FIL-QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali

Il-Pulizija Spettur Joanna Muscat Cohen

vs David Anastasi Sammut Distrett Zabbar Illum 2 ta' Dicembru, 2020

Il-Qorti; Rat li David Anastasi Sammut, detentur tal-karta tal-identita' bin-numru 595128M: Akkuzat talli nhar it-30 t'April 2019 gal habta ta' 15:15 hrs gewwa St. James Hospital f'Misrah L-Imtarfa, Is-Siggiewi:

Insulenta jew hedded lil Josephine shaw Maklam u Vince Maklam jew jekk kien provokat,

ingurja b'mod li hareg mill-limitu tal-provokazzjoni (Kap 9 Artiklu 339(1)(e));

BHala persuna volontarjament kiser il-paci pubblika u l-bon ordni b'ghajjat u storbju jew b'mod

iehor (Kap 9, Artiklu 338(dd);

Qal kliem fahxi li jikkonsisti f'dagha fil-pubbliku (Kap 9 Artiklu 338(bb), 342);

Ikkaguna biza' li ser tintuza vjolenza kontra Josephine shaw Maklam jew kontra l-proprjeta' taghha jew kontra l-persuna jew il-proprjeta' ta' xi hadd mill-axxendenti jew dixxendenti tal- imsemmija persuna, ahwa subien jew bniet jew xi persuna msemmija fl-artikolu 222(1); (Kap 9 Artiklu 251B(1)).

Il-Qorti hija mitluba biex tipprovdi ghas-sigurta' tal-persuna ta' Josephine shaw Maklam u Vince Maklam jew sabiex jinzamm il-bon ordni pubbliku skond il-provedimenti tal-Art 383 Kap 9 tal-Kodici Kriminali.

Rat l-atti tal-kawza u d-dokumenti ezebiti u cioe' affidavit ta' PS 624 K. Mallan, certifikat mediku, dikjarazzjoni ta' rifjut tal-jedd ghal parir legali mmarkat bhala Dok OS1, risk assessment immarkat bhala Dok OS2, dikjarazzjoni ta' David Anastasi Sammut li kkonsulta ma Avukat qabel ma gie nterrogat, Ordni ta' Protezzjoni mmarkata bhala Dok JFM1; dokument immarkat bhala Dok DP1.

Semghet ix-xhieda tal-Prosekuzzjoni u cioe' lil Dr. Josie Millo; Anna Pace Gouder; Josephine shaw Maklam, Vince Maklam.

Semghet ix-xhieda volontarja tal-imputat David Anastasi Sammut fil-prezenza tal-Avukat difensur taghha.

Saret it-trattazzjoni.

PS 624 K. Millan stazzjonat l-Ghassa ta' Haz-Zabbar jispjega li fit-30 t'April, 2019 ghal habta tat-15:15 hrs, David Anastasi Sammut mar jaghmel rapport l-Ghassa li iktar kmieni kellu argument ma Josephine shaw Maklam gewwa l-isptar Saint James.

David spjega li kellu relazzjoni ta' madwar hames xhur ma Josephine shaw Maklam izda ilhom mifrudin minn Frar 2019.

Josephine shaw Maklam inqabdet tqila permezz tal-procedura tal-IVF u skond it-testijiet li saru minn Dr. Josie Millo, it-tarbija kienet ta' David ukoll.

Fit-30 t'April, 2019 wara li Josephine shaw Maklam harget mill-isptar Saint James wara appuntament li kellha ma Dr. Josie Millo, David Anastasi Sammut mar biex ikellem lill-istess Dr. Josie Millo, meta fil-pront Josephine shaw Maklam marret fuq it-tabib u qaltlu sabiex ma jaghti l-ebda informazzjoni lil David Anastasi Sammut.

David Anastasi Sammut jispjega li Josephine shaw Maklam bdiet tghajjat u tghidlu li kien qed itiha l-kedded u li kien se jkun kagun tal-mewt tat-tarbija.

Apparti minn hekk, Josephine shaw Maklam bdiet tghamel idha ma wicc David Anastasi Sammut sabiex tipprovokah u anke mbuttatu minn sidru.

Il-Pulizija ghamlu kuntatt mas-social workers sabiex isir risk assessment.

Sakemm David Anastasi Sammut kien qieghed l-Ghassa ta' Haz-Zabbar, PS 624 K. Mallan gie nfurmat li Josephine shaw Maklam kienet qeghda l-Ghassa ta' Birkirkara sabiex tghamel rapport fuq l-istess incident.

Il-Pulizija ta' Ir-Rabat (Malta) nfurmaw lil Josephine shaw Maklam sabiex tinzel l-Ghassa ta' Haz-Zabbar sabiex tigi mitkellma.

Ghalhekk, Josephine shaw Maklam infurmat lill-pulizija ta' Haz-Zabbar li kienet se tinzel l-Ghassa wara li tispicca mix-xoghol.

Ghal habta tal-17:10 hrs fit-30 t'April, 2019, gewwa l-Ghassa ta' Haz- Zabbar, sar risk assessment minn Corinne DiAmato u Vinciana Vella mis-sezzjoni tal-vjolenza domestika fuq David Anastasi Sammut, liema risk assessment irrizulta li kien livell baxx ta' riskju, (score 6).

Ghal habta tas- 19:10 hrs, Josephine shaw Maklam marret l-Ghassa ta' Haz-Zabbar flimkien ma zewgha Vince Maklam.

Hija nghatat is-solitu twissija.

Josephine shaw Maklam spjegat li fid-29 t'April, 2019 irceviet telefonata minghand l-Ispettur tal-Hamrun fejn giet infurmata li David Anastasi Sammut kien qed jitlobha l-ircevuti fl- ammont ta' €118,000 kif ukoll li ried ikun jaf fi x'hin kien l-appuntament taghha mat-tabib Josie Millo

Mercieca Frantz nfurmat lill-Ispettur bis-sitwazzjoni u ghalhekk irrifjutat milli ttih ebda

informazzjoni rigward l-appuntament taghha.

Kompliet tispjega li David Anastasi Sammut kien klijent tal-ufficju tal-

Bdiet relazzjoni mieghu, liema relazzjoni damet hames xhur u

ntemmet fil-15 ta' Frar, 2019 wara li kien heddidha.

Josephine shaw Maklam kompliet tispjega li dak

inhar tal-appuntament l-isptar Saint James, hi rat lil David Anastasi Sammut bil-qieghda fil-waiting area u ghalhekk

poggiet ftit il'boghod minnu, u hadd minnhom ma kellem lil xulxin.

wara li harget mill-appuntament taghha u marret tkellem nurse, Anna Kroker, rat li David Anastasi Sammut mar

fuq Dr. Josie Millo biex isaqsih jekk hu kollox sew bit-tqala u x'kien is-sess tat-tarbija.

Farrugia Mifsud marret fuq Dr. Josie Millo u nfurmatu li hi ma xtaqitx tkun taf is-sess tat-tarbija u li dik

l-informazzjoni ma kellux dritt jaghtiha lil David Anastasi Sammut.

Fl-ebda hin, ma ndirizzat lil David Anastasi Sammut.

tispjega li f'dan il-mument David Anastasi Sammut dar fuqha u qalilha biex ma tindahalx ghaliex kellu dritt daqsha

jkun jaf fuq it-tarbija.

Hi minn naha taghha qaltlu biex jieqaf itiha kedded stante li t-tarbija kienet qed

F'dak il-hin, haddiem tal-isptar Saint James talabhom jikkalmaw stante li kienu qed ikunu ta'

inkonvenjent ghal pazjenti l-ohra tal-isptar, u dan peress li kien hemm ghajjat u storbju.

Farrugia Mifsud dahlet fil-kamra fejn kien hemm in-nurse sabiex tispjegalha dwar xi medicine relatati

mal-IVF u David Anastasi Sammut dahal ghal warajha u beda jghidilha li serqitu €118,000 u li kienet qed tmur kemm ma zewgha u kemm mieghu.

Hi ppruvat tghalaq il-bieb sabiex ma jkompli jiddisturbaha, fejn hu rega' mbotta l-bieb, dahal u beda jghajjat li ghandu dritt u li hi ma kienitx se twaqqfu.

Josephine shaw Maklam innegat li pprovokatu, imbuttatu jew ghamlet idha ma wicc David Anastasi Sammut.

Anzi, tispjega li kien David Anastasi Sammut li kien qed jidhol wiccu ma wiccha waqt l-argument ta' bejniethom.

Tikkonferma li David Anastasi Sammut ma refax idejh fuqha, izda hi xorta kienet imbezza minnu.

Tispjega wkoll li kien hemm okkazjoni fejn ghamlet kwerela l-Ghassa ta' Ir-Rabat (Malta) sabiex fost affarijiet ohra, tinhareg Ordni ta' Protezzjoni fil- konfront taghha.

Tistqarr li wara l-incident tal-isptar Saint James, hija nizlet ma zewgha l-Ghassa ta' Haz-Zabbar sabiex taghmel rapport, izda hekk kif rat il-vettura ta' David Anastasi Sammut pparkjata quddiem l- Ghassa, iddecidew li jmorru l-Ghassa ta' Ir-Rabat (Malta) u jaghmlu rapport hemmhekk, sabiex is-sitwazzjoni ma teskalax.

Hija nghatat id-dritt li jsir risk assessment fil-konfront taghha, liema dritt irrinunzjat ghalih.

PS 624 K. Mallan kellem anke lil Vince Maklam li huwa r-ragel ta' Josephine shaw Maklam li ghalkemm ma kienx prezenti waqt l-argument, inzerta lil David Anastasi Sammut barra l-isptar u sahansitra gie insulentat mill- istess David Anastasi Sammut.

Vince Maklam spjega li peress li kellu suspett li David Anastasi Sammut kien se jkun prezenti gewwa l-isptar Saint James, huwa ghazel li jibqa' jistenna lil martu fil-karozza.

Hekk kif hareg David Anastasi Sammut mill-isptar, u kien se jaqbad isuq fil-vettura tieghu, mar fejn Vince Maklam u beda jghajru "kurnut" u "pufta".

David Anastasi Sammut beda jghidlu li xeba' jmur mal-mara tieghu, u anke beda jidghi u joffendih.

Ghalhekk, Vince Maklam sakkar il-karozza ghaliex beza' li David Anastasi Sammut kien se jhebb ghalih.

Fl-1 ta' Mejju, 2019, gie mitkellem Dr. Josie Millo fejn ikkonferma li l-argument beda meta David Anastasi Sammut saqsih jekk hux kollox sew u xtaq ikun jaf is-sess tat-tarbija, u hawnhekk Josephine shaw Maklam ma hallietux jirrispondi lil David Anastasi Sammut.

L-argument dam xi zewg minuti, izda Dr. Josie Millo rega' dahal l- ufficju u kompla b'xoghlu u avolja seta' jisma' l-argument barra mill-ufficju, ma setax jifhem x'kien qed jintqal.

Zied li COO Warren Kottmann kien ipprova isikket lil David Anastasi Sammut u Josephine shaw Maklam u talabhom johorgu barra.

Fid-9 ta' Mejju, 2019 giet mitkelma n-nurse Anna Kroker gewwa l-Ghassa ta' Haz-Zabbar.

Hija spjegat li David Anastasi Sammut u Josephine shaw Maklam bdew jargumentaw, izda ma setghetx tifhem x'beda jintqal bejniethom.

Peress li kellha dahra lejhom ma setghetx tghid jekk xi hadd minnhom imbutta lill- iehor, pero' bdiet tisma' lil Josephine shaw Maklam tghid lil David Anastasi Sammut biex ma jersaqx lejha.

Fl-20 ta' Mejju, 2019 ghal habta tal-17:00hrs rega' gie mitkellem David Anastasi Sammut wara li kien moghti s-solitu twissija u wara li kkonsulta mal-Avukat tal-fiducja tieghu.

Huwa kkonferma li lil Josephine shaw

Maklam ghajjarha kiesha u li kien minghaliha li hi xi haga ghaliex hi Avukata.

Jistqarr li qal dan id-diskors

ghaliex hass li Josephine shaw Maklam ma kienitx ragjonevoli mieghu.

kellem lir-ragel ta' Josephine shaw kemm gewwa kif ukoll barra mill-isptar.

Jikkonferma li kemm hu u

kemm Josephine shaw Maklam kienu ghamlu rapport kontra Vince Maklam, izda ma pprocedewx bil-

Dr. Josie Millo jispjega li huwa tabib li kien jahdem gewwa Saint James Hospital Zabbar.

kienu qed isiru l-visti, dawn kellhom xi jghidu u Josephine shaw Maklam ma riditx li David Anastasi Sammut jidhol

maghha biex jara l-ultrasound.

Hekk kif harget mill-kamra wara li sar l-ultrasound, David Anastasi Sammut u

Josephine shaw Maklam bdew jillatikaw u baqghu jillatikaw sakemm hargu barra t-triq.

jispjega li kemm Josephine shaw Maklam u kemm David Anastasi Sammut bdew jitghajru u jinsulentaw lil xulxin,

fejn David Anastasi Sammut beda jghid li t-tarbija kienet tieghu u Josephine shaw Maklam bdiet tghidlu li mhux

Tispjega li wara li Josephine shaw Maklam harget minghand it- tabib, hija dahlet fil-kamra taghha sabiex ticcekjalha l-pressjoni.

David Anastasi Sammut dahal maghha u minn hemm bdew jargumentaw.

Ikkunsidrat: Illi f'dan il-kaz din il-Qorti hija rinfaccata b'zewg verzjonijiet opposti minn xulxin.

Huwa principju baziku pprattikat mill-Qrati taghna fil-procediment kriminali, li biex l-persuna tigi ddikjarata hatja, l-akkuza dedotta, ghandha tigi ppruvata oltre kull dubbju ragjonevoli.

Issir referenza ghas-Sentenza moghtija mill- Qorti tal-Appell Kriminali nhar l-hamsa ta' Dicembru, 1997 fl-ismijiet Il-Pulizija v Peter Banavage D'Amico, fejn dik il- Qorti fakkret li l-grad ta' prova li trid tilhaq il-Prosekuzzjoni hu dak il-grad li ma jhalli ebda dubbju dettat mir-raguni u mhux xi grad ta' prova li ma jhalli ebda ombra ta' dubbju.

Id-dubbji ombra ma jistghux jitqiesu bhala dubbji dettati mir-raguni.

Fi kliem iehor, dak li l-gudikant irid jasal ghalih hu, li wara li jqis c- cirkostanzi u l-provi kollha, u b'applikazzjoni tal-bon sens tieghu, ikun moralment konvint minn dak l-fatt li trid tipprova l-Prosekuzzjoni.

Fis-Sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar l-hamsa ta' Ottubru, 1998 fil-kawza fl-ismijiet Il- Pulizija v Joseph Van De Wakker Saliba et, fejn gie ritenut li:

Fil-kawza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Graham Charles Vucinovic (Qorti tal- Appell Kriminali-deciza fid-dsatax ta' Mejju, 1997) gie ritenut illi:

Issa l-Qorti taghmel referenza ghas-Sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar d-disgha ta' Settembru 2002 fl-ismijiet Il-Pulizija v Martin Mark Cekic fejn spjegat x'jigri meta gudikant ikun rinfaccjat b'zewg verzjonijiet konfliggenti.

Jista' jigru zewg affarijiet u cioe jew il-gudikant ikun tal-fehma li l-kaz tal-Prosekuzzjoni ma jkunx gie sodisfacentement ippruvat, u allura ghandha tillibera, jew jekk dan moralment konvint li l-versjoni korretta hija wahda u mhux l-ohra, jimxi fuq dik il-versjoni li jaccetta u jekk dik il-versjoni tkun timporta l-htija tal-imputat jew akkuzat, allura jiddikjara tali htija u jghaddi ghal piena jew ghal xi provediment iehor.

