PROLOGUS. Divinorum miraculorum insignia  gloriosarum virtutum propagamenta, quæ nostri Salvatoris benigna miseratio, ad manifestanda Confessoris sui merita pretiosa, manifesta voluit, digne litteris committuntur, quatenus eorum memoria posteris reservetur, ad laudem præsertim  gloriam Christi, qui sicut in æternitatis suæ regno sanctum Pontificem suum inæstimabilibus suis voluit remunerari.... ita temporalibus virtutum miraculis disposuit clarificari ; ut ex talibus indiciis manifestetur, qualis in regno Christi  Dei habeatur. Illa ergo scribimus, quæ, postquam Dei dispositione factum est, ut de Æduorum finibus ad nostros transiret, clara luce manifestata noscuntur, partim nostris conspecta visibus, partim eorum relatione comperta, qui sæpius adesse potuerunt. Nam ex eo tempore quo gloriosam animam cælis restituit, quod creditur Theodosii senioris fuisse temporibus, usque ad tempus Ludovici imperatoris Augusti, ab eodem scilicet anno, quo temporis sui horam clausit, per annos CCCCL, idcirco nihil scribimus, quia manifeste non comperimus, quamvis multa de ejus virtutum meritis audissemus, secundum quod venerabilis Gregorius Turonensis episcopus in libro miraculorum scripsit in hæc verba : « In cœmiterio, inquiens, augustodunensis urbis vidi B. Cassiani sacerdotis magni sepulcrum, a multis infirmis erasum, quod pæne transforatum eo tempore putabatur. Abluuntur enim ex hoc pulvere ægroti  protinus virtutis magnitudinem sentiunt ». [2] Anno igitur Dominicæ incarnationis DCCCXL præsidente Augustudunensium cathedræ Moduino venerabili episcopo, Hugo abbas monasterii S. Quintini mittens ad eum legatos suos, corpus beatissimi Cassiani, quod per semetipsum prius postulaverat, expostulavit, cujus petitionis supra nominatus episcopus, proter multum amicitiæ respectum reverentiæque modum concessit effectum, contuens observantiam excellentissimorum imperatorum, quorum ipsius abbatis Carolus Augustus genitor erat ; alter vero frater beatissimus imperator Ludovicus. Collectum denique reverenter S. Cassiani corpus per sacerdotes suos, quos pro hoc supradictus abbas direxerat, cum epistola sua misit, in quo itinere quia necesse erat secretius propter tumultum populi Augustudunensium civitatis fieri, nihil signorum apparuit, præterquam quod unus ex coitinerantibus, cujus vulnus in mamilla intumuerat, cum gravi ob hoc molestia, ut remaneret, urgeretur, Cassiani beatissimi merita invocavit sanitatemque pristinam promeruit, fide in eo operante, tantoque Pontifice pro eo meritis interveniente. [3] Postquam ergo infra Laudunensium comitatum venit, supradictus abbas cum sacerdotibus ecclesiasticoque ordine cum magno gaudio reverenter occurrit, susceptumque corpus pretiosis aromatibus die altera condivit,  rore balsami perfudit, involutumque sindone munda  pretiosa purpura, in loculo posuit ac elevatum sequenti die ad monasterium S. Quintini ferri præcepit. At cum ipsius diei hora tertia venisset, quia nulli tam sacrum onus vetabatur portare, duo ut postea comperimus, homicidæ accesserant, qui cum ferre loculum vellent, statim miro modo contractum est,  velut longius ire nolens, nisi comprimente turba teneretur, sanctum onus casui probatur ; quod cognoscentes qui circumquaque fuerant, eosdem reos effugere compulerunt, scientes absque dubio, eorum factum accessu quod fiebat. Noluit enim sancta sinceritas manibus sanguine distillantibus fieri, ne quoquo modo videretur maculari ;  ut vivida ejus manifestarentur merita ; multis celata ex hoc fierent manifesta, ac non solum hoc tunc illo miraculo, verum etiam post paululum illi cæco illuminato. Beneficium enim accepit qui fideliter accessit : suorum autem criminum patefactionem, qui prius dignam non subierant pœnitudinem. [4] Deinde mulier solicitudine anxia  spe firma festinando occurrit,  in media via se provolvens, abbatem qui longius feretrum sequebatur, magna supplicatione petiit, ut feretrum stare juberet, asserens, se filium contractum  debilem habere, quatenus occurrere potuisset : cujus abbas fidem contuens, annuit precibus mulieris, jussitque subsistere loculum ; cumque diutius, qui reptabundus venerat, moram in veniendo faceret, hi qui