Ivrant ad sancta Dei Euangelia, corporaliter tacto libro, quod visitationis officium exercebunt prout eis fuerit possibile secundum Deum,  B. Benedicti regulam,  sedis Apostolicæ,  Cluniacensis ordinis instituta,  quæ per eos corrigi poterunt, corrigent, secundum gratiam a Domino sibi datam. Ea vero quæ adeo grauia emerserint vel occurrerint, quæ per eos sufficienter non possunt corrigi commode,  quæ probata fuerint, vel per famam deducta in publicum, referent corrigenda,  punienda per Diffinitores in Capitulo generali. Item, dicti Visitatores secreta nisi domno Abbati, non exponant, propter pericula euitāda,  quæ viderint in ordine corrigenda in personis vel rebus, quæ alias per eos correcta nō fuerunt, coram Diffinitorib. annis singulis in publico, vel priuato in charitate proponant, ipsique statum Abbatiarum  Prioratuum quantum ad temporalia,  spiritualia referre,  exponere quoad Prælatos  subditos fideliter teneātur coram Diffinitoribus,  insuper debent reportare,  referre omnes visitationes per eos factas, tam in capite quam in membris, iuxta statuta Papalia: alias sunt grauiter puniendi per Diffinitores. Item, præcipitur sub virtute obedientiæ,  excōmunicationis pœna omnibus administratoribus ordinis, mediate  immediate subiectis, quatenus habeant admittere Visitatores,  eis administrare expensas, loco quorum  etiam pro ferraturis, a Conuentualib. francum  a non Conuentualibus medium francum recipiant  si sint aliqui rebelles, possunt citari personaliter ad Capitulum generale sequēs. Item, Visitatores debēt admitti in locis, in eorum itinere constitutis, vbi etiam visitare non consueuerunt, causa hospitalitatis, alias Visitatores possunt rebelles citare personaliter ad Capitulum generale,  debetur eis reuerentia, occurrendo in aduentum eorum,  etiam in associando in exitu. Item, Visitatores nullo modo debent obmittere officium visitationis: et si habeant iustam causam, debent bona hora hoc significare apud Cluniacum domno Abbati,  si absens fuerit, Priori Maiori,  ipso absente, Priori Claustrali, vt possint vnum subrogare dicto casu. Item, Visitatores non possunt procedere ad officium visitationis non iurati, alias non adhiberetur fides relationibus eorum, nec etiam si esset solus, præsupposito quod esset iuratus. Item, absentes in capitulo qui non præstiterunt iuramentum, debent præstare prædictum iuramentum antequam incipiant visitare, domno Abbati,  in eius absentia Camerariis Prouinciarum,  si non possint habere Camerarios, aliis collegis siue sociis, nomine domni Abbatis. Item, vnus Visitator alio legitime impedito, qui est in remotis,  non potest habere recursum ad domnum Abbatem, potest sibi vnum alium subrogare vna cum Camerariis Prouinciæ,  debent ab ipso iuramentum accipere,  tunc adhibetur fides ambobus. Item, Visitatores quando visitant, debent secum visitationem anni præcedentis portare,  diffinitiones illius Prouinciæ quam visitant. Item, diffinitiones notabiles debent per Superiores suos Monachis publicari,  Visitatores debent inquirere qualiter hoc obseruatur,  negligentes  transgressores punire,  si sit necesse, ad Capitulum generale referre. Item, Abbates, Priores, non obseruantes statuta Apostolica,  statuta Ecclesiæ Cluniac.  