Anno Domini millesimo quadringentesimo quinto, die undecima septembris statuta sunt haec apud Cistercium, in ipsius Ordinis Cisterciensis Capitulo generali. [DIFFINITIONES GENERALES.] 1.  In primis, circa reformationem studiorum Ordinis generalium maxime Parisiensis, quod esse dignoscitur splendor et speculum Ordinis universi, eo libentius vacat et intendit Capitulum quo divinae Maiestati sanctaeque romanae Curiae traditur acceptius ac uberioris et utilioris fructus honoris et honestatis exinde proveniunt et ulterius sperantur eidem Ordini provenire. Cum itaque felicis et sanctae recordationis dominus Benedictus Papa XII huius nominis, materiam praebere cupiens ut Ordinis nostri professores per sacrae theologiae studium erudiantur, et in Ecclesia Dei salutares fructus, agricola caelesti rigante, producant, matura deliberatione statuerit, ordinaverit et disposuerit pro suo et postero tempore, quod de quolibet monasterio praedicti Ordinis cuiuscumque provinciae seu generationis, in quo forent vel esse possent quadraginta monachi, ad ipsum parisiense studium duo mitti debeant ; de quolibet vero monasterio in quo forent vel esse possent triginta monachi, ad idem studium parisiense debeat unus mitti ; et de quolibet monasterio in quo forent vel esse possent octodecim monachi et supra usque ad triginta exclusive ad generalia studia, vel Parisius, si mittentes maluerint, debeat similiter unus mitti ; quodque scolares praedictos cum bursis ac provisionibus moderatis et competentibus abbates ipsorum monasteriorum sumptibus eorumdem et statutis terminis ad ipsa studia mittere tenerentur. Et ut ipsi… *etc. ut in anno* 1390, *n° 14* (t. III, p. 585). 2.  Item, cum studium Sancti Bernardi Parisius inter alia sit flos, decus et ornamentum speciale totius Ordinis, providere cupiens ut regente, baccalariis idoneisque personis et sufficientibus ad honorem Domini Dei et ipsius Ordinis continue fulciatur, ut decet, generale Capitulum statuit, ordinat et diffinit quod ex nunc et in futurum quicumque Bibliam aut Sententias legere voluerint in eodem, priusquam ad huiusmodi lecturas ordinentur, aut eis concedatur legendi licentia, iuramentum solemne coram testibus et publico notario praestare teneantur, et instrumentum super huius praestationis iuramenti publicum dare vel mittere domino Cistercii penes ipsum remanendum, quod nec ante nec post adeptum in dicto studio quemcumque gradum per se vel per alium procurabunt vel impetrabunt, nec procurari aut impetrari consentient vel acceptabunt absque licentia speciali domini Cisterciensis, qui nunc est aut fuerit pro tempore, ut promoveantur ad abbatiatum vel alium quemcumque statum antequam regentiae tempus compleverint in eodem studio consuetum, nisi tamen infra dictum tempus canonice sint electi, vel patrum abbatum auctoritate promoti. Qui vero iam sunt ordinati actu legentes, et qui iam legerunt nullatenus praesententur ad licentiam, nec aliquid pro lecturis ab Ordine recipiant, donec praedictum iuramentum praestiterint et super hoc, et dictum est, domino Cistercii publicum tradiderint instrumentum. Baccalarii autem cursores, postquam suae lecturae compleverint, nisi sint ad legendum Sententias deputati, ad propria monasteria sub excommunicationis latae sententiae poena redeant infra annum. 3.  Item, quia religiosi decentius multo religiosiusque simul vivere possunt quam inter saeculares permixti, dicente Psalmista : quam bonum est fratres habitare in unum, praesertim cum non minus vita, moribus et conversatione quam habitu differre debemus ab aliis, generale Capitulum statuendo diffiniens omnibus et singulis abbatibus et personis regularibus Ordinis universi nunc vel futuro tempore Tolosae in quacumque Facultate studentibus, in virtute sanctae obedientiae et sub excommunicationis latae sententiae poena *districtius* inhibet ne quamdiu studentes erunt ibidem in dicta civitate, maneant aut suam communem faciant residentiam extra domum Ordinis ab antiquo tempore specialiter deputatam, cuius domus deputatae studentibus aedificia declarat et decernit idem Capitulum sumptibus eorumdem studentium reparanda. 4.  