INCIPIT VITA VET PASSIO SANCTI LEODEGARII, MARTYRIS ET PONTIFICIS, RENOVATA EX JUSSIONIBUS EBERHARDI ABBATI, A QUODAM FRULANDO, EJVS CLERICO. Non minimae difficultatis, venerande Pater EBERHARDE, videretur esse gloriosa Christi mililum certamina, adorandique triumphi fulgentissimas laudes describendo recensere, nisi ipsius, cui militaverunt, regis benignitas dicendi efficaciam id aggredientibus tribuere solet quam promptissimam. Sed cui, ut superarent, dare fuit facile, ut eorum triumphus dici valeat, largiri nequaquam poterit esse difficile. Amabilissima namque est haec promissio illius : « dilata inquit os tuum, et ego adimplebo illud. » Cui quis (prout tanti promissoris gratia tribuerit) non conatur assurgere, et quanam, quaeso, ratione negligentiae vet incredulitatis detictum poterit effugere ? Imo quem tam excetlentissimae pollicitationis hortamentum ad loquendi ausum non excitat, non sopitum recte dixeris, sed carere prorsus anima. Nam quid laboris est suscepturus, qui, ut bene loquatur, tantum os aperire praecipitur ? Diu quippe noverit tua paternitas, ne quid tale praesumerem, pudor et loquendi quidem prohibuit penuria. Et quidem audieram saepius, ammonente evangetio, proscripti servi pro negligentia commissi talenti terribilem damnationem, nec tamen illo terrore adduci poteram, ad tam turpis verecundiae integram postpositionem. Sed postquam hujus divinae promissionis blanda manus, semet et iterum, et frequentius quidem, mentis meae oculos, hortando ut ad illam respicerem, consuevit detinire, et praedictum certe pudorem toties mihi fuisse dominatum vehementer cœpi erubescere, et, quod tandiu silueram, non paululum quidem expavescere. Sic itaque mihi ad majoris provectionis accessum, beata promissione expergefacto, affuit consequenter tuae paternitatis amplectenda ammonitio. Praecepisti enim, ut beati Leodegarii venerabiles actus, cetebrandamque passionem, ad lucidiorem ordinatioremque modum, scribendo reducerem. Saepius etenim, seu negligentia transcribentis, seu forte ignorantia dictantis, sive utroque, non bene ordinatam, minusque intetlectum admittentem, solitus eras habere conquaestionem, in qua, ut fatebaris, maxime et offendebat, quod antiquus ille ejusdem passionis scriptor, injuste et sine discretionis temperamento, beatum Leodegarium, nefariumque illius persecutorem Hebroinum, pluribus in locis equales facere non dubitaverit. Dicebas enim fraudulentiam nequissimi carnificis, justi hominis sanctitati nullo modo oportuisse coaequari. Virtutem namque cum vitio amentis est credere uti unquam amicabili consortio. Tam obsequendae siquidem praeceptioni, nil anteponendum commode existimavi, quam utinam tam efficaciter adimplere valeam inde, quam libentissimam inde habeo voluntatem. Si qui vero tam diffusae pestis (non opus est nomine), depravati contagio, conferentes hoc nostrum opusculum cum prioris scriptoris negotio, tussiant, et aliquid de nostra parte ganniant, tua, pater, auctoritas, me admisso in tranquillitatis sinu, et parum id curante, latratuum contusorem opponat illis lapidem. Ego vero tam in hoc quam in caeteris, si quae sunt, meis negotiolis, auctori Deo cogitationis et locutionis meae regendam manum praebeo, ipse suae promissionis prosecutor, quaqua versum voluerit, fiat mihi praecedens et director. Satis namque et sine dubitatione quidem credulus existo, quod cuicumque praebuerit directionem, aliquocumque pergat, non est opus timere ullius diverticuli improvisam offensionem. Eo igitur directricem manum sermoni, cujus ipse auctor est, porrigente, patronoque, cui haec immolamus, opilulatricis interventionis suffragium multiplicante, dum tuae, venerande Pater, auctoritati nil diffidimus, accedendi tempus visum est ad id quod