diffinitiones Diffinitorum,  præcepta Visitatorum,  remissi circa correctiones subditorum præmissa negligentia, debēt per Visitatores in generali Capitulo proclamari,  ad arbitrium Prioris Claustralis vel Præsidentis puniri. Item, Visitatores Franciæ debent visitare Collegium Cluniacense Parisiis,  ibi habere vnum prandium,  inquirere de vita, moribus,  conuersatione secreto  sigillatim,  per iuramentum,  si proficiant in scientia,  si statuta dictæ domus obseruentur,  si scholares sunt obedientes Priori  Subpriori. Item, Visitatores debent inquirere si Abbates, vel Priores,  alij administratores fecerint aliquas obligationes ad tempus vel ad vitam, seu perpetuas, vel alienationes,  qua de causa,  etiam de debitis,  hoc cum iuramento,  postmodum referre ad Capitulum generale. Item, Visitatores in Capitulo  aliis locis, debent præcedere omnes, Abbatibus,  Prioribus de quinque filiabus dumtaxat exceptis. Et statuto quocumque in contrarium, vt dicetur, edicto vel consuetudine quacumque in aliquibus locis hactenus obseruata in contrarium non obstantibus. Item, Visitatores sub debito iuramenti, tenentur inquisitionem facere specialem, contra illos qui incedunt inhoneste,  de negligentia Superiorum super contentis latius in diffinitionibus factis annis millesimo tercentesimo vicesimo octauo,  tercentesimo quadragesimo primo. Item, Visitatores debent inquirere, si quis Monachus illo anno a Monasterio in quo visitationis officium impendunt, fuerit priuatus mansione sua,  propter quam causam missus fuerit alibi:  si causa regularis extiterit, approbetur: alioquin reuocetur,  qui eum emiserit, Visitatoris arbitrio puniatur, secundum statuta Nicolai Papæ quarti. Nec etiam Priores possunt priuare Monachos mansione sine causa iusta,  si referatur de hoc quæstio, eisdem Monachis expensæ necessariæ sunt ministrandæ. Item, visitatores non debent Monachum de sua mansione remouere, nisi causa fuerit rationabilis, aut talia fecerit Monachus propter quæ debeat remoueri. Item Visitatores non possunt extra Prouinciam in qua visitant, mansionem aliquam assignare. Item, Visitatores Prouinciarum ad loca per domnos Abbates Cluniacen. ante eorum aduentum visitata, illo anno pro visitando non accedant, vt in hoc domnis Abbatibus Clun. deferatur,  expensis Abbatiarum, Prioratuum, locorumque ordinis parcatur, nisi tales casus postea emergerent, super quibus ipsi Visitatores essent merito consulendi. Item, Visitatores Prouinciæ Franciæ debent visitare Abbatiam de Bello-loco,  Prioratum de Domna Maria, licet non sint infra eorum Prouinciam. Item, Abbates, Priores,  alij administratores mediati vel immediati, sub virtute sanctæ obedientiæ,  sub excommunicationis pœna, debent admittere Visitatores,  ordinata pro ferraturis soluere, visitatione ordinariorum primitus facta,  consuetudine quacumque in contrarium allegata, non obstante, vt latius continetur in quadam diffinitione facta anno tercentesimo nonagesimo tertio. Item, Visitatores ad Capitulum generale venientes, diffinitiones si quæ factæ fuerint, in suo reditu habere debent, si per Superiores Conuentualibus suis,  Monachis publicari visum fuerit, præsertim in vigiliis quinque festorum principalium  visitationis tempore, vt nullus prætextu ignorantiæ possit se excusare,  debent mandari executioni per Superiores immediatos correctionem habentes,  alias per Camerarios Prouinciarum, sine aliquo subterfugio,  demum si fuerint in mora, per Visitatores quando visitant  negligentes,  transgressores adiunctis Prioribus locorum punire regulariter. Item, vnica forma visitandi per totum ordinem debet obseruari. Item, non venientes ad Capitulum generale, nec se legitime excusantes, debent citari personaliter per Visitatores. Item, Visitatores exercendo officium visitationis, possunt absoluere a sententia excommunicationis in decem  octo casibus,  a