Qvid dicam? Loqui soleo: sed nūc mutus factus sum. Vnde hoc? Quia literæ vestræ, quę me eloquentem facere debuerant, mutum fecerunt. Quare? Tanta in illis licet breuibus legi, vt si ad respondendum me effundere conarer, magis taciturnus quam loquax viderer. Sed graui homini, sed religioso loquor. Agendum est ergo, prout grauitas postulat: prout religio etsi non mea, tamen vestra efflagitat. Quid enim? Nonne verum est quod dico? Breuis est Epistola: sed multa respondendi materia. Fer rogo insulsum, si quid secus dixero quā oporteat. Veræ enim amicitię est, non solum falsa amici suscipere: sed  insulsa aut condire, aut tolerare. Accepi, vt dixi, ex parte tua literas, literas singulares, literas amorem dulcissimum  honorem plusquam mihi debitum prætendentes. Reuerentissimum me dicis, Patrem nominas: amicum charissimum appellas. Gaudeo ad ista, sed salua veritate, quæ ex Christo in te defluxit: duo præcedentia nescio, tertium agnosco. Nam reuerentissimum me esse ignoro, Patrem quantum ad te me esse nego: amicum  charissimum tuum me non solum ore profiteor, sed  corde agnosco. Vt enim de reuerentissimi  amici charissimi nominibus taceam, quorum, vt dixi, alterum nescio, alterum agnosco: de Patris interim nomine hoc tibi, reuerende frater, scribo: quod singularis suo tempore,  præclarissimus religionis flos, domnus Guido prior Chartusiēsis, mihi quondam scripsit. Scribebam ei frequenter,  sæpe cum eo, vel verbis ad inuicem collatis, vel literis familiaribus delectabar,  eum in Epistolis meis Patrem nominabam. Tolerauit hoc primū, putans me finem facturum scribendi. At postquā me persistere vidit,  frequentibus literis Patris nomen iterare: in hæc verba sanctus ille tandem prorumpit. Scripsit namque mihi epistolam, in quā inter cætera hoc inseruit. Vnde petimus per eā, qua in nos indignos vestra feruent viscera, dilectionem: vt quando nostræ exiguitati vestra scribere dignatur serenitas, ita de propria cogitetis ædificatione, vt infirmitatem nostram periculosa non infletis elatione. Ac statim. Et illud, inquit, præ omnibus ac super omnia quęsumus,  defixis in terram genibus obsecramus: ne vilitatē nostrā Patris nomine dignam vlterius æstimetis. Satis  super satis est, si frater, si amicus, si filius appelletur, qui nec serui nomine dignus habetur. Scripsit hoc ille mihi, scribo  ego hoc idem tibi. Sufficit,  multum sufficit: si fratris, si amici, si chari, vel charissimi nomine de te, vel apud te glorier: vel si quid tale aut te decet mittere, aut me decet suscipere. Hoc de pręmissa salutatione. Sed quid de sequentibus? Vtinam, inquis, sicut præsentem epistolam, ita vobis mentem meam mittere possem. Et statim. Sine dubio tūc clarissime legeretis, quid in corde meo de amore vestro digitus Dei scripserit: quid meis impresserit medullis. Vere hæc verba saluo maioris mysterij sacramēto, sicut vnguētum in capite, quod descendit de barba Aaron in oram vestimenti eius. Vere ista sicut ros Hermō, qui descendit in montem Sion. Vere etiā sic stillant montes dulcedinem,  colles fluunt lac  mel. Nec mireris, quia tam sollicite attendo,  teneo verba tua. Non enim a qualicunque ore prolata scio: sed ab illius, qui loqui non nouit, nisi de corde puro  conscientia bona,  amore non ficto. Noui hoc, inquam, ego, nouit  mecum orbis: non esse te de illorū numero, qui iuxta Psalmum, Vana loquuti ad proximum suum. Nō esse te de illis, quorum labia dolosa in corde,  corde loquuti sunt. Idcirco quotienscunque placet sanctitati vestræ scribere mihi: non negligenter, nō trāsitorie, sed studiose, affectuose scripta tua suscipio, lego, amplector. Quis enim nō sollicite legeret, non multo cū affectu amplecteretur  ea quę præmisi,  illa quæ sequuntur? Iam pridem ait. Conglutinata est anima mea animæ vestræ:  de personis imparibus pares animos fecit parilitas charitatis. Quid enim meæ humilitati, cum vestra sublimitate, si non