Universis presentes litteras inspecturis, nos Guillelmus, miseratione divina Autiss. episcopus, et nos homines et femine de Giiaco, ac nos homines et femine dicti domini episcopi de villis et locis de prepositura de Giiaco existentes et preposito de Giiaco respondentes, videlicet Johannes, filius Maioris, Lambertus, frater ejus... (Suivent les noms de 164 autres habitans), Notum facimus nos homines predicti quod nos considerantes, ex una parte, quod licet rectam et integram decimam fructuum et proventuum terrarum et prediorum nostrorum infra fines decimacionis de Giiaco existentium, quam decimam ad dominum episcopum Autissiod., nomine ecclesie sue Autissiod. recognoscimus pertinere eidem domino episcopo persolvere teneamur; nos, tamen, in nostrarum animarum periculum ita modicam partem fructuum predictorum eidem domino episcopo hactenus persolvimus et persolvere consuevimus quod illam tricesimam partem aut quadragesimam, et quanquam quinquagesimam non attingit; attendentes etiam ex alia parte quod predia nostra predicta adeo parum sunt fertilia quod si nos illam rectam et integram decimam ad ejus solutionem de jure tenemur eidem domino episcopo persolveremus quod fructus ex dictis prediis collecti et percepti, qui per industriam alicujus possint colligi et percipi ex eisdem non possint equiparari mifactis causa parandorum, percipiendorum et colligendorum fructuum et terre seminibus commandatis; quinimo expense predicte, cum semine in multo excederent fructus sic collectos et perceptos, supplicavimus eidem domino episcopo, qui noster est dominus temporalis et qui nostrarum curam habere dignoscitur animarum, ne ipse fructuum et proventuum predictorum vicesima parte contentus nos vellet quittare et absolvere a solutione recte et integre decime supradicte. Quia, igitur, dictus dominus episcopus, ob causas predictas, et forte alias a prestacione seu solutione recte et integre decime fructuum et proventuum terrarum et prediorum nostrorum infra fines decimacionis de Giiaco existentium nos absolvit, dumtamen vicesimam, prout dictum est, eidem solveremus. Nos, homines et femine de Giiaco, de villis et locis predictis, homines ipsius domini episcopi, actendentes quod si dictam vicesimam minus sufficienter aut minus integraliter eidem solveremus, aut si in modo solvendi fraudem aliquam faceremus, quod hoc in nostrarum animarum periculum redundaret, volentes nostris animabus consulere in hac causa, publice recognoscimus pro nobis heredibus, successoribus et posteris nostris, nos ac heredes, successores et posteros nostros, et quoscumque a nobis causam habentes, ex nunc in antea teneri domino Autiss. episcopo suisque successoribus, nomine ecclesie, Autiss., et ex causis predictis, ad integram vicesimam fructuum et proventuum nostrorum omnium inferius nominatorum. Et promittimus, ex nunc in antea, et solvere tenemur, singulis annis, dicto domino episcopo vel ejus mandato, suisque successoribus, nomine ecclesie Autiss., imperpetuum et integraliter vicesimam partem bladi, vini, leguminum, ceparum, alliorum, canabilium et omnium aliorum fructuum nostrorum. Illis, tamen, ceppis et aliis exceptis quod ad usus nostros cothidianos faciemus, exceptis etiam inferius nominatis sub modo et formis infrascriptis, videlicet, quod omnium fructuum nostrorum, excepta vicesima vini in terra ubi crescent integre vicesimam partem dictorum fructuum collectoribus a domino episcopo, vel ejus mandato, deputandis, sine fraude solvere tenebimur, prius tamen denunciacione facta ipsis collectoribus, et ipsis ad hoc sufficienter vocatis ut veniant ad videndum numerum rerum seu fructuum de quibus vicesimam partem solvere nos tenemur et ad recipiendam predictam vicesimam de eisdem. Ita, tamen, quod si dicti collectores non veniant sic vocati ad videndum res predictas, seu ad recipiendam vicesimam de eisdem, quod ex tunc, sine meffacere et sine aliqua emenda, quilibet nostrum, in terra ubi crescent fructus predicti, posset rectam vicesimam dimittere sub testimoniis messorum vel gerbas ligancium seu aliorum fidedignorum ibidem