Ecclesiam Dei vnitate fidelium congregatorum constare,  vos, vt audio, dicitis,  omnibus clarum est. Locorum autem sacrorum ædificia fieri non debere,  facta subrui oportere, vos quidem affirmatis: sed nos toto mundo nobis adiuncto, contradicimus. Et ne putetis terrore magni nominis veritati, si qua apud vos est, me vim inferre conari: audite, cui maxime Christiana subdi colla oportet, auctoritatem. Vt igitur ea qua sacra scriptura edita est, serie, testimonia proferantur: Noe post diluuium ędificasse altare Domino, ac super illud obtulisse sacrificium, Deumque odoratum odorē suauitatis: Abraham quando præcipiente Deo Isaac filium suum immolare voluit, altare prius construxisse, ac desuper ligna composuisse: Iacob erexisse lapidem in titulum,  fudisse oleum desuper, ac dixisse, Vere Dominus est in loco isto,  non est hic aliud nisi domus Dei  porta cœli, Genesis in diuinarum literarum primordio narrat. Exodus quoque ne exercitui Dei sacer locus ad orandum vel sacrificandum deesset, quod solum in procinctu constitutis congruere poterat, tabernaculum portatile ex multis speciebus diuino præcepto a Moyse compositum,  a Deo etiam visibiliter consecratum, memorat. Postquam vero terra Chanaan  aliarum gentium hostibus extinctis, ab Hebræis possessa est, cum innumeris abundarent ciuitatibus  castellis, non nisi primum in Silo, ad vltimum in Hierusalem, ad orandum vel sacrificandum Dei præcepto conuenire poterant. In quibus tantum locis, testante scriptura, tabernaculum pellium  cortinarum mansit, quousque templum lapideum ei successit. Quod cum ædificare Dauid rex cogitasset, contra hunc vestrum nostris diebus exortum errorem ante tot secula disputans Deus: quia hoc, inquit, cogitasti, bene fecisti, hoc ipsum mente pertractans. Sed non tu ædificabis mihi domum, quia vir sanguinum es: sed filius qui egredietur de vtero tuo, ille ædificabit mihi domum. Bene, ait, fecisti, hoc ipsum mente pertractans. Quid ipsum? Deo scilicet ædificare templum. Quod si bene fecit Dauid etiam tantum cogitando ędificare templum Deo: male fecistis vos etiam tantum cogitādo destruere templum Dei. Si, inquam, bene fecit ille, optādo templi Dei constructionem, male facitis vos in corde versando sacrorum templorum euersionem. Quod si malum est, saltem hoc cogitare: quanto magis prædicare? Si malum est cogitare, quanto magis cogitata implere? Si malū est mente de ruina Ecclesiarum tractare, quanto magis diruere? Si mala est destructionis cogitatio, quanto peior ipsa destructio? Quod Christo Iudæi pro crimine obiecerunt, hoc Christiani Iudæis peiores nouo sacrilegio commiserunt. Accusabant illi falso dixisse Dominum, Ego destruam templum hoc manufactum, accusamus nos veraciter vos non solum dixisse, sed  scelestis manibus templa Domini destruxisse. Non fuit leue, etiam apud iniquos, quemlibet templo Dei ruinam minari, quam nostri temporis  nominis homines Ecclesiis eius non timuerunt inferre. Videte, videte templi Domini destructores, quid destruendo commisistis: cum ab eius constructione inhibitum magnum regem  Prophetam Dauid videatis? Ille, ille certe inhibitus est, de quo diuina voce dictum est. Inueni Dauid virum secundum cor meum:  qui dicere potuit, Ab omni via mala prohibui pedes meos,  omnem viam iniquam odio habui,  dilexi mandata tua super aurum  topazion. Quod si tanti viri manus ad cōstruendum templum Dei admitti non meruerunt, numquid vestræ manus ad destruendum impune parare se potuerunt? Subleuare