casibus reseruatis, qui sunt quinque, vt continetur in quadam diffinitione. Item, licet sit de more quod Visitatores exercendo officium visitationis, non debeant esse in Abbatiis, vel Prioratibus Conuentualibus, nisi per duos dies,  in non Conuentalibus, per vnum, verumtamen non reperitur super hoc aliquid ordinatum,  ideo secundum casuum exigentiam, possunt plus, aut minus morari. Item, quia in odore bonæ famæ,  bonæ administrationis Abbatum, Priorum, administratorum,  Monachorum ordinis, potius quam in eorum mala administratione, regimine,  infamia est delectandum, ideo Visitatores de administratione bona huiusmodi, sicut de infamia, defectibus  criminibus diligenter debent inquirere,  se informare,  hoc in sua visitatione referre. Item, Visitatores debent inquirere diligenter, si in locis habentur statuta ordinis,  qualiter seruantur,  de omnibus,  singulis quæ ad honestatem,  vtilitatem locorum,  personarum faciunt, prout melius fuerit faciendum, solerter inquirant, corrigant,  emendent,  puniant prout melius ea viderint punienda, corrigenda,  emendanda. Item, omnes Decanatus in quibus sunt Monachi debent visitari per Visitatores. Item, quod in locis visitatis per Visitatores, vbi sunt sex Monachi,  supra, a cætero dimittant copiam visitationis sub sigillis eorum alicui fideli religioso qui religiosus etiam; non requisitus sub pœna excommunicationis debet tradere copiam dictæ visitationis visitatoribus anni sequentis, ad finem quod videant qualiter ordinata per Visitatores, sunt mandata executioni  reparata. Item, prohibemus ne bona ordinis animo prosequendi,  impugnandi eorum Superiores, vel alias in fraudem modo quolibet,  quocumque extra ordinem deposuerunt; illis vero qui non in fraudem nec malo animo, vt dictum est, deposuerunt, sub pœna excommunicationis præfiximus, vt illud depositum reuocent, aut super illo litteras obtineant,  penes se, vel alio loco ordinis,  non extra custodiendas deponant. Item, prohibemus ne aliquis priuilegia ordinis, litteras, instrumenta  libros sine Superioris licentia de locis ordinis extrahant, sub pœna excommunicationis. Item,  omnes illos obtestamur qui requisiti eo tempore quo ipsi,  loca eis commissa visitantur, de statu temporali dicendo, scienter falsum deposuerunt, aut malitiose in damnum Monasterij,  ordinis super illo celauerint veritatem. Item, præcipimus ne aliquis amodo decimas, oblationes, iura patronatus  sepulturas quæ ordini nostro competunt, in aliquibus locis de consuetudine, vel priuilegio speciali, aut alias, sine nostra, aut successorum nostrorum licentia, curato dicti loci admodiat, vel tradat, seu inuestiat quoquomodo, nisi prædicta iura per litteras sub sigillo ordinarij fuerint primitus declarata,  si contrarium de cætero attentatum fuerit, decernimus non teneri, cum per hoc possent iura quæ ordini competunt, per longam Curatorum detentionem, futuris temporibus deperire. Item, ordinamus  statuimus quod Abbates Ordinis  Priores, in suis nouitatibus,  post factam sibi commissionem,  datam eis administrationem, formam infrascriptam in manibus suorum Superiorum iurandam, videlicet quod non alienabunt,  alienata pro posse recuperabunt, iura  iurisdictiones locorum vna cum iuribus quæ vbi habet  habiturus est, dictam domum commissam defendent  manu tenebunt, fructus, redditus,  prouentus eorumdem locorum prout melius  commodius poterunt, in vsus licitos  honestos expendent,  vtiliter expendendo conuertent. Tenor vero  forma huiusmodi iuramenti sequitur,  est talis. Ego N. humilis Prior Prioratus N. Ordinis Cluniacen. N. Diocesis, sic me Deus adiuuet,  eius sancta Euangelia, iuro  promitto quod fidelis,  obediens ero domno meo Abbati Cluniacen. moderno  eius successoribus,  Ecclesiæ Cluniacen.  