Fil-Qorti tal-Maġistrati (Malta) Bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali Seduta Sanita`

Illum 3 ta' Novembru, 2016

John Dall, detentur tal-Karta ta` l-Identita numru 368426M, għan-nom u in rappreżentanza tal-Kumpanija Quality Catering & Retail Services Ltd.; Malcolm George Pullicino, detentur tal-Karta ta` l-Identita numru 985324M, għan-nom u in rappreżentanza tal-Kumpanija Quality Catering & Retail Services Ltd.

Il-Qorti, Rat l-akkużi miġjuba fil-konfront tal-imputati John Dall u Malcolm George Pullicino ghan-nom ta' Quality Catering & Retail Services Ltd. u ċioè talli: fl-1 ta' Settembru,, 2008 għall-ħabta tal-5:30pm u fil-ħin ta' qabel ġo Staff Restaurant, Mater Dei Hospital, B'Kara By-Pass, Il-Marsa, naqsu milli jħarsu l-ħtieġijiet tal-ikel billi biegħu, offrew għall-bejgħ jew kellhom fil-pussess tagħhom għall-bejgħ ikel għall- konsum mill-bniedem, li kien hekk ikkontaminat permezz ta' materja estrajna u li ma kienx raġonevoli li wieħed jistenna li jintuża għall-konsum mill-bniedem.

Il-Qorti ġiet mitluba sabiex barra milli tagħti l-piena, tordna l-konfiska tal-oġġetti esebiti kif ukoll tordna r-rifuzzjoni tal-ispejjeż kollha inkorsi mill-Awtorità tas-Saħħa.

Semghet il-provi.

Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet.

Semghet trattazjoni.

Ikkunsidrat- Illi qabel xejn irid jinghad illi ghalkemm din il-kawza tirrigwarda reati li allegatament sehhew fl-1 ta' Settembru, 2008, l-istess kawza giet mismugha minn din il-Qorti, kif diversament presjeduta, u l-ewwel udjenza quddiem din il-Qorti, kif preseduta, giet mizmuma fil-11 ta' Frar, 2016.

Illi ghalkemm din hi kawza ta' natura sommarja, tenut kont tan-natura tal- kaz, partikolarment il-fatt li l-akkadut sehh gewwa l-Isptar Mater Dei, fejn konsiderazzjonijiet dwar sahha ghandhom ikunu accentwati, il-Qorti hi tal- fehma li l-motivazzjoni ghad-decizjoni taghha kif ukoll succint tal-provi mismugha, ghandhom jigu elenkati bid-dettal li jixraq il-kaz.

Illi dan hu kaz fejn infermiera fl-isptar Mater Dei waqt li kienet fl-Istaff Canteen, kienet sabet ras ta' dak li kien jidher li kien gurdien fost il-haxix li kienet ghada kemm giet servuta.

Mario Bonavia Bundy, Principal Health Inspector, xehed li wara telefonata fejn gie infurmat fuq l-akkadut kien ordna lil manager Josef Spiteri Piscopo sabiex il- platt jinzamm ghall-evidenza u jitwaqqaf t-tqassim tal-haxix.

Jghid li l-post kien "quite clean" u lanqas ma deher li hemm xi pest infections.

Ras, dak li jiddeskrivi li kien gurdien, kienet instabet mal-string beans tal-marka 'Garden Fresh', li kien ikun frizat.

Is-supplier, Anglu Flynn, kien iwassal il- haxix frizat direttament fil-kcina tal-Isptar.

Ix-xhud kompla li meta tkellem mal-imputat Dall dan kien mill-bidu nett qallu li kellu suspett li xi hadd pogga ir-ras hemm sakemm ma gietx mal-haxix.

Jghid li ta' sikwiet kienu jsiru inspections u hu stess kien ikkonstata li kienu qed jinzammu traceability documentation, temperature records, cleaning schedules kif ukoll kien isir pest control, fejn kollox insab li kien kif suppost.

Fir-risk management inspection, li saret f'Jannar 2008,2 kien inghata Grade A3, li hi l- ahjar grad, izda spezzjonijiet kienu jsiru darba fix-xahar.

78-79, fejn jidher car li Risk factor taht l-11%, jikkwalifika ghal Grade A u definit bhala "Very Good" meta il-canteen kien gie gradat b' risk factor ta'

ispezzjonijiet mill-ispettorat tar-regjun

Ix-xhud spjega li l-post kien isirlu pest treatment darba fix-xahar jew kull hames gimghat, filwaqt li fl-ispezzjonijiet kienu jsiru physical checks wara li tigi ezaminata d-dokumentazzjoni.

Qatt ma kienu nstabu ebda tracci ta' rodents.

Ikompli "Is-suppliers tieghek inti trid ticcekjahom ukoll.

Fis-'satellite kitchen' kien issir affarijiet zghir bhal jitghalla l-haxix u l-ghagin u tissajjar ic-chips.

Kien hawnhekk li kien issir il-plating, bil- laham kien jigi preparat minn post iehor.

Ix-xhud ma setghax jikkonferma li l-borza esebita bhala MC15 kienet l-istess borza li fiha kien hemm l-fazzola hadra li kienet fil-platt ma dak li ntqal kien ras il-gurdien.

Fuq prodotti ohrajn kien hemm traceability."6 Illi ghandu jigi sottolinejat b'emfazi dak li gie esebit mix-xhud Attard Biancardi u cioe' id-dokument MC5.7 Dan id-dokument ma jhalli lok ghall-ebda tal-fatt ekwivoku importantissimu li l-prosekuzzjoni skartat ghal kollox, li l-Mater Dei Staff Restaurant, Staff Canteen, kien registrat mal-Food Safety Commission ai termini tal-Att XIV tal-2002 (Att dwar is-Sigurta fl-Ikel), fuq R.J.C. Caterers Ltd.

Dan id-dokument jindika li l-persuna responsabbli ghal

business:" kien John Dall fil-kapacita` tieghu ta' direttur ta' R.J.C.

Caterers Ltd., li fit-termini tal-applikazzjoni nfsiha hu l-persuna inkarigata

jirrizulta ukoll f'dokument li gie esebit minn Emanuel Tarhuni, EM1-EM4,

interpretazzjoni.

a.fol.174, fejn il-Foundation for Medical Services kienet approvat li ikun hemm sub-contracting mill-Quality Catering & Retail Services Ltd lil R.J.C. Caterers Ltd. , ghall-operat tal-Staff Canteen.

Illi Brian Rafferty, Medical photographer, ikkonferma li r-ritratti esebiti bhala MC2-MC3 ttiehdu minnhu.

Illi Muriel Warren, infermiera, xehdet li kienet qed tiekol ma habibtha Diane [De Bono Spadaro], li kienet ordnat beef strogonoff, hekk kif indunat li kellha xi haga stramba fil-platt.

Marru jkellmu l-manager li din ghall-ewwel hasbet li kien dudu tal-harir.

Tikkonferma li l-platt esebit bhala MC kien il-platt ta Diane.

Min-naha taghha l-infermiera Diane Faure tat rendikont dwar kif meta niezlet tiekol il-Canteen bdiet tipprova tevita li tiekol il-fazzola hadra meta indunat li fil-platt kien hemm xi haga tixbah ras ta' gurdien.

Tikkonferma li meta waslu l-pulizija fuq il-post il-platt kien baqa kif hallietu u li dan il-platt hu dak esebit bhala MC.

Illi Duncan De Carlo xehed li kien ghamel spezzjonijiet fil-Canteen tal-Mater Dei minn Novembru 2007 sa Mejju 2008.11 Paul Tarhuni ukoll kien ghamel spezzjonijiet fil-kcina ta' Mater Dei u mill-kampjuni li ttiehdu xehed li dawn hargu normali.12 Riprodott De Carlo kien irrimarka dwar nuqqas ta' traceability tal-ikel li jkun qed jigi preparat fil-Kcina ta' Mater Dei, u dan kien aktar importanti galadarba din kienet 'satellite kitchen' fejn wahda mill-kundizzjonijiet hi li ma jsirx ikel fiha "Suppost hi kellha tkun satellite kitchen ghalhekk id-dokumentazzjoni kellha tkun hemmhekk.

Ghax jekk inti qed tittrasporta l-ikel minn hemmhekk ghal isptar irid ikun hemm it- traceability.

Issa jekk ma kienx hemm traceability kif jien stajt inkun naf?..Fejn sar?".13 Illi Hadrian Bugeja Micallef xehed dwar spezzjonijiet li saru fuq is-Central Processing Unit (CPU) f'Tal-Handaq, li hu registrat mal-Food Safety Commission bin-numru FPR 5312.

