PROLOGUS AUCTORIS AD ERMENARIUM EPISCOPUM. Domino vere sancto et apostolica veneratione colendo Ermenario Augustodunensis urbis episcopo Persaepe a vobis jussus et spiritualium fratrum flagitatione compulsus, gesta beati Leodegarii martyris atque pontificis tandem scribere sum aggressus. Ideo enim diu implere jussa vel petita distuli, quia duplicem poenam contra me videbam consurgere, unam ignorantiae caliginem metuens et ignaviae, aliam prudentibus inde risu [risui] verens patescere. Oro ergo vestram fidelem devotionem inprimis ut meae rusticitati veniam detis, et tantummodo quae vobis placuit clam soli interim lectitetis, donec aut altiori sermone ea quae nos vobis jubentibus usurpavimus reparetis; aut aliorum sapientum correcta judicio irreprehensibilis, quam post legatis, a vobis probata placeat dictio. Hoc autem specialiter peto ut vires ad hoc opus exsequendum, quas mihi conscientiae denegat imperitia, vestrarum precum solerti studio apud Dominum obtineant opportuna suffragia. INCIPIT VITA SEU PASSIO. Gloriosus igitur ac praeclarus Leodegarius urbis Augustodunensis episcopus, qui Christianorum temporibus effectus est martyr novus, ut terrena generositate nobiliter est exortus, ita divina gratia comitante dum a primaeva aetate in virili robore accresceret, in quocunque gradu vel ordine provehebatur, exstitit prae caeteris electus. Cumque a Didone avunculo suo Pictavis urbis episcopo, qui ultra adfines suos insigni copia prudentiae divitiarumque opibus erat repletus, fuisset strenue enutritus, et a diversis studiis, quibus saeculi potentes studere solent, adplene in omnibus disciplinae lima esset politus, in eadem etiam urbe ad archidiaconatum fuit electus. Tantae in eo subito fortitudinis atque sapientiae robur emicuit, ut impar prae suis antecessoribus appareret, praesertim cum mundanae legis censuram non ignoraret, saecularium terribilis judex fuit. Et dum canonicis dogmatibus esset repletus, exstitit clericorum doctor egregius. Erat quoque in disciplina delinquentium vividus, qui carnis luxu nunquam exstitit resolutus; sagaci cura pervigil in ecclesiasticorum officiis, strenuus in ratiociniis, prudens in consiliis, rutilans in eloquiis. Incubuit interim causa necessitatis, ut in Augustodunensi urbe eum ordinare deberent episcopum. Siquidem nuper inter duos contentio de eodem episcopatu exorta fuerat, et usque ad sanguinis effusionem certatum. Cumque unus ibidem occubuisset in morte, et alter pro perpetrato scelere datus fuisset in exsilii extrusionem, tunc Balthildis regina, quae cum Clotario filio Francorum regebat palatium, divino (ut credimus) inspirata consilio, ad memoratam urbem hunc strenuum direxit virum ibidem esse episcopum: quatenus et Ecclesia quae pene biennio jam quasi viduata in saeculi fluctuatione remanserat, hujus gubernatione vel fortitudine tueretur, et ab iis quibus impugnabatur defensaretur. Quid multa? ita in adventu ejus territae sunt omnes Ecclesiae vel urbis illius adversarii, necnon et hi qui inter se odiis et homicidiis incessanter certabant, ut memoriam transacti scandali nollent audire, quia quos praedicatio ad concordiam non adduxerat justitia et horror cogebat. Jam enim ad episcopatum dispensante Domino elevatus, quantum in alimonia pauperum ejus exstitit praecipua cura longum est enarrare per singula. Sed nobis ita tacentibus ejus testantur opera, vel matricula quae ab eodem instituta residet ad ecclesiae januam, vel specierum pulchritudo quae aureo fulgore rutilant in ecclesiae ministerio, necnon et baptisterii ornamenta miris operibus fabricata. Quantum quoque in amore martyrum ejus mens fuit devota, silentibus indicat sancti Symphoriani martyris sepultura seu translatio