Vir Domini sanctissimus Anianus inter cætera quæ a Deo possedit in hoc seculo precipuos et non segnes ad regendum suum sanctum Dei locum habuit patres. Ex quibus unus benignissime effloruit, Leodebodus nomine, sanctitate, scientia, divitiis pollens et gloria; hic autem fuit temporibus Chlotharii Francorum regis, patris Dagoberti senioris, et ejus in diebus monasterii sancti Aniani pater est electus. Sane, mortuo Chlothario, et ejus filio Dagoberto, Chlodoveus inclitus ei successit in regno, justiciæ et pietatis amictus ornamento. Ad quem accedens memoratus abba facto et dicto impetravit vicum Floriacum, monachorum usibus preparandum, dans pro eo agello Attiniacum, cum cunctis sibi adjacentibus, super Axonam fluvium situm. Unde, memor sui, de his testamentum condidit, regia auctoritate munivit et eum in archivo monasterii sancti Petri, quod ipse postea edificavit, custodiri fecit, in quo heredes fecit Floriaci fisci fratres Floriacenses, ex toto, sicut et a rege eum emerat, corde devoto. Ubi quæ et quanta regiæ potestati Jhesu Christi et domni Petri et sancti Anianæ, Francorum regis Chlodovei submiserit subjecta declarat epistola. Explicit proemium. INCIPIT TESTAMENTUM. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Anno secundo regnante domno nostro Chlodoveo, gloriosissimo rege, sub die V kal. Julii. Virtute et firmissimo robore adquiritur ut agrestæ et doctæ menti testificatio suffragetur; et quoniam ita est, Dei protegente dextera, ego Leodebodus ista conscribo ac si indignus et peccator abba. Dum me divina pietas basilicæ domni Aniani ubi ipse domnus in corpore requiescit, abbatiæ sublimatum honore, ejusdem loci custodem esse instituit, congruum duxi et devotione plenissima michi consensit voluntas ut de re proprietatis meæ tam in ipsa basilica quam et basilicæ domnæ Mariæ quam Johannes Floriacus a novo quondam construxit, ubi venerabilis vir Fulcaldus abba custos preesse dinoscitur seu et in agro Floriaco, quem cum glorioso atque precelso domno Chlodoveo rege et gloriosa domna uxore ejus Baltilde regina visus sum de rebus meis propriis commutasse, ubi pro salute regia vel cuncto populo exorandum monasterium in honore sancti Petri edificare delibero, ubi jam dictus vir Dei sanctus videlicet presul Anianus condigne jacet tumulatus, in quo monachi juxta regulam sanctissimi Benedicti et domni Columbani consistere debeant, singulariter de facultate proprietatis meæ, Christo presule, conferre delibero. Dono igitur ante dictæ basilicæ domni Aniani vel monachis ibidem deservientibus ubi ad presens divinitate propicia funguntur officio, et de jure meo in jus ante dictæ basilicæ a die presenti transfundo portiones terrulæ infra agrum Nogrometense sitas, in territorio Biturico, nuncupatas Litmaro et Mariniaco, quas de Aviana et Prosperiana feminis per instrumenta cartarum visus sum recepisse, cum domibus, edificiis, mancipiis qui a me liberati non fuerint, vineis, silvis, campis, pratis, pascuis, cum omni jure et beneficio suo vel omnigeno pecude ibidem residente, sicut a me possessum est; similiter portionem meam quæ est infra agrum Littidum in Secalonia, quam de Agana femina, dato precio per venditionis titulum visus sum comparasse, cum domibus, edificiis, mancipiis, preter quos ingenuos relaxavero, vineis, silvis, campis, pratis, pascuis omnique beneficio suo, sicut a me possessum est; itemque et portionem meam quæ est ad Vetulam Casam quam de Abbone et filio suo Fraterno, dato precio per venditionis titulum comparavi et quæ per epistolas donationis ad me pervenit, cum mansis, vineis, campis, pratis, silvis, pascuis omnique genere pecudum et beneficio suo sicut a me possessum est; simili modo et portionem meam quæ est in villa Frietoni in Secalonia, sicut a me possessa est, cum mansis, acolabus, silvis, pratis, campis, pascuis, in integrum cum termino vel omnigeno pecude ibidem residente, simulque terras vel prata quæ ab Albuna in pago Stampensi visus sum comparasse, sicut a me possessum est in integrum; pari modo, vasa dono argentea, anacleta pensantia libris VIII et uncias duas, sandalia II ad missas et oralia ad mensam una cum cappis et omni apparatu et vela II acu picta; ista omnia ut in potestate et dominatione ipsius monasterii et monachorum ibidem Deo servientium perhenniter maneant integra devotione instituo. Simulque et quod in pago Biturico, cognominante Monte qui est juxta Carbrias vico, portionem terrulæ quam de Domolo et uxore sua Ingara vel de pluribus hominibus visus sum comparasse, dono, vel quodcumque ibidem per donationis epistolam aut quolibet contractu ad me pervenit, seu