instituimus. Sancti Leodegarii, fratres carissimi, venerandam passionem dilectioni vestrae retaturus, dignum ante existimavi dicere, quis prioris vitae fuerit sibi modus ; quam illustris mundo, quam devotus Deo ; qualiter sui temporis regibus placuerit ; quanta subdoli Ebroini machinamenta perpessus sit. Dehinc attendat vestra caritas quibus, ante ceteberrimam passionem, tantae sanctitatis patientia fulserit miraculis, quibus in ipsa, quibus post ipsam, quorum et nostro, tempore admirandam continuationem gratulamur non deesse. potentiae parentes genuerunt. De quorum ingenuitate, quoniam adhuc plures ejusdem prosapiae principantur in glorioso regno Franciae, non fuit opus hic plura dicere. In illis enim, si cupit quis, valet experiri, quam nobili ortu vir beatus, de quo loquimur, enituerit. Ille namque, totius sui generis dignitate, gloriosior quodammodo existere, et nobilitate quadam propria, et multis quidem et clarissimis virtutibus adquisita, parentum suorum generositatem conatus est decorare. Nam cum illi, ut jam diximus, quantum ad saeculi dignitatem, gloriosi et Christianae retigionis cultores extitissent ; iste quidem christianissimus fieri, et inter illos, qui legitime Christo militabant, strenuissimus apparere percupivit Tradiderunt illum parentes sui regi Glothario educandum in illius palatio. Qui puerum sacris litteris imbuere et divinis disciplinis maluit excolere. Ad quod quidem detegit virum retigiosissimum et totius honestatis floribus adornatum, Didonem scilicet Pictavensem episcopum. Qui, cum ei pater in tradenda fide Christi, carnaliter tamen et avunculus existebat pueri. Sub cujus ammonitione brevi quidem satis tempore utrarumque litterarum accumulatus est perfectione. Nec mirum hoc quidem. Nam praesul lectionis verba tantum dabat auribus, Christus vero interiorem hominem quem formaverat ad suam imaginem perdocebat attentius. Illum monitorem, istum habebat magistrum et doctorem. Instructus igitur hic pretiosus Christi athleta cœlestibus disciplinis, et divinis quantum sat erat adornatus armaturis, satetlitem et firmissimum christianae reipublicae agonizatorem semetipsum constituit. Nam audito, nemo coronabitur nisi qui legitime certaverit, sumpta, praecipiente apostolo, salutis galea, et gladio spiritus, qui verbum Dei dicitur, accepto, spiritualium nequitiarum cœpit fieri fortissimus expugnator. Hoc ilaquc modo, dum vir Dei, adhuc quasi privatus et tantum satetles agonizaretur, Christi cui militabat providentia, Pictavensis ecclesiae constituitur archidiaconus. Scriptum est enim : Ibunt sancti de virtute in virtutem. Jam enim non privatus, sed effeclus quasi reipublicae ministrator et popularis tribunus ; sciens sese majoris sollicitudinis officium suscepisse, vigilantiorem curam circa ecclesiasticos profectus aggressus est exhibere. Illi namque ad innocentiae custodiam columbae simplicitas, nec ad praedicandum deerat serpentis astutia. Imo sic cunctis virtutis speciebus conformatus erat, ut nec fortitudini prudentia, nec justitiae deesset temperantia ; nec ille istis, nec iste illis. In eo etenim amabilissimum detegerat sibi castitas domicilium cum sobrietate, humilitas, et, adductis secum spe et fide, non ficta caritas, et ista sex in quibus major et domina dinoscitur cum praedictis quatuor, quibus ipsa generalis virtus solum modo principatur ; cum a primis aetatis suae annis, virum sanctum vas etectionis et templum bonitatis detegissent ; in quo cum sancto Spiritu benigne quiescerent. Non solum tantae sanctitatis splendorem nullius omnino vitii spurcitia obnubilari passae sunt, verum etiam mentem illius caeterarum virtutum honestissima prole fecundaverunt. Namque obedientia cum pietate, clementia cum mansuetudine, cum parcitate modestia, cum