In nomine sanctæ et individuæ trinitatis, Patris et Filii et Spiritus-Sancti. Incipit instrumentum seu testamentum Gerardi comitis, fundatoris monasteriorum, videlicet Pultariensis et Vizeliacensis, subsequentibus privilegiis apostolicæ et regalis auctoritatis ipsum testamentum confirmantibus et corroborantibus in perpetuum. Omnibus Christi fidelibus, pietate, amore, desiderioque ferventi beatam vitam expectantibus, et in unitate christianitatis sub obedientia præceptorum Dei ubique manentibus, sive his qui præsentes sunt, sive his qui futuri, atque in compage et vinculo caritatis victuri, et usque ad consummationem sæculi in æcclesia sanctorum sibi invicem sunt successuri. Ego Gerardus, divinæ pietatis munere apud gloriosam regalem mansuetudinem comitis honore sublimatus, ex communi voto et desiderio dilectissime conjugis meæ atque amantissimæ Bertæ, eo quod nobis pariter unanimiterque, Domino inspirante, complacuerit, ut de rebus nostris et possessionum nostrarum titulis perhennem memoriam domino Deo nostro, ubi laus ejus assidua fieret, statueremus. Et quoniam largitionibus piis dominorum et seniorum nostrorum qui nos liberalissime honoribus et dignitatibus ampliaverunt, id est imperator et senior noster clementissimus Ludovicus, et gloriosa domina et regina Judith, filiusque ipsorum æque senior atque dominus noster rex Karolus, plurima nobis possidenda accreverunt, justissime nobis visum est, ut eorum amore incitati, locum etiam ipsum fundaremus, ubi pro gratis muneribus ipsorum esset in orationibus solemnis et jugis supplicatio, et apud Deum continua pro salute eorum exoratio. Non immemores etenim sumus eorum circa nos benevolentiæ, ipsorum, id est, domni senioris Ludovici augusti, Judith dominæ et reginæ, Karoli filii ipsorum similiter domni et senioris qui nunc superest regnans. Sed et dignam rependentes genitoribus atque parentibus honorificentiam, idest, Leuthardi, et Grimildis, atque gratissimorum Hugonis et Bavæ, amabilibusque filiis et filiabus ipsorum, sive qui jam dormierunt in Domino sive qui adhuc vivunt consanguinitate, affinitate et propinquitate etiam nobis junctis, idest, Leufredi et Adalardi comitum præclarissimorum, ut pro eis intercessio et assidua deprecatio fieret, et peccatorum eorum acquireretur propiciatio, et in loco ipso, quem, juvante Christo, fundaremus, succedentibusque temporibus, esset eorum permanens recordatio. Itaque et illorum quoque propinquorum, quibus et hereditario jure eisdem in rebus successimus, necnon et reliquorum omnium, sed et amicorum nostrorum universorum, et fidelium generaliter omnium perpetualis duraret memoria, ibique per ævum pro omnibus fieret communis oratio. Ego igitur Gerardus, et conjux simul gratissima, pia et fideli devotione constituimus atque construximus monasterium et habitaculum servorum Dei, apto competentique loco, et ex largitione atque oblatione facultatis et rerum nostrarum, illic quicquid ad sustentationem eorundem Deo famulantium, quicquid ad religionis cultum necessarium extat, pia ac sollerti providentia juxta vires quas Deus tribuit, procuravimus, menteque promptissima eadem ipsa quæ de manu ipsius accepimus, gratias beneficiis illius referentes, obtulimus. Fundatus igitur atque conditus est locus devotionis nostræ in honore domini nostri Jesu-Christi et veneratione beatissimorum apostolorum Petri et Pauli super amnem Sequanæ præterfluentis, in agro respiciente ad villam, quam ex antiquo Pultarias nominant, in pago Laticensi, in regno Burgundiæ, ut ibi venerabile orationis domicilium votis ac supplicationibus fidelium frequentetur, conversatioque celestis sub regulari districtione et institutione