Qvoniam Apostolica mandata negligenter suscipere vel exequi, pene crimen iudico: idcirco de quibusdam iam altero vt compari anno, mihi a paternitate vestra scriptis,  iniunctis, quia necdum ea exequutus sum, me hac Epistola apud Patrem excusare suscepi. Nec miretur sapientia vestra, tamdiu me vobis inde scribere distulisse, quia pene simul,  rei cognitionem accepi,  stilum ad scribendum aptaui. Quam si prius agnoscere licuisset, quod nunc facere cœpit manus, exequi non distulisset. Scripsit ante annum reuerentia vestra domno Lemouicensi Episcopo,  mihi: vt in exemplari literarum Apostolicarum a quibusdam Briuatensibus clericis mihi oblato legi, quatinus Claromontensem Episcopum, cum socio iam dicto, die locoque congruo euocatum conuenirē:  vt militem quēdam, quem pene per biennium captum tenuerat, redderet, præciperē:  quæstionem quæ de castello Alsone inter quosdam nobiles versabatur, vestra fultus auctoritate terminarem. Addita sunt quędā alia de Episcopo, quę nobis audienda, non diffinienda cōmissa sunt. Literas illas clerici ab vrbe detulerunt, nec mihi, sed eidem Claromontensi Episcopo reddiderunt. Vt autem ipsi mihi testati sunt, hoc ea necessitate fecerunt, quia captiuum suum, qui frater vnius ex ipsis erat, aliter ab Episcopo recipere nequiuerūt. Qui statim vt eas habuit, nobis vsq. ad hanc diem inuisibiles fecit. Ea causa est, qua a me Apostolica præcepta impleta nō sunt. Non enim accepta implere neglexi, sed non accepta implere non potui. Idem,  de Lemouicensi Episcopo non quidem scio, sed scire me æstimo. Quem ergo hæc culpa respiciat, qua clarum est, dicere meum nō est. Dicam tamen sequentia, quæ idcirco tacenda non sunt: quia non vni, duobus, aut tribus, sed multis populis noxia sunt. Aruerniam olim tam spacio terrarum, quam multitudine populorū, teste Cæsare,  quibusdam aliis historicis, regnum iuxta regnorum antiquorum quantitatem fuisse, multis, etsi non omnibus, notum est. Huius tota pene cura, deficientibus regibus, comitibus, magis Christianum populum infestātibus quam defendentibus: ad iustum  lene regimen Ecclesiæ, iam a longo tempore conuersa est. Huic soli deficientibus, vt dixi, Principibus vel infestis, hucusq. innixa est, sub hac se tutam ac securam mansisse gauisa est. Episcopi enim, qui ante istum terræ illi iure Ecclesiastico principati sunt:  quod suum erat iuxta sibi datam gratiam impleuerūt,  quod Regum vel Principum fuerat in defendendo Ecclesiam, iuxta quod licuit suppleuerunt. At nunc per viginti fere annos populus ille Dei tantus, tam numerosus, iuxta scripturæ sanctæ verbum de Iudæis olim dictum, mansit sine Rege, sine Principe,  quod solum ei supererat, sine lege, quod peius est,  sacerdote. Quomodo enim sacerdos dici potest, qui exceptis sacramentis pontificalibus, de Pontificis officio, ex quo Episcopari cœpit, pene nihil impleuit? Vbi enim eius erga gregem commissum vigil custodia? Vbi pastoralis sollicitudo? Vbi pereuntium,  quotidie ad inferos sub eius conspectu descendentium miseratio? Impugnat assidue alter alterum, acuunt pene vniuersi in mutuam cædem gladios, conspirat frater in fratris interitum: castrorum Domini, inferioris nominis milites, burgenses, rustici populi, laicorum omne genus de illo clamant, quod Propheta Dei olim pessimo regi Israel locutus est. Vidi vniuersum Israel dispersum in montibus, quasi oues non habentes Pastorem. Si ab eo de malefactoribus iustitia Ecclesiastica exigitur: aut negatur, aut venditur. Sed hoc primo tempore. Iam enim non negatur, quia nec quæritur. Tanta mutari posse in hominem melius, subditis desperatio facta est: vt cum innumeris ærumnis vniuersi laborent, totaque Diocesis eius malis infinitis exuberet: non sit iam fere qui de tantorum hominum numero eius curiam adeat, suas apud eum querelas deponat, cōsilium quærat, iudicium vel iustitiam exigat: quorum omnium nihil penes ipsum inuenire se posse nō dubitat. Manet ociosus inter negocia infinita, vidensque non lupum tantum, sed lupos inumeros in sibi commissas oues irruentes, fugit, vt magnus Gregorius ait, non mutando locum, sed subtrahendo solatium. Fugit,  eo fugiente lupi rapiunt,  dispergunt oues. Sed fortassis laicos negligit,  vt remotiores ab ordine vel proposito suo, contemnit. Fortasse illis contentis Monachorum vel clericorum curam, quibus professione propinquior est, sibi assumpsit. Sed, o vtinam quantum ad ipsum, clerici vel Monachi laicis pares essent. Sed prorsus non sunt. Nam cum effectum auxilium vniuersis æqualiter neget, affectum tamen quantum ex his quæ in eo vidētur, aut ab eo audiuntur, longe maiorem laicis, quam clericis aut monachis exhibet. Redeunt illi ab eo contēti ad seipsos,  quia gladium spiritus, quod est verbum Dei, in ipso alligatum cernunt, conuertuntur ad gladios proprios:  quod ille sermone pacare posset, hi multo effuso sanguine pacare non possunt. Habent tamen aliquid consilij, quando, vt dixi, deserti a suo Episcopo seipsos vi armata ipsi tuentur. Sed quid clericis consilij? Quid monachis remedij? Carēt vere sub tali Episcopo, non tantum diuino, sed  humano auxilio. Diuino, quia spirituali gladio non defenduntur. Humano, quia secularis gladius, quo ipsi vti nō possunt, eos defendere nequit, nec quisquam Principum eum ad ipsos defensandos sibi assumit. Mutata est iam ex parte a lōgo tempore, sed nunc nostris diebus ex toto, Apostolica sentētia, quam de Rege vel Principe Paulus profert, Non enim sine causa gladium portat. Quid ergo faciet clericalis vel Monasticus ordo, maxime in terra illa, quantum ad hoc misera: vbi nec Ecclesiastica censura protegitur, nec seculari gladio defensatur? Taceo grauiora, taceo peremptoria, quæ a multis, vt mihi videtur, fide dignis ante multos annos audio,  frequenter a referentibus audire non cesso. Quorum quia testis esse nequeo, relator esse nolo. Audiet, vt credo, illa suo tempore vestra sublimitas, ab illis qui ea nobis referunt,  qui coram vobis testificari poterunt. De cętero, si placet, excellentiæ vestræ præsentium latorem commendamus: clericum nobilem,  in quantum scire possumus, honestum. Habet enim causam aduersus eumdem Episcopum. Quæ si iusta fuerit, licet non sit necessaria deprecatio nostra: rogamus tamen, vt ei subueniat clementia vestra.