largitate misericordiae sine simulatione dilectio Dei, et proximi ardentissimus amor. Haec quidem, et quicquid dici potest de virtutum numerositate, cum discretione earumdem genitrice, in Dei famulo vetut in uno sole, radiorum pluralitas modis omnibus resplendere non cessabant. His autem omnibus, sicut ipse erat, plebem, cujus sub antistite suo regebat, sollicitudinem, aedificare et spiritualiter informare conabatur. Apostolo namque praecipiente, obsecrando, increpando, arguendo, secundum quod unicuique conveniebat, praedicationis verbum, ut fidetis dispensator, fidetissime ministrabat ; ut merito et vere Pictavensium populi in ejus laude confiterentur : Visitavit nos dans talem praeconem Oriens ex alto. Quomodo, factus abbas, vixerit Sic igitur vero Dei Christo, suo regi et domino, in archidiaconatus officio fidetiter serviente, voluit eum ipsius Christi gratia, quia parva bene disponebat, ad altiora provehere, ut ei, promittendo talia, vere diceret : Euge, serve bone et fidetis ! supra pauca fuisti fidetis, supra multa te constituam. Accidit namque illo tempore ut quidam venerabilis pater, qui praeerat fratribus in monasterio sancti Maxentii Christo famulantibus, functis rebus humanis, diem obiisset. Quo in pace quiescente, nutu Dei et plurima deprecatione sui praesulis in eodem monasterio rector et abbas constituitur. Qui, accepto directionis baculo, quam suaviter et mirifica ibi vixerit paternitate, vix est quidem cuiquam satis explicabile ; quam dulciter, quam amabiliter, quam sancte, quam honeste subditos et a Deo sibi commissos, retigiosis et sanctis admonitionibus instruxerit ; quot divites et praepotentes tenaci mundo et saeculari militiae eripuerit, et in sancta Ecclesia Christi milites secum collocaverit, more quidem sui regis qui dixit : Ego occidam, et ego vivere faciam, percutiam et ego sanabo. Sic quidem pretiosus miles et Christi discipulus mortificabat, dum percutiebat vitia ; vivificabat autem, dum virtutes convalescere faciebat. Suae namque adhortationis etoquia non solum auditorum auriculas, sed etiam corda eorum, suavi et lenissima quadam manu, permulcebant, et ad recte agendum Christoque serviendum quodammodo etevabant. Quid plura ? In sex quidem annorum spatio, idem cui ipse praeerat monasterium et moribus ornatissimum et plurimarum opum dignitate reddidit valde locupleatum. Quatiter et quod hit ad Palatium regis, ac inde cessent. Sed quia haec prudentissime et fidetiter dispensabat, ad majora eum sublimare meditabatur aeterni Regis providentia. Illis namque diebus junior Glotharius patri suo seniori, qui et ipse virum Dei de quo loquimur in palatium secum puerum nutriverat, jure hereditario in regnum successerat et retigiosa. Cui quidem adorat in regimine mater sua, Balthildis nomine, femina sancta, et in omnibus venerabilis et gloriosa. Sed quia aetas illius et istius sexus gubernando regno non adeo sufficere videbantur, virum Dei, cujus odoris suavitas totius fines Galliae mire flagrans resperserat, cum ingenti Francorum optatione secum in tractatione regni nitebantur assumere. Videbant namque quod illum, in omnibus quae agebat, comitabatur Spiritus sancti gratia, et, ne aliquomodo valeret offendere, cor illius et mentem irradiabat veritatis insopibili lumine. Credebant enim, et recte quidem, optimam fieri regni moderationem, si tantae virtutis et divinitatis hominem divina gratia adipiscerentur consiliatorem. Quod quidem vir sanctus, et ab omni saeculari ambitione alienissimus, modis omnibus renuere nitebatur. Dicebat enim illis qui eum alloquebantur de hoc : « Non oportet, fratres mei et domini, hominem invalidum et in latibulis monasterii morali professione degere assuetum, dissimile consuetudine et habitu palatium ascendere, et