sancti corporis gloriosa. Praeterea innuunt ejus industriam ecclesiae pavimenta vel laquearia aurea et atrii constructio nova et murorum urbis restauratio et domorum reparatio et quae erant nimia vetustate consumpta per se erecta reddunt vera videntibus testimonia. Sufficiant haec inprimis pauca de plurimis. Ad illud tempus convertamus eloquium, quo athleta Christi contra diabolum dimicandi sumpsit exordium. Sanctus itaque pontifex Leodegarius dum in Augustodunensi urbe felix in pace conversatus est episcopus, postquam omnia quae diruta fuerant innovasset et divinis officiis clerum erudisset, praedicationeque assiduus coelestia alimenta populum commoneret, et eleemosynarum largitate foveret, et in Dei custodiendis mandatis ejus animus esset totus intentus, ita efficax fuit illius voluntas in omnibus, ut quaeque implere decrevisset, ei a Domino absque difficultate tribueretur effectus. Nec enim immerito suam Omnipotens illi contulit gratiam, quia prius ipse se totum devoverat custodire ejus mandata. Sed quia a bona voluntate semper discordat malitia, et antiquus serpens invidus semper invenit per quos scandalum seminet, aliqui honorati spiritalia nescientes, sed potius potentiam saecularem timentes, videntes hunc virum inflexibilem per justitiae culmen existere, invido coeperunt livore torqueri, et statuunt si sit aditus ejus obviare profectibus. Erat enim in illis temporibus Hebroinus (ut diximus) major domus, qui sub rege Clotario tunc regebat palatium. Jam regina quam supra diximus, in monasterio quod sibi antea praeparaverat residebat: propterea memorati invidi adeunt Hebroinum, et contra Dei virum ejus in furore suscitant animum: et dum veritatis accusationem non invenerunt, mendacium falsitatis confingunt, quasi dum omnes Hebroini jussionibus obedirent, solus Leodegarius episcopus ejus jussa contemneret. Erat enim memoratus Hebroinus ita cupiditatis face succensus et in ambitione pecuniae deditus, ut illi coram eo justam causam tantum haberent qui plus pecuniae detulissent. Cumque alii causa timoris, alii pro redimenda justitia, eum auri argentique replessent pecunia, quorumdam animi ob hujus causam exspolii dolore tacti contra eum fuerant jam commoti. Et quia non solum rapacitatis exercebat commercium, pro levi offensa sanguinem nobilium multorum fundebat innoxium. Sanctum itaque Leodegarium ideo habebat suspectum, quia eum superare non valebat in verbo, nec adulationis ut caeteri ei impendebat obsequium, et contra omnes minas suas super eum cognoverat permanere intrepidum. Tyrannicum enim tunc dederat edictum, ut de Burgundiae partibus nullus praesumeret adire palatium, nisi qui ejus accepisset mandatum. Tunc de metu prioris omnes fuerunt suspecti, quod hoc excogitaret ad suum facinus cumulandum, ut aut quosdam capitis amissione damnaret, aut dispendia facultatum infligeret. Interim, donec causa suspenditur, rex Lotharius a Domino vocatus de hac luce migravit. Sed cum Hebroinus ejus fratrem germanum nomine Theodoricum convocatis optimatibus solemniter (ut mos est) debuisset sublimare in regnum, superbiae spiritu tumidus eos noluit deinde convocare : ideo magis coeperunt metuere, quod regem quem ad gloriam patriae publice debuerat sublimare, dum post se eum retineret pro nomine, cui malum cupierat ille audenter valeret inferre. Cumque multitudo nobilium qui ad regis novi properabant occursum, mandante Hebroino itineris accepissent repudium, inito in commune consilio, relicto eo omnes expetunt Hildericum ejus fratrem juniorem, qui in Austro sortitus erat regnum. Quorum consilio qui tunc noluit acquiescere, aut fugaciter evasit, aut cum vitae periculo incendio comminatus acquievit invitus. Cum enim omnes