quod bona immobilia Prioratus prædicti,  pertinentiarum suarum vbicumque positarum non vendam, non donabo, non infeudabo, non impignorabo, non permutabo, non accensabo aliquid de bonis; sed omnia bona dicti Prioratus in bono statu pro posse seruabo,  defendam bona fide,  quod mutuum non contraham vltra N. libras Turonenses absque licentia Domni Abbatis speciali mandato prædictis, in damnum  præiudicium prædicti Prioratus,  pertinentiarum suarum. Item, inhibemus quod nullus Monachus, in villa in qua habitat,  suam habet mansionem, comedat seu bibat: Abbatibus autem, Prioribus cæterisque administratoribus,  eorum sociis permittimus in illis vbi morantur comedere  bibere, cum dicti Abbates  Priores,  locorum administratores viderint locis suis periculum, damnum, aut aliud inconueniens, si ipsi vel eorum socij non liberent, imminere. Item, ordinamus, statuimus,  præcipimus quod post Completorium Abbates  Priores,  alij ad quos spectat, sua ædificia communia, seu claustra teneant,  teneri faciant clausa, quod nullus Monachus prædictam horam exire valeat pro aliquibus illicitis committendis. Item, quod nullus sine socio Monacho honesto  de antiquioribus, per villam vbi moratur, incedat. Item, præcipimus quod in Prioratibus trium Monachorum  infra, nullus Monachus qui Sacerdos non fuerit, mittatur,  vbi contrarium reperiretur, per suum Superiorem immediatum reuocetur. Item, inhibemus districte, ne de cætero personis sæcularibus, Clericis vel laicis dentur, aut tradantur aliqualiter Prioratus nec alia loca, vbi Monachus, seu Monachi consueuerunt morari, similiter inhibentes de aliis possessionibus,  domibus quæ Ordinis existunt,  qui contrarium fecerit, irritum habeatur. Item, pro communi  euidenti vtilitate totius Ordinis Cluniacen. ordinamus, statuimus in qualibet Prouincia, seu Cameraria per Camerarios eorumdem locorum, de consilio maiorum de ordine in dictis Prouinciis, seu Camerariis commorantium, constituendos Procuratores idoneos, qui iura, causas,  negotia communem vtilitatem dicti ordinis tangentia in Curiis Romæ  Franciæ,  in aliis, coram iudicibus quibuscumque fideliter prosequantur, ad expensas communes Abbatum, Priorum  aliorum administratorum commorantium in illis Prouinciis, seu Camerariis vbi instituuntur Procuratores prædicti,  per dictos Camerarios de consilio maiorum in suis Camerariis commorantium, taxetur quantum quisque dabit,  contribuet pro expensis Procuratorum huiusmodi, consiliariorum,  aduocatorum,  aliorum necessariorum, prosequenda prædicta licet facere cito,  citius Camerarij non omittant. Item, ordinamus  præcipimus quod nullus studeat amodo in iure Canonico sine nostra, aut successorum nostrorum licentia speciali, nisi in altero de locis infra scriptis, videlicet Aurelianis, Tholosæ, in Monte-pessulano, in Auinione,  morentur dicti studentes insimul,  non diuisim, nisi sit de nostra licentia speciali. Item, cum in multis locis Cluniacen. ordinis sint Monachi aliqui, qui tanquam Procuratores, negotiorum gestores,  aduocati per Curias Ecclesiasticas  sæculares in animarum suarum dispēdium, ordinis opprobrium,  scandalum plurimorum, discurrunt: Nos vt cessent inconuenientia huiusmodi, murmur  scandalum iam inter plures, maiores, mediocres,  minores subortum, id improbamus,  reuocamus omnino, inhibentes ne quis omnino in iudicio, vel extra