INCIPIT LIBER QUINTUS. I. VARIÆ QUÆSTIONES. 1. Rerum diversarum permutationibus ac variarum casuum eventibus attonitę aures mentesque obtusę seu hebetatę universorum tunc temporis pęne mortalium, tum etiam infestationibus sinistrorum spirituum, aliquibus tamen revelationum utilium fantasię manifestatę fuisse creberrime ferebantur. Cuidam namque monacho una noctium visum est, hora qua matutinale agitatum est signum, adfuisse sibi quendam teterrimum, qui eidem plura persuadendo inferebat hujusce [modi] colloquium: «Cur, inquiens, vos monachi tot labores, tot vigilias atque jejunia, necnon afflictiones et psalmodias, pluresque alias humiliationes exercetis extra communem aliorum hominum usum? Nonne innumerabiles sęcularium homines, usque ad vitę terminum in diversis flagitiis perseverantes, eandem tamen percepturi quam vos expectatis requiem? Sufficeret enim unus dies, vel una hora, ad promerenda pręmia aeternę beatitudinis vestrę justitię. Nam et tu ipse, miror qua de causa tam sollicitus mox ut audis signum velociter exsurgis a lecto, rumpisque dulcem somni quietem, cum posses quieti indulgere vel usque ad tertium signum. Est etiam quod tibi pandam secretum valde memorabile, licet nostre sit partis dispendium, vestrę quoque salutare remedium. Nam constat omnibus annis, die qua Christus resurgens ex mortuis vitam reparavit humani generis, ab eodem universa spoliari tartara et suos quoque reduci ad supera; pro qua re nil vobis pertimescendum. Quicquid libuerit voluptatum carnis ac desideriorum securi agere potestis.» Hęc nempe, et alia perplura, sicuti erat falacissimus demon, eidem monacho illudens frivola retulit, adeoque illum illexit, ut communi fratrum sinaxi matutinali defuerit. Illud sane, quod de dominica resurrectione seductorie confinxit, verba sacri redarguunt Evangelii, quę dicunt: «Multa corpora sanctorum quę dormierant surrexerunt.» Non inquiunt omnia, sed multa; et ita revera profitetur fides catholica. Licet enim aliquoties, vera Omnipotentis prescientia disponente, fallacissimi omnino dęmones minus irrita prenuntient, tamen quantum ex illorum deliberatione fit, perfunctoria ac seductoria constant; vel etiam, si contigerit, ex parte quę presagantur ab eisdem fieri, non plane saluti humanę sunt profutura, nisi forte divina fiat providentia ob correctionis sollertiam. 2. Hujusmodi igitur mihimet nuperrime multoties, Deo propitiante, palam est contigisse. Nam dum aliquando in beati martyris Leodegarii monasterio, quod Capellis cognominatur, positus degerem, nocte quadam, ante matutinalem sinaxim, adstitit mihi ex parte pedum lectuli forma homunculi teterrimę speciei. Erat enim, quantum a me dignosci potuit, statura mediocris, collo gracili, facie macilenta, oculis nigerrimis, fronte rugosa et contracta, depressis naribus, os exporrectum, labellis tumentibus, mento substracto ac perangusto, barba caprina, aures irtas et pręacutas, capillis stantibus et incompositis, dentibus caninis, occipitio acuto, pectore tumido, dorso gibato, clunibus agitantibus vestibus sordidis, conatu aestuans, ac toto corpore preceps; arripiensque summitatem strati in quo cubabam, totum terribiliter concussit lectulum, ac deinde infit: «Non tu in hoc loco ultra manebis.» At ego territus evigilansque, sicuti repente fieri contingit, aspexi talem quem prescripsi. Ipse vero infrendens idemtidem aiebat: «Non hic ultra manebis.» Ilico denique a lectulo exiliens cucurri in monasterium, atque ante altare sanctissimi patris Benedicti prostratus, ac nimium pavefactus, diutine decubui, cepique acerrime ad memoriam reducere quicquid ab ineunte aetate offensionum graviumque peccaminum procaciter seu neglegenter commiseram; tum precipue, quoniam pene nulla