ob Hebroini tyrannicum metum Hilderico induxissent tam Neustricum quam Burgundiae regnum, agnocens tyrannus suum hoc facinus perpetratum, ad ecclesiae confugit altare, ejusque in multis partibus subito thesaurus fuit direptus; et quod iniquus diu congregaverat male, dispersum est subito bene. Episcopis tunc quibusdam intercedentibus, et praecipue interventu antistitis Leodegarii, eum non interficiunt, sed Luxovio monasterio dirigitur in exsilium, ut facinus quod perpetraverat evasisset poenitendo. Sed quia terrenae cupiditatis pulvere oculos cordis habuit caecos, ideo in animam malevolam spiritalis non profuit sapientia. Cum enim Hildericus germanum suum supra quem petitus venerat, sibimet praesentari jussisset ut colloqui ei deberet, tunc quidam qui in regno videbantur esse primarii, et Hilderico cupiebant placide adulando placere, crinem sui domini temeritatis ausu jusserunt amputare, sicque fratri suo eum studuerunt praesentare. Sed cum rex ab eo interrogaret quid de se agere vellet, ille vero hoc solum quod injuste fuerat de loco regni dejectus, judicem sibi Deum coeli est exspectare professus. Tunc ad monasterium sancti martyris Dionysii residere est jussus, ibique usque salvatus, donec crinem quem amputaverant enutriret; et Deus coeli quem se judicem est habere professus, feliciter postmodum ipsum permisit regnare. Interea Hilderico regi expetunt universi, ut talia daret decreta per tria quae obtinuerat regna, ut uniuscujusque patriae legem vel consuetudinem observaret, sicut antiqui judices conservavere, et ne de una provincia rectores in aliam introirent: neque ullus ad instar Hebroini tyrannidem assumeret, et postmodum sicut ille contubernales suos despiceret: sed dum mutua sibi successione culminis habere cognoscerent, nullus se alii anteferre auderet. Ut vero illi libenter petita concessit, stultorum et pene gentilium depravatus consilio, ut erat juvenili aetate praeventus, subito quod per sapientum consilia confirmaverat refragavit. Sanctum igitur Leodegarium eo quod cognoverat prae omnibus sapientiae luce esse conspicuum, secum assidue retinebat in palatio. Hujus rei causa crevit malorum invidia rediviva, atque contra eum rursum accusationum exquirebant initia, ita ut quaeque rex ageret aut justo injustove judicio, dicerent illius crimine factum. Cujus si obtemperasset consiliis, in mandatis ambulasset divinis. Sed quia coelitus jam supervenerat data sententia, ideo cor ejus non valuit apprehendere justitiae disciplinam: sed judicium quod Theodoricus se a Deo exspectare professus est, celeri meruit sententia terminari. Vir autem Domini ut cognovit contra se invidiam diaboli recalescere, tunc juxta Apostolum sumens loricam fidei et galeam salutis et gladium spiritus, quod est verbum Dei, contra antiquum hostem inivit singulare certamen. Et quia sacerdotalis integritas minas regis nescit metuere, Hildericum coepit arguere, cur consuetudines patrias quas conservare praeceperat tam subito immutasset, simulque fertur dixisse quod regina quam habebat conjugem filia sui esset avunculi: et nisi haec facinora cum reliquis illicitis sceleribus emendatione corrigeret, divinam certe sibi ultionem subito imminere cognosceret. At Hildericus quidem primitus libenter coepit auscultare: sed satellitum praeventus consiliis, dum verba ejus debuerat ad emendationem aptare, de illius morte occasiones coepit inquirere, suadentibus hoc illis, qui justitiam cupiebant evertere, et indisciplinati juvenilia opera regi favebant exercere, necnon et his qui suum decretum ei elicuerant irrupisse. Metuebant enim hi omnes et horum similes in voluptatibus saeculi conversantes, a Dei homine sua opera destrui, dum eum jam noverant