existencium. Ita, tamen, quod, etc. Nos, autem, predictus episcopus, attendentes quod homines nostri predicti de Giiaco, de villis et locis predictis solvendo loco et vice recte decime vicesimam partem fructuum et proventuum suorum prediorum supra nominatorum eo modo et forma qui superius sunt expressi, adeo seu in tantum sunt gravati in quandum alii nostri homines plurium villarum nostrarum et locorum gravantur, qui nobis rectam et integram persolvunt decimam suorum fructuum et proventium prediorum, consideratis condicionibus sterilitatibus seu parvis fertilitatibus terrarum, vinearum et aliorum prediorum de Giiaco et conditionibus majoribus que sterilitatibus terrarum, vinearum et ceterorum prediorum aliarum villarum seu locorum in quibus decimationem nos habemus; attendentes insuper quod quanto predicti homines nostri pluribus et majoribus gaudebunt libertatibus, quantoque paucioribus et minoribus redibentiis seu oneribus subjacebunt, quod tanto plures, meliores et diciores confluent ad nostram villam de Giiaco predictam, et tanto plus inhabitabitur ab eisdem per quos meliorabitur et meliorari debebit condicio ville nostre de Giiaco predicte, sicque per consequens multum ex hoc ecclesie nostre Autissiod. major utilitas poterit pervenire cum multum ecclesiarum utilitas procuretur si habeat plures locupletos subjectos; utilitatibus ecclesie nostre Autissiod. pensatis, ex causis predictis ad quas providendas inter nostras episcopalium sollicitudines debet esse nostra cura precipua, et ad quietem nostris subditis preparandam; affectentes eciam ab ipsis hominibus nobis subjectis plus diligi quam timeri, eisdem hominibus nostris de Giiaco, de villis et locis predictis, eorumque heredibus, successoribus et posteris, dilectorum filiorum nostrorum decani et capituli nostre ecclesie Autissiod. ad hoc accedente assensu, libertates concedimus, consuetudines, redibencias seu onera renunciamus infrascriptas: In primis, quia omnes homines jure naturali inspecto gaudere debent privilegio libertatis, ac inter ceteros fidei christiane ministros Ecclesia, utpote mater omnium fidelium, privilegium libertatis non solum tenetur concedere sed eciam ab aliis Christi fidelibus concessum protegere et tueri, juxta sacrorum canonum instituta, ac legum secularium legitimas sanctiones, ipsis hominibus nostris de Giiaco, et omnibus aliis nostris hominibus de prepositura de Giiaco existentibus et preposito nostro de Giiaco subjectis, videlicet: de Valan-parvo, Valan-magno, Vallibus, Campis, Trebenay, Jussiaco, Mijeto, Crusiaco, Mofiaco, Charenteneto, et Corcione extra castrum, Ermeriaco, La Chasseigne, Molomus, Champou, Milliaco, Extraleer, Arci, Vaci, Tangiaco, Monputois, Petraficta, Oanna, Fontenelles, Bonon, Merrissico, Pestaul. Prunerello, Cheriaco, Avignello, burgo de Druya et de Sementerone, eorum heredibus, successoribus et posteris, quandam consuetudinem que vulgariter manus-mortua appellatur, quam in predictis nostris hominibus de Giiaco, de villis et locis predictis habebamus, remittimus et quictavimus, sub modo et forma inferius annotatis, videlicet, quod omnia bona mobilia et immobilia predictorum hominum nostrorum in predicta villa de Giiaco, villis et locis predictis decedencium, que ad nos, ante quictacionem istam, racione manus-mortue devenire solebant, ex nunc in antea per legitimam excasuram ad propinquiorem seu propinquiores de genere taliter decedentes, sine difficultate ac perturbacione aliqua nobis vel successoribus nostris eis facienda seu inferenda, et absque ullo interventu pecunie libere deveniant et quiete; dictique homines et femine, heredes, successores et posteri de villis et locis predictis, quandocunque voluerint libere recedant et libere revertantur. Ita, tamen, quod si aliqui de ipsis nati vel manentes apud Giiacum, aut apud villas et loca predicta commorantes, de predictis villis et locis recesserint et se transtulerint ad aliam villam ubi habemus manum-mortuam, ibidemque mansionarii decesserint sine herede de proprio corpore existente in patria potestate, ipsi erunt de manu nostra mortua, quantum ad bona que habebunt