Contra id quod dicunt, viuorum beneficia nihil prodesse defunctis. Qvinto dehinc  vltimo Capitulo, iaculum aduersariorum amento hæretico intortum, quod in pernitiem Ecclesiæ iam aduolat, scuto veritatis falsitati opposito repellendum est. De quo Propheta. Scuto circumdabit te veritas eius, non timebis a timore nocturno, a sagitta volante. Excreuit enim malitia perfidorum,  quasi ex adipe iniquitas eorum prodiit, cum non solum viuorum saluti, sed etiam mortuorum spei inuident,  vniuersorum communes  publici hostes effecti, non tantum viuos occidere, sed  ipsos mortuos, si possibile esset, rursus extinguere moliuntur. Instant mortalibus, vt cito moriantur: mortuis ne ad vitam respirare audeant, aditum intercludunt. Non parcunt miserandæ hominum forti,  post ærumnosam vitam denuo sub diuino iudicio laborantibus humanis speciebus, velut nunquam morituri misereri nesciunt,  vere impij, quia absque pietate Christum pietatem benigne commendātem, vt surdi audiunt, Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. Quam quia aliis nec affectu retinent, nec effectu exhibent, non vt beati, sed vt miseri, nunquam eam consequentur. Liberales certe homines,  de suo munificentissimi iudicandi, qui nec de alieno dapsilitatem fieri, æquis intueri oculis, vel tolerare aliquatenus possunt,  diuitias bonitatis Dei ac patientiæ ignorantes, qui secundum Apostolum, diues est in omnes qui inuocant eum:  iuxta alium, dat omnibus affluenter,  non improperat, leges diuinæ largitati præscribunt,  ne mortuis liber inter mortuos misereatur, cœlestis censuræ iudices interdicunt. Hoc faciunt quando altaris sacrificia, oblationes, orationes, eleemosynas, vel reliqua bonorum bona viuorum bonis mortuis prodesse non posse contendunt,  Ecclesiæ Christi tam celebrem, tam antiquum ab ipso Christo, immo ante Christum ab eius cultoribus obseruatum morem, vniuerso orbe reclamante contemnunt. Vnde quam non contemnendus, immo quanto studio hic error refellendus sit, etiam negligenter attendentes aduertere possunt. Quis enim, o Catholici lectores, non aduertat satanam, cuius cogitationes iuxta supradictum Apostolum, non ignoramus, hoc cogitasse, vt tot bona a tantis bonis assidue per orbem pro mortuis facta, hoc astu auerteret,  iuges eleemosynas, continua sacrificia, irrequietas orationes,  his similia, quæ  viuis comparant meritum,  defunctis requiem, consilio infernali auferret? Sed spiritus consilij eius dolos retegens,  vultum fallaciæ nubilo opertum denudabit,  Ecclesiæ suæ magis lucrosam quam damnosam eius extitisse tentationem monstrabit. Nam quod magnus Apostolus ante multa secula ait, oportet hæreses esse, vt qui probati sunt, manifesti fiant, hoc non solum patrum temporibus, sed etiam nostris diebus experimur, quia sicut semper extrinsecus hostium persecutionibus dilatatur, sic intestinis falsorum fratrum tentationibus magis magisque purgatur. Dilatabitur ergo, non angustabitur: purgabitur, non inficietur auxilio diuini Spiritus Ecclesia: cum illud, quod ab aduersa parte opponitur, studiosius discutietur, subtilius inuestigabitur, perfectius inuenietur, robustius defensabitur. Et ne diu differam, quid est, o hæretice, quod proponis? Non, inquit, prodesse possunt bona viuorum mortuis, quia translatis e vita nec augeri queunt merita, nec minui: quia extra vitam hanc non potest iam locus esse meritorum, sed retributionum; nec ab aliquo potest sperare mortuus, quod dum in seculo esset, non obtinuit