Jarento igitur hujus cenobii venerabilis post Halinardum tertius Abbas electus, prefuerant enim Joannes et Adelbero de quorum gestis nihil prorsus nobis reperiri potuit, ad hoc veniens monasterium illud ferme destitutum invenit: nam et forinsecus possessiones factione pravorum Principum annulate pene fuerant, interius autem observantia regularis, fervorque religionis tepefactus omnino videbatur. Sed ipsius venerandi Patris diebus satis amicabiliter, placide, et benigne hanc ecclesiam visus est Deus respexisse, cum aliquantis antea temporibus ipsam miserabiliter visus fuerit (ut hoc modo loquar) despexisse. Is namque venerabilis Pastor divino fultus auxilio, et religionis cultum in pristinum statum restituit, et non paucas possessiones amissas recuperavit, ac nunquam prius habitas sua prudentia acquirere meruit. Nam quia erat profundus scientia et eloquio, prudens consilio, principibus tam ecclesiasticis quam secularibus valde placebat. Et quoties illos adisset, maximum in eorum curiis locum habebat, et ab ipsis magnifice muneratus redibat. Porro illi non satis erat pervicina sibi loca ecclesie sibi commisse commoda perquirere, sed ad exteras et remotas regiones, in Hispaniam scilicet, atque Angliam pergendo, aurum, argentum, pallia, aliquanta autem et ecclesiastica ornamenta undecumque huc convehebat. Et ut fidelis minister que sibi a fidelibus tradita fuerant, domus sue fideliter utilitatibus impendebat. Unde et contigit, divina favente clementia, ut in diebus ejus tam religionis gratia, quam externarum rerum affluentia, super omne sibi vicinas hec ecclesia caput extulerit.¶Verum de possessionibus per eum recuperatis vel etiam acquisitis aliqua memoranda referamus. Hic venerabilis Pater sua industria Cellam sancte MARIE Cabilonensis recuperavit, necnon de Cellam et Sarcophagis.¶Tuntardus Valentinensis Episcopus hortatu prefati Patris Jarentonis dedit nobis ecclesias quas in Valentinensi territorio habemus.¶Hugo quoque Bisuntinensis Archiepiscopus favore ipsius patris Jarentonis nobis contulit capellam de Logia novella. Necnon et Agano Eduensis Episcopus etiam nobis dedit ecclesiam sancti Jacobi de Arneto. Ipso etiam interveniente, duo nobiles viri sub eo conversi dederunt alodium suum de Fischino, et S. Benigno de Bosco. Per ejus siquidem ac monachorum illius industriam, habitari et reedificari ceperunt ville iste; videlicet, Casnedus, major et minor, Marcennarius, Vareseis, et Misiniacus: ex quibus duas, Casnedum scilicet et Marcenniacum, ad anniversarium suum faciendum deputavit.¶Hujus autem jam dicti Patris tempore venerandus ecclesie Bajocensis Presul, Odo vocatus, a suorum progenitorum Normannie Comitum, qui hanc Divionensem ecclesiam affectu unico dilexerunt, eamque rebus et possessionibus plurimum provexerunt, tramite salutari minime degenerans, imo potius imitator eorum perfectus existens, affectum ipsorum suo tempore studuit renovare, ut et sua et illorum memoria apud nos semper nova merito debeat perdurare. Cujus devotionis indicia, ut ex parte tangamus, cum vice quadam Urbanum Papam intra Gallias constitutum expeteret, Divionem veniens a jam dicto Patre Jarentone, et Fratribus hujus loci, tanta honorificentia exceptus est, ut sibi nimis incompetens videretur, si tanto eorum obsequio equali vicissitudine non responderet, et suum erga eos affectum perenni testimonio comprobaret.