CAPUT I. S. Viuentii conuersio, sacerdotium, prædicatio. Conuersio S. Cleopatroniæ. [1] Post gloriosam Domini nostri Iesu Christi resurrectionem,  mirabilem eius in cælos ascensionem, sanctique Spiritus in discipulos aduentum, corroboratis eorum cordibus, quos attigerat, omni sublato timore terreno, cœperunt palam sancti Apostoli prædicare Verbum Dei, ut in omnem terram exiret sonus eorum,  in fines orbis terræ verba eorum. Contradicentibus autem aduersariorum ministris persistebant sancti milites omnia tormentorum genera patientissime pro amore Christi sustinere. Unde contigit ut in tempore Diocletiani quidam Cappadocus, nomine Georgius, Antiochiam prædicans verbum Dei perueniret, quo Daciani Præsidis nequissimi idola minutatim quæque, aurea vel argentea, seu qualibet arte sculpta, per virtutem sanctæ crucis in puluerem redigere fecit. [2] Quidam ergo iuuenis, Samariæ ciuis, nomine Viuentius, ortus parentibus non infimis, gentilitatis tamen errore detentis, doctus secundum paganorum ritum litterarum studiis, audita prædicatione B. Georgii, visisque sacris eius miraculorum factis credidit unum Deum in Trinitate consistentem, Patrem  Filium  Spiritum sanctum. Tali denique ac tanta inspiratione repletus petiit se celerius baptizari, solidatus in fide sanctæ  indiuiduæ Trinitatis : erat enim vir miræ simplicitatis, omnium adornatus bonarum virtutum studiis, firmans se orationum undique muniis,  vigiliarum pernoctando custodiis. Non longe vero post per ceteros Christianorum sacratissimos Præsules, qui videntes eius benignissimam conuersationem,  firmissimam in fide Catholica soliditatem, gradatim per Ecclesiasticos conscendendo gradus sacerdotale officium meruit adipisci. [3] Deinde beatus Deique cultor Viuentius Sacerdos effectus, verbum prædicationis longe lateque disseminans, ad patris matrisque peruenit hospitium ; qui condolens perditioni eorum, hortatur eos argumentose ab idolorum cultura secedere,  Deum viuum ac verum, Creatorem omnium creaturarum fideliter credere,  cum omni cordis puritate veraciter adorare, quia ipsius est potestas in cælo  in terra sine fine. Videns autem se nihil proficere, caussa orationis genibus in terra fixis, erectis ad cælum palmis, inuocans misericordissimum Deum, cum lachrymis pro iis auidissime cœpit orare, quatenus mererentur diuina inspirante gratia collustrari,  ad baptismi gratiam conduci. Tandem surgente beatissimo Sacerdote ab oratione, afflante diuino Pneumate, iam iamque paullatim scintilla lucis æternæ corda eorum collustrantur lucide, ita ut exhortationes filii obaudirent libentissime. Præclarus autem Sacerdos videns eos cordetenus aurem accommodasse, nimium corde exhilaratus, reddens prius multiplices Deo gratias, iterum exponit eis fidem sanctæ  indiuiduæ Trinitatis, resurrectionemque mortuorum omnium, iudicium quoque futurum,  coronam Beatorum, atque pœnam pessimorum. Denique efficitur pater spiritalis, qui prius extiterat filius cum sanguine carnis. [4] Baptizatis igitur parentibus ipsis, cum ceteris quos prædestinauerat prouidentia diuinitatis, occulte deserens terram suæ natiuitatis, ignorantibus suis parentibus cunctis, peregrinam magis elegit ducere vitam, quam inter sacrilegos diutius commorari, dicente Psalmista : Cum sancto sanctus eris,  cum viro innocente innocens eris,  cum electo electus eris,  cum peruerso peruerteris. [Psal. 17. v. 26.  