Epistola Petri Pictauiensis ad domnum Petrum Abbatem Cluniacensem. DOMNO venerabili  Patri dulcissimo, Petro sāctæ Clun. Ecclesiæ Abbati, Petrus Pictauiensis peccator  infirmus Monachus filialis in Christo dilectionis affectum. Sicut præcipere dignatus estis, Pater amantissime, versiculos illos quos olim iuuenis, eo tēpore quo me de luto fęcis,  de lacu miseriæ eduxistis, in omnipotentis Creatoris, a quo omne bonū habetis,  vestra laude cōposui, nunc tandem emendatos edidi,  in capite Epistolarū vestrarū ordinate descripsi. Illos autem vestros, quibus æmulorū nostrorū brutam Barbariē potentissime confutastis, ibidē apposui. Qui licet aureo suo fulgore argēti nostri pauperculū candorē reuerberent: multū tamē animo meo placēt, quia contra hostes nostros quasi euaginatū gladiū tenent. Si quis autē aduersum me indignatur, quod nomine meo aliquid intitulare,  libris vestris apponere ausus fuerim, sciat hoc non mea præsumptione, sed vestra (cui nefas duco contradicere) iussione factū esse. Ego vero cum in omnib., tū etiam in hoc vobis obtēperare non dubito: nō arrogantiæ studio (quā semper a me longe faciat Dominus) sed obediētiæ deuotione, præsertim cum sciam multos probatę religionis  humilitatis viros, hoc idem de quibuslibet scriptis suis olim studiose fecisse. Quos certe magis in hoc quātulocunq. opusculo nostro imitari affecto, quā quosdā nostri tēporis scriptores: qui nescio qua vel cautela, vel imperitia vbiq. nomina sua supprimunt, incurrētes apocryphorū scriptorū vecordiā: qui siue de falsitate, siue de hæresi, quib. (vt fertur) sua omnia fermentabant, redargui fugientes, nusquā propria vocabula prætulerunt. Non ergo me hinc aliquis ante tēpus iudicare festinet, sed Deo  cōscientiæ meę me dimittat,  ipse, si voluerit, Ouidium sine titulo scribat. Vos autem, Pater charissime, filioli vestri (quē Christo Domino in secundo baptismate genuistis) indesinenter memorē Deus omnipotēs hic  in ęternū custodiat. Valete sēper in Domino. Incipit Panegyricus. Plaudite felices, hilarescite Cluniacenses. Redditus est vobis moribus alter Hugo. Nobilis ille fuit, magnisque parentibus ortus: Hunc quoque præclarum reddit origo patrū. Ille super cunctos, quos excolit ac veneratur Gallia Lugduni, nobilitate nitet. Hunc Latiæ gentis regum de stirpe potentes, Aruerni populi progenuere duces. Vatibus antiquis ęquatur acumine mentis: Par illi nostro tempore nullus erit. In prosa Cicero nouus est, in carmine Maro: Sicut Aristoteles disputat aut Socrates. Æquiparat primos, superat cum laude secundos, Qui nos eloquiis edocuere sacris. Vix Augustinus subtilius abdita cernit: Vix hunc Hieronymus vlla docere potest. Nil huic Gregorius clare blandeque loquendo: Nil huic Ambrosius rhetoricando tulit. De tanto sensu breuiter quid sentio dicam, Ne tibi sim lector rusticus, aut nimius. Musicus, Astrilogus, Arimeticus,  Geometra, Grammaticus, Rhetor,  Dialecticus est. Sed iam pertimeo succumbere materiei, Mores egregios dum recitare volo. Obsecro quid primū referam? succurrite Musæ, Dicite de tanto carmina digna viro. Ingenio facili grauitas accedere morum Raro solet, nec sunt hæc duo sæpe simul. Inde magis stupeo, quod  in iuuenilibus annis Splendida lux iuuenum Petrus vtrumq. tenet. Cui merito laudem recitat studiosa iuuentus, Laus etenim proprie nostra fit eius honor. A patre perpetuo datus est lux vnica mundo, Qua duce terrigenæ cælica regna petant. Simplicitas in eo simul,  prudentia regnant, Iugis sobrietas, atque pudicitia. Maxima virtutum comes illi semper adhæret, Intus  exterius semper eam retinet. Lingua referre nequit, quam sit discretus vbiq., Quamque sit ad cuncta congruus officia. Non opus est multis implere volumina verbis: Qui breuis  bonus est, ille Poeta placet. Cum bene Petre tuos aliquis laudauerit actus, Alter Virgilius, alter Homerus erit. Mitis, pacifice, clemens, affabilis, apte, Quam bonus existas dicere nemo valet. Præbeat ergo locum nobis annosa senectus, Nec regimen sacrum sola tenere velit. Robusti iuuenes animi virtute venite. Vos populi sancti publica cura decet. Hic est ad summos qui vos inuitat honores, Quos sibi primæuo sobria vita dedit. Hunc Cluniace tibi tellus Aruernica misit, Qua nihil vberius Gallia nostra tenet. Felix quæ tantum meruit producere fructum: Pluribus Ecclesiis edidit ipsa patres. Semper clarorum genitrix solet esse virorum: Inde tibi datus est Odilo magnificus. Prodiit hinc etiam Iuliani dulcis alumnus: Qui bene Turonicæ præfuit Ecclesiæ. Arua tuis scriptis vernant Aruerna Sydoni, Et veteris linguæ tu reparator eras. Quando iterum pro reformanda Monasteriorum pace aduenit. Dic mihi Musa, quid est, quod sic Aquitania plaudit, Nec sua gaudia iam dissimulare potest? Cur etiam tu, quæ nuper mœrere solebas, Nunc hilari facie, carmina læta canis? Tempore transacto solummodo flere iuuabat, Et lacrymis lacrymas addere continuas. Has etenim solas nobis pius ille reliquit, Qui sub patre Deo spes mea tota fuit. Hunc fortasse tibi venturum fama susurrat? Felix lætitiæ causa sit ista tuæ. Ast ego fallaci non possum credere monstro, Quod vix aut nunquam dicere vera solet. Quod tamen audiui? iam fertur proximus esse: Portat eum pietas, ponite vincla rei. Pictauis exulta, quia iam tua mœnia lucent, Tuque suburbani nobilis aula loci. Quamuis schismaticos habeas  seditiosos: Si pacem quæris, pax tua Petrus adest. Angeriacenses frustra producitis enses: Omnis conatus vester inanis erit. Nescitis miseri cui bellica tela paratis; Hic est quem bello vincere nemo potest. Vultis scire quibus dux noster vincitur armis? Reddite vos illi, mox superatus erit. Credite quæso mihi, mihi credite quæso sodales, Vestraque dura pio subdite colla patri. Pacificus venit, nolite repellere pacem: Vult iterum vestros conciliare reos. Sic memores estis dulcedinis, ac pietatis, Quam profugis etiam fratribus exhibuit? Sic memores estis doctrinæ spiritualis, Quam vobis toties lingua diserta dedit? Tunc geminata sacri fulgebant gaudia festi, Cum tantus nobis Angelus hospes erat. Non fuit inter nos sub eodem tempore quisquā, In quo non eius gratia larga foret. Certabat pietas feruens in pectore sancto, Aut bona dando bonis, aut miserendo reis. Quas tibi summe Deus laudes, quæ vota rependam, Tristitiam placuit cui releuare meam? Iam fugiant lachrymæ, suspiria longa quiescant, Petrus adest, rediit maxima nostra salus. Mittis eum populis iterum bone rex Aquitanis, Dum cupis Ecclesiam pacificare tuam. Auxiliare tuo rex inuictissime seruo, Vt duplicata tibi lucra reportet ouans. Hic tibi de multis placuit, qui signifer esset, Militibusque tuis ciuica iura daret. Qui nos instrueret, qui nos in agone doceret, Artibus Æthiopes vincere posse sacris. Hunc igitur nobis longæuo tempore serua, Qui multos populos ad tua regna