beati Benedicti viventium, omni desiderio et ardore intimo perquiratur et expetatur. Ibique contulimus villas has: Ipsam eandemque, ubi e vicino monasterium situm est, Pultarias; quicquid ibi ex hereditate, quicquid precepti sui autoritate senior noster Karolus rex nobis ibi contulit, quicquid alio legitimo pacto ibi rebus nostris accessit, cum universis appendiciis suis, et quæ ubicunque ad ipsa respicientia sunt. In pago vero Senonico Sextam cum omnibus ad eam respicientibus et universis appendiciis. Villam Manniscam similiter cum omnibus ad eam respicientibus et appendiciis suis. Veron etiam, et Villare in supradicto pago cum omnibus rebus ad eas respicientibus et appendiciis earum. Similiter et in eodem pago, in villa quæ dicitur Piscatoria, quæ est sita super Hyonam fluvium, totum et ad integrum quicquid de Ildino vasallo dominico conquisivimus, et quicquid ad ipsam Piscatoriam aspicit, in omnibus duntaxat, in quibus ibidem nostra videtur dominatio, vel esse scitur potestas; et quicquid ad jus nostrum in pago Tricassino pertinet. Pari etiam ordine fundavimus aliud monasterium eodem studio, eademque devotione, ut habitaculum ancillarum Dei sub regulari districtione, et institutione beati Benedicti viventium, [di] fieret in honore domini nostri Jesu-Christi, in loco vel agro qui dicitur Vizeliacus, in pago Avalensi, in regno Burgundiæ; ubi et contulimus villas has: Eandem ipsam in qua situm sacrum et venerabile monasterium Vizeliacum, quam commutavimus cum domina et gloriosa Judith, regina, agente et impetrante apud piissimæ memoriæ dominum et seniorem nostrum Ludovicum imperatorem, quicquid idem clementissimus imperator ad eandem villam respiciens sub precepti sui confirmatione condonavit, nobisque contulit, quæ ubicunque respiciunt ad eandem villam pertinentia predicto monasterio consignavimus. Villam denique Dorniciacum, villam Cisternas, Fontanas, atque Molnitum; vel quicquid in nominato pago Avalensi, vel Tornodorensi, acquisivimus, cum universis appendiciis supradictarum villarum ubicunque vel in quocunque pago fuerint. Totum ergo ex integro quicquid in supranominatis villis vel agris acquisivimus, et acquirere potuimus, sacratissimis locis et monasteriis coadunavimus, et unanimitati atque utilitati eorum qui ibi Deo servierint in perpetuo conexuimus; tantum nobis, dum manemus in vita carnis, usufructuario reservato; tuitionem quoque atque defensionem predictorum monasteriorum sub nostra cura habentes. Itaque quicquid prefato monasterio jurorum nostra religiosa oblatione collatum est, quicquid in rebus sive serviciis, vel quibuscunque speciebus, Deo inspirante, contraditum additumque fuerit, aut a quibuscunque fidelibus, quolibet unquam tempore oblatum absque ullis exterioribus obsequiis, et obsequiorum exactionibus, solis eorum stipendiis et necessariis sumptibus, qui illic Domino serviunt, jugi presentis nostri testamenti firmitate permaneat illibatum; excepto quod pro benedictione annis singulis ad reverentissimam sedem beatorum apostolorum, cui loca eadem subdidimus, Romæ offerantur beato pontifici urbis libræ argenti duæ, et quæ ultronea voluntate caritatis atque humanitatis officio quotidiana beneficia docent exercenda; liberi tamen ab aliis exhibitionibus monachi sub quieto servitio regulariter vivant, orationis obsequia sollenniter offerentes Deo pro gloriosissimis dominis et senioribus nostris Ludovico augusto, et Karolo filio ejus, et præcellentis memoriæ dominis et senioribus nostris Ludovico augusto, et Carolo filio ejus, et præcellentis memoriæ dominabus nostris Judith atque Hermengarde, necnon etiam et senioris Karoli conjuge venerabili Hermentrudæ: sed et