27.] Proficiscens etenim per longa terrarum spatia Dei famulus, nequaquam cessabat a prædicationis verbo, aut diuinitatis ministerio, nihil secum tollens ex omnibus quæ sunt in carnis desiderio : quia illud Domini præceptum semper retinebat corde : Nihil tuleritis in via,  in quamcumque domum intraueritis annuntiate pacem illi. [Luc. 9.] [5] Dum hæc ita gererentur,  fatigatus nocte quadam ob longitudinem itineris se sopori dedisset, Angelus Domini eum blandis alloquens sermonibus fatur : O sancte Viuenti, Sacerdos Altissimi, confortare  esto robustior ut viriliter agas, quia sanctæ orationes tuæ,  preces ad aures piissimi Conditoris peruenerunt : ideoque velociter surgens reuertere,  idola Daciani Asianorum nequissimi Procuratoris in urbe Thessalonica signaculo sanctæ crucis conteras minutatim : quo facto liberabis filiam eius, quæ decem  octo annis diabolicam patitur vexationem : non enim lætatur Deus in perditione morientium, qui eam vult eripere de faucibus malignorum,  ad agnitionem sui nominis conducere, ut consortio potiatur Sanctorum. Et dicto citius discessit Angelus. Sacerdos autem a sopore expergefactus, gratias referens Deo, cordeque exhilaratus, reliquam partem noctis duxit peruigilem sacris cum orationibus. Igitur Pater beatissimus post sancti admonitionem Angeli tertia die Thessalonicam veniens, per venerandæ crucis signaculum redacto in puluerem nequissimi Præsidis fano cum omnibus simulacrorum titulis, eodem silenter die se continuit, altera siquidem die reuersurus. [6] Post denique ingressus cubiculum Cleopatroniæ pessimi filiæ Daciani,  flexis solo poplitibus cœpit orare cum lacrymis dicens : Exaudi me Domine Iesu Christe altissime seruum tuum te deprecantem,  in tua misericordia confidentem,  ne aspicias peccata nostra vel parentum nostrorum, sed propter gloriam nominis tui libera hanc puellam a faucibus Zabuli, quo per eam in te credant plurimi, quia non est alius Deus præter te Domine, qui viuis  regnas sine fine. Cumque omnes respondissent, Amen ; surgens ab oratione,  benedicens aquam cum exorcismo ac crucis signo, dedit ei bibere,  ait : Exorcizo te immunde spiritus per Patrem  Filium  Spiritum sanctum, ut exeas  recedas ab hac famula Dei, ut abhinc libera suo deuota seruiat Creatori. Ad hanc nempe vocem coactus dæmon exiens cum clamore, dirisque eiulatibus, elisit ante pedes viri Dei puellam exanimem, quam sacer mox signo crucis edito restituit incolumem. Eiectus itaque dæmon, ac taliter a beato Dei tirone victus, magnis cœpit eiulatibus perstrepere,  quasi deprecatoria ratione conquirere, dicens : Obsecro te, o Sacerdos Christi, noli me mittere in abyssum, sed permitte ut introeam in sacrilegum Dacianum. Beatus etenim Viuentius teterrimum videns spiritum, inquit : Adiuro te, nequissime spiritus, in nomine unigeniti filii Dei viui, qui immolatus est pro salute generis humani, ut non amplius noceas vllam ex omnibus eius creaturis, sed per deserta  arida gradiens loca gehennali te citissime non cesses committere igni, qui tibi præparatus est æternaliter, tuisque omnibus sociis. Ad hanc ministri Dei vocem inimicus  totius bonitatis inuidus, magnos cunctis astantibus terrores incutiens, fœtoresque relinquens, euanuit. Recedente itaque dæmone Sancti imperio glorificauerunt Deum cuncti qui aderant, viso tali miraculo. [7] Præterea electus Dei athleta conuertens se ad Cleopatroniam Præsidis filiam, magnifica voce, constipatis multis populorum globis, his affatur eam sermonibus : O virgo sacrata,  ab ipso omnipotente Deo electa, Dominus meus Iesus Christus misit me ad te, ut ostendam tibi viam salutis, per quam quisque gradiens homo potest pertingere ad perpetuam Angelorum vitam, quam nec oculus vidit, nec auris audiuit, nec in cor hominis ascendit, quam scilicet ipse præparauit diligentibus se. Deinde exponens ei fidem indiuiduæ Trinitatis, mysteriumque sacri