Licet autem propositum meum sit, vt in narrādis huiusmodi miraculis, aut nūquam aut raro somnia admittam, quia frequēter aut falsa sunt aut dubia: quoddam tamen somnium inter hæc quæ narro miracula, quia fide dignum videtur admisi. Nā vt sanctus Pater noster Odo in vita sancti Viri Geraldi scripsit, somniorum visiones nō semper sunt inanes. Probat hoc Pentateucus in primo Genesis libro, probat  ipsum vt cunctis notum est Euangelium. Audite ergo somnium meum quod vidi. In primordiis Pōtificatus Domini Papæ Eugenij, ad visitandum tam ipsum quam communem matrem Romanam Ecclesiam, Romam adij. Illuc perueniens, apud Cardinalatum sanctæ Mariæ nouæ, quod iusta antiquum Romuli templum constructum est, hospitium suscepi. Ibi dum nocte quadam quiescerem, ecce vir venerādæ vitæ Dominus Guillelmus, qui nuper de vita excesserat, mihi dormienti visus est in somnis astare. Et quia sequēti narrationi hoc necessarium est, quis iste vel cuius vitæ fuerit, quo insuper euentu ex hac vita migrauerit, breuiter inserendum est. Fuit hic iuxta carnem nobilis, iuxta spiritum lōge nobilior, a primis adolescētiæ annis religionis amator, in quam quamdiu aduixit, hoc est fere vsque ad senectutem, bonis meliora semper addendo, profecit. Angelicæ monachus mūditiæ, singularis in pauperes  desolatos misericordiæ. Zelo Dei contra negligentes,  maxime contra grauiter delinquentes totus igneus, exceptis nocturnis  occultis vigiliis, dimidiam partem diei quotidianis orationibus  lachrymis pene semper occupans. Et licet hæc principaliter de eo scribam, quia in his hic specialius effulsit, non tamen sola hæc de ipso vel in ipso commendo. Nam quantum facultatis  scientiæ in eo fuit, iuxta morem  modum Cluniacensis Ordinis ac propositi, sacris semper etiam aliarum virtutum exercitiis inuigilauit. Hoc merito,  quia præter hæc quæ dicta sunt in exterioribus administrandis multam a Deo sibi collatam gratiā obtinebat, multis eum  magnis monasteriis diuerso tempore vt res exigebat, præfeci. Vnde Ambertę, Caroloco, Celsinaniis, Siluiniaco, ipsi tandem Cluniaco, a me in Priorem prælatus, indeque in Abbatem Moysiacensem assumptus, vbique iam dictarum virtutum signa impressa reliquit. Casu dehinc interueniente quem nominari nulla necessitas cogit, dans locum iræ, a loco illo recessit,  Cluniacum rediit. Vbi aliquanto tempore, Camerarij, hoc est, fratrū procuratorio officio functus, ad vltimum, ad Prioratus administrationem earum loco remissus est. Illic assuetis religionis  disciplinæ studiis toto conatu intentus, dum nulli prorsus in causa Dei parceret, zelo, vt iam dixi, iustitiæ totus ignitus, a quodam nequissimo, qui sibi prouenire timebat quod de aliis delinquentibus ab eo fieri cernebat, insidias passus venefica fraude extinguitur. Talem vitæ terminum sortitus bonus vir, regno cœlorum dignus factus est, coniunctus illis vt iustum est credere, de quibus Christus veritas ait, Beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum cœlorum. Vnde quia non solum propter iustitiam iam persecutionem passus est, sed etiam, quod maius est, propter iustitiam mortuus est, merito dignus iudicatur regno cœlorum. Fraus ergo qua tantus vir vitæ subtractus est, quibusdam indiciis antequam Romanum iter aggrederer, ad me delata, in quæstionem versabatur. Sed itineris acceleratio quæstionem impediens, ad finem rem perducere non permisit. Ita interim de tam nefanda re anxius  dubius, propositum iter incœpi,  Romam, vt suprascripsi, perueni. Ibi loco, tempore, modo, quo dictum est, venerabilem Guillelmum mihi adstare conspicio, quem cum viderem valde gauisus surrexi,  multo cum affectu amplecti eū  osculari cœpi. Licet autem altus sopor exteriorem sensum officia occupasset, vigebat tamen velut in vigilante memoria, meque