Issa jekk il-Qorti thoss li hemm xhieda aktar kredibbli minn ohra, tkun effettivament qed ssib htija 'on a balance of probabilities' u mhux ghaliex ikun hemm prova u ma jkollha ebda dubbju dettat mir-raguni dwar il-htija tieghu.

Ikkunsidrat

Illi f'dan il-kaz, skont il-verzjoni mghotija minn Josephine shaw Maklam, waqt li hija kienet il-klinika ta' Haz-Zabbar tas-Saint James hija kient ghall-affari taghha, dahlet ghall-appuntament mat-tabib izda kif spicca l-appuntament David Anastasi Sammut ittenta jmur ikellem lit-tabib bil-konsegwenza li l-partijiet bdew jillatikaw.

Illi skond il-verzjoni taghha huwa beda jghid diskors li offendiha, kliem li semmiet fl-okkorrenza li tat dak in-nhar ta' l-incident riprodott kwazi b'ezattezza fix-xhieda taghha waqt l-ahhar seduta ta' dawn il-proceduri.

L-istess jghid Vince Maklam li huwa safa offiz mill-istess David Anastasi Sammut li jikkonferma l-istess verzjoni li huwa ta fid-data tal-incident fix-xhieda tieghu.

David Anastasi Sammut jghid li waqt dan l-argument,

Josephine shaw Maklam qalet il-kliem li huwa m'ghandu xejn mit-tarbija u li qed itiha l-kheded u li b'dan l-agir se jasal joqtol lit-tarbija taghha, izda fix-xhieda tieghu jzid li Josephine shaw Maklam pruvat issabbat il-bieb tal-hgieg ma' wiccu haga li ma tirrizultax li ntqalet minn David Anastasi Sammut dakinhar tal- incident.

Illi dan il-fatt il-Qorti qieghda tiehdu in konsiderazzjoni dwar il-kredibilita' fuq dak li qal l-istess David Anastasi Sammut fil-konfront tal-istess Josephine shaw Maklam.

Illi wara li rat dawn ic-cirkostanzi il-Qorti trid tifli dawk il-provi mressqa sabiex tinstab htija o meno fuq l-akkuzi migjuba.

L-ewwel imputazzjoni

Illi dwar l-ewwel imputazzjoni u cioe' li l-imputat insulenta, hedded jew ingurja bi kliem jew b'mod iehor, mix-xiehda mghotija minn Josephine shaw Maklam u Vince Maklam hareg li l-imputat beda jghid u jghajjat li l-parte civile Josephine Ayari Maklam tahseb li hi xi alla ghax hija avukat, kif ukoll beda jghid li xebghet tmur mieghu u mar-ragel taghha bi kliem xejn dekoruz li mhux denju li jigi rappurtat f'din is- sentenza izda, jirrizulta mix-xhieda tal-istess Josphine shaw Maklam.

Oltre dan Vince Maklam jikkonferma fix-xhieda tieghu li l-imputat beda jirreferi li Josephine shaw Maklam xebghet tmur mieghu, bl-istess termini mhux dekoruzi u beda johroglu s-suba' tan-nofs.

Illi kemm Josephine shaw Maklam kif ukoll Vince Maklam jzommu l-istess verzjoni ta' kif graw l-affarijiet, u cioe' dak illi qalu waqt l- investigazzjoni ta' dawn il-proceduri a tempo vergine kif ukoll waqt ix-xhieda quddiem din il-Qorti.

Illi bla dubju ta' xejn il-kliem uzat mill-imputat jammonta ghal ingurji u offizi fil-konfront ta' kemm Josephine shaw Maklam kif ukoll ta' Vince Maklam.

Illi ghalhekk il-Qorti qieghda ssibu hati ta' din il- kontravvenzjoni.

It-tieni imputazzjoni

Illi t-tieni imputazzjoni hija dwar il-ksur tal-paci pubbliku b'ghajjat u storbju skont l-artikolu 338 (dd) tal- Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Illi jinghad li din il-kontravenzjoni fis-sentenza fl-ismijiet il-Pulizija vs Joseph Gruppetta, deciza mill-Qorti tal-Appell Kriminali (Sede Inferjuri) ippreseduta mill-Imħallef Vincent Kukeli nhar l-24.5.1996:

"Ir-reat ikkontemplat fl-artikolu 338(dd) tal-Kodici Kriminali u cjoe', r-reat ta' ksur volontarju tal-bon ordni jew il-kwiet tal-pubbliku javvera ruhu meta jkun hemm dak li fil-common law Ingliza jissejjah "a breach of the peace".

Din il-kontravvenzjoni tissussisti meta jkun hemm ghemil volontarju li minnu nnifsu jew minhabba cirkostanzi li fihom dak l-ghemil isehh inissel imqar minimu ta' nkwiet jew thassib f'mohh persuna (li ma tkunx l-akkuzat jew imputat) dwar l-inkolumnita' fizika ta' persuna jew dwar l-inkolumita' ta' propjeta', kemm b'rizultat dirett ta' dak l-ghemil jew minhabba l-possibilita' ta' reazzjoni ghal dak l-ghemil.

Ghal dak li hu inkonvenjent ikkagunat minn hsejjes u storbju, il-ligi taghna tipprovdi disposizzjonijiet ohra bhal, per ezempju, l-artikolu 338 (m)."

Fl-Appell Kriminali "Il-Pulizija vs. Paul Raimondo" [23.6.1994] imbaghad gie ritenut li din l-ekwiparazzjoni ta' dan ir-reat mal-kuncett Ingliz ta' "breach of the peace" tirrisali ghal zmien Sir Adriano Spiteri Fondacaro li proprju f' kawza deciza minnu fl-10 ta' Gunju, 1890, fl-ismijiet : "Ispettore Raffaele Gambin v. Paolo Bartolo Bonnici et." kien qal hekk :-

(Kollez.

Fl-istess sentenza ta' Paul Raimondo gew citati b'approvazzjoni Cassar Farrugia De Carlo u Sheldon li, fil-ktieb taghhom "Scots Criminal Law" (Edin.

"Naturalment huwa kwazi impossibbli li wiehed jiddeciedi aprioristikament x' jammonta jew x' ma jammontax f' kull kaz ghar-reat ta' ksur volontarju tal-buon ordni u l-kwiet tal- pubbliku.

U aktar 'l quddiem l-istess awtur jghid :-

Illi mill-affidavit ta' PS 624 K Mallan jirrizulta li l-imputat kelu jitkecca l-barra mill-manager tal-Isptar St James, f'HazIl-Fgura, u jghid ukoll li 'security' certu Warren Kottmann kellu jsikket lill-partijiet biex johroghom barra ghaliex ovvjament kienu qed idejqu xi pazjenti li kienu qeghdin prezenti jistennew fil- klinika dak il-hin, pero' z-zewg persuni prezenti waqt id-diverbju bejn il-partijiet u cioe' Dr Josie Millo u Anna Pace Gouder ma qalux li l-partijiet jew l-imputat kellu jitkecca l-barra mill-klinika, li ghalkemm privata huwa post iffrekwentat mill-pubbliku ghalhekk, ghalkemm jirrizulta li l-partijiet bdew jillatikaw ma jirrizultax li l-imputat kiser il-paci pubblika u l-bon ordni, ghalhekk mhux qed jinstab hati ta' din l- imputazzjoni fil-konfront tieghu.

Dan stante wkoll li bid-diskors li ntqal ghalkemm b'vuci gholja li seta' gibed l-attenzjoni tan-nies ma nholqitx dik l-apprensjoni necessarja biex tigi ippruvata din il- kontravvenzjoni.

It-tielet imputazzjoni

Ir-Raba imputazzjoni

Illi din l-imputazzjoni hija mibnija fuq l-artikolu 342 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta dwar kliem oxxenn li jikkonsisti f'dagha fil-pubbliku.

Illi mix-xhieda li giet prodotta f'dawn il-proceduri hadd ma semma li l- imputat f'xi mument beda jidghi u ghalhekk din il-kontravvenzjoni ma gietx sufficjentement pruvata fic- cirkostanzi partikolari ta' dan il-kaz.

Illi l-akkuza tindika illi r-reat sehh fl-Isptar St James ta' Haz-Zabbar fid-data tat-30 t'April 2019.

F'dan il- jum l-imputat allegatament gab ruhu b'mod li ta fastidju lil Josephine shaw Maklam u dan kif imfassal fl-artikoli 251A(1) tal-Kap 9.

Illi mal-promulgazzjoni ta' dan ir-reat, il-legislatur fittex sabiex tigi issanzjonata dik l-imgieba li tista' tohloq fastidju, ghalkemm l-ebda definizzjoni ma tinghata lil dan it- terminu legali.

Dwar l-Att l-Archbold jghid dan li gej:

Illi minn qari ta' din id-disposizzjoni tal-ligi ghandu johrog illi l-awtur tar-reat irid ikollu l-intenzjoni illi johloq fastidju lil vittma tieghu bl-imgieba tieghu.

Illi jekk wiehed ihares lejn is-sentenza mghotija mill- Qorti tal-Appell fl-ismijiet Il-Pulizija vs Raymond Galea Strausak nhar it-18 ta' Gunju 2009, il-Qorti qalet hekk:

L-artikolu 215A johloq ir-reat ta' persuna li ggib ruha b' mod li taghti fastidju lil persuna ohra u b' mod li tkun taf jew imissha tkun taf li dan ikun ta' fastidju ghal dik il-persuna.

Dan hu r- reat dedott taht it-tieni imputazzjoni.

Il-ligi fis-sub-inciz (2) tkompli tiddisponi li persuna li tkun qed iggib ruha b' mod dubbjuz imissha tkun taf li dik l-imgieba tammonta ghal fastidju ta' persuna ohra jekk fil-qies ta' persuna ragjonevoli li jkollha l-istess informazzjoni, din kienet kieku tahseb li dik l-imgieba kienet tammonta ghal fastidju tal-persuna l-ohra.

Fis- subinciz (3)( c ) il-ligi tkompli tghid li persuna akkuzata b' reat taht dan l-artikolu tista' ggib prova li fic-cirkostanzi partikolari dik l-imgieba kienet wahda ragjonevoli.

Il-Qorti kompliet tghid:

251A u cioe' li persuna li l-imgieba taghha tkun dubjuza ("whose course of conduct is in question"), jmissha tkun taf li ser tikkaguna biza' f'haddiehor li ser tintuza vjolenza kontrieh f' xi okkazzjoni jekk persuna ragjonevoli li jkollha l-istess informazzjoni kieku tahseb li dik l-imgieba tkun ser tikkaguna biza' fil-persuna l-ohra f'dik l- okkazzjoni.

Hemm ukoll f' dan l- artikolu l-iskuzanti kontemplati fl-artikolu 251 (3) (a) u (b) u dik li l-imgieba addottata mill-

persuna akkuzata kienet wahda ragjonevoli ghal-harsien taghha jew ta' haddiehor jew ghall-harsien tal-proprjeta' taghha jew ta' haddiehor.

Illi apparti mid-dispozizzjoni kontenuta fl-artikolu 251C li tghid li riferenzi ghall ghoti ta' fastidju lil persuni jinkludu meta wiehed jaghti qata' jew idejjaq lill-persuna ("alarming the person or causing the person distress" fittest Ingliz), il-ligi taghna ma taghti ebda definizzjoni ohra tat-terminu generiku fastidju jew "harassment".

Issa filwaqt li n-nuqqas ta' definizzjoni specifika w dettaljata tar-reat in dizamina taghmilha possibbli ghall-gudikant li jqis bhala fastidju agir li jkun jiehu l-forma ta' diversi varjazzjonijiet tal-istess delitt, jista' mill- banda l-ohra johloq ukoll incertezzi fl-applikazzjoni tal-ligi penali fir-rigward ta' dawn it-tip ta' reati li ta' sikwiet jimbtu minn relazzjonijiet inter-personali komplikati w delikati.

F'sistemi legali barranin gie stabilit li wahda mill-forom li jista' jiehu l-fastidju jew harassment hu dak tal-ippedinar, insegwiment jew bl-Ingliz "stalking".

Dan l-agir jista' jkun provokat minn diversi ragunijiet jew "patterns of behaviour".

Jezistu per ezempju kazijiet ta' "rejected stalkers" fejn il-persuni koncernati jsegwu l-vittma bil-ghan li jregghu lura, jikkoregu jew jivvendikaw ruhom ghall-"rejection" mill-vittma taghhom.

Hemm kazjiet ta' "resentful stalkers" li jkunu qed jippruvaw jaghmlu vendetta ghax ikollhom xi lanjanza kontra l-vittma, bil-ghan li jbezzghu jew jinkwetaw u jdejjqu l-vittma.

Jidher li l-agir tal- appellant jinkwadra ruhu taht dawn it-tipi ta' fastidju.

Kull tip ta' dan l-agir pero' hu kalkolat li johloq certa biza' f'dak li jkun b'mod li johloq sensazzjoni li qed tigi segwit u impoggi taht certa pressjoni ingusta.

Hu proprju dan li din il- ligi l-gdida trid tipprojbixxi. (ara App.

"Il-Pulizija vs. A. Formosa Bellizzi Caruana Dalli" [21.6.2007]; "Il-Pulizija vs. Fabio Briffa Said" [12.2.2009] u ohrajn) Illi kif gie ritenut minn din il-Qorti fl-Appell Kriminali: 'Il-Pulizija vs. Massimo Shepherd" [26.22009], it-terminu legali fastidju (bl-Ingliz "Harassment") gie definit mill-Black's Law Dictionary - (7th. edit.) bhala :- "Words, conduct or action (usu.

Dan ghaliex kif gie ritenut minn din il-Qorti fl-Appell Kriminali : "Il-Pulizija vs. Alan Formosa Bellizzi Caruana Dalli" [21.6.07] :-

".… f' kazijiet bhal dawn ir-retroxena ghal kull incident hija importanti biex il-Qorti tkun tista'

tispigola l-incident izolat u accidentali minn agir abitwali ta' fastidju fuq periodu ta' zmien."

Illi f'dan il-kaz, din l-akkuza hija bbazata fuq dak li gara fit-tletin (30) t'April 2019 meta l-imputat resaq vicin Josephine shaw Maklam.

Illi ma hemm ebda referenza ghal xi okkazzjonijiet ohra fl-akkuzi fil- konfront tal-imputat.

Illi dan ir-reat jirrikjedi dak li gie msejjah hawn fuq li jkun hemm 'a course of conduct ́ u cioe' mhux ta' okkazzjoni wahda izda xi haga li tkun ta' spiss u kontinwa u ta' repetizzjoni.

Illi mill-provi mressqa ma kien hemm ebda element li juri li dan il-fastidju kienet kontinwa.

Illi ghalhekk mic- cirkostanzi tal-kaz, din il-Qorti ma tistax tasal ghal konkluzzjoni li bl-agir tal-imputat ta fastidju lil Josephine shaw Maklam ghal dak li hemm taht l-artikolu 251A tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Ghaldaqstant wara li din il-Qorti rat l-artikoli 338 (dd), 342, 339(1)(e) u 251A(1)(a)(b) tal-Kap 9 tal- Ligijiet ta' Malta qieghda tillibera lill-imputat David Anastasi Sammut mit-tieni (2), mit-tielet (3) u mir-raba' (4) imputazzjoni filwaqt li ssibu hati ta' l-ewwel (1) imputazzjoni u tikkundannah amenda ta' tmienja u hamsin ewro u tlieta u ghoxrin centezmu (Eur 58.23).