voluit inclinatam arcam Dei Oza,  periit:  vos toto conatu Ecclesiā Dei Israel subuertere quæritis,  salui eritis? Si occisus est qui sustētabat, numquid viuet qui præcipitat? Aduertite studiosi tēplorum subuersores, quam contrarius vos Deo spiritus agat, qui opus eius euertere, qui fabricā iussu eius erectā conamini destruere. Iussu autem eius erectam prioris templi fabricam,  supra audistis,  adhuc recolite. Non tu, ait Deus ad Dauid, ædificabis mihi domum, sed filius tuus quem dabo pro te super solium tuum, ipse ædificabit domum nomini meo. Et ne putetis solius constructionis Deum fuisse auctorem, videte sanctificatorem. Perfecto enim templo cum multiformi ornatu a Salomone,  inducta arca Dei a sacerdotibus in locum suum, ait eadem verax scriptura. Factum est cum exissent sacerdotes de sanctuario, nebula impleuit domum Domini. Et non poterant sacerdotes stare,  ministrare propter nebulam. Impleuerat enim gloria Domini domum Domini. Tunc ait Salomon. Dominus dixit, vt habitaret in nebula. Et vt sanctificati a Deo templi ipso teste vtamini, audite eum apparentem Salomoni,  dicentem. Exaudiui orationem  deprecationem tuam, qua deprecatus es coram me. Sanctificaui domum hanc quam ædificasti, vt ponerem nomen meum ibi in sempiternum:  erunt oculi mei,  cor meum ibi cunctis diebus. Iudicate ergo, cui magis credendum sit, Deo templi sui constructionem præcipienti, an vobis destructionem suadentibus: Deo consecranti, an vobis prophanantibus: Deo cōgruum locum ad preces  sacrificia designanti, an vobis absque templis  sacrificiis Christianos esse iubentibus. Vere antiqui erroris noui reparatores, qui Deum non in templo suo, sed Baal in omni colle excelso,  sub omni ligno frondoso coli præcipitis, cum agros  nemora sanctificatis ab eo locis præponitis. Qui quantum hoc ei contrarium esset ostēdens, non nisi in loco, quem se ad hoc elegisse dixit, sacrificia offerri voluit. In quo ter in anno totius gētis conuentus fieri mandauit, vbi  Deum adorarent,  vota soluerent,  quę de lege dicenda erant audirent. Et quamuis secundum Salomonis orationem, Deus domo non egeat, quem cœlum  cœli cœlorum capere non possunt,  iuxta Psalmum Dauid dicentis, In omni loco dominationis eius benedic anima mea Domino, vbique adorandus sit: in tantum tamen singulare voluit habere priuilegium domum sibi singulariter dedicatam, vt ibi precantibus populis gratiam maiorem infunderet,  preces efficacius exaudiret. Vnde ad commendandam gratiam,  dignitatem noui Christianorum sacrificij, quod dum animales  superbi fueritis non capietis: non nisi in loco illo ad hoc, vt dixi, electo, sacrificia fieri permisit: in tantum, vt pro magno delicto imputet scriptura etiam bonis  laudatis regibus Iudæ, quod cum idola  eorum cultum omnino in regno proprio annullassent; in excelsis tamen, in aliis scilicet locis quam templo, subiectum populum, non quidem idolis, sed Deo ipsi sacrificare permisissent, Inde culpans vnumquemque eorum scriptura, dicit. Verumtamen excelsa non abstulit. Adhuc populus sacrificabat,  adolebat incensum in excelsis. Sic nō cultum, sed locum culturæ culpando ostendit scriptura, noluisse Deum passim vbique sacra illius temporis celebrari, quibus  certos ministros deputare,  certum locum voluit dedicare. Ad hunc Iudæi omnes multique Gentilium, ad hunc magni reges  Prophetæ vel iussas hostias, vel vota Deo propria oblaturi veniebant. Ad quem vtrum rex Ezechias post ægritudinem esset ascensurus, inuisam seculis