trahat. Lucifer in terris cœlesti luce coruscans, Porrige quæso pias ad mea verba manus. Suscipe dicta tui solita pietate Poetæ, Et minimi Petri carmina parua lege. Ille tuus minimus ego sum, Petre maxime, Petr9, Qui pro laude tibi paruula scripta dedi. Tempus erat primum, cum gens Aquitana triūphum Fecit in aduentu, Dux generose, tuo. Vix mihi notus eras, nisi quamtum partibus istis Fama tui radios luminis intulerat. Nec poterat certe tam clara lucerna latere, Fixit in excelso quam Deus ipse loco. Totus vbique tuo fulgebat lumine mundus, Et toto celebris ibat in orbe sonus De probitate tua, iam mens tibi nostra vacabat, Teque videre mihi maximus ardore erat: Cum subito lætus circunsonat vndique rumor, Iamque pius præsens fertur adesse Pater. Currimus extemplo, læti procedimus omnes, Plaudit in occursum sexus vterque tuum. Laudibus ergo nouis sacra protinus aula resultat, Nec laicus quisquam tunc sine voce fuit. Certatim ruimus sacratos cernere vultus, Teque prior nostrum quisque videre cupit. O facies hilaris, nec honore seuerior vllo, Quam pia, pulchra, nitens, imperialis eras! Clamabant oculi germen regale venusti, Quique verecundus pinxerat ora rubor: Vestis,  incessus humili de pectore, testes, Dicebant mundum te reputare nihil. Quid moror? ingrederis nouus intra mœnia Pastor Ingrediens offers oscula sancta gregi. Longa mihi fuit illa dies, audire volenti, Esset in eloquio gratia quanta pio. Nam laudata nimis fuerat facundia nobis: Sed quis eam digna laude referre potest? Audiui, fateor, sed inenarrabile quiddam: Audiui linguam Principis egregiam. Sermo potens, de te non audeo scribere quicquā, Ne tenuem calamum tam graue frangat opus. Te coram linguæ Cicero rex ille Latinæ, Si quid forte velit dicere, mutus erit. Tu Socratem vincis, reddis sine voce Platonem, Rhetoricos omnes tu trepidare facis. Obstupui, fateor, tanta dulcedine verbi, Incipiens mecum taliter ipse loqui. Fama nihil dignum tanto Pastore ferebas, Plus aliquid video vox tua quam cecinit. O miranda nimis virtus,  gratia regis, Qui tanto seruos ditat honore suos! Quicquid enim sanctum, vel quicquid habetur honestum, Et quæcumque boni principis esse decet: Nobilitas, virtus, sapientia, sermo disertus, Hic sunt, huic homini gratia nulla deest. Tunc magis atque magis tua me dilectio traxit, Et totus rapior mox in amore tuo. Sessio, vox, vultus, incessus,  actio tota, In te lux hominum, plena decoris erant. Si residere tibi claustrali more placeret, Terrebat species relligiosa leues. Si iocundari priuata locutio vellet, Sermo repellebat tristia cuncta tuus. Si iocunda forent semoto verba rigore, Semper erant sancto seria mixta ioco. Nec dulcedo Patris monachi grauitate carebat, Nec monachi grauitas absque decore fuit. Quanta sit in culpis discretio percutiendis, Quis bene, quis digne commemorare potest? Cum tu discernis, pietas sic temperat iram, A te puniri quærat vt ipse reus. Soli plectuntur virga grauiore rebelles, Audeat esse tuo si quis in imperio. Verum quid facio? si linguis mille sonarem, Non posset calamus cuncta referre meus. Qui neque tunc potuit, licet hoc tentauerit ipse, Præsentans magno munera parua viro. Tantus namque pij fuit in me feruor amoris, Vt mihi sæpe loquens, talia verba darem. Quid facis infelix,  cur tua musa quiescit, Teque pio dubitas insinuare patri? Crede mihi, pius est, non dedignabitur vllum, Qui se sponte