curialium negotiorum expertem regio lateri adherere. » Multa quidem hujuscemodi verba in excusatione sua vir Dei proferebat. Sed non potuit resistere, quia totum id a providentia Dei agebatur et voluntate. Fatigatus itaque vir sanctus sui praesulis venerabiliumque pontificum maltimoda deprecatione, regiis petitionibus adquievit, et cum totius regni exultatione aulam, quam multum juvaturus erat, diu desideratus, tandem penetravit. Qualiler rem publicam tractaverit. Sed quam fidetis, quam prudens, quam modestus, quam pius in hac publicae rei administratione extiterit, parum quidem possent et hi qui haec presentes cernebant enarrare. Regi, namque, genitricique suae, de qua diximus, retigiosae per omnia fœminae, carus erat plusquam possit quisquam dicere. Nobilibus, ignobilibus, divitibus, pauperibus omni aetati, omni sexui, omni conditioni adeo erat amabilis, ut patrem et parentem vocarent eum minores et pauperes ; dominum vero et salvatorem patriae dicerent illum majores et divites. Et quidem potentioribus erat pietatis et misericordiae speculum ; pauperibus vero pacis et tranquillitatis portus et inviolabilis asili refugium. Duritiam quippe et severitatem legis convertebat ad formam clementiae et mansuetudinis ; nam quicumque pro sui sceteris culpa timebant leges et judiciorum damnationem, denique omnes captivi, proscripti, exilio damnati, et omnis miserorum populus, liberationem, restitutionem, consolationem a viro Dei querebant et accipiebant. Pro illis namque intercrdens, regi et principibus dicebat : Deprecatio ad potentes. « Domine rex et principes, qui per sancti baptismatis regenerationem et per humanam conditionem horum miserorum estis fratres et consimiles, mementote et illos esse homines, et miseremini vestrae similitudini et amate fratres vestros. Intendite quid Veritas et fons pietatis Christus vos adinoneat : Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Discite itaque ab illo et estote mites et misericordes sicut et Pater vester misericors est, et intetligite quia, nisi remiseritis hominibus deticta sua, nec pater vester cœlestis dimittet vobis peccata vestra. Mementote qua sententia feriatur servus ille cui dicitur : serve nequam, nonne oportuit et te misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum ? Mementote quid promittitur illis qui misericordes sunt, quoniam misericordiam consequentur. > Correctio ad detinquentes. Detinquentibus autem dicebat : « Filii, mementote vos factos esse ad similitudinem Dei, et, si boni eritis, filios Dei vocari et esse. Cessate itaque detinquere, et discite vitam vestram corrigere, et videte quas injurias et quae incommoda sibi facit qui voluntarie persistit in peccatis. Homines offendit, seipsum damnat et perdit, Deo, patri et creatori suo, est despectus, et omnino contemptibilis, et, quod pessimum est, vocatur, et est filius diaboli. > Qualiter et cum qua laetitia omnium ad pontificalem gradum adscenderit Haec et ejuscemodi vir Dei sermocinando, dum illos ad misericordiam, istos vero flecteret ad vitae metioritatem, depulso vitiorum exercitu, faciebat regnare per omnia bonitatem. Jam vero quum et in hoc, sicut et in caeteris de quibus dictum est gradibus, vir Dei operabatur fidetissime, et in omnibus divinae reipublice commodis non cessabat deservire, placuit supernae providentiae ad summum et principalem gradum, probatae fldetitalis militem extollere. Cupientubus namque tam rege quam totius Franciae principibus, et eum ut in hoc adquiesceret deprecantibus, ad civitalis Aeduae pontificalem cathedram detegitur, et cum publicae laudis honorificent ia gloriose sublimatur. Qui, accepta tanlœ potestaiiscetsitudine, qualher posl hoc vixerit, quam sanctis et justis operibus enituerit, dubitare