sanctum corpus portaverant, jussi sunt proficisci. Tunc iterum mulier, ut supra, de subsistendo petiit. Cum hoc eodem modo, usque tertio ageret, hi quos pro filii festinantia direxerat, venientes renuntiaverunt, filium ejus, loco in quo fuerat, virtute Dei mirifica  signo mirabili omnibus membris sanum effectum. Reversa igitur est cum convicinis mulier,  licet tanto dono delectarentur, ut cum Sancto Dei proficiscerentur, novo tamen spectaculo trahebantur, ut ad eum qui sanatus fuerat reverterentur. [5] Postquam vero hæc per multitudinis conventum resonuerant, cœpit fieri auctior debilium concursus, inter quos quædam femina, nomine  loco nota, accurrit utrisque luminibus orbata, ac utrisque brachiis contracta, renumque vigore penitus destituta, quæ dum traheretur magna violentia nunc ante nunc retro feretrum Sancti, visum est Abbati longius sequenti, causa eleemosynæ taliter eam vexari. Jussit ergo ei aliquid de necessariis erogari ;  ne ulterius flebilem debilitatem suam fatigaret, moneri. Sed quæ ea occasione non venerat, in sequendo constantiam non reliquerat. Nec multum ; sub umbra arboris deponitur feretrum pro recreatione portantium. Illic mulier accessit,  mox sana fit : aperti namque sunt oculi, olim cæcitate damnati, extenduntur brachia in debilem curvitatem contracta, solidanturque renes dissipatione soluti. Fit ergo mulier liberrime cursitans, quæ prius non minus luminum quam liberorum gressuum fuerat ignara : satagitque alios ad feretrum trahere, quæ paulo ante, nisi traheretur, non poterat pervenire. [6] Eodem etiam loco cæcus quidam venit  lumen, quod diu desideraverat, meritis S. Cofessoris suscipere meruit : ut aperte daretur intelligi, apud Dominum spiritualibus bonis posse prodesse, qui taliter meritis suis damnatis corporibus potuit subvenire. [7] Progredientibus vero inde, cum pauculis morularum spatiis, tribus miraculis Confessor sanctissimus enituit ; qui ob salutem multorum ad nostros fines venire elegit : nam inter sequentem vulgum, tribus feminis, nominibus  locis notissimis, aperta lux enituit ; quam sæva cæcitas dudum damnavit : decuit enim, tam astrici luminis fulgore veniente, tenebras  cordium  oculorum recedere ; ut vigorem suum tanta dignitas ostenderetur servare, talibusque corporeis bonis conspectis, de spiritualibus non dubitaretur, quæ conspicere humanitas vetabatur. [8] Inter hæc autem virtutum insignia  donorum Christi miracula factum est, transeunte populo cum sancto Domini Confessore, ut circumquaque tot signorum parvo sub tempore divulgarentur famæ ; unde accidit, ut mulier quædam domi exitialiter languens, dum nequaquam occurrere potuit, quæ per se surgere nequivit, secus ostiolum suum a suis posita, eminus feretrum conspiciens, dum merita Confessoris invocavit, diutini languoris sui perfectam medicinam accepit : nam illico sanata, tantarum virium vigorem accepit, ut non solum ipsa occurrere sancto pontifici Cassiano potuisset, verum etiam filium suum, jam majusculum, propriis ulnis secum afferret. Occurrit ergo cum puero laudans  benedicens Dominum super omnibus his quæ facta fuerant de illa ; nihil enim de omni languore illi remanserat præter cum multo pallore macies, pro longæ ægritudinis signo  subitæ sanitatis dono. Ubi enim propter fidei sinceritatem virtus divina adesse voluit, languor effugit, nec diutius resistere potuit, quando vera medicina accessit. O vere laudabilem medicinam, ubi  fide creditur,  solo visu universi languoris remedium adipiscitur ! [9] Crebrescentibus siquidem turbarum occursibus, crebrescunt  miracula ; nam inter sequentes turbas, non multæ moræ spatio interposito, duabus cæcis feminis, locis  nominibus notis, lumina negata redduntur, ut fugientibus tenebris, divino lumine lux illustrata præsens adesse doceretur. Hoc enim Veritas de discipulis suis olim protestata est, quod essent sal terræ, quod essent lux mundi ; sal eis, quibus interna tetigerunt, lux eis, qui digna eos reverentia conspexerunt. [10] Cum autem jam portis atrii basilicæ S. Quintini propinquaret, languidus quidam puerulus, carrucæ impositus, trahebatur ; non enim quidquam virium illi remanserat, ut aliter adduci posset ; cadaveri