Inoltre l-Qorti wara li rat l-Artikolu 383 tal-Kapitolu 9, torbot lill-imputat b'garanzija personali taht penali ta' elf Ewro (€1000) ghal zmien sena fil-konfront ta' Josephine shaw Maklam u Vince Maklam.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Appell Inferjuri Numru 21/2019/1 LM

MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR.

IMĦALLEF LAWRENCE MANARA Seduta tat-2 ta' Diċembru, 2020

Appell Inferjuri Numru 21/2019/1 LM

Martin Casaletto għan-nom tas-soċjetà MBR Publications Limited (C 66371) ("is-soċjetà appellanta")

Dan huwa appell magħmul minn Martin Casaletto għan-nom tas-soċjetà

intimata MBR Publications Limited (C 66371) [minn issa 'l quddiem "is-soċjetà

appellanta"] mis-deċiżjoni mogħtija fis-26 ta' Frar, 2020, [minn issa 'l quddiem

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 7

Appell Inferjuri Numru 21/2019/1 LM "is-sentenza appellata"], mit-Tribunal Għal Talbiet Żgħar [minn issa 'l quddiem

li permezz tagħha ddeċieda

ir-rikors tar-rikorrenta Sofia

billi laqa' t-talbiet tagħha u kkundanna lis-soċjetà appellanta tħallas is-somma

ta' €1,500.00 (elf u ħames mitt Euro), bl-imgħax legali mid-data tal-kunċert

inkwistjoni, jiġifieri mill-10 ta' Lulju, 2015, sad-data tal-pagament effettiv u bl-

ispejjeż kontra l-istess soċjetà appellanta noe.

Il-fatti ta' dan l-appell jirrigwardaw il-ħlas tal-prestazzjoni tas-servizz

mogħti mill-appellata

lis-soċjetà appellanta, meta

attwalment daqqet il-pjanu f'avveniment fl-10 ta' Lulju, 2015, waqt il-Malta

L-appellata istitwiet il-proċeduri odjerni permezz tal-preżentata ta' Avviż

tat-Talba fit-12 ta' Frar, 2019, fejn talbet lit-Tribunal jikkundanna lis-soċjetà

appellanta sabiex tħallas lill-appellata s-somma ta' €1,500.00 (elf u ħames mitt

Euro), inklużi l-ispejjeż ta' dik il-proċedura u tal-ittra uffiċjali nru 953/18, bl-

imgħaxijiet legali.

Permezz ta' deċiżjoni in parte [minn issa 'l quddiem "id-deċiżjoni in

parte"] mogħtija fit-30 ta' Settembru, 2019, it-Tribunal ċaħad it-talba tas-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 7

Appell Inferjuri Numru 21/2019/1 LM soċjetà appellanta sabiex tingħata permess tippreżenta risposta tardiva,

filwaqt li t-Tribunal iddikjara li din kienet tinstab fi stat ta' kontumaċja.

Id-Deċiżjoni Appellata

It-Tribunal wasal għad-deċiżjoni appellata wara li għamel is-segwenti

konsiderazzjonijiet rilevanti għal dan l-appell:

"Ra wkoll l-affidavit tal-attriċi, li qalet li kienet inkarigata mill-konvenut sabiex iddoqq il-pjanu fl-10 ta' Lulju 2015 fl-attività Malta Best Entrepreneur Awards.

Is- servizzi mitlub minnha l-attrici għamlitu, izda l-konvenut baqa' ma ħallasx, minkejja li fakkritu diversi drabi.

Il-konvenut aċċetta li għandu jħallas dan l-ammont tant li anke talab lill-attriċi sabiex tibgħat l-invoice u talabha d-dettalji tal-bank, hekk kif jirriżulta mid-dokumenti annessi mal-affidavit tal-attriċi.

Għal iktar minn darba l- konvenut qal li l-accountant ħa joħroġ iċ-cheque bil-ħlas, u kien hemm ukoll darba fejn qal liħa jagħmel iċ-cheque hu nnifsu għaliex l-accountant ma setax.

Illi dan kollu juri li ma kienx hemm kontestazzjoni dwar is-servizz li tat l-attriċi u l- ħlas li kienet qed titlob għall-istess.

Il-korrispondenza esebita mill-attriċi, b'wegħdiet fiergħa ta' ħlas minn darba għall-oħra, turi biċ-ċar illi l-konvenut nomine kien qiegħed itawwal kemm jista' u jevadi l-obbligu li jħallas.

It-Tribunal sema' anke t-trattazzjoni tal-abbli avukat difensur tal-konvenuti, li permezz tagħha ma ġie preżentat l-ebda punt validu għalfejn l-attriċi m'għandhiex titħallas għas-servizz li tat."

Is-soċjetà appellanta ppreżentat ir-rikors tal-appell tagħha fit-12 ta'

Marzu, 2020, fejn qiegħda titlob lil din il-Qorti sabiex jogħġobha tħassar,

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 7

Appell Inferjuri Numru 21/2019/1 LM tannulla u tirrevoka kemm is-sentenza in parte, kif ukoll is-sentenza appellata

billi tiċħad it-talbiet tal-appellata, bl-ispejjeż kontra l-appellata.

Dawn huma ż-

żewġ aggravji li qed tressaq is-soċjetà appellanta: (i) it-Tribunal ma mexxiex

skont il-liġi meta ddeċieda li s-soċjetà appellanta kienet kontumaċi; (ii) it-

Tribunal għamel apprezzament ħażin tal-provi.

Ir-Risposta tal-Appell

L-appellata għażlet li ma tippreżentax risposta.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Din il-Qorti ser tgħaddi sabiex tikkunsidra l-aggravji mressqa mis-soċjetà

appellanta, u dan fid-dawl ta' dak li qal it-Tribunal fis-sentenza in parte u anki

L-ewwel aggravju:

it-Tribunal ma mexxiex skont il-liġi meta ddeċieda li s- soċjetà appellanta kien kontumaċi

Is-soċjetà appellanta tħoss ruħha aggravata li t-Tribunal iddikjara fid-

deċiżjoni in parte li hija kienet kontumaċi stante li kienet naqset li tippreżenta

r-risposta tagħha fit-terminu stabbilit mil-liġi.

Tissottometti li r-regolament 4

tal-L.S. 380.01 jipprovdi li l-preżentata ta' risposta mhijiex obbligatorja, iżda

In sostenn tal-argument tagħha, is-soċjetà appellanta tgħaddi

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 7

Appell Inferjuri Numru 21/2019/1 LM sabiex iżid siltiet verbatim mis-sentenza ta' din il-Qorti, kif diversament

preseduta, mogħtija fis-7 ta' Lulju, 2010, fl-ismijiet John Farrugia Gillibrand vs. Celestino

Ebejer Grech u anki tiċċita minn diversi sentenzi oħra tal-istess Qorti.

Din il-Qorti tixtieq qabelxejn tagħmel riferiment għal sentenza tagħha

deċiża f'dawn l-aħħar jiem fit-18 ta' Novembru, 2020, fl-ismijiet Automated

Revenue Management Services Ltd vs. Dhalia Valletta Ltd1 fejn iddikjarat l-

appell tas-soċjetà intimata bħala irritu u null stante l-preżentata tardiva tar-

rikors tal-appell, u dan filwaqt li ċċitat silta mis-sentenza tal-Qorti tal-Appell

(Superjuri) tat-3 ta' Diċembru, 2014, fl-ismijiet Carmelo Schroeder vs. Olga Debono Domancich

et2 fejn ġie senjalat:

"Kif gie ritenut minn din il-Qorti, diversament komposta, fis-sentenza tal-20 ta' Jannar, 1986 fil-kawża fl-ismijiet Albert Long et noe v. Emmanuel Sapezhinsky, deċiżjoni ta' Qorti tal-ewwel grad dwar il-ġustifikazzjoni o meno tal-kontumaċja mhix sempliċi digriet interlokutorju, iżda sentenza vera u proprja.

Bħala tali – u indipendentement mill-Artikolu 231(1) – ir-rikors ta' appell kellu jigi preżentat fi żmien għoxrin jum mid-data ta' dik is-sentenza – Artikolu 226(1), Kap. 12.

F'każ fejn ikun hemm bżonn il-permess skont l-Art.

231(1), xorta waħda l-appell irid jiġi preżentat fi żmien għoxrin ġurnata mid-data tas-sentenza – ara f'dan ir-rigward Markiża Beatrice Dalli Vassallo Zurgani noe v. Joseph Casaletto Schroeder et Qorti tal-Appell, 16 ta' Diċembru, 2003 (fn.

3 Ara wkoll passim Gorg Vella noe et v. Reverendu Charles Mangion Qorti tal-Appell, 9 ta' Frar, 2004)."

Fil-każ odjern

is-soċjetà appellanta naqset milli

dispożizzjonijiet tas-subartikolu 226(1) tal-Kap.

12, għaliex jirriżulta li t-terminu

ta' għoxrin jum mid-data tas-sentenza in parte mogħtija mit-Tribunal fit-30 ta'

Ċiv.(Inf.) 87/18LM.

2 App.Ċiv.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 7

Appell Inferjuri Numru 21/2019/1 LM Settembru, 2019, laħaq iddekorra sew meta ppreżentat ir-rikors tal-appell

tagħha fit-12 ta' Marzu, 2020.

Għaldaqstant din il-Qorti qiegħda tastjeni milli tikkunsidra l-ewwel

aggravju tas-soċjetà appellanta.

it-Tribunal għamel apprezzament ħażin tal-provi

Is-soċjetà appellanta tirrileva li hija tħossha wkoll aggravata bid-

deċiżjoni appellata, għaliex fil-fehma tagħha t-Tribunal għamel apprezzament

ħażin tal-provi u tal-fattispeċje tal-każ odjern.

Dan għaliex il-fattura li ġiet

esebita u maħruġa mill-appellata ma kinitx fattura valida fil-liġi.

Il-Qorti tosserva li s-soċjetà appellanta mhux qed tindika għaliex il-

fattura inkwistjoni, li l-Qorti tifhem hija dik li kopja tagħha tinstab esebita a fol.

36 tal-proċess, mhijiex waħda valida ai termini tal-liġi.

Fis-sottomissjonijiet

finali quddiem din il-Qorti, l-avukat difensur tas-soċjetà appellanta jiċċara dan

il-punt meta jiddikjara li l-fattura mhix waħda fiskali.

Iżda l-Qorti tqis li s-

soċjetà appellanta ma tistax b'daqshekk taħrab l-obbligu tagħha għall-ħlas,

għaliex it-talba għall-ħlas magħmula mill-appellata hija waħda valida, fejn is-

soċjetà appellanta saħansitra ma ssib l-ebda nuqqas ieħor għajr dak allegat

dwar il-fattura.

Dan jingħad filwaqt li l-Qorti tirrikonoxxi li s-soċjetà appellanta

għandha kull dritt li tingħata irċevuta fiskali wara li jsir il-ħlas da parti tagħha, u

fin-nuqqas hija tista' timxi skont id-dispożizzjonijiet tal-Kap.

406 tal-Ligijiet ta'

Malta iżda mhux quddiem din il-Qorti.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 7

Appell Inferjuri Numru 21/2019/1 LM 15.

Għaldaqstant il-Qorti ma ssibx it-tieni aggravju tas-soċjetà appellanta

ġustifikat u tiċħdu.

Għar-raġunijiet premessi

l-Qorti tiddeċiedi dwar

l-appell tas-soċjetà

appellanta billi tiċħdu, filwaqt li tikkonferma s-sentenza in parte u anki s-

sentenza appellata fl-intier tagħhom.

L-ispejjeż tal-ewwel istanza għandhom jibqgħu kif deċiżi u dawk ta' dan l-

appell għandhom ukoll ikunu a karigu tas-soċjetà appellanta.

Onor. Dr Lawrence Beattie LL.D. Summersgill Rosemarie Harris Deputat Reġistratur

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 7


Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR.

IMĦALLEF LAWRENCE BARTOLO SEYCHELL Seduta tat-2 ta' Diċembru, 2020

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

Vincent Jounaid (K.I. Numru 469729M) u martu Lillian Jounaid (K.I. Numru 719754M) ("l-appellati")

Dan huwa appell magħmul mir-rikorrenti Anne Desira Micallef Cilia Mumford u

sentenza mogħtija fit-28 ta' Ottubru, 2019, [minn issa 'l quddiem "is-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM sentenza appellata"], mill-Bord li Jirregola l-Kera [minn issa 'I quddiem "il-

Bord"], li permezz tagħha ddeċieda billi laqa' l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet

tal-intimati Vincent Jounaid (K.I. nru CILIA MUMFORD) u martu Lillian

"(i) jilqa' in parti l-ewwel eċċezzjoni tal-intimati, u jiddikjara li, in kwantu diretta għall-ħlas mill-intimati tal-arretrati tal-kera tal-fond 14, Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem, għall-iskadenzi li għalqu qabel Mejju 2010, l-azzjoni attrici hija preskritta fit-termini tal-art.

2156(ċ) tal-Kodiċi Ċivili;

(ii) jilqa' t-tieni eċċezzjoni tal-intimati u jordna l-isfilz tal-ittra legali datata 21 ta' Mejju 2015 mibgħuta lir-rikorrenti mid-difensur tal-intimati (fol.

74 u 75), filwaqt li jiddikjara li kwalunkwe riferenza għaliha, għall-kontenut tagħha u għall-kontenut tad-diskussjonijiet bejn ir-rikorrenti u d-difensur tal-intimati, m'għandhomx jitqiesu bħala parti mill-provi f'din il-kawża.

L-ispejjeż jiġu riżervat għall-ġudizzju finali."

Il-fatti tal-kawża odjerna jirriżulta li jirrigwardaw il-fond numru 14 fi

Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem, li kien ingħata b'titolu ta' enfitewsi temporanja

mill-predeċessur tal-appellanti lill-appellat Vincent Akkawi permezz

ta' kuntratt pubbliku tal-25 ta' April, 1972, fl-atti tan-Nutar Victor Melillo Fenech.

Il-perijodu ta' dik il-konċessjoni kien għalaq fit-30 ta' April, 1989, u tali

konċessjoni għalhekk, permezz tal-emendi fil-liġi li saru fl-1979 ġiet

konvertita għal kirja favur l-appellat.

Il-kawża tirrigwarda wkoll il-fond

numru 15 fl-istess triq li kien mogħti mill-istess predeċessur tal-appellanti

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 16

ġej:

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM lil terzi permezz ta' konċessjoni ta' enfitewsi temporanja,

sussegwentement ħadu pussess tiegħu l-appellati.

L-appellanti intavolaw proċeduri quddiem il-Bord permezz tal-

preżentata ta' rikors fil-15 ta' Marzu, 2017, fejn talbu lill-imsemmi Bord

"1) Jiddikjara illi l-intimati huma debituri versu r-rikorrenti fl-ammont ta' sebat elef sitt mija u erbgħa u tletin euro u sitta u għoxrin ċenteżmu (EUR7,634.26) bħala bilanċ ta' arretrati ta' ċens u ta' kera fir-rigward tal-fond numru 14, St Theresa Alley, Għajnsielem, u li fin-nuqqas ta' pagament huma jitqiesu bħala morużi fil-ħlas tal-kera u jiġu kkunsiderati jiżgumbraw fi żmien qasir u perentorju li jiġi ffissat.

2) Jiddikjara illi l-intimati jew min minnhom okkupaw u kellhom il-pussess tal- fond l-ieħor konsistenti f'store (semi-sotterran) bin-numru 15, St Theresa Alley, Għajnsielem, u dan abbużivament u illegalment, u illi rrifjutaw li jbattluh u jirritornawh fi stat tajjeb lill-esponenti.

