CVM dicat Deo diuinus Psalmus, Confiteantur tibi, Domine, omnia opera tua,  sancti tui benedicant tibi: hoc est, Laudate Deum in Sanctis suis de omnibus mirabilibus, quæ in illos sua pietate ineffabili operatus est. Quæ cū Reuerendissimus in Christo Pater Domnus Iacobus de Ambasia Abbas Cluniacensis meritissimus contemplans, animo suo sæpissime reuolueret; existimabat, quomodo de illis suis operibus Deus laudabitur, quæ nesciuntur? Quomodo ab his, qui ea non viderunt, scientur, nisi dicantur? quomodo in memoria recedentium  succedentium temporum permanere poterunt, nisi scribantur? Sed quia, affirmante Philosopho, Scriptura est nemoriæ custos: Igitur, quo magis ad Deum in suorum gestis Sanctorum contemplandis accendamur,  ad roborandam sacri Ordinis Cluniacensis obseruantiam regularem, ac mores instruendos, sacri ipsius Cluniacensis Cœnobij rerum memorandarum,  virorum Dei Monachorum illustrium gesta præfatus Pater Iacobus Reuerendissimus Abbas Cluniacensis scribenda præcepit. Verum, cum duram mihi prouinciæ huius administrationem commissam esse viderem, diu mecum ipse multumque cogitaui, quid mihi agendum esset: Cum nonnihil in talium gestorum descriptione, litterarumue studiis versatus forem. Cuius si iure recusare administrationem potuissem, libenti id effecissem animo. Difficilem enim illam iudicabam, imo pene Ætna monte, vt dici solet, humeris meis insupportabiliorem: præsertim cum diuersos animorum motus considero. Nam alij compendiosam breuitatem affectant, nonnulli rerum copiam varietatemque magis extollunt. Quidam ingenio delectantur,  acumine in transcribendis antiquorum gestis, quo sensibus reconditis plerique commendent legendi pompam,  vt sic dixerim, phalerata verba. Multi sunt, qui malint sine fuco  concinnitate aliqua grauiter dicere, quantum sufficiat ad plenam suscepti operis delectionem. Tum penitus hoc mihi difficile existimaui, propter tanti loci  Ordinis Cluniac. magnificentiam. Est autem Cluniacense Monasterium, vt inquit Petrus Venerabilis, religionis, disciplinæ seueritate, fratrum numerositate, omnique Monastici Ordinis obseruantia toto pene orbe notissimum, singulare ac commune peccatorum refugium, per quod multa inferis damna illata,  regnis cœlestibus quamplurima lucra collata sunt. Ibi innumeræ hominum multitudines, graues mundi sarcinas ab humeris suis abiicientes, suaui Christi iugo colla submisere. Ibi omnium professionum, dignitatum,  ordinum personæ, fastum luxumque sæcularem, in humilem  pauperem Monachorum vitam commutauere. Ibi ipsarum Ecclesiarum venerabiles Patres, etiam Ecclesiasticorum negotiorum onera fugientes, tutius, quietiusque viuere, magisque subesse, quam præesse elegerunt. Ibi contra spirituales nequitias indefessum luctamen  implacabile, quotidianas victoriarū palmas Christi militibus præstat. Huius loci habitatoribus continua concertatione carnem spiritui subiicientibus, vere, secundum Apostolum, Christus viuere est,  mori lucrum. Hinc effusa spiritualium virtutum nardo impleta est tota mundi domus ex odore vnguenti, dum Religionis Monasticæ feruor, qui illo tempore pene refriguerat, illorum exemplo virorum, studioque recaluit. Gallia, Germania, transmarina quoque Britannia hæc testatur, Hispania, Italia, totaque Europa fatetur, plena Monasteriis ab eis aut nouiter fundatis, aut ab antiquo senio reparatis. Ibi Monachorum collegia in morem cœlestium agminum, per ordines suos Deo assistentia, cum aliis sanctarum virtutum exercitiis, diuinis laudibus die nocteque ita insistunt, vt de eis quoque a Propheta dictum possit intelligi, Beati qui habitant in domo tua, Domine, in sæcula sæculorum laudabunt te. Sed quid aliquas mundi partes enumero, cum de nostro vltimo Occidente, vsque ad ipsum Orientem fama hæc peruenerit, nec aliquem Christiani orbis angulum latuerit? Hæc namque est vinea, hi sunt palmites, qui veræ viti Christo inhærentes,  a patre agricola purgati, secundum Euangelicam sententiam, multum fructum afferunt. De hac vinea in Psalmis legitur, Extendit palmites suos vsque ad mare,  vsque ad flumen propagines eius. Hæc Petrus ille. Itaque cum tot affectibus, tantæ ingeniorum varietati, tantæque rei satisfieri nullomodo possit: Ego qui operis magnitudinem  difficultatem animo metiebar, sarcinam hanc diutius reluctando recusaui. Sed postquam vidi me nullis excusationibus proficere, putaui honestis votis etiam supra virium mearum facultatem, obsequendum; proponens mihi pauca ex multis, modica ex plurimis Sanctorum Monasterij Cluniacensis Patrum gestis delibare, mediam eligendo viam. Et si in multis ordo temporum seruari non possit, aut si in aliquibus defecero, obsecro  precor, in me vtamini pietate, qua vti solent ij qui aliis iugum imponere consueuerunt. Excipiamus in primis quæ scripta sunt, de ipsius Cœnobij gloriosa  deuotissima fundatione Guillelmi cognomento Pij Aruernorum Comitis,  Ducis Aquitanorum, primum ipsius Testamentum in medium deducentes: deinde ad sanctorum gesta virorum clarissimorum sacri Cœnobij Cluniacensis deueniemus. Postremo  finaliter de priuilegiis Ordini Cluniacensi,  ipsi Monasterio a Romanis Pontificibus concessis collectionem paruam ex magnis faciemus.