præclarissimæ item recordationis genitorum genitricumque, filiorum filiarumque ipsorum, qui sive vivunt sive dormierunt jam in Domino pro nobis etiam filiisque ac filiabus viventibus sive defunctis, cunctisque amicis nostris, omnique fidelium multitudine. Hoc vero monasterium, sive aliud supra nominatum, cum omnibus rebus ibi collatis, beatissimis apostolis apud Romam subdidimus, et testamentario libello dato, æterne sanctis pontificibus urbis illius, qui vice apostolica annis sequentibus sedem tenuerint, ad regendum, ordinandum non tamen ut beneficiaria potestate cuiquam dandi aut pro caminandi licentia sit disponendumque perpetuo commisimus; ut eorum sollicitis studiis et vigili provisione juxta nostram devotionem religio pietatis et honestatis ad gloriam Dei semper ibi excrescat, et fructus apud Deum propensior generetur. Illud precipue firmum volumus, ut quotiens abbas vel abbatissa de prefatis monasteriis respectu divino a religione nostra sanctis apostolis contraditis, ex hac luce migraverint, congregationes ipse, quas venerabilibus locis Deus esse voluerit, habeant concessam sibi potestatem cum interrogatione sanctorumque virorum consilio alterum, vel alteram bonæ vitæ et boni testimonii, auxiliante, Domino ex suo consortio atque collegio electum. Vel electam, preficiendi, prosequente pontificis super hac re probatione, qui sedem apostolicam tunc temporis meruerit. Sed et rerum quantitas in suscipiendis fratribus vel sororibus semper attendatur, ne superfluo numero congregationes ipse, quod absit, forte gravate, dilabantur. Illud quoque summopere monemus, et sub optestatione etiam inhibemus, ne cui pietatis nostræ votum liceat in perpetuum commutare, vel prepostero ordine irrumpendo pertubare. Quod si quis, quod non credimus futurum, præsumpserit, domini et senioris nostri Karoli Pii regis precepto damnatus, domino Deo nostro dignam facti sui vicem ei reddente ex sententia sancti pontificis Urbis, ut sacrilegus, et sacrarum rerum fraudator, a cetu populi Dei extraneus, pœnam æternam, nisi resipuerit, incurrat. Sed et omnes vos, sanctissimi patres et episcopi, per redemptorem nostrum deprecamur, ut huic nostræ devotionis operi semper dignemini factores et adjutores in omnibus existere: quod in fine monendum sit, piis et karissimis nostris servis dictis monasteriis tam pio studio a nobis fundatis degentibus, et pia et vigil cura devotionis et religionis sit, atque in omnibus se exhibeant sicut Dei ministros, nemini dantes ullam offensionem vituperandi religiosissimum et sacrum ordinem ministerii sui, ut apostolicæ sedis pontifex sit eis rector assiduus, consolator et tutor, quatinus corpori et membris æcclesiæ, fidelissima caritate, et religiosissima obedientia uniti; etiam capiti totius corporis, quod est Christus, mereantur compage sociari. Hoc autem testamentum plena a nobis pietate et devotione confectum, ut omni tempore irrefragabilem optineat firmitatem, etiam manus nostræ et illustrium virorum subscriptionibus sanximus roborandum. S. GERARDI comitis, S. BERTÆ conjugis, qui hanc oblationem Deo pro remedio animæ suæ optulerunt, et testamento facto firmarunt, atque firmari jusserunt. S. EVÆ filiæ ipsorum, quæ voluntatem parentum, et oblationem Deo factam audiendo et firmando consensit, et consentiendo confirmavit. S. SAUNARI, S. TEUDERICI, S. DUNONIS, S. AIVERTI, S. FANUEL, S. FREDEBERTI, S. BAUNARII, S. RADULFI, S. VUIDERICI, S. GERARDI, S. SIGIBERTI, S. ROTARDI, S. GISLEMARI, S. ABBONIS, S. GAUZSELINI, S. AUZGARII, S. AYRBALDI, S. OPTADI, S. BERNONIS, S. GALFARII, S. ODOLARDI, S. ATHONIS, S. ODOBERTI, S. ARDULFI, S. AUSTORICI, S. BERCHARII, S. AMALBERTI, S. RAGANAUDI.