3) Jiddikjara lill-intimati jew min minnhom responsabbli għall-ħlas tad-danni għall-okkupazzjoni fl-ammont ta' tmint elef u tlieta u ħamsin euro u sebgħa u ħamsin ċenteżmu (EUR 8,053.87) jew ammont verjuri hekk likwidat (anke jekk superjuri), okkorrendo bin-nomina ta' esperti tekniċi.

4) Jiddikjara lill-intimati jew min minnhom responsabbli wkoll għall-ispejjeż neċessarji biex il-post jitbattal mill-imbarazz fin-nuqqas li jbattluh l-intimati immedjatament, kif ukoll għall-ispejjeż biex issir it-tiswija tal-post minħabba li dan tħalla żdingat u ġarrab ħsarat minħabba traskuraġni kbira, u kif ukoll responsabbli għall-ħlas tad-danni ulterjuri għan-nuqqas ta' użu u telf ta' kera.

5) Jillikwida l-ispejjeż neċessarji biex il-post jitbattal, kif ukoll biex il-post jiġi rispristinat peress li tħalla żdingat mill-intimat u konsegwentement jeħtieġ tiswijiet u manutenzjoni, kif ukoll tillikwida d-danni ulterjuri sofferti mill- esponenti għan-nuqqas ta' użu u telf ta' kera.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

6) Jikkundanna lill-intimati jħallsu lill-atturi l-ammonti fuq indikati ta' EUR 7,634.26 u EUR 8,053.87 jew ammont verjuri hekk likwidat, kif ukoll l-ammonti l- oħra hekk likwidati, okkorrendo bin-nomina ta' esperti tekniċi.

Bl-imgħaxijiet legali ta' 8% fuq l-ammonti dovuti bhala arretrati u danni mill- intimati u dan mit-8 ta' Ġunju 2015 u d-29 ta' Awwissu 2016 rispettivament, u bl-imgħaxijiet mid-data tal-likwidazzjoni tad-danni fir-rigward tad-danni li huma 'da liquidarsi'.

Bl-ispejjeż, inklużi dawk tal-ittri privati tal-4 ta' Settembru 2015, tad-29 ta' Awwissu 2016 u tad-19 ta' Diċembru 2016, kontra l-intimati.

L-intimati huma minn issa nġunti għas-subizzjoni."

L-appellati eċċepew (a) il-preskrizzjoni ai termini tal-para. (ċ) tal-

artikolu 2156 tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta fir-rigward tal-arretrati ta'

ċens u ta' kera dovuti in konnessjoni mal-fond 14, St. Theresa Alley,

Għajnsielem; (b) li kellu jiġi sfilzat il-kontenut kollu tal-para.

7 tal-avviż li jagħmel

riferiment għall-ittra tal-21 ta' Mejju, 2015 stante li din kienet saret bla

preġudizzju; (ċ) huma ma kinux responsabbli għall-okkupazzjoni tal-fond

nru 15, St. Theresa Alley, Għajnsielem; u (d) huma ma kienu kkawżaw l-ebda

ħsarat f'dak il-fond.

Ikkunsidra:

Il-Bord wasal għas-sentenza appellata wara li għamel is-segwenti

konsiderazzjonijiet rilevanti għal dan l-appell:

Qabel kollox, il-Bord qies l-ilment tar-rikorrenti mressaq fin-nota ta' sottomissjonijiet tagħhom (fn.

154), li l-intimati ppreżentaw is-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub tlett ijiem wara l-iskadenza tat-terminu mogħti lilhom għal dan Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

l-iskop, mingħajr ma ottjenew permess preventiv sabiex jaghmlu dan.

Filwaqt li jiġbed l-attenzjoni tal-intimati għall-obbligu li għandhom li jaderixxu għall-ordnijiet ta' dan il-Bord, u jitolbu ordnijiet ġodda fejn it-twettiq tal-ordnijiet mogħtija ma jkunx possibbli mingħajr ħtija tagħhom, il-Bord jidhirlu li għandu jippermetti li dawn is-sottomissjonijiet tal-intimati preżentati tardivament jibqgħu jiffurmaw parti mill- atti, tenut kont li r-rikorrenti wieġbu għalihom fid-dettall fis-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub, u għalhekk ma kienu bl-ebda mod preġudikati fl-eżerċizzju tad- drittijiet proċedurali tagħhom.

Ikkunsidra wkoll li:

Din il-kawża tirrigwardja żewġ fondi differenti, li perὸ jinstabu fuq xulxin, bin-numri 14 u 15, fi Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem.

Fost ħwejjeġ oħra, b'dawn il-proċeduri, ir-rikorrenti qed jitolbu l-ħlas tal-arretrati tal-kera tal-fond 14, fi Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem, okkupat mill-intimati għal skop residenzjali.

Hemm qbil li oriġinarjament, dan il-fond kien mogħti b'ċens lill-intimati mill-awturi tar-rikorrenti, liema ċens skada fit-30 ta' April 1989, u ġie konvertit favur l-intimati f'titolu ta' kiri skont id-dispożizzjonijiet tal-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar (Kap. 158 tal-liġijiet ta' Malta).

Bl-ewwel talba tagħhom, ir-rikorrenti qed jitolbu li dan il-Bord jiddikjara lill-intimati debituri tagħhom fis-somma ta' sebat elef sitt mija u erbgħa u tletin Ewro u sitta u għoxrin ċenteżmu (€7,634.26) rappreżentanti bilanċ ta' arretrati ta' ċens u kera fir- rigward ta' dan il-fond, u li fin-nuqqas ta' ħlas jitqiesu morużi fil-ħlas tal-kera u jiġu kundannati jiżgumbraw fi żmien qasir u perentorju li jiġi ffissat. (fn.

4 Ara l-ewwel talba, fol.

Sabiex isostnu din it-talba tagħhom, fis-sitt u s-seba' paragrafi tal-premessi tagħhom fir-Rikors promotur, ir-rikorrenti jgħidu li 'fis-6 ta' Mejju 2015, l-intimati nfurmaw lill-esponenti permezz tal-avukat tagħhom Dr Ludvic Abdulkarim, verbalment u fuq inkarigu tagħhom, illi ma kienx hemm problemi u li huma kienu sejrin iħallsu l- ammont dovut kollu u li kien ser jikkonferma dan anki bil-miktub' u 'Illi b'ittra tal-21 ta' Mejju 2015, l-avukat tagħhom difatti kkonferma dan bil-miktub: 'Kindly note that some of the amounts due are time barred and my clients are only obliged by law to affect payment for the last five (5) years.

B'hekk l- intimati rrinunzjaw għall-preskrizzjoni f'żewġ okkażjonijiet separati'. (fn.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

Ir-rikorrent ippreżenta kopja ta' din l-ittra legali datata 21 ta' Mejju 2015 (fn.

74 sa 75), mibgħuta lilu mid-difensur tal-intimati, fost dokumenti oħra li ppreżenta meta xehed f'din il-kawża.

Preliminarjament, l-intimati ddefendew ruħhom kontra din it-talba tar-rikorrenti fuq żewġ binarji:

(i) il-preskrizzjoni estintiva ta' ħames snin skont l-art.

2156(f) tal-Kodiċi Ċivili; (ii) l-inammissibilità bħala prova tal-korrispondenza legali mibgħuta bla preġudizzju, u tan-negozjati li setgħu saru bejn il-partijiet bl-intiża li tintlaħaq transazzjoni, liema negozjati perὸ fallew u t-transazzjoni ma seħħitx.

il-kwistjoni

jikkunsidra

legali mibgħuta bla preġudizzju f'isem

tal- Il-Bord ser jekk korrispondenza ammissibbli, din tista' timpinġi b'mod determinanti fuq l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni tal-azzjoni tar-rikorrenti, in kwantu diretta biex jottjenu mingħand l-intimati l-ħlas tal-arretrati taċ-ċens u l-kera li għalqu aktar minn ħames snin qabel bdiet din il- kawża, u fin-nuqqas ta' ħlas, l-iżgumbrament tagħhom mill-fond in kwistjoni.

Ammissibilità bi Prova ta' Korrispondenza Legali 'Bla Preġudizzju'

Irriżulta mill-provi li, qabel bdiet din il-kawża, meta r-rikorrenti kienu digà qed jippretendu l-ħlas mitlub, sar sforz mid-difensur tal-intimati sabiex din il-kwistjoni tigi riżolta amikevolment.

L-intimati ma tkellmux direttament huma mar-rikorrenti, u lanqas ma għamlu atti oħra personalment.

Il-kontro-proposta tagħhom tressqet lir-rikorrenti mill-avukat tagħhom, l-ewwel verbalment, u mbagħad permezz tal-ittra legali msemmija datata 21 ta' Mejju 2015.

Mill-kontenut tal-imsemmija ittra, jidher ċar li l-kwistjonijiet bejn il-kontendenti ma kinux biss dwar il-ħlas tal-arretrati taċ-ċens u l-kera tal-fond mertu tal-kawża, imma wkoll ir-rimbors lill-intimati tal-ispejjeż li kienu qed jippretendu li għamlu fil-post mikri, u li kienu jirrigwardjaw tiswijiet strutturali li kienu jinkombu fuq sid il-kera.

Għalhekk, kuntrarjament għal dak argumentat mir-rikorrenti fis-sottomissjonijiet tagħhom, il-Bord jidhirlu li din il-korrispondenza kienet tifforma parti min-negozjati għal transazzjoni bejn il-partijiet, intiżi biex jirrisolvu l-pendenzi u l-kwistjonijiet kollha ta' bejniethom naxxenti jew relattivi għall-kirja tal-fond 14, Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem.

Irriżulta wkoll li, f'dak l-istadju, id-difensur tal-intimati kien qed jitkellem mar- rikorrent Perit Joseph Desira Micallef Cilia Mumford minħabba li t-talba għall-ħlas tal-arretrati kien għamilha hu direttament lill-intimati (fn.

69 sa 70) u ma kienx għadu patroċinat minn avukat.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

Fl-aħħarnett irriżulta li, wara li r-rikorrenti ma aċċettawx il-kontro-proposta tal- intimati kif komunikata bl-ittra legali datata 21 ta' Mejju 2015, b'ittra legali oħra tat-8 ta' Ġunju 2015 (fn.

81 sa 83), l-avukat tal-intimati informa lir- rikorrenti li l-klijenti tiegħu kienu ddeċidew li jirrinunzjaw għall-pretensjoni tagħhom li jiġu rimborsati għall-ispejjeż strutturali li għamlu fil-fond mikri lilhom, u li jħallsu l- kera dovuta għall-aħħar ħames snin, u filfatt bagħtilhom il-kalkoli ta' dan il-ħlas, u l- ħlas innifsu.

Ir-rikorrenti jaqblu ma' din is-sekwenza tal-fatti, għalkemm jinsistu li dawn ma kinux jikkostitwixxu trattativi jew negozjati.

57 sa 62) xehed li, meta rċieva mingħand l-avukat tal-intimati l-ittra datata 21 ta' Mejju 2015, huwa kellem lill-avukat, mar fl-uffiċċju tiegħu fejn kien hemm preżenti wkoll l-intimati, u f'dik l-okkażjoni għamel żewġ offerti lill- intimati – l-ewwel offerta li jħallas għall-ispejjeż strutturali u l-kera dovuta minnhom togħla bir-rata ta' 6% skont il-liġi, u t-tieni offerta li jħallsuh il-kera sħiħa mingħajr ma jiġu rimborsati tal-ispejjeż strutturali.

Għal dawn l-offerti, l-avukat tal-intimati wieġbu li l-provvediment dwar iż-żieda fil-kera ma kienx japplika f'dan il-każ.

U minħabba f'dan id-diżgwid, il-ftehim ma seħħx.

L-istess rikorrent qal fix-xhieda tiegħu li, fil-laqgħa li kellu mal-intimati fl-uffiċċju tal- avukat tagħhom, dan 'f'idejh kellu ċ-ċekk tal-ammont illi kien hemm milli nista' nifhem iċ-ċekk li tahulu il-klijent tiegħu tal-ammont li kien hemm f'dik l-ittra, tal- without prejudice biex niftiehmu u kif ra hekk qalli mela tista' titlaq qalli … nerġgħu nitkellmu'. (fn.

62) Perὸ in kontroezami, l-istess rikorrent iddikjara ċar li 'Iċ- ċekk rajt iċ-ċekk f'idejk li kien ċekk … Il-kontenut tiegħu ma rajtux … għandi nassumi li kien ċekk validu … Perὸ ma naħsibx li kien blank cheque jien' (fn.

11 Ara xiehda in kontro-eżami, 12.3.2018, fol.

L-intimata Lilian Akkawi insistiet li, meta ltaqgħu, iċ-ċekk ma kienx miktub u lanqas iffirmat, u li l-intiża kienet li l-avukat jiktbu lir-rikorrent kif jiftiehmu. (fn.

Ara xiehda tal-intimata, 13.11.2018, fol.

Wara li qies il-provi kollha li tressqu miż-żewġ naħat dwar din il-kwistjoni, u kkunsidra ssottomissjonijiet tal-partijiet fir-rigward, partikolarment iċ-ċitazzjonijiet mill-ġurisprudenza lokali u estera fir-rigward li ssenjalaw iż-żewġ naħat, il-Bord huwa tal-fehma li l-ittra datata 21 ta' Mejju 2015, li l-avukat tal-intimati bagħat lir- rikorrenti 'Without Prejudice' kienet tifforma parti mit-trattativi li kien qed imexxi l- istess avukat, fl-interess tal-patroċinati tiegħu, mar-rikorrenti, f'tentattiv biex tiġi l-pendenza miftuħa mir-rikorrenti riżolta amikevolment u mingħajr kawżi personalment bl-ittra datata Marzu 2015, li permezz tagħha talbu mingħand l-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

intimati l-ħlas sħiħ ta' ċens u kera għal skadenzi li għalqu fl-aħħar 28 sena, ċioe minn Mejju 1977 sa April 2015.

Din il-konklużjoni l-Bord qed jasal għaliha wkoll fl-isfond ta' dak li qalet il-Qorti tal- Appell fis-sentenza Intercomp Limited vs Boris Arcidiacono Limited (fn.

13 27.2.2015) li 'd-diskors li għadda bejn Boris Marlow u l-avukat tas-soċjetà attriċi f'inkontri każwali illi kellhom, għandu jitqies li sar bla preġudizzju, għax kif ritenut fil- ġurisprudenza patria l-offerti li jsiru in linea ta' transazzjoni ma għandhomx l- effikaċja li jinterrompu l-preskrizzjoni jew l-effikaċja ta' rikonoxximent tad-dejn; jsiru mingħajr preġudizzju tad-drittijiet rispettivi tal- għaliex proposti simili kontendenti.

(Ara fost oħrajn, App.

Ċ Bamber Farrugia Cardona vs Michele Farrugia Cardona, deċiża 27 April 1936 [Vol.XXIX.I.613])'.

Fiċ-ċirkostanzi, għalhekk, dan il-Bord jidhirlu li mhijiex ammissibbli bi prova, u konsegwentement m'għandux iqis bi prova, il-kontenut tal-ittra datata 25 ta' Mejju 2015 li l-avukat tal-intimat bagħat lir-rikorrent Cachia Fearne, u lanqas id-diskors li ngħad bejniethom fil-laqgħa sussegwenti li nżammet fl-uffiċċju tal-istess avukat.

Preskrizzjoni Kwinkwennali skont l-art.

