Vere mirabilis, vereque gloriosus Deus in Sanctis suis, per quos ipse mira atq. gloriosa non cessat operari. Et licet mundus hic senuerit, trahaturq. quotidie ad occasum, conditor tamen mundi sanctorum suorū gloriam mundo innouare incessanter dignatur. Hinc est aliud dulce ac præclarum miraculū, quod his diebus nouissimis per B. Protomartyris Stephani patrocinium, ostēdere voluit Deus omnipotēs. Vir namque venerabilis Edessenus Archiepiscopus, eiusdē martyris sacrosanctorum ossium vnciam, videlicet digiti, diu secum habuerat, debitaq. veneratione excoluerat: quod per quendam nobilem Græcum de Capella Constantinopolitani Imp. Edessam olim fuerat allatum, euidentissimis indiciis in manus ipsius deuenerat Archiepiscopi. Interim vero accidit vt vir magni generis domnus Gelduinus, ex nobili videlicet stemate Puteacēsium procerum editus, pro spe regni cœlestis, seductoriam seculi pōpam deseruit, Monachusq. effectus, voluntariā Christi paupertatem in Cluniacensi Cœnobio arripuerit. Qui etiam pro sua religiosa conuersione Ecclesiæ Luperciacensi Prior datus, ibique aliquamdiu honeste ac sapienter cōmoratus tandem a pio Patre domno Pontio Cluniacensi Abbate impetrata licentia, cum duobus aliis fratribus Hierosolymam petiit, electusque ordinatione diuina in Abbatem sanctissimi Sepulchri matris Domini de Valle Iosaphat, inde cum Rege Hierosolymitano consobrino suo perrexit Antiochiam, sicque deuenit Edessam, comitāte fratre suo Walaranno illarum partium principe. Quos Archiepiscopus honorifice suscipiens,  cum omni charitate, cœpit diligentius inquirere de statu ac religione Cluniacēsi, vtpote confrater ipsius Cœnobij. Olim namque cum de partibus Flandriæ per Cluniacum Hierosolymam pergeret, inuestitus est a Sancto Hugone omnium bonorum congregationis societate. Vnde cum inter cætera didicisset Archiepiscopus Cluniacēse Monasterium in honorem beatorum Apostolorum P.  P. simulque B. Protomartyris Stephani antiquitus fuisse consecratum: cœpit secum, Deo, sicut credimus, inspirante, tacitus cogitare, quātum animæ suæ immineret periculum, si cœlestis ille thesaurus, quem sibi indigno diuina commendauerat bonitas, in manus aliquando deueniret gentilium. Satis etenim metuebat ne vrbs ipsa Sarracenorum perfidiæ iterum daretur destruenda, felicem se nihilominus futurum si Deo volente, sanctoque Stephano annuente, illa tam incōparabilis margarita Cluniaci haberetur, vbi  amplior ei deberetur reuerentia, sanctiorque diuini seruitij cultus, a tanta vtpote cœlestium castrorum caterua persolueretur. Id tamē fieri posse omnino ei videbatur impossibile. Sed quid multa? Quod Dominus omnipotens vigilanti voluit inspirare, hoc dormienti plenius dignatus est intimare. Primo namque somno apparuerunt ei duæ venerabiles personæ ornamentis Archiepiscopalibus insignitæ, ducentes in medio aliam tertiam aliquanto minorem, Leuitæ habitu honorifice indutam. Vocantes eum nomine suo, Petrum  Paulum seipsos esse miti affatu professi sunt, illūque medium, beatum esse Stephanum. Sciret igitur hanc ipsorum trium existere voluntatem, vt quod die trāsacta quasi dubius cogitauerat, ossum videlicet eiusdē S. Stephani Cluniacum destinare, opere adimplere, nullatenus omitteret, eo quod Cluniacensis Ecclesia ipsis tribus iam olim fuerit a Deo commendata. Qua visione experrectus Archiepiscopus, cœpit prius super his plurimum anxiari, dehinc eadem phantasiæ deputare, quod videlicet illa nunc dormiens videret, quæ antea vigilans cogitauerat. Totum itaque diuinæ commendans dispositioni, sopori est redditus: cum ecce easdem, eodemque habitu assistere conspicit personas, cum multa iam authoritate sibi præcipientes, vt cogitata sine dilatione perficiat. Iccirco enim seipsos iterū ei apparuisse protestantur, ne ipse cœlestem visionem quasi fantasticam reputaret. Euigilans ergo subito vir sanctus, nimioque terrore perculsus, æstimauit se comprehendere corporalibus oculis, quos tam manifeste viderat in somnis, vocansque ante se iacentes cleriros, si quas ibi interfuisse deprehenderint personas, diligentius inquirit. Cumque neminem corporaliter affuisse audiret, magis magisque extra se fieri cœpit, remque altius considerans, quantāque cōsolationem per hoc amissurus esset, mente retractans, elegit magis mortem incurrere, quam thesaurum ipsum a se separare. Qua diu fatigatus fluctuatione, rursus obdormiuit: Statimque illæ tres beatæ personæ affuerunt, terribiliter de tam manifestæ visionis dubitatione eum increpantes, minas quoque plurimas nisi ipsorum iussioni adquiesceret intentantes: quod scilicet non solum thesaurum ipsum desiderabilem, verum etiam cętera quæ sibi cariora videbantur in seculo, cum dolore esset amissurus. Si vero eis obediret, sciret se proculdubio ampliorem gratiam