baptismatis, tropæum quoque venerandæ Crucis, omnimodis ostendit rectitudinem Catholicæ fidei. His  aliis plurimis verbis puella auditis, credidit in Deum creatorem omnium creaturarum,  baptizata est ab eodem viro Dei cum ducentis fere hominibus promiscui sexus, qui ibi aderant, glorificantes Deum ac dicentes : Vere seruus Dei es tu, o Beate Viuenti,  verbum eius in ore tuo verum est. His ita gestis, beatus Sacerdos per tres menses prædicans in eadem urbe populo Dei verbum, baptizauit ex eis non minimam multitudinem, quia videbant signa  mirabilia quæ per Dei gratiam faciebat. Veniebant ergo ad eum omnes qui variis detinebantur infirmitatibus, quos ipse inuocato Christi nomine curabat : cœcis visum, claudis reddens gressum, leprosos mundans, dæmones ab obsessis corporibus eiiciens,  alia multa medicamina infirmis salubriter præbens. CAPUT II. Nauigatio Romam. Dona Cleopatroniæ. [8] Beata igitur Cleopatronia, bonis operibus ornata, diebus vitæ suæ Deo deuote seruiens in operibus mansit bonis, primam conseruans stolam baptismatis. Vere beata, quia habet partem in resurrectione prima, per orationum munia, per largitatis xenia. Quadam itaque nocte cum se fatigata sopori dedisset, admonita visione Angelica, de thesauro sibi superfluo duo fabricari fecit candelabra, aliaque vtensilia ad Ecclesiasticum cultum pertinentia, quæ cuncta ad Apostolicam Sedem Principis Apostolorum Petri per strenuos misit legatos, Benedictum scilicet Antistitem, Sanctumque Viuentium Sacerdotem, deprecans sibi præparari hospitia per tanta intercapedinis terrarum spatia, quatenus tandem adire quiret Sanctorum limina. [9] Interea Daciani rabies acerrime ob suorum confractionem idolorum grassabatur in Christianos. Audientes autem hæc sancti viri Benedictus videlicet Præsul,  Sacerdos Viuentius, prodiderunt Cleopatroniæ quod eis Spiritu sancto docente voluebatur in mente, dicentes : O castissima Virgo deuota Christo, confortetur cor tuum ut viriliter agas, quoniam per te multi credituri,  hæreditatem patriæ cælestis sunt accepturi. Nos tamen hac in regione manere nequaquam possumus, ne publice ab hac sceleratissima generatione arguamur absque vllo interfici fructu. Unde melius nobis videtur hinc abire,  Dei nostri segetem, quæ iam parata ad metendum fore videtur, in horreum eius colligere. Nec tamen qua volumus parte, sed transmeato mari quocumque Domini dispositio gressus nostros voluerit dirigere. Tum Virgo sacrata haud minime tristis effecta, prouoluens se cum lacrymis ad eorum vestigia, percipere meruit ab eis benedictionis gratiam. [10] Enimuero proficiscentes simul ambo, suorum memores sodalium, gressu fixo, ac tractato inuicem quo cuncti possent pariter abire consilio, alter ab altero discessere, uno tamen termino ad mare reuersuri disposito. Beatus siquidem Præsul dum reuerteretur, ecce viri obuiam ei, qui reducentes eum ad Dei Virginem, quæ iterum deprecatur pallium, quod prius omiserat, Romam ab eo perferri. Quo accepto, accersitoque sibi comite suo filiolo, Promoto nomine, cœpit reuertens abire. Interim sanctus Sacerdos Viuentius collectis secum in Christo quadraginta fratribus, onustisque camelis cum septem etiam seruis ad littus vsque maris noctu proficiscitur :  non inuento iuxta pactum Præsule contristati sunt cuncti pro eius absentia. [11] Perpessimus vero Dacianus hauriens quorumdam relatu eos taliter abiisse, missis apparitoribus volebat per sartaginem velut cremia vri, ac multis doloribus ipsos pati per rotas etiam ferreas, quas ad hoc parauerat. Videns vero B. Viuentius, ceterique sui sodales tyrannos cum euaginatis gladiis eminus venientes, magno