2156(ċ) tal-Kodiċi Ċivili

L-intimati eċċepew ukoll il-preskrizzjoni kwinkwennali tal-azzjoni għall-ħlas taċ-ċnus u l-kera magħluqa aktar minn ħames snin qabel id-data tat-talbiet ġudizzjarji mressqa b'din il-kawża.

L-art.

2156(ċ) tal-Kodiċi Ċivili jipprovdi li 'L-azzjonijiet għall-ħlas ta' kera ta' bini jew ta' raba' jaqgħu bi preskrizzjoni bl-għeluq ta' ħames snin'.

Jibda biex jingħad li l-preskrizzjoni tal-azzjoni għall-ħlas taċ-ċnus magħluqa mhijiex regolata bl-art.

2156(ċ), imma bl-art.

14 'l-azzjonijiet għal annati ta' ċnus, ta' renti perpetwi jew ta' vitalizji, ta' mgħaxijiet ta' ċnus bollali li tnisslu qabel l-14 ta' Awwissu, 1862 u għall-ħlas tal-lawdemji dovuti fl-obbligazzjoni ta' bejgħ jew trasferiment ieħor ta' fondi enfitewtiċi') tal-Kodiċi Ċivili, li perὸ ma ġietx sollevata f'dan il-każ.

Tajjeb li ssir referenza għal dak li ntqal fis-sentenza Joseph Fiott vs Saviour Brigar (fn.

15 App Nru: 1516/2002PS deċiż fit-22 ta' Ġunju 2005) intqal illi skont l- Artikolu 2111 Kodiċi Ċivili "il-qorti ma tistax ex officio tagħti effett għall-preskrizzjoni jekk din ma tiġix eċċepita mill-parti interessata".

Dan l-artikolu huwa ċar biżżejjed u l-interpretazzjoni dwaru hi din.

Il-ġudikant ma jistax jirriċerka d'ufficio il-fatti kostituttivi ta' eċċezzjoni riżervata mil-liġi lill-partijiet.

Hekk ukoll lanqas jista' l- ġudikant jassumi d'ufficio tali fatti fid-deċiżjoni tiegħu għall-fini li jiddikjara l-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

preskrizzjoni tal-azzjoni jekk din ma tkunx ġiet espressament dedotta.

Dik l- Onorabbli Qorti kompliet li:

'Kif deċiż, "peress li din hi preskrizzjoni invokata mill-appellant il-Qorti ma tistax teżamina jekk hijiex applikabbli xi disposizzjoni oħra f'materja ta' preskrizzjoni għaliex ġie dejjem stabbilit fil-ġurisprudenza u del resto huwa konsentaneu għar- raġuni u għall-ispirtu fundamentali fil-materja ta' preskrizzjoni, illi dik għandi tiġi nvokata mill-parti, u ma tistax il-Qorti tara u teżamina jekk hemmx xi preskizzjoni li tista' tkun opponibbli peress illi hija materja kollha ta' kuxjenza" – Kollez.

Irid jingħad ukoll illi l-proposizzjoni ġenerika tal-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni mill-parti nteressata ma tawtorizzax lill-ġudikant biex jindividwa hu t-tip tal-preskrizzjoni li tgħodd għall-każ.

Dan għaliex huwa l-parti li għandu l-oneru jagħżel liema waħda mill-varji ipotesijiet preżunti mil-liġi hi applikabbli.

Fin-nuqqas ta' indikazzjoni speċifika l-eċċezzjoni nnifisha ma tistax ħlief tiġi dikjarata inammissibbli.

A propożitu anke f'dan il-kuntest ġie deċiż illi "l-eċċepita preskrizzjoni bjennali mhix indikata b'mod suffiċjentement ċar u speċifiku in kwantu l-Artikolu 2254 (illum 2149) f'ben hames inċiżi distinti jipprospetta l-preskrizzjoni ta' azzjonijiet għal kollox differenti waħda mill-oħra" – "Joseph Del Priore -vs- Emanuele Galea Brevers et", Appell Kummerċjali, 21 ta' Marzu 1977;

indikazzjoni ċara u speċifika tal- Minn dan kollu jitnissel preskrizzjoni, il-ġudikant ma jistax jieħu inizjattiva biex jissupplixxi hu għan-nuqqas tal-parti.'

illi fl-assenza ta'

Skont il-liġi tagħna, il-preskrizzjoni stabbilita bl-art.

2156(ċ) tista' tigi miksura, sospiża u anke rinunzjata, saħansitra anke wara li tkun għaddiet.

F'dan il-każ, ir-rikorrenti jippretendu li l-intimati rrinunzjaw għall-preskrizzjoni meta, f'Mejju 2015, u wara, iddikjaraw bil-mezz tal-avukat tagħhom li kienu lesti jħallsu l- arretrati kollha taċ-ċens u tal-kera.

Kif diġà ġie deċiż aktar 'il fuq, dan il-Bord mhux ser iqis bħala prova l-kontenut tal- ittra datata 21 ta' Mejju 2015 li l-avukat tal-intimati kien bagħat, 'Mingħajr Preġudizzju', lir-rikorrenti, u lanqas id-diskors li ngħad fil-laqgħa li sussegwentement l-intimati u l-avukat tagħhom kellhom mar-rikorrent.

Dwar ir-rinunzja tal-preskrizzjoni, l-art.

2109 tal-Kodiċi Ċivili jipprovdi hekk:

(1) Ir-rinunzja għall-preskrizzjoni tista' tkun espressa jew taċita.

(2) Ir-rinunzja taċita tiġi minn fatt li jissoponi l-abbandun tal-jedd akkwistat.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

Mill-provi mressqa quddiem il-Bord, ma rriżultaw ebda fatti min-naħa tal-intimati li jissoponu l-abbandun tal-jedd ta' estinzjoni tal-azzjoni għall-ħlas tal-kera magħluq aktar minn ħames snin qabel.

Jirriżulta li l-intimati kienu ngħataw il-parir li t-talba tar-rikorrenti għall-ħlas ta' arretrati ta' kera li laħqet saret dovuta aktar minn ħames snin kienet preskritta, u dan wassalhom sabiex, meta ma waslux fi transazzjoni mar- rikorrenti, bl-ittra tal-avukat tagħhom datata 8 ta' Ġunju 2015, bagħtu lir-rikorrenti l-ħlas tal-kera li kienet għalqet minn Mejju 2010 sa April 2015, u mbagħad bil- quddiem sa l-aħħar ta' April 2016.

Dan kollu jindika ċar li l-intimati qatt ma kellhom ħsieb li jabbandunaw il-jedd akkwiżit minnhom tal-azzjoni għall-ħlas tal-kera li għalaq qabel Mejju 2010, li laħqu akkwistaw bit-trapass taż-żmien u bl-inattività tar-rikorrenti u/jew l-awturi taghhom.

Dan qed jingħad għaliex ir-rikorrenti, kieku riedu, setgħu faċilment kisru huma tal-att ġudizzjarju opportun kontenenti interpellanza għall-ħlas, kif preskritt bl-art.

2128 tal-Kodiċi Ċivili.

Minn dan kollu però ma għamlu xejn, lanqas wara li rċevew il-ħlas tal-aħħar ħames snin f'Ġunju 2015, sakemm imbagħad f'Marzu 2017 proċedew b'din il-kawża.

tal-azzjoni bil-preżentata

l-preskrizzjoni

Kif issemma fil-kors tas-smigħ tal-kawża, wara d-dħul fis-seħħ tal-Att I tal-2017, sabiex tirnexxi l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni skont l-art.

2156(ċ), 'il-partijiet li jeċċepuhom [għandhom jagħtu] ġurament minn jeddhom waqt il-kawża li mhumiex debituri, jew li ma jiftakrux jekk il-ħaġa ġietx imħallsa'.

Issa, f'dan il-każ, wara li d-difensur tal-intimati kien iddikjara li ma kienx fadallu aktar provi x'jipproduċu (fn.

16 ara verbal tal-udjenza tat-22 ta' Ġunju 2017), però qabel id-dikjarazzjoni finali tal-għeluq tal-provi (fn.

17 ara verbal tal-udjenza tal- 4.4.2019), fit-12 ta' Marzu 2018, l-intimati ppreżentaw dikjarazzjoni ġuramentata tagħhom 'li ma għandhom jagħtu l-ebda flejjes lir-rikorrenti Cachia Fearne'.

Ir- rikorrenti ddikjaraw li kienu qed jikkontestaw il-kontenut tal-istess nota, perὸ ma kkontestawx l-ammissibilità tagħha fl-istadju li ġiet preżentata, u lanqas qatt talbu l- isfilz tagħha sakemm kien għadu miftuħ l-istadju tal-provi.

Min-naħa tagħhom, ir- rikorrenti pproduċew b'xhieda tagħhom lill-intimati, u dan il-Bord tahom id-dritt li jagħmlu d-domandi li dehrulhom opportuni u pertinenti għaż-żewġ eċċezzjonijiet in eżami. (fn.

18 Ara digriet tat-12 ta' Lulju 2018, fol.

117 sa 118) Perὸ, fix-xiehda tagħhom, la l-intimat Vincent Jounaid u lanqas martu Lilian Jounaid ma marru lura, jew b'xi mod bidlu, d-dikjarazzjoni tagħhom li ma għandhom jagħtu l- ebda flejjes lir-rikorrenti Cachia Fearne.

Wara li ra l-liġi, u qies dawn ir-riżultanzi kollha, il-Bord huwa tal-fehma li għandu jilqa' l-ewwel eċċezzjoni tal-intimati, u jiddikjara li, in kwantu diretta għall-ħlas mill-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 16

intimati tal-kera tal-fond 14, Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem, li għalqet qabel Mejju 2010, l-azzjoni attriċi hija preskritta fit-termini tal-art.

2156(ċ) tal-Kodiċi Ċivili."

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

L-appellanti ppreżentaw

ir-rikors

tagħhom

ta'

Novembru, 2019, fejn talbu lil din il-Qorti sabiex,

"...jogħgobha tilqa' dan l-appell, tirrevoka, tħassar u tannulla s-sentenza appellata u tgħaddi biex tiċħad u tirrespingi kemm l-eċċezzjoni tal-intimati dwar il-preskrizzjoni, stante li ġiet milqugħa preskrizzjoni (viż.

L-art.

2156(ċ) tal-Kodiċi Ċivili) meta l-Bord innifsu ddikjara li l-preskrizzjoni korretta kienet l-art.

2156(a) tal-Kodiċi Ċivili, "li però ma ġietx sollevata f'dan il-każ"; kif ukoll l-eċċezzjoni l-oħra li ġiet akkolta rigward l- ittra tal-21 ta' Mejju 2015, liema eċċezzjoni wasslet lill-Bord biex erronejament illi jordna "kwalunkwe riferenza għaliha, għall-kontenut tagħha u għall-kontenut tad- diskussjonijiet bejn ir-rikorrenti u d-difensur tal-intimati, m'għandhomx jitqiesu bħala parti mill-provi".

Konsegwentement, l-esponenti jitolbu li l-provi esklużi jiġu dikjarati ammissibbli".

l-isfilz tal-imsemmija

legali u biex

Ir-Risposta tal-Appell

L-appellati wieġbu fil-5 ta' Diċembru, 2019, fejn issottomettew li s-

sentenza appellata hija waħda ġusta u timmerita konferma fl-intier tagħha u

talbu lil din il-Qorti sabiex tiċħad l-appell magħmul mill-appellanti.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Din il-Qorti qabel ma tgħaddi sabiex tikkunsidra fil-fond il-mertu tal-

appell odjern, ser tqis il-kwistjoni proċedurali li qiegħda titressaq mill-appellati

stante li jekk din tirriżulta, għandha l-effett li ġġib fix-xejn dan l-appell.

Fir-

risposta tagħhom l-appellati qegħdin jikkontendu li tali appell huwa wieħed

irritu u null għaliex jeżisti impediment proċedurali, u dan filwaqt li huma

jagħmlu riferiment u jiċċitaw ukoll l-artikolu 231 tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta'

Huma jsostnu li l-appellanti naqsu skont l-artikolu ċitat milli jitolbu l-

permess tal-Bord sabiex huma jintavolaw appell mis-sentenza appellata li hija

Dan filwaqt li jagħmlu riferiment għall-verbal tas-seduta tat-

28 ta' Ottubru, 2019, li huma jikkwotaw verbatim in sostenn tal-kontestazzjoni

tagħhom.

Ikomplu jgħidu li l-appellanti naqsu wkoll milli jressqu t-talba

tagħhom sabiex jingħataw tali permess permezz ta' rikors li kellu jiġi

ppreżentat fi żmien sitt ijiem quddiem il-Bord mid-data tas-sentenza appellata.

L-appellati jsostnu li r-regola li jipprovdi għaliha l-artikolu 231 tal-Kap.

ta' applikazzjoni riġida stante li hija ta' indoli ritwali, u ġiet imfissra wkoll mill-

Qrati bħala waħda tassattiva.

Hawnhekk huma jagħmlu riferiment għal

sentenza mogħtija minn din il-Qorti diversament preseduta fis-16 ta' Ġunju,

2004, fl-ismijiet Paul Martin Debono vs. John Sapezhinsky u għas-sentenza fl-ismijiet

Maria Grazia Cachia et vs. Bryan Canovari deċiża fis-27 ta' Settembru, 2019,

mill-Qorti tal-Appell (Superjuri).

Fir-replika tagħhom li ppreżentaw waqt l-udjenza tat-2 ta' Settembru,

2020, l-appellanti filwaqt li jirrikonoxxu dak li qalet din il-Qorti fis-sentenza

tagħha tal-11 ta' Marzu, 2020, fl-ismijiet Hayes vs. Mohamed, jissottomettu li l-każ

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM odjern jirrikjedi sentenza differenti.

Jispjegaw li hawnhekk sabiex iħarsu l-

prinċipju tal-ekonomija tal-ġudizzju, huma kienu ppreżentaw żewġ kawżi

f'waħda fir-rigward ta' żewġ fondi rispettivi li wieħed minnhom kien iġib in-

numru 14 u l-ieħor in-numru 15.

Jgħidu li għalhekk l-azzjoni tagħhom kienet

tkopri żewġ causa petendi separati u distinti.

B'enfażi fuq il-kwistjoni tal-effetti

tas-sentenza appellata, l-appellanti jissottomettu li l-effett tagħha kien li jiċħad

għalkollox il-causa petendi u t-talbiet tagħhom fir-rigward tal-fond bin-numru

14, b'mod għalhekk li d-deċiżjoni li ngħatat kienet finali u definittiva.

jkomplu jgħidu, li kien baqa' fil-miżien dak kollu li jirrigwarda l-fond l-ieħor bin-

L-appellanti jikkontendu li dawn iż-żewġ fondi huma distinti u

separati minn xulxin u anki t-talbiet fir-rigward tagħhom huma distinti u

Huma jinsistu li l-azzjoni odjerna hija waħda kollettiva, iżda meta l-

Bord għadda, fuq talba tal-appellati stess, sabiex jiddeċiedi dwar l-ewwel żewġ

eċċezzjonijiet tagħhom, inħoloq dak li jiddeskrivu bħala "chinese wall" jew ħajt

virtwali bejn l-eżami tat-talbiet fir-rigward tal-fond 14 u dawk fir-rigward tal-

Ikomplu jispjegaw li meta ngħatat id-deċiżjoni, il-proċess li ttratta l-

fond numru 14 kien komplut u lest u għalhekk biċ-ċaħda totali tat-talbiet

tagħhom,

is-sentenza appellata kienet waħda

finali u definittiva,

irrispettivament minn kif ġiet meqjusa mill-ġudikant jew minn xi waħda mill-

partijiet.