per justitiae callem inflexibiliter gradi: virilitatem enim coelestis civis senescens mundus gravatus vitiis non valuit sustinere. Adfuit enim tunc in illis diebus vir quidam nobilis Hictor [Hector] vocatus nomine, qui tunc gerebat in fascibus patriciatum Massiliae, quique generis nobilitate et prudentia saeculari, ut claro stemmate ortus, ita erat prae caeteris praeditus. Hic enim ad Hildericum regem pro quadam causa advenerat, et per viri Dei intercessionem obtinere petita sperabat, eumque gratia hospitalitatis in urbe sua Dei sanctus receperat, donec sicut petierat suis intercessionibus eum regi commendaret. Nam saepedictum Hildericum in ecclesia urbis suae in paschali solemnitate rogaverat advenire. Hanc invidi reperiunt occasionem, per quam nequitiam, quam nuper in cor regis effuderant, adimplerent. Majorem domus tunc nomine Wolfaldum in sua accusatione conjungunt, mendacem fabulam de Leodegario et Hictore confingunt, quasi ideo insimul fuissent conjuncti ut regiam dominationem everterent et potestatis jura sibimet usurparent. Aderat etiam tunc quidam sub religionis habitu ad monasterium sancti Symphoriani martyris, corpore non mente reclusus, nomine Marcolinus, sed, ut postea publice patuit, potius pro ambiendis humanis laudibus vel honoribus specie religionis cupidus nimium. De cujus conversatione, maxime dum omnibus patuit, melius puto silere quam loqui. Hunc ergo saepedictum rex ignorans, quasi Dei prophetam habebat in omnibus, eo quod de viri Dei accusationibus ejus voluntati favendo adulabat prae omnibus. Ea igitur nocte qua sanctae Paschae vigiliae celebrabantur in urbe, rex jam quasi suspectus, ibidem noluit advenire, sed cum paucis tunc fautoribus ad praefati hypocritae recurrens consilium, jam contra Dei famulum malignum gestans animum, illic temporaneum non metuit Paschale recipere sacrificium: postea vero cum dedecore jam a vino temulentus aliis jejunis sancta solemnia praestolantibus cum ecclesiam fuisset ingressus, Leodegarium clamitans requirebat ex nomine, ut eum quasi in fugam verteret, dum gladii persecutione jam inter nuntios minitans terruisset. Cumque eum saepius clamitans esse in baptisterio cognovisset, ibi quoque introiens, ad tanti luminis claritatem seu odorem chrismatis, quae illic in baptizatorum sanctificatione gerebantur, obstupuit. Sed cum ad clamorem ejus ipse responderet, Adsum, ipsum nullatenus recognoscens pertransiit, atque in ecclesiae domum ubi paratum erat resedit. Episcopi vero alii qui cum Dei viro vigilias celebraverant, redierunt ad hospitia: ipse vero ut sacrum peregit officium, regem intrepidus adiit, iratumque eum verbis mitibus requisivit, cur ante vigilias non venisset, vel in tam sacratae noctis solemnia repletus ira persisteret. Nam dum illius ineffabili sapientiae aliud turbatus non valuisset respondere, suspectum se eum quadam de causa dixit habere. Igitur vir Dei Leodegarius cernens apud animum ejus esse defixum, quod suadentibus satellitibus eum una cum Hictore, sicut decreverat, redderet interfectum, aut Hictor in angustia sicut timebat contra regem subire contemptum; non de sua veritus morte, sed illorum qui ad eum causa tuitionis advenerant pertractans salutem, elegit potius interim latere per fugam, quam occasionem praebere ut per ejus martyrium resurrectionis Christi solemnia cruentarentur, vel diriperetur ecclesia, ut ne hi qui ad eum convenerant inconsulte amitterent suam vitam. Nec enim quis eum aestimet formidasse adeousque martyrium. Nam cum pridem per quemdam monachum nomine Bercharium ei in dominica coena de suo interitu fuisset nuntiatum, die Passionis Domini crastino regis adiit palatium, et ultro se ingerens in eo die sanguinem offerre