Non satis verbis aperire valeo, quantum pro insito mihi vestræ paternitatis amore de resciendo statu vestro solliciter, quantumque a partibus vestris audire, quod cor meum lætificet, exoptem. Quid autem amplius cor meum lætificare poterit, quam si prospere, si pacifice, si triumphaliter vos degere audiero? Vt enim quod apud me sentio dicam, hoc in me desiderium ita omnibus aliis, quæ in corde humano esse possunt, desideriis dominatur: vt excepto illo quo cœlestia desiderantur affectu, hic omnium, vt dictum est, desideriorum affectibus principetur. Nec mirum si sic ardenter finem laborum vestorum exopto: cum propter hoc vnum a principio Apostolatus vestri nullum pro modulo meo subire laborem recusauerim, in nullo quod expediret mihi vel his, quæ commissa mihi erant, pepercerim:  quod forte maius his omnibus est, nunquam fidelior, quod ipse melius noui, vt vere Patri filius esse potuerim. Nam inter studia partium, inter diuisiones cordium, inter schismata tam nostrorum quā extraneorum, seu prope seu lōge constitutorum, exerto semper gladio, quantum personæ aut officij mei qualitas patiebatur perstiti, nec illum vnquā a sanguine etiam charissimorum cum necesse fuit prohibui. Quoscunque mihi  Cluniacensi Ecclesię qualibet amicitia iūctos, reges  principes, nobiles  ignobiles, magnos  pusillos agnoui: hos maiestatis vestræ pedibus subdere, per me ipsum siue per alios loquendo, scribendo, mandando, terrendo, mulcendo, pro posse non distuli. Sed quia non ad hoc cœpi, vt opera mea, si qua erga vos recta fuerunt, iactem: compescendus est stylus,  hoc tantummodo dicendum: quoniam hęc idcirco tetigi, vt agnosceret sapientia vestra, me iure pacem vestram desiderare, pro qua non parū contigit laborasse. Est  illud, quod non solū me, sed  omnes ad hoc optandum mouere debet: quod vniuersorum  totius Ecclesiæ pax de pace vestra pendet, quæ sicut generaliter, paucis schismaticis exceptis, vos in summum Pastorem assūpsit, ita sine vestra requie nunquā requiescere poterit. Cuius laboribus, quos pro Christo  pro vobis sustinet, quod salua sublimitatis vestræ reuerentia dixerim, non parum gratiæ debetis: quia sicut illa vobis filialem, ita vos ei paternum impēdere decet amorem. Et sicut mihi videtur, omnes quidem præcepto dominico sunt diligendi, sed iuxta quod vita vel actus eorum exigit, in amoris discretione aliis alij sunt præferendi. Hoc ad quid inferam, attendat paululum vestra nobis super aurum  topazion chara paternitas. Nam inter illos, quibus magis debitrix totius amoris  beneficij est charitas vestra, domnum Albanum episcopum hucusque existimauimus. Quid enim ille pro vobis fecerit, quid pertulerit, quid perdiderit, quam fidelis in regno Ecclesiæ, cui præsidetis, ingrediens,  egrediens, ad imperium vestrum fuerit, supersedeo referre: cum  sapientiæ vestræ hoc bene notum sit,  tam diutina infirmitas, immo ipsa mors, cuius ianuis vix tandem reductus est, satis indicare possit. Quæ omnia eum propter immēsos labores,  assiduos per totum pene mūdum procursus  excursus pertulisse, ob vestra nisi fallor seruitia, omnibus manifestum est. Cum igitur se totum vobis impenderit, cū nota vniuersis religio eius, cum scientia eius, cum virtus corporis eius ab exordio præsulatus vestri non nisi vobis militauerit,  militando pene defecerit: non satis ego vester, ego, ego, inquā, vester,  qui mecum hoc nouerunt mirari sufficimus, quod nō dicam maximum pro tam magnis seruitiis beneficium, sed nec modicum, quando maxime postulauit, meruerit habere rescriptum. Tūc certe, quod prorsus subdita  humili,  idcirco audaci mente dicimus: tunc plane omnino clausa sunt ei viscera misericordiæ  responsionis vestræ, quando ipse vobis vt Patri aperuit omnia intima consciētiæ suæ. Tunc vere exsiccata est fōtis vbertas, quādo magis exposcebat rigari terræ ariditas. Debuit, vt mihi videtur, plus amoris mereri nudata conscientia: non debuit propter ablatum cordis velamen pristina imminui gratia. Vt enim quod iam vulgare factum est referam, si inter amicos omnia nuda, inter talem Patrem  talem filium nulla secreta debuerunt esse velata. Quæ si ipse aliis, non vobis soli reuelasset, Patris forsitan commotio iusta fuisset. At cum non nisi illi, cui nihil talium celare debuit, cor suum denudauit, nō iram, sed gratiam, vt videtur, ampliorem promereri debuit. Hæc, Pater charissime, me breuiter vobis scribere, filialis,  idcirco fidelis, cōpulit affectus: ne qui de vobis magis merentur, minus consequi videantur,  ea de causa quam plures a vestro seruitio deterreantur. Consulo igitur, si tamen consilium meum inter sapientiorum, nō tamen forte fideliorum, consilia admittendū censetis: vt Episcopum vestrum, collateralem vestrū, fidelissimum vestrum, quem multum exacerbare ex hoc, nisi sapientia indignationem comprimeret, potuistis, lenire quā cito remissis litteris studeatis. Recolite, nullum vnquam nimium amari potuisse: recolite, nullum vnquam plus iusto amicis abundasse: recolite quod ait Salomon, Amici sint tibi multi. Et ideo nunquam talibus vos satis abundare credatis: maxime hoc tempore, quādo, vt ipse quotidie experimini, abundauit iniquitas,  refriguit charitas multorū. Parauerat ipse postquam conualuit, suscepto a vobis mandato redire ad vos: sed postquam de silentio illo vestro accepit, ignorans quid illud portenderet,  ipse silere proposuit. Rumpatur ergo infructuosum, quod nunquam fuisset, silentium,  aut eum cum illo, quem vos  eum decet, honore ad vos redire facite: aut apud nos, hoc est intra Gallias, ad destruendos schismaticos,  causam vestram, quæ  Dei est, manutenendam, quod vobis  Romanæ Ecclesiæ plusquam ad præsens propter festinātiam dicere possimus expedit, potestatiue, quousque vobis illum reuocare placeat, remanere facite. Vtinam daretur auribus vestris ocium, quod quia ad præsens non habent, cogimur ori nostro etiam valde necessariarum rerum imponere silentium. De hac igitur re  de pace vestra, quā omnimodis desidero  desideranter expecto, remandate quod est: vt aut si est, gaudeam, aut si nondū plene est, qualiter adimpleatur, quicquid possum  etiam meipsum impendam. Hoc insuper rogo, vt causa nostri Romanū morem de retinendis diu nunciis infringatis:  quam cito cursorem nostrū cum rei postulatæ certitudine ad nos remittatis.