Universis et singulis presentes licteras inspecturis, seu presens publicum instrumentum, Nos Guillermus, miseratione divina Archiepiscopus Senon., et decanus ac capitulum Ecclesie Senon., facimus tenore presentium manifestum quod cum inter nos Archiepiscopum predictum, pro nobis et nostri Archiepiscopatus nomine, ex parte una, et nos decanum et capitulum predictos, pro nobis et Ecclesie nostre nomine, ex parte altera, questionis materia diucius orta esset, ex qua lites et jurgia mota et suscitata, non sine magnis scandalis, fuerant et adhuc, de die in diem, maiora moveri sperarentur, super eo inter cetera: Quod nos decanus et capitulum antedicti dicebamus et asserebamus, per privillegia romanorum pontificum, et consuetudinem laudabilem canonice prescriptam Senonensis Ecclesie inde sequtam, necnon virtute eciam nonnullarum transactionum, concordiarum et composicionum olim factarum, inter Archiepiscopos Senonenses ex parte una, et decanos et capitulum eiusdem Ecclesie predecessores nostros ex altera, tam per romanos pontifices (F° 16) quam regem Francie et suam parlamenti curiam confirmatarum, ac eciam virtute certarum licterarum apostolicarum a sanctissimo in Christo patre domino Clemente papa septimo, ex habundanti, concessarum et emanatarum, et alio bono et legitimo titulo, Ecclesiam nostram predictam Senonensem claustrumque ipsius, domos et habitationes eiusdem claustri, necnon nos decanum et capitulum supradictos singularesque canonicos eiusdem Ecclesie, ac omnes et singulos in eisdem licteris apostolicis expressos, fuisse ab antiquo et esse ac esse debere exemptos ab archiepiscopis Senonen. et aliis judicibus ordinariis, in omni casu et aliis modis et formis in ipsis licteris apostolicis contentis, quarum tenor de verbo ad verbum inferius est insertus. Dicebamus eciam et asserebamus insuper, nos decanus et capitulum antedicti, quod omnes et singuli ecclesias curatas ac beneficia alia pertinentes et pertinencia ad presentacionem nostram singulorumque canonicorum et personarum dicte Ecclesie obtinentes, ubicumque ecclesie et beneficia ipsa existant, in ipsis ecclesiis et beneficiis deservientes et continuam residenciam facientes, in dicta exemptione, tam de choro dicte Ecclesie Senon. existentes, quam eiusdem Ecclesie Senon. continue servitores, in dicta exemptione semper comprehensi fuerant et comprehendebantur, et eodem ac pari modo sicut ceteri choriales dicte Senonensis Ecclesie residentes, usi et gavisi fuerant ac uti et gaudere imperpetuum debebant, nobisque decano et capitulo, solis et in solidum, erant immediate subiecti, ceterisque juribus et libertatibus antedictis superius expressatis uti et gaudere debebant, eodem ac pari modo sicut ceteri choriales dicte Ecclesie Senonensis. (F° 16, v°). DICEBAMUS et asserebamus eciam nos decanus et capitulum antedicti, quod nedum institucio et destitucio ac compotorum audicio matriculariorum seu provisorum fabrice dictarum ecclesiarum nostrarum, in quibus nos decanus et capitulum, canonici et persone singulares dicte Ecclesie Senon., communiter vel divisim, jus patronatus noscuntur obtinere, ymo eciam correctio et punicio eorumdem in casibus officium et administrationem dicte matricularie seu fabrice concernentibus, ad nos, solum et in solidum, pertinebat et pertinere debebat, et consueverat ab antiquo, et non ad ipsum dominum archiepiscopum, officiales seu alias gentes suas. Dicebamus ulterius quod prefatus dominus archiepiscopus et sui successores, eiusdem vicarii in spiritualibus et temporalibus et alii officiarii sui et eorum quilibet, prout ad ipsos pertinet, permittere debent quod cappellani qui electi sint vel fuerint, tam per prefatos curatos seu presbiteros dictarum ecclesiarum nostrarum de nostro patronatu, quam per alios curatos de choro et habitu dicte nostre Ecclesie Senonensis existentes et in eadem continue residentes, beneficia curata vel non curata ad prefatum dominum archiepiscopum seu quemvis alium pleno jure spectantia obtinentes, libere et sine pecunia aut alia subvencione quacumque ab ipsis exigenda, possint et valeant deservire in curatis et ecclesiis seu aliis suis beneficiis, pro dictis beneficiatis et loco sui, et hoc dictis personis sic beneficiatis in dicta Senonensi Ecclesia continuo desservientibus seu residentibus, dum tamen tales cappellani ad premissa