suo vouerit obsequio. Nunquid amor tantus propria mercede carebit? Aut labor iste tuus nunquid inanis erit? Sic ego commonitus præsumpsi de pietate: Et plusquam merui, de pietate tuli. Suscepit paruum pietas amplissima carmen Suscepit serui paruula vota sui. Quid tibi lux orbis pro tanto munere reddam, Quod fuit in manibus pagina nostra tuis? Legerunt oculi paupercula dicta beati: O quam læta dies extitit illa mihi! Illa dies totis a me celebrabitur annis: Qua Pater  Dominus factus es ipse meus. Sed cito, proh dolor! hæc habuerunt gaudia finē: Tempora lætitię parua fuere meæ. Discessit sine me, sine quo mihi viuere mors est, Discessit Pastor, me remanente, pius. O mea magna salus, cur me sic deseruisti? Et cur tam subito perdere te merui? Cur non illud iter, saltem gradiendo, peregię Cur non vel famulus siue pedester eram? Quælibet  nostro penderet sarcina collo, Vt possem seruis seruulus esse tuis? Certe nulla meum tardassent aspera cursum: Vicisset miseros hæc via longa pedes. At nimis infelix, nec tanto dignus honore, Factus sum vacuus spe fugiente mea. At tamen abscedens hæc vltima verba dedisti, Quæ quasi Patris adhuc pignora certa gero: Petre recepturus te desero, desine flere: Transacto modico tempore noster eris. Et ego iam multos transegi flebilis annos, Et promissa Patris dulcia non video. Hactenus in lachrymis ex illo tempore vixi, Nec mea mens ex tunc absque dolore fuit. Quamuis extiterint releuantes pectora quidam, Te memorem nostri qui retulere mihi. Sis memor ergo mei precor, o dulcissime rerum, Respiciat lachrymas cura paterna meas. Euigilet pietas, qua semper totus abundas, Et cuius sentit naufragus omnis opem. Quid sic ardenter cupiam, si forte requiras: Nil aliud prorsus quam tuus esse volo. Me tibi perpetuum deuoui tradere seruum: Te volo post Christum semper habere Patrē. Redde Petrum Petro, minimum, Petre maxime, summo: Sic tibi sit Petrus clauiger ille pius. Sic in te magni sapientia crescat Odonis: Ordinis ipse viam sic reparare queas. Lucida Maioli sic in te vita resurgat: Plurima sic domino de grege lucra feras. In te sic Odilo, magnusque refloreat Hugo, Spiritus amborum sit tibi Petre duplex. In laude triumphi eius Romæ habiti contra Pontium  Pontianos, qui memoratum Petrum ab Abbatiali dignitate extrudere moliebantur. IAM tibi, Petre, noui celebrantur vbique triumphi: Iam tibi sub pedibus gens inimica iacet. Iam Pater egregie, quia victor ab vrbe redisti, Pontionitarum perfida lingua silet. Ora proterua canum rabidos posuere latratus: Sensibus amissis corda maligna stupent, Non ita sacrilegi contingere posse putabant, Cum vomerent rigidas ore tumente minas. Cum sibi plaudentes similem reuocasse magistrū, Criminibus variis libera frena darent. Vere nulla potest hominum versutia summi Iudicis æternum vertere consilium. Salue magnorum fortissime victor agonum, Salue cui Christus ensis  hasta fuit. Vicisti, dilecte Deo, frustraque prophanus Exeruit vires in tua damna furor. Ecce, velit, nolit gens impia, turba rebellis, Cluniacus totus ad tua iussa tremit. Ecce, velit, nolit, regalia sceptra tenebis, Atque triumphator imperiosus eris, Quid facis impietas? quid bruto pectore versas? Quid loqueris? certe nil prohibere potes. Certe Petrus adest, Petrus Abbas Cluniacensis, Petrus mors vitiis, exitiumque tuis. Cuius dura satis tua sentiet arma libido, Cuius non fugies plebs