viuus. Idcirco inania dico quæcumque a viuis pro mortuis fiunt: quia dum mortales per mortem vniuersæ carnis viam ad statum futuri seculi transeunt, secum totum meritum suum, cui nihil possit adiici, ferunt. Nouit, inquam, vniuersa Ecclesia Dei,  ego qualiscunque eius alumnus non ignoro, sapientiam Dei per Salomonem dixisse. Cuncta quæ fiunt adducet Deus in iudicium pro omni errato, siue bonum siue malum sit:  Apostolum, Vnusquisque onus suum portabit,  Oportet nos stare ante tribunal Christi, vt referat vnusquisque prout gessit in corpore, siue bonum siue malum:  Dauid, Duo hæc audiui, quia potestas Dei est,  tibi Domine misericordia: quia tu reddes vnicuique iuxta opera sua:  Christum Dominum, Filius hominis venturus est in gloria Patris sui cum Angelis suis,  tunc reddet vnicuique secundum opus eius. Noui plane ista,  adhuc plura, nec quam dixi Ecclesiam fallere potuerunt tanta tamque clara testimonia, nec tam cæcus esse potuit totus mundus, vt non posset cernere quod potuit videre rarus hæreticus, vnumquemque scilicet ex suis operibus aut iustificari, aut condemnari. Vidit certe ista, nec ad videndum multo conamine opus fuit. Vidit quicquid tu videre potuisti, sed quicquid ipse vidit, tu hæretice non vidisti. Vidit fines beatitudinis ac miseriæ sempiternæ ex vita mortalium pendere, vnde pro eius qualitate agnouit omnipotentis misericordiam, aliorum piis operibus etiam post mortem mortuis subuenire. Nam etsi aliena videntur viuentium opera, vt tamen mortuis prodesse valerent, mortuorum, dum viuerent, sunt meritis comparata. Idcirco nec aliena esse iudicanda sunt, quæ mortuorum præcedentibus meritis propria facta sunt. Orat ea de causa Ecclesia pro requie vel gloria membrorum suorum ad statum vitæ alterius translatorum,  quos fide ac charitate ad membra Domini sui pertinere cognoscit, a fructu suorum bonorum operum non excludit. Non excludit eos, immo vt dignum est, plenissime admittit, vt sicut abiectos a facie Dei concordans iustitiæ Dei a memoria sua abiicit, sicut perfectos coram facie Dei, certa de misericordia Dei auxilio suo non indigere cognoscit: sic laborantes sub iudicio Dei, confisa de diuitiis bonitatis Dei, quibus potest modis iuuare contendit. Habet inde auctoritatem ex verbis Domini Dei sui, a quo per Euangelium audit, remitti peccata non solum in hoc seculo, sed etiam in futuro. Quando enim de blasphemia spiritus loquens ait, qui dixerit verbum contra Spiritum sanctum, non remittetur ei neque in hoc seculo, neque in futuro, ostendit veniam quidem peccatorum in hoc seculo semper dignis concedi, remissionem tamen pœnarum quas peccata exigunt, in futuro seculo aliquando differri. Quæ secundum nobis occultas dispensationes iustitiæ  misericordiæ Dei, piis operibus bonorum viuorum, aut tempore breuiantur, aut qualitate mitigantur, ad remedium bonorum, sed imperfectorum mortuorum. Quos bonos vocaui, quia non excidunt a salute: imperfectos, quia indigent purgatione. Quæ purgatio ab æterna damnatione secernens, aut per occultum Dei iudicium reis illis pro qualitate reatuum exhibetur, aut per inexhaustam eius bonitatem, Ecclesiæ sacrificiis, orationibus, eleemosynis,  his similibus recompensatur: quia manet verax veritatis sententia, remitti peccata, hoc est, pœnam peccatorum, aliquando in hoc seculo, aliquando in futuro. Sed iam latissimis scripturarum exemplis vtamur, quibus Sole clarius elucescat, non damnosam, sed lucrosam nobis hæreticam propositionem