facienda per dictos beneficiatos ut prefertur electi, fuerint ydonei, quo casu ydonei debent reputari, nedum cappellani ordinati et ordinandi per dominum archiepiscopum suosque successores, vel per deputatos ab ipsis, sed eciam illi cappellani qui in casu simili, videlicet ad deserviendum ecclesiis de diocesi Senonensi, alias licenciam obtinuerint a prefato domino archiepiscopo seu gentibus suis. (F° 17). DICEBAMUS insuper quod presbyteros per nos et nostrum singulos, prout ad quemlibet pertinet, ad nostras ecclesias et de patronatu predicto, domino archiepiscopo presentabimus seu eius gentibus, in forma debita, que talis est: «Reverendo in Christo patri et domino N., Dei gracia archiepiscopo Senonensi, sui humiles in Christo filii decanus et capitulum Senonenses, reverenciam tam debitam quam devotam. Ad ecclesiam parrochialem N., Senonensis diocesis, ad nostram, jure patronatus, presentacionem, et vestram collacionem spectantem et pertinentem, liberam et vacantem ad presens, per obitum deffuncti N., ultimi possessoris eiusdem, dilectum nostrum N. vestre Reverende paternitati tenore presentium duximus presentandum, eidem paternitati vestre humiliter supplicantes, quatenus ipsam parrochialem ecclesiam ipsi N. conferre et de ea, cum suis juribus et pertinenciis universis, providere dignemini intuitu pietatis, ipsum nobis remictendo ad prestandum debitum et solitum juramentum, et ad inducendum eum, vel procuratorem suum pro eo, in corporalem possessionem et saisinam ecclesie parrochialis predicte ac iurium et pertinenciarum ipsius predicte, ut est moris, adhibitis solemnitatibus et in debitis talibus requisitis; Quam siquidem paternitatem vestram reverendam conservare dignetur Altissimus feliciter et longeve, ut optatis. Scriptum in capitulo nostro, sub sigillo nostro, die etc......» Presentatos idem dominus Archiepiscopus nobis remictet per suas licteras, formam que sequitur continentes: «N. miseracione divina Senonensis Archiepiscopus, dilectis in Christo filiis, viris venerabilibus et discretis, decano et capitulo Senonen., eternam in Domino salutem. Ad omnium vestrum noticiam deducimus per presentes, quod ecclesiam N., jure patronatus ad vestram presentacionem nostramque collacionem spectantem, ad presens per obitum (vel per resignationem) ultimi ipsius ecclesie possessoris vacantem, N. exhibitori presentium contulimus, intuitu pietatis, remictentes eum vobis, ut deinde ipsum in possessionem corporalem dicte ecclesie, prout moris est, induci faciatis. Datum etc..... (F° 17, v°). DICEBAMUS eciam quod illi de choro et habitu dicte Ecclesie nostre Senonen. existentes, continueque in ipsa deservientes, qui domino Archiepiscopo vel ab ipso deputato, per nos decanum et capitulum, pro consecrandis ordinibus presentantur, et quos nos sufficientes et ydoneos ad tales ordines suscipiendos per nostras licteras actestamur, ex tali actestatione seu assertione sola, et absque alia examinatione per prefatum dominum archiepiscopum aut eius gentes super hoc facienda, ad eosdem ordines admicti debent et sine aliquali pecunia propter hoc solvenda. Dicebamus eciam ulterius quod dictus dominus Archiepiscopus, seu eius gentes, nostras licteras requisitorias in juris subsidium contra subdictos suos, sine contradictione et difficultate quacumque, debent et tenentur executioni facere demandari, prout et nos per ipsum dominum Archiepiscopum seu eius gentes in juris subsidium requisiti, licteras eius exequi facere contra subdictos nostros tenemur. (EN MARGE: De festis annualibus.) DICEBAMUS insuper quod dominus Archiepiscopus ac eius succesores, in duodecim festis annualibus, tenentur facere servicium per se, in nostra Senonensi Ecclesia, et in casu quo defficiet, tenetur dare et solvere, pro quolibet festo, sexaginta solidos parisienses illi qui per capitulum est ordinatus ad dictum servicium faciendum, pro expensis illius qui celebrat, diaconi, subdiaconi, puerorum in albis, matriculariorum Ecclesie et nonnullorum aliorum, juxta ritum antiquum in ipsa Ecclesia observatum. (F° 18.) DICEBAMUS eciam et asserebamus, nos decanus et capitulum antedicti, quod de exemptione et juridicione, et juribus aliis omnibus et singulis supradictis, nos decanus et capitulum antedicti, et singulares persone predicte, eramus et fueramus in possessione et saisina, palam