et quod in Bria, quæ est super fluvium Flironte, habeo, quæ de pluribus hominibus visus sum comparasse et ad ipsum montem subjungitur cum domibus, ædificiis, mancipiis qui a me liberati non fuerint, vineis, silvis, campis, pratis, pascuis cum omi jure et termino earum omnique genere pecudum, sicut a me possessum est, dono; idemque et villam Camberon quæ est juxta terminum Clariacense vel Ucello vico quam de heredibus Mummoli, dato precio per venditionis titulum visus sum comparasse, cum domibus, edificiis, mancipiis qui a me liberati non fuerint, vineis, silvis, campis, pratis, pascuis omnique genere pecudum, cum omni jure et beneficio vel termino ad se pertinente, sicut a me possessum est, dono sancto Petro Floriacensi; idemque et in Rausedone villa, quæ est in pago Magdunense, quam de heredibus Wagini, dato precio, [visus sum comparasse], suprascripta pars ante dictæ basilicæ domni Petri Floriacensis perpetuo jure atque proprietario ut possideat, integra voluntate decerno. Idemque antedictæ basilicæ domnæ Mariæ portionem meam quæ est juxta Colomne vicum, IIIIam partem ex ipso agro Colomnensi, cum mansis, acolabus, campis cultis et incultis, cum omni genere pecudum, in integrum, sicut a me possessum est, delego perpetualiter possidendum; idemque in Simpliciacense, quod est in Secalonia, quod de homine quodam, Aregisilo nomine, vel de aliis, dato precio per venditionis titulum visus sum comparasse, portionem ipsam cum mansis, silvis, pratis, campis, pascuis vel omni genere pecudum et beneficio suo, sicut a me possessum est, basilicæ domnæ Mariæ tribuo et ut in perpetuum possideat plenissima voluntate exopto. Pari modo et ad memoratum monasterium quod in honorem domni Petri, sicut predictum est, in agro Floriaco ædificare delibero, ubi monachi regulariter consistere debeant, dono a die presenti fiscum Floriacum, cum domibus, ædificiis, mancipiis preter quos jugo servitutis non relaxavero, silvis, campis, pratis, pascuis, vineis, aquis aquarumve decursibus cum adjunctis et adjacentibus suis omnique genere pecudum, cum omni jure et termino suo, sicut acto tempore ad fiscum fuit possessum vel ad nos pervenit; idemque in potestate Melliaco, quod per venditionis titulum visus sum comparasse, cum domibus, ædificiis, mancipiis, qui a me liberati non fuerint, cum campis cultis et incultis seu officina molendini quod in Malua, in ipso territorio, esse videtur, in integrum cum termino suo et omni genere pecudum, sicut a me possessum est concedo, seu et quod de heredibus Pauloni, negociatoris, quondam visus sum comparasse, areas scilicet in oppido civitatis Aurelianensium, cum domibus desuper positis, acolabus ibidem residentibus, vel vineas ad oppidum ipsius civitatis pertinentes seu et locella villarum cognominata Curun, Canavarias, Simpliciaco et Caliace, ultra fluvium Ligeris, quod, dato precio, anteacto tempore visus sum comparasse. Unde et in judicio, ante virum apostolicum domnum Audoenum episcopum et illustrem virem Chramnulfum optimatem vel reliquos abbates, convenit ut ex omnibus, tam in terris quam in mancipiis seu et vineis, medietatem exinde pars basilicæ domnæ Mariæ retineret et aliam medietatem in meo jure in integro deberem recipere; quam medietatem eorum judicio visus sum recepisse, ipsam enim in integrum ad memoratum monasterium sancti Petri Floriaco constructum delego perpetualiter possidendam; simulque et Asinarias villam, quæ est in valle, quam de ratione illustris viri Trodovei per commutationis epistolas, quantum textus earum declarat, ad me pervenit, dum ego e contra portionem illam quæ est in Suncanto vel Warentias, quod de Machilde femina, quondam, dato precio, per venditionis titulum comparavi et hoc ad vicem memorati Trodovei dedisse visus fui, in ipsa villa Asinarias, pars memorati monasterii domni Petri quod est Floriaco constructum in integrum absque cujuslibet inpedimento cum omni jure et termino, sicut a me possessum est, omneque genus pecudum ibidem residens, recipiat possidendum; areas vero infra muros Aurelianis quas de Chronulfo clerico, dato precio, per venditionis titulum visus sum comparasse, ubi Leobastus accola commanere videtur, ad predictum monasterium domni Petri vel monachis ibidem degentibus integra voluntate dare decerno. Simili modo et caballos XXX bonos, greges equinos V cum emissariis eorum, boum greges XX, vacarum V, armentorum X. Argentum quod ad ipsum monasterium domni Petri vel monachis ibidem deservientibus dono per hujus texti vigorem inserendum putavi: hoc est bacchoaicha pura sigillata transmarina, pensantia pondo libras X, quorum unus habet in