¶Unde adhortante ipsum Willelmo Bajocensis ecclesie Decano, pariterque Richardo Rotomagensi Archidiacono, dedit sancto Benigno hujus ecclesie Divionensis protectori, per manum supra memorati Abbatis Jarentonis, monasterium sive Prioratum Sancti Vigoris extra urbem Bajocensium in monte Cirismatis situm, cum omnibus appenditiis suis, videlicet plenariam decimam totius ville in qua monasterium situm est, tam in hominibus, et territorio, quam in ceteris. Dedit et burgenses quatuor, duos in campo Florido, et reliquos apud Pontem Olberti cum terra et consuetudinibus eorum. Dedit et plenariam decimam de villa Tur, cum terra presbyteri. Item ecclesiam de Olferes, ecclesiam de Cruceyo, et ecclesiam de Colgrino, cum plenariis earum decimis, et terris ad ipsas pertinentibus, ac terris presbyterorum. Dedit et plenariam decimam de tota Crecavilla, cum terra presbyteri, ea videlicet que ad ecclesiam pertinet. Constituit preterea Presul supra nominatus ibidem fieri suam et omnium post futurorum pontificum, canonicorumque Bajocensium sepulturam.¶Verum quia hec omnia, et que supra retulimus Divionensi ecclesie in Galliis positus dederat, ipsam eamdem donationem post modum apud Bajocas in manu prefati Abbatis, laude et testimonio clericorum suorum tradidit. Et carta facta non solum que dederat confirmavit, sed insuper plura addidit; pecuniam scilicet multam, domos segetibus diversis refertas, animalium etiam promiscui generis greges, centenarium numerum excedentes.¶Domnus Robertus ecclesie Lingonensis Episcopus, qui celsa Regum Francie ac Ducum Burgundie stirpe progenitus erat, postquam divina favente gratia Pontificatus suscepit regimen, antecessorum suorum Pontificum, qui hanc ecclesiam materno semper coluerunt affectu, ita se studuit informare exemplo, eorumque in se transferre animum, ut quoad vixit, miro semper amore hunc locum dilexerit, et libertate munifica donis ingentibus cumulare studuerit. Denique Dei sanctique Benigni amore succensus, prefatique Abbatis Jarentonis frequenti exhortatione commonitus, dedit nobis ecclesiam de Nojant, cum capella sive sacello ejusdem castri, et omnibus tam ecclesiis quam altaribus ad ipsas pertinentibus. Dedit etiam ecclesiam de Claromonte, ecclesiam de Magnomonte, ecclesiam de Icio, ecclesiam de Casnedo, ecclesiam de Spaniaco, ecclesiam de Vareso, ecclesiam de S. Lupo, ecclesiam de Germanivillare, ecclesiam de Riniaco, ecclesiam de Occeio, et ecclesiam de pago Adeleni curtis.¶Addidit preterea ingens erga hunc locum sue benevo lentie documentum. Capella namque Wangionis rivi juris erat ecclesie Divionensis, sed clericis illam tenentibus nullus inde veniebat profectus: unde frequenter a predicto Patre Jarentone super hoc compulsus precibus, Guidonis etiam ejusdem castri nobilissimi domini crebra exhortatione commonitus, clericis inde remotis, tradidit eamdem capellam monachis, cum omnibus que ad ipsam pertinebant, ecclesiam videlicet de Sariscaco, cum omnibus ad eam pertinentibus, dimidiam Capellam de Roecurte, et medietatem decimarum, ipsius ecclesie de Masnilli decimam totam, altare ecclesie de Hericurte, terram de Grincurte, medietatem quoque decimarum de Columbeiaco ubi sunt due ecclesie.¶Constituit etiam supradictus Presul Robertus, ut Ecclesias sancti Joannis et Philiberti, que intra Divionem site sunt, liberius et quietius possideremus. Et ut Presbyteri in eis celebrarent, aut subrogarentur vel removerentur ad nutum Abbatis, sive hujus loci Monachorum: ipsosque Presbyteros ab omni exactione Presbyterii, Episcopi vel Archidiaconi immunes esse decrevit. Precepit etiam predictus Episcopus ut totus panis qui in eisdem ecclesiis offerri consuevit, in refectorio Fratribus apponi debeat: ut sepius dum corpora inde reficerent, largitoris animam ipsi quoque suis precibus recrearent.¶Suos autem dies in Domino clausit extremos, prefatus Pater noster Jarento, migrans ad Dominum anno a Dominica Incarnatione millesimo centesimo quinto. Cui successit in regimine pastoralis officii Ademarus. Hic inter hujus Ecclesie Benefactores connumerari meruit.¶Eo autem defuncto, huic congregationi prefuit in regimine Henricus post quem Hugo, Petrus, et alius nomine Petrus, Abbates successerunt. His decedentibus prefuit huic Ecclesie Domnus Philippus Abbas qui inter precipuos computatur: et reliquit eximiam in die obitus sui procurationem; pro ejusque anniversario plurima habemus bona.