dormire dormiens non ignorabam. Nec illud mente exciderat, illum qui videbatur, in somnis videri, nec eram immemor ante non multum temporis mortuum,  dolo, quē supra scripsi, extinctum. Quodque magis mirum est,  illud nescio qua vi occulta naturæ statim menti occurrit, non posse mortuum diu cum viuente morari, nec prolixum sermonem miscere. Vnde priusquam recedere virtute inuisibili cogeretur, interrogare illum festināter de quibusdam decreui. Quæ tamen vt non phantastica, sed verax quæ apparebat visio videretur, nequaquam prius præmeditatus fueram, sed tunc ea dormiens nutu vt arbitror Dei nouiter menti occurrentia, cogitare incipiebam. Quatuor ergo quædam, quæ nescio vnde dormienti occurrebant, interrogando ei proposui. Quomodo, inquam, vobis est Domine Prior? vocans eum non ex proprio nomine, sed ex officio. Ad quod ille breuiter, vt fuerat semper breuiloquus, ac bis vel ter ex more verba replicans, respondit. Multum, ait, mihi bene est, multum mihi bene est. Huic primæ interrogationi secundam subiunxi. Vidistis adhuc Dominum?  ille. Assidue video, assidue video. His duabus,  tertiam addo. Estne, inquam, certum quod de Deo credimus, estne absque dubitatione, vera fides quam tenemus? Nihil, ait, ita verum, nihil ita certum. Et quarto. Verum est, aio, quod fama resert, verum est, quod multi opinantur, quosdam quos ipse non ignoratis fraude sua ac veneficio vos occidisse? Verum est, inquit, verum est. His dictis,  ipse disparuit,  ego, euigilans ea quæ videram recolere  admirari incipiebam. Interim dum hæc agerem,  visa memoriæ commendarem, rursum somno opprimor,  sicut in hyemalium noctium prolixitatibus, nam dies Aduentus Domini tunc instabant, iterum caput ad dormiendum compono. Nec mora, adest qui supra,  se eodem modo quo prius ostendit. Occurro  ego illi non segnius quam ante,  visionis præmissæ omnino immemor, amplecti eum  osculari, vt prius cœperam. Quid multa? Nihil plus minusue in animo meo, nihil plus vel minus in ore meo, in hac secunda visione fuit quam in prima fuerat. Eadem quæ supra interrogo, eadem quæ supra audio, de statu suo, de visione Dei, de certitudine Christianæ fidei, de morte sua, ordine quo præmisi a me interrogatus, eadem nec pauciora respondit. Huic tamen secundæ visioni, in fine aliquid additum est. Mox enim vt dixit se vere dolo falsorum fratrum extinctum, in fletus amarissimos vt mihi in somnis videbatur prorupi,  qui iam de facto non dubitabam, tantum nefas insatiabilibus lachrymis deplorabam. In fletibus istis euigilans, oculos humectos genasque meas recentibus lachrymis tepentes inueni. Vt vero huius visionis vel somnij indubia veritas commendaretur, regressus ab vrbe, atque ad Galliam nostram rediens  Cluniacum perueniens, quæ de morte sancti viri suspicatus fueram, ipsius nefarij parricidæ publica confessione vera fuisse probaui. Quem gehenna dignissimum, quia gladio, laqueis, ignibus, vel extremis nefandorum suppliciis, Ecclesiastica pietate prohibente, punire non poteram, exilio perpetuo quod pene solum licuit, infernalem proditorem damnaui. Nam sacrosanctis Euāgeliis adhibitis, compulsus est in publico Cluniacensi Capitulo me præsente iurare, quod transactis tribus sibi a me præfixis mensibus, nunquam deinceps intra terminos vniuersam Galliam concludentes maneret, sed extra illos locum saluti suæ aptum requireret,  in inuento loco Deo pro peccatis suis digne satisfaceret. Hæc suprascripta visio licet in somnis apparuerit, idcirco mihi fide digna videtur, quia  dormientis tā integra in tantis, vt dixi, memoria,  iterata ac per omnia primæ similis secundæ visionis, præter illud quod in vltimo exceptum est, forma, atq. ipsius detestādi hominis publica confessio, non falsam, sed veram eam, vt arbitror, omnino demonstrant.