voluit Christo quo pro mundi salute sanguinem Christus effuderat suum. Nam et rex eadem die ipsum propria manu percutere voluit, sed ob Dei reverentiam optimatum quorumdam sapientum consilio prohibitus fuit. Indubitanter vero credendum ad hoc eum divinitus tunc fuisse servatum, ut si quid humana conversatione, quae sine culpa non ducitur, aliquid contrarium fortassis attraxerat, longae persecutionis fornax exureret, ut postea velut aridum mundum in ea de manu sui regis impositus, ad instar gemmarum fulgentium miraculorum virtutibus coruscaret. Cum igitur ab his qui occasionis hujus exspectabant eventum, persecutio velox fuisset commota post eum, praedictus Hictor ibidem est interfectus: et quia viriliter se fuerat defensare conatus, permittente Domino a multitudine fuit oppressus cum aliquibus qui comitabantur cum eo. Nec enim impossibile creditur sancti martyris meritis posse apud Deum illis animabus veniam obtinere, qui cum eodem innocenter persecutionis procellam voluerunt declinare. Igitur Leodegarius Dei famulus cum a quibusdam fuisset detentus, Hilderico subito nuntiant factum: maximam gratiam regis se credidit habiturum, qui valuit comprehendere Leodegarium. Per consilium tunc optimatum vel episcoporum jubetur interim duci Luxovio monasterio, donec in commune consulerent quid facerent de tanti nominis viro. Interea cum hi qui primi videbantur esse palatii, cum simul ab Hilderico fuissent conquisiti quod judicium de sancto Dei decernerent, hoc consona responderunt voce, ut si ei vitam concederet, sub perpetuo exsilio eum in Luxovio permanere juberet: confirmans subito super hoc decretum judicum, episcopis vero aliquibu vel sacerdotibus ideo consentientibus, ut ad praesens eum ab ira regis redderent liberum. Nam saepedictus rex pravorum illectus consilio eum adduci jusserat de Luxovio, ut ad voluntatem causantium cum irrisione depositum, prout voluissent, redderet interfectum, sicut quondam Herodes disposuerat Judaeis facere Petrum. Aderat autem venerabilis vir abbas sancti Symphoriani basilicae nomine Hermenarius, cui post discessum viri Dei rex petitionibus populi Augustodunam commendaverat urbem; cum immensibus precibus crebro regis pedibus est provolutus, ut eum in Luxovio residere permitteret, ne ad exspectationem crudelium, quos diabolus contra eum in furore succenderat, juberet adduci. Taliter ab hujuscemodi precibus et tunc ab interfectione salvatus, falso quidam opinantes, quasi ideo regis habitacula frequentaret, ut accusantium primus esset, quo facilius ei episcopatum illius tenere liceret. Nam longe aliter exstitit, et quia carnalis oculus spiritualem delectationem non vidit, testes ei postea exstiterunt illius opera, quia quousque praesenti superfuit vitae, ejus necessitatibus in quo valuit charitate ministravit devota. In illis igitur diebus adhuc exsul in Luxovio residebat Hebroinus monachili habitu tonsoratus, simulatam gerens concordiam, quasi dum uterque unam, sed dispares exsilii accepissent sententiam, concordem ducerent vitam. His interim ita gestis divina non diu distulit ultio suum de Hilderico dare judicium. Nam ejus dissoluta conversatio omnibus increverat palatinis optimatibus. Tunc unus ex eis hoc molestius ferens prae caeteris, dum venationem in silva securus exerceret, eum vulnere mortis percussit. Igitur priusquam haec evenissent, dum duces quidam duo, quibus jussum fuerat sanctum Leodegarium adduci de Luxovio eatenus demorassent, conspiraverat unus eorum minister, ut si famulum Dei extra Luxovium cerneret, ipsum gladii percussione occideret Ut autem ad hoc perventum fuit, ita cor ejus intolerabilis pavor perfudit, ut non solum dixisse, sed cur etiam de Dei famulo tam gravia