iudicium, exceptis causis negotiorum, ordinis Procurator  negotiorum gestor, rerum administrator, aduocatus, etiam consiliarius in aliqua Curia etiam pro coniunctis personis, sine sui Superioris licentia existant. Superiores vero talium personarum super omnia caueant, ne in talibus de leui consentiant ad licentiam, per assensum, nisi euidens necessitas, pietas, vel vtilitas ad contrarium faciendum eumdem Superiorem inducat. Super hoc tamen se habeat diligenter,  aduertat quod ipsius in hoc conscientiam oneramus: eidem Superiori districte,  districtius inhibentes, ne de leui in huiusmodi danda licentia condescendat. Quoniam in ordine Clun. repertum est aliquos Monachos, sine eorum licentia qui hoc possunt facere, pueros baptizare, nubentes benedicere, mulieres post partum reconciliare,  ad reconciliationem admittere, confessiones sæcularium personarum audire,  multa alia licenter,  sine assensu exercuerunt, excommunicamus,  excommunicatos publice nuntiamus in his scriptis, cum multi multa alloquantur sinistra,  difament ordinem propter ista. Cum in ordine Clun. sint Priores aliqui prout in visitatione nostra alias inuenimus, qui causa studij dimisso solo Monacho se absentent, ex quo sequitur quod ille solus dimissus Monachus, cum secum non habeat quem timeat,  qui ipsum regat, corrigat,  castiget, de leui labitur, dissolute incedit,  viuit inhoneste, in animæ suæ dispendium,  ordinis opprobrium  derisum. Nos huic dispendio,  diffamationi obuiare volentes, per obedientiam præcipimus eorumdem Superioribus Priorum immediatis: Locis vero nobis immediate subiectis, Camerariis nostris per eandem obedientiam firmiter iniungentes, vt vel Priores huiusmodi sic absentes ad Prioratus suos reuocent, vel soli Monacho remanenti socium adiungant, qui cum eo moretur; tales Priores scholares insuper cum per negligentiam,  desidiam visitatorum ordinis,  Camerariorum Prouinciarum qui propter timorem, fauores, vel alias, loqui libere, corrigere, aut referre damnabiliter pertimescunt, sint in ordine Clun. quamplures maiores, mediocres,  minores, cum hæc  cum similia ordinis nostri statuta obseruare renuunt, vilipendunt,  contemnunt, nec non in pluribus aliis in animarum suarum periculum,  ordinis opprobrium excedunt multipliciter  offendunt, eisdem Visitatoribus, Camerariis, coniunctim  diuisim per obedientiam præcipimus districte,  districtius vt diligenter,  sollicite annuatim inquirant, quomodo hæc  alia ordinis instituta,  regulares obseruantiæ ab his  aliis obseruantur,  quidquid inuenerint,  fecerint in prædictis, ad Generale Clun. Capitulum ac citius si commode potuerint, nobis non deficiant intimare. Item,  quia per negligentiam, obmissionem, aut per vilipensionem statutorum prædictorum,  maxime quia Priores ipsa secum deportare,  inter suos subditos publicare, obseruareque  obseruari facere neglexerunt  negligunt, ex quibus plures excessus, irregularitates, damna, incommoda, scandala in dedecus totius ordinis,  religionis sæpius hactenus fuere, adhuc possent fore perpetrata, ne a cætero quispiam ignorantiæ causam valeat prætendere, aut allegare. Omnibus  singulis Abbatibus, Prioribus  administratoribus principalibus in hoc instanti Capitulo existentibus præcipimus, ac prohibemus, ne recedant sine huiusmodi ordinationibus  statutis, aut de sibi eis mittendis onerent Secretarios, aut Thesaurarium, vt apud eos literæ valeant infra dimidium annum, quatenus suis subditis notificent, easque obseruare faciant cum effectu,  hoc sub pœna regularium obseruantiarum. Item, statuimus, diffinimus,  