Għalhekk ma kienx hemm ħtieġa ta' permess speċjali sabiex huma

jintavolaw dan l-appell.

Fil-kontroreplika tagħhom, l-appellati jibdew billi jsaqsu jekk kienx

permissibbli li ż-żewġ causa petendi jitressqu permezz ta' kawża waħda

ġaladarba kif qegħdin jisħqu l-appellanti, il-mertu fir-rigward ta' kull wieħed

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM miż-żewġ fondi inkwistjoni huwa daqstant separat u distint wieħed mill-ieħor.

Jirrilevaw li kieku l-appellanti kienu għamlu dan il-fatt biżżejjed ċar fil-bidu,

huma kienu jissollevaw l-eċċezzjonijiet appożiti.

Jiċċitaw il-massima antika

ma jistgħux illum jarrekaw xi vantaġġ minn żball jew aħjar abbuż proċedurali

tagħhom.

Isostnu li kien jidher ċar li s-sentenza appellata kellha tkun waħda ta'

natura parzjali u huma jiċċitaw il-verbal tas-seduta tal-4 ta' Mejju, 2017, in

sostenn tal-argument tagħhom.

Jirrilevaw li s-subartikolu 213(1) tal-Kap.

jitkellem dwar "diversi kwistjonijiet" u mhux fuq in-natura tal-kwistjonijiet

Għalhekk jekk jiġi aċċettat li l-appellanti għandhom raġun li r-rikors

tagħhom kien fih żewġ taqsimiet separati, dan ma kien ibiddel xejn għaliex

dawn kienu jaqgħu taħt id-definizzjoni ta' "diversi kwistjonijiet".

li l-intenzjoni tal-leġiżlatur hawn kienet li jiskoraġġixxi l-ispezzattar frivolu tal-

kawżi permezz ta' diversi appelli matul is-smigħ, iżda l-appellanti kienu

qegħdin jitolbu lil din il-Qorti sabiex tmur proprju kontra dan.

Din il-Qorti tgħid li l-appellati għandhom raġun.

Tibda billi tirrileva li d-

dispożizzjonijiet tas-subartikolu 231(1) tal-Kap.

12 huma ċari u inekwivoċi u

għandu jingħad li ma jidhirx li l-appellanti qegħdin hawn jikkontestaw il-ħtieġa

li jintalab permess mill-Qorti sabiex isir appell minn deċiżjoni in parte tal-istess

Il-kontenzjoni tagħhom minflok tirrigwarda n-natura tas-sentenza

appellata, li fil-fehma tagħhom kienet waħda definittiva u finali fir-rigward ta'

parti mill-mertu, għaliex permezz tagħha l-Bord ċaħad it-talbiet tagħhom fir-

rigward tal-fond numru 14, iżda mhux fir-rigward tal-fond numru 15.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 14 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM 12.

Il-Qorti ma tistax taqbel ma' dan ir-raġunament, u proprju għaliex

kuntrarjament għal dak li qegħdin isostnu l-appellanti, m'hemm l-ebda dubju li

l-azzjoni proposta minnhom, għalkemm tirrigwarda żewġ fondi separati, hija

waħda proposta permezz ta' rikors ġuramentat wieħed.

Kif sewwa jirrilevaw l-

appellati, huma ma jistgħux f'dan l-istadju jsostnu li l-qbil li sar bejn l-avukati

difensuri tal-partijiet, kif rifless fil-verbal tas-seduta tal-4 ta' Mejju, 2017, kien

ġab sitwazzjoni fejn "...qishom saru żewġ rikorsi promoturi tal-ġudizzju

u tirrileva li din il-massima legali saħansitra ġiet segwita mil-leġiżlatur tagħna li

mkien ma pprovda għal dak li qed isostnu fuqu l-appellanti.

Għalhekk jekk il-

kwistjoni ngħalqet mill-Bord fir-rigward tal-fond numru 14 meta dan laqa' l-

ewwel żewġ eċċezzjonijiet tal-appellati, ma jistax jingħad li b'hekk ingħatat

sentenza finali dwar dik il-kwistjoni u l-ebda permess ma kien neċessarju mill-

Bord sabiex isir appell.

Għaldaqstant din il-Qorti qiegħda tiddikjara l-appell interpost mill-

appellanti bħala wieħed irritu u null.

Għar-raġunijiet premessi l-Qorti tiddeċiedi dwar l-appell tal-appellanti billi

tiċħdu u tikkonferma d-deċiżjoni appellata fl-intier tagħha.

L-ispejjeż tal-ewwel istanza jibqgħu skont kif deċiż, u dawk tal-appell odjern

jitħallsu mill-appellanti.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 15 minn 16

Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM

Onor. Dr Lawrence Ghenam LL.D. Ciangura Rosemarie Grech Richard Deputat Reġistratur

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 16 minn 16


Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM

MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR.

IMĦALLEF LAWRENCE MINTOFF Seduta tat-2 ta' Diċembru, 2020

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM

Nnamdi Iwuoha Ahunanya u Comfort Nmadinachi Ahunanya u ai termini tal-verbal tal-partijiet fis-seduta tat-12 ta' Mejju 2017, wara l-mewt ta' Nnamdi Iwuoha Ahunanya fil-15 ta' Jannar, 2017, il- partijiet qablu li l-proċeduri għandhom jitkomplew f'isem Comfort Nmadinachi Ahunanya

Dan huwa appell magħmul mir-rikorrenti Anna Maria Gaunt (K.I.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM interlokutorju mogħti fit-8 ta' Mejju, 2018, [minn issa 'l quddiem "id-digriet

interlokutorju"] mill-Bord li Jirregola l-Kera [minn issa 'I quddiem "il-Bord"] li

permezz tiegħu ċaħad it-talba tagħha sabiex issir stima tal-ħsarat fil-fond

mertu tar-rikors promotur, kif ukoll mis-sentenza tal-istess Bord tat-28 ta' Frar,

2020, [minn issa 'l quddiem "is-sentenza appellata"] li permezz tagħha

ddeċieda billi ċaħad it-talbiet tal-istess appellanta fil-konfront tal-intimata

Il-fatti tal-appell odjern jirrigwardaw l-fond numru 127, Triq Manwel

Dimech, Santa Venera, [minn issa 'l quddiem "il-fond"] li huwa mikri lill-appellata bil-

kera oriġinali ta' €139.75 (ekwivalenti għal Lm60.00) aġġustata ai termini tal-

Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta, pagabbli kull sitt xhur bil-quddiem.

Oriġinarjament il-fond kien konċess mill-appellanta u oħtha Franca Pia di

Donna b'titolu ta' enfitewżi temporanja għal żmien wieħed u għoxrin sena lil

ċertu Carmelo D'Agostino, permezz ta' kuntratt pubbliku fl-atti tan-Nutar Dott.

Anthony Wallbank tat-28 ta' Novembru, 1986.1 Iżda l-istess Carmelo D'Agostino

permezz ta' ftehim tal-15 ta' Ottubru, 19932, ikkonċeda l-fond b'titolu ta' kera

lill-intimat Nnamdi Iwouoha Debono Mizi għaż-żmien rimanenti ta' dik

il-

konċessjoni enfitewtika bil-kera fuq imsemmija.

Fi tmiem tal-konċessjoni

enfitewtika, l-intimat permezz tad-dispożizzjonijiet tal-Kap.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM dritt li jkompli jirrisjedi fil-fond taħt kirja ġdida mill-padruni diretti, iżda

permezz ta' sentenza tal-Qorti Ċivili, Prim'Awla, tas-16 ta' Diċembru, 2004, fl-

assenjata waħedha l-imsemmi fond.

intavolat proċeduri quddiem

il-Bord permezz

preżentata ta' rikors fis-16 ta' Mejju, 2013, fejn talbet lill-imsemmi Bord sabiex

"...prevja l-għoti ta' kull dikjarazzjoni u provvediment opportun, jordna … l-

iżgumbrament tal-intimati mill-fond 127, Triq Manwel Dimech Sliema, entro

żmien qasir u perentorju li jogħġbu jiffissa dan l-istess Bord", u dan minħabba

(1) nuqqas ta' manutenzjoni tal-fond u ħsara konsiderevoli fl-istess fond u (2)

nuqqas ta' użu tal-istess fond.

L-intimati eċċepew li: (a) ma kienx minnu li l-fond kien f'stat dilapidat u

fil-fatt huma kienu jagħmlu xogħol ta' manutenzjoni regolari; u (b) lanqas ma

kien minnu li huma ma jagħmlux użu mill-fond għaliex fil-fatt huma kienu

jgħixu fih.

Il-Bord wasal għas-sentenza appellata wara li għamel is-segwenti

konsiderazzjonijiet rilevanti għal dan l-appell:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM

"Ġurisprudenza u Prinċipji Applikabbli

Nuqqas ta' manutenzjoni u Ħsara Konsiderevoli

Illi fil-kawża Carmelo Gauci Bogovic u Josephine Gauci Bogovic vs Mary Abela Spearing, Rikors numru 18/2010 Qorti tal-Appell deċiż fis-27 t'April 2016, permezz ta' rikors preżentat fil- Bord li Jirregola l-Kera, ir-rikorrenti talbuh jordna lill-intimata tiżgombra mill- appartament Numru 1, Carmen Flats, Triq il-Ġnien, Il-Mosta peress li qegħda żżommu fi stat ħażin ħafna ta' manutenzjoni u dan wassal għal ħsarat strutturali.

L-intimata wieġbet li kienu s-sidien li naqsu milli jagħmlu t-tiswijiet meħtieġa tant li wħud minnhom kellha tagħmilhom hi.

Qalet ukoll li hija dejjem ottemperat ruħha mal-obbligi tagħha fir-rigward ta' manutenzjoni.

B'sentenza tat-3 t'Ottubru 2013, il-Bord ċaħad it-talba tar-rikorrenti, li appellaw mis-sentenza bl-aggravju li l-ħsarat huma tant manifestament kbar li l-appartament jinsab kważi mġarraf u kien ferm sorprendenti li l-Bord wasal għall-konklużjoni li ma kienx hemm "ħsarat ħafna".

Il-ħsara tirriżulta mix-xhieda tar-rikorrenti li xehdet li kien hemm partijiet tal-gallerija jaqgħu tant li ġew avżati l-Pulizija tad-Distrett minħabba li l-post kien struttura perikoluża.

Is-soqfa kienu qed jiġġarrfu minħabba l- urina tal-klieb li l-appellata żżomm fil-post.

Il-periti tal-Bord inżammu milli jidħlu f'ċerti ambjenti tal-fond biex ma jkunux jistgħu jaraw il-ħsara konsiderevoli fil- kmamar fejn jinżammu l-klieb.

L-intimata stess xehdet li m'għamlet xejn bħala manutenzjoni, ma talbet xejn lis-sidien biex isiru x-xogħlijiet u stqarret li m'għamlitx manutenzjoni għax m'għandhiex flus.

L-appellata ma weġbitx u lanqas dehret fl-udjenza wara li ġiet notifikata.

Kemm taħt il-liġijiet speċjali tal-kera, kif ukoll taħt id-dispożizzjonijiet ġenerali tal- Kodiċi Ċivili, l-inkwilin huwa obbligat li jieħu ħsieb il-ħaġa mikrija lilu bħal bonus paterfamilias, u, jekk minħabba dan in-nuqqas, tiġri l-ħsara lill-fond lilu mikri, tista' twassal għal ħall tal-kirja.

Sanzjoni li hi radikali u tista' tintalab meta l-ħsara tkun ta' ċerta gravità.

Għalhekk il-Kap 69 jeżiġi li biex jingħata permess sabiex ma tiġġeddidx il-kirja trid issir "ħsara ħafna", bl-Ingliż "considerable damage", u fit-test oriġinali Taljan "abbia cagionato danni considerevoli al fondo" 1.

Fis-sentenza Frances Abela Spearing et vs B & M Supplies Limited tal-1 ta' Diċembru 2004, din il-Qorti tal-Appell qalet:- ara wkoll Giovanni Corrieri Dela v Rose Azzopardi Borg, 29 ta' Ottubru, 1954 Appell Ċivili.

"Skont kif imfisser "it-terminu "ħafna" hu kapaċi li jiġi apprezzat oġġettivament imma hu wkoll miftuħ għall-interpretazzjoni soġġettiva ta' min irid jiġġudika.

Anke għaliex tali ħsarat iridu jkunu relatati mhux biss mal-kwalità u l-kundizzjoni tal-fond lokat imma wkoll mal-mod kif dawn il-ħsarat kienu jippreġudikaw il-godiment tal-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM

fond u l-interessi tal-lokatur." - "Elizabeth Panzavecchia -vs- Rev. Kan.

Anton Abdulkarim et", Appell, 24 ta' April 1998;

jingħad f'din

illi "mhux kull nuqqas ta' Issokta għalhekk manutenzjoni adegwata tal-fond mill-inkwilin, anke fejn din hi responsabilità tiegħu, għandha twassal biex tiġġustifika r-ripreża tal-fond fuq din il-kawżali.

In-nuqqas irid ikun tali li jipprovoka ħafna ħsarat";

l-istess deċiżjoni

Fi kliem ieħor il-ħsara trid tkun ta' ċerta entità u mhux ta' importanza żgħira.

Kif deċiż, "minn dawn il-kliem tal-liġi, kemm fit-test Malti kemm fit-test Ingliż, huwa evidenti li l-ħsara konsiderevoli hemm kontemplata hija dik materjali fil-fond, u mhux ħsara oħra ..."

(Kollez.

XXXVIII P Ip 211); Dan affermat, jinsab enunċjat ukoll illi "ċertament wieħed mill-kriterji li jeskludi din l-entità jista' jkun dak tal-faċili riparabilità tad-dannu" (Kollez.

XLVII P I p 264) u li allura tintitola lis-sid ifittex ir-rimedju li jġiegħel lill-kerrej tiegħu jagħmel it- tiswijiet neċessarji minflok l-adoperu tas-sanzjoni estrema tal-iżgumbrament.

Ara wkoll f'dan is-sens sentenza fl-ismijiet "Paolo Gauci Bogovic -vs- Amante Borg Mifsud", Appell, 29 ta' April 1996".

Fir-rapport tal-perit nkarigati mill-Bord f'dik il-kawża jingħad:-

"Is-soqfa u l-ħitan huma mbajdin biż-żebgħa u huma mtebbgħin bil-ħmieġ u b'umdità antika.

L-art tal-fond tikkonsisti minn madum żgħir li huwa fi stat ħażin ħafna ta' manutenzjoni u kif tidħol fil-kuridur, deher xi madum maqsum.

L-istess hija l-kamra tal-banju li fil-fatt ma tintużax.

Fl-entratura mal-ħajt diviżorju, hemm dhul ta' l-ilma pjuttost riċenti li ġej minn livell għoli u li qiegħed jikkawża ħsara fil-ħajt u kif ukoll tqaxxir taż-żebgħa tal-ħajt.

Iż-żebgħa tal-gallarija tal-konkos tesebixxi tbajja' tal-umdità u qsim irqiq illi huwa riżultat ta' nuqqas ta' manutenzjoni tal-madum tal-wiċċ tal-gallarija u tal-ħadid ingastat ġo fiha.

Il-fond per se huwa mniġġes u jesebixxi tbajja' tal-umdità u ħmieġ li ilhom hemm ħafna żmien.

Huwa fi stat hażin ta' manutenzjoni."

M'hemmx prova teknika li b'riżultat tan-nuqqas ta' manutenzjoni l-bini sofra "ħsara konsiderevoli".