Jghid li f'risk assessment li sar f'April, 2008, kien inghata grading ta' Grade A ghalkemm filwaqt li kienet tinzamm id-dokumentazzjoni mehtiega ma kienx hemm full HACCP system (Hassle Analysis Critical Control Points).15 Jidher li din giet implimentata sa Marzu 2009.16

Paul Tarhuni ukoll jikkonferma "Jiena meta stqsejt ghal HACCP system dejjem urewni l-pre-requisites.

Jispecifika li ma kien ebda dokumentazzjoni bhala parti mill-HACCP system tieghu fejn jiccekja l- prodotti li jkunu incoming ghal foreign material.17 Illi Health Inspector Omar Borg Saydon ukoll xehed li kien ghamel spezzjonijiet fuq l-istess premises Tal-Handaq izda dan kien f'Novembru 2008, wara id- data mertu tal-akkuzi li jinsabu addebitati lill-imputati.

Jghid li inspections li saru sa Marzu 2009 taw rizultati tajjeb tant li nghata Grade A ghalkemm jikkonferma li HACCP system ma kienitx kompluta.19 Fil- fatt id-dokument OM jirrizulta li f'April 2008 inghata Grade A.20 Dan kien wara inspection li saret f'Marzu meta kien inghata Grade C.21 Health Inspector Aaron Dalli Bellia da parti tieghu kien ghamel diversi spezzjonijiet fil-kcina ta' Mater Dei izda dawn sehhu wara it-22 t'Ottubru 2008,22 wara l-ewwel vizita fil-kcina ta' Mater Dei u ghalhekk aktar minn xahar wara id-data mertu ta' dawn l-akkuzi (li jirreferu ghal-1 ta' Settembru 2008 ghall-habta tal-5.30pm u l-hin ta' qabel!).

Simpson izda jikkonferma li ma kien hemm ebda process sabiex foreign objects jigu eliminati: "iva kull tip ta' process li inti jkollok, ikollok HACCP. .....wara li inti ovvjament tiddentifika u tkun taf il-perikli li ghandhek fil-process tieghek tipprova tanalizza kif inti dawn ha teliminahom dawn ha tipprova teliminahom....wara li tkun taf ovvjament dawn il-perikli x'inhuma, tara sa fejn ha tittolerahom......jigifieri meta inti ha jkollok process dawn ovvjament ha tkun tafhom u ha tara kif inti ha teliminahom.

Imbaghad l-aktar haga importanti f'dan kollu meta jkollok dawn it-tip ta' problemi inti tibda tiddokumenta..billi izzomm records ta' any documentation fis-sistema fosthom fejn naf jien temperature records, pest control records..Timmoniterja u r-record keeping ta' dan.

Dawk huma prattikament il-HACCP."23 Fir- rigward tal-Isptar irid ikun hemm "a full blown HACCP".24 Simpson ikompli jispjega li il-Central Processing Unit tinsab f'Tal-Handaq peress ai termini tal-kuntratt "ma jistax jaghmel certu preparation ta' ikel.

Allura l-isfortuna hija li dan l-maggoranza tal-process li ghandu jaghmlu fis-CPU tieghu li huwa l-Handaq......Mater Dei ...igib the final preparation.

Meta nghidu final

preparation .....the main product li huwa jservi lil istaff canteen, lil-klijenti tal- isptar huwa jsahhan prattikament....jiena honestly qatt ma rajt the full blown HACCP hemmhekk...rajt il-pre-requisites jigifieri kif semmejt qabel f'documentation."25 Josef Spiteri Piscopo li hu l-Manager Contracts, fuq Mater Dei xehed li kien hu li ta struzzjonijiet sabiex il-platt ta' Diane De Bono Spadaro jinzamm mill-caterer u sab li fil- fatt dan kien gie ssiggillat.

Ikkonferma li minn spezjonijiet li ghamel hu stess fil-kcejjen u fuq igene tal-istaff qatt ma sab xejn hazin.

Il-platt inkwistjoni gie ezaminat minn Micro-Biologist u cioe' minn Albert Faenza fejn fir-rapport tieghu , Dok.

Sample unfit for Human consumption."26 Gambin jixhed li r-ras ma nqatghetx b'surgical cut, "ma kienitx a complete head....Kien hemm cut wahda u l-cut kollha kienet tidher illi giet exposed ghas-shana" [emfazi tal-Qorti].

27 Jghid li l-karrotti u l-french green beans kienu "probably blanched or boiled")28 Dan jindika li l-oggett li nstab kien gie espost ghal mishun flimkien mal-haxix li nstab fih.

Illi Emanuel Tarhuni esebixxa 4 files li kienu jikkonsistu f'zewg binders li jikkontjenu d-dokumentazzjoni originali relatati mas-Service kienu Concession Contract kif ukoll zewg binders ohra li kienu kopja.29 L-imputat John Dall xehed dwar kif kien gie mgharraf bil-kaz.

Spjega kif parti mill-ikel issir fis-CPU f'Tal-Handaq ,mill-kumpanija Buttigieg Holdings Ltd,30 fejn is-sistema mhaddma hija fuq chill system fejn jissajjar hafna ikel imbaghad jigi frizat sa plus 5 degrees (+5°) u mehud Mater Dei, fejn jigi servut l-ghada.

Fil-kcina ta' Mater Dei kien jitghalla l-haxix u ghagin.

Ix-xhud irrimarka li l-ikel ma jigix plated fil-kcina, kif kien qal Mario Attard Biancardi, izda jittellgha f'warming cupboards f'dixxijiet varji bi trolleys u jitpogga fid-display fejn jigi servut, u cioe' issir il-plating quddiem in-nies stess.31 Ix-xhud jiddubita li fid-dish tal-haxix in kwistjoni kien hemm diga r- ras ghaliex jikkontendi li l-ikel ikun ghadda minn varji stadji u jigi servut b' kuccarun fejn b'hekk difficli wiehed jifhem kif hadd ma ntebah bir-ras qabel

il-pre-requisites

ma din wasslet fil-platt.

Dwar dan izda hemm ix-xhieda ta' Gambin li jghid li r-ras kienet exposed ghas-shana, fejn it-tissue dehret msajjra.32 Jirribatti x-xhieda ta' Mario Attard Biancardi li kien qal li ma kienx hemm traceability billi jishaq li kien ghadda il-boroz kollha li kien fihom il-haxix lill-ispetturi tas-sanita` dakinhar filghaxija stess.

Izid li l-kcina tal-Isptar u s- CPU kienu classified bhala Grade A minkejja li l-kcina tal-Isptar kienet inghatat zmien biex timplimenta HACCP system sal-31 ta' Marzu 2008.

Ix- xhud jikkontendi li kieku is-sistema ma kienitx mhaddma sad-data tal- akkadut, dawn kienu jigu mressqa il-Qorti fuq hekk.

Hawnhekk il-Qorti tirrimarka li tali kontenzjoni ma treggix.

L-akkuzi jirrisalu ghal Settembru 2008 filwaqt li Aaron Dalli Bellia ghamel spezzjoni fit-22 t'Ottubru 2008 u kkonferma li jiena honestly qatt ma rajt the full blown HACCP hemmhekk...rajt qabel f'documentation..… Pero` ma nistax bil-gurament nghid li dan huwa HACCP"33 Osservazzjoni f'lokha li jaghmel ix-xhud hu li ma sarux analizi dwar jekk il- foreign object li nstab kienx gurdien jew xi speci ta' animal iehor bhal per ezempju fenek tal-indi jew hamster u iktar importanti minn hekk jekk setghax jigi kkonstat kienx origina minn Malta jew le.

Ghalkemm foreign object, hi x'inhi l-origini geografika tieghu, jibqa' foreign object u qatt ma kellu jsib ruhu fuq platt lest biex jitiekel, dan kien ikun utli sabiex minn tal- inqas issir maghruf definittivament hekk kif il-provi jindikaw, jekk kienx fil- pakkett tal-haxix li jigi minn Bubaqra, Iż-Żurrieq, San Ġwann (vide borza tal-prodott Legumes, 'Garden Fresh', Dok.

Il-Qorti hi tal-fehma li hekk fil-fatt gara galadarba fil-kcina ma jsir ebda tqattieh ta' ikel (ma giex chopped up on site), ma kienx mal-laham (u cioe' wasal hekk mis-CPU fejn kien jissajjar il-laham) u kien gie espost ghal shana simili ghal-haxix li kien wasal pre-packed u ffrizat u li nstab mieghu.

Ma dan jizdied il-fatt importanti ghall-ahhar li l-ispetturi tas-sahha kienu konsistenti li kien hemm nuqqas ta' pest activity - fatt rafforzat bil-konkluzjoni mill-Comtec fir-rapport pprezentat bhala DOK.