Item, nonnullorum Ordinis se iactantium obtinuisse licentiam in romana Curia ut iura canonica studere valeant et audire, temerarium ausum refrenare satagens Capitulum generale, districtius inhibet etiam sub excommunicationis latae sententiae poena, ne quae de cetero praefati Ordinis persona cuiuscumque status aut conditionis existat, iura canonica studere aut audire praesumat in quocumque studio, nisi prius de huiusmodi licentia dominum Cistercii reddiderit certiorem. 5.  Item, cum multoties quampluribus Ordinis monasteriis et locis retroactis acciderit temporibus, ut dum scolares de dictis monasteriis vel locis Parisius vel alibi mitterentur ad studium, per favores inordinatos, carne et sanguine revelantibus, ignari et inhabiles deputarentur, et adeo ut qui rudes et inepti, vacantes otio et a studio declinantes, velut animales bestiae ducebantur, reverterentur brutalibus rudiores, tantae abusionis decursum abolere cupiens generale Capitulum statuit, ordinat et diffinit ut quoties de quocumque Ordinis monasterio scolaris mittetur Parisius vel alibi, eligatur ab illis quibus et abbas eligitur, vel saltem a saniori parte conventus. Monachus aetate iuvenis, sensu canus, bonae indolis, maturus moribus, clarus ingenio, de thoro legitimo procreatus, et habilis ad studendum, alias minime in praefatis studiis admittatur. ####[DIFFINITIONES SPECIALES.] 6.  Abbatis et conventus de Lioncello per generale Capitulum admittitur supplicatio qua requirunt, quod cum plures habeant possessiones in agriculturis, vineis et aliis, steriles et incultas ac modici valoris, nec sit spes quod de cetero fructum afferant vel commodum ipsi monasterio, de licentia ipsius Capituli tradere valeant easdem ad censum et in emphiteosim perpetuam, idem Capitulum licentiam confert eisdem dictas possessiones tradendi ad censum annuum et in emphiteosim perpetuam, dum tamen ex sui patris abbatis et conventus de Lioncello processerit consilio et assensu. 7.  Cum fratre Guillelmo Chulle, monacho Lioncelli, ad petitionem abbatis et conventus dicti loci dispensatur gratiose per generale Capitulum, ut non obstante quod per novem annos vel quasi apostataverit, ad omnes gradus, status et honores admittatur, citra nihilominus abbatiatum, attento quod poenitentiam eidem iniunctam devote peregit. 8.  Domino Claraevallis, s. th. pr., committitur per generale Capitulum ut veritate comperta de vita, moribus et conversatione fratrum Ioannis Maillicastro et Gerardi de Vermentare, monachorum Rigniaci, qui propter aliquas insolentias et levitates, gradus, status et honores et habitum Ordinis amiserunt, si eos repererit gratia dignos, faciat iuxta dictamen conscientiae, in plenaria Ordinis potestate. 9.  Si constiterit abbati Bonaevallis Viennensis, patri abbati monasterii Vallis crescentis, Dyensis dioecesis, quod tractatus habitus per abbatem et conventum dicti monasterii Vallis crescentis de quodam prato in dioecesi Gratianopolitana sito, et tradito in emphiteosim perpetuam, ut per instrumentum publicum luculenter apparuit generali Capitulo, sit ipsi monasterio fructuosus, ipsum tractatum auctoritate generalis Capituli ratificet et confirmet. 10.  Cum abbas et conventus Vallis crescentis, Dyensis dioecesis, tradiderunt in emphiteosim perpetuam et ad censum annuum certis cultoribus certas possessiones et terras tam steriles quam fructiferas, secundum modum et formam quam dominus Hugo Sybaudi quondam abbas dicti monasterii, dum vivebat, tradiderat, prout in *instrumento* super hoc confecto plenius continetur, abbati Bonaevallis Viennensis patri abbati dicti monasterii, committitur per generale Capitulum ut, veritate comperta de commodo tractatus et concessionis praedictorum, eadem ratificet, confirmet et corroboret auctoritate Capituli generalis. 11.  Audita supplicatione abbatis et conventus de Loco regio super venditione suarum silvarum non caeduarum saltem usque ad duodecim arpenta, convertendo pretium super hoc habitum in reparationem suorum aedificiorum et debitorum solutionem, abbati de Curia Dei suo patri abbati per generale Capitulum committitur, ut inquirat diligenter de indigentia huiusmodi, et faciat super hoc quod decreverit, auctoritate Capituli generalis. 12.  Abbati Bonaevallis Viennensis committit generale Capitulum quatinus, si in monasterio de Stamedio repererit quod traditio in emphiteosim et ad censum fienda per abbatem et conventum dicti monasterii de terris incultis, et eidem modici vel nullius valoris, ut asserunt, sit eidem monasterio fructuosa, eamdem ratificet auctoritate Capituli memorati. 