Post colloquium Aquitanici Principis, quem calice Babylonis inebriatū, Christi calice potare non potuimus, nec schismatico sapore, quo nimium imbutus est, Catholico antidoto exhaurire: regressum magis quam processum pluribus ex causis vtilē iudicans, retroredire disposui. Non ea tamen via qua veneram regrediens, sed per vltimos Andegauorum, Cenomanorum, atque Normanorum fines iter faciens: totoque pene occidui Oceani littore peragrato, in Franciam cum sociis meis me recepi: atque Parisius adorandam Saluatoris Natiuitatem exegi. Ibi ergo positus,  tui recordatus, immo numquam vel breuissimo temporis spatio oblitus: quanto tuam cum adest, iocundius amplector præsentiā, tanto molestius tolero absentiam. Ad hanc molestiam aliquantulum pro ratione temporibus leniendam, de locis campestribus tibi in sublimi montis vertice cōstituto scribere volui: vt tali saltem remedio,  te mihi mente dum hæc legis præsentiore exhibeas,  quantum inter meorum humilitatem camporum, tuorumque altitudinem montiū differat, sollicitus aduertas. Tu quippe in monte positus libero cœlū oculo contemplaris, ego in imis constitutus,  de illorum iam pene numero existens, qui iuxta Prophetam, Introibunt in inferiora terræ, non nisi late patentes campos,  largissimis spatiis rura diffusa intueor. Tu ipso loci situ mundum subiectum pedibus calcare videris: ego pedibus vniuersorum substratus, cum Psalmista defleo, dicens. Conculcauerunt me inimici mei tota die. Tu syluarum densitate circunseptus, in alto velut in profundissima valle absconderis: ego flantibus vndique ventis expositus quo flatuum violenta impellit diuersitas, quasi præceps actus arripior. Tu vix terram gressibus tangens, mentis conatu in superna suspenderis: ego stabili planta terræ inhærens, proh dolor! assiduo vestigia puluere fœdo. Et, o vtinam tenui  cito abstergendo puluere gressum fœdarem,  non me totum luto secularium negociorum, necessitate aut aliquando etiam voluntate, immergerem. Si quando immergor: vtinam vel statim emergerem, ac Deo cum Propheta cantarem, Eripe me de luto, vt non infigar. Sed non quia miserias meas lugeo, idcirco tuæ sœlicitati inuideo. Non inuideo, inquam, sed congaudeo: quoniam bonorum vitam etsi imitari nequeo actu, pio tamen semper institui colere affectu. In montibus igitur tuis nostrarum vallium recordare: quoniam  Moyses in montem Dei conscendens, populi in campestribus constituti oblitus non est, sed pro eo Domini misericordiam instanter deprecatus est. Et licet ei semper in montibus familiarior cum Deo fuerit colloquutio: tamen pro his qui in inferioribus remanserant, frequentior fundebatur oratio. Interminabatur quidem per Legislatorem populo Deus dicens. Si quis tetigerit montem, morte morietur: sed tamen ne moreretur populus, in monte principaliter agebatur. Quicquid sane Moyses in monte solus agebat, hoc omnium in vallibus constitutorum saluti proficiebat. Ipsis quippe ascendit, ipsis xl. diebus ieiunauit, ipsis legem digito Dei in tabulis scriptam accepit, ipsis veniā sacrilegij multis vix precibus impetrauit: ipsis nō solum montis solitudinē, sed etiam propriā vitam, quantū in ipso fuit impendit. Sic  Dominus atque Saluator post salutarē prædicationē, post corporū humanorū curationem, post multiplicium miraculorum operationem, in montes conscendebat, sicut Euangeliū loquitur, Et dimissa turba, ascendit in montem solus orare. Et rursum. Subiit ergo in montem Iesus,  ibi morabatur cum discipulis suis. Et secundum quod alibi legitur. Noctibus quidem in monte Oliueti morabatur, diluculo autem in templum veniens docebat. Sed  quod hoc assidue faciebat, Euangelista Lucas indicat, dicens. Et egressus, ibat secundum consuetudinem suam in montem Oliuarum. In ipsa etiam montis solitudine, non cum aliis, sed remotum ab aliis orasse, alius Euangelista confirmat: qui eum dixisse discipulis memorat, dicens: Tunc ait discipulis suis, Sedete hic donec vadam illuc,  orem. Et Lucas sequitur. Et ipse auulsus est ab eis quantum iactus est lapidis,  factus in agonia prolixius orabat. Licet