Buttigieg esebixxa numru ta' rizultati dwar kampjuni36 li ttiehdu mis-CPU

in segwitu tal-obbligi kontrattwali taghhom,

jintbghatu regolarment biex jigu ezaminati f'zewg laboratorji, liema rizultati kienu jinghataw lill-awtoritajiet ta' Mater Dei.

Esebixxa ukoll certifikazzjoni dwar igene fis-CPU.37 Dwar traceability Buttigieg jikkontradixxi dak li xehedu l-ispetturi tas- sahha Attard Biancardi u Cutajar Fiorini, u esebixxa invoice ta'Anglu Xerri Ltd., JB18,38 fejn spjega li dan kien "....dokument tad-delivery tal-haxix li sar fit-thirtieth (30) August, lejliet li gara dan il-kaz ....Ikun hemm timbru, jghid il-hin tad-delivery tieghu, t-temperatura jigifieri kollox kif suppost....Meta thares lejn il-[recte: ladle], JB1939 ...timmagina bil-haxix fiha b'dan l-oggett maghha u ma deher xejn fiha .… hemm hekk hemm miktub ghad-delivery ta' meta giet il-kaxxa tal- haxix ...u ahna nzommu l-pakkett tal-frozen vegetables...u wrejnihom lis-Sur Attard Biancardi dakinhar liema wzajna wkoll pakketti.

Peress li l-kaxxi narmuhom x'hin tidhol allura nzommu l-pakketti biex inkunu certi li wzajna fl-istess gurnata."40 Fil-fatt dan id-dokument hu datat it-30 t'Awissu, 2008, u jidher li l-hin li gew ricevuti f'Mater Dei fit-8:10am.

Il-firma hi ta certu Alkout Almagour.41 Aktar il-quddiem ikompli ".....Din tinfetah il-borza tal-haxix tintefa go dixx, jiccekjaw li kollox all right, tigi mitfugha fil-banju marija fejn jitghalla l- haxix,...imbaghad imur fuq board jinhadem inzommu l-boroz tal-gurnata biex niehdu dettalji minnhom liema boroz huma, minhabba li l-kaxxi jintremew meta jasslu fil-post mill-ewwel."42Izid li hu kien inkariga konsulent privat, Joseph Schembri Latman, dwar installar u operating procedures tal-kcina ta' Mater Dei kif ukoll dwar korsijiet lill-istaff.

Tanti kien ukoll inkarigat jaghmel spezzjonijiet ta' rutina mensili fil-kcina kif ukoll fis-CPU.

Buttigieg esebixxa ghad kbir ta' dokumenti sabiex jaghti rendikont tas-sistemi u tal-operat mhaddem fil-kcina/staff canteen f'Mater Dei.

In kontro-ezami jikkonferma li l-haxix jissajjar Mater Dei u "mis-CPU ma jigi xejn lest, kollox isfel isir...meta jasal l-ikel plus five degrees (+5°) u gie fil- kcina mhux ha nservu lin-nies plus five degrees (+5°) irid jissahhan hux veru....jigi go containers tal-plastic, jitpogga go borom u mbaghad fil-kcina iva jitpogga go dawk it-trays, jitla fil-hot cupboard....l-ewwel jissahhan, jitpogga f'dak it-tray, jittiehd fil-hot cupboard, jitla fuq u jitpogga fid- display."43 Ghalhekk il-haxix jissahhan banju marija fil-kcina imma jigi plated quddiem il-klijent fir-restaurant.

Xehed il-microbiologist Joseph Schembri Latman u spjega li sal mill-2006 kien impjegat ma R.J.C. Cateres Ltd.44 Xogholu kien li Papillon Caterers tibni CPU professjonali dedikata totalment ghall-produzzjoni ta' ikel bl-ghajnuna anke tad-dipartiment tas-sanita`.

Sa dak iz-zmien pero` hadd ma kien ghadu haseb fil-kuntratt ghal Mater Dei:45 "Biex ghamilniha tailor-made apposta....xejn ma jikkorossja ma' l-iehor u kull ma ghidnielu ahna u kull ma qalulu tas-sanita`, jien nista` nghid li John ghamlu......ma John qatt ma kellhi problema.....Ghalhekk bqajt mieghu ghax kieku naqbad u ndabbar rasi.

Qatt, jigifieri ghandi l-unur mghid li qatt ma thammigt ghal hadd u jekk John ma jaghmilx dak li nghidlu, jien, lili ma ssibnix fuq dan il-podium niddefendih."46 Ikompli li bhala l-persuna risponsabbli mill-igene ma jistax jezonera lilu nnifsu.47 Jinsisti li d-due diligence kollha giet segwita bis- sistemi kollha rikjesti ikunu f'posthom "I get bad dreams ghaliex instab dak li nstab.

Ghax il-process tant huwa ddettaljat u tant in-nies huma trenjati fuq dawn l-affarijiet, illi it is almost impossible.

Pero' imbaghad qed nitkellmu fuq haxix li jikber fl-ghelieqi..."48 Tanti jaghti rendikont dwar dak li sehh kemm biex issir id-design tal-kcina f'Mater Dei, fejn hadem id f'id mad-dipartiment tas-sahha, kif ukoll dak li jigri fil-kcina meta qed jigi preparat l-ikel.49 Jiddeskrivi l-mizuri ta' prekawzjoni li jiehu b'mod regolari "Jiena l-hin kollu hemm.

Gej u sejjer niehu samples...Ghax jiena parti mill-kuntratt li ghandi ma din il-kumpanija hija li jiena naghtihom parti mill-laboratorju...meta nahdmu b'din is-sistema, ahna ma jkollniex ghattx biex naghmlu hafna testijiet ghax ma jvarjax il- prezz.

Mela jien fl-interess tieghi li ma jkunx hemm problemi."50 Minn tal- inqas darba fil-gimgha jittiehdu dak li jsejjah 'ghost samples' ta' gurnata u cioe' "Kull ikla li tigi prodotta tittiehed zewg (2) samples minnha u jigu ssigillati, wahda ghalija u wahda tibqa hemmhekk for another fifteen (15) to twenty (20) days.

Imbaghad jintremew....U jien niehu, mmur ghall-gharrieda gurnata minnhom u niehu l-kampjuni kollha tal-gurnata....jinzamm food sample."51 Dan jinzamm fi friza ghal 15-30 jum sabiex f'kaz ta' food poisoning jirreferu ghalih.

Jittiehdu ukoll kampjuni sabiex issir ezami ghall- cross contamination u jekk hemmx indafa "we take a very, very, very, large

sample, jigifieri d-detection limits taghna huma kbar hafna...ahna niehdu 5 grammes tas-sample.

Jekk ma ssibx f'5 grammes it is very good jigifieri"52 Ikompli li jigi accertat li l-staff jaghmel il-monitoragg mistenni minnu, filwaqt li r-regolamenti dwar food handling li tistipula li jsir tahrig kull 5 snin kienu jigu segwiti "...tant ma nsib xejn li nisthi immur inkellimhom tant kemm ikunu zero il-counts, qaxxarnielhom idejhom, dawn il-hin kollu jahslu idejjhom, they are aware of the status taghhom"53 Jirrakonta kif it-training halla l-frott meta Mario Attard Biancardi, health inspector, kien talab membru tal- istaff jurihom kaxxa tal-kartun li kien fiha il-haxix u dan dlonk rrimarka li kartun ma kienx permess mill-imputat Buttigieg li jiddahhal fil-kcina.

Skond it-taghrif didatiku li kien ghadda lill-istaff a bazi ta' dik li hu sejjah traffic light system, li tmiss il-kartun kienet azzjoni ndikata 'red' u ghalhekk ma setghetx issir.54 Dwar dan giet prezentata flow chart li kull impjegat kien gie mghallem fuqha -JT6- fejn fiha jirrizulta li l-haxix fil-boroz kien jigi "boiled u sifted".

Spjega kif l-staff jigu anke mharrga jiddentifikaw sinjali ta' pest activity.

Jghid li kienu jittiehdu diversi swabs ta' idejn, hitan, superficci tal- makkinarju etc. filwaqt li spetturi sanitarji ukoll jiehdu kampjuni li jintbghatu go laboratorju iehor biex ikollhom ezamijiet indipendenti.55 Jispjega xi "Ikun frozen..Industrial pack.