non potest cui praedicta patuerint. Nam si et a comparatione fidem licet facere, quem in paucis et in minimis juslum et fidetcm cognovimus, in mulliset majoribus, justissimum et fidetissimum oportet ut intetligamus. Et ipse quidem quantum caeteris ecclesiasticis gradibus, in quibus mira sanctitate claruerat, pontificalis apicis dignitatem intetligebat praecetlere, tantum profecto sanctae operationis castissimum splendorem conabatur amplificare, et imperatori suo, qui plurimis eum praefecerat, studiosius et plurimum deservire. Nam divinitatis armaturam, quam prius assumpserat, cum potestate ligandi atque solvendi, qua nunc praeditus fuerat, in famulicium Christi prudentissime et augmentabililer exercebat. Obitus regis Glotharii, et conventus procerum ad sanctum Leodegarium, pro etigendo rege. Sed cum haec per bis quinque annorum reversionem continuando perageret praedictus rex Ghotharius, cujus multimoda, ut praedixi, postulatione ad pontificalis sedis honorem ipse accesserat, desinens hic vivere, interiorem hominem victurum ibi remisit ad supera. Quae quidem res caeteris tantum luctum et desolationem, sancto autem pontifici curam et majoris ponderis injecit sollicitudinem. Penes namque illum restaurationis ratio manebat et consilium. Ad quem convenientes episcopi et optimates totius Franciae, quem regendis sceptris praeficerent, cœperunt detiberare. Etectio Childerici regis, in qua solus Hebroinus ab omnibus dissentire voluit. Erant enim duo adolescentes filii senioris Clotharii, fratres autem istius de quo diximus junioris. Quorum Childericum, quem vitae et morum probabilitas magis commendabat, regno et fratrum sceptris praeponendum, totius conventus recta detiberatio judicabat ; huic etenim pene adhuc puero commendatum fuerat Austrasiorum regnum et dominatio. Et quum licet adolescentulus juste et irreprehensibiliter illud rexerat, sancto praesuli et cunctis optimatibus ut illum etigerent metius complacebat, solius vero Hebroini irrationabilis versutia ab omni justa etectione dissentire cupiebat. Is autem Theodericum, illius Childerici germanum, sola et privata auctoritate ad regni solium contendebat sublimare. Quod quidem non pro regni commoditate, sed ut sibi praecaveret compertum est eum voluisse. Fuerat enim nonnullae potestatis in domo junioris regis Clotharii. Et quia tunc injuriando cunctis in quo poterat, omnium iram et odium contra se excitaverat, nunc hoc defensionis machinamentum componere sibi conabatur, ut, si in Theoderici etectione sua auctoritate praevaleret, deinceps per familiaritatem ipsius, et potestatem quam prius habuerat posset recuperare, et odiorum formidinem qua multum praemebatur valeret evadere. Sed quia non Deo nec reipublicae commodo, sed sibi praecavebat, cassum et irritum fuit quicquid inaniter super hoc cogitaverat. Nam omnia providentis Dei voluntate et venerabilium principum qui cum sancto praesule agebant probabili auctoritate, Childericus regni diademate coronatus, magna cum exultatione Francorum rex est effectus. Quod, pro amore sancti Leodegarii, rex Hebroino vitam concesserit. Videns igitur Hebroinus calliditatis suae tentamenta non ad votum processisse, quidam ageret, quo tanta spe frustratus se converteret, aestuata mente modis pluribus scipsum cœpit exagitare. Verebatur enim regis, quem praetato fratre offenderat, debitam ultionem ; timebat insuper principum, quibus ante injuriatus fuerat, iram inveteratam et nunc habentem locum odibilitatis. Has causas volvente conscientia aggressus est experiri quid sibi valeret implorata regis munificentia. Petiit namque, ut, contemptis omnibus quae sunt saeculi, liceret sibi saltem vivere in Luxoviensi monasterio sub habitu monachi ; non sanctitatis quidem amore, sed ut jam