Cum olim grandes et graves, deformes et enormes injurie quas Gaufridus, tunc prior, et conventus monasterii de Caritate dilecto filio Cluniacensi abbati dicebantur temere irrogasse, seriatim fuissent exposite coram nobis, nos eisdem in apostolicis literis per ordinem comprenensis, venerabilibus fratribus nostris Trecensi et Meldensi episcopis ac dilecto filio Latiniacensi abbati, per ipsas dedimus literas in preceptis, ut ad locum ipsum personaliter accedentes et inquirentes super iis plenius veritatem, si rem invenire taliter se habere, latam propter hoc in dictum Gaufridum depositionis a regimine prioratus sententiam, authoritate apostolica confirmantes, et approbantes nihilhominus substitutionem de Vuillelmo in ipsius loci priorem et damnationem sigillorum eorumdem Gaufridi ac conventus per diffinitores generalis capituli factam excommunicationis sententiam, in jamdictum Gaufridum ac ejus complices promulgatam ab ipsis, facerent usque ad satisfactionem condignam firmiter observari. Contradictores quoslibet aut rebelles, sive monachi sive clerici, seu laïci essent, per censuram ecclesiasticam appellatione post posita compescendo. Cum igitur iidem judices ad predictum monasterium accessissent, mandatum apostolicum impleturi, monachi loci ejusdem, sicut nuper Elias monachus et magister Guido, procuratores Cluniacenses, in nostro auditorio citarunt, ipsis januas monasterii, quemadmodum abbati Cluniacensi fecerant, obserantes, eosdem ingredi nullatenus permiserunt. Ipsi vero mandatum nostrum exequi cupientes, in villa ipsius loci curaverunt super propositis inquirere solicite veritatem; et cum plene constitisset eisdem prefatos monachos ea, que de ipsis nobis insinuata fuerant, et graviora etiam commisisse, dictam depositionis sententiam ac substitutionem prioris, damnationem etiam sigillorum, appellatione cujusdam qui se pro conventus procuratore gerebat reputata frivola, confirmarunt, excommunicationis sententiam in sepedictum Gaufridum ac ejus complices promulgatam precipientes firmiter observari. Sed ipsis divina nihilominus officia celebrantibus, iidem judices attendentes quod per districtionem canonicam eorum emollire duritiam non valebant, carissimum in Christo filium nostrum Philippum, regem Francorum illustrem, per suas literas rogaverunt ut nobilem virum comitem Nivernensem, qui dictos monachos in hujusmodi fovere malitia videbatur, ab ipsorum injusto favore compescens regali potentia insolentiam comprimeret eorumdem. Cum ergo idem rex prefato comiti precepisset ut substituto priori temporalia faciens assignari dictos monachos in sua ulterius malitia non foveret, ac idem mandatum differret regium adimplere, Rex, zelo justitie ac fervore nostre devotionis accensus, contra dictum comitem cujus fulti potentia monachi memorati latis authoritate nostra sententiis temere obviabant, precepit exercitum congregari, cujus metu licet temporalia dicto priori per prefatum comitem fuerint assignata, monachi tamen in sua nihilominus contumacia persistentes, tam ipsi priori quam Cluniacensi abbati debitam exhibere obedientiam contradicunt; unde nobis humiliter est supplicatum, ut ad rebellionem hujusmodi edomandam, apostolicam manum apponere dignaremur. Pro monachis vero de Caritate fuit a Joanne et Nicolao monachis, procuratoribus eorumdem, ex adverso responsum quod jamdictis sententiis in eorum priorem et ipsos post appellationem ad nos legitime interpositam promulgatis Cluniacenses nuntii prevenientes terminum, qui fuerat ad persequendam appellationem prefixus, nostras ad prefatos judices literas impetrarunt multis expressis mendaciis, et suppresso quod ipsi episcopi nostro non expectato mandato quod in literis continebatur, eisdem jamdudum authoritate propria fuerant executi, licet autem dicti prior et monachi non solum suspectos haberent judices memoratos, verum etiam manifestos adversarios reputarent; pro reverentia tamen apostolice sedis ipsos in monasterio cum moderato numero sociorum benigne ac devote recipere voluerunt. Sed quia ipsis et pluribus fuerat nuntiatum quod abbas et monachi Cluniacenses, qui non parva multitudine stipati advenerant, monasterium per violentiam decreverant occupare, iidem volentes hujusmodi obviare periculo, prefatis judicibus humiliter supplicarunt et obtinuerunt ab eis, ut in eorum ecclesia sancti Petri sita juxta idem monasterium convenirent. Partibus igitur ibidem in eorum presentia constitutis, monachorum proposuit procurator quod dicti judices literarum nostrarum authoritate procedere non debebant, quia si nobis reseratum fuisset, eosdem quod mandabamus in ipsis authoritate jam esse propria executos, causam nullatenus commisissemus eisdem. Unde cum impetratores ipsarum talem suppresserint veritatem, qua expressa jamdictas literas ad ipsos minime impetrassent, eis non erat authoritate illarum ullatenus procedendum, presertim cum ejusdem monasterii nuntii propter hoc dudum ad apostolicam sedem accessissent, opponens nihilominus alias exceptiones legitimas et multiplices contra eos causas suspicionis allegans, ad quas probandas arbitros postulavit instanter, quibus contempto jure canonico, pariter et civili, sibi penitus denegatis, nostram audientiam appellavit, personas et bona monasterii sepedicti apostolice protectioni supponens. Sed iidem, nihilominus uno eodemque die, ad receptionem et publicationem testium, deliberationem concilii et decisionem negocii temere properantes, quod per abbatem et diffinitores predictos factum extiterat pro sue voluntatis libito confirmarunt, ad hec apostolici mandati finibus non contenti cum comitem