jam simillimus. Qui cum feretrum antecederet, prohibita est carruca basilicæ januas intrare : quod mater pueri cognoscens, filium scapulæ imposuit, non hominis, sed pellis modo pendentem ;  secus loculum arculæ, pavimento omnibus membris adhærens aliquamdiu jacuit : videlicet quousque tanti [Sancti] adventus Missarum præconiis extitit celebratus. Ex qua hora cœpit convalescere puer, cibum petere ; etenim tantum se virium accepisse, ut domum posset reverti : non jam in carruca trahendus, sed equo cum patre sedens. Ita misericordissima pietate Dei factum est ut qui pene cadaver venerat, Cassiani beatissimi meritis adjutus puer lætabundus rediret. [11] Postquam vero in ecclesia B. Quintini susceptus est cum honore reverentissimo,  mox in ejus adventu Missæ solennitas ageretur, notæ mulieris brachium quod dudum contractione nervorum emarcuerat, extenditur ;  cum mulier in divinas laudes erumpere vellet ; nec penitus muta valeret, linguæ mox solvitur vinculum, ac desiderabile dudum oris redditur officium. Miraculo igitur gaudium, gaudio laus jungitur, quia quæ damnata venerat, soluta regreditur. [12] Superveniente autem beatissimi pontificis Cassiani solennitatis die, multis circumquaque accurrentibus turbis, accurrit  mulier cum ceteris quidem solennem diem celebrare, sed non cum ceteris officiorum solennitates videre. Audire enim cum ceteris poterat, videre non poterat, quam sæva cæcitas olim damnaverat. Venit ergo par devotione, impar possibilitate ; voluntate simili, miseria dissimili. Videbatur tamen illi sat esse, si ei contingeret interesse : quo judicio divinitatis misericorditer recensito, Confessoris sui meritis efficitur æqualis ceteris, quæ ex propria miseria venerat dissimilis. Solvuntur enim palpebræ ad instar evigilantium oculorum,  pro noctis caligine obscura, lux redditur diei serena. Adepta igitur est mulier, non quod diffiderat Deum posse, sed quod non speraverat se promereri valere ; regrediturque jucunditate ceteris lætior, quæ tot conproperantibus venerat miserior. [13] Eadem etiam solennitatis die, quæ pro honore tanti Confessoris divina claruerat virtus, adnotanda creditur, ut, sicut ostensum est, quanta beneficia devotis præstentur, adscribatur, quantum etiam pro contumacia mereatur. Mulier enim quædam, quæ pro solennitate tantæ diei accurrere cum convicinis debuit, segniter torpens domi remansit,  cum diem feriatum servare deberet, panibus coquendis clibanum succendit. Quamobrem cum a cohabitantibus argueretur, parvi pendere se diem ostendit, meritisque sancti Confessoris arroganti prosequutione renitens, illico quod meruerat experta est ; num flamma, quam in clibano accenderat, velut tanti reatus ultrix exiens, eam subito invasit, concremarique acriter cœpit ; quam illa effugere se posse autumans, cursum accipit fugamque capessit : sed ultrix flamma, quæ semel adhæserat, effugi non poterat. Consumptis ergo indumentis, crematur  ne vita deficeret, divino miseratur respectu. Ustulata denique cognovit quod meruit : sed ut castigata non deficeret, ignis extinguitur, quem sibi ipsa succendit, manibus adeo jam concrematis, ut de dexteræ quidem desperaretur sanitate. Patet igitur hoc in facto  superioribus adscriptis, quid devotio  præsumptio apud Sanctorum merita promeruerint, cum alteri præmium, alteri irrogetur supplicium. [14] Non multo autem postea cæcus quidam, loco  familia cognitus, auditis sancti Confessoris Dei miraculis, venit luminis beneficia petiturus, credens sibi Sancti meritis posse fieri, quod multis hujuscemodi miseria damnatis audierat præstari. Cujus fidei devotionem divina miseratio contuens, trium dierum spatio constantiam probare voluit : per id enim triduum apud sancti Confessoris loculum precibus persistens, cæcitatis suæ nulla ex parte solamen est adeptus. At ubi sua obesse sibi peccata credidit, semet dijudicans, adminiculum luminis post biduum suæ reversionis promeruit. Quo in facto divinæ virtutis effectus  patientiam hominis probavit,  Confessoris sui merita, non eo tantum loco, ubi jacuerat, esse ostendit ; sed ubique vigere claræ virtutis opere manifestavit : quod  in sequentibus capitulis aperte monstrabimus, miracula ejus