Ir-ritratti mehmuża mar-rapport tal-periti ċertament juru nuqqas ta' manutenzjoni, però ma jidhrux ħsarat konsiderevoli.

Lanqas il-periti ma qalu li fil- fond hemm ħsarat konsiderevoli.

Il-Bord qies il-provi u ġustament ta piż partikolari lil dak li jingħad fir-rapport tal-periti.

Il-Bord iddeċieda li mill-konstatazzjonijiet tal- periti ma tirriżultax dik il-"ħsara ħafna" li hi meħtieġa ghal fini ta' żgumbrament tal-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM

inkwilin, u kif interpretata mill-ġurisprudenza li saret riferenza għaliha fis-sentenza tal-Bord.

Din hija Qorti ta' reviżjoni li ma tindaħalx leġġerment fl-eżerċizzju tad- diskrezzjoni tal-ġudikant tal-prim'istanza.

Mhux biżżejjed li ma tkunx taqbel mal- konklużjonijiet tal-Bord, iżda jinħtieġ li l-provi jkunu tali li abbażi tagħhom l-ewwel Tribunal ma setax jasal għall-konklużjonijiet li wasal għalihom.

F'dan ir-rigward il- qorti ma taqbilx mal-appellanti li s-sentenza tal-Bord ma tirriflettix il-provi li tressqu.

L-appellanti bbażaw il-kawża fuq il-kawżali li minħabba n-nuqqas ta' manutenzjoni, saret ħsara strutturali fil-fond.

Filwaqt li kif tajjeb kkummenta l-Bord mill-provi hu evidenti li l-fond hu traskurat u maħmuġ u hemm ukoll xi ħsara, min-naħa l-oħra m'hemmx prova ta' "ħsara ħafna".

Għalhekk tfalli l-azzjoni li pproponew l- appellanti.

Ovvjament dan ma jfissirx li sidien il-kera m'għandhomx rimedji oħra għan-nuqqasijiet tal-inkwilina.

L-appellanti jsostnu wkoll li l-appellata ma ħallitx lill-periti jidħlu f'xi kmamar tal- fond.

Fatt li ma jirriżultax.

Li jirriżulta hu li kien hemm żewgt ikmamar li fihom il- periti ma daħlux.

F'dan ir-rigward l-appellanti kellhom kull opportunità li jitolbu l- intervent tal-Bord sabiex l-istess periti jispezzjonaw dawn il-kmamar, u mhux jilmentaw wara s-sentenza.

Għaldaqstant l-appell ġie miċħud bl-ispejjeż kontra l-appellanta.

Nuqqas ta' użu

Jinsab paċifikament akkolt fil-ġurisprudenza illi n-nuqqas ta' użu ta' fond lokat jista' jekwipari għal bdil fid-destinazzjoni tiegħu.

F'dak il-kaz huwa n-nuqqas ta' użu għal żmien konsiderevoli li jista' jwassal għall-bdil fid-destinazzjoni tiegħu.

U dan dejjem jiddependi skont id-destinazzjoni tal-fond u li dak in-nuqqas ma jkunx ġustifikat b'raġuni valida bħalma huma l-mard u inkapacità oħra skużabbli dejjem b'kull każ ikun deċiż fuq il-mertu tiegħu.

Il-ġurista Laurent dejjem għallem illi "non si usa della cosa secondo la sua destinazione non usandone", ċitat b'approvazzjoni f'sensiela ta' deċiżjonijiet ta' dan il-Bord u fis-sentenzi tal-Qrati tal-Appell. (ara per eżemplari is- sentenza Mary Debono Stanmore vs Invicta Ltd App 1.12.2004 meta ċċitat d-deċiżjonijiet rapportati misjuba fil-Kollez.

XXXVI P I p 141 u Vol XLV P I p 196 u ħafna oħrajn.

Deċiżjonijiet dawn li jirritjenu fl-istess waqt illi l-Qorti dejjem jeħtieġ tikkunsidra jekk kienx hemm xi raġuni skużanti li kkawża n-non użu u jekk dan kien għal żmien tant konsiderevoli li jimmerita s-sanzjoni estrema tal- iżgumbrament.

Illi huwa paċifiku ukoll illi l-kerrej għandu juża l-haġa mikrija bħala bonus paterfamilias u li n-nuqqas ta' użu ta' fond għal żmien indefinit u mingħajr raġuni valida fil-liġi jew qed jintuża b'mod sporadiku huwa parifikat ukoll għall-bdil fid-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM

destinazzjoni tiegħu u din id-dottrina ilha tkun segwita minn żmien twil (ara in rigward Joseph Rapinett vs Emanuel Ellul Gravino App.

19.5.1998; Kollezz Vol XXXIV P I p.164; Vol XLV P I p.196).

Prinċipju ieħor rilevanti għall-każ in eżamina huwa illi: "Ma jistax jingħad li fond jitlef il-kwalifika ta' dar ta' abitazzjoni jekk l-inkwilin ma jkollux post ieħor fejn jgħammar u għal xi raġunijiet speċjali jkun kostrett li perjodikament u anke ghal xi ftit żmien kontinwament huwa jmur joqgħod ma' ħaddiehor" (Vol.

Kunsiderazzjonijiet tal-Bord Enunċjati dawn il-prinċipji l-Bord sejjer jgħaddi sabiex jikkunsidra l-każ in eżami.

Minn eżami tar-ritratti preżentati mal-istess rapport, jirriżulta illi l-aperturi fil- faċċata tal-fond u dawk li jagħtu għan-naħa ta' wara tal-fond huma kollha f'kundizzjoni tajba.

L-uniku bieb illi jinsab fi stat ħażin huwa bieb intern (fn.

4 P32 a folio 41 tal-process) il-bieb tal-kamra tal-banju.

L-aperturi li jagħtu għal barra huma tal-aluminium abjad inkluż il-gallarija għajr għall-bieb prinċipali li huwa tal-injam.

Ir- rikorrenti issostni li l-fatt li l-aperturi inbidlu u minn injam saru tal-aluminium jikkostitwixxi ħsara konsiderevoli għaliex l-aluminium ma jmurx mal-imsemmi fond.

L-intimati jsostnu li l-aperturi ma kinux fi stat li jinżammu u jitranġaw u għalhekk inbidlu a spejjeż tagħhom u saru tal-aluminium sabiex jibqgħu f'kundizzjoni tajba tul is-snin.

Fir-rigward tas-sistema tal-wiring jidher li din hija sistema kif kien isir fl-antik fejn il- wiring kien jgħaddi minn fuq il-ġebel mingħajr trunking u mingħajr ma jkun moħbi fil-ħitan.

Din is-sistema però kienet hekk mill-bidu tal-kirja.

L-intimati għalhekk ma għamlu l-ebda ħsara f'dan ir-rigward iżda żammew is-sistema li kienet ġia eżistenti fil-fond meta huma krew l-istess fond.

Is-sid ma jistax f'dan ir-rigward jippretendi li l- intimati jbiddlu s-sistema tad-dawl a spejjeż tagħhom.

Mill-istess ritratti jidher illi mid-dehra ġenerali tal-fond, l-intimati kienu qed jagħmlu manutenzjoni regolari tal-fond.

L-isqfa tal-fond jinabu mantnuti u f'kundizzjoni tajba.

Il-fond jinsab imbajjad għalkemm fil-kamra li tagħti għall-bejt u fis-saqaf tal-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM

kamra użata bħala store it-tibjid beda jitqaxxar.

Ir-ritratt P39 (fn.

5 A folio 43 tal- proċess) juri li f'żewġ travi tal-ħadid ħiereġ xi sadid.

Dan għadu fil-bidu tiegħu.

Il-bjut huma miżmuma tajjeb u jinsabu f'kundizzjoni tajba.

Ma ġie innutat l-ebda perkolazzjoni ta' ilma jew nuqqas fil-bjut.

Dan ukoll juri li l-intimati kienu qed jagħmlu manutenzjoni regolari tal-fond.

Illi wieħed irid ukoll iżomm mal-prinċipju li l-inkwilin mhux tenut jagħti lura lis-sid fond f'kundizzjoni aħjar milli rċevih.

Dan ifisser illi l-lanjanza tar-rikorrenti dwar is- sistema tad-dawl ma hija tal-ebda sostenn għar-rikorrenti stante illi s-sistema tad- dawl hija dik li kienet fil-fond meta saret il-kirja.

Illi fir-rigward tal-kawżali tan-nuqqas ta' użu l-fond jikkostitwixxi r-residenza tagħhom u li huma jgħixu fih.

Dan il-punt ma ġie kontradett u ribattut bl-ebda mod mir-rikorrenti.

Mir-ritratti tal-istess Periti Tekniċi tal-Bord jirriżulta wkoll li l-fond huwa użat u użat bħala residenza."

iddikjaraw

L-appellanta ppreżentat ir-rikors tal-appell tagħha fit-28 ta' Mejju, 2020,

fejn talbet lil din il-Qorti sabiex tħassar u tirrevoka d-digriet interlokutorju u

anki s-sentenza appellata, bl-ispejjeż tal-proċeduri kontra l-appellata.

qiegħda tressaq dawn l-aggravji: (a) il-Bord injora d-diversi ħsarat u nuqqas ta'

manutenzjoni kif riskontrati mill-Membri Tekniċi tiegħu, u s-sentenza appellata

nnifisha kienet tikser id-dispost tas-subartikolu 23(3) tal-Kap.

69; (b) il-Bord

injora l-provi mressqa mill-appellanta; u (ċ) il-Bord iddeċieda ħażin meta

permezz tad-digriet interlokutorju ċaħad it-talba għall-estensjoni tal-inkarigu

tal-Membri Tekniċi.

In ottemperanza mad-digriet ta' din il-Qorti tal-1 ta' Diċembru, 2020 u ai

termini tal-artikolu 143(5) tal-Kap.

12, l-appellanta indikat permezz ta' nota

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM ppreżentata fl-1 ta' Diċembru, 2020 li hija qed titlob ukoll l-akkoljiment tat-

talbiet tagħha kif kontenuti fir-rikors promotur ta' din il-kawża.

Ir-Risposta tal-Appell

L-appellata wieġbet fit-3 ta' Lulju, 2020, fejn tissottometti li l-appell

magħmul mill-appellanta għandu jiġi miċħud bl-ispejjeż kontriha.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Din il-Qorti ser tgħaddi sabiex tikkunsidra kull wieħed mit-tliet aggravji

mressqa mill-appellanta, flimkien mas-sottomissjonijiet magħmula mill-

appellata fit-tweġiba tagħha, u dan fid-dawl tal-konsiderazzjonijiet magħmula

mill-Bord fid-digriet interlokutorju, kif ukoll fis-sentenza appellata.

L-ewwel aggravju:

il-Bord injora l-ħsarat u n-nuqqas ta' manutenzjoni riskontrati mill-Membri Tekniċi u b'hekk kiser id- dispożizzjonijiet tas-sub.

23(3) tal-Kap.69

L-appellanta tispjega dan l-ewwel aggravju tagħha billi taċċenna għad-

diversi diskrepanzi sostanzjali li tgħid li jirriżultaw bejn ir-rapport tal-Membri

Tekniċi tal-Bord u s-sentenza appellata.

Tissottometti li l-konklużjonijiet tal-

Membri Tekniċi saru wara li dawn kienu fil-fatt aċċedew fil-fond u għalhekk

kien inspjegabbli kif iċ-Chairman tal-Bord wasal għal konklużjoni differenti fuq

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM il-bażi tar-ritratti li ħadu l-istess Membri Tekniċi.

L-appellanta ssostni li skont

is-subartikolu 23(3) tal-Kap.

69, iċ-Chairman ma setax jinjora r-riżultanzi tar-

rapport tal-Membri Tekniċi li kien wieħed unanimu.

Tkompli billi tagħmel

riferiment għall-kwistjoni tas-sadid fit-travi tas-soqfa, fejn il-Bord sostna li ma

kien ġie nnotat l-ebda perkolazzjoni ta' ilma jew xi nuqqas fil-bjut.

hawn l-Membri Tekniċi saħansitra sabu sadid fit-travi, tant hu hekk li skont ir-

rapport tagħhom dawn huma "seriously defective",

liema kondizzjoni

tikkostitwixxi l-gravità rikjesta mil-liġi għall-finijiet tar-ripreża.

Barra minn hekk

il-Bord kien iddeċieda li l-fond kien mantenut sew, mentri r-rapport tal-

Membri Tekniċi kien jindika mod ieħor, anki fir-rigward tal-aperturi.

L-

appellanta tirrileva li skont l-iskrittura ta' lokazzjoni, l-obbligu tal-manutenzjoni

kollha tal-fond kien fuq l-inkwilin u b'hekk dan kien imur lil hinn mill-obbligu li

tipprovdi għalih il-liġi.

Hawnhekk l-appellanta tagħmel riferiment għad-

dispożizzjonijiet tal-para. (a) tal-artikolu 9 tal-Kap.

69, filwaqt li tisħaq li l-

vjolazzjoni mill-Bord tas-sub.

23(3) tal-istess liġi għandha twassal għar-revoka

Min-naħa tagħha

l-appellata tilqa' billi għal dak

li jirrigwarda

manutenzjoni tal-fond, tissottometti li ma hemmx daqstant ħsara fil-fond, fis-

sens tal-ġurisprudenza ċitata mill-Bord stess fis-sentenza appellata, li tirrikjedi

s-sanzjoni estrema ta' żgumbrament.

Dan filwaqt li tagħmel riferiment għar-

rapport tal-periti tekniċi, għal dak li kkostata l-Bord fis-sentenza appellata u

anki għax-xhieda tal-intimat Nnamdi Iwuoha Alunanya mogħtija waqt is-

seduta tas-27 ta' Ottubru, 2016.

Dwar is-sadid fit-travi, l-appellata tgħid li dan

huwa limitat għal kamra waħda biss u l-allegazzjoni tal-appellanta fir-rigward

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM ta' perkolazzjoni ta' ilma mis-saqaf hija waħda gratwita fid-dawl ta' dak li jgħid

il-Bord u l-periti tekniċi u anki meħud in konsiderazzjoni dak li kien jirriżulta

mir-ritratti esebiti mill-istess periti tekniċi.

Issostni li l-umdità hija riżultat ta'

fejn il-fond huwa mibni u mhux ta' xi nuqqas tagħha.

Hawnhekk għal

darb'oħra tagħmel riferiment għax-xhieda suriferita.

Għal dak li jirrigwarda l-

preċiż u fisser li hemm bieb wieħed biss li huwa f'dak l-istat.

Din il-Qorti mill-ewwel tgħid li ma taqbilx mas-sentenza appellata.

Tosserva li l-Bord sabiex wasal għad-deċiżjoni tiegħu straħ fuq ir-ritratti esebiti

mar-rapport tal-Membri Tekniċi tiegħu, iżda għamel interpretazzjoni tagħhom

pjuttost differenti minn dak kollu li ġie kkostatat minnhom fir-rapport

tagħhom.

Kif sewwa ssostni l-appellanta, id-deċiżjoni tal-Bord li jiskarta r-

rapport tal-Membri Tekniċi tiegħu ma kinitx waħda legalment tajba fid-dawl

tad-dispożizzjonijiet tas-subartikolu 23(3) tal-Kap.

Din il-Qorti tkompli billi tgħid li saħansitra anki din is-silta mir-rapport

tal-Membri Tekniċi

li ġiet ċitata mill-Bord stess fis-sentenza appellata,

tikkontrasta sew mal-osservazzjonijiet magħmula mill-istess Bord:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM 13.