ergo tantopere secretum orationis peteret, non pro se tamen, sed pro persequutore populo orabat, dicens, Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Non enim ne pateretur orabat, qui vt pateretur aduenerat, sicut ipse paulo ante dixerat. Propterea veni in horam hanc: sed ne passione sua, qua mundus saluabatur, gens Iudęorum perfida damnaretur. Semper vero eum non pro sua, sed pro mundi salute orasse, qui eum Saluatorem  Agnum Dei esse qui tollit peccata mundi intelligit, nullatenus ignorat. Quia ergo, fili charissime, in montis conscensu ac solitaria conuersatione, iuxta tibi collatam gratiam, Dominum  eius famulum imitaris, in cæteris quoque prout poteris imitare, vt sicut ego bonæ voluntati tuæ solitudinis quietem prouidi, ita tu meis laboribus aliquod orādo leuamen prouideas. Affectui enim, quo te in Christi charitate toto animi nisu, vt nosti, complector, non solum orationes tuas, sed vt Paulus Philemoni ait, teipsum debes. Quid enim, mihi non debeas, cui vix aliquem amādo æquaui? Quid mihi non debeas, qui nec mihi ipsi plusquā tibi vnquam debere volui? Nec mirandum, si tantum de me potueris promereri: cum moribus  conuersationi tuæ condigna vix retributio valeat inueniri. Quo enim aut quanto precio, vt de cæteris virtutibus tuis taceam, mihi vel moribus meis consimilem vel conformem potero aliquando mercari? Si scripturarum sanctarum libuit abdita rimari, te semper paratissimum reperi. Si de secularis literaturæ scientia, gratia tamen diuinæ, aliquid conferre complacuit, promptum  perspicacem inueni. Si de mundi contemptu,  cœlestium amore sermo fuit, qui cæteris frequentius  familiarius inter nos versabatur: in tantum verba tua a terrenis seiuncta nil mortale sonabant, vt iam mihi dicere videreris, Vt non loquatur os meum opera hominum. Quæ me ab humanis occupationibus redeuntem atque Aquilonari frigore congelatum, velut austrini flatus tepore sic resoluebant,  ita in diuinū amorem spiritus calore liquabāt, vt etiam hinc a Psalmista dici posset, Emitte verbum tuum,  liquefaciet ea. Flauit spiritus eius,  fluent aquæ. Et ego cum sponsa in Canticis cantare. Anima mea liquefacta est, vt dilectus loquutus est. Erant mihi vniuersa fastidio, onerosa omnia sentiebam, velut sub graui fasce pœnæ succumbens gemebam. Illis sociatus de quibus in Iob legitur, Ecce gygantes gemūt sub aquis. Nulla vspiam requies, nullum a quolibet leuamen, donec ad te reditum ipsa mihi necessitas indicebat. At postquam aliquantulum secreti tecum nancisci poteram, ac breuia saltem miscere colloquia: quasi multo pabulo confortatus, viribus innouatis ad laborem acrior insurgebam, implebasque diuinum illud mandatum. Si videris asinum proximi tui succubuisse in via, non pertransibis, sed subleuabis cum eo. Tuo certe studio secundum beatum Gregorium, quasi anchoræ fune, ne in alta pelagi contrariis fatibus abriperer, retrahebar:  littori proximus, licet etiam ibi multum fluctuās, inhærebam. An mente excessit, de mundi multiplicibus miseriis frequens illa  feruens collatio? An menti, vt dicitur, tradita est illa propriorum periculorum lachrymosa deploratio? An memorię sublata est, terrena omnia sugiendi,  soli Deo vacandi toties repulsa intentio? O quoties clausis ianuis, nullo nobiscum admisso mortalium, illo tantum teste, qui de se cogitantibus, aut conferētibus numquam deest, formidolosus sermo habitus est, de cordis humani cæcitate, atque duritia, de diuersis peccatorum laqueis, de variis dæmonum insidiis, de abysso iudiciorum Dei: quam terribilis sit in consiliis super filios hominum, quod quibus vult, miseretur,  quos vult, indurat,  quod nescit homo vtrum amore, an odio dignus sit: de incerta  formidabili vocatione nostra, de dispensatione salutis humanæ per incarnationem Filij Dei, ac passionem facta, de tremendo vltimi iudicij die, de incomprehensibili diuini examinis seueritate, qua inperpetuum malos punit, de inenarrabili misericordia, qua æterna bonis præmia reddit! Horum,  similium a mundano strepitu semota collatio, mihi quodammodo in medio hominum