et publice pacifice et quiete, per tantum tempus quod de inicio memoria hominum non existit, vel saltem per tantum tempus quod sufficiebat ad jus proprietatis et possessionis acquirendum, et acquisitum retinendum. NARRATIO ARCHIEPISCOPI VEL REPLICATIO. Nobis Guillermo, Archiepiscopo antedicto, pro nobis et nostri archiepiscopatus nomine, omnia et singula predicta negantibus, et in contrarium dicentibus et asserentibus quod predicta Senonensis Ecclesia, claustrum ipsius, domus et habitationes eiusdem claustri, necnon decanus et capitulum supradicti, singularesque canonici eiusdem Ecclesie, ac omnes et singuli in dictis licteris apostolicis contenti, Nobis, de jure communi, suberant et subesse debebant, cum nullam exemptionem a Sede Apostolica obtinuerant ab antiquo, quin ymo in contrarium, pro parte Archiepiscoporum predecessorum nostrorum, fuerant late nonnulle sentencie contra dictos decanum et capitulum, propter quod nulla exemptione uti et gaudere debebant plenarie, sicut ceteri subiecti nostri, jusque visitandi et procurationes exigendi pro visitationibus huiusmodi habebamus in ipsos et ipsorum quemlibet, sicut in ceteris nobis subdictis habebamus. (F° 18, v°.) DICEBAMUS insuper quod dicte lictere apostolice exemptionis, de novo, a domino nostro summo pontifice per dictos decanum et capitulum obtente, et omnia et singula contenta in ipsis licteris apostolicis quarum tenor inferius est insertus, subreptice obtente et obtenta fuerunt, propter quas nobis archiepiscopo et successoribus nostris nullum poterat nec debebat preiudicium generari pluribus causis et rationibus, quas loco et tempore proponere intendebamus. ACCORDUM. Tandem Nos Guillermus, Archiepiscopus prefatus, ex una parte, et nos decanus et capitulum antedicti, ex altera, pro bono pacis et concordie, diligenti et solemni tractatu deliberationeque matura sepius inter nos interveniente, pro evidenti utilitate totius Ecclesie Senon., ut scandala, lites et jurgia que ex premissis, sicut experiencia nos et nostrum singulos edocuit, orte et suscitate fuerant et oriebantur continue, et erant maiora oriri parata, evitentur, et ut tollatur imperpetuum omnis materia dissentionis inter nos et successores nostros dicte Ecclesie Senonensis, voluntate et beneplacito domini nostri pape in omnibus reservatis, de et super premissis omnibus et singulis, unanimi voluntate et consensu, concordavimus, transegimus et composuimus, concordamus, transigimus et componimus, in modum qui sequitur: 1° (EN MARGE: Approbatio et ratificatio facta per Archiepiscopum.) PRIMO quod Nos Archiepiscopus predictus, pro nobis et successoribus nostris archiepiscopis Senonensibus, predicta et infra insertas licteras apostolicas exemptionis predicte, per dominum nostrum papam modernum concesse, et omnia et singula contenta in eisdem, ratifficamus et approbamus, ratasque et gratas habuimus et habemus, voluimusque et volumus (F° 19) quod imperpetuum suum sortiantur effectum, pure, plene, libere et integraliter, ita quod de ipsis omnibus et singulis in eisdem apostolicis licteris contentis, dicta Ecclesia Senonensis, eius claustrum, domus, decanus, capitulum, canonici, ac omnes et singuli in dicta exemptione comprehensi, eadem exemptione uti et gaudere debeant, juxta ipsarum licterarum apostolicarum exempcionis continen(tiam) et tenorem. 2° (EN MARGE: Nota de exemptione curatorum patronatus capli, etiam in casu concern. curam animarum, faciendo residenciam.) VOLUMUS insuper quod omnes et singuli predicti, ecclesias parrochiales de patronatu dictorum decani et capituli et singularum personarum ipsius Ecclesie obtinentes, ipsis decano et capitulo subiecti perpetuo, in omni casu eciam curam animarum concernente, sint et remaneant, ac dicta exemptione uti et gaudere possint et debeant, residentes in eisdem curis de patronatu, ac si in ipsa Ecclesia Senonen. residerent, absque eo quod per Nos Archiepiscopum et successores nostros qui fuerint pro tempore, nostrosque et eorum officiales seu alias gentes quecumque sint vel pro tempore fuerint, in premissis aut aliquo premissorum impediri seu perturbari valeant sive possint, reputantes ex nunc irritum et inane quitquid in contrarium a quoquam actum, gestum seu actemptatum fuerit, et reputari debere nullum et irritum volumus, ac si nunquam facta vel actemptata fuissent; hoc