¶Circa hec tempora domui contulit huic quidam Miles, nomine Richardus Bigot, quatuor jugera vinee, sita in Campo Bertrand, cum tribus heminis frumenti, Odo etiam Miles, ejusdem Richardi filius, dedit nobis tria jornalia vinee existentia in territorio Des Colonges pro anniversario suo singulis annis celebrando. Hi autem ambo in hoc loco sepulturam meruere. Dedit etiam nobilis femina Aglantina, uxor Bartholomei Militis de Villa-Comitis, quadraginta solidos annualis redditus: que et in hac Ecclesia cum prefato conjuge ac etiam filio tumulata est. Prefuerunt tunc huic monasterio Joannes et Aymo Abbates, qui pauca gesseruut in regimine existentes. Petrus autem illis succedens in pastorali cura, multa ad ornatum et commodum sue Ecclesie dicitur gessisse.¶Successerunt huic subsequentes patres Nivaldus, videlicet, Galterus, Adam, Gilebertus, qui de precipuis hujus abbatie benefactoribus est unus. Rainaldus ejus successor pro anniversario procurationem fecit. Stephanus Roymundus Loys, nobis plurima contulit bona. Hic ergo cum precipuis meruit adscribi. Ipsius tempore (ut creditur) Otto dominus de Grandissono contulit huic Monasterio, pro una Missa quotidie in altari Sancti Stephani celebranda, triginta tres libras annualis reditus, et sexaginta solidos pro anniversario suo quotannis celebrando.¶Prefato venerabili patre Stephano ad Christum migrante, electus est pro Pastore venerandus Petrus. Hic fertur plurima nobis bona contulisse; quamvis a nobis nil per scripturas repertum sit: et ideo cum precipuis adscriptus est: et habet in refectorio duodecim prebendas. Post hunc prefuerunt huic Abbatie Richardus et Aymo, qui et duodecim prebendas habent. Hujus autem diebus quidam Jacobus nomine dedit hujus loci Monachis centum solidos Divionenses annui reditus sive census.¶Premisso Aymone ad Christum properante, exsurrexit e medio venerandus pre cunctis Hugo de Arcu, honestissime conversationis pater, bonisque moribus adornatus. Hujus autem tempore contigit in hoc monasterio res terribilis atque miranda: turris namque lapidea in medio antique Ecclesie super bases lapideas summopere stabilita, dimensione longitudinis, latitudinis, et altitudinis copiosa, nobilique fabrica constructa, horribiliter corruit. Sed (o miranda res!) theca lignea, que in inferiori parte Ecclesie preciosissimas reliquias continebat, super duas columnulas lapideas stabilita, majus ruinæ pondus sustinuit. Que quidem theca omnino illesa diruptis duabus columnulis nullo alio visibili supposito, per seipsam miro modo subsistebat.¶Lampades etiam que in loco dicte thece continuo in veneratione sanctarum reliquiarum ardebant, nec propter tantas ruinas, tamque terribilem flatum et sonitum, nec propter pulveris inexcogitatum turbinem exstincte sunt.¶Quid igitur isthec prenuntiabant nisi nove reedificationis istius templi divinam dispositionem, exaltationisque sanctarum reliquiarum futuram ordinationem designarent? Nam sicut sancto David à Deo fuit prohibitum edificare domum Dei in Hierusalem, eo quod vir sanguinum esset, quod Salomoni ejus filio permissum est; sic etiam sanctis Patribus in hoc monasterio degentibus ex aliquo Spiritus sancti consilio speciali, non fuit permissum domum Domini hic reedificare, sanctas reliquias exaltare; huic autem Salomoni Pacifico, predicto videlicet Patri Hugoni, ex gratia privilegii specialis reservatum est. Et quoniam melior est obedientia victimis, ideo venerabilis supradictus Pater inspirationi divine non recalcitrans, sed devotissime obtemperans, celeriter operi fabrice hujus Ecclesie (ut inpresentiarum est) porrexit dexteram. Que quidem fabrica quantis excogitata vigiliis, quantisque