penitudinis satisfactio, ob amorem seu timorem divinitatis, a me exinde successerat. Ita quoque miser et confusus jacens, non habebam quid potissimum dicerem nisi tantum: «Domine Ihesu, qui venisti peccatores salvos facere, secundum magnam misericordiam tuam, miserere mihi.» 3. Interea, confiteri non erubesco, me non solum in peccatis parentum meorum genitum fuisse, verum etiam moribus inportunum, et actibus intolerabilem plusquam narrari queat extitisse. Vi etiam cujusdam monachi, mei scilicet avunculi, abstractus a perversissima, quam pre ceteris agebam sęcularis vite vanitate, cum essem ferme duodennis, atque monachili indutus habitu, heu! pro dolor! quoniam veste solummodo non mente mutatus. Quęcumque enim a patribus vel spiritalibus fratribus modesta et sancta caritative mihi suggererentur, truculenti animi inflatione turgidum scutum cordis gerens, dictante superbia, ne salubria me contingerent opponebam. Dehinc senioribus non oboediens, coequalibus molestus, juvenioribus onerosus, atque, ut vere fatear, universis mei presentia gravedo erat, levamen absentia. Preterea his et hujusmodi predicti loci fratres instigati expulerunt me a contubernio suę habitationis, tamen scientes non defore mihi locum quempiam commanendi, tantum ob litteratoriam notionem. Hoc etiam persepe expertum fuerat. 4. Post hęc igitur, in monasterio Sancti Benigni Divionensis martyris locatus, non dispar, immo isdem mihi visus est in dormitorio fratrum. Incipiente aurora diei, currens exiit a domo latrinarum taliter inclamando: «Meus bacallaris ubi est? meus bacallaris ubi est?» Sequenti quoque die, eadem fere hora, aufugiens abiit exinde quidam frater juvenis, mente levissimus, Theodericus nomine, rejectoque habitu, per aliquod temporis spacium seculariter vixit. Qui postmodum corde compunctus ad propositum sacri ordinis rediit. 5. Tercio quoque cum apud cenobium Beatę semperque virginis Marię, cognomento Meleredensę demorarer, una noctium, dum matutinorum pulsaretur signum et ego labore quodam fessus, non, ut debueram, mox ut auditum fuerat, exsurrexissem, mecumque aliqui remansissent, quos videlicet prava consuetudo illexerat, ceteris ad ęcclesiam concurrentibus. Egrediens autem post fratrum vestigia hanelus ascendit gradum presignatus demon, ad dorsum manibus reductis, herensque parieti bis terque repetebat dicens: «Ego sum, ego sum, qui sto cum illis qui remanent.» Qua voce excitus caput elevans, vidi recognoscens quem bis dudum jam videram. Post diem vero tertium unus ex illis fratribus qui, ut diximus, clancule cubitare soliti fuerant, procaciter a monasterio egressus, prefato demone instigante, sex dies extra monasterium cum secularibus tumultuose mansit; septima tamen die correptus recipitur. Profecto, ut beatus Gregorius testatur, quibusdam hęc apparent ad sui detrimentum, aliquibus vero ad emendationis emolumentum, quod mihi contingat ad salutem orari ac provenire opto per Dominum Ihesum redemptorem nostrum. 6. Illud nempe attentius est memorię commendandum, quoniam, dum manifestissima prodigia in corpore adhuc constitutis, sive per bonos, seu per sinistros spiritus ostententur, non illos diutius in hac carne victuros quibus hujusmodi videre contigerit. Hujus quoque assertionis experimenta multa comperimus, ex quibus etiam nonnulla memorie commendari placuit, ut, quotties evenerit, cautelam inferant potius quam deceptionem. Apud castrum Tarnoderensem, erat quidam presbiter religiose degens, Frotterius nomine, tempore quo Bruno Lingonum presulatum tenebat. Hic vero, una dierum dominica jam vesperascente, cum cenaturus esset, exivit paululum se relevandi gratia ad fenestras domus suę, prospiciensque vidit a septentrionali parte egredi acies equitum veluti