omnibus Solis retrocessionem, a Deo per Prophetam Esaiam in signum accepit. Hunc a rege Chaldæorum destructum Principes Zorobabel  Salathiel, sacerdotes Esdras  Iesus, Prophetæ Aggæus  Zacharias repararunt: rursumque ab Antiocho prophanatum, Machabæi sanctificarunt. In hoc finis legis  initium Euangelij Christus, puer adhuc a parentibus oblatus, ritum omnem impleuit:  quid reuerentiæ sacris locis debeatur, prius tacens exemplo, quam docēs verbo clamauit. Et ne in aliam partem pertinacia qua cœpistis, etiam istud interpretari velitis: legite Euangelium,  videte quotiens in Pascha, in Scœnophegia, in Encæniorum solemnitate, Hierosolymam veniens in templum ascenderit: qualiter ibi verbum vitæ, quod ipse erat, populis palam prædicauerit, sedens iuxta gazophylacium offerentes Deo munera,  maxime viduam laudauerit: offerri munus quod præceperat Moyses curato a se leproso præceperit, accedentes ad se in templo cæcos  claudos, locum diuinis miraculis honorando, curauerit. Recolite  illud, quo solo velut ariete tota insani dogmatis vestri machina subuertitur. Illud, inquam, recolite, quid iam proximus passioni fecerit, quando facto flagello de funiculis, vendentes  ementes de templo eiecit, cathedras vendentium columbas euertit,  Deuteronomij assumpto testimonio increpans dixit. Scriptum est, Domus mea, domus orationis est. Vos autem fecistis illam speluncam latronum. Ad quid tot ista? vt tandem pudeat vos stultissimi erroris, quem nec Iudæus, nec Paganus, nec Christianus alter, præter vos, inuenire potuit. Vult enim omnis religio locum, vbi sacra sua venerari,  vbi familiarius institutis suis valeat deseruire. Hinc Iudæi in tēplo Dei, hinc Pagani in sanis, licet profanis, tantum hostias immolabant. Hinc Christiani vsque ad vestra tempora, a Deo institutas, quas subuertere quæritis, Ecclesias habebant. Quodcirca dum in his permanseritis, merito extra numerum omnium hominum eritis: quin in his, legibus omnium repugnatis,  expulsi a fidelibus, nec apud infideles latibulum inuenietis. Redite ergo præuaricatores ad cor,  qui diu desipuistis, iam tandem sapere incipite. Videte Deum templi sui fabricam erigentem, erectam sanctificantem: Prophetas diruta restaurantes, restaurata consecrantes: Christum ipsum templi Dominum, templum cœlesti verbo  sublimibus miraculis honorantem, negociatores de illo verbis  verberibus eliminantem, domum Dei, domum Patris sui, domum orationis esse, dicentem. Nolite vltra destruere, quod Deum ædificare cernitis: nolite prophanare, quod eum dedicare videtis: nolite contemnere, quod eum honorare conspicitis. Intelligite Deum Christianorum, Deum fuisse Iudæorum: qui sicut tunc sine templo esse noluit; ita nūc sine Ecclesiis esse non vult. Quod si quæritis, quare tunc nō nisi vnum a Iudęis, nunc vero multa sibi a Christianis fieri templa velit: patet ratio, quia vni  circumpositæ genti templum vnum de proximo sufficiebat:  ne dæmonum sacrificiis, quæ vbique fiebant, paulatim illectus iungeretur, prono ad idololatriam populo prospiciebat. Est  illud sublimius, si tamen Iudaizando figuras non abiicitis, quod illo vno tēplo, vna Ecclesia, illius vnius templi sacrificiis, vnicum Ecclesiæ sacrificium designabatur. Quod cum sit, remota veteri multiplicitate, vnum non nisi in vna Christi Ecclesia fieri potest: quoniam locus veri sacrificij extra Catholicam Ecclesiam non est, quia vnus Dominus, vna fides, vnum baptisma, vna Ecclesia, vna hostia. Hæ sunt causæ, quæ ad præsens