heremum referebat,  Domini tabernaculū repræsentabat: ad quod a mundi tumultibus, veluti Moyses a Iudæorum lapidibus, confugiebam. Fatigatus litibus hominum,  forensium disceptatione causarum, hic quiescebam. Sollicitatus in modica rei familiaris cura,  confectus multiplici dissensione, hic recreabar. Molestatus prædonum irruptione, nostrorum interfectione, varia locorum depopulatione, hic mœroris animum commutabam. Næuos de seculi sordibus contractos hic diluebam,  fermentum azimis sinceritatis  veritatis contrarium hic expurgabam. Et quid multa? Vere secundum Esaiam, hoc tabernaculum mihi erat in vmbraculum diei ab æstu,  in securitatem,  in absconsionem a turbine,  a pluuia. Nec hoc solum domi, sed quocumque gressum conuerterem, te mea vestigia comitantem habebam. Hoc nobis pariter per diuersa terrarum spatia gradientibus, nec Solis ardor, nec gelidus Boreas, nec ventorum turbines, nec nimbosa dies, nec lutosa tellus, nec aspera montium, nec deuexa vallium, abstulerunt. Vbique quiescentibus paululum magni maris fluctibus, hoc nobis mansit secretum. Ita te in omnibus vnanimem habebam, ita quod in me aduertebam, in te cognoscebam, vt in te vno  pene solo, illam veræ amicitiæ diffinitionem expertus sim, idem scilicet velle,  idem nolle: vt numquam mihi potuerit placere, quod tibi displicebat, nec displicere quod tibi placebat:  iuxta id quod dictum a quodam legitur, non duobus corporibus duæ, sed vna vtrique corpori videretur inesse anima. Quia si tantus in nescientibus Deum esse potuit amoris affectus, vt non substantias cōfundendo, sed voluntates vniendo, hoc dicere possent: quid mirum si charitas Dei, quæ diffunditur in cordibus hominum per Spiritum sanctū, in eo nos vniuit, qui facit utraque vnum, quique patri de discipulis ait, vt sint vnum sicut  nos? Sed iam tempus est querelarū, vt quod diu parturiui, nunc tandem pariam. Nam tu, tu, inquam, in hāc charitatem offendisti, tu diuinam vnitatem diuisisti, tu pactum cœleste rescidisti: quando amicum amicus, intimum intimus,  vt iam pro imperio loquar, prælatum subditus, magistrum discipulus, Abbatem monachus, ne dicam dominum seruus, reliquisti. Sed  si seruum vocarem, in quo excederem? Regula enim præcipit, vt omni obedientia monachus se subdat maiori. Si omni, tunc  seruili: sed omni, igitur seruili. Seruus ergo meus es. Conqueror itaque seruum meum dominum fugitantem, latibula quærentem, sequi renuentem, seruire nolentem. Imitando certe Dominum  Deum tuum, obedientiam vsque ad mortem promisisti: sed hanc nec vsque ad modicum laborem seruasti. Descendit ille obediens de cœlis ad terram, tu refugis ire de terra ad terram, A summo cœli egressio eius, occursus eius vsque ad summum eius: tuus nec de Algido monte Christi causa egressus, nec breui itinere exacto, ad ipsum potest esse regressus. Non sane tantis te putabam montium niuibus opprimi, vt charitatis ignem in te patereris extingui. Sed dicis. Obedientiæ ego limitem non excessi, quia patris permissione remansi. Sed tu non eam spontaneam accepisti, sed extortam importunis precibus rapuisti. Hoc plane non fuit obedire. Quid ergo est obedire? Vt monachorum lex loquitur, propriam relinquere,  magistri voluntatem implere. Vnde in eadem regula scriptum est. Secundus humilitatis gradus est, si quis propriam non amans voluntatem, desideria sua non delectetur implere: sed vocem illam Domini factis imitetur, dicentis, Non veni facere voluntatem meam, sed eius qui misit me. Voluntas igitur præcipientis magis quam verbum, affectus magis quam vox, intellectus magis quam sonus, vero monacho obseruanda sunt. Sed dixisti. Ego quidem manebo, sed Deum pro vestra salute exorabo. Sic  Saul peruerse Deo sacrificare magis quam obedire eligens,  cupiditatem suam eius voluntati præponens, audiuit a Propheta. Numquid vult Deus holocausta  victimas,  non potius vt obediatur voluntati eius? Constat igitur, quia Prępositorum voluntati obediendum est:  tunc demum est vera,  salubris obedientia discipuli, cum sua postposita, non tam vocem, quam voluntatem sequitur