in prelium innumerę multitudinis pergentes ad occidentem. Quas cum diu multumque intuitus fuisset, estuans vocare quempiam ę suis ad testimonium tanti ostentus. Dum autem cepit clamare ut occurreretur, rarescendo protinus disparuerunt. Ipse quoque, tanto animi terrore perculsus, ut vix a lacrimis se continere posset. Dehinc cepit infirmari, eodemque anno, ut optime vixerat, obiit. Portento denique subtractus quod vidit, illi qui persensere testes fuerunt. Nam sequenti anno, filius regis Rotberti, Heinricus, qui post illum regnavit, ad eundem castrum ira permotus veniens cum ingenti excercitu, multa ibidem hominum cedes ab utraque parte patrata est. 7. De hoc profecto constat quoniam ea quę viderat et sibi prospexit et aliis. Licet dissimiliter, mirifice tamen, apud Autissioderum, in ęcclesia Beati Germani contigisse meminimus. Erat ibidem frater Gerardus nomine, cui mos erat post sollemnes matutinales in oratorio remorari. Huic contigit quodam mane, ut inter orationes obdormisceret. Qui protinus gravi somno depressus, velut exanimis, delatus est foras monasterii, sed qualiter aut a quibus hucusque nescitur. Qui expergefactus repperit se in claustro extra monasterium ejectum, admirans indicibiliter quod factum de sese cernebat. Simili quippe modo contigit cuidam presbitero, in eodem monasterio pernoctanti, dum in subterioribus criptis, ubi multa sanctorum requiescunt corpora, obdormiret, circa galli cantum, repperit semet asportatum post chorum monachorum. Nam et de ęadem ęcclesia certa relatio constat, quoniam, si contigerit noctu luminare extingui, quousque reaccendatur custodes ejusdem ęcclesię nullam quietem posse consequi. Preterea fuit ibidem quidam frater, qui solitus erat ad altare Sanctę Marię, quod excellentissime constat, frequenter orare ac gemitus et compunctionis lacrimas fundere; unum ergo ei erat, quod pene universis accidit, inter oratum frequenter spuere ac delumbe salivam emittere. Contigit vero aliquando ut somno depressus obdormiret. Apparuit ei stans juxta altare quidam candidis indumentis circumdatus, preferens in manibus pannum candidissimum atque in hujusmodi erumpebat verba: «Cur me, inquiens, sputis propriis verberando inlinis? Nam ego, ut cernis, suscipio munus tuarum orationum, deferens illud ad conspectum misericordissimi Judicis.» Qua visione correptus frater ille et sese continuit, et ceteros, ut se, in quantum valerent, in sacris locis continerent, ammonere curavit. Et licet hoc, natura dictante, proveniat, tamen implerisque locis gentium omnimodis abstinetur in ęcclesia ab screationum sputis, nisi forte suscepta fuerint delatura exinde foras in quibusdam receptaculis, et precipue apud Grecos ubi semper tenor ęcclesiasticus cautissime viguit. 8. Clarere igitur locum predictum diutine meritis Beati Germani, ac ceterorum sanctorum, ibidem quiescentium, signis et prodigiis, tam in donis sanitatum quam in ultionum vindictis ad se pertinentia diripientium, manifestissimum est. Si qui nempe de primatibus patrię, hujus loci rerum invasores seu diremptores increverunt, Deus exinde ultor ipsorum genus cum suis rebus in obprobrium et pene ad nichilum redigere consuevit. Hujus enim testimonium inter cetera nostrę assertionis evidens extat ultio generis cujusdam Bovonis, necnon et filii ejus Alwalonis, creberrimaque confusio Silliniaci sacrilegissimi castri. Preterea egomet, quondam rogatus a conservis et fratribus nostris ejusdem loci, ut altariorum titulos, qui a scolasticis viris compositi olim fuerant, sed vetustate, ut pene cuncta, fatescente minime comparebant, reformarem; quod, ut competens erat, libenti animo quomodo valebam adimplere studui Sed priusquam ad cepti operis calcem opus perducerem, ex nimia