U ahna l-proces huwa, li ahna flokk ma nghalluh go borma, nghalluh go chip pan bl-ilma, ghax ic-chip pan ghandha toqob kbar biex jekk ikun hemm xi bicca farka ta' xi gebla ecc waqt li qed jaghli, taqa' ghax gieli jaqghu bicciet tal-weraq ecc ecc. U mbaghad wara li jaghmel seven (7) minutes fl-ilma jaghli biex jiddifrostja u jsir l-ahhar ftit, imbaghad jintefa' go dixx kbir u jigi battered56...."

Dwar traceability Tanti jispjega li l-boroz [tal-haxix] ikun hemm id-delivery note u l-expiry date biex hekk jintlahaq l- iskop tat-traceability f'kaz ta' recall.

Tenut kont li dawn huma continuous production f'kaz ta' recall l-agent ikun jaf ghand min marru.

Fuq l-invoice ikun hemm il-batch number u l-expiry date.

Fil-fatt jghid li kif sar jaf b'dak li gara kien cemepel lill-agent biex igiblu l-hin ta' qabel u l-hin ta' wara biex jaraw issibux il-kumpalment tal-oggett li nstab.

Dawn il-boroz gew zvujtati

u mferxa fuq mejda twila ta' ghoxrin pied u gew scanned bil-lenti.

kkuntatjat il-manufattur li eskluda li seta' jigir dan peress li l-haxix kien

jsir bil-haxix

jaghddi minn Xray machine u mid-detectors.57 Ma nstabet ebda tracca ohra tal-animal li nstab.

In kontro-ezami jkompli jispejga f'aktar dettal il-proceduri li kienu jigu mhaddma, it-tahrig li jinghata u ghaliex fil-fehma tieghu kien hemm ir- rekwiziti kollha ta' HACCP system li wara kollox jsostni hi code of practice.

Jghid li l-ebda ligi ma taghti definizjoni ta' x'inhi 'full-blown' jew 'partial' HACCP, hekk kif saret riferenza minn Dalli Bellia u minn spetturi tas-sahha ohra.

Jinsisti li kienu mxew mal-7 principji tal-HACCP system kif ukoll jerga jidhol f'dettal kbir sabiex jispjega id-dokumentazzjoni (flow charts) li gew esebiti biex juri s-sistemi mhaddma mill-impjegati kemm tas-CPU kif ukoll fil-kcina ta' Mater Dei inkluz it-taghlim kontinwu u t-tahrig li jinghataw minnu.

Ix-xhud rega xehed ghal darb'ohra meta ssokta l-kontro-ezami tieghu fejn kompla jispjega kif jopera l-laboratorju tieghu li kien ISO9000 certified.58 Ikompli jerga jfakkar li meta l-haxix jintefa' go ilma jghali dan ikun f'net li ghandha toqob wiesgha iktar minn pulzier biex jekk ikun hemm xi haga mal-haxix taqa'; il-fazola tkun twila, "runner beans", u billi din ma titqattax jew tigi mqatta on site, hi ma taqax.

Jeskludi li seta' sar xi haga ulterjuri biex jigi evitat dak li gara.

Issemmi ukoll li fuq il-post ikun hemm kontinwament supervisor fuq 6-7 minn nies.

Interessanti ferm hu l-punt li jaghmel Tanti dwar dak li jistipulaw regolamenti Ewropej li essendo 'Regulations' huma applikabbli direttament ("directly applicable") ghal kull stat tal-Unjoni Ewropeja.

Issir riferenza ghal dak li jipprovdi il-Preambolu (15) tal-Corrigendum to Regulation (EC) No. 852/2004 – Dok.

Jinghad ukoll li l-Avviz Legali 264 tal- 2002 irid bilfors jigi interpretat anke in konformita` ma dan ir-regolament li wara kollox gie promulgat wara id-dhul fis-sehh tal-Avviz Legali.60 Il-Qorti fliet id-dokumenti esebiti minn Emanuel Tarhuni u senjatament il- Volum I, 'Service Concession for the Provision of Catering and Retail

58 Fol.2 u 3 tax-xhieda tieghu

60 Dhul fis-sehh ai termini tal-Artiklu 18 tal-istess Regolament hu 20 jum wara l-

pubblikazzjoni.

Pubblikazzjoni fl-Official Journal kienet fit-30 t'April 2004.

Illi fl-ewwel lok jinghad li dan hu kuntratt bejn zewg partijiet u zewg partijiet biss.

Ghalhekk jaghmel stat bejn dawk il-partijiet u hadd u xejn izjed.

Dawn huma is-socjeta` imputata u l-Foundation for Medical Services.

L-obbligi u d-drittijiet naxxenti minn dan il-kuntratt ghaldaqstant ma jistawx joholqu stat u/jew jigu invokati minn terzi kif il-prosekuzzjoni tikkontendi fin-nota risponsiva prezentata fil-5 t'April, 2016.

Dan ifisser li jekk xi parti dahlet ghal xi obbligi, dawn jorbtuha biss versu il-parti l-ohra.

Illi l-artikolu 21 tal-Service Concession Contract, datat 12 t' Ottubru, 2007, jipprovdi li l-Concessionaire jista' biss jaghmel sub-contracting kemm il- darba ikun "approved in writing by the Client".

Il-'Client' hi il-Foundation for Medical Services.

Kif gja obligations and liabilities" huma esklussivament dawk versu il-'Client', u cioe` il-'Contracting Party' l-iehor u ma jistghu qatt jigu interpretati li jinkludu xi obbligi estraneji ghal-dak il-kuntratt.

Illi fil-fatt Volum II jindika b'mod cjar li is-socjeta` imputata hija biss l- 'Concessionaire' u mhux il-licencee; hija Consortium kompost minn zewg kumpaniji distinti u cioe' R.J.C. Caterers Ltd. u Miller Distributers Ltd. (indikati bhala the "Sub-Contractors(s)").61 Dan anke hu manifest mid- dokumentazzjoni fil-Volum I fejn issir riferenza ghal "Joint venture Miller Distributers Limited and R.J.C. caterers Limited."

Illi il-prosekuzzjoni kellha f'idejha din l-informazzjoni sa mill-bidu nett wara li Mario Attard Biancardi esebixxa id-dokument MC5 fil-18 ta' Settembru,

2008, pero` ghazlet tipprocedi fil-konfront tas-socjeta` li rebhet il-

intqal,

jitnissel mir-Regolamenti dwar

Concession ("Concessionaire") u mhux fil-konfront tas-socjeta` li kienet qed tiggestixxi l-premises u registrata bhala tali ai termini tal-Att dwar is- Sigurta` fl-Ikel, Kap.449 tal-Ligijiet ta' Malta, (is-"Sub-Contractors"): 11.

(1) Ebda persuna ma għandha taħdem f'negozju tal-ikel sakemm in-negozju u l-post li għandu jiġi użat għal dak il-għan ma jkunux ġew reġistrati ma' u, jekk ikun hekk meħtieġ taħt jew skont dan l-Att, liċenzjati mill-awtorità tas-saħħa.

(2) L-ebda post tal-ikel li jkun reġistrat għall-użu bħala, jew jekk ikun hekk meħtieġ taħt jew skont dan l- Att, liċenzjat għall-għan ta', xi negozju tal-ikel ma għandhom jintużaw mod ieħor ħlief għall-għan li għalih jkunu ġew reġistrati jew liċenzjati, u skont xi termini jew kondizzjonijiet ta' dik il-liċenza, u skont kullregolament li japplikja għalihom.

Dan id-dokument MC5 hu precizament id-dokument li l-qafas regolatorju tas-settur jaghmel riferenza specifika ghalih fir-regolament 4.

Il-valur probatorju ta' dan ir- id-dokument Registrazzjoni ta' Postijiet ta' l-Ikel (L.S. 449.28) li jipprovdu: 3.

(1) Hadd ma jista' juza xi fond bhala post ta' l-ikel bil-ghan ta' negozju ta' l-ikel ghal tliet ijiem jew iktar, sew jekk konsekuttivi sew jekk le, f'perjodu ta' tliet gimghat konsekuttivi kemm-il darba dak il-post ma jkunx qabel gie registrat mal-Kummissjoni ghas-Sigurtà fl-Ikel.

(2) Ebda post ta' l-ikel m'ghandu jintuza hlief b'konformità assoluta mal-kondizzjonijiet ta' dik ir- registrazzjoni jew ta' dik il-licenza li jistghu jigu imposti minn zmien ghal zmien mill- Kummissjoni ghas-Sigurtà fl-Ikel.

(1) Ir-registrazzjoni ghandha ssir bil-miktub fuq il-formola adatta li tinkiseb minghand il-Kummissjoni ghas-Sigurtà fl-Ikel, u li tigi debitament mimlija u pprezentata fl-ufficcju msemmi.