solum et dumtaxat excepto, quod curati predicti dictarum ecclesiarum, de patronatu dictorum decani et capituli et singularum personarum dicte Ecclesie, tenebuntur accipere et executare licteras matrimoniorum, dispensaciones bannorum, ac citationes et alias licteras dependentes ex dictis citationibus curie nostre Senonensis et aliarum curiarum nostrarum, contra parrochianos suos et alios non comprehensos in exempcione et transactione seu accordo presenti, dum tamen sint extra claustrum et Ecclesiam Senonensem; (EN MARGE: Nota de punitione in casibus premissis a dno Archiepiscopo, que debet esse tantum civilis.) et in casu quo predictas citationes et licteras exequi neglexerint vel renuerint, per nos Archiepiscopum vel officiarios nostros, successorumque nostrorum prout ad quemlibet ipsorum pertinuerit, in huiusmodi casu solum et dumtaxat, juxta et secundum quod casus exegerit, civiliter et non aliter, puniri poterunt et debebunt. 3° (F° 19, v°) (EN MARGE: Nota de institutione, destitutione et auditione compotorum matriculariorum ecclesiarum de patronatu capituli, et compulsione fienda per decanum et capitulum.) Item concordavimus, transegimus et composuimus, concordamus, transigimus et componimus quod matricularii dictarum ecclesiarum, de patronatu dictorum de capitulo singularumque personarum dicte Ecclesie existentes, per eosdem decanum et capitulum instituentur et destituentur, compotaque ipsorum audientur et eciam approbentur et reprobentur, absque eo quod nos archiepiscopus successoresque nostri seu gentes nostre de premissis et ea tangentibus, nos habeamus seu possimus intromictere quoquomodo, eciam si per dictos matricularios fuerimus requisiti, sed ad nos decanum et capitulum, solum et in solidum, ad premissa compulsio pertinebit. 4° (EN MARGE: De promotione ad ordines.) CONCORDAMUS eciam, transigimus et componimus, quod deinceps ordinandi ad sacros ordines per nos Archiepiscopum predictum, vel successores nostros seu a nobis deputatos, dum tamen de choro et habitu dicte Senonensis Ecclesie existant et in ea continue deserviant, admictantur tales persone ad sacros ordines sine aliqua examinatione, dumtamen nos prefati decanus et capitulum, per licteras nostras dimissorias, reputemus ipsos ad prefatos ordines promovendos sufficientes et ydoneos. 5° (EN MARGE: Nota de litteris rogatoriis demandandis executioni.) INSUPER concordamus, transigimus et componimus quod a modo tam Officiales nostri Archiepiscopi quam alii officiarii nostri successorumque nostrorum archiepiscoporum Senon., in juris subsidium licteras requisitorias curie nostrum decani et capituli, executioni demandare (F° 20) seu demandari facere teneantur absque difficultate quacumque, nosque predicti decanus et capitulum, pro dicto domino archiepiscopo et curia ac officialibus suis, idem facere tenebimur in subdictos nostros, dum fuerimus in juris subsidium requisiti. 6° (EN MARGE: De quatuor festivitatibus quibus D. Archiepiscopus tenetur facere servicium aut solvere LX s. p.) ITEM concordavimus, transegimus et composuimus quod nos decanus et capitulum predicti de duodecim festivitatibus predictis, in quibus prefatus dominus archiepiscopus in dicta nostra Senonensi Ecclesia, anno quolibet, servicium facere tenetur et, quando non facit, pro qualibet tenetur solvere sexaginta solidos parisienses illi qui loco sui officium facit, et hoc pro expensis ipsius ac eciam diaconi, subdiaconi, matriculariorum, puerorum in albis et nonnullorum aliorum de choro dicte Ecclesie, in vigilia et festo predictis, prefatus dominus Archiepiscopus et eiusdem successores archiepiscopi Senonenses non tenebuntur amodo predicta facere nisi solum in quatuor festivitatibus, singulis annis, videlicet: Nativitatis, Pasche, Penthecostes et Invencionis beati Stephani, que est tercia die mensis Augusti. Ita quod, quociens defficiet in dictis quatuor festivitatibus, tenebitur solvere, pro qualibet dictarum quatuor festivitatum in qua defficiet celebrare, sexaginta solidos parisienses deputato per capitulum ad dictum servicium faciendum loco sui. Et de aliis octo festivitatibus, ipse dominus Archiepiscopus Senon. suique successores archiepiscopi Senon., ex causa concordie, transactionis et composicionis huiusmodi, quicti et liberi perpetuo remanebunt. 