13.  Ut per censuram Ordinis et alia iuris remedia compellant de Curia Dei et de Albis petris monasteriorum abbates, seu alter eorumdem, auctoritate Capituli generalis, omnes personas Ordinis utriusque sexus, quas teneri et esse obligatas repererint per legitima documenta vel alias monasterio de Varennis vel ipsius personis, eisdem committitur et cuilibet eorum per Capitulum memoratum. 14.  Ad petitionem abbatis et conventus de Castellione per generale Capitulum committitur de Longoponte et de Caheriis monasteriorum abbatibus, ut quam cito commode poterunt ad dictum monasterium de Castellione personaliter accedentes, mittant pro fratre Ioanne Morel nuper abbate dicti monasterii et ad ipsos venire coerceant per censuram Ordinis, auctoritate Capituli generalis, ut de receptis et de expensis dicti monasterii coram dictis abbatibus, praesertim de quibusdam redditibus traditis per ipsum et venditis ad terminos diversis personis, sine scitu conventus et licentia patris abbatis aut Capituli generalis, reddat rationem, alioquin si venire renuerit, iuxta demerita puniatur, et nihilominus dictas venditiones in quantum poterunt annihilent tamquam minus iuste factas. 15.  Concessionem cuiusdam camerae sitae in infirmitorio monasterii de Parco dominarum factam dudum per bonae memoriae dominum Claraevallis ultimo defunctum sorori Ioannae Pictricis, moniali dicti monasterii de Parco, quam de suis patrimonialibus fecit reparari, abbati Caroliloci, s. th. pr., si sibi videatur expediens, ob reverentiam conferentis, ratificet et confirmet auctoritate Capituli generalis. 16.  Reformationem omnium et singulorum monasteriorum utriusque sexus, omniumque et singularium personarum nostri Cisterciensis Ordinis in partibus ultramontanis committit per continuum triennium generale Capitulum abbati de Iubino et procuratori Ordinis, qui nunc est, vel fuerit pro tempore, coniunctim eisdem praecipiens dictum Capitulum et iniungens quatinus ad ipsa monasteria cuiuscumque generationis existant personaliter accedentes ibidem visitent, … *etc. ut in forma consueta* (*cf. ann.* 1401, *n°* 26), *sublata mentione de monachis ad studia generalia mittendis.* 17.  Quia suos mores commutavit in melius frater Ioannes Guevenen monachus de Begar, et alias secum per generale Capitulum fuerit dispensatum, ut non obstante quod dum claves gereret cellarii vinorum, de horreo ipsius monasterii unam doliatam bladi violenter extraxerit, ut ex hoc suam faceret voluntatem furtive, cuius facti occasione ad monasterium de Eleemosina fuit missus et eumdem revocaverit Capitulum ad proprium, sibi tribuens de gratia speciali, ut citra dignitatem abbatialem ad omnes Ordinis status, gradus et honores legitimos promoveri valeret, dictum Capitulum suam gratiam ampliando etiam ad abbatialem dignitatem, si sua merita suffragentur, in posterum valeat admitti. 18.  Cum in regnis et dominiis regum Castellae, Legionis, Portugalliae, Arragoniae, Navarrae et partibus eisdem circumvicinis et adiacentibus monasteria Ordinis Cisterciensis utriusque sexus in personis, disciplina et moribus sint, proh dolor ! quamplurimum deformata, prout ad Sanctissimi patris in Christo ac domini Benedicti Papae XIII huius nominis rumoribus innumeris pervenit auditum, quae per vocis organum procuratoris generalis Ordinis, s. th. pr., generali Capitulo detegenda praecepit, ut per idem Capitulum super hiis de celeri et opportuno remedio succurratur, cuius domini praeceptis, ut tenetur et debet parere, cupiens generale Capitulum statuit, ordinat et diffinit quatinus, quam citius commode fieri poterit, omnes abbates dictorum regnorum et partium adiacentium modo, loco et tempore per dominum Cistercii, s. th. pr., specialiter ordinandis in unum conveniant tamquam ad Capitulum generale in quo dictus dominus Cistercii, vel alter quatuor primorum quem dictus dominus Cisterciensis eligere et ordinare decreverit, praesideat, et ibidem faciat, statuat et ordinet, corrigat et reformet, destituat et instituat tam in capitibus quam in membris, quaecumque secundum Deum, papalia et Ordinis instituta viderit ordinanda et reformanda cognoverit, auctoritate dicti Capituli generalis. Et haec omnia fiant ad expensas dictorum monasteriorum, tantumque in praemissis faciat quod gloriosus Deus in suis operibus honoretur, dictus Dominus noster sanctissimus, sentibus criminum ab ipsius Ordinis incolis penitus extirpatis et virtutum insertis surculis, contentetur, et domini temporales in tali reformatione laetentur. 