Videtur haud incongruum lineam generis ipsius paululum adtingere, quoniam solet plerumque nobilitas et sibi ad conservandam humilitatem, et Ecclesiis Dei ad resistendum raptoribus plurimum prodesse. Exstitit itaque patre nobilissimo progenitus, Joffredo nomine, qui et ipse non solum Consul, sed etiam a patre et avo Consulibus originem duxit. De matre vero præfati Domni Stephani quid dixerim, nisi quod ex utraque parte, patris videlicet, et matris, ex progenie Consulum, immo ab ipsis Consulibus est generata. Fuit namque Arnulfi nobilissimi, et audacissimi Consulis de Risnel filia, matrem habens clarissimi Consulis Gerardi de Fonvenz filiam. Quod autem iste leonum catulus, in agnum primo mutatus, postea ut aries ad defendendum eam cornibus, et ad generandum in ea spirituales agnos in Ecclesia sit constitutus, fuit hoc gratia Dei, fuit hæc mutatio dexteræ excelsi. Volo, si possim, quamvis non faceto, vero tamen sermone percurrere, qualiter iste leonem rugientem reliquerit, et leonem de tribu Juda secutus sit; et qualiter ab agno inmaculato agnus effectus sit, ut sequatur cum quocumque ierit. § In diebus illis vocavit sponsus ad se sponsam suam, Christus videlicet Ecclesiam, venire a cubilibus leonum et montibus Leopardorum, per montem myrræ, et colles Libani. Principes enim qui prius fuerant similes leonibus propter crudelitatem et terrorem, et leopardis, propter diversarum iniquitatum varietatem, ysopina, humili scilicet confessione mundati, per myrræam mortificationem libanino candore sunt super nivem dealbati. § Horum vero exstitit caput et Dux quidam Comes Francorum nobilissimus, Simon nomine Rodulfi Comitis. Hic divina respectus misericordia, mundum fugientem fugit, et Christum vocantem se secutus est. Expetiit autem cœnobium sancti Eugendi Jurensis, ibi Christo se sacrificaturus. Præmiserat ante se duos illustrissimos viros, Domnum Rodulfum, et Dom. Franconem, secum vero duxit Domnum Rotbertum, Dom. Arnulfum, et Dom. Warnerium. Hi omnes et secundum genus sæculi clarissimi, et secundum Deum nobilissimi, postea se holocaustum Deo obtulerunt. § Erat adhuc Domnus Stephanus (de quo nobis sermo) tenellus, militaribus tamen armis decoratus: sed saniori usus consilio, immo Deo inspirante, Patres prædictos secutus, sæculari balteo abrenuncians, Christique jugum suscipiens, in præfato cœnobio monachilem vitam arripuit, ibique sub Domno Hunaudo Abbate per decem annos se in Dei servitio mactavit. Deinde Cluniacum expeciit, ubi cum avunculo suo Domno Widone Priore Magno, per annum demoratus est. Quo Widone postea pro Religione, et sanctitate vitæ facto Abbate, ipse eum Pictavis sequutus, semper seipso melior efficiebatur. Novissime ad Monasterium suum regressus, apud Barrum cellam sancti Eugendi missus est. Fiebant hæc omnia Dei dispositione, sine cujus nutu nec passer cadit super terram. Hic igitur inventus est Domnus Stephanus, ac venerabili præfato Rotberto Lingonensi Episcopo, et ab Abbate suo huic loco concessus, quamvis renitens Abbas effectus est, anno Incarnationis Dominice MLXXXVIII. Ind. XI. Epacta XXV. § Jam vero quanta cura, quanto studio hunc locum emendare et augmentare studuerit, et si cessent verba, ipsa testantur opera. Nam quamvis Monasterium istud a quingentis, aut eo amplius annis primitus fuerit constructum, a tempore Domni Stephani Abbatis videtur sumpsisse principium, ita omnia innovata, omnia sunt in melius inmutata. Nam quocumque gradiebatur, hoc illi erat desiderium, hæc illi mentis cupiditas, ut si alicubi aliquid vidisset honestum, aut Ecclesiæ suæ necessarium, aut illud ipse asportaret, aut simile in Ecclesia sua ipse construere. In Religione vero ita refloruit locus iste in diebus illius, ut usque ad mundi dominam Romam, famosum nomen haberet Besua, et per totam Galliam usque ad maris littora. Unde factum est, ut cum primum huc veniret, vix viginti essent Monachi; in diebus vero ipsius quinquaginta seu sexaginta Deo servientes, et victus ac vestitus necessaria accipientes. § Si vero cumputemus eos, qui in Cellis nostris extra Besuam habitant, numerus usque ad centenarium consurget. Sed et illud est ei a Deo præstitum, quod in diebus ejus aliqui conversi ad Dominum, et ab eo in hoc loco accipientes Religionis habitum, postea facti sunt et ipsi lumen Ecclesiarum. Præficitur namque Ecclesiæ sancti Michaëlis Ternoderensi Domnus Widdo Abbas. Præficitur Ecclesiæ sancti Sequani Dom. Heinricus Abbas. Præficitur Domnus Eustasius Ecclesiæ Noviomensi sancti Eligii. Præficitur Ecclesiæ S. Johannis Dom. Godefredus. Et quamvis ipse non fuisset noster Monachus, de nostro tamen Monasterio est assumptus. Sed et alii quamplures sub eo æmulatione paterna ducti, in ædificando, et adquirendo eum imitabantur Patrem, et hanc Ecclesiam dilataverunt, exornaverunt, et munierunt ut matrem. § De ædificiis et adquisitionibus tam intra Besuam, quam extra, de instauratione corporis ipsius Monasterii, seu officinarum, de Bibliotheca tam veteris, quam novi testamenti, de ornamento Ecclesiastico in tabulis, in capsis, in calicibus, in crucibus, in turibulis, in vestimentis ad officium Ecclesiasticum pertinentibus, de cappis, et cortinis, de palliis, et signis ab eo et aliis fratribus, et filiis hujus Ecclesiæ ipsius tempore comparatis, et huic loco collatis, aliquantulum latius in sequentibus disseremus. Nunc interim dicamus de Ecclesiis, quæ huic loco in diebus ipsius collatæ sunt, tam in hoc Episcopatu, quam in aliis. Ecclesia sancti Symphoriani de Albiniaco. Ecclesia sancti Benigni. Ecclesia sancti Christofori Canlintensis. In Episcopatu Tullensi, Ecclesia sancti Willegaudi, apud Romonem castrum. Et hæc qualiter et a quibus sint collata, cartæ huic ipsi libello insertæ ostendunt.