corporis statione, ut reor, nocte quadam in strato conquiniscens ita contractus menbris omnibus hicterica passione ut non erigere memet neque in latus aliud vertere ullomodo valerem. Post triduum vero insecuta nocte nimiis detento angustiis apparuit mihi vir canicie venerandus qui me in somnis per brachium erigens aiebat: «Exple quantotius quod cepisti, dolere ultra ne paveas.» Ilico vero expergefactus admirans memet excutiensque a lectulo, cucurri ad altare victoriosorum martyrum Victoris videlicet Apollinarisque ac Georgii, quoniam illorum oratorium contiguum erat domui infirmorum; ibique universorum Deo humillimas grates referens alacer matutinales explevi sollemnes. Die vero insecuta, toto integerrime valens corpore, eorundem martyrum nominibus propriis ibidem conposui titulum. Ęcclesię denique majoris erant altaria numero viginti duo, quibus, ut decens erat, titulis synopi dę versibus exametris convenienter digestis sanctorumque epitaphiis reparatis, religiosorum etiam virorum quorundam tumulos itidem perhornare curavi. Quod sanę mentis hominibus admodum placabile fuit. Sed, ut pater Odilo sepius plangere solitus fuerat, ita contigit: «Heu pro dolor! inquiens, quoniam nevum invidentię licet in ceteris grassetur hominibus tamen in sinibus aliquorum monachiliter vivere professis cubile sibi locavit.» Nam quidam a sui monasterii fratribus exosus discedens venit ad nostros; a quibus, ut mos illorum semper fuit, devote susceptus est. Is autem veneno invidię infecit abbatem cum aliquibus monachis, conpellens in tantum adversum me odium ut prescriptos altariorum titulos destruerent universos. Sed protinus Deo ultore adfuit illi ve vindex qui incentor exstiterat fraternę discordię. Multatus enim ilico damnabili oculorum cecitate, offendens pedibus inrecuperabiliter usque in finem vitę suę. Cujus denique rei eventus tam vicinis quam longe positis non minimam prebuit ammirationem. 9. Contigit ibidem ipso in tempore ut aliqui e fratribus subinde migrarent ab hac luce. Quorum unus nomine Walterius, cognomento, ut erat statura, Pusillus, ac natura simplicissimus, incipiente nocte magni sabbati resurrectionis dominicę et ipse obiit. Apparuit enim in hora sui exitus innumerabilibus viris ac mulieribus columna lucis ignea a culmine monasterii ad celum usque pertingens. Quibus nempe non dubium fuit misericordissimi Dei actum largitione qui animam fratris istius suę gloriosę resurrectionis voluit participem fore ac viventibus innocentię viam demonstrare. 10. Quęri solet a nonnullis cur tempore novę legis vel gratię non manifeste sicut antiquitus fiunt visiones divinitus ac rerum miracula. Quibus paucis respondendum est ex ipsius divinę Scripturę testimoniis, si tamen cor illorum capax fuerit Sancti Spiritus donorum. Libet quoque ut Deuteronomium evidens primitus exhibeat testimonium. Postquam enim populus Hebręorum, pastus quadraginta annorum cęleste manna, Jordanem transiens in terram venit Chanaan, cessavit celum pluere illud nec ultra usi sunt tali cibo filii Israhel. Quid igitur in hoc facto nobis innuit, quibus pene omnia in figura contingunt nisi quod transito nostro Jordane, id est Christi baptismate, non ultra presagiorum celitus signa debere inquiri? Sed potius nobis debet panis vivus ille sufficere, quo quis vescetur vivet in ęternum possessurus terram viventium. Rursus vero ex precepto Domini constitutum est a Moyse ut quęque vasa ex preda hostium illi populo provenirent lignea aqua expiarentur et ęnea igne. Simili quoque modo figuraliter exprimit quoniam vasa idem homines qui ex preda hostis antiqui in partem cesserunt Salvatoris aqua baptismatis atque igne martyrii purificandi essent. Non minus etiam virgeus ille serpens, qui Moysi pavorem