perculsi timore concito nauim petiere, ac nutu diuino veliuole discessere. Inimici etenim ut viderunt eos sic aufugisse, cymbalia comantes aplustria, findendo Neptunia, extensis circumquaque lacertis prouolare lembum citissime remis fecere. Videres nautarum pugnam fugientium  insequentium : Sancti ut euaderent ; pessimi ut eos punirent, elaborare. Sed inter hæc auxilium quæritur diuinum, incumbitur tabulati fundo cum lacrymis  gemitu, palmis ad cælum expansis inuocatur Adiutor potentissimus. Protinus ventorum flamine iniquorum pelluntur naualia, atque equitum Pharaonis more demersi pelago, cremabundi remittuntur orco, ita absorpti maris edulio, orant sancto Dei viro. [12] Sanctis siquidem nauigantibus per altum pelagus subito eis nascitur magna difficultas ob sodalis absentiam. Nam Euro retorquente diuino instinctu eorum scapham, more vertiginis illico ita fixa perstitit ac si radicitus alte arbor terræ fixa teneretur. Diu namque simul cuncti incassum laborantes, paullisper substitere attoniti, quoniam inanis eorum labor ad nihilum redigeretur, intumescentibus undique secus maris fluctibus ob nimium ventorum flatum. Elabitur spes vltra viuendi : attamen exhortante eos B. Viuentio, expansis ad cælum palmis uno simul corde cum voce inuocant misericordiam Conditoris, qui sperantes in se nullatenus dereliquit. Subito namque extenditur aqua circumcirca,  per sexagonum conuoluta lymphæa domus efficitur intacta permanente naui taliter inclusa : sicque Deo protegente saluantur incolumes per centum quadraginta quatuor horarum spatia. [13] Dum etenim talia Sancti per altum paterentur salum, beatus Præsul Benedictus cum Promoto filiolo suo ad littus peruenit. Non inuentis quoque fratribus secundum eorum placitum, tristis oppido effectus, orationi se cum puero contulit, completaque oratione substitit,  ecce vox lapsa de cælo infit : Noli timere, o Benedicte nomine  actu, sed esto fidens in Domino, cuius regimine totus regitur orbis. Ipse enim mittet Angelum suum ductorem tui, inueniesque quos desiderat anima tua saluos  incolumes : nam tentauit eos Dominus, quia timore terreno tremebundi te non expectantes fugerunt. Beatus vero Præsul tali affamine confortatus, expanso supra mare pallio, muniens se Crucis signaculo, ascendit super illud cum suo filiolo, habens gubernatorem omnium creatorem ; atque recto tramite peruenit ad locum, quo nauis sodalium detinebatur a gurgite. Tunc (mirabile dictu) pallium reuoluebatur in gyro super quod sanctus stabat Præsul cum filiolo : ob quod tremefactus erectis ad cælum cum palmis luminibus Deum deprecatur attentius. Dum hæc interim aguntur, in sese retorquens procella Deo iubente detecta protinus puppi inuicem se contemplantur Sancti. O miranda atque nimium stupenda Dei miracula ! quis putas fletus, quod gaudium inter eorum amplexus ? Ideo laudetur in omnibus Christus, quia isti totam cum magno gaudio duxere diem in hymnis  laudibus benedicentes Deum : siquidem eatenus perduxit eos Angelus ad littora boni portus. Ipsi denique firmata protinus anchora, prostratique solo orationis caussa, gratias referunt Deo, qui eos de tantis eruit periculis. [14] Peracta igitur oratione dum fatigati consedissent, eorum archimagirus defecisse stipendium victus promit, unde  ab Episcopo deprehenditur, sed  confortando fratres blande leniens, inquit : Potens est Deus parare mensam in deserto. Inde Beatus surgens Viuentius, decantando cursum paullulum sequestratus a ceteris ibat pedetentim per littus maris. Cum ergo eminus alta prospiceret littora, ecce magnus piscis exiliens a profundo gurgite, sicque palpitans remansit in littore. Vir