fuisse, probando quod non solum bona viuorum mortuis, sed etiam bona mortuorum mortuis,  bona viuorum viuis,  bona mortuorum mortuis,  olim profuerint,  quotidie prodesse vel proficere possint. Ad quod asserendum, ipse in primis auctor  saluator hominum Iesus Dominus veniat, cuius adhuc inter homines viuentis bona viuis, mortui mortuis, viui mortuis, mortui viuis profuisse, nulli dubium vel obscurum, sed certum  perspicuum est. Quando enim eius bona numerari poterunt, quæ cum adhuc mortalis inter mortales viueret, eisdem mortalibus non tantum spiritualiter, sed etiam corporaliter profuerunt? Spiritualiter autem dixi, cum mulieri peccatrici diceret, Fides tua te saluam fecit, vade in pace: cum Paralytico, Fili remittuntur tibi peccata: cum de Zachæo, Hodie salus domui huic facta est: quando conuersus respexit Petrum, quando latroni ait, Hodie mecum eris in paradiso,  alia quingenta. Corporaliter vero dixi, cum leproso diceret, Volo, mundare,  statim mundata est lepra eius: cum aliis decem leprosis simul occurrentibus præciperet, Ite, ostendite vos sacerdotibus,  dum irent mundati sunt: dum cæco nato iuberet, Vade ad natatoria Syloe,  laua,  ille abiit,  lauit,  vidit: cum alio cæco diceret, Respice, fides tua te saluū fecit,  confestim vidit: quando accesserunt ad eū multi cæci  claudi in templo,  curauit eos omnes: quādo Sole occidente omnes qui habebant infirmos variis languoribus, ducebāt eos ad ipsum  curabantur: quando præcepto eius exibant dæmonia a multis clamantia,  dicentia: quia tu es filius Dei,  mille similia, tam per se quā per discipulos facta. Hoc ergo modo bona viuentis Domini viuis profuisse monstraui. Bona autē mortui Domini mortuis profuisse quis dubitat, quicumque in symbolo Christiano credit  confitetur, passum sub Pontio Pilato, crucifixum, mortuum, sepultum, descendisse ad inferna? De quibus innumerabiles sanctorum animas eruens,  beatitudini æternæ restituens, impleuit quod solennis Prophetia prædixerat. De manu mortis liberabo eos, de morte redimam eos, ero mors tua o mors, morsus tuus ero inferne,  quod alius, Deus vltionum, Dominus Deus vltionum libere egit, quodque Apostolus, qui constitutus est, inquit, a Deo iudex viuorum  mortuorum. Sed quid mirabile, si mortuus Dominus morte sua mortuis fidelibus subuenerit, cum exinde mortuis seu morituris vsque ad cōsummationem seculi Christianis omnibus ad vitam præordinatis, quod est mirabilius, eadem morte quotidie subueniat? Bona ergo mortui Domini, mortuis hominibus hoc modo  profuisse  prodesse monstraui. Viuentis autem Domini bona mortuis profuisse, vnde clarius quam ex ipsa mortuorum resurrectione probatur? Nonne hoc illa trina  notissima mortuorum resurrectio attestatur, puellæ in domo, adolescentis in porta, Lazari de sepulchro? Nonne  illud iam viuentis, quia a morte resurgentis, tam insolitum, tam nobile, tam famosum miraculum idem confirmat, quando eo, vt dixi, resurgente,  immortaliter iam viuente, multa corpora sanctorum qui dormierant surrexerunt? Nec mirum hoc etiam si viuentis virtute mortuorum corpora surrexerunt, quando eiusdem viuentis dicta omnia, facta omnia ad resurrectionem non tantum corporum, sed etiam, quod primum est, animarum omnium fidelium hominum profecerunt. Ostensum est igitur viuentis Domini bona mortuis profuisse. Sed ad supplementum omnium demonstretur, mortui insuper bona viuentibus potuisse prodesse. Ad quod non expectata responsione mea, totus orbis terrarum