occurrere potuerunt, cur vno tantum tēplo a Iudæis colebatur, qui a Christianis nunc innumeris, quantum ad ædificia pertinet, Ecclesiis honoratur. Quæ si sufficiunt, bene. Si non, aperiat vobis sensum intelligendi scripturas, vt agnoscatis secundum Apostolum, omnia illis in figura contigisse,  scripta esse ad correctionem nostram: quæ sicut multos a suis erroribus correxerunt, vtinam  vos a vestris corrigere possint! Cur vero post illam Iudaici templi vnitatem, hæc Christianarum Ecclesiarum multiplicitas orta sit, ex supradictis lucide demonstratur. Vnum enim templum, quod vni populo sufficiebat, vniuerso iam mundo sufficere non potest. Impletum namque est, quod Ecclesiæ per Esaiam dictum est. Ne parcas, longos fac suniculos tuos,  clauos tuos consolida. Dilata locum tentorij tui. Dilataberis ad orientem  occidentem, ad aquilonem  ad austrum. Inde  Malachias. Non est mihi, ait Dominus, voluntas in vobis, neque accipiam sacrificium de manibus vestris. Ab ortu enim Solis vsque ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus,  in omni loco offertur nomini meo oblatio munda. Quam Prophetæ sententiam ad vnguem exequens Dominus, ait Samaritanæ in Euangelio. Mulier, venit hora quando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Et post quædam. Venit hora quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu  veritate. Quid clarius, quid manifestius, quid apertius requiritis? Ecce in Iudæorum reprobatione  Gentilium electione, sacrorum, de quibus agitur, locorum quæstio soluitur:  quod vni sacrificiorum templo multa oblationum loca succedere debeant, euidenter monstratur. Et, o in diuersis temporibus mirabiliter consonans Prophetæ Christique præsagium! Quod enim ille ait. Non accipiam sacrificium de manibus vestris: hoc iste, venit hora quando neque in monte hoc neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Et quod ille, in omni loco offertur nomini meo oblatio munda: hoc iste, veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu  veritate. Ecce hora, de qua Dominus dixerat, Venit hora, quando, sicut oculis cernimus, neque Iudæi Hierosolymis, neque Samaritæ in monte suo: quæ tantum loca sacra putabant, ritu antiquo adorant, quia non accipitur a Deo sacrificium vmbratile, succedente veritate, nec necessarius est agnus, aries, aut vitulus, cum pro omnibus vnus sufficiat immolatus Christus. Hoc certe est tempus, quando veri adoratores adorant Patrem in spiritu  veritate, quando non in vno tantum, sed in omni loco offertur nomini eius oblatio munda. Quæ quia munda est, oportet  loca, in quibus offertur, mundari. Quod tunc fit, cum spiritu sanctificationis per humanum ministerium sanctificantur loca, ac de communibus fiunt diuina:  inuocato nomine Domini, eius solum ibi habitatio præparatur, cuius singularis essentia consortem habere non patitur. Mundantur ergo prius loca,  sic in mundatis locis offertur nomini eius oblatio munda. Sic in hoc tempore Christianæ gratiæ, secundum hanc propheticam vocem,  in omni loco offertur nomini eius oblatio munda:  non nisi in certis sanctificatisque locis offertur illa oblatio. Cum enim de vtriusque testamenti sacrificio agens Apostolus dicat, necesse est, exemplaria quidem verorum his mundari, ipsa vero cœlestia melioribus hostiis quam istis. Quis sani capitis vel suspicari possit, inferiores hostias, quibus exemplaria verorum mundantur, non nisi in sacris locis, meliores vero hostias quibus ipsa cœlestia mundatur, passim in