autem Domini concito gressu ad socios reuersus gaudens nuntiauit eis, dicens : Laudate Dominum, fratres, qui non deserit vsquam sperantes in se : præcepitque ministris ut irent,  præparato pisce sumerent secum quantum per hebdomadam cunctis ad esum sufficeret. Præparatores quapropter iniuncto sibi officio quantocyus peracto, positaque mensa gaudentes discubuere fratres,  refecti dono Dei multiplices illi retulerunt gratias,  laudes. [15] Reuertente Leucothea plane sequentis diei, disposito calle profecti, venientes Signorissa, manserunt inibi aliquantis diebus. Quo etiam locatis ad opus Cleopatroniæ hospitiis pergentes habebant semper ductorem Angelum Domini,  quocumque mansissent, sic semper prædictæ Virgini manendi præparabant hospitia. Cumque Romam peruenissent, prolatis candelabris cum ardentibus cereis, ceterisque xeniis prætaxatæ Virginis, posuere cuncta ad Beati sepulchrum Petri :  finitis Dei secretorum ministeriis ad templum Beati venerunt Pauli, indeque loca circumeuntes Sanctorum suarum gratia orationum, ad Apostolorum Principis reuersi sunt domum. CAPUT III. Secessus in eremum. Mortui suscitatio. [16] Benedictione denique a beato Papa gratanter accepta cum eulogiis, lene carpentes iter, Herbedilicam attigerunt urbem. Manserunt ergo in prælibata urbe per dies videlicet octo inter se colloquentes,  gratias Deo quotidie pro piissima eius misericordia,  bonis omnibus sibi ab eo collatis referentes. Receptis igitur in tanto spatio viribus, post grata inter se, dulciaque colloquia placuit eis ab inuicem sequestrari,  loca eremi remota ab omni frequentia populi manendi solitarie appeti. Sacer igitur Viuentius multis perfusus lacrymis beato fertur dixisse Pontifici : Omnipotens Deus, qui nos de tantis eruit periculis, sit custos ac præuisor nostri a deceptione hostis antiqui, ut sicut fuimus in terris socii, sic tribuente pio Domino simus comparticipes g udii regni cælestis. Cum enim cuncti flentes respondissent Amen, osculatis  benedictis a Præsule residuis, pars cum eo ex fratribus profecta, parsque cum socio relicta ab inuicem separantur. [17] Eo sane tempore quo ista gerebantur, necdum firma habebatur illis in partibus Christianitas, sed adhuc maxime error gentilium voluebatur. Ideo quidam ex his qui restiterant fratribus, nomine Domninus, Dei electus Sancto dixit Viuentio : Domine, si placet tuæ benignitati, declinantes a facie impiorum istius ciuitatis habitantium percunctetur cuiusque eremi vastitas, si forte poterimus aliquam inuenire speluncam, quo aliquamdiu latitando seruiamus Creatori nostro diu noctuque. Placuit Dei famulo ceterisque sibi iunctis consilium huiuscemodi, quia sic Dominus suis in Euangelio præcepit discipulis,  ipse prius quod iusserat fecit, quando pro Herode delatus est ad Ægyptum, dans nobis exemplum. [Matth. 10. 23.] Perlustrantes autem Herbedilicam circumquaque prouinciam, contigit eis Beatum obuiare Vertauensem Martinum, a quo clementissime salutati,  caussa itineris audita suscepit humanitus necessaria ministraturus. [18] Nec prætermittendum reor, quod omnipotens Deus per seruos suos voluit perspicuum delucidare miraculum. Cum inter se diuina sererent colloquia,  alternatim nectarea perfunderentur spiramina ; en subito semiuiuum cursim ferens cadauer improba præ oculis eorum nudatis pellibus pectoris, sese flendo infert  eiulando mulier : vocatoque ex nomine quem numquam prius nouerat, O Sacerdos Christi beatissime Viuenti, inquit, velociter succurre mihi miseræ, nec moreris filium meum sacri unda baptismatis perfundere priusquam præsentis careat spiritu vitæ. Hæc matre interim prosequente, puer tandem