medio crucem auream; dono et scutellam quæ habet in medio effigiem capitis hominis, simili modo auream, idemque et scutellas II minores massilienses deauratas quæ habent in medio cruces niellatas; quæ speties argenti in jure et dominatione memorati monasterii domni Petri perhenniter permaneant volo. De vestimentis vero quæ in paupertate mea habere videor, preter id quod superius basilicæ domni Aniani delegavi, reliquum quod superfuerit pars domni Petri Floriacensis recipiat ad possidendum. Spero autem non futurum nec quolibet modo fieri posse credo ut aliquis de heredibus meis aut quelibet persona contra presentem venire temptet epistolam, quod si fecerit et factum meum irrumpere conatus fuerit in primis iram cælestis incurrat Trinitatis et insuper partibus basilicæ domni Aniani et basilicæ domnæ Mariæ vel monasterio sancti Petri, quod est constructum Floriaco, duplum quod ad ipsas basilicas dedi, juxta quod res ipsæ melioratæ fuerint, ipsis abbatibus vel monachis ibidem deservientibus reformet et fisci juribus auri libras III, argenti pondo XX teneatur obnoxius. Quam donationem ut firmior habeatur gestis municipalibus alligare decrevi et duas epistolas uno tenore conscriptas feci de re superius nominata, una quæ in archivo domni resideat Aniani, aliam vero pars monasterii domni Petri per futura tempora reservandam recipiat, qualiter monachi ibidem Deo servientes id quod eis per ipsam dedi defensare valeant et presens nichilominus a me facta donatio firma omni tempore et inviolata permaneat, stipulatione in omnibus comprehensa. Actum Aurelianis publice. Addi vero convenit quod superius intimare debueramus ut quicquid prefato monasterio domni Petri Floriacensis quod nos a novo construximus delegavimus et a timoratis viris delegatum fuerit in posterum, quicquid abbas qui ibidem prefuerit exinde voluerit facere pro usu aut utilitate monasterii ipsius vel lucro animæ aut fratrum necessitate liberam habeat potestatem absque detrimento et impedimento sepedicti monasterii. Leodebodus, peccator abba, epistola a me facta [ss.]. Audoenus, peccator episcopus, rogante venerabili viro Leodebodo abbate, hanc epistolam relegi et subscripsi. Leodegarius, ac si indignus episcopus, rogante Leodebodo abbate, hanc devotionis ejus epistolam firmavi in Christi nomine. Betcelenus abba, Ado abba, Salomon abba, Leotsindus abba, Burgulfus presbiter, Higecius diaconus et vicedominus, Martinus diaconus, Boso diaconus. Agneramnus, Mummolenus, Sigirigus, Autbertus, Pappolus, Amnegisilus testis, Manasses, Nonno, Grimoldus. Dagobertus, Vapingus, Framesindus, Salomon sive Boso, Sisobald[us] sive Saxo, ..., Authacarius, Hildulfus, Segoinus. Anno incarnationis dominicæ DCXXIII, data in mense Junio, anno II domni Chlodovei Francorum regis, filii Dagoberti senioris, sanctorum Dionisii sociorumque ejus loci mirifici constructoris. Hic autem precipuus abba Leodebodus quantum locum Floriacensem dilexerit in quibusdam suis factis agnosci valet, nam in Camberon et Rosdon villis a se sancto Petro datis, hanc ipse consuetudinem tenuit et fratribus Floriacensibus tenendam reliquit ut quilibet æcclesias in quarum parrœchiis ipsæ villæ sunt possideret, media pars decimæ agrorum et vinearum in quibusdam locis ipsarum villarum in aliquibus vero tota ad dominium perveniret fratrum, qui videlicet usus hactenus servatur. Quodque magis eum divitem fuisse declarat non est omittendum emisse videlicet illum hereditatem Thomæ cujusdam, Parisiaci civis, obrizi auri mille et sexcentis solidis; testatur hoc carta memorati venditoris ad ipsum domnum Leodebodum facta, in nostris archivis recondita, licet vetustate consumpta. Cujus hereditatis in territorio Aurelianorum sitæ media pars ab eo huic sacro collata est loco, alia medietate monasterio sanctæ Mariæ remanente, quod quidam Johannes, ut suprascriptum est, a fundamentis construxerat cujusque idem Dei famulus Leodebodus abba extitit, habens sub se Fulchaldum nobilem virum. Quartam quoque partem de Suncanto atque villam Warentiarias a Machilde femina CCC probatis auri solidis et villam Rosdon ab Auderanno CC ejusdem metalli emit solidis. Ipse vero usque ad XVIII annum memorati regis Chlodovei perdurans postmodum laudabilis vitæ cursum sancto fine conclusit. Repperiuntur autem ab incarnatione Domini non plures quam DCXX preterisse anni donec a domno Leodebodo fabrica hujus sacri cepta est cœnobii, auxiliante Domino nostro Jhesu Christo qui vivit et regnat. EXPLICIT TESTAMENTUM LEODEBODI, ABBATIS MONASTERII SANCTI ANIANI, QUOD FACTUM EST SUB CHLODOVEO REGE FRANCORUM, FILIO DAGOBERTI SENIORIS. FIAT, FIAT.