sumptibus laboriosis exstructa fuerit ipsamet loquitur et satis demonstrat. Completa autem anteriori parte jam dicte fabrice, que juxta vulgare idioma Presbyterium nuncupatur, sepedictus Pater secundum diu ante conceptum propositum aggreditur opus dulcissimum atque amantissimum, thecam videlicet argenteam decentissima textura conceptam, auro et argento, gemmisque compositam fabricare, in qua sancte reliquie, que diu in imo latitaverant, honorifice conderentur. Qua completa illius fretus adjutorio, qui perficit, et solidat omnia, convocavit predictus Pater Barones, Archiepiscopos, Episcopos, Abbates, aliosque Prelatos, dissimilitudine officiorum graduumque uni Domino famulantes, cum Cleri et populi multitudine copiosa. Congregatoque tam nobili cetu preciosissimas patroni nostri Christi Athlete Benigni de loco ubi annis plurimis quieverant, reliquias amoventes, infra dictam thecam sive capsam, post majus altare decenter atque sumptuose in alto stabilitam, in hymnis et confessionibus Dominum benedicentes, cum maximo cleri populique gaudio condiderunt, anno a Christiana nativitate millesimo ducentesimo octuagesimo octavo quarto Kalendas Novembris.¶Hujus autem venerabilis patris tempore, multi ex ejus progenie, et alii multi extranei, huic Ecclesie et ejus habitatoribus multa bona contulerunt. Inter quos precipuus fuit Hugo, Dominus de Arcu, Miles, et Marguarita ejus uxor. Qui quidem Hugo nobis dedit sexaginta solidos Viennenses, sitos et assignatos super homines d’Isier, recipiendos in die anniversarii sui per Monachos hujus loci quotannis celebrandi. Humbertus etiam de Arcu dedit tres heminas frumenti pro procuratione. Dedit etiam nobis quedam nobilis domina, dicta Isabella de Pesmis, pro anniversario quadraginta solidos Turonenses, in die obitus sui annuatim percipiendos: hec autem moriens intus suam elegit sepulturam.¶Plurimis denique in pastorali cura transactis annorum curriculis sepe memorato Hugoni venerando, atque plangendo Patri, ad eterna gaudia feliciter migranti, successit Abbas Girardus. Post quem prefuit huic Ecclesie Henricus. Deinde Millo. Quorum tempore pauca nobis benefacta reperiuntur exhibita. Sed his ad celestia regna vocatis, successit venerabilis Abbas nomine Joannes. Hic in die anniversarii sui procurationem fecit.¶Circiter hec tempora contulit nobis quidam Presbyter motus devotione erga Beatum Patronum nostrum Benignum, Galterus de Boux nominatus, sex modios vini singulis annis pro suo anniversario. Imaginem quoque predicti nostri protectoris Benigni nobis libere donavit.¶In hoc loco post prefatum Joannem prefuit Otto qui nihil ad sue Ecclesie ornatum reperitur gessisse. Cui successit Petrus, qui et predecessori consimilis exstitit.¶Post hos surrexit alius nomine Petrus, qui cum precipuis benefactoribus nostris scribi meruit. Hic (ut a quibusdam fide dignis audivi) a Domino Hugone tunc Burgundie Comite ob sanctitatem qua fulgebat, morumque nobilitatem, a fratribus hujus loci cum humillimis precibus est expetitus ut videlicet ipse pater secum beati Jacobi Ecclesiam que est in Gallicia, visitare dignaretur. Quod cunctis annuentibus monachis, feliciter complevit. Tandem autem Domino spiritum commendans, successores habuit Joannem, Guillelmum, et Petrum hujus loci Abbates.¶Horum diebus licet pauci huic Ecclesie benefecisse reperiantur, unus tamen Joannes hujus loci Monachus, qui faciendum curavit calefactorium dormitorii, fundavitque ligna huic necessaria, est inter ceteros annumeratus. Hugo de Ray Prior Sancti Apollinaris cum Huot patre suo, et Marguareta matre ipsius, nobis contulerunt viginti francos, preter domum de la Tannarie. Necnon vir illustrissimus ac nobilissimus nomine Voladislaus, qui prius fuerat Dux Albus de Polonia; deinde in hoc loco Monachus, sed sobole deficiente per Papam dispensatus habitum relinquens, donec heredem regni sibi successorem haberet. Tandem autem occumbens, hicque sepulturam eligens, huic cenobio contulit duo millia et quingentos florenos pro duobus anniversariis.