incussit, ita ut fugeret illum, et rursus accipiens illum caudetenus, effectus est virga, typice in hoc facto perspiciendus est. Signatur per serpentem ex virga factum deitatis potentia ex sanctę Marię virginis carne induta. Per Moysen enim judaicus populus, qui cernens Dominum Ihesum verum Deum et hominem, fugit ab eo incredulus; sed recipiet illum circa finem seculi, quod exprimitur per caudam serpentis. Ille quoque transitus maris Rubri, in quo illud mare divisum vel excicatum est; deinde gentes ex precepto Domini gladio extirpatę evidenter signant regnum Israheliticę gentis temporaliter subsistens marcescendo adnullari. In initio quippe novę gratię vel regni Christi stans Dominus Ihesus atque ambulans super fluctus maris, ac Petro quem ęcclesię suę prefecerat secum ambulare concessit; sed quid hoc facto fidelibus universis innuitur nisi quod, subactis gentibus universis et non funditus perditis vel extirpatis, ex eisdem stabilietur Christi regnum per secula mansurum? Est enim frequens adtestatio divini sermonis, quod videlicet mare figuram gerat presentis sęculi. 11. Sepe igitur dum aliquis rem permaximam verbis elucidare cupit, in sese deficiens minuit, ut Scriptura dicit: «Qui scrutator est majestatis, opprimitur a gloria.» Sed cur ista premisimus breviter intimabimus. Constat enim mysterium eucaristię paucissimis perspicuum; dum sit pęne mortalibus universis incognitum, sicuti cetera quę fide constant et intuitum oculorum non exposcunt. Illud precipue commonendum quod corporis et sanguinis Domini Ihesu Christi vivificans con ectio existimetur, nullatenus in sese pati dispendium aut casu aliquo incurrere periculum. Si quando autem videtur conlabi seu deperire per neglegentiam sibi tractantium, restat eisdem, si non alacriter penituerint, damnationis juditium. Ac cum Dominus dixerit: «Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem habet vitam aeternam, et ego resuscitabo eum» Nullo modo putare debemus ut quodquam animal, preter hominem, carnis resurrectionem percipiat; sed nec nisi fidelis etiam eucaristiam percipit ad salutem. Denique exstitit quidam nostro in tempore in clericali habitu, dum jure culparetur quodam crimine, contigit ut sumeret audacter juditio examinationis donum eucaristię, calicis videlicet sanguinis Christi. Cui protinus per medium umbilici egredi visa est pars candidissima quam sumserat ejusdem sacrificii, dans procul dubio evidens inditium reatus se indigne percipientis; ilico vero confitens quod prius negaverat digne penituit. In Cabilonensi quoque pago ob imminentem cladem vidimus qui videre ex pane sacrato veram carnem effectam. Apud Divionem castrum eodem tempore, dum a quodam deferretur cuidam egrotanti, casu excedit e manu ferentis; qui attente quęrens repperire minime potuit. Post annum vero evolutum repertum est juxta viam publicam ubi sub divo ceciderat, ita candidum atque incontaminatum ac si hora eadem cecidisset. Lugduni denique, in monasterio Barbarense, dum quidam, ut credi debet, inconvenienter bustulam vel pixidem, in qua servabatur, ut mos est, adtractare vellet, e manibus illius sese cripiens longius in aere stetit. 12. De crismale etiam quod a quibusdam corporalis appellatur plurimum expertum est pręstare remedia, si fides exigentium non fuerit dubia. Nam contra incendia sepius elevatum, aut extinguendo compescuit, aut retrorsum pepulit, sed in partem alteram retorsit. Menbra quippe egrorum dolentia multoties sana restituit, febricitantibus nichilominus impositum salutem contulit. Apud monasterium Reomense, tempore venerabilis Willelmi abbatis, casu contigit ut incendium circumjacentia monasterii depopularetur. Arripientes autem ejusdem loci fratres crismale conto