scelerata manus. Quo regnante nihil poterat regnare superbum, Quo duce criminibus iam via nulla patet. Iste, licet doleas, licet hoc nullatenus optes, Victor magnificus iam sua iura tenet. Gens inimica Deo, voluisti, nec potuisti: Sed Deus vt voluit, mox etiam potuit. Tu reprobare probum reprobata mente volebas, Noluit hoc Christus,  tibi posse tulit. Cui merito soli grates  munera laudis Soluimus ob nostri mira trophęa ducis. Qui de tam validis ereptum cladibus illum, Alta super populos sceptra tenere facit. Plaudimus ergo tuis, Pastor venerāde triumphis, Reddimus  summo debita vota Deo. Sic probat ipse suos per multa pericula seruos: Sic inimicus eo præcipitante furit. Sic dedit esse malis bonus auctor in ordine rerū, Vt pereat reprobus proficit vnde pius. Viuit enim iusto vir iniquus, iustus iniquo, Vt veterum Patrum pagina sacra docet. Læsa quidem modicū respublica nostra videtur: Multa sed hæc nobis læsio lucra refert. Miro namque modo res contigit, vnde nocere Se putat impietas, hinc bona multa facit. Nulla tibi deerat iuuenis perfectio sancte, Iam poteras Patres æquiparare tuos. Solum restabat, ne lux sub nube lateret, Sed toto radios spargeret orbe suos. Hactenus Oceanus te nouerat, atque tuarum Conscia virtutum Gallia sola fuit. Dumque sibi soli tantum genuisse patronum, Plauderet egregio germine facta potens; Est noua causa noui diuinitus orta triumphi Quo tibi Romanum iam fauet imperium. Ipsaque sacra tuas admirans Curia vires, Totius ad mundi frena regenda vocat. Quid Latias vrbes, quid Rheni littora, quidve Pannonicam gentem proxima regna loquar! Iam tua Barbaricos penetrauit gloria fines, Laudat  indomitus bella peracta Gethes. Quemque prius modico certaminis igne probatum, Pars sibi terrarum fecerat vna ducem: Nunc ope cœlesti diuinitus hoste fugato, Tota triumphantem terra videre cupit. Grande lucrum facimus, quia causa schismatis huius, Corruit ex toto perfidus ille draco. Cumq. caput lubricum sustollere nititur anguis, Rumpitur,  moriens atra venena vomit. Interiere nigri præstigia sæua colubri, Nec patitur monstrum viuere Roma diu: Sed mox ancipiti gladio fera colla trucidans, Defendit Petrum Petrus ab hoste suum. Non poterunt vltra sub ouini velleris vmbra Horrida magnanimi membra latere lupi. Omnia quæ fuerant habitu pietatis aperta, Sacrilegæ mentis impia furta patent. Tutius Eridani coluisset fertile littus, Et nocet Italicum deseruisse solum. Hic illum sacri sententia prima Senatus, Heu! male vicino truserat exilio. Tentauit proprias eremita relinquere syluas, Et semel abiecto rursus honore frui. O quantos populos rabies vastasset iniqua, Ni celerem nobis Roma tulisset opem! Quanta diabolico cecidissent agmina telo, Plebis  indoctę quanta ruina foret! Vnum de magnis subito aduenisse Prophetis, Rumor in occiduis partibus ortus erat. Iamque nouam sectam vulgaris fecerat error, Dum putat hunc aliquem rustica turba Deum. Iste nouum Moysen, hic Daniel, ille Ioannem: Alter Helisæum, vel Salomona vocat. Alter eum tenui circundare brachia ferro, Martyriique nouum fert tolerare genus. Alter ab humanis epulis omnino sequestrem, Non nisi cœlestem sumere posse cibum. Quilibet altari nudis assistere plantis Laudat,  innumeras continuare preces. At qui maiori fuerat phantasmate lusus, Clamitat in medio talia verba foro. Currite languentes, hominemque requirite sanctum. Currite, Martinus ecce