inter vlnas matris moritur sine baptismi regeneratione. Respiciens flebilis mulier extincti nati cadauer, quæ iam non mater dum filium non habet, cum ingenti gemitu rugituque proiecto eo ante pedes viri Dei præcedentibus lacrymis infit : O Viuenti serue Dei viuentis, redde mihi filium, quem tuis adhuc conspectibus attuli viuum. Cui Sanctus : Ut quid talia mulier a nobis peccatoribus, quæ sanctorum Apostolorum  Martyrum sunt, requiris ? Nos enim ista minime præsumimus. Tunc illa voce reciproca ingeminans ait : Rogo, filium, si non mihi, vel baptismo redde, ut  pius voceris ipse pater spiritualis, egoque mater vtcumque vocer, obtineas. Illa in prece ita perdurante, B. Martinus Vertauensis sancto Sacerdoti Viuentio dixit : Simul oremus omnipotentem Deum, frater carissime, qui quatriduanum resuscitauit Lazarum, quo propter gloriosissimam suam misericordiam dignetur misereri huic orbatæ mulieri, unicum resuscitando filium, quem a nobis quærit viuificandum : Qui continuo pariter ad orationem conuersi, flectentes genua cum lacrymis tamdiu Christo Regi Regum preces fundunt, quousque anima suo corpori, ingensque gaudium redditur matri. Erant autem dies pueri a natiuitate bis deni. Quem baptizatum matri incolumem reddens, præcepit ne cuiquam huius factum rei quoquo modo intimaret. [19] Hinc beatus quidem Christi Sacerdos duobus apud Sanctum morans Martinum Vertao manendo mensibus, fratribus in commune caussam sui itineris exposuit vel laboris : intantum etenim flamma diuini Pneumatis illorum iugiter pro nectareo eius dulcoramine sermonis inardescebant corda, ut pene iam viderentur relictis cunctis mundialibus omnimodis rebus sublimia cælorum petere penetralia. Hæc Patre luculenter serente dum adhuc Vertao degeret, didicit quorumdam relatu Iustinianum nequissimum Imperatorem, qui Sanctos Dei vbique persequens, quoscumque religioni Catholicæ deditos varie tormentando trucidabat, a Senatu turpiter interemptum, orcoque deductum,  inter flammiuomas ollarum Vulcani latebras perpetualiter cremandum, hoc pro munere tali ditatum. [20] Exin maritima petiturus cum Auentio  Domnino, ceterisque suis complicibus proficiscitur : quem Martinus Abbas pariter cum suis valedicens  confortans eos in Domino prosequitur, benedicentesque se mutuo, in pacis etiam osculo diu amplexati, haud sine lacrymis sequestrantur, alter cœnobio, alter vero cymba subuehente altissimis se committit gurgitibus sali, habens ductorem  gubernatorem Angelum Domini. Hinc Deo iubente prosperantur venti, tumentia æquorantur undarum Neptunia tranquillitate optabiliter concessa, orantibus  sine interruptione psallentibus Sanctis, ceterisque impellentibus remis. Tandem prospere littus cuiusdam insulæ, cuius vocabulum est Vertime, gratanter applicuere. Quid plura ? disponente Dei gratia inuenitur spelunca, quasi ex concauo manibus Angelicis præparata marmore, quo habitantes longe solitariam, Deo gratanter referendo laudes, duxere vitam. CAPUT IV. Colloquium cum S. Hilario. Mortui suscitatio. [21] Tempore eodem contigit beatum de exilio Pontificem Hilarium reuerti : unde repletur terra gaudio ineffabili, quoniam longe lateque per omnes prouincias regni nomen tanti Pontificis diuulgatum, celeberrime a viris Catholicis diligebatur. Cumque tam venerabilis opinio delata Sancto fuisset Viuentio, protinus gaudenter mare cum sociis adiens, cymbali ductu transmeato gurgite idem attigit portum, quo ingentem pridem repererat piscem. Inde dirigendo carpens iter citato calle cum recto tramite venitur Pictauis : conspectique se inuicem salutantes diuus protelatur Mercurius, quoniam vterque seminiuerbius. [...]