in omni loco in quo habemus manum-mortuam, sicut alii homines nostri manentes et decedentes ibidem; sed alia bona sua que possidebunt tempore mortis sue apud Giiacum, loca et villas predicta transibunt per legitimam excasuram ad propinquiorem seu propinquiores de parentela sua, ubicumque fuerint manentes. Si, vero, eis sic recedentibus, vel heredibus eorumdem apud Giiacum in justicia et dominio nostro, vel alia loca predicta, redire placuerit, et ibidem manentes decesserint, predictam franchisiam et libertatem obtinebunt et habebunt integre quam cum ad alia bona que habebunt apud Giiacum, vel apud villas et loca predicta; sed illa bona que haberent, tempore mortis sue in loco ubi habemus manum-mortuam sine herede in patria potestate existente decederent, ut dictum est, nobis quite et libere remauerent. Si, autem, excasuram aliquam, seu eschaetam evenire contigerit que ab aliquo qui se heredem legitimum probare potuerit non fuerit requisita, eam reservabimus per annum et diem in manu nostra. Et si infra annum et diem quis apparuerit sub cujuscunque dominio existat, et se heredem legitimum illius a quo evenerit dicta excasura vel eschaeta probaverit, dictam excasuram seu eschaetam sine difficultate qualibet, et absque ullo interventu pecunie, libere et integraliter ei deliberare tenebimur; si, vero, nullus apparuerit heres legitimus decedentis completis anno et die predictis, dicta excasura vel eschaeta nobis quiete et libere remanebit, nisi sit minor annis, vel absens, ex justa causa sine culpa sua, quam causam absens probare tenebitur, si admitti voluerint ad excasuram predictam. Item, talliam quam predictis hominibus nostris de Giiaco, vel de villis et locis predictis possumus facere, seu imponere ad voluntatem nostram, alto et basso, temporamus in hunc modum: homines omnes nostri predicti, loco dicte tallie, singulis annis nobis reddent et solvere tenebuntur centum libras tur. tantummodo ad quemque statum villam nostram de Giiaco contigerit devenire, sive jus nostrum in dicta villa per aliquem contractum a nobis vel successoribus nostris celebratum aut celebrandum, augmentatum seu eciam diminuatum. Quas centum libras nobis solvent predicti homines nostri in hunc modum: singulis enim annis eligentur tres viri probi et ydonei de villa de Giiaco, ex parte hominum predictorum, et tres alii de eadem villa, ex parte nostra, vel mandati nostri, qui jurati in presencia nostra, vel mandati nostri, de dicta summa centum libr., consideratis viribus et facultatibus hominum de Giiaco, de villis et locis predictis, cuilibet juxta facultates suas, in presencia nostra vel mandati nostri porcionem congruam assignabunt, et per se vel per alios fide dignos levabunt seu levari facient cum dictorum hominum sumptibus et expensis, portionem seu partem cuilibet assignatam, presente mandato nostro et gagiante auctoritate nostra, si necesse fuerit, quousque de dicta summa centum libr. nobis ad plenum fuerit satisfactum. Ita, tamen, quod si dictos homines de Giiaco discordare contingat in eligendos tres viros ydoneos, ut dictum est: illi tres qui erunt electi ex parte nostra soli cuilibet assignare poterunt congruam porcionem et levare seu levari facere, prout superius est expressum; fiet autem per eos qui electi fuerunt ut dictum est, predicta taillia centum libr., singulis annis infra octabas Sancti-Remigii; et solventur nobis de predicta summa sexaginta libre infra festum Purificacionis Beate-Marie, et quadraginta libre residue infra Resurrectionem Domini immediate sequentem. Item, omnes terras quas predicti homines nostri de Giiaco et alii tenent, et ante quitacionem istam tenebant a nobis ad censivam in territorio seu finagio decimacionis de Giiaco, eis et heredibus successoribus eorum et posteris quibuscunque, ad rectum censum portentes laudes et ventas, ponimus et concedimus. Ita quod de quolibet arpento dicte terre sex denarios censuales tantum, prout de aliis terris que non sunt seu erant ad terciam et in termino quo census aliarum terrarum consueverunt persolvi, necnon et vicesimam fructuum dictarum terrarum, secundum