la somme de trois livres tournois, et ce à chascune feste de saint Hillaire, comme dict est. — Item, et tant que touche les dépens faitz d’un côté et d’autre, les parties au nom que dessus et aussy de toutes autres choses sont demeurée quittes les uns envers les autres, sauf et réservé ce qui est dessus dit. — Item, a esté dict, que lesdicts abbé, chapitre et deffiniteurs ne pourront accroître ou augmenter par quelque nécessité que leur advienne lesdictes contributions outre lesdictes cy dessus déclarées durant la vie dudict de Vanthadour abbé susdit. — Item, aussy a esté dict, que sentence diffinitive en seroit donnée de ce que dict est par Monsieur de Tarrasson juge délégué selon la teneur de ce présent accord et transaction. Et semblablement par arrêt de la cour de Parlement ou autres subdéléguez. — Item, ont consenty les dictes parties et chascune d’icelles, que elles seroient absoltes et aussi les serviteurs et entremetteurs tant que besoin seroit absolution leur soit donnée par messieurs les officiels de Tuelle, de Cahours et alios quoscumque iudices delegatos, non obstantibus quibuscumque appellationibus, quibus partes renuntiaverunt. — Item, et laquelle transaction ou appointement lesdictes parties ont promis faire ratiffier dedans huit jours prochains venans. Datum sub appensione sigilli Diffinitorum eiusdem Capituli generalis, anno, mense, die et loco praedictis. 31.  Generale Capitulum mandat et praecipit sub Ordinis censuris primo Ordinis abbati, aut monacho in ordine sacerdotali constituto super hoc requirendo, quatinus citent fratrem Ioannem de Chillon, abbatem monasterii de Castellariis et fratrem Nicolaum Panefin, professum praedicti monasterii de Castellariis, ad generale Capitulum proxime venturum personaliter comparituros, responsurosque promotori causarum dicti Capituli generalis, super omnibus articulis et punctis per eumdem promotorem contra ipsos proponendis, cum intimatione quod sive comparuerint sive non, nihilominus contra eos procedetur per censuras Ordinis, prout iuris fuerit et rationis. 32.  Capitulum generale committit abbatibus de Caduyno et de Pereigniaco [Perigniaco] et eorum cuilibet in solidum, quatinus se diligenter et debite informent super expulsione et eiectione fratris Ioannis Fulcade, monachi expresse professi de monasterio de Gymonte, facta per abbatem dicti monasterii de Gymonte, ne per abrupta vitiorum diutius vagari videatur in detrimentum et dedecus Ordinis, ad ipsum recipiendum, providendum in suo monasterio, aut faciendum quatinus iuris et rationis fuerit, cum plenaria Ordinis potestate. 33.  Pensionem annuam fratri Petro Guymyer, seniori abbati monasterii de Mortuomari, indictam, confectam et assignatam per R. P. D. abbatem de Firmitate, plenaria Rmi D. N. Cistercii et Capituli generalis potestate fungentem, et abbatem de Ursicampo, patrem abbatem dicti monasterii de Mortuomari immediatum, prout in litteris tractatus, cui haec praesens diffinitio annectitur plenius continetur, praesens generale Capitulum confirmat, ratificat et approbat in plenaria Ordinis potestate ; committit insuper, mandat et praecipit idem generale Capitulum abbatibus de Firmitate, de Bonoportu, de Bellobecco, et eorum cuilibet in solidum, quatinus per omnes iuris et iustitiae vias, et per Ordinis censuras cogant et compellant modernum abbatem de Mortuomari et suum conventum per se et suos assessores quolibet anno integre et indefectibiliter et perfecte ad solvendum dicto seniori abbati suam dictam pensionem sic assignatam, contentam et mentionatam in dicto tractatu. Datum, etc. 34.  Nos frater Iacobus, etc. Considerans generale Capitulum singularem zelum et affectum quem modernus abbas Caroliloci, s. th. pr., visceraliter gerit erga studentes et scolares nostri collegii Sancti Bernardi Parisiensis, eidem abbati dat facultatem et permissionem habitandi seu moram trahendi, quamdiu vitam duxerit in humanis, in camera dicti collegii quam prius inhabitabat praedecessor suus, et nunc senior abbas dicti monasterii Caroliloci, cum hortulo et ceteris ad dictam cameram pertinentibus, cum facultate etiam faciendi seu construendi unum stabulum inter dictam domum et hortum, quo nunc permissione Ordinis utuntur Alemani. 35.  Praesens generale Capitulum committit abbatibus de Longovado et de Cheminione, quatinus se diligenter et debite informent super accensatione cuiusdam capellae ruinosae spectantis monasterio de Albaripa, cum suis pertinentiis et iuribus, facta et passata inter abbatem et conventum dicti monasterii de Albaripa ex una, et Claudium Gerardot, Stephanum Gerardot et suos consortes in ipso contractu mentionatos partibus ex altera ; et si dictum tractatum invenerint utilem et fructuosum eidem monasterio de Albaripa, confirment, ratificent et approbent, in plenaria Ordinis potestate. ELECTIONUM CONFIRMATIONES 36.  