Illi maghdud dan kollu jirrizulta minghajr ebda dubbju li l-Kcina ta' Mater Dei, ossia l-Staff Canteen, gew registrati skond il-ligi mal-Kummissjoni ghas-Sigurtà fl-Ikel fuq l-isem R.J.C. Caterers Ltd. u mhux Quality Catering & Retail Services Ltd., is-socjeta` imputata, li ghan-nom taghha gew akkuzati l-imputati.

Jinghad ukoll li l-imputati ma gewx akkuzati ukoll fil-vesti personali taghhom izda unikament ghan-nom ta' kumpanija li ma kellha ebda sehem fit-tmexxija, gestjoni jew licenzjar tal-Kcina tal-Isptar

Illi difficli jinftiehem kif tigi akkuzata socjeta` li sa mill-ewwel gurnata li sar

il-Service Concession Contract kienet ghamlet Sub-Contracting Agreement

u ghaddiet il-gestjoni tal-operat (tal-kcina u l-canteen ta' Mater Dei) lil

socjeta` ohra li f'isimha kien registrat il-lokal ghall-finijiet tal-Att dwar is-

Sigurta` tal-Ikel.

Ma ngiebet ebda prova li il-kcina kienet licenzjata f'isem

Dwar din il-konsiderazzjoni ssir riferenza ghas-sentenza fl-ismijiet "Il- Pulizija vs Anthony Vasiljevic et" fejn il-Qorti tal-Appell Kriminali rriteniet:62 "Illi dwar ir-responsabbilta vikarja jitkellem l-artikolu 13 tal-Kapitolu 249 tal-Ligijiet ta' Malta li jiddisponi: "Meta xi reat taħt jew kontra xi disposizzjoni li tinsab f'xi Att, li jkun għadda sew qabel jew wara dan l-Att, isir minn korp jew għaqda ta' persuni, sew jekk tkun persuna ġuridika jew le, kull persuna li, fil-ħin tal-egħmil tar-reat, kienet direttur, manager, segretarju jew uffiċjal ieħor simili tal-korp jew għaqda, jew kienet tidher li qed taġixxi f'dik il-kariga, tkun ħatja ta' dak ir-reat kemm il-darba ma tippruvax li r-reat ikun sar mingħajr it-tagħrif tagħha u li tkun eżerċitat id-diliġenza kollha xierqa biex tevita l-egħmil tar-reat."

Dan ifisser allura illi ir-responsabbilta` kriminali hija wahda personali u mhux wahda rapprezentattiva jew nomine kif inhi fil-kamp civili.

Ghalhekk ma hemmx ghalfejn li l-appellati jigu iccitat fil-vesti ta' direttur jew in rapprezentanza ta' xi socjeta' kummercjali.

Bizzejjed li jigi citat b' mod car ghal dak li jirrigwarda l-konnotati taghhom personali w li mill-korp tal-akkuza jkun jidher car li qed jigu mharrka jew akkuzati minnhabba r-responsabbilta' vikarja taghhom bhala ufficjali/diretturi tal-korp.

Dak li irid jirrizulta mill-provi, izda hu li fil-fatt huma kienu id-diretturi, jew ufficjali tal-korp bhal ma hija socjeta' kummercjali li tiggestixxi l-post fejn ikun sar ir-reat u li huma allura qed jigu akkuzati ghal din ir- raguni.[emfazi tal-Qorti] Kif gie ritenut minn din il-Qorti diversament preseduta (Onor. Prim' Imhallef Emeritus Dr. V. De Camilleri Falzon) fl-Appell Kriminali "Il-Pulizija vs. Joseph Spiteri Campbell [26.5.1995]:- "Meta persuna tigi biex twiegeb ghar-reat kommess minn ghaqda jew korp ta' persuni in forza ta' l- artikolu 322 tal-Kodici tal-Ligijiet tal-Pulizija jew in forza ta' l-artikolu 13 ta' l-Att dwar l-Interpretazzjoni [Kap.249], it-tahrika ghandha tohrog kontra d-direttur, manager, ecc. f' ismu personalment, fis-sens li hu personalment irid iwiegeb ghall-akkuza, u f' kaz ta' sejbien ta' htija u imposizzjoni ta' piena, tali piena, sia jekk pekunjarja sia jekk restrittiva tal-liberta' personali, tigi inflitta fuqu u tigi skontata minnu."

Izda: "....meta l-prosekuzzjoni tkun qed tipotizza, kontra tali direttur, manager jew segretarju, reat kommess minn ghaqda jew korp, u li ghalih hu jrid iwiegeb personalment, fl-imputazzjoni jew fl-akkuza — mhux fl-isem tal-imputat jew akkuzat, cioe' mhux fl-okkju tal-kawza—ghandu jkun hemm xi indikazzjoni li hu qed jigi imsejjah biex iwiegeb ghal reat kommess mill-korp jew ghaqda: cioe' ghandu jkun hemm xi indikazzjoni li hu qed jigi mharrek jew akkuzat minhabba r-responsabilta' vikarja tieghu.

Jekk mhux ghal xi haga ohra, tali indkazzjoni hi mehtiega sabiex l-imputat jew l-akkuzat ikun

jista' jipprepara d-difiza tieghu.63"

Stabbiliti dawn il-principji ta' dritt in konnessjoni mar-responsabbilta`

vikarja tal-imputati ghall-akkuzi dedotti fil-konfront taghhom, ma ngabet

ebda prova li l-imputati, fil-vesti taghhom kif indikat fl-akkuza, jistghu

62 Onor. Azulay Dr Edwina Kiss Guillaumier, 19.11.2015, Appell Krim Nru.463/2012 63 Appell Inferjuri: Il-Pulizija vs Patrick Briffa Wilson – deciza 31/08/2006

jinzammu responsabbli ghan-nuqqasijiet imputati lilhom.

Anzi dan gie eskluz bil-provi migjuba mill-istess xhud ghall-prosekuzzjoni.

Illi jigi osservat ukoll li bir-ragunament tal-prosekuzjoni, bil-mod kif giet postulata l-akkuza u kemm il-darba d-difiza li ntuzat id-diligenza xierqa ma kellhiex tigi milqugha, min kellhu l-gestjoni tal-lokal registrat fuqu baqa' jgawdi minn impunita` totali.

Osservazzjoni ohra li din il-Qorti thossha fi dmir li taghmel dwar ir-reati imputat lill-akkuzati hu li dan ir-reat huwa ta' natura delittwali u mhux xi wiehed ta' strict liability.

Issir riferenza ghas-sentenza ricentement pronunzjata fl-ismijiet Il-Pulizija vs Alban Josef Tonna:64 Skont kif mistqarr minn dawn il-Qrati dan ir-reat huwa ta' natura delittwali u mhux kontravvenzjonali.

Dawn il-Qrati ma kkunsidrawħx bħala reat ta' strict liability jew technical offence.65 L-anqas ma huwa ritenut reat kontravvenzjonali fejn skont dak mistqarr mill-imħallef William Camilleri Vella fis-sentenza Il- Pulizija vs Mary Joyce tas-6 ta' Marzu 1954 l-element psikiku hu sodisfatt bis-sempliċi volontarjeta', bla ma jeħtieġ l-element doluż: imma hemm bzonn dejjem li l-imputat ikun ried il-fatt.

Illi għalhekk dan ir-reat irid ikun kompost kemm minn actus reus kif ukoll minn mens rea.66 F'dan il-kaz, sabiex din il-Qorti tkun tista' ssib htija fl-imputati il- Prosekuzzjoni kellha tipprova lil hinn minn kull dubju dettat mir-raguni li l- imputati naqsu milli jharsu l-htiegijiet tal-ikel billi bieghu, offrew għall- bejgh jew kellhom fil-pussess tagħhom għall-bejgh ikel għall-konsum mill- bniedem, li kien hekk ikkontaminat, izda wkoll dan sar bil-ħsieb u l- intenzjoni.

Irid ghalhekk jigi pruvat li konxjentement u volontarjament (i) naqsu li jharsu l-htiegijiet tal-ikel; u ghamlu dan billi (ii) offrew ghall- bejgh ikel kkontaminat.

Ghall-kuntrarju, l-imputati kienu inkonsapevoli tal-foreign object li l-provi cirkostanzjali juru li dan sab ruhu f'pakkett ta' haxix provenjenti mill-Olanda, anzi, mill-atti processwali din il-

Qorti ma jifdallha ebda dubbju li min kien effetivament u rejalment

responsabbli mill-gestjoni, l-operat u t-tmexxija tal-Staff Kitchen/Canteen

64 Qorti tal-Magistrati (Malta) Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali.

65 Il-Pulizija vs Noel Illatar k/a Cachia; Qorti tal-Appell Kriminali, Onor Imhallef Dr J. Galea ‘Teuma(Theuma)

24.09.2009: "Din hi dik li tissejjah "a technical offence" u ma hemmx ghalfejn jirrizulta xi

movent, intenzjoni specifika jew generika konnessa mal-kaccja per se jew ma xi tentattiv

ta' kacca.

