Cvm naufragium imminet, nusquam tutius quam ad portum: cum pericula formidantur, nusquam salubrius quam ad amicum recurritur. Eapropter quoniam ventis e regione propellentibus nauis nostra naufragium perpeti reformidat: vos potissimum elegit, cui  pericula nota facere,  per quem contraria vniuersa valeat euitare. Quod si multa materies multiplicare me verba coegerit, rogo vos patienter ferte: quia nemo potest breuiter dicere, quod verborum multitudo vix valet explicare. Possunt quidem quādoque multa breuiter dici, sed vbi breuitas sententiarum pondera non extenuat: non vbi intellectui multa necessario intelligenda defraudat. Inualuit  segnicia modernorum, quæ mox superfluum vocat, quicquid cum eius desidia non concordat. Non sic apud antiquos, quorum si sapientia vestra recordari voluerit, etiā longissima nostra nouissima reputabit. Accepi litteras a maiestate Patris, humilitati meæ transmissas: quæ si, vt mihi soli missæ sunt, me solum læderent, facilis vnius hominis læsioni consolatio subueniret. At nunc in cōmunem Monasterij nostri interitū literæ militant, quæ tanto amariores videntur, quāto præter solitum apparuisse probantur. Nam quæ olim mel  lac a paternis vberibus filiis profundebeant: meo nunc tempore, quod humili corde, sed non sine intimo dolore dico, myrrham absintiumque propināt. Quod si propter peccata mea, quod non discredo, tempestas hæc contra Christi nauiculam, quam ipso committente perita manus illius regit, insurrexit: vt voce Prophetæ vtar, Tollat me,  mittat in mare, tantum cesset mare a naufragantibus. Quid enim? Nonne illa est, de qua nūc agitur, Cluniacensis Ecclesia, illius, cui Deo auctore præsidet, dicta  credita præ totius mundi subditis Ecclesiis singularis filia? Nōne illa est, qua etsi quælibet alia gradu Ecclesiastico celsior, nulla tamen inuenta est in Patris gratia prior? Nonne illa est, quam summi Ecclesiæ Dei Pastores, sancti eius prædecessores, a primo, vt dicitur, fundationis lapide velut in gremio suo fouerunt, dilexerunt, auxerunt, prouexerunt? Nonne illa est, quam fouendam, diligendam, augendam, prouehendam, ab illis officio suscepit, verbis promisit, in generali Capitulo confirmauit? Sed nunc nouo ordine de luce tenebræ ortæ sunt, dies in noctem mutatus, serena cœli facies in horrendā tempestatem conuersa. Et ne forte suspicemini, me hæc velle verbis exaggerare: noueritis me amico in veritate loquentem, non solum ad exaggerandū nihil dicere, sed ipsum aggerem perturbatarum cogitationum vix posse explicare. Noui ipse cor meum, noui  sacri conuentus plusquam dicere possim mœstificatum animum: quoniam ea isto tempore audierunt, quæ nunquam ante audita nullo pacto sperare potuerunt. Quando enim solo arbitrio, sine iudicio, quælibet non dico Clun. non dico Ecclesia, sed saltem vilis muliercula suo iure ab Apostolica iustitia, spoliata est? Quando res aliena aliis absque illorū, cuius est, assensu vel voluntate concessa est? Quando de aliorum bonis violenter extortis, grata Deo oblatio facta est? Hoc præcipiunt nobis literæ Apostolicæ, vt a monachis vel canonicis regularibus decimas non accipiamus: cum nos monachis, clericis, canonicis regularibus,  si dici posset, secularibus, monialibus, militibus, raptoribus, etiam persoluamus. Nec de illis decimis loquor, quas de agricultura sua rustici seu agricolæ reddunt: sed de illis quas fratres nostri propriis manibus, vel sumptib. excolunt. Inde habent Cluniacenses plura  vetera: vnde Cistercienses singularia  noua se dicunt habere priuilegia. Sed scientes sententiam Domini, Væ illi per quem scandalum venit, nolunt vti potestate concessa: ne existentes origo  causa scandalorum, digni iudicentur, vt suspendatur mola asinaria in collo eorum,  demergantur in profundum maris. Sed aiunt quidam de alieno munifici: Hi pauperes sunt, illi diuites. Debent ergo diuites pauperioribus subuenire. Et recte. Sed attēdant quod ait Salomon, Vbi multæ diuitiæ, multi  qui comedūt eas. Et quia quādoq. ditior est pauper in tugurio, quā rex in solio, quia ille si satur est, iam nullius eget: iste multis milib. dum prouidere nō sufficit, mendicat. Nouit mundus, in quos vsus Cluniacus redditus agrorum, in quos pecunias, in quos decimas, in quos quæ habet, expendat. Requirat prius  cōferat diligenter curiosus indagator Cluniacēses,  Cistercienses redditus cū expēsis:  demum de diuitiis, vel paupertate sentētiā ferat. Sed esto, Pauperes illi, divites isti. Agatur iudicio. Non accipies, inquit lex æterna, personam pauperis, nec honores vultum potentis. Item in Exodo. Pauperis quoque non misereberis in iudicio. Si misericordia impendenda est pauperi, nunquid irroganda est iniuria a paupere? Si danda est ei eleemosyna, nunquid exercēda est ab eo rapina? Mōstruosum prædæ genus, si laborent diuitibus sancti pauperes extorquere, quod pessimi diuites pauperibus solebant auferre. Nec blandiantur sibi illi fratres nostri, si hæc propriis manibus non faciunt: quia nō ascendit in montē Domini, nec stat in loco sancto eius tantum innocens manib., sed mundo corde. Vnde qui verbis de corde prodeuntibus aliorum manus exagitat, alienum se ab eorum opere