7° ITEM concordavimus, transegimus et composuimus quod certum accordum, transactio sive concordia, inter nos archiepiscopum, ex una parte, et nos decanum et capitulum predictos, ex altera, de et super nonnullis litibus et processibus motis inter nos, in curia Parlamenti (F° 20, v°) factis, et per arrestum dicte curie, die XXIII mensis decembris, anno Domini millesimo trecentesimo nonagesimo secundo confirmatum, remaneat in sua roboris firmitate, cui per persentem concordiam, transactionem seu composicionem in nullo intendimus derogare, sed eciam ex causa presentis concordie confirmamus et ratum et gratum habemus. 8° ITEM concordamus, transigimus et componimus quod nos Archiepiscopus predictus et decanus et capitulum supradicti, supplicamus domino nostro pape, et erga ipsum procurabimus, quatinus ipse dignetur predicta omnia et singula confirmare, cum effectu et clausulis oportunis. Tenor vero licterarum apostolicarum exemptionis, per prefatum sanctissimum dominum nostrum papam Clementum septimum, dictis decano et capitulo concessarum, de quibus supra fit mencio, sequitur in hec verba: Clemens Episcopus servus servorum, etc.... In quorum omnium et singulorum testimonium, presentes licteras seu presens publicum instrumentum, composicionem, transactionem et accordum in se continens, per notarium publicum infrascriptum publicari mandavimus, sigillorumque nostrorum munimine roborari. Acta fuerunt hec, primo per nos Archiepiscopum Senonensem, in castro nostro de Noolonno, in camera nostra alta supra portam posteriorem dicti castri, penultima die Decembris, circa horam vesperorum, presentibus (F° 21) venerabili patre domino Hugone de Sancto Albino, abbate sancti Johannis Senonensis, venerabilibusque viris magistris Nicolao Goulier, presbitero in jure civili licenciato, Officiali Senonensi, et Johanne de Romilliaco, in utroque jure licenciato; et per nos Petrum Fortis decanum, Johannem Gorse, thesauriarium, Philippum du Guet precentorem, Johannem Pelliparii cellerarium, Johannem Masculi, Guillermum Johannis, Aldinum Burghas, Robertum Laillenant, Johannem Blancheti, Jacobum de Provervilla, Johannem Munerii, Hugonem Carle, Petrum Yves, Guillermum Chappuis et Franciscum Matricularii, canonicos Ecclesie Senonensis, capitulantes, capitulum generale, continuatum de unanimi consensu nostro a die festi beati Thome apostoli, facientes et tenentes, et ad sonum campane, ut moris est, in capitulo nostro congregatos, die mercurii, ultima mensis decembris, hora capitulari consueta, presentibus prenominatis venerabili patre domino Hugone, abbate monasterii sancti Johannis Senon., magistro Johanne de Romilliaco, nobili viro Johanne de Sainte-Phale, armigero, magistro Adam Clementis, in jure civili licenciato et Guillermo de Ciez, clerico publico, auctoritate apostolica notario, testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis, Anno Domini millesimo trecentesimo nonagesimo tercio, secundum morem Ecclesie gallicane, indicione secunda, pontificatus sanctissimi in Christo patris et domini nostri, domini Clementis, divina providencia pape septimi, anno sexto decimo. Et Ego Johannes Cordubannarii, Senonensis diocesis clericus, publicus auctoritate apostolica notarius, composicioni, concordie et transactioni, inter dictum Reverendum patrem dominum Senonensem Archiepiscopum, decanumque et capitulum Senon. prenominatos, ut supra scripta sunt, dum fierent et agerentur, una cum testibus suprascriptis, diebus, locis et horis superius designatis, presens interfui, ipsaque sic fieri vidi, scivi et audivi, et in hanc publicam formam redigi feci (F° 21, v°) et publicavi. Ideo huic presenti publico instrumento, seu presentibus licteris exinde confectis, alia manu, me occupato, scriptis et de jussu et precepto dictorum reverendi patris et dominorum decani et capituli Senon., michi divisim factis, signum meum publicum, una cum sigillis dictorum Reverendi patris et dominorum decani et capituli Senonen. inferius appensis, apposui, me hic propria manu subscribens, et de bulla originali ad eius tenorem superius insertum diligentem collacionem feci, in testimonium veritatis premissorum rogatus, rasuras harum dictionum: Senon., — vel volumus, — devot, — Guido tunc Remen., — sex, — singulorum vero dignitatum, — per notarium publicum, — tanquam legitime scripta, approbando. J. CORDONNIER. Ita approbo. G. DORMANS.