Is-semplici garr ta' munizzjoni fil-perijodu projbit ikun jammonta ghall-ksur tal-

Il-fatt li l-iskratax ma kienux ta' perikolu ghal hadd, li ma kienux f'cintorin imma fil-

kaxxa taghhom u li ma kienux f' ghata huma konsiderazzjonijiet ghal kollox irrilevanti.

66Vide Sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Elton Tonna, Qorti tal-Magistrati (Malta) Bhala

Qorti ta' Gudikatura Kriminali, Magistrat Dr. Audrey Barnes, 16 t'Ottubru, 2015.

fil-pussess

ta' Mater Dei, altru li ssodisfa sal-grad rikjest mill-ligi il-htiġiet tas-sub- artikolu (3) tal-Artiklu 41 tal-Kap.449 tal-Ligijiet ta' Malta.

Id-difiza tad- diligenza xierqa giet pruvata sodisfacentement u dan mhux biss sal-grad tal-probabli izda minghajr dubbju dettat mir-raguni.

Ghal dawn il-motivi il-Qorti qeghda ssib lil John Dall u Malcolm George Pullicino ghan-nom ta' Quality Catering & Retail Services Ltd. mhux hatja tal- imputazzjonijiet migjuba kontra li ma gewx soddisfacentement ippruvati sal-grad rikjest mill-ligi u ghalhekk qeghdha tilliberahom minn kull htija u piena.

Fl-ahhar nett il-Qorti tawtorizza r-rilaxx ta' kwalunkwe dokumentazzjoni originali esebita mir-rapprezentant tal-Foundation for Medical Services.67 Dr Donatella M. Giardino Mifsud Dalli Hili LL.D., Mag.

EM1-EM4 fejn zewg binder files mmarkati FMS huma dawk kontenenti id-dokumentazzjoni originali.


QORTI CIVILI (SEZZJONI TAL-FAMILJA) IMHALLEF Onor. Abigail Boldarini LL.D., Dip.

Illum 3 ta' Novembru, 2016

Il-Qorti: Rat ir-rikors illi gie ikkonfermat bil-gurament mir-rikorrenti, li permezz taghha ppremettiet : Illi l-partijiet żżewwgu nhar it-22 ta' Diċembru 1990 fil-Knisja tal- Madonna tal-Karmnu; Illi minn dan maġġorenni.

Illi l-partijiet isseparaw permezz ta' kuntratt ta' separazzjoni personali ppubblikat fl-atti tan-Nutar Dr. Joseph Lia Smith fil-15 ta' Diċembru 2003, kopja ta' liema kuntratt hija hawn annessa u mmarkata Dok.

A. Illi kif stipulat fil-klawsola numru sitta (6) tal-imsemmi kuntratt, il- partijiet iddekadew irrevokabilment minn kull dritt ta' manteniment

iż-żwieg huma kellhom żewġt

ta'

ta' xulxin, u għaldaqstant ebda ammont

fil-konfront manteniment ma huwa dovut lil xi wieħed mill-partijiet.

Illi l-partijiet ilhom għal dawn l-aħħar tlettax-il sena jgħixu ħajja kompletament independenti minn xulxin u m'hemm l-ebda prospett raġonevoli għal rikonċiljazzjoni bejniethom.

Illi għalhekk il-partijiet jissodisfaw il-kriterji imposti mill-artikolu 66B tal-Kap.

16 tal-Ligijiet ta' Malta sabiex iż-żwieg tagħhom jiġi xolt.

Talbet sabiex l-intimat jghid ghaliex din il-Qorti m'ghandhiex :

Tordna illi ż-żwieg kuntrattat bejn il-partijiet nhar it-22 ta'

Diċembru 1990 jiġi maħlul;

Tordna lir-Reġistratur tal-Qorti sabiex fi żmien iffissat minn din l-Onorabbli Qorti javża lid-Direttur tar-Registru Pubbliku bid-divorzju tal-partijiet sabiex dan jiġi registrat fir-Registru Pubbliku.

Rat id-dokumenti kollha illi gew esebiti; Rat id-digriet taghha tat-18 ta' Lulju, 2016; Semghet lill-intimat prezenti fl-awla jiddikjara li ma ghandu l-ebda oggezzjoni li jintlaqghu it-talbiet kontenuti fir-rikors promotur; Rat l-Artikolu 66 B tal-Kap.

16 tal-Ligijiet ta' Malta; Rat l-atti kollha; Ikkunsidrat : Illi l-Qorti rat li r-rikorrenti irnexxielha tissodisfa ir-rekwiziti kollha mehtiega mill-Ligi sabiex zwieg jigi mahlul u dana peress illi ippruvat illi l-partijiet ilhom legalment separati mit-15 ta' Dicembru 2003; l-ebda prospett Illi r-rikorrenti ragonevoli ta' rikonciljazzjoni bejn il-partijiet u illi ma hemm l-ebda pendenzi fir-rigward ta' hlas ta' manteniment;

illi ma hemm

Ghaldaqstant, u ghar-ragunijiet fuq imsemmija, il-Qorti qeghda tilqa' t-talbiet, tippronunzja il-hall taz-zwieg bejn il-partijiet u tordna lir-Registratur tal-Qrati sabiex, fi zmien xahar millum, javza lid- Direttur tar-Registru Pubbliku bid-divorzju tal-partijiet biex dan jigi registrat fir-Registru Pubbliku; Il-Qorti tordna illi l-ispejjez jibqghu bla taxxa bejn il-partijiet.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Illum Il-Hamis, 3 ta' Novembru, 2016

Rat ir-rikors ta' Rosario Hooton tal-20 ta' Ottubru 2016 li talab lil din il-Qorti li

quddiemha ressaq lanjanza kostituzzjonali sabiex taghti 'interim measure' li biha jigi

sospiz guri kontra l-istess Rosario Hooton li ghandu jibda fis-7 Novembru 2016.

qed isostni illi jekk jithalla jibda l-guri kontrih bla ma tigi deciza l-lanjanza

kostituzzjonali tieghu b'referenza ghall-allegati ksur tad-drittijiet tieghu fl-ambitu tal-

proceduri kriminali mehuda kontrih, hu ser isofri pregudizzju billi ma jinghatax smigh

xieraq waqt il-guri.

Hu jsostni fil-kawza kostituzzjonali mressqa minnu illi kien gie

rilaxxat mill-arrest preventiv wara li kien qabez sew il-massimu permess mill-ligi

ghall-arrest preventiv meta l-partijiet kollha involuti kienu jafu li r-rikorrenti kien ibati

minn kondizzjonijiet medici u l-prosekuzzjoni dejjem opponiet ghal helsien mill-arrest

u dan kien jikkostitwixxi trattament inuman u degradanti, kif ukoll vjolazzjoni ghad-

dritt tal-liberta tal-persuna, u dritt ghal hajja privata u tal-familja.

Isostni wkoll illi ma

nghatax l-opportunita li jkellem avukat qabel l-interrogatorju u l-istqarrija li ttiehdet hi

ghalhekk illegali u kontra d-dritt ta' smigh xieraq.

Hu jsostni illi l-Qorti tal-Magistrati Sede Kriminali cahditlu talba ghar-referenza u

ghalhekk kellu jirrikorri ghal dan ir-rikors.

Ghalhekk qed jistieden lil Qorti b'ezercizzju

tal-poteri li bihom hi munita li tordna lil Qorti Kriminali tistenna l-ezitu finali tal-

proceduri kostituzzjonali.

L-intimati irrispondew illi l-ligi ma taghti ebda jedd lil din il-Qorti taghti rimedju kif

mitlub mir-rikorrenti.

Hu minnu illi l-artikolu tal-ligi citat mir-rikorrenti jaghti d-dritt tal-

Qorti taghti dawk il-mizuri u rimedji opportuni izda biss f'kaz ta' sejbien ta' ksur u

Finalment isostnu illi 'interim measures' jinghataw biss f'kazijiet eccezzjonali ta'

allegata vjolazzjoni tad-dritt ghal hajja u li ma tigix assoggettat ghal tortura jew

trattament inuman u degradanti f'kuntest ta' deportazzjoni, estradizzjoni jew

espulsjoni li mhux il-kaz.

Semghet lid-difensuri tal-partijiet.