annotando quæ cœpimus. [15] Quadam namque vice cum quadraginta quinque millibus a loco, ubi sanctus Domini Confessor erat, supra nominatus abbas abesset, quibusdam propriis necessitatibus occupatus ; illic quidam adolescentulus cujusdam ex eis, qui cum eo venerant, gravi est oculorum captus dolore : cui cum sæpius cum sociorum allusione diceretur, ut ad S. Cassianum festinaret, tamquam ad singularem medicum oculorum ; licet indoctior, prudenter cavillantibus respondit, non esse, aiens, opus longius progredi, cum illic talibus meritis posset adjuvari. Quod qua diceret fide, sequens prodidit effectus : nam sancti Confessoris merita implorans, meridianæ se quieti contradidit ; ubi tunc per visum illi sanctus Pontifex apparens, ei, quem devotum cognovit, oculorum subitam sanitatem concessit, manifestans, Dei virtutem velle, quæ fide credebatur, meritis posse. Quo facto serenati sunt oculi,  approbata est assertio pueri : cavillatio etiam sociorum sedata,  deificæ virtutis per tanti Viri merita comprobata præsentia : ut corporali miraculo manifeste pateat, quid mentibus devotis ubicumque imploratur impendat. [16] Multa quidem præcipue prædicantur de Cassiani beatissimi meritis, sed inter cetera hoc digne effertur, quod noviter Dominum per eum fecisse manifeste cognoscitur. Nuper enim cum infelix congressio principum nostrorum  pugna indecentissima acriter pararetur, nec aliud, quantum ex utraque parte statuebatur, nisi bellum instaret ; cuidam ex nostris per visum apparuit beatus pontifex Cassianus, concite properans ad partem, ubi durior resistendi bellicus parabatur effectus,  cum aliquamdiu moram fecisse videretur, postmodum visus est annuntiasse, a Domino impetratam habere populo pacem, , ne præsens pugna fieret, propitiationem. Quo dicto, multitudo, quaæ videbatur adesse circumquaque diffusa, crebris consonisque vocibus cœpit prædicare, B. Cassiani meritis pacem impetratam fuisse : quod quia constat opere majestatis divinæ sine ullius spe actum, magnis Sanctorum meritis indubitanter adeptum : inter quaæ Cassiani præcipue credunt, qui tali commercio interfuisse, manifestante Deo, ostenditur. Hæc namque ostensa credimus, ut quantum apud Deum valeret, pateat singulis, qui tantum prodesse potuit multis. [17] His ita præfactis taliter peroratis, finiendo librum descriptionis vitæ  miraculorum B. Cassiani, definienda videtur tumulatio corporis ipsius Confessoris Christi, qualiter acta est in basilica B. martyris Christi Quintini. Etenim cum quinquennio a susceptione ejusdem Antistitis corporis infra ipsam basilicam ageretur,  propter incommoditatem temporum,  rerum diversarum ac tempestatum accidentia, diversis locis reconderetur, modo in aperto, modo in occulto [frequentius tamen incongruo,] Karolus rex, utpote nutu divino inspiratus, præfatam adiens basilicam, de ejusdem Christi Confessoris corpore cœpit tractare, officiose in eo haud diutius immorans : anno siquidem DCCCXLV Christi incarnationis,  sui equidem regni quinto, indictione VIII, die Non. Mart. ad præscriptum pontificis Christi Cassiani reverenter accedens tumulum, cum duobus episcopis, Wenilone scilicet Senonense archiepiscopo  Immone præsule ecclesiæ Noviomagensis, aliisque compluribus Dei amatoribus cum cereis  choris psallentium clericorum, cum thymiamatibus  odoriferis aromatibus, ardentissimo amore summaque devotione ipsum, in quo jacebat, Sancti efferens corpus, perfusum balsameis odoribus,  thymiamatibus odoriferis insertum ; palliis quoque  vestibus sericis decentissime involutum, infra cryptam basilicæ præfati martyris Christi Quintini, ad dexteram lateris ipsius testis Christi, optime ac pulcherrime tumulavit, tradens ad amborum Sanctorum luminaria  ornamenta condenda, maximeque ad tumbam B. Cassiani fabricandam, fiscum unum, nomine Tugniacum, cum omnibus appendiciis  adjacentiis suis in perpetuum habendum, cujus authenticum ad caput tumuli cum desuper posuisset sanctissimi Cassiani, hæc verba [subjunxit :] Si quis autem hoc donum his duobus præpotentibus Sanctis nunc a me traditum  confirmatum, partibus eorum auferre tentaverit, habeat sibi judicem Deum,  hos præfulgidos justos perpetuos questores. 