magistri. Nam quando importunitate, seu pusillanimitate sua contrarium voluntati magistri discipulus extorquet pręceptum: non ipse magistro, sed magister ei obedisse dicendus est. Sic ego tuæ voluntati obediens, quē nolle pergere vidi, vt remaneres concessi. Tu ergo ordinem peruertisti, tu caput in caudam mutasti, tu præpostero gradu me vltimum, te primum constituisti: dum patrem filius, dum magistrum discipulus, dum Abbatem monachus sequi contempsisti. Ecce me laborante, tu quiescis: me vigilante, tu dormis: me clamante, tu taces: me pugnante, tu vacas: me orbem lustrante, tu in tuo monte resides. Non sic bona femina Ruth, quæ socrui Noemi, cui diu adhæserat, valde instanti, vt ad suos reuerteretur, respondit. Ne aduerseris mihi, vt relinquam te,  abeam. Quocumque perrexeris, pergam: vbi morata fueris,  ego morabor. Quæ te morientem terra susceperit, in ea moriar, ibique locum accipiā sepulturæ. Hæc mihi faciat Deus,  hæc addat, si non sola mors me  te separauerit. Sed fortasse mulier tibi videbitur Ethnica, nec admittenda in testimonium. Est tamen illa, cuius vetus Scriptura,  Euangelium honorifice meminit:  de cuius germine Dei filium humanam carnem suscepisse scribit. Veniat tamen  ille alienigena quidem natione, sed vir virtutis laude merito inter viros ponendus, Ethai videlicet Gethæus, qui relictis patriis erroribus, magno illi regi Dauid adhæserat, eiusque socius indiuisus erat. Cui regem a facie patricidæ filij fugientem cum multa sociorum manu præcedenti,  ad pugnandum pro eius salute parato, ipse rex ait. Reuertere,  habita cū rege: quia peregrinus es,  egressus de loco tuo. Heri venisti,  hodie compelleris nobiscum egredi? Reuertere,  reduc tecum fratres tuos. Ostendisti gratiam  fidem. Et respondit Ethai regi, dicens. Viuit Dominus,  viuit dominus meus rex quoniam in quocumque loco fueris domine mi rex, siue in morte, siue in vita, ibi erit seruus tuus. Et ait Dauid Ethai. Veni,  transi. Sed quid illam mulierem, hunc autem  illum alienigenam dixi: ac si hoc pro tua causa faciat,  non magis rationi meæ inseruiat? Quanto enim in illa sexus infirmior, quāto vtriusque a Deo cultus ante remotior: tanto fides,  charitas vtriusque laudabilior. Sed illorum laus tuam imminuit laudem, illorum fides tuam notat infidelitatem, illorum feruor tuum condemnat teporem. Hoc namque nurus socrui, hoc miles regi, quod monachus non seruat Abbati. Cogebantur illi ab ipsis dominis reuerti, sed eos relinquere, nec in magnis periculis volebant: tu orantem, ne deseratur, Dominum, desertor pariter  contemptor, non audis. Video Heliam iam iamque rapiendum,  equis, curribusque igneis per altissima aeris spatia in cœlum sustollendum cum Helisæo iter agere, eique dicere: Sede hic, quia Dominus misit me vsque Bethel. Et secundo: quia Dominus misit me ad Iordanem. Et tertio. Sede hic, quia Dominus misit me vsque Hierico. Cui tertio audio respondentem Prophetam. Viuit Dominus,  viuit anima tua, quia non derelinquā te. Quem quia, vt verus magistri amator discipulus deserere noluit,  eum ad cœlestia sustolli conspexit,  vt eius spiritus in se duplex fieri posset, obtinuit. Ait, inquam, Helisæus Heliæ. Viuit Dominus  viuit anima tua, quia non derelinquam te. Tu autem mihi quid? Viuit Dominus,  viuit anima tua, quia non sequar te. Sed fortassis ideo sequi cōtemnis: quia me sicut Heliam in cœlum posse rapi desperas. Quod si hæc causa est, rogo ne desperes. Rogo, inquā, ac moneo ne desperes: quoniam hæc tota  sola simul gradiendi nobis causa est, vt non solus ego sicut Helias, sed tecum pariter in cœlum rapiar. Ecce plus quam Helias Helisæo, plus ego tibi, si volueris, spondere audeo. Raptus est ille solus mirante,  clamante discipulo: rapieris tu mecum omni conspiciente populo. Miraris forte quod dico,  me quasi insanum loqui suspicaris. Sed non insanio, quia quod dico Apostolico testimonio confirmo. Rapiemur, ait, in nubibus obuiam Christo in aera,  sic semper cum Domino erimus. Quod Dominus ipse confirmat. Mittet, inquit, filius hominis angelos suos cum tuba  voce