non sacris licere offerri? Ibi bos non nisi in sacro templo mactatur,  hic Agnus Dei in nemore vel agro, domo vel foro, stabulo vel taberna, immolabitur? Ibi ad pecudum cruorem effundendum tanta cura tabernaculum vel templum iussu Dei construitur, ornatur, consecratur:  sanguis Iesu Christi, qui, vt ait Ioannes Apostolus, dilexit nos,  lauit nos a peccatis nostris in sanguine suo, nec apud redemptos locum merebitur? Præparat ingenti cura seruilibus sacrificiis templum Iudęus:  non parabit liberatrici hostiæ Ecclesiam Christianus? Damnatur ibi, qui extra designatum locum vel Deo obtulerit sacrificium:  impunitus esse poterit, qui in loco alieno finem omnium sacrificiorum immolauerit Christum? Sed scio, vt supra dixi, quia  hoc nostrum sacrificium contemnitis,  prorsus nunc in Ecclesia esse negatis. Contra quam hæresim me superius agere promisi,  suo loco, Deo adiuuante, promissa exequar. Interim etsi non ad sacrificandum, ad orandum tamen templa vel Ecclesias fieri debere, negare non potestis: cum  in Pentatheuco  in Euangelio, hoc est, in veteri testamento  nouo, audiatis Dominum dicentem. Domus mea, domus orationis est. In qua domo constitutus matri se quærenti,  conquerenti, respondit. Nesciebatis, quia in his quæ patris mei sunt, oportet me esse? Qui  duos homines ascendisse in templum vt orarent,  vnum exauditum, alterum reprobatum, narrat. Et Lucas Euangelista Annam vsque ad annos octoginta quatuor viduam, in tēplo ieiuniis  orationibus nocte ac die seruisse commemorat. Agnoscite ergo saltem domum orationum, vt postea cognoscatis  sacrificiorum. Quod si de his etiam Apostolicum testimonium quæritis, audite Ioannem scribentem septem Ecclesiis quæ sunt in Asia:  Lucam in Actibus Apostolorum, sicut incrementa Ecclesiæ, sic  nomen Ecclesiæ celebrantem. Qui etiam in Euangelio testatur Apostolos post Ascensionem Domini in templo semper fuisse, laudantes  benedicentes Deum. Petrum quoq.  Ioannem in Actibus Apostolorum ad horam orationis nonam, non forum petentes, sed in templum ascendentes. Recolite etiam Epistolas Apostolorum,  ipsius Pauli, diuersis Ecclesiis missas. Si vero appellatione Ecclesiarum spiritualem magis fidelium congregationem quam corporalem structuram significari dixeritis: videte quid Paulus Corinthios corripiens dicat, Conuenientibus, inquit, vobis in Ecclesia, audio scissuras esse,  ex parte credo. Et post pauca. Numquid domos non habetis ad manducandum  bibendum, aut Ecclesiam Dei contemnitis? Quidam enim Corinthiorum escas suas, quibus domi vesci potuissent, ad Ecclesiam deferebant:  vbi Dominicam tantum cœnam comedere deberent, domesticos cibos edebant:  ditiores qui sibi parare poterant, pauperibus qui non poterāt, pudorem inferebant. Et rursum Apostolus. Conuenientibus, inquit, vobis in vnum, iam non est Dominicam cœnam manducare. Vnusquisque enim suam cœnam prœsumit ad manducandum. Et alius quidem esurit, alius autem ebrius est. Ecce nō tantum conuentus Ecclesię, sed  structura Ecclesię his verbis aperte mōstratur. Locus plane ad conueniendum certus,  sacratus monstratur, in quo Dominicam solummodo cœnam licere manducare Apostolus dicit:  a quo Corinthiorum cœnas siue conuiuia duris increpationibus repellit. Inde illos de schismate arguit, inde Ecclesiæ Dei contemptores, inde præsumptores vocat. Vnde  epulones illos ad domos proprias remittit, cum dicit. Numquid domos non habetis ad manducandum  bibendum? vt scilicet in suis domibus illis cibis vtantur, quibus