conclamat, vociferans se bono mortis Domini a morte æterna ereptum, saluti redditum, vitæ perpetuæ restitutum. Hoc duodecim Apostoli, hoc septuaginta duo discipuli, hoc quingenti fratres, quibus simul resurgens apparuit, hoc innumera multitudo credentium vel non credentium, qui dum ipse temporaliter carne mortuus esset, ipsi etiam temporaliter in carne viuebant. Hoc, inquam, omnes isti attestantur: quos, vt dixi, in corpore mortali viuentes, in corpore mortali eodem tempore mortuus saluauit,  ipsis viuentibus bona mortis suæ profuisse monstrauit. Quæ cum ita sint, nullo sani capitis, vt æstimo, reclamante, bona viuentis Domini viuis, mortui mortuis, viui mortuis, mortui viuis profuisse, probatum est. Sed quoniam vt dignum erat, hoc in Domino Saluatore velut in capite corporis sui, quod est Ecclesia, ostensum est, subsequenter in eodem corpore eius, hoc est fidelibus eius, prout ipse dederit, ostendendum est. De ipso enim Saluatore, ad quem singulariter pertinebat, vt eius vita vel mors saluti viuentium,  mortuorum impenderetur, nullus fidelium dubitare permittitur. De reliquis vero, quod scilicet bona viuorum mortuis prodesse valeant,  hi hæretici negant,  quidam etiam Catholici dubitare vidētur. Propter quos maxime hoc demonstrandum est, vt hæreticus si fieri potest, fidem quam abiecit resumat,  Catholicus in fide, quam confitetur, nequaquam vltra languescat. Et vt eo ordine quo de Domino illa superius ostensa sunt, eodem quoque ista inferius de seruis fidelibus ostendantur, probandum est bona viuorum viuis, bona mortuorum mortuis, bona viuorum mortuis, bona mortuorum viuis,  profuisse in præteritis seculis,  posse prodesse vsque ad consummationē seculi, etiam in futuris. Quando autem dies sufficere poterit, si vndique occurētia  certatim se ingerentia exempla profundere voluero, demonstrando bona viuorum viuis profuisse,  inuicē se bonos omnes mutuis beneficiis adiuuisse ante legem, sub lege, sub gratia, in Heptatico, in Prophetis, in Psalmis, in Euāgeliis, in Apostolorum Actibus  Epistolis, in omni ad vltimum lege diuina, tam ea quæ dicitur vetus, quam ea quæ dicitur noua? Sed quia non est necesse cuncta huiusmodi de scripturis eruta in vnum colligere, quæ sufficiant proponantur, quibus quę proposita sunt robustissime defendantur. Proposita autem sunt, quod bona viuentium viuis prodesse possint. Et possem quidem dicere ad remotiora secedens, Abraham pro Ismaele, Isaac pro sterilitate Rebeccæ, Iacob pro nepotibus, Moysen pro Iudæis, eundem contra Amalech, contra Dathan  Abyron, contra plures rebelles  seditiosos: hos, inquam, magnos Patriarchas vel pro aliis vel contra alios deprecantes  exauditos fuisse, Dauid precibus suis a morte populi Angelum auertentem, Samuelem paulo superiorem eidem Iudaico populo dicentem. Absit a me peccatum hoc vt cessem orare pro vobis. Esaiam  Hieremiam Prophetas, tam precibus quam meritis, Ezechiam  Iosiam reges, ab eadem gente sæpe iram commoti Domini auertisse. Præter hos innumerabiles alios, quos breuitatis studio intermitto, possem producere, qui virtute sua infirmitatem, qui iustitia sua iniquitatem, qui bonis suis mala priorum temporum supportabant,  Deum iniquitates hominum ferire disponentem, quasi vim inferentes, supplicationibus retrahebant. His ergo dimissis, ad nostra Euangelica tempora veniendum est, in quibus maximum in Apostolis, vt sæpe dictum est, Paulum sermo producat,  ex eo maxime viuentium bona viuentibus prodesse