magna,  congregabunt electos eius a quatuor ventis, a summis cœlorum vsque ad terminos eorum. Si ergo de electorum numero esse studuerimus, ab electis angelis congregabimur,  in nubibus obuiam Christo in aera non diuisi, sed iuxta Apostolum simul rapiemur: nec reuersuri vt Helias, sed semper cum Domino erimus. Ideo, vt supra dixi, hæc tota nobis causa est, domi vel extra, in itinere vel vbique simul manendi: vt hic pariter Domino seruiamus,  illuc pariter rapti ei in æternum conuiuamus. Sed noui quod ad hæc dicturus sis. Patria, ad quam numquam redire disposui, ne te sequar aduersatur. Ad quod ego, Abraham quidem iussu Dei patriam deseruisse, nec ad eam postmodum rediisse concedo. Quod tamen Iob in terra Hus, quæ patria eius erat, vir simplex  rectus,  timens Deum,  recedens a malo fuerit, non ignoro. Loth in Sodoma, cuius tamen non indigena, sed colonus erat, aspectu,  auditu iustum fuisse ab Apostolo Petro audio. Magos ab Oriente ad pueri Iesu pręsepe venientes,  eum cum oblatione munerum, vt regem, Deum,  hominem adorantes, licet per aliam viam, tamen in regionem suam regressos fuisse lego. Quod si Abraham, quem supra posui, obiicis: dico eum, vtpote perfectum virum, in infidelis patriæ desertione sibi nihil timuisse, sed infirmiori posteritati sapienter prouidisse. Timebat enim ne progenies eius a Deo electa inter idololatras,  moribus corruptos conuersaretur, atque a cultu diuino malorum exemplo paulatim reuocaretur. Vnde suis in se quid sequi deberent, ostēdens: nec ipse ad dimissam patriam reuerti voluit, nec filium illuc reduci permisit. In quo quid de subsequentibus fieri vellet, ostendit, præcipiens seruo suo. Caue ne vnquam filium meum reducas illuc. Constat ergo, quia non sibi, sed posteris prouidebat, qui tantopere illuc reduci filium prohibebat. At tu quibus prouides filiis, qui ita patriæ reditum perhorrescis? Si vtique bonis detestanda patria esset, nec Iob, vt iam dixi, in sua mansisset, nec magorum deuotio ad eam rediisset, nec ipse Dominus suis miraculis illustrasset. Non patria igitur, sed mores patriæ, si mali sunt, a bonis fugiēdi sunt. Quod si saluo sanctitatis proposito, licet in patria manere, quantomagis  transire? Sed forte adhuc perfectorum hoc esse causaberis. Qui ergo ad perfectionis propositum vocatus es, de imperfectione tractabis? Qui iuxta Apostolum, te in ante extendere debes, retro redibis? Qui quotidiano profectu teipso maior fieri debes, inferior eris? Estote, ait Dominus, perfecti, sicut  Pater vester cœlestis perfectus est. Laudo plane, quia laudabile est: si parentum, si amicorum, si cognatorum tibi est aspectus formidini, si verba grauia, si mora suspecta: ne affectu carnali quātumlibet a recto proposito aspectu commoueant, verbis inclinent, mora detineant. Laudo vere sollicitam a malis cautelam, sed non laudo etiam in bonis pertinacem sententiam. Quod si ista te terrent, si adhærentes domesticos, velut impugnantes aduersarios reformidas (sunt enim inimici hominis domestici eius) erige turrim Sion contra faciem Damasci: assume armaturam Dei, in qua possis vniuersa tela inimici ignea extinguere. Si periturarum rerum cogitatio in mente submurmurat, æternarum eas delectatio compescat. Si ausus fuerit serpens vel parentum ore quicquam insibilare, non solum non audiatur, sed mox caput nequam virili robore conteratur. Si peste inhabitatoris, qua te inficere volebant, ipsos, si dici debeant, amicos, vel parentes, adhuc infectos videris, non ante absistas quam eos salutari admonitione purgatos saluti restituas: vt vasis pessimi hostis direptis, de ipso nobilem coram Deo triumphum reportes. Decet enim, vt non te illi debilem, sed tu eos fortes; vt non te illi carnalem, sed tu eos spirituales; vt non te illi terrenum, sed tu eos cœlestes efficias. Studendum ergo tibi est, non vt imperfectum in fuga confidere, sed vt perfectionis filium imperfectis domesticis virtutis exempla præbere. Non enim lugienti, sed permanenti; non credenti, sed resistenti; non succumbenti, sed vincenti victoriæ laurea datur. Vellem [...]