absque reatu in domo Dei vti non poterant. Docet summus post Christum Ecclesiæ Magister, domorum,  domorum distantiam:  quid domui diuinæ, quid humanæ conueniat, more suo lucide manifestat. Non patitur crimina carnis in domo spiritus celebrari, sed vult Christianos in domibus suis communes cibos edere, in domo autem Domini Dominicam tantum cœnam māducare. Instruit eos, vt sicut in illis victum corporis, sic in ista victum animæ quærere discant:  sicut in illis vitam mortalem, sic in ista vitam sibi prouideant sempiternam. Imitatus est magistrum discipulus Christum, in quo loquebatur Christus. Et sicut ille templum Dei noluit esse domum negociationis, sic iste Ecclesiam Dei non est passus fieri domum comestionis. Sic ille negociatores, hic repellens comestores, docent  sacra fuisse loca illa, in quibus nec vitæ humanæ necessaria exercere licebat:  semper Christianis talia prouidēda, in quibus solum orationis negotium fiat,  in quibus Dominicam tantum cœnam manducare liceat. Iam si cum Christianis mihi sermo est, Christo  eius Apostolo vos credere oportebit,  sacrorum ædificiorum non iam ruinam, sed ædificationem: non detrimenta, sed incrementa quærere, auctoritas inuicta compellet. Insulsa sane  bestialis hæresis vnde exoriri potuerit, non satis mirari sufficio. Ita enim omni auctoritate vel ratione destituitur, vt nisi simplicium animarum periculum cogeret, contra tam viles nænias vel os aperire animus nausearet. Quid enim? Numquid per viginti quinque annos, quibus Romæ Petrus Apostolus sedit, absque templo vel Ecclesia, id est orationis domo, vel paruo saltem oratorio fuit? Nonne vt gestorum veracium series narrat, si tamen præter diuinum Canonem gestis aliquibus assensum datis, primus ipse princeps Apostolorum Petrus, in vrbe orbis capite templum Christo inter innumera gentilium templa construxit:  iuxta quod beatus  magnus Papa Leo nobili sermone pronuntiat, trophæum crucis Christi Romanis arcibus inuexit? Nonne  nosipsi Romæ positi frequenter vidimus in criptis antiquissimis oratoria  altaria, qualia eo tempore fieri poterant: quæ ab eodem Apostolo constructa  sanctificata, sicut per successionem fama consentiens, ac celeberrima protestatur, in monumentum tantæ sanctitatis fidelibus ostenduntur,  ab eisdem fidelibus dulcissime ac deuotissime deosculantur? Numquid apud Arelatem, quam necdum per Dei gratiam vester sordidus error infecit, Pauli Apostoli discipulus Trophimus de cuius fonte, vt Papa Zosimus scribit, omnes Galliæ fidei riuulos acceperunt: semper in campo aut in foro prædicauit, baptizauit, orauit:  numquam domum orationis vel ipse habuit, vel alios habere instituit? Et vnde tot sancti successores eius hoc præsumere ausi sunt, quod ille non docuit, a quo fidei riuulos acceperunt? Sed vt de primis Galliæ nostræ Apostolis, quos vestra impia fatuitas,  fatua impietas, hactenus scire non meruit, aliquid plenius dicam: sicut ipsa testatur antiquitas, a sanctis viris nobis relictæ tradunt historiæ: non solum nos, verumetiam omnes Christiani populi, pusilli cum maioribus, senes cum iunioribus, vestram insaniam irridentes, certissime tenent: quod Hireneus Lugduni, Crescens Viennæ, Vrsinus Biturigis, Paulus Narbonæ, Saturninus Tolosæ, Austremonius Aruernis, Martialis Lemouicis, Burdegalæ,  Pictauis, Fronto Petragoris, Eutropius Xanctonis, Gatianus Turonis, Iulianus Cenomannis, Parisij Dionysius, Senonis Potentianus  Sauinianus, Beluaci Lucianus, Æduæ Andochius, [...]