supradictum ad oppressionem monasterii, utpote qui processus iniquitatem noverat, inculcatis precibus et preceptis inducere nequivissent, ad regem se convertere predictum et regiam puritatem circunvenire multipliciter presumpserunt, suggerentes eidem veritati contraria, et ipsum quasi ex parte nostra precibus onerantes, qui credens eosdem accensus zelo justitie sic instare, comiti memorato precepit, ut substituto Vuillelmo predicta temporalia faceret assignari. Sed viris peritis, quorum concilium idem comes accedens Parisius solicite requisivit, processum judicum predictorum extitisse iniquum concorditer respondentibus, eodemque comite propter hoc mandatum regium exequi differente, Rex ipsorum judicum et Cluniacensis abbatis suggestionibus item circunventus, contra comitem sepedictum precepit exercitum congregari; et sic comes, vi metuque compulsus, ad monasterium accessit cum regio marescallo, circa mandatum Regis quam propriam voluntatem et conscientiam expleturus. Monachi vero, visa multitudine armatorum, conterriti, se vestibus ecclesiasticis induerunt et, sic induti, occurerunt ad monasterii portas, opponentes armatis imagines crucifixi et reverendas sanctorum reliquias ac ipsum Christi corpus sanctissimum obtendentes; ac ex parte Dei et nostra prohibentes eisdem ne monasterium apostolice protectioni suppositum presumerent violare. Qui licet primo facinus abhorruerint, postea tamen per alium competiorem aditum, cecata reverentia, irruentes, sacras ecclesie valvas ausu nefario confregerunt et insano tumultu singula perscrutantes, prefato Vuillelmo assignaverunt granarium, cellarium, dormitorium et officinas monasterii universas, fratres loci ejusdem vix in oratorio claustri, quo stupefacti confugerant, relinquentes, ubi necessariis nova eis inhumanitate substractis et prohibito ne quisquam ipsis audeat aliquid ministrare, in tante sunt necessitatis articulo constituti, ut ad vite sustentamentum non habeant, nisi quod quidam viri boni eisdem misericordia cordia moti furtim porrigunt per fenestras; unde nobis fuit ex parte ipsorum humiliter supplicatum, ut tam gravi calamitati et calamitoso gravamini secundum apostolice sedis clementiam succurrere dignaremur. Nos igitur iis et aliis que a partibus fuere proposita plenius intellectis, quia manifeste cognovimus predictos judices perperam processisse, cum ut exceptiones alias faciamus, causam nullatenus commisissemus eisdem, si nobis revelatum fuisset, quod ea que per ipsos exequenda mandavimus, authoritate propria publice denuntiaverant per dioceses suas, et districte mandaverant observari. Unde occasione rescripti, per talem subreptionem obtenti, nequaquam procedere debuissent, quia etiam fines nostri excedentes mandati, brachii secularis auxilium invocarunt, dum eorum ad nos, appellatione pendente, partes super ipsorum processu in nostro auditorio litigabant. Cum etiam graviter posset impediri ecclesiastica utilitas et libertas, si quolibet judice imperito forsan, aut etiam malitioso temere jaculante sententiam, Rex seu quicunque alius princeps ad ecclesiastica bona manum extenderet, quasi eorumdem executioni sententiam mandaturus ac etiam et hoc grave inter sacerdotium atque regium scandalum generari. Quidquid ab eisdem judicibus taliter factum est, vel ab aliis per studium eorumdem, de fratrum nostrorum consilio irritum decrevimus et inane, verum quia, per expressam confessionem monachorum de Charitate nobis constitit evidenter Cluniacensem abbatem possessionem instituendi ac destituendi pro sue libito voluntatis in monasterio de Charitate priores, et corrigendi ac ordinandi que corrigenda vel ordinanda vidisset per viginti annos, licet ipsi monachi de Charitate eamdem usurpatam asserant, habuisse, nos exigente justitia sibi ejusdem possessionis commodum conservantes, tam destitutionem dicti Gaufridi a regimine prioratus, quam substitutionem prefati Vuillelmi et sigillorum damnationem jamdictam, excommunicationis quoque sententiam, quam in eumdem Gaufridum et ejus complices idem abbas, propter rebellionem hujusmodi, promulgavit, authoritate apostolica duximus confirmandas; ideoque monemus quatenus destitutionis et institutionis ac damnationis sigillorum sententias, facientes per censuram ecclesiasticam, sublato appellationis obstaculo, firmiter observari ac thesaurum, privilegia, libros, chartas, et universa ecclesiastica ornamenta, a quibuscunque alienata fuerant vel substracta, monasterio restitui memorato; dicto abbati ex parte nostra firmiter injungatis ut possessionibus et aliis quibus monachi memorati predictos comitem et marescallum, seu quoscunque alios spoliati fuerint eorum priori ac ipsis plenarie restitutis, eisdem beneficium absolutionis impendat, et paterna ipsos benignitate pertractet, ac possessiones alienatas in enormem ejusdem monasterii lesionem ad jus et proprietatem ipsius secundum formam in nostris literis comprehensam, juxta quod in nostra presentia ejus monachi anno preterito promiserunt studeat revocare. Ceterum si dicti prior et monachi de Charitate omnes, vel major aut sanior pars eorum, super libertate monasterii sui de jura voluerint experiri, nos eos benigne cum requisiti fuerimus, audiemus, sicut videbimus expedire. Taliter autem satagat ipse abbas pacificare ac reformare statum monasterii memorati, conservando rationes et immunitates ipsius, ne nos propter ejus negligentiam aut insolentiam compellamus de ipso monasterio aliud ordinare. Quod si non omnes etc... Duo vestrum, etc. Vos denique filii abbates, etc. Datum Laterani XIV kalendas januarii, pontificatus nostri anno quinto decimo.