inclinasset dignatio dignitatē? Ex tunc factum est, vt vtrinque permiscerentur,  mea humilitas  sublimitas vestra: vt nec ego sine vobis humilis, nec vos sine me sublimis esse possetis. Huiusmodi ergo verba negligenter legēda sunt? Nunquid non debent oculos legentis fixos tenere, cor rapere, animos vnire? Videris, mi charissime, qui scripsisti, quid de his sentias. Ego de his aliud sentire non possum, quā quod litera sonat: quā quod a tanto, a tam veraci, a tam sācto homine dictum teneo. Nec, vt ipse dixisti, incipio me iterum apud te cōmendare. Adhuc iuuenes amare in Christo nos cœpimus,  iā senes aut fere, de amore tam sacro, tā diuturno, dubitabimus? Absit. Credite amanti, vt verbis vestris vtar, quia nec in corde meo ortū est, nec ab ore meo extortū est: vt de verbis vestris quolibet modo, si tamē serio expromptis, aliquando dubitauerim. Vnde quod in his, de quibus agitur, literis scripsisti: amplector, seruo, custodio. Facilius mihi possēt auri mille talēta subripi, quā hæc quolibet casu a corde auelli. Sed de his satis. De reliquo vnde me motū prudētia vestra putauit, hoc fuit. Pro negocio, quod vobis bene notū est, cuiusdā Anglici Abbatis, cōtinebant literæ vestræ. Quasi, inquiūt, subuersū sit iudicium,  de orbe perierit iustitia,  nō sit qui eripiat inopē de manu fortiorum eius: egenū  pauperē a diripiētibus eū. Sed si mihi creditis, sciatis prorsus inde me ita motū esse, sicut de se dicit Propheta, licet ego Propheta nō sim. Ego autē tanquā surdus nō audiebā,  sicut mutus nō aperiēs os suū. Et rursum. Factus sum sicut homo non audiēs,  non habens in ore suo redargutiones. Ego quidem in istis offensus nō sum. Sed  si offensus essē, multum satisfactum est, quando dixisti. Multitudo negociorum in culpa est, quia dum scriptores nostri non bene retinent sensum nostrum, vltra modum acuunt stylum suum, nec videre possum quę scribere præcepi. Parcite hac vice, quia quicquid de aliis sit, vestras videbo:  non credam nisi oculis  auribus meis. Parco igitur,  de facili veniā tribuo. Non est apud me, quod humiliter dico, etiā in offensis grauibus, labor grauis: vt ignoscam orāti, dem veniam postulanti. Quod si in grauibus ignoscere labor non est: quanto minor in leuibus aut nullis est? De testamento domni Baronis Romani Subdiaconi, quod vestræ Clareuallensi  Cisterciensi ecclesiæ, ex his quæ apud nos deposuerat, moriens fecisse dicitur: factum est, quod a quibusdam personis, qui sibi hoc ab eo iniūctum esse dicebant, mihi scriptum est. Volo tamē vos scire, quia sicut quidam, vt puto, testes veridici astruunt, plus vobis in his contulit gratia Cluniacensis Abbatis, quam testamentum Baronis. Scio quidem, nec adeo expers sum diuinarum vel humanarum legum: vt nesciam quod per posterius testamentū,  legatum,  fidei commissum, causa mortis rata sunt. Sed lego tamen alibi. Nihil tā iuri naturali conueniens est, quam voluntatē Domini volentis rem suam in alium transferre, ratā haberi. Hoc ideo dico, quia sicut testes præmissi fatentur, quicquid Cluniaci deposuerat, totum Cluniaco dederat, nisi forte eum recipere contingeret, antequam præsentem vitam finiret. Nolui tamen hoc vti priuilegio, sed quod, iuxta illorum testimonium, meum esse credebam, vobis vestrisque concessi. De electione Gratianopolitana, cōtra quam nostri Chartusienses agunt, quid sentiam: in ore charissimi mei vestrique fidelis Nicolai vobis retegendum diligenter reposui. Ipsum audite,  quod ab ore meo vobis retulerit, absq. hęsitatione vel minima, verum esse credite. Si quę mandanda mente exciderunt, cum memor fuero, charissimo mihi in Christo mandabo. In fine rogo quantum possum  supplico, quod iam per quasdam vestri ordinis personas mandaui: vt in hoc tanto sanctorum virorum, qui Cistercij conuenerunt, Conuentu: mei, vtique vestri, memoriam faciatis, meque, totumque Cluniacensis Congregationis corpus eorum intente orationibus commendetis.