19.  Ad audientiam Capituli generalis pervenit quod pleraeque ecclesiasticae personae ac laici dioecesis Bituricensis decimas possidentes in parochiis et locis eiusdem dioecesis, in quibus terrae ad monasteria nostri Ordinis inibi constituta situantur, exigunt et extorquent de terris praedictis, quas abbates et conventus ipsorum monasteriorum aliis tradunt excolendas ab earumdem terrarum cultoribus, mediam decimam, cum ipsas terras ad medietatem vel integram quam pro certa portione excolunt, quamvis ipsae terrae de antiqua existant acquisitione et a solutione decimarum semper fuerint liberae ac immunes, cultoresque praedictos coram iudicibus ecclesiasticis et saecularibus super hoc trahunt et alias molestant multipliciter et fatigant, quod non solum in praefatorum monasteriorum dioecesis Bituricensis, verum etiam totius Ordinis privilegiorum et libertatum ipsi Ordini a Sancta Sede Apostolica indultarum praeiudicium et gravamen censetur quamplurimum redundare. Quia vero, quod omnes tangit ab omnibus est approbandum pariter et servandum, et similiter iam edita Ordinis instituta abbates monasteriorum Ordinis constitutorum in provincia illa, in qua dicta privilegia et libertates infringi seu violari attentantur, ad ipsorum custodiam contribuere iuxta uniuscuisque facultatem, prout qualitas infractionis huiusmodi exigit obligantur, dicta statuta innovando committit generale Capitulum abbati de Curia Dei, eidem praecipiens et iniungens quatinus per se vel per alium ad hoc idoneum, ipso legitime impedito, compellat per omnia iuris et Ordinis remedia omnes abbates monasteriorum Ordinis in dicta dioecesi sitorum ad iuvandum omnes abbates et conventus ipsius Ordinis qui contra dicta privilegia super libertate decimarum Ordini indulta, in se vel in cultoribus terrarum suarum, super solutione decimarum a dictis personis ecclesiasticis vel laicis decimas possidentibus coram iudicibus ecclesiasticis vel saecularibus in dicta dioecesi molestantur vel molestabuntur in futurum, ipsosque abbates cogat ad contribuendum et praestandum aliquod subsidium seu collectam faciendam pro sustentatione processus et litigii, quos occasione huiusmodi inquietationis contra abbates memoratos contingere poterit exoriri. Et praecipue hoc faciat commissarius praedictus pro abbate de Pratea, antedictae dioecesis Bituricensis, qui in se vel in cultoribus terrarum ad monasterium suum de antiqua acquisitione spectantium, et de quibus nullus decimas hactenus habuit aut percepit, impetitur vel praesumitur infra breve verisimiliter impetendus. 20.  Ad requestam domini Morimundi citantur peremptorie et personaliter ad futurum immediatum Capitulum generale, sub poena carceris, per ipsum Capitulum fratres Godefridus de Sancta Ruffina, Ioannes de Aigenvilla, et Ioannes Abardi, monachi de Sancto Benedicto in Vepria, super sibi obiiciendis quod iustum fuerit responsuri. 21.  Abbatem de Aceyo monet Capitulum generale pro secundo et tertio quatinus, sub poena excommunicationis infra triginta dies a notificatione praesentis diffinitionis, quorum primi pro primo, decem secundi pro secundo, et decem alii pro tertio et peremptorio termino et monitione canonica, satisfaciat abbati de Charitate, de quodam equo valore 14 francorum, quem secum duxit ad dictum monasterium de Aceyo in sua creatione in abbatem dicti loci ; alioquin elapso dictae monitionis termino excommunicationis sententiam se noverit incurrisse, nisi tamen allegare voluerit quatinus ad hoc minime teneatur, ad quam allegandam coram abbate Caroliloci dies penultima dictae monitionis eidem assignatur. 22.  Cum alias per generale Capitulum dispensatum extiterit cum fratre Roberto de Meldis, monacho Longipontis, ut non obstante apostasia quam incurrit per tres dies exeundo monasterium sine licentia, ut ad suos parentes in suo regulari habitu declinaret iuvenilibus in annis, et alias quasi per annum derelicto habitu rigorem disciplinae super quibusdam excessibus reformidans, de et pro quibus tamen poenitentiam condignam peregit, ad omnes status, gradus et honores legitimos restitueretur citra tamen abbatiatum, dictam gratiam suis meritis exigentibus amplians idem Capitulum etiam ad abbatialem dignitatem admitti decernit, si casus se offerat et merita suffragentur. 