impositum, elevaverunt illud contra incendii flammas dire flagrantes. Statim vero isdem ignis in sese retorquens minime amplius quam invaserat arrippere valuit. Pannus tamen ille dominicus, aura flante a contulo elapsus plus minus duobus miliariis avolavit usque ad villam, cui Tivalgas vocabulum est, ibique super domum cujusdam veniens sedit; quo prosecutus ad monasterium dignanter est delatus. Contigerat enim ipso anno die Pascę in ęcclesia quę monasterio adjacet, Beati Pauli nomini dicata, ut calix vivifici sanguinis de sacerdotis manibus in terram laberetur. Sed ut predictus pater comperit, ut erat vir sollertis ingenii, tribus e suis monachis hujus delicti culpam penitere precepit, videlicet pertimescens ne forte culpa insipientis presbiteri involveret suos cum illo ad vindictam ultionis; quod etiam fecisset, si non obstitisset providentia sagacis viri, ut rei probavit eventus. Atque idcirco ista premisimus ut intimaremus fidenter credere quoniam sicubi casus hujus sacri ac vivifici doni neglegenter evenerit, ultionis cladem divinitus imminere ac subsequi; quemadmodum versa vice quolibet in loco condigne illud tractari contigerit habundare bonorum commodis universis. 13. Sed et illius magnifici misterii celebratio, quantum prosit animabus defunctorum fidelium, cum in multis sit probatissimum, libet tamen e diversis presentialiter producere ad medium unum. In remotioribus Africę partibus erat quidam anachorita, de quo ferebatur quod spatium viginti annorum tenebat illum omnino segregatum a conspectu ullius hominis. Vivebat enim labore manuum et radicibus herbarum. Contigit ut homuntio quidam civis Marsiliensis, unus ex illis circuitoribus regionum, qui numquam saturantur experientia et novitatibus locorum, illuc pergens deveniret; qui famam illius anachoritę comperiens, aggressus solitudinem ardore solis perustę regionis, diu multumque illum inquirens si forte repperiret. Tandem ille prior solitarius se inquirentem aspiciens vocavit eum ut ad se diverteret. Qui veniens ad illum interrogare eundem cepit quis aut unde esset seu cujus rei gratia illuc devenisset. Cui protinus respondit, ipsius desiderio conspiciendi accensus illuc devenisse nihilque preter eum aliud quęrere. Deinde vir ille theologus subsequutus ait: «Novi te, inquiens, a partibus Galliarum huc devenisse; sed, quęso, dic mihi si cenobium Cluniensę quod in eisdem partibus habetur, aliquando vidisti?» At ille dixit: «Vidi, inquit, et optime cognitum est mihi.» Tunc dixit ei: «Scito, ait, pre cunctis Romani orbis illud valere precipue in liberatione animarum a demonica dominatione. Tanta enim viget in eo vivifici sacrificii frequens immolatio ut nulla pene dies pertranseat in qua non de potestate malignorum demonum tale comercium animas eripiat.» Erat siquidem, ut ipsi prospeximus, mos illius cenobii a prima diei aurora usque in horam prandii propter fratrum copiam, continua missarum celebratio; quę videlicet tam digne puręque ac reverenter fiebat ut magis angelica quam humana exibitio putabatur. 14. Anno igitur millesimo quadragesimo primo incarnationis dominicę, extitit terminus paschalis duodecimo kalendarum Aprilium, et ipse dies undecimo, atque idcirco adnotare placuit quoniam nec communis umquam sit temperior, nec embolismus septimo kalendarum Maiarum diem aliquando excedit. Sed inter ipsos triginta quinque dies legittime dies sacerrimus Paschę coartatur. Obiit quoque eodem anno Chonradus imperator, cui successit in regnum Heinricus, filius ipsius, jam ab eodem patre rex constitutus. 15. Contigit vero ipso in tempore, inspirante divina gratia primitus in partibus Aquitanicis, deinde paulatim per universum Galliarum territorium firmari pactum, propter timorem Dei pariter [...]