Konsiderazzjoni tal-Qorti

Kif qalet il-Qorti fil-kawza Stephen Farrugia Cann vs Avukat Generali et (13/2016 deciz

fid-19 ta' April 2016):

Illi l-mizuri provvizorji huma mahsuba biex izommu milli ssir hsara li ma tissewwiex lil vittma ta' ksur ta' jedd fundamentali b'tali mod li ma jsir xejn li jista' jxejjen jew inaqqas mill-awtorita' u l-effikacja tas-sentenza li tinghata dwar l-istess ilment1.

F'dan ir-rigward, biex jista' jinghata rimedju provvizorju, jehtieġ li min jitolbu juri li hemm kaz prima facie ta' ksur ta' jedd fundamentali u li n-nuqqas tal-ghoti tal-mizura provvizorja sejra ggib hsara li ma titreggax lura fil-kaz tieghu2.

Ghalhekk, mhuwiex bizzejjed li wiehed joqghod biss fuq xi sitwazzjoni ipotetika jew li mhix certa li ssehh.

Minhabba f'hekk, l-ghoti ta' provvediment provizorju f'kawza ta' allegat ksur ta' jedd fundamentali jitlob li jintwerew cirkostanzi eccezzjonali li jaghmluh mehtieg3;

Illi huwa stabbilit ukoll li biex jinholqu c-cirkostanzi halli jinghata rimedju provvizorju, jehtieg jintwera wkoll minn min jitolbu li hemm hsara imminenti li titlob it-tehid ta' provvediment bhal dak4

Kif ziedet il-Qorti fil-kawza Raymond Baldacchino Kerr k/a Kerr vs Avukat Generali, deciza fit-23 ta'

interim relief jinghata meta 'there is an apparent real and imminent risk of irreparable harm' u gereralment jinghata f'kazijiet fejn hemm 'an alleged risk to life or ill treatment' fosthom kazijiet ta' deportazzjoni u esplulsjoni ghl stati fejn ir-risku ghall-hajja huma kbar hafna.

In oltre kif jghidu l-awturi Camilleri Bellizzi Vella Borda u Camilleri Bellizzi Diaddetta (4th Edition pg.

Fl-ewwel lok il-Qorti tqis illi s-sottomissjonijiet tal-Avukat Generali li din il-Qorti ma

ghandhiex il-jedd li taghti mizuri provvizorji kif mitluba mir-rikorrenti ma fihiex

Il-Qorti Kostituzzjonali bhala l-Qorti li qeghda hemm biex tiggarantixxi

specifikament il-protezzjoni tal-jeddijiet tal-bniedem ghandha kull dritt u obbligu li

taghti dawk il-mizuri jew provvedimenti pendente lite li jissalvagwardaw vjolazzjoni

potenzjali izda reali tad-drittijiet tal-bniedem jekk ic-cirkostanzi hekk jitolbu.

Madankollu dan id-dritt u obbligu ma ghandux jigi ezercitat indiskriminatament, bla

razan jew b'mod legger specjalment fejn hawn qed jigi allegat possibbli vjolazzjoni li

4 Kost 25/09/2014 fil-kawza fl-ismijiet Federation of Estate Agents vs Direttur Generali (Kompetizzjoni) et

tista' ssir mill-Qorti Kriminali fil-konfront ta' akkuzat li ressaq ilment kostituzzjonali

quddiem din il-Qorti li tista' jew ma tistax tinfluixxi fuq il-procediment penali li ghalih

ir-rikorrenti hu soggett.

Kull sitwazzjoni trid tittiehed fil-perspettiva taghha u fic-

cirkostanzi li fiha u dwarha tintalab l-interim measure.

Din il-Qorti fuq l-iskorta tal-gurisprudenza u awturi citati ma tarax fit-talba attrici l-

estrem necessarju ghas-sospensjoni tal-guri pendenti s-smigh ta' din il-kawza.

L-

ilment ta' smigh xieraq kif propost mir rikorrent cioe allegazzjoni li ma thalliex

jikkomunika mal-avukat qabel l-interogatorju, jikkonsisti f'dan l-istadju tal-process

kriminali, allegazzjoni tar-rikorrent li jista jitqies biss fil-kuntest ta' jekk inghatax smigh

xieraq fl-ambitu shih tal-process kriminali wara li jkunu ngiebu l-provi kollha u l-

proceduri kriminali jigu konkluzi definittivament bid-dritt tar-rikorrent, jekk ikun il-kaz,

ghal access ghal Qorti tal-Appell Kriminali mill-ezitu ta' tali guri jekk dan ma jkunx

Din il-Qorti tqis illi l-Qorti Kriminali bhal kull Qorti ohra ghandha tiggarantixxi adezjoni

shiha mal-principji ta' gustizja naturali u senjatament id-dritt ta' smigh xieraq u dan

ifisser li ghandha tiehu in konsiderazzjoni kull fattur li jista' jinfluixxi fuq id-dritt tal-

akkuzat li jinstema u jgib il-quddiem kull lanjanza li jista' jkollha piz jew influenza fuq

il-provi, il-validita u/jew l-evalwazzjoni taghhom.

Tali lanjanzi ghandhom jigu

indirizzati mill-Qorti Kriminali stess mhux bhala kwistjonijiet kostituzzjonali izda fl-

aderenza mal-obbligu li johrog mill-osservanza ta' dawk id-dettami bazici li kull Qorti

ghandha tosserva cioe li finalment tiggarantixxi process gust lil akkuzat u fejn

jinqalghu kwistjonijiet bhal din li qed tigi allegata mir-rikorrent tinghata piz taghha fis-

smigh u gbir tal-provi u l-Qorti tindirizzaha fuq l-iskorta tal-gurisprudenza, ormai cara,

tal-Qorti Kostituzzjonali.

Dan ma jfissirx li din il-Qorti ma ghandhiex tkompli tisma l-

lanjanza kostituzzjonali mqajma mir-rikorrent izda ssostni li tali lanjanza, fl-ambitu tal-

process kriminali tista' xorta tinghata direzzjoni u l-ezitu misthoqq mill-Qorti Kriminali

wara li jinstemghu l-provi kollha quddiem il-Qorti Kriminali.

Hu fid-dmir tal-Qorti

Kriminali li wkoll jindirizza l-kwistjoni u jidderigi lil gurati dwar in-nuqqas o meno tal-

pulizija in ottemperanza mal-ligi dwar il-komunikazzjoni ma' avukat u l-validita u l-piz

tal-istqarrijiet li setghu nghataw.

Il-kwistjonijiet l-ohra dwar it-tul tal-arrest preventiv tar-rikorrenti wkoll ma jwasslux lil

Qorti tiddeciedi li ghandu jimmerita z-zamma tal-process kriminali billi hi l-fehma tal-

Qorti li tali ilment mhux relatat direttament mal-process tal-guri u l-akkuzi migjuba,

dejjem bla pregudizzju ghall-ilment kostituzzjonali fih innifsu u r-rimedju li tista' taghti

l-Qorti Kostituzzjonali jekk jinstab ksur, liema rimedju ma hux ser jinfluixxi fuq il-

proceduri kriminali jekk jissoktaw kif previst cioe b'gustizzja u b'rispett lejn il-principji

Ghalhekk il-Qorti ma tqis gustifikata t-talba tar-rikorrenti u qed tichadha, bl-ispejjez

ghar-rikorrent, b'dan illi tordna illi dan id-digriet jingieb a konjizzjoni tal-Qorti Kriminali

fil-guri li ser jghaddi minnu r-rikorrenti sabiex il-Qorti Kriminali tidderigi ruhha a

ta' gustizzja naturali.


QORTI CIVILI (SEZZJONI TAL-FAMILJA) IMHALLEF Onor. Abigail Balzan LL.D., Dip.

Illum 3 ta' Novembru, 2016

Il-Qorti: Rat ir-rikors tar-rikorrenti, li permezz tieghu ippremetta : Illi huwa żżewweġ mal-intimata fil-25 ta ġunju 2005 u minn dan iż- żwieġ kellhom tifla li jisimha n li twieldet fis-27 ta Novembru 2007.

Illi l-esponenti u l-intimata t-tnejn Maltin u domiċiljati f'Malta.

Illi huma sseparaw konsenswalment permezz ta` kuntratt fl-atti tan-Nutar Margaret ‘Apap Mangion tad-29 ta' Jannar 2008 u ilhom attwalment separati minn dak iż-żmien sallum u ma hemm l-ebda possibilita ta` rikonċiljazzjoni bejniethom.

Illi ma hemmx issues rigward manteniment.