properantis poenae supplicium vet ita quivisset effugere ; et qui, vetut lupus nimia strage culpabilis, pastorum verebatur persecutionem, sub ovino tegmine qualecumque posset invenire tutamen. Et licet rex jam meditaretur de ejus punitione, interveniens tamen sancti Leodegarii benignitas fecit illum obtinere quod petebat. Quam pacifice floruerit regnum Franciae, fuga'o Hebroino, et recluso Theodorico Hac igitur pestiferae nigredinis nubilatione vacuata republica, cœpit nitescere per regnum Franciae purae serenitatis tranquillitas. Rex namque fratrem suum Theodoricum, ne quid in injurias regni moliretur, sub liberali custodia interim habendum praeceperat, sanctum vero pontificem procurationis et familiaritatis suae consiliis et totius regni considerationi multimode postulatum praefecerat. Hoc itaque mores et populorum animos juste et fidetiter excolente, illo vero exteriora quae regis officio dantur legaliter procurante, augmentabatur in dies, tanto vetut gemini consulatus patrocinio, procurata gratulantis patriae honorabilitas''. Qualiter, post tres annos suae etectionis, coepit rex infestare sanctum Leodegarium. Sed dum haec tam pacifice, evoluto jam anni circulo, administrarentur, permissus est adversarius humanae prosperitatis commovere procetlam horribilis et satis admirandae quidem inquietudinis. Rex namque multis invidorum sugillationibus depravatus, sanctum pontificem, quem tanta prius coluerat dilectione, latenti odio plurimum cœpit infestare, et, ut eum neci traderet, modum et oportunitatem attentius inquirere. Quod tamen cum ageret, vir Dei in bonitate semper idem, regem ut dominum, sibi autem invidentes diligebat ut amicos et fratres ; ut cum psalmista diceret : Cum his qui oderunt pacem eram pacificus ; et impleret illud evangeticum : Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos. Quam intrepidus in die Paschae missarum solemnia cetebraverit, licet sibi nunciaretur quod in sequenti nocte vetlet illum rex interficere. Illis namque diebus, cum jam immineret paschalis solemnitas, egit cum rege ut in Edua civitate cui ipse praeerat, cetebrare vetlet tantae festivitatis solemnia. Quod cum laudante rege fieret in ipso die ceteberrimae festivitatis nuntiatum est sancto antistiti quod quicquid rex de ejus nece meditatus esset, in sequenti nocte adimplere decrevisset. Qui licet mortis verba audiret, in Dei tamen servitio constans mansit, et intrepidus ; apostolicum illud habens in animo. Si Deus pro nobis, quis contra nos. Et quia perfecta caritate Deum diligebat, saecularium adversitatum timorem et semper a se repulit, et tunc repetlebat. Et intetligens qualiter Christi benignitas egisset cum suo proditore in ipsa qua tradebatur nocte, qua ille perfidus traditurus erat illum judaicae perfiditati, cum eodem rege sanctissimi corporis et sanguinis Christi communionem participare voluit. Qua (liter) regiae ferocitati cesserrit, sequens Scripturarum exempla. Peractis tamen devotissime quae tanti diei solemnitas postulabat, quid in hoc sibi esset agendum detiberare statuit. Non quidem ut pernuntiata timeret, sed ut divinitatis consilio facienda disceret. Plus namque timebat, ne rex nefario actu pollueretur, quam suam ad cœlos transmigrationem, si Christus tum illum martyrem fieri voluisset. Nec defuerunt quidem sibi indicatricis scripturae, quam in omnibus imitabatur, quid agere deberet, exemplaria. Sciebat enim Paulum latitantem in sporta, et per murum demissum, effugisse impias manus Damascenorum. Noverat Christum dixisse suis discipulis : si vos in ista civitate persecuti fuerint, fugite in aliam. Legerat ipsum Christum puerum cum Maria matre sua, admonente angeto, Joseph deportatum fuisse ad tempus in Egyptum et sic devitasse saevientis [...]