promereri  gloriam in futuro,  de præsenti qua nimirum grauabatur infirmitate citius liberari a Domino. Erat enim vir beatus lōgo podagrę morbo misere confectus, immo ita tabefactus, vt cum dolore viueret, vixque a lecto exire valeret. Sed quāto amplius corporali infirmitate premebatur, tanto magis illam incomparabilem consolationem B. Protomartyris, peccatis suis exigentibus amittere verebatur. Excitus ergo, sed non absque immenso horrore, vociferansq. fortiter, clericos circumiacentes nimium exterruit, super his quæ audiebant grauiter obstupescentes:  ne vir sanctus extra se fieret, admodum metuentes. Ipse vero demum sibi redditus, iam nō poterat dubitare de Domini voluntate, sanctorumque ipsius, quam sibi trina visio, multaque comminatio, insuper  pia promissio tam citissime indicasset. Vnde totius noctis partem residuam cum ipsis Clericis duxit insomnem: nunc lachrymis atque gemitibus, nunc deditus Psalmis  orationibus. Reddita itaque die domnum conuocans Gelduinum cum duobus sociis suis, præsenti Ecclesiæ thesaurario, aliisque quibusdam Clericis, indicauit cū magnis singultibus totius rei veritatem, quantasq. tentationes atque pericula perpessus fuerit nocte transacta. Sed quid multis morer? Tandem beatus totis manibus illud sacratissimum ossum de suo extraxit seruatorio, se reum, se gehenna, ipsaque morte dignum, seque tam incomparabilis thesauri patrocinio contestans indignum. Sicque cum multis lacrymis tradidit ipsum domni Gelduini manibus, adiurans eum super fidem suam, sanctamque monachi professionē, vt per se ipsum, vel per certum fidelemque nuncium, sub testimonio SS. Apostolorum Petri  Pauli beatiq. Stephani thesaurum illum representaret sanctæ Ecclesiæ Cluniacensi. Quo suscepto, aliisq. simul sanctis donariis, idem Gelduinus cum suis gaudens Antiochiam rediit. Paucisque diebus interpositis Rex pro disponendis Reipublicę negotiis, maximeque pro Comitatu vrbis Edessenæ, conuocauit Antiochiam nō solum Pontifices, verum etiam totius pene illius Prouinciæ Principes. Sed quia totius consilij pars maxima in Edesseno pendebat Archiepiscopo, mandauit ei per illam quā sibi debebat fidem,  obedientiam, vt ad tam necessarium veniret Concilium, si aliquatenus equitare valeret. Si vero nullatenus posset, portari seipsum illuc faceret. Quibus acceptis venerabilis heros, suamque perpendens impossibilitatem, plurimum super his cœpit grauari, vidensque se in angustiis vndique positum, totam spem suam ad Dominum conuertit, sanctosque eius Apostolos Petrum  Paulū beatissimumq. Stephanum, cum quadā retexens querimonia, quid videlicet pro eis egerit, quantamque fiduciam in eorum promissis habuerit. Iamque ex ipsa necessitate adesse tempus locumque, sicut promiserant, salutis recuperandæ. Mirum dictu! Postquam enim vir pius inter has supplicationes membra dedit sopori, affuit persona quædam honorabilis, palpansque fortiter pedes eius, cunctaque infirmitatis loca, ipsum benigne consolando, subintulit, dicens. Quoniam vera suit visio, veraque post minas promissio, noueris te a Domino ex ipsa liberatum ægritudine. Qui statim præ gaudio optatæ salutis, quam insomnis audierat, expergefactus, cœpit secum mirari, si verum esset quod viderat, paulatimque pedes extendens,  ad se retrahens, agnouit vere redditam sibi quam desiderauerat sospitatem: surgensque facillime sine humano auxilio super scabellum ante se positum, cœpit immensas gratias Deo referre,  Te Deum laudamus, cantare. Quod clerici audientes, ipsumque super pedes suos stantem cernentes cœperunt cum eo cantante  ipsi cantare. Sicque factum est vt die crastina Missam deuotissime celebraret, tam clericis quam laicis in tanto obstupescentibus miraculo, Deique omnipotentis clementiam collaudantibus. Mulam quoq. ascendens, iterque arripiens, Antiochiam lætus  incolumis peruenit, quantamq. sibi misericordiam per beatū Stephanum diuina impenderit dignatio, palam cunctis notificauit. Domnus vero Gelduinus fidele depositum per fidelem nuncium fratrem Frotmundum Cluniacum fideliter delegatum, inter multa maximaque pericula, de quibus eum benignus Deus sui Protomartyris meritis euidenter eripuit, anno Dominicæ Incarnationis MCXX. regnante in cœlis  in terra Regum Rege Domino Iesu Christo. Has vero beati Stephani reliquias, necnon  dentem sancti Baptistę Ioannis domnus ac venerabilis Petrus Abbas studio,  diligentia quam erga sacra  diuina omnia gerit, singulis crystallinis phylacteriis, gemmis  auro pulcherrime decoratis, includi honestissime fecit,  vnū ad dexteram, aliud ad sinistram super altare maius in catenis argenteis, sicut modo cernitur, appendi mandauit. Habe igitur Cluniace pignus preciosum tanti Martyris, quo protegente a malis omnibus seruaris, nunc,  semper,  in secula seculorum, Amen.