quod superius est expressum, nobis et successoribus nostris imperpetuum solvere teneantur; et quod omnibus consuetudinibus et redibenciis subjaceant quibus alie terre subjacebant et subjacent consuales. Item, quod dicti homines de Giiaco, villis et locis predictis, de quibuslibet arpentis vinearum que habebant in finagio seu territorio decimacionis de Giiaco nobis solvebant duodecim denarios, quorum sex nomine recti census et alios sex nomine decime persolvebant, dictos sex denarios, quos nobis nomine decime persolvebant, eis et heredibus et successoribus eorumdem remittimus et quictamus, necnon vicesima predicta nobis solvenda modo et forma predictis volentes esse contenti, eos, heredes, successores et posteros eorum a prestacione recte et integre decime absolvimus et quictamus. Item, omnes corveyas et coustumas gallinarum, quas ante quictacionem istam nobis debebant, eisdem remittimus, nobis avenarum coustumas specialiter et expresse retinentes. Item, emendas forefactorum de sexaginta solidis ad quinque, et emendas de quinque solidis ad duo-decim den. reduximus, exceptis emendis de quinque solidis in quas inciderint dicti homines pro vicesima non soluta, aut pro fraude commissa in eadem, prout superius est expressum; hoc et nobis salvo quia si nobis, baillivo nostro, prepositis, servientibus nostris aut alicui de franchisia nostra fuerit aliqua violencia seu injuria dicta, illata vel facta a dictis hominibus nostris de Giiaco, vel ab hominibus de villis et locis predictis, illas in nullo volumus resecare, sed eas levare poterimus, sicut ante quictacionem istam consuevimus exigere et levare. Item quod dicti homines qui citabantur coram baillivo nostro, preposito seu prepositis nostris de Giiaco, vel mandato nostro pro sola citacione, antea, solvebant emendam sive confiterent, sive negarent quod patebantur ab ipsis eisdem hominibus et eorum successoribus condemnati ad ullam emandam teneantur, si citati confessi fuerint quod petitum ab eisdem et satisfecerint in termino sibi a judice prefigendo. Si, vero, citati coram baillivo, preposito aut mandato nostro negaverint quod ab eis petitur, aut de confessato coram ipsis non satisfecerint, in termino eisdem per judicem assignato, et querimonia de illo confessato coram judice, iterum predicti homines ad emendam solitam tenebuntur, videlicet, confessatus ad duodecim denarios, aut negociis convictus, aut defficiens, ad tres solidos. Item, pro contractu vel debito alicujus confessato vel probato, nullus dictorum hominum apud Giiacum, vel alibi, a nobis vel mandato nostro detineatur, nisi tunc demum concernimus assignatus ad solvendum debitum confessatus vel probatus elapsus fuerit, si tunc liber poterit detineri, nisi de bonis debitoris possit satisfieri creditori; in quibus bonis saisiendis, vel eciam detrahendis aut detinendis nullum impedimentum aut calumpniam ponet debitor, quominus possit satisfieri creditori. Et si ponetur ex hoc incideret in emendam et posset nichil detineri. Si, vero, pro furto, raptu seu homicidio, aut alio delicto quod mortem vel membri mutilacionem requerit, aliquis convictus vel confessus, vel in presenti captus aut multum suspectus, seu publice diffamatus, seu accusatus fuerit, poterit incarcerari et in custodia detineri quousque per jus condempnatus fuerit, seu etiam liberatus; hoc tamen adhibito moderamine quod si accusator levis opinionis et accusatus bone fame fuerit, poterit judex taliter accusatum recredere sub ydonea caucione, inspecta personarum et negocii qualitate; et eciam si quis dictorum hominum baillivo, preposito, vel alio pro baillivo seu preposito sedente pro tribunali, coram ipso, vel coram mandato nostro in curia nostra dicto judici, vel alio injuriam fecerit seu dixerit, poterit libere detineri donec emendaverit competenter, et in causa emendam levare volumus, prout consuevimus exigere et levare. Item, volumus quod quicumque, de cetero, erit prepositus de Giiaco jurare teneatur si super hoc fuerit requisitus, quod omnia nomina illorum qui venerint in burgesiam ville nostre de Giiaco significabit illis qui