Fvit  alius, vt de magno Benedicto legitur, gratia Benedictus  nomine, cui parem in sacris studiis nescio si vnquam viderim. Hic priusquam ad monasterialem ordinem venisset, religiosus valde presbyter extitit, in tantum vt vix ei aliquid ante monachum de monacho deesset. Sed (sicut sanctorum virorum mos est, vt bona quæ faciunt pro nihilo ducentes, ad maiora toto desiderio conscendere semper intendant) mutato apud Cluniacū habitu, verus factus est monachus. Iā si eius per singula vitā describere conarer, non transeunter de illo commemorandum, sed diutius esset immorandum. Nec capitulum breue illum explicaret, cuius sanctæ conuersationi vix liber integer sufficere valeret. Quod quia suscepti operis necessitas prohibet, sit hoc leue saltē beati viri monimentum, ne tam veri tamque perfecti monachi nostris temporibus exemplum ex toto cum eo videatur esse sepultum. Nam quis istis pessimis temporibus, quando iuxta Psalmistam, defecit sanctus,  diminutæ sunt veritates a filijs hominū, cælestibus adeo studiis intentus extitit? Quis tam plene mundum, omniaque mundana calcauit? Quis ita generaliter vniuersa a se genimina vitiorū extirpans, agrū mentis suæ omnium virtutum suauibus atque odoriferis graminibus seuit? Nam quia vt Apostolus ait, coram Deo in Christo loquimur, ipsum ante quem loquimur testem adhibeo, me non aliter loqui quam sentio, viro videlicet isti nullarum propemodum virtutum perfectionem defuisse. Quando enim humilitas eius qua se vniuersis submittebat,  qua se secundū regulæ præceptum omnibus inferiorem  viliorem credebat, explicabitur? quando eius caritas, qua frater omnes ita amplectebatur, vt non sibi, sed omnibus pro mediocritate officij viuere videretur, alicuius sermone declarabitur? Quando eius patientia exponetur, qua singulariter præditus esse videbatur? Namque propter excellentem iustitiæ zelum, quo cum ceteris bonis suis contra negligentium fratrum delicta accendebatur, de illorum numero erat, quos propter maiorem disciplinæ cautelam, circuitores monasterij beatus Benedictus esse præcepit. In quo ministerio cum nulli parceret,  maiores minoribus quantum ad vitiorum reprehensionem spectat, absque vlla personarū discretione æquaret: multas a quibusdam, quia inferre verbera non audebant, verborū iniurias tolerabat. Recordor ego sæpius falsis aut quasi nullis accusationibus in communi fratrum conuentu a talibus impetitum, innumeris vicibus quasi reus existeret in terrā prostratū, cum nihil prorsus deliquisset, culpabilem se tantummodo respondisse. Hunc enim morem habebat, vt quandocunque culparetur, nunquam fere culpam diffiteretur. Silebat perpetuo, nisi cum eum certa  grauis causa loqui cogebat. Verba eius breuissima, a nugis, iocis, atq. omni prorsus ociositate aliena. Si quando vero de spiritualib. sermo erat, nunquā is sine suspiriis, nūquā sine lachrymis fiebat. Psalmodia indeficiēs, scripturarū sanctarū nocte dieque meditatio, propter quod  psalteriū glossatū semper circūferebat, quoniam psalmos non perfunctorie, vt quibusdam moris est, sed sūma cum attentione atque deuotione cantabat. Vbi si quid quod non intelligeret offendisset, ad glossas statim oculum conuertebat. Diem totam psallendo, meditando, noctem vigilando  orando peragebat. Nam vix breuissimo spatio, etiam hyemalium noctiū prolixitatibus in lecto quiescebat. Quando enim ad altaria occulte confugere poterat, quiescendi necessitate vix aliquando lecto retinebatur. Quando vero propter communis obseruantiam ordinis lecto deesse non audebat, magis eo ad sedendum quam ad iacendum vtebatur. Sed erat etiam ipsa sessio non ociosa, quando raro oculi a lachrymis, nunquam vero lingua a psalmodia cessabat. Innumeris confectū suppliciis corpus, toto plene vitæ suę tempore ciliciis asperrimis exasperare consueuerat. Habebat idem beatus vir pro cella domum orationis in turri altissima atque remotissima, in honorem Sācti Michaelis Archangeli consecratam, qui deuotioni eius præ cunctis Monasterij locis specialius famulabatur. In hac diuinæ theoriæ totus nocte dieque intentus, mente cuncta mortalia transcēdebat,  cum beatissimis angelis internæ conditoris visioni pene iugiter assistebat. Hæc indeficientium orationum, hęc assidue inundantium lachrymarum, hæc durissimorum flagellorum, hæc quotidianorum sacrificiorum, sola quidem testis tunc affuit: sed ea tamen nobis prorsus celare non potuit. Nam sancti