Hugo, Dei gracia abbas et conventus Vizeliaci, Ascelinus, dominus de Merriaco et Gaucherius, frater ejus, omnibus ad quos littere iste pervenerint in Domino salutem. Noveritis quod super communitate quam apud Bassiacum ad invicem habemus inter predecessores nostros cyrographum emanaverat, cujus seriem verbo ad verbum presenti pagine duximus inferendam. In nomine summe et individue Trinitatis, notum sit omnibus presentibus et futuris quod ego Hugo, filius Wiberti de Castro-Censorio, dono Deo et Beate-Marie-Magdalene ad locum Vizeliacensem, pro animabus parentum meorum, necnon et pro salute anime mee medietatem omnium que apud villam Bassiacum possideo in silvis scilicet et nemoribus, in aquis et pratis, terris cultis et incultis, arboribus fructiferis et infructiferis, et in omnibus redditibus ad eandem villam pertinentibus, in servis quoque et ancillis ad casamentum ejusdem ville pertinentibus, per omnia do medietatem, sive in eodem loco manserint seu ubicunque manere reperti fuerint nam de servis et ancillis meis ad idem casamentum non pertinentibus, si quos forte eodem manendi causa adduxero quod meum fuerat in eis singulariter habebo quemadmodum et Vizeliacenses monachi, si aliquos ex servis vel ancillis suis in eadem villa habitare voluerint, sicut antea proprie et singulariter eos possidebunt. Ceteras vero consuetudines tam meorum servorum quam servorum a monachis eodem adducendorum, per medium dividemus. Dono etiam Beate-Marie-Magdalene, absque parte mei, vel heredum meorum, ecclesiam ipsius ville, et cimiterium cum sepulturis et offerendis et baptisteriis; et ut presbiter arbitrio monachorum ingrediatur et egrediatur, excepto quod in justitia ecclesie et cimiterii et in censu archarum ville per medium particeps ero. De censu domorum cimiterii a me vel ab heredibus meis nichil unquam accipietur; immo, si in ipso cimiterio ego, vel ipsi heredes, domum fecerimus, ut ceteri censum domus monachis persolvemus. Molendinum, vero, et furnum hoc pacto monachi facient ut antequam emolumenti quicquam inde sumam expensas suas exinde percipiant, ex parte que me contigerit. Quibus acceptis, furnum coquentem et molendinum bene molentem in medium restituent monachi, medietatem eorum per omnia habituri; hoc ipsum et de reedificatione, si deciderint, statutum est. Si vero in carruca monachorum associari peciero, non repudiabor, sed talem partem in metendo suscipiam qualem in laborando mittam. Hujus donationis laudator extitit Savaricus Cabilonensis comes, a quo hec in feodo tenebam. Laudator, quoque, et concessor et testis Ascelinus, frater meus. Testes etiam: Hugo de Axeis, Hugo de Flaiaco, Hugo de Vallibus, Rainaldus de Cacheio, Vido de Miseriaco, Wido Richardi, Robertus Malaquinus, Fromundus de Rufiaco, Rainaldus Caprarius, Hugo de Drusiaco, Petrus famulus, Johannes de Olegne. Hujus autem donationis vel concessionis, que a predicto Hugone facta est temporibus domini Artaldi, abbatis Vizeliacensis, laudante et concedente Ascelino, fratre suo, longo post tempora diebus domini Alberici abbatis, inter eumdem abbatem et predictum Ascelinum, orta est controversia, que tandem tali fine terminata est. Concessum est, quippe, ab utraque parte, ut quicquid Stephanus, abbas de Reniaco et Rodulfus, sacrista Vizeliaci, et hii quos secum vocarent ex hac controversia terminarent, ab utriusque irrefragabiliter, servaretur, ut autem firmius locus eorum teneretur fide jussores ab utraque parte dati sunt. Ex parte domini Alberici, abbatis, fidejussores fuerunt: Hugo prepositus; Robertus de Montuvilun; Wido, foresterius; ex parte Ascelini: Gaufridus de Asinariis, Ernulfus de Malliaco, Stephanus de Bassiaco. Convenientes, igitur, apud Bassiacum predicti laudatores, Stephanus, abbas de Reniaco et Rodulfus, sacrista Vizeliaci, ad causam istam terminandam, Gaufredum de Asinariis et Ernulfum de Malliaco secum vocaverunt, et dixerunt quatenus infantes Andree de Bassiaco, Letericus, videlicet, et fratres ejus, et sorores, cum omni posteritate sua, per medium essent. De ceteris, vero, servis vel ancillis qui ad casamentum Bassiaci pertinebant, et eo die quo prescripta donatio facta est in eadem villa manebant, dixerunt ut ubicunque manerent, ambo eos per medium possiderent. Si qui, vero, eorum, ad illud casamentum pertinentium, ante donationem de Bassiaco, egressi fuerant, quos domnus abbas Albericus calumpniabatur: de his dixerunt ut Ascelinus eos haberet. Sic tamen ut domno abbati Alberico quin eum sumoneret justitiam mihi teneret. Dictum est etiam ut domnus abbas Albericus et successores ejus, domum suam et curtim, sicut clausura per circuitum