¶Sed ut ad laudem venerabilis Alexandri de Monteacuto predicti Petri successoris quidquam enarraremus, minime remittendus est calamus. Hic etenim hujus insignis Ecclesie constitutus Abbas, ipsam magnopere intus et foris continuo studuit adornare. Vascula namque argentea, necnon et pannos aureos, cum plurimis sericeis ornamentis, ac quidquid in ipsa Ecclesia tunc decora erant, nobis contulit. Fundavit calefactorium refectorii, et similiter anniversarium suum, necnon eleemosynam tredecim pauperum in eadem die faciendam quarto Kalendas Maii. Hic preterea venerandus Pater religionem in hoc loco prudentissime reformavit, manutenuitque et in nullo tepescere permisit quamdiu vixit. Totum etiam monasterium strenue gubernavit, reparavit, et in multis decoravit. Dereliquit interea memoratus pater Alexander successori suo Joanni circiter sex millia aureorum, preter cetera bona. Et ut summatim de eo perstringam, ei non credimus equalem huic loco prefuisse usque ad Abbatem Hugonem, qui (ut supra meminimus) Ecclesiam, thecamque argenteam fabricavit. Hic etiam Alexander dedicare fecit Ecclesiam hujus monasterii: in crastino autem ejusdem dedicationis annuatim solemne anniversarium sibi ab hujus loci conventu libere concessum. Hic fecit bis refundi magnam campanam que Benigna nuncupatur, Justitiam supradicti nostri monasterii, quam pene amittebamus, recuperavit, ac solemnia aresta parlamenti Parisiensis super ea obtinuit.¶Hujus Reverendi nostri Pastoris tempore quidam vocatus Joannes, qui in hac domo conversus erat, nobis donavit pro anniversario suo singulis annis per hujus loci Fratres celebrando quatuor viginti francos, et multa alia nobis fecit. Insuper facieudum curavit Crucifixum qui in angulo claustri depingitur. Prenominatus autem venerabilis Pater Alexander, postquam pluribus annorum curriculis abbatiam de Flaviniaco (prius enim illic Abbas fuerat) ac etiam presens cenobium devotissime gubernavit, a Christo evocatus est, anno ab ipsius Domini nostri millesimo quadringentesimo decimo septimo, die quinta mensis Septembris, nobis relinquens successorem, quem prenominamus Joannem de Marcha Abbatem.¶Eo autem die obeunte, huic loco Abbas fuit nomine Stephanus. In cujus diebus quidam Renaudotus vocatus, Ducis Burgundie cubicularius, ac in hoc loco Bastonarius, perpetuo fundavit Missam in altari Sancti Pauli, quod de novo edificavit, ipsum dotando quadraginta libris. De quibus viginti quatuor dantur Cantori et Refectoriario eam celebrantibus, reliquum vero Conventui remanet. Dedit etiam prefatus Renaudotus in fine vite sue ducentos aureos pro duorum anniversariorum fundatione.¶Petro autem Abbate post premissum Stephanum regiminis hujus Ecclesie curam gerente, Joannes de Laudona cognominatus hujus cenobii eleemosynarius dedit nobis viginti solidos redditus annui, assignatos supra domum quamdam sitam in castro de Jusseio. Dederunt etiam nobis Joannes de Visen Consiliarius Domini Ducis Burgundie, et Joanneta uxor ejus, vas argenteum, in quo repositum est os brachii sancti Laurentii Martyris. Tandem migranti ad Dominum Petro supramemorato Patri successit venerabilis Hugo de Monte Cuniculo. Cujus tempore frater Joannes Broissandi hujus cenobii Camerarius reedificari fecit aulam Conventus, situatam juxta domum Camerarii, ac domum Albam, cum torculari sitam ante Ecclesiam Sancti Philiberti. Hic etiam fundavit pictantiam carnium, que ter in hebdomada a Pascha usque ad Ascensionem Domini Fratribus in refectorio distribuitur. Item fundavit dietam carnium faciendam in festo beate Marie Magdalene. Fundavit etiam lampadem cum oleo jugiter ardentem ante altare beate MARIE in navi Ecclesie. Etiam fundavit luminare in festivitatibus ejusdem beate Virginis, ut fit in festis Apostolorum. Ac etiam luminare duorum anniversariorum suorum, ut mos est facere in aliis precipuis.