inter abdita latibulorum opera sua semper celare laborant, sed ea si homines taceant, lapides clamant. Iam si ad habitum corporis eius stilus conuertatur: solus ipse sufficientia loqui iudicabitur. Corpus quippe attenuatum, facies macilenta, capilli incompti, ipsaque canitie venerandi, vultus demissus, oculi vix vnquam patentes, os sine requie sacra verba ruminans, non in terra, sed in cœlo positum hominem indicabant. Huic plane non surdo auditori Apostolus loquebatur: Quæ sursum sunt quærite, vbi Christus est in dextera Dei sedens; quæ sursum sunt sapite, non quæ super terram. Poterat  ipse cum eo dicere, Nostra autem conuersatio in cœlis est. Sed quia (vt supra dixi) propositum meum fuit, nō omnia, quod mihi impossibile fuisset, sed quædam de ipsius sancta conuersatione narrare, ne omnino beati viri memoria sopiretur, his breuiter præmissis, ad gloriosum finem eius sermo cōuertatur. Is igitur in omni virtutum exercitatione vitæ suæ cursu peracto, corporis incommoditate, breui ad extrema deductus est. Fuit autem tempus illud Paschale, quo transacta ieiuniorum quadragesima, purgatiorem gregem suum  velut maturiorem segetem Christus inueniens, multos ex hac luce subtraxit,  sicut electa grana, horreis cœlestibus recondidit. Multi namque illo tēpore leui morbo pulsati, quasi nutum vocantis Domini illico sequebantur. Inter quos iste vir Domini (vt dictum est) ægritudine decumbens, postquam  sacri olei vnctione,  salutari Christi corporis perceptione, atque communi fratrum absolutione, ad iter cæleste scandendum idoneus factus est, aduenit dies laboris vltima, mercedis prima. Iacebat vero in lecto,  lampadem plenā oleo, id est, conscientiam plenam virtutum testimoniis habens, sponsum expectabat,  vt arbitror cum Apostolo dicebat: Gloria nostra habere testimonium conscientiæ nostræ. Respiciens ergo, vidit infinitam multitudinem albatorum aduenire,  paulatim omne domus illius spatium complere. Cumque domum præclarissimis illis spiritibus repletam vidisset, fratrum conuentum esse suspicatus, custodem infirmorum bonæ religionis virum Otgerium nomine, vocauit, eique dixit: Frater Otgeri, hiccine ordo noster est, vt conuentus albis indutus, in infirmariam veniat? Crede mihi, hodie video, quod nunquam retro contigisse audiui. Vere licet corpus beati viri suis viribus destitutum fuisset, mentis tamen vigor,  zelus domus Dei sicut semper fuerat, adhuc in eo vigebat. Sed cum frater ille nullum albatorū in infirmaria illa esse affirmaret, adhuc in eadem opinione persistēs, adiecit: Miror valde quomodo hoc dicere potes, cum non pars domus, sed tota eisdem albatis viris plena sit,  te ipsum vbi nunc loqueris, ex omni parte iidem circundent. Tunc tandem intellexit cui hoc dicebat, non hominum illum conuētum, sed beatorum esse angelorum. Qui ad hoc absque dubio de supernis descenderant ad conciuem suū, qui semper mente cum eis conuersatus fuerat in terris, vt per ipsam spiritus sui præsentiam, eis sēpiterne cohabitaret in cælis:  qui per speculum  in ænigmate, secundum Apostolum, hic Dei desiderabilem vehementer esurierat speciem, manifestata ipsius gloria satiatus, videret eum facie ad faciem. Parum interualli successerat,  seruus Domini ab illis quos viderat albatis  gloriosis spiritibus accitus obiit, beatamque animam eis tradens, ad regna cælestia (vt dignum est credere) cum ipsis peruenit. Sed ne quis temere me hoc affirmare suspicetur, quod quasi absque purgatoriis pœnis eius animam ad cœlos euectam dixerim: intelligat, nulla eos purgatione indigere, in quib. nihil purgandum constat remanere. Quod quia nemo negare potest, vtrum iste sic purgatus fuerit, fortassis inquirere festinabit. Ego vero, quantum hominibus cognoscere datur, dico istum sic in hac vita per gratiam Dei animum suum diuersis sanctorum operum exercitiis emundasse, vt nihil in eo mundandum crediderim remansisse. Nā si hoc de multis etiam sine martyrio conceditur, quare non  de isto concedatur? Cuius enim crimina nulla, cuius veniales etiam culpæ vix aliquādo deprehendi poterant, tot cruciatibus corporis sui, tanta sacrorum studiorum instantia, ne ignibus futuri seculi torqueretur, expiari non potuit? Potuit plane. Nequaquam enim vltrices scelerū flammas experiri debuit, qui in se omnium concupiscentiarum feruorem compescuit. Nec pœnalis in eo ignis, quod decoqueret inuenit, quem ignis diuinus ad purum vsque purgauit.