ordinamus, quod nullus Monachus nostræ religionis Clun. per se aut alium, directe vel indirecte, seu etiam quouis alio quæsito colore, beneficia nostri ordinis Clun. ab aliquo Prælato, aut eius Vicario, vel alia persona sæculari non impetret, vel impetrari faciat. Contrarium vero faciens, decernimus auctoritate Apostolica ipsum inhabilem fore a quocumque beneficio, vel officio in ordine Cluniac. obtinendo. Et insuper quod talis impetrans ponatur ad Carceres in Cluniaco, perpetue suam damnabilem ambitionem deploraturus. Salua semper misericordia Reuerendissimi Patris domni Cluniacensis,  Reuerendorum patrum domnorum Diffinitorum. Signatum. Ioannes de Bourbonio Episcopus Aniciensis,  Abbas Cluniacensis, Abbas Mauziaci, Prior Maior Clun. Prior Sancti Martini, Prior Coinciaci, Prior Abbatisvillæ, Prior de Ternay, de Thomassin, Prior Marciniaci, B. de Toligny, Prior Thisiaci, Montisdesiderij, Prior de Angeroliis, Prior de Luperciaco burgo, I. de Præstino, Prior S. Stephani Niuernensis. Ego Ioannes Marini de Cluniaco, Clericus Notarius Apostolicus Imperialis  regius, publicus, prædicta statuta,  ordinationes in præsenti rotulo descriptas de voluntate,  mandato Reuerendissimi in Christo Patris  Domini, Domini Ioannis de Bourbonio, Dei gratia Aniciensis Episcopi,  Abbatis Cluniacen.  Reuerendorum patrum domnorum Diffinitorum, seu Capituli generalis præsentis anni millesimi quadringentesimi quinquagesimi octaui in præambulo dicti rotuli principaliter nominatorum, in Capitulo Monasterij Cluniac. coram Conuentu eiusdem loci,  Diffinitoribus prædictis, ac quamplurimis Prioribus, Decanis  aliis dicti ordinis Cluniac. conuocatis,  existentibus ibidem ad sonum campanæ congregatis, Reuerendo Patre domno Priore maiore Cluniac. in eodem Capitulo præsidente,  sedente pro tribunali, vt tanquam Diffinitore, legi  alta voce publicaui,  insinuaui, iuxta  secundum eorum formam  tenorem, nihil de contentis in eisdem obmittendo, die vigesima septima mensis Aprilis anno prædicto, præsentibus venerabilibus  discretis viris Magistro Michaele de Rancie, licentiato in legibus,  Domino Anthonio Bonæfidei Presbytero, habitantibus Cluniaci testibus, signo meo manuali paruo, vna cum signis manualibus  sigillis præfatorum Dominorum Episcopi  Abbatis ac Diffinitorum, hic appositis testibus,  sequentibus. I. Marini. Ego vero Ioannes Marini, de Cluniaco, clericus Matisconensis Diocesis, publicus Apostolica Imperiali  Regia auctoritatibus notarius, curiarumque officialatus  præposituræ Matisconensis, necnon Curiarum Cluniaci prædicti iuratus. Copiam superius in præsenti quaterno pergameni descriptam, continentem viginti quatuor folia cum dimidio scripta ad proprium originale rotuli statutorum  ordinationum ordinis Clun. in pergameno descriptorum, sigillis  signis manualibus Reuerendi in Christo patris  Domini, D. Ioannis de Bourbonio, Dei gratia Episcopi Aniciensis  Abbatis Clun.  reuerendorum patrum domnorum Diffinitorum Capituli generalis Clun. anni præsentis millesimi quadringentesimi quinquagesimi octaui, auctoritate Apostolica electorum, in dicto originali rotulo nominatorum,  signo meo manuali paruo signatorum  sigillatorum, de verbo ad verbum die vigesima secunda mensis Iunij anno prædicto collationaui,  collationem ad ipsa feci. Idcirco huic præsenti copiæ manu aliena, me aliis occupato negotiis, fideliter scriptæ, signa mea, magnum videlicet  paruum, hic me subscribendo, apposui consueta. In fidem  testimonium omnium,  singulorum præmissorū requisitus,  rogatus. I. Marini.