nulla dissimulatione excusat. Contuli ego, dum ex charitate rogauerūt, quasdam eis decimas: sed aliud est, quod sponte Deo offertur, aliud quod violēter aufertur. Fuisset vtcunq. tolerabile, certis hoc  paucis locis concedere: sed tāta est per gratiā Dei multiplicatio nouæ segetis, vt si, velut illi exigunt, nouis veteres coguntur cedere, antiquos labores oporteat deperire. Dilexi ego,  sēper diligere volo fratres illos, sicut mihi nostra  ipsorum Congregatio attestatur: sed attendendum eis est si serui Dei sunt, ne eorum occasione, vel, quod peius est, studio, charitas virtutū omnium perfectio  finis lædatur. Nam, vt quod verum sentio dicam, tale inde scandalum præparatur, quod nostro quidem tempore incipere, sed nostra nunquam ætate valeat terminari. Non vnde obedientia subtrahatur: sed vnde, quod maius est, charitas perimatur. Perimatur dico, non lædatur, quia vere non tantum apud nostros, sed apud vniuersos, in quos decretum hoc prolatum est, nō solum læditur, sed etiam extinguitur. Nouit prudentia vestra Ecclesiam Dei vnguento, non cauterio indigere, baculo sustentandam, non impulsu præcipitandam esse: maxime hoc tempore, quādo viribus exhaustis magna pars ipsius membris trementibus nutat,  late iam patente scandalorum campo, dies instare videntur, de quibus Dominus in Euangelio, vt in errorem inducantur, si fieri potest, etiā electi. Iam de sententia super Gigniacenses absque vocatione, absque audientia prolata, quid dicam, non inuenio. Nam excepta tempestate, quæ per domnum Pontium excitata est, nunc primum in monachos Cluniacen. excōmunicationis, vel interdicti sententia ab Apostolica Sede promulgata est. Sed  illud, quod in eadem Domini nostri Epistola continebatur, quasdam sibi literas fraudulenter extortas: non paruum mihi  his, qui audierunt, stuporem ingessit. Quis enim fraudem hanc fecerit, quis extorserit, quis tanti criminis auctor fuerit, cum diu inter nos quæreremus, inuenire non potuimus. Hoc tantum recolo, me a sancto Ambrosio cursorem Domino Papæ,  vobis misisse: atq. per eum scriptum huiusmodi capitulum, sicut ex eadem, quam misi, membrana postea collegi, in hæc verba transmisisse. Vt monachis de Miratorio, qui decimas auferunt fratribus nostris Gigniacensibus,  a potentibus faciūt eos deprecari, scribatur, vt decimas reddant. Cuius hic, rogo, fraus esse potuit? Si cursoris, mirum est, quod tantillus homullulus, tantos orbis iudices fallere potuit. Si capituli, neque hoc minus mirum. Nam cum fraus dicatur, quando studio fallendi falsitas prætenditur, veritas occultatur: quomodo fraudulenter litteræ extortæ sunt, quæ nihil veritatis, studio fallendi occultauerunt, nihil falsitatis prætulerunt? Quod si quilibet hoc Patris nostri auribus insusurrauit, tūc ei dignum erat credere: quando eo præsente, qui scripsit, falsi eum aliquid conscripsisse potuerat comprobare. Ante autem de indiscussis sententiam ferre, quid est aliud, quam solo arbitrio absentem damnare? Non se putabant nostri tale apud suum dominū meritum reposuisse, pro cuius obedientia  seruitio dicuntur se, suaque pene omnia expēdisse. Sed ne iactare propria videar, ista interim conscientiæ ipsius dimitto: pro vniuersis quæ numerare possē deprecans, vt Ecclesia sibi a Deo commissa,  si non augmenta, saltem nulla quæ non meruit, sentiat detrimenta. Memor sit propriis se manibus illā Ecclesiam consecrasse, quod eius prædecessores non nullos valde certum est præoptasse. Quam si diminuerit, videbitur destruxisse quod visus fuerat construxisse. Insultabunt, quod iam ex parte cœperunt nobis inimici eius, quorum multitudo vbique,  si non aperte contradicit, tamen aperte odit, nec cessabunt dicere quod solent dicendo frequentare. Ecce Cluniacenses habete Papam vestrum, quem vobis spreto monacho vestro elegistis. Talem spem talis digne sequitur merces. Sed quia, charissime, magni quā semper in vobis habui, amoris fiducia me diffusius forte quam debui loqui compulit: rogo ne miremini, quoniam  magnū Ecclesiæ nostræ super hac re murmur,  lingua, quæ deerat, mediatoris nuncij, me tanta imprimere chartis verba coegit. Nunc igitur ea spe, qua vobis post Dominum Papam vniuersa Ecclesia Dei,  specialiter Cluniacensis innititur, laborate obsecro, vt in melius sententia cōmutetur: quia mirum sapientib. videri non debet, si homini tantis toti9 mundi curis in diuersa distracto, quilibet sua quærens subripere potuit: sed valde mirum videbitur, si postquā perniciosum cognouerit, tantus pastor ouibus nō prouiderit. Quod si præsens aliud non placet, sicut eum litteris propriis rogaui, illius noui interdicti asperitatem vsq. ad proximum pascha differat: quia vsque ad tempus illud mittere ad eum, etiam antequam ista audirem, nuncios idoneos proposueram. Sed tempus præfixum tam breue est, vt nisi cito cum indulgentia nuncius remittatur, Gigniacense monasterium in ipsa Domini Natiuitate, quod vix sine lachrymis dico, diuinis officiis careat:  corda fratrum nostrorum nunquam delendus sæuæ amaritudinis dolor inurat. Has familiares litteras illi tantum post vos, rogo, videant, qui negocium nostrum non impedire, sed pro viribus studeant adiuuare.