Il-Qorti tirrileva li l-istess ritratti jirriflettu sew dak li ġie kkonstatat mill-

Membri Tekniċi tal-Bord: (a) il-fond verament jinstab f'stat bażiku jew sempliċi

ta' ġebel u saqaf, fejn saħansitra l-kamra tal-banju ġiet deskritta bħala waħda

pjuttost primittiva u limitata (ara ritratt P30 mehmuż mar-rapport tagħhom);

(b) is-sistema tal-elettriku għandha bżonn manutenzjoni stante li din tinstab

mikxufa (ara ritratti P06 u P07) f'partijiet minnha u mhux, tgħid din il-Qorti

mgħottija permezz tat-trunking, kif evidenti f'partijiet oħra; (ċ) it-travi tal-

ħadid li jżommu s-soqfa tal-bjut għandhom is-sadid, b'mod li għandhom

jitqiesu bħala difettużi ferm (ara ritratti P37, P38 u P39), u għalhekk tgħid din

il-Qorti, ma jistax jitqies li tali sadid għadu fil-bidu tiegħu; (d) l-aperturi huma

f'kundizzjoni ħażina tassew (ara ritratti P18 u P32); (e) hemm bnadi fejn il-

madum huwa miksur (ara ritratti P14, P09 u P32); u (f) hemm ħsara fil-ħitan

riżultat ta' perkolazzjoni ta' ilma (ara ritratt P15).

Il-Qorti ma tistax ma tosservax li mill-istess ritratti jirriżulta li l-fond

huwa wieħed ferm mitluq u qed isofri minn ħsara li tindika snin ta' nuqqas ta'

manutenzjoni attenta u kontinwa.

Saħansitra jidher li fejn il-fond ġarrab il-

ħsara, din tħalliet u l-inkwilini baqgħu jinqdew bil-fond fl-istat deterjorat

tiegħu.

Dan jingħad b'riferiment għal dak kollu li ġie kkonstat mill-Membri

Tekniċi tal-Bord, fejn il-Qorti tosserva wkoll is-segwenti mir-ritratti esebiti:

aperturi diviżorji neqsin (ara ritratti P08, P09, P12 u P27), toilet fil-kamra ta'

wara l-kċina miksur u prattikament ineżistenti (ara ritratt P12); saqaf taż-żingu

f'stat ħażin (ara ritratt P22); u tikħil nieqes (ara ritratt P15, P17, P18, P22 u

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM 15.

Il-Qorti hawnhekk tagħmel riferiment għall-evidenza li jipprovdu r-

ritratti mehmuża mar-rapport tal-perit ex parte tal-appellanta l-Perit Mark

Buttigieg Chetcuti u li jikkumplimentaw ir-ritratti fir-rapport tal-Membri Tekniċi.

Qorti tirrileva li kemm ir-rapporti4, kif ukoll ir-ritratti ppreżentati mill-Perit

Mark Buttigieg Chetcuti u kkonfermati minnu bil-ġurament, ma ġewx ikkontestati

mill-appellata permezz ta' xhieda oħra jew bil-kontroeżami tal-istess Perit, u

għalhekk din il-Qorti ser teħodhom bħala prova ulterjuri tal-ħsarat li qed isofri

minnhom il-fond.

Il-Perit Buttigieg Chetcuti jispjega fix-xhieda tiegħu mogħtija waqt

is-seduta tas-16 ta' April, 2015, li huwa kien aċċeda fil-fond darbtejn, darba

minnhom f'Marzu tas-sena 2007,5 u t-tieni darba f'Marzu tas-sena 2015.

Iżda

għalkemm l-ewwel darba huwa kien wera li ma kienx sodisfatt bil-kondizzjoni

tat-travi u tas-soqfa, u fl-ewwel rapport tiegħu tad-9 ta' Marzu, 2007,

saħansitra osserva li t-travi tal-ħadid kienu f'stat avvanzat ta' deterjorazzjoni u

kkawżaw konsenturi fil-ħitan li fuqhom kienu jistrieħu, it-tieni darba li aċċeda

rriżultalu li ma kien sar xejn fir-rigward ta' tiswija.

Għalhekk fl-istess xhieda

tiegħu huwa seta' jgħid li wara tmien snin, fis-sena 2015 il-problema kienet

aggravat ruħha, tant hu hekk li fir-rapport tiegħu huwa kien tal-parir li t-tliet

soqfa ta' mal-bejt għandhom jinbiddlu.

Osservazzjoni importanti li għamel l-Perit Mark Buttigieg Chetcuti waqt ix-

xhieda tiegħu u anki fit-tieni rapport tiegħu, hija li meta aċċeda t-tieni darba

fil-5 ta' Marzu, 2015, il-fond kien għadu kif ingħata tibjida.

Dan ukoll huwa

evidenti mir-ritratti ppreżentati mill-Membri Tekniċi.

Mingħajr dubju b'hekk

5 Hawnhekk għandu jiġi mfakkar li s-subenfitewżi temporanja ta' 21 sena kellha tiskadi proprju fis-27 ta' Novembru tas-sena 2007, fejn l-inkwilin kellu d-dritt li jżomm il-fond b'titolu ta' kera mingħand il-padrun dirett, iżda jirriżulta mill-affidavit tal- appellanta, hi qatt ma aċċettat kera mingħand l-intimati.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM tgħattiet ħafna mill-ħsara f'dak il-fond.

Iżda n-nuqqasijiet tal-intimati xorta

waħda baqgħu evidenti għaliex il-Perit Montebello kkonstata saħansitra l-

umdità fis-soqfa, liema umdità din il-Qorti tgħid li setgħet kienet biss ir-riżultat

ta' nuqqas ta' manutenzjoni tal-istess soqfa.

Fir-rapport tiegħu l-Perit Andrew Cutajar Fiorini kif inkarigat mill-appellata, ma

jagħmel

riferiment għall-ħsarat strutturali u

jevita s-suġġett

Minflok jagħmel enfażi fuq l-istat tal-proprjetà fejn din

tirrigwarda s-sistema tal-elettriku u tal-aperturi, filwaqt li jsostni li l-kċina, il-

kmamar tal-banju u tali sistema tal-elettriku huma bażiċi.

Għandu jingħad li

skont ix-xhieda6 tiegħu mogħtija waqt is-seduta tas-27 ta' Marzu, 2018, il-Perit

Cutajar Fiorini kien aċċeda fil-fond fl-24 ta' Ottubru, 2017, jiġifieri għaxar snin wara li l-

Perit Montebello għamel l-ewwel żjara tiegħu.

Il-Qorti tgħid ukoll li l-Perit Cutajar Fiorini

standard with regards to finishes" u jagħlaq billi jenfażizza li "The above does

Għal

darb'oħra il-Perit Cutajar Fiorini hawn evita l-qofol tal-kwistjoni bejn il-partijiet, kwistjoni

pjuttost fattwali, u minflok interpreta b'mod soġġettiv għall-aħħar ir-raġuni

għaliex huwa kien sab il-fond f'stat tant bażiku.

Skont il-ftehim ta' kera ffirmat bejn Carmelo Francalanza Gravino u l-intimat Nnamdi

Iwouoha Debono Mizi, kien ġie miftiehem is-segwenti:

8 Dan kien akkwista l-konċessjoni sub-enfitewtika temporanja tal-fond mingħand l-appellanta u Franca Pia di Donna għal żmien ta' wieħed u għoxrin sena permezz ta' kuntratt notarili fl-atti tan-Nutar Dott. Anthony Wallbank tat-28 ta' Novembru,

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 14 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM

Madankollu minn dak li ġie kkonstatat mill-Perit Montebello meta

aċċeda fil-fond fil-5 ta' Marzu, 2007, jiġifieri proprju ftit xhur qabel ma kellu

jiskadi t-terminu tal-kirja mogħtija lill-intimati mis-subenfitewta Carmelo D'Agostino,

il-fond diġà kien qed juri sinjali ċari u inekwivoċi ta' deterjorazzjoni qawwija

f'partijiet minnu, senjatament it-travi tal-ħadid li jżommu s-saqaf tat-tromba, u

dan xejn għajr riżultat ta' nuqqas ta' attenzjoni għall-bjut.

tagħmel riferiment għall-iskrittura ta' kera li saret bejn Carmelo D'Agostino u l-

intimat fejn ġie impost l-obbligu ta' manutenzjoni b'mod aktar oneruż minn

dak li tipprovdi l-liġi.

Iżda hawnhekk il-Qorti tirrileva li l-ftehim huwa res inter

alios acta u l-appellanta ma tistax tinvoka d-dispożizzjonijiet tiegħu fil-konfront

Għaldaqstant din il-Qorti tikkunsidra l-ewwel aggravju ġustifikat u

il-Bord injora l-provi tagħha u b'hekk inkiser il- prinċipju fundamentali tal-ġustizzja naturali

1986, u għalhekk fi tmiem tali konċessjoni l-intimati kellhom id-dritt skont id-dispożizzjonijiet tal-Kap.

158 li jiġu rikonoxxuti mis-sidien bħala l-inkwilini tal-fond.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 15 minn 19

għalhekk tilqgħu.

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM 21.

It-tieni aggravju tal-appellanta jkompli fuq l-ewwel aggravju, iżda

minflok il-mertu jittratta prinċipju fundamentali tal-proċedura.

hawnhekk tgħid li meta l-Bord injora l-provi tagħha, ċjoé x-xhieda tal-Perit

Buttigieg Chetcuti u r-rapporti redatti minnu, ġie miksur il-prinċipju tal-ġustizzja

tagħmel aċċenn għal diversi

konstatazzjonijiet tiegħu, in sostenn tal-argument prinċipali mressaq permezz

tal-ewwel aggravju tagħha, u tissottometti li l-Bord m'għamel l-ebda riferiment

għal dan kollu u saħansitra ismu lanqas jissemma' fis-sentenza appellata.

filwaqt li tirrileva li l-provi tagħha kienu jistrieħu għalkollox fuq ir-rapport u fuq

ix-xhieda tal-Perit Montebello, u b'hekk il-Bord injora l-provi tagħha kollha.

L-appellata min-naħa tagħha tirrileva li kif sar fir-rigward tal-Perit

Montebello, anki il-Perit Andrew Cutajar Fiorini maħtur ex parte mill-istess appellata, ma

jissemmiex fis-sentenza appellata.

Madankollu dan ma kienx ifisser li l-Bord

ma rax u ma qiesx ix-xhieda u r-rapporti, għaliex il-Bord kien obbligat li

jimmotiva s-sentenza u mhux li jagħmel riferiment għal kull dokument li ħa in

konsiderazzjoni sabiex wasal għad-deċiżjoni tiegħu.

Il-Qorti tibda billi tissenjala li bħala qorti ta' reviżjoni hija m'għandhiex

tissindika d-diskrezzjoni applikata fl-apprezzament tal-provi magħmul mill-

ewwel qorti jew tribunal.

Iżda dan dejjem sakemm ma tirriżultax raġuni serja u

impellenti li titlob l-indħil tagħha sabiex b'hekk tiġi evitata l-inġustizzja ma'

parti jew oħra.

Din il-Qorti diġà kellha l-opportunità li tesprimi ruħha dwar ir-rilevanza

tax-xhieda tal-Perit Buttigieg Chetcuti u tar-rapporti mħejjija minnu, hekk kif għamlet

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 16 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM evalwazzjoni tad-diskrezzjoni eżerċitata mill-Bord fl-apprezzament tal-provi.

Sabet li kemm ix-xhieda tiegħu, kif ukoll ir-rapporti peritali, għandhom

jittieħdu in konsiderazzjoni.

Tqis li l-Bord kellu kull dritt li jagħżel li jiskarta dik ix-xhieda li ma kienx

qed jaqbel magħha u għalhekk l-appellanta ma tistax tippretendi li b'hekk

inkun inkiser il-prinċipju fundamentali tal-ġustizzja naturali fil-konfront tagħha.

Altrimenti dan iwassal sabiex kull tellief f'kawża jinvoka l-prinċipju ta' audi

alteram partem sabiex iġib fix-xejn is-sentenza.

Għal dawn

ir-raġunijiet, din

il-Qorti tqies

it-tieni aggravju mhux

ġustifikat u tiċħdu.

il-Bord iddeċieda ħażin meta ċaħad it-talba għall- estensjoni tal-inkarigu tal-Membri Tekniċi

Dan l-aħħar aggravju tal-appellanta jirrigwarda d-digriet interlokutorju

tat-8 ta' Mejju, 2018, fejn il-Bord ċaħad it-talba tagħha sabiex jiġi estiż l-

inkarigu tal-Membri Tekniċi tiegħu biex jagħmlu stima tal-ħsarat riskontrati fil-

tal-piż determinanti

konklużjonijiet ta' dawk il-Membri Tekniċi, hija kienet ħasset li l-ħsarat

riskontrati kellhom jiġu kkwantifikati sabiex b'hekk tintwera l-gravità tagħhom,

filwaqt li l-konstatazzjonijiet magħmula mill-Perit Montebello dwar il-quantum

jiġu kkorroborati.

Għalhekk it-talba tagħha saret sabiex b'hekk tintwera bħala

tal-ħsarat

riskontrati mill-imsemmija Membri Tekniċi.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 17 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM Madankollu l-istima tal-ħsara hija parti intrinsika mill-mertu tal-kawża u taqa'

fil-parametri tal-azzjoni u saħansitra l-appellanta tasal biex tgħid li t-tħassir

tad-digriet interlokutorju kien iġib miegħu t-tħassir tas-sentenza appellata.

L-appellata tilqa' billi tgħid li l-appellanta hawnhekk qiegħda tittenta

tagħmel upgrade tal-fond minn fuqha, iżda l-azzjoni mhijiex dwar din il-

kwistjoni, iżda dwar jekk l-appellata naqsitx mill-obbligazzjonijiet tagħha bħala

Il-Qorti tgħid li d-deċiżjoni tal-Bord f'dan ir-rigward kienet waħda tajba

skont il-liġi.

Fid-digriet interlokutorju, sewwa rrileva l-Bord mill-ewwel li l-

parametri tal-azzjoni jitfasslu permezz tal-premessi mfissra fir-rikors promotur.

Din il-Qorti tikkunsidra li kemm il-premessi, kif ukoll it-talba tal-appellanta, li

prinċipalment hija għall-iżgumbrament tal-appellata, ma

jikkontemplawx

pretensjoni ta' likwidazzjoni tal-valur tal-allegati ħsarat riżultanti fil-fond.

Għalhekk kien ikun mhux biss 'il hinn mill-azzjoni, iżda wkoll inutli għall-istess

azzjoni, li l-Bord jiddeċiedi mod ieħor.

Għaldaqstant din il-Qorti ma ssibx dan l-aħħar aggravju ġustifikat u

tiċħdu.

Għar-raġunijiet premessi l-Qorti tiddeċiedi dwar l-appell tal-appellanta billi

tiċħdu fejn din titlob għat-tħassir tad-digriet interlokutorju tat-8 ta' Mejju,

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 18 minn 19

Appell Inferjuri Numru 58/2013/1 LM 2018, u tikkonferma tali digriet fl-intier tiegħu, filwaqt li tilqa' l-appell tal-

appellanta għat-tħassir u għar-revoka tas-sentenza appellata, u tilqa' t-

talbiet tar-rikorrenti appellanta hekk kif dedotti fir-rikors promotur ta' din il-

L-ispejjeż taż-żewġ istanzi jitħallsu inkwantu għal terz (1/3) mill-appellanta u

inkwantu għar-rimanenti żewġ terzi (2/3) mill-appellata.

Onor. Dr Lawrence Seychell LL.D. Angileri Rosemarie Ashatani Chircop Deputat Reġistratur

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 19 minn 19