Provisionem, installationem et promotionem factam per R. in Christo P. D. abbatem Morimundi, Ordinis commissarium, de persona fratris Andreae Thibault, in monasterio Clarifontis, prope Luxemburgum, Trevirensis dioecesis, prout in decreto, cui praesens diffinitio annectitur plenius continetur, praesens generale Capitulum confirmat, ratificat et approbat, supplendo, *etc.* TRACTATUUM CONFIRMATIONES 37.  Sententiam, appointamentum et declarationem per dominos abbates de Firmitate et de Bonoportu, s. th. pr., auctoritate Capituli generalis in hac parte fungentes, factam, dictam et promulgatam, prout in eisdem litteris, quibus hae praesentes annectuntur, de verbo ad verbum plenius continetur, praesens generale Capitulum confirmat, ratificat et approbat, in plenaria Ordinis potestate. IUDICES 38.  Abbatibus de Firmitate, de Caroliloco, s. th. pr., et de Regalimonte, et eorum cuilibet in solidum, praesens generale Capitulum committit, quatinus omnes et singulas Ordinis personas utriusque sexus seu earum monasteria, aut quaecumque loca, quas et quae per testes fide dignos, litteras obligatorias, acta seu alia legitima documenta invenerint magistro Ioanni Marsot, bedello collegii Sancti Bernardi Parisiensis debite teneri, obligatas seu obligata esse, sive eiusdem bona detinentes aut indebite occupantes, tam in pecuniarum summis seu aliis quibuscumque bonis aut debitis, ad eidem realiter et de facto satisfaciendum astringant et compellant, in plenaria Ordinis potestate. EXCUSATIO ABBATUM 39.  Excusantur a via praesentis Capituli generalis abbates de Bonoradio, de Cambrone, de Villari, de Igniaco, de Strata, de Noa Ebroicensis dioecesis, qui certis et rationabilibus causis impedientibus venire nec comparere potuerunt huic praesenti Capitulo generali. 40.  Excusatur a via praesentis Capituli generalis pro hoc anno abbas de Sancto Andrea, qui etiam certis mediis et causis impedientibus venire aut comparere non potuit, et excusationem suam legitime misit. — Ad idem pro abbate de Bonoportu. 41.  Capitulum generale de gratia speciali excusat et supportat omnes et singulos abbates, qui hoc anno praesenti ad dictum Capitulum generale non venerunt, aut venire non potuerunt, dum hoc per contemptum non fecerint, cum plenaria Ordinis et Capituli generalis potestate. CONTUMACES 42.  Quia legitime constitit praesenti generali Capitulo fratrem Ioannem Gentis, alias Dequoe, suppriorem et monachum professum monasterii de Vallencia Pictaviensis dioecesis, admodiatorem, praefati monasterii citatum fuisse personaliter per abbatem de Bonavalle ad praesens Capitulum generale in Cistercio, ad requestam promotoris causarum dicti Capituli generalis. Qui quidem frater Ioannes sic citatus minime comparuit ; eapropter dictum generale Capitulum ipsum nuntiat, declarat et reputat contumacem, rebellem, excommunicatum et inobedientem, mandatque de novo et committit idem generale Capitulum quibuscumque abbatibus et personis Ordinis regularibus in sacerdotio constitutis, quatinus rursum citent aut citari faciant personaliter eumdem fratrem Ioannem Gentis superius nominatum ad proxime venturum generale Capitulum, responsurum ad ea quae sibi per dictum promotorem obiicientur et proponentur. Datum, etc. SUFFRAGIA 43.  Capitulum generale compatiens paupertati et inopiae monasterii monialium de Argenteacella [Argentacella], benigne confert et concedit omnibus personis benefactoribus et zelatoribus, qui pro sustentatione et reparatione dicti monasterii de bonis sibi a Deo collatis dicto monasterio largiti fuerint et dederint, plenariam participationem et associationem omnium bonorum spiritualium, quae fiunt ac, Domino concedente, de cetero fient in toto ipso Ordine, in vita pariter et in morte usque ad biennium, dummodo nulla saecularis persona pernoctet in eodem monasterio, occasione praedictae gratiae ac participationis, cum plenaria Ordinis potestate. 44.  Capitulum generale considerans devotionem et quamplurima servitia eidem Ordini facta et impensa per honorabilem et discretum virum magistrum Leonardum Prolieti in utroque iure licentiatum, locumtenentem domini senescalli seu baillivi Petragoricensis, in ducatu Aquitaniae, eumdem Prolieti ad confraternitatem ipsius Ordinis ac plenam participationem omnium bonorum spiritualium, quae fiunt, *etc. ut supra n°  43. 45.  Fiat suffragium pro illustrissimo rege Angliae. 46.  Capitulum generale pro compassionis affectu condolens ruinis, desolationibus, paupertatibus et penuriis monasterii de Gratia Dei, Bisuntinensis dioecesis, omnibus et singulis Christi fidelibus, qui ad sublevationem et relevationem eiusdem monasterii manus praebuerint adiutrices, ac de bonis sibi a Deo collatis eidem contulerint, idem generale Capitulum annuit plenariam participationem et associationem omnium bonorum spiritualium. 