23.  Abbatis de Bolbona petitionem admittens generale Capitulum, qua requirit cum fratre Petro Fontas suo monacho, qui quasi per duos menses apostatavit per saeculum vagabundus, et tandem rediens poenitentiam iniunctam peregit, gratiose dispensari, ut hiis non obstantibus ad omnes actus Ordinis legitimos promoveri valeat, libere conceditur ut ad omnes gradus, status et honores Ordinis legitimos et pristinos admittatur, secluso nihilominus abbatiatu. 24.  Ut per censuram Ordinis et iuris alia remedia compellat abbatem Bonaecumbae ad refundenda plura bona mobilia seu valorem, abbati et conventui Grandissilvae seu eorum procuratori secum portanti litteras recognitionis de praemissis, abbati de Bolbona committitur per generale Capitulum. 25.  Gerardi de Longocampo in Champignola commorantis admittitur petitio, per quam conqueritur de fratre Ioanne Le Champonois monacho de Castellione in Vepria, qui eidem tenetur, ut asserit, in duodecim solidis turonensibus vel circa, et solvere differt in suum damnum. Abbati de Tribus fontibus committit generale Capitulum ut eumdem Champonois ad plenariam solutionem compellat fiendam praefato conquerenti. 26.  Abbati Camporum bonorum, s. th. pr., committitur per generale Capitulum ut personaliter accedens ad monasterium de Monte petroso, diligenter se informet, Deum habendo prae oculis, de vita, moribus et conversatione tam abbatis quam personarum regularium conventus dicti loci, particulariter et divisim, et ibidem per modum reformationis auctoritate generalis Capituli viriliter corrigat delinquentes, invocato ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii saecularis. 27.  Quamvis abbas de Bonavalle Viennensi querelam et causam motam inter abbatem de Stamedio immediate sibi subiectum, et Radulphum de Techenay, monachum Stamedii, terminandam per ipsum generale Capitulum commiserit et indeterminatam remiserit ipsi Capitulo, nihilominus dictum Capitulum, cum non possit de querelae veritate plenius informari, totum negotium praedictorum abbatis et monachi in ipsius Capituli plenaria potestate remittit penitus terminandum, absolvendo, si sint delinquentes a quacumque sententia, vel aliter, ut meruerint, providendo. 28.  Abbatis de Vallibus Sernaii senio et gravitati compatiens generale Capitulum, ipsum habet a via Capituli de cetero favorabiliter excusatum. 29.  Cum abbas et conventus monasterii Populeti multipliciter intendant multiplicationi litteratorum virorum et graduatorum operam dare, tam propter Ordinis honorem quam monachorum instructionem in partibus illis praesertim in dicto monasterio Populeti, sacrae theologiae studium frequentari, ut ad hoc diligentius intendant et amplius animentur, ad humilem supplicationem magistri Bartholomei scutiferi, s. th. pr., et procuratoris Cisterciensis Ordinis in romana Curia generalis, monachi quondam dicti monasterii Populeti, conceditur per generale Capitulum, ut si quoties in dicto monasterio Populeti magistrum in theologia non abbatem habere contigerit de gremio Populeti, qui actus theologicos in saepe dicto monasterio exerceat et frequentet, de speciali gratia idem magister recipiat pro sustentatione sui status et aliquali exoneratione monasterii annis singulis quibus ipsos actus theologicos, ut praemittitur, exercebit, quotam vel quotas contributionum, quam vel quas dictum monasterium deberet Capitulo generali solvere iuxta Ordinis instituta, sub poena solvere negligentibus infligenda. Quod si magister non abbas dictos actus in eodem monasterio non fuerit exercens, idem monasterium tenebitur suas contributionum quotas annis singulis earumdem receptoribus a dicto generali Capitulo deputatis. 30.  Domino Morimundi committitur per generale Capitulum ut, si repererit abbatem de Clarofonte teneri Nicolao Billequit in summa sex scutorum aureorum, ad solutionem praedictorum per censuram Ordinis ipsum coerceat et compellat. 31.  Si constiterit abbati Grandissilvae quod nonnullae possessiones in terris incultis et aliis immobilibus et ad monasterium de Candelio, cui pertinent, modici valoris et inutilibus abbati et conventui dicti monasterii de Candelio, licentiam conferat easdem tradendi ad censum annuum et in emphiteosim perpetuam et easdem confirmet auctoritate Capituli generalis. 