cogitasset, voce publica confiteretur, et tremens ejus pedibus est provolutus, indulgeri sibi ab eo hanc nequitiam deprecaretur. Igitur cum Hilderici mors subito nuntiata fuisset, tunc hi qui ob ejus jussionem exsilio fuerant condemnati, tanquam veris tempore post hiemem solent de cavernis serpentes venenati procedere, quidam sine metu fuerunt reversi: quorum debacchante furore surrexit magna turbatio patriae, ita ut manifeste crederetur adventus imminere Antichristi. Hi vero qui rectores regionum esse debuerant, continuis odiis se invicem coeperunt lacescere; et dum rex tunc non erat stabilitus in culmine, quod unicuique rectum videbatur in propria voluntate, hoc agebat sine formidine disciplinae. Adeo tunc iram Dei manifeste cognovimus evenisse, ut etiam stella appareret in sidere, quam astrologi cometem vocant, in cujus ortu asserunt fame terram turbari, mutationem regum, vel commotionem gentium, percussionis gladium imminere. Haec enim omnia manifeste tunc constitit evenisse. Sed quia, ut scriptum est, stulti non corriguntur verbis, quantum minime signis, hi qui cum malevolo animo redierunt de exsilio, quidquid propter sua pertulissent facinora, Leodegarii factionibus haec se incusant fuisse perpessos. His enim diebus vir Domini a commemoratis ducibus erat ob salvationem detentus, a quibus nuper de Luxovio fuerat eductus. Tunc enim famulo suo gratia superna concesserat venerabilem dignitatem, ut in illis locis tam praedicti duces quam eorum matronae, simulque ministri universaeque familiae necnon et vulgus populi ita imminerent, ut semetipsos pro eo non dubitarent offerre. Cumque illi qui secum Dei famulum retinebant, circa se manentibus potestatibus aliis nuntiassent, eo quod divinam gratiam super Dei famulum Leodegarium cognovissent, religioso Christianitatis amore ita in ejus auxilium fuerunt sociati, et conspirantes inter se confirmaverunt, ut dum indisciplinata haec dominata erit exorta turbatio, si priusquam Theodoricum pariter sublimassent in regno, aliqui forsitan sanctum voluissent laedere Leodegarium, eorum protegeretur auxilio. His enim diebus egressus est de Luxovio etiam Hebroinus Juliano similis, qui vitam fictam monachorum tenuit. Etenim cum ipse tam amicorum quam famulorum constiparetur subito comitatu, praedicti exsules ejus expetentes obsequium, malum quod de sua accusatione confinxerunt, ipsum in caput constituunt, ut ejus auxilio vel consilio usi in Dei hominem valerent unanimiter vindicare. Ipse enim Hebroinus caput relevavit venenosum, et quasi vipera restaurans venena sua, simulans se esse tunc Theodorici regis fidelem, et ob hoc ad eum cum sociis quantocius festinare. Cum enim vir Domini cum sociis suprascriptis eodem festinarent itinere, quantum nec unius diei factum est itineris spatium; antequam Augustodunum urbem accederent, urgentibus fautoribus Hebroinus immemor amicitiae dudum promissae, eum ibidem voluit comprehendere, nisi Genesii metropolis Lugdunensis episcopi consiliis fuisset prohibitus, aut manu valida quae cum eo aderat perterritus: et fictam rursus simulans amicitiam misto agmine pariter pervenerunt in urbem. Laetatur civitas et omnis Ecclesia de pastoris praesentia rediviva: plateae ornantur, aptant diaconi cereos, clerici tripudiant cum antiphonis, gaudet civitas tota de adventu sui pontificis post persecutionis procellam. Nec immerito laudum exhibebantur excubiae, quia praesente [praesciente] Domino ad coronam properabat martyrii: ibique pro adventu praesulis delicias paraverunt etiam adversariis. Crastina vero die exinde pariter promoventes, ut ad occursum Theodorici regis Francorum pervenirent uniti. Interim, dum isti coepto itinere pervenissent ad regem, de [...]