¶Andreas de Mommoreto in hoc loco Infirmarius, tunc nobis dedit imaginem sancti Blasii argenteam, auroque amplissime decoratam, cum una ditissima cappa aurea. Pro anniversario suo Jacobus etiam perdicti Andree frater, Subprior de Lareyo dedit Conventui centum libras Turonenses manualiter tradendo cum cappa de colore quem vulgariter dicunt cramoisi, pro suo anniversario. Femina quedam dicta Agnes de Cyterneio nobis etiam donavit triginta solidos, sitos ac assignatos supra quamdam domum sitam in Cemeterio.¶Premissus autem pater Hugo pro fundatione unius anniversarii nobis contulit ducentos aureos, cum quatuor libris Turonensibus. Fecit etiam fieri campanas sive tympana in hac Ecclesia. Dedit preterea sex viginti francos pro facienda procuratione in translatione sancti Patris Benedicti. Migravit autem ad Dominum anno ipsius Incarnationis millesimo quadringentesimo sexagesimo septimo.¶Post hunc prefuit in hujus Ecclesie pastorali cura Domnus Humbertus de Saulbiez qui fieri jussit expensis propriis magnam vitream ad introitum Ecclesie existentem. Hujus diebus Prior de Arneto, nominatus Guillelmus d’Aguilly, dedit hujus monasterii habitatoribus, viginti libras Turonenses annui census, redimibiles pretio trecentarum librarum.¶Huic Humberto successit Walterius de Falerenco cognominatus. Hic septingentos aureos (ut dicunt) Conventui distribuit. Imo pro ejus intentionen dici debet in Missa de beata MARIA, collecta Inclina: et post predictam Missam (que scilicet dicitur in veteri Ecclesia) quotidie dici debet antiphona de predicta beata Virgine, cum collecta de eadem; et Deus cui proprium, pro ipso Patre.¶Morientem autem subsequutus est in regimine venerandus Pater Ludovicus, qui de Tintavilla vocatus est: sed pauca gessisse repertus est.¶Circiter hec tempora religiosus quidam, nominatus Benignus de Chemilli, in hac domo Camerarius, fundavit Missam de Beata Dei Genitrice, singulis diebus Sabbati celebrandam: et in omnibus solemnitatibus ejusdem beate Virginis eamdem Missam dici quoque instituit. Guillelmus Regnaudin, hujus domus Prior claustralis, manualiter nobis dedit centum libras Turonenses pro uno anniversario. Godefridus etiam cognominatus Domboys, hujus loci Camerarius, contulit huic monasterio tres heminas frumenti, singulis annis per nos recipiendas.¶Post premissos autem omnes venerabiles Pastores, nobis Deus veram in Ecclesia sua lucernam suscitare voluit, vigilantissimum videlicet gregis sui Pastorem, venerandumque Patrem ac Dominum, Dominum Claudium de Charmes sacri hujus Cenobii Abbatem meritissimum, qui ex nobilissima Divionensium Procerum prosapia exortus, a puerilibusque diebus in hoc loco sacro beatissimi Patris nostri Benedicti habitu vestitus, cum primum ad annos pervenisset discretionis, primo cepit in vinea Domini florere ac magis magisque pullulare. Fuit namque ob preclaram, qua prefulgebat prudentie modestiam, ac piam in omnes benignitatem, morum quoque honestatem, hac in domo Subcellerarius, Eleemosynarius etiam constitutus est. Quodam vero future presegio sublimitatis, hic etiam Sacristie certis temporibus habere meruit officium et ut paucis perstringam, sicut de venerabili Patre Halinardo supra tactum est omnia hujus Ecclesie ferme officia solerter et sedulo prudenterque exercuisse visus est.¶Tandem autem defuncto Reverendo Patre Ludovico de Tintavilla (cujus supra meminimus) hujus loci Abbate, non vi armorum, equorumve strepitu, neque etiam ob nobilitatis, qua prepollebat, celsitudinem; imo potius probis id exposcentibus suis moribus, ob bonamque vite per omnia jam cognite [...]