secundus adest. Cui placuit spretis Cluniensibus, vt per arenas, Trans mare Tyrrhenum quæreret ipse Deum. Nunc igitur rediens, vt pristina iura reposcat, Angelico monitu plurima signa facit. Forsitan ille prior Martinus in orbe reuixit, Qui solo nutu dissipat omne malum. Sed quis tot vana furiosi somnia vulgi, Vel ridere satis, vel memorare potest? O quoties, electe Deo, trepidauimus omnes: Vtpote quos verus sollicitabat amor? Ne leuibus nugis grauitas Romana faueret, Verteret  lubricus sobria corda magus. Neu doctos etiam Brutos, rigidosque Catones, Tentaret variis illaqueare dolis. Triste quidem dictu, sed maximus ille Girardus, Pro dolor! hac potuit calliditate capi. Quæ foret vlterius spes, si sacer ipse Senatus, Vrbsque Quirinalis tota faueret ei? Sed procul egregia Deus hoc auertat ab vrbe, Quæ sub se populos totius orbis habet. Nil ibi sacra fides damnosum pertulit vnquam, Quo fidei magnus sceptriger ille sedet. Cuius purpureo fundati sanguine muri, Nec sæuas hyemes, nec fera bella timent. Non impar Paulus eadem quoque mœnia seruat, Et simul ambo tenent imperiale decus. Tantis Principibus commissam cælitus vrbem, Nullius erroris secta nocere potest. Vobis ergo Patres, summique Tonantis amici, Carminis ac laudis vota referre libet. Vos etenim spectat specialiter iste triumphus, Quorum pro vestro milite pugna fuit. Hic est ille bonus miles quem vos voluistis, Primum castrensis Ordinis esse ducem. Sub vestris Aquilis iuueniles egerat annos, Et virtute suos vicerat ipse dies. Sępe ferum sacris hostem contriuerat armis, Sæpe graues ruerant ipsius ense Gothi. Sæpius Æthiopes gelida sub nocte vagantes, Sæpe Moabitas depopulatus erat. Multotiens etiam de regibus Assyriorum Retulerat forti clara trophæa manu. Denique nullus eum bellorum frangere terror, Nulla sibi poterat flectere barbaries. Senserat hoc certe vestra experientia Patres: Nil vos in rerum conditione latet. Certe vos aliquid iuueni vidistis inesse, Vnde suis posset patribus esse Pater. Nescio quid vobis ætate reluxit in illa, Cui merito summus conueniebat honor. Nec frustra rapitur de tot legionibus vnus, Qui cum Cæsaribus publica iura regat. Archisenatores, quibus orbis conditor ipse Romani imperij fræna regenda dedit: Non sine consilio cœlesti credo fuisse, Quod prope ciuili iam titubante statu, Dum veneranda cohors de principe constituendo, Arcanum vestri consulit arbitrij, Sit quasi præcipue regali dignus honore, Solus de multis millibus iste placet. O quibus æthereas aperire  claudere portas, Et secreta Dei cernere cuncta licet! Vobis nosse datum est, quænam fuit illa suarum Virtus, quæ meriti gratia tanta sui, Vnde oculis vestris, quos nulla abscondita fallūt, Sic placuit Petrus, duxque paterque pius. Nam vere felix, omnique colendus honore, Iudicio vestro qui bonus esse potest. Felix, a vobis qui fortior esse putatur Omnibus,  summo dignior imperio. Inde proculdubio mihi pridem claruit, istum Nulla virtutis dote carere virum. Nec veluti quosdam crebro affectare videmus Sanguinis exigui, quod sibi vena negat. Sic habet iste aliquid, perpes cui iure paterno Religionis inest ac probitatis amor. Has habuisse sui veteres, atauique probantur: Has habuit, coluit semper vterque parens. Nonne Aruernorum clarissima gloria quondam Extitit,  patriæ lumen, honorque suæ Diuus Mauritius? quem nostra Aquitania raptum Deflet adhuc, cum quo [...]