ostendat. Ait enim in Epistola sua Romanis. Testis mihi est Deus, cui seruio in spiritu meo in Euangelio filij eius, quod sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis. Item Ephesiis. Flecto genua mea ad Patrem Domini mei Iesu Christi, ex quo omnis paternitas in cœlo  in terra nominatur, vt det vobis secundum diuitias gratiæ suæ virtute corroborari per spiritum eius,  reliqua. Item Colossensibus. Orationi instate, vigilantes in ea in gratiarum actione, orantes simul  pro nobis: vt Deus aperiat nobis ostium sermonis, ad loquendum mysterium Christi, vt manifestem illud ita vt oportet me loqui. Rursus in iam dicta Epistola Romanis. Obsecro vos fratres per Dominum nostrum Iesum Christum,  per charitatem Spiritus sancti, vt adiuuetis me in orationibus ad Deum, vt liberer ab infidelibus qui sunt in Iudæa,  obsequij mei oblatio accepta fiat in Hierosolyma sanctis. Item ad Timotheum. Obsecro primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus  omnibus qui in sublimitate sunt, vt quietam  tranquillam vitam agamus, in omni pietate  castitate. Hoc enim bonum est,  acceptum coram Saluatore nostro Deo. Hinc lacobus postquam dixit, Confitemini alterutrum peccata vestra, addidit:  orate pro inuicem vt saluemini. Quod fieri debere Prophetico testimonio comprobat, cum Heliam introducit orasse vt non plueret super terram,  nō pluisse annos tres  menses sex:  rursum orasse,  cœlum dedisse pluuiam,  terram dedisse fructum suum. Quid vltra? quid vltra certe, aut me loquendo, aut te, o lector, fatigarem legendo? Ecce his paucis plenissime, his breuibus exemplis largissime monstratum est, bona viuorum viuis, iuxta quod gratia diuina dispensat;  vtriusque partis meritum postulat,  olim profuisse, , vt dictum est, semper dum hic viuitur posse prodesse. Dum enim Paulus Romanorum in suis orationibus memoriam facit, dum pro Ephesiis ad Deum genua flectit, dum rursum Romanos, per Iesum Christum,  per charitatem Spiritus sancti obsecrat, vt adiuuent se in orationibus ad Deum, dum Colossenses monet vt orationi instent, orent etiam simul  pro ipso: dum Timotheo loquitur obsecrare se vt fiant obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones, pro regibus  omnibus qui in sublimitate sunt: nec tantum pro illis, sed sicut præmittit: pro omnibus hominibus: dum Iacobus hortatur duodecim tribus, quæ sunt in dispersione,  in illis totius mundi fideles, vt orent pro se inuicem; subditque causam, vt saluentur: dum Heliam etiam pro impiis orasse  exauditum fuisse memorat; quid, inquā, in his omnibus tantis tamque solen ibus sacræ legis testimoniis? quid certe aliud docetur quam omnia Christi membra, omne sibimetipsis auxilium inuicem ferre, pro invicem orare,  vt lex Christi, quæ charitas est, impleri valeat, alterum alterius onera vel spiritualia vel corporalia, spiritualibus aut corporalibus subsidiis portare debere? Iam sequentis particulæ probatio, vnde melius quam ex præcedentis probatione probatur? Sacris enim auctoritatibus multipliciter probatum est, viuentium bona viuentibus, si digni sunt, posse prodesse. Inde ergo colligitur mortuorum hominum bona mortuis hominibus, si  ipsi digni sunt, ad salutem seu ad malorum leuamē posse proficere. Cum enim bonorum viuentium oratio viuentibus profuerit, cur eorumdem vel similium mortuorum deprecatio mortuis prodesse non poterit? An apud piissimam maiestatem plus possunt viuentes iusti, minus mortui iusti? An maioris apud Deum pretij