ad imponendum tailliam fuerint deputati, et quod ab aliquo veniente ad dictam burgesiam, ultra duodecim denarios non exiget, nec capiet, nisi ex pura gracia dictus burgensis dicto preposito voluerit plus donare. Volumus, autem, et concedimus predictis hominibus, heredibus, successoribus et posteris quod si ipsi, vel res eorum nostra seu successorum nostrorum occasione capti fuerint vel detenti, nos et successores nostri cum sumptibus nostris, ipsos et res ipsorum cum dampnis, pro posse nostro, reddi faciemus et liberari. Et si alia de causa capti fuerint, ipsos et res ipsorum, pro posse nostro, faciemus, prout consuevimus, liberari. Item, volumus et eisdem hominibus nobis de hoc supplicantibus concedimus, quod si aliquis vel aliqua emancipatus vel emancipata fieret, et locum suum per se tenens commodum suum et incommodum faciens, qui vel que successioni parentum vel alterius eorumdem parentum non renunciaverit expresse, viventibus parentibus vel altero ipsorum, decedat cum herede de suo corpore parato: ille heres vel heredes si plures sive succedat vel succedant parentibus, vel alteri eorum qui primo decedet una cum aliis liberis dictorum parentum, loco patris sui defficienti, vel matris sue deffuncte, dumtamen ea que pater suus, vel mater sua, habuerunt a parentibus velint an communi (sic) cum parentum liberis reportare. In personis autem et rebus omnibus mobilibus et immobilibus dictorum hominum de Giiaco, de villis et locis predictis, necnon in personis liberorum, successorum et omnium posterorum hominum eorumdem omnimodam justiciam magnam et parvam, altam et bassam, census, roagium, coustumas avenarum, servicia consueta, necnon prestaciones et omnia alia jura corporalia et incorporalia, personalia, que et quas nos et predecessores nostri hactenus habuimus et habere consuevimus, prout habuimus et habere consuevimus in omnibus bonis et rebus ipsorum qui non sunt per presentem cartam remissa quictati, diminuati vel immutati integre, perpetualiter et expresse, nobis salva in omnibus et per omnia retinemus. Pro omnibus, autem, et singulis supradictis firmiter conservandis et tenendis, et specialiter pro vera vicesima et taillia annis singulis, prout superius dictum est, persolvendis, nos, homines et femine de Giiaco et de villis et locis predictis, obligamus dicto domino Autissiod. episcopo et ejus successoribus, omnes terras, vineas et predia de quarum quorumve fructibus vicesimam solvere promisimus, prout superius expressum. Et predictas possessiones, terras, vineas et predia ad dictam vicesimam persolvendam omnia premissa, eciam omnia et singula pro nobis et heredibus nostris quibuscunque per juramenta ad sancta Dei evangelia corporaliter prestita, integre et inviolabiliter implere, tenere et observare promittimus. Et quia sigillum proprium non habemus, rogavimus venerabilem virum officialem Senon. in persona Johannis de Milliaco, tabellionis curie Senon., ad hoc specialiter missi a dicto officiali, ut sigillum curie Senon. presentibus apponat una cum sigillis predicti domini Autissiod. episcopi et vener. virorum decani et capituli Autissiod., in testimonium premissorum, etc. Nos, vero, Guillelmus, episcopus Autissiod. predictus, bona fide promittimus omnes et singulas libertates predictas tenere, servare et contra non venire, ad quas tenendas et servandas nos et successores nostros obligamus. Et ut premissa robur obtineant, nos Guillelmus, episcopus, et nos decanus et capitulum Autissiod. sigilla nostra, una cum sigillo dicti officialis Senon., presentibus apposuimus in testimonium veritatis. Actum, quantum ad nos, anno Domini Mº CCº octogesimo-tercio, mense februario. Actum, quantum ad homines, presentibus Johanne de Orsio, clerico, auctoritate sacro-sancte romane Ecclesie publico notario, vener. viro Drocone de Sancto-Mederico, cantore Varziacensi, Gueniguo (?) presbytero, curato de Giiaco-episcopi, Johanne, capellano ejusdem curati, Girardo, clerico dicti curati, Jacobo de Vallibus et Guillelmo de Passu, laïcis, anno et mense predictis, die dominica qua cantatur Invocavit, videlicet die Brandonum.