demonstrat, liberam absque ullo retinaculo possideret, et Ascelinus suam similiter domum, curtim et clausuram juxta domum abbatis liberam et absque ullo retinaculo haberet. Dictum quoque est de molendino, quod apud Lixiacum edificabatur, ut ecclesia Vizeliaci, pro curte que in circuitu molendini erat, vel domus et pro ea parte domus vel molendini que in alodio Ascelini erat: Hunc censum quot ac quot annis persolveret. Cetera, vero, omnia que ad molendinum pertinerent, sive in emolumento, sive in justitia, sive in ceteris omnibus utriusque, communia essent. De ceteris, vero, omnibus que ad ecclesiam sive ad villam, seu ad casamentum Bassiaci pertinent, dixerunt ut quicquid Rainuldus Caprarius, per professionem suam et obedientiam ab abbate Alberico conjuratus inde diceret, et post ejus dictum unus homo juraret, si Ascelinus illud sacramentum recipere vellet, hoc uterque abbas Albericus, videlicet, et Ascelinus laudaret et concederet, exceptis his que supra excepimus. Rainaldus, vero, Caprarius, cum ceteris apud Bassiacum conveniens, et ab abbate Alberico per professionem suam et obedientiam adjuratus, ut de his omnibus que in controversia erant verum diceret, perlectis et expositis prescriptis litteris, in presentia Ascelini et filii ejus Hugonis, respondit se paratum una cum eo hominem pro se juraturum reddere, quod omnia vera essent, sicut in prescripta carta continebatur, et quia hoc donum viderat et audierat. Hec omnia ab abbate Vizeliaci et ab Ascelino et filio ejus Hugone audita sunt et concessa. Statuerunt etiam inter se dominus abbas Albericus et Ascelinus, audientibus probis et sapientibus viris qui aderant, ut communis in villa eis esset prepositus qui pro officio suo fidelitatem utrique faceret, quem videlicet pro proprio forisfacto uterque eorum, tam scilicet abbas quam etiam Ascelinus, ubicunque vellet in jus vocaret. Pro communi, vero, forisfacto non nisi apud Bassiacum eum vocaret, nisi utriusque voluntate et consensu hoc fieret. De piscatione etiam hoc diffinierunt ut sicut aqua communis ita et piscatio communis esset. Hoc videlicet tenore ut quotienscunque in villam similiter venirent abbas Vizeliaci et Ascelinus, vel posteri ejus, quicquid in aqua captum fuerit per medium dividatur. Si quis, vero, eorum solus advenerit, quicquid captum fuerit sine parte alterius contulerit. Si quis etiam precepto vel consensu eorum eis absentibus in aqua piscatus fuerit, piscatio per medium dividatur. Preterea, hoc diffinierunt ut neuter eorum aquam ad piscandum alicui sine communi assensu concedat. Hoc quoque diffinierunt ut in hominibus potestatis ejusdem neuter eorum aliquid caperet sine alterius consensu. Statuerunt etiam ut si aliqua controversia de rebus ad Bassiacum pertinentibus fuerit exorta, quatenus apud eandem villam conveniant, et si ibi querelas suas terminare nequiverint, uterque jus suum, ubicunque melius potuerit requirat. Dixerunt quoque predicti laudatores, quatenus pro pace ex utraque parte tenenda, hec omnia, sicut prescripta sunt, in presencia episcopi Autissiodorensis legantur et episcopali sigillo muniantur, ne, quod absit, amodo inter eos nova contentio oriatur. Hujus autem concordie isti sunt testes qui presentes affuerunt: ex parte domni Alberici, abbatis, Stephanus, abbas de Renniaco et Rodulfus, sacrista Vizeliaci, hujus concordie factores; Petrus, prior Vizeliaci, Rainaldus Caprarius Ulgerius, prepositus Autissiodorensis, Hervem capellanus Autissiodorensis, Gaufredus Capellus, Rodulfus de Tuci, Robertus capellanus de Bassiaco, Hugo prepositus Vizeliaci, Robertus de Montruulun, Rainaldus Notrannus, Rainaldus Constabulus, Ursus Mariscallus, Ernulfus de Ferrariis, Garnerius famulus, Willelmus Burdelinus, Benedictus coqus. Ex parte Ascelini hii testes fuerunt: Hugo, filius ejus qui hec omnia laudavit; Gaufredus de Asinariis, Ernulfus de Malliaco, Wiardus de Campo-Valonis, Hugo, frater ejus, Letericus de Bassiaco, Stephanus de Bassiaco, Wibaudus de Castro-Censorio, Drogo de Merri. Temporibus, vero, nostris, controversia mota fuit inter ecclesiam Vizeliacensem et me Gaucherium de Merri, super quodam torculari a me in censiva mea de Bassiaco, preter ejusdem ecclesie assensu constructo; que tandem in hunc modum pacificata. Quod torcular deductum est in commune, et nos fratres recognoscimus quod torcular in potestate Bassiaci habere non possumus sine monachis Vizeliaci, nec monachi sine nobis. Et nos, ego Hugo abbas et conventus Vizeliaci, idem recognoscimus. Ne igitur super his controversia in posterum oriatur, hec omnia sigillorum nostrorum munimine duximus confirmanda. Actum, anno Gratie Mº CCº IIIIº.