sunt preces bonorum viuentium quam bonorum supplicationes mortuorum? Nunquid excellentioris meriti sunt apud Dominum suum sancti in corpore constituti,  inferioris mortalitate exuti? Nūquid maioris gradus vel gratiæ sunt adhuc in carne positi,  minoris iam Deo coniuncti? Non hoc, non hoc, inquam, ratio vel iustitia patitur, vt quando debent esse robustiores, fiant infirmiores, quando debent esse potentiores, sint impotentiores, quando debent esse perfectiores, sint imperfectiores, quando solet talibus adaugeri gloria, minuatur gratia, quando supernæ largitatis erga tales dona solent ineffabiliter accumulari, quæ prius collecta fuerant, videantur auferri. Potuit certe Paulus orare pro Romanis, genua flectere pro Ephesiis, dum in misera carne viueret: , vt par est credere, exauditus est,  nunc omni miseria exutus, beatitudini sempiternæ coniunctus, pro eisdem vel quibuslibet digne deprecabitur,  non exaudietur? Orauit, vt dictum est, Helias pro pluuia tollenda, orauit  pro eadem reddenda in corpore manens; nec precum effectu vel in modico frustratus est, dum exutus corpore fuerit (nam adhuc in corpore viuit), pro quibuslibet dignis tamen orabit, nec quod orauerit obtinebit? Rogant Apostoli Dominum pro Chananæa dicētes, Dimitte eam Domine, quia clamat post nos,  audiuntur. Orant Martha  Maria, vt resurgat frater earum Lazarus,  Christo eas exaudiente resurgit. Hoc, inquam, sanctæ mulieres sanctique discipuli adhuc miseri obtinuerunt, si quid dignum petierint iam beati non obtinebunt? Facta est oratio ab Ecclesia adhuc peregrina ad Deum pro Petro, vt de carcere erueretur,  misso Angelo ereptus est: orabit iam coniuncta Ecclesia Deo, vt pro aliquibus obtinendis audiatur,  non exaudietur? Et certe rationi huic auctoritate sua eadem Ecclesia attestatur, mortuis videlicet aliorum mortuorum bona posse prodesse, dum quotidie per vniuersum mundum cum signo fidei exeuntes de corpore  somno pacis dormientes mortuos suos, perfectioribus mortuis, hoc est, sanctis martyribus aliisque summe iustis commendat, quos scilicet iam mortuos mortuis aliis non commendaret, nisi mortuorum in bonis perfectorum bona bonis mortuis, sed imperfectis posse prodesse confideret. De qua Ecclesiastica consuetudine, nec Catholicus dubitasse, nec hæreticus inuentus est illi aliquando restitisse. Adiuuat ista  libri Machabæorum lectio, quæ sicut in sequentibus loco proprio clarius exponetur, summum sacerdotem Oniam, magnumque Prophetam Hieremiam iam mortuos orasse  exauditos esse pro viuētibus introducit. Cum igitur  viuentes pro viuentibus orare præcipiantur,  mortui pro viuentibus exauditi esse legantur: cur mortui mortuis posse prodesse sanctis supplicationibus dubitantur. Quod si quis forte opposuerit, bona mortuorum idcirco mortuis prodesse non posse: quoniam in statu illo futuri seculi non est locus bonorum vel malorum meritorum, sed bonarum vel malarum retributionum. Respondeo esse quidem hic locum meritorum, ibi retributionum, sed sicut malorum  malorum varietatem distingui, sic bonorum  bonorum diuersitatem oportere discerni. Sicut enim diuerso respectu voco malum quod est peccatum,  malum quod est pœna peccati: de quo primo malo ait Propheta, Peccatum meum coram me est semper. Tibi soli peccaui  malum coram te feci: de sequenti vero Deus ipse, Ego Dominus faciens pacem  creans malum. Itemque, si est malum in ciuitate quod Dominus non fecerit, sic diuerso intuitu voco bonum opus eius, voco [...]