Talab sabiex li l-intimata tghid ghaliex din il-Qorti m'ghandhiex tippronunzja d-divorzju bejn il-partijiet u tordna illi wara li jgħaddi ż-żmien utili skond il-liġi, li kopja tad-digriet relattiv jiġi komunikat lid-Direttur tar-Reġistru Pubbliku sabiex jiġi debitament reġistrat skond il-liġi.

Rat ir-risposta tal-intimata illi giet ikkonfermata minnha bil- gurament, li permezz taghha tirrileva : Illi l-esponenti taqbel mal-premessi tar-rikors promotur tal-attur Alexander Tubic; Illi ghaldaqstant l-esponenti mhix topponi ghat-talbiet tal-attur ghall-hall taz-zwieg; Illi finalment l-esponenti tirrileva illi hija tixtieq tirriverti ghal kunjom xbubitha u cioe 'Said'; Tant ghandha x'tissottometti l-esponenti a savju gudizzju ta' din il- Qorti; Rat id-dokumenti kollha illi gew esebiti; Rat id-digriet taghha tat-8 ta' Awwissu, 2016; Rat l-affidavit bix-xhieda tar-rikorrenti; Rat l-Artikolu 66 B tal-Kap.

16 tal-Ligijiet ta' Malta; Rat l-atti kollha; Ikkunsidrat :

Illi l-Qorti rat illi l-intimata talbet illi tigi awtorizzata tirriverti ghal kunjom xbubitha u cioe' 'Said', il-Qorti tilqa' din it-talba u tordna notifika ta' dan id-digriet lid-Direttur tar-Registru Pubbliku ghall- azzjoni mehtiega; Illi l-Qorti rat li r-rikorrenti irnexxielu jissodisfa ir-rekwiziti kollha mehtiega mill-Ligi sabiex zwieg jigi mahlul u dana peress illi ipprova illi l-partijiet ilhom legalment separati mid-29 ta' Jannar 2008 u illi ma hemm l-ebda prospett ragonevoli ta' rikonciljazzjoni bejn il-partijiet; Illi ir-rikorrenti ipprova ukoll illi ma hemm l-ebda pendenzi fir- rigward ta' hlas ta' manteniment; Ghaldaqstant, u ghar-ragunijiet fuq imsemmija, il-Qorti qeghda tilqa' t-talbiet, tippronunzja il-hall taz-zwieg bejn il-partijiet u tordna lir-Registratur tal-Qrati sabiex, fi zmien xahar millum, javza lid- Direttur tar-Registru Pubbliku bid-divorzju tal-partijiet biex dan jigi registrat fir-Registru Pubbliku; Il-Qorti tordna illi l-ispejjez jibqghu bla taxxa bejn il-partijiet.


Lourdes Barth (KI 584818 M)

MALTA TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR ĠUDIKATUR DR. ANNA MALLIA

Seduta tat-03 ta' Novembru, 2017

Joseph Schulz-Pace (KI 240358 M)

Triq il-Parocca,

Birżebbuga,

L-Imqabba-Avviż tat-Talba fl-ismijiet premessi, ippreżentat fid-09 ta' Awwissu, 2017 li

permezz tieghu l-attrici talbet minghand il-konvenut is-somma ta' elf tlett mija u tlieta u

ta' elf u mitt ewro (€1,100) spejjez ta' sahha u edukazzjoni u s-somma ta' mitejn u tlieta

u tletin ewro u tlieta u tletin centezmu (€233.33c) arretrati ta' manteniment u dan ai

termini ta' digriet tas-16 ta' Mejju, 2016 moghti mill-Qorti Civili (Sezzjoni tal-Familja).

Ra li mill-atti jirrizulta li l-konvenut gie debitament notifikat kemm bl-Avviż tat-Talba u

wkoll bl-Avviż tas-Seduta, izda huwa ma kkontestax il-kawza fit-termini preskritt mil-

liġi u lanqas ma deher għas-seduti li nżammu quddiem it-Tribunal.

Ra l-Kapitolu li ġie ppreżentat mill-attriċi u l-fatt li l-konvenut naqas li jidher sabiex

jirrispondih u ghalhekk għandu jittieħed bħala mistqarr.

Għaldaqstant, dan it-Tribunal wara li lill-attrici tikkonferma li l-ammont ghadu dovut,

issib li t-talba tal-attrici li tirrizulta gustifikata u timmerita konferma u ghaldaqstant

tordna lil konvenut ihallas lill-attrici is-somma ta' elf tlett mija u tletin ewro u tlieta u

tletin centezmu (€1,333.33c) bl-imghax legali mis-26 ta' Awwissu, 2017 d-data meta l-

konvenut gie debitament notifikat b'din il-kawza sad-data tal-pagament effettiv.

L-ispejjez inkluzi dawk tal-mandat ta' sekwestru huma a kariku tal-konvenut .

Ġudikatur


Illum, 3 ta' Novembru, 2017

Joseph u Irene konjugi Bonanno (KI 251759M u 235811M) 2.

Christinu u Anna Pace Delicata (KI 29597M u 933207M) 4.

Jason Quinn (KI 789069M)

Rat ir-Rikors Guramentat ta' l-atturi tat- 28 ta' Gunju 2013 permezz ta'

"Illi l-atturi Joseph u Irene konjugi Bonanno kienu akkwistaw il-fond, bin-numru

79, bl-isem ta' 'Night View', fis-second floor, u il-garage bin-numru tlieta (3)

Dingli, flimkien ma washroom u l-arja tal-bejt ikoll f'Saint Mary Street Had-

Dingli, liema propjeta gew akkwistati permezz ta' kuntratt in atti tan-nutar

Remigio Kara Mula nhar il-15 ta' Lulju 1998; (Kopja tal-kuntratt annessa u

Illi l-attrici Rodiann Pitcher kienet akkwistat il-maisonette bin-numru sebgha

Dingli u il-garage ground floor lower basement level minghajr numru

permezz ta' kuntratt fl-atti tan-nutar Philip Mallia Elmgdmi, nhar il-15 ta' Jannar 1999.

Sussegwentement Jason Quinn kien biegh is-sehem tieghu lil attur Aldo Pitcher

permezz ta' kuntratt fl-atti tan-nutar Philip Mallia Elmgdmi datat 25 ta' Mejju 2001;

(kuntratti qieghdin jigu annessi u immarkati dok B u C;

Illi Maria Concetta Kara akkwistat il-garage fil-ground floor lower basement

permezz ta' kuntratt in atti tan-nutar Remigion Kara Mula nhar is-17 ta'

Novembru 1997; (kuntratt anness u immarkat dok D);

Illi Christinu u Anna konjugi Pace Delicata akkwistaw minnghand is-socjeta konvenuta

permezz tal-kuntratt fl-atti tan-nutar Remigio Kara Mula datat 30 ta'

Dicembru 1997; kuntratt anness u immarkat dok E);

Illi jirrizulta li parti minn l-art li fuqha inbnew l-propjeta ta' l-atturi ma kienitx

tappartjeni lis-socjeta' imma kienet tappartjeni lill-Gvern ta' Malta liema

propjeta kienet ghaddiet f'idejn il-Gvern ta' Malta minghand l-Awtoritajiet

Ekklezjastici bis-sahha tad-dispozizzjonijiet tal-Kap 358 tal-Ligijiet ta' Malta;

Illi t-titolu tal-Gvern gie rregistrat fir-Registru ta' l-Artijiet mill-Gvern ta'

Malta fis-sena 1998 b'referenza LRA1748/1998.

Illi b'dan it-titolu l-atturi saru jafu bih biss fis-sena elfejn u hdax (11) u dan

wara li Joseph Bonanno u martu Irene Malani kienu intrabtu fuq konveju datata

25 ta' Lulju 2011 sabiex ibieghu il-propjeta taghhom lill-Anthony Quinn u Nadia

Causon fejn gie promess li din il-propjeta kienet se tinbiegh versu il-prezz ta'

mija tmienja u hamsin elf tlett mija sebgha u disghin Euro punt erbghin

centesmu (€158, 397.40) liema konveju ma kienx gie esegwiet minhabba d-difett

fit-titolu; (konvenju anness u immarkat dok J);

Illi l-atturi Joseph Bonanno u martu Irene Bonanno kienu ukoll intrabtu fis-sena

elfejn u hdax (2011) biex jixtru appartament iehor pero minhabba l-fatt li huma

ma setghux ibieghu il-fond taghhom ma setghux jixtru l-appartament il-gdid bil-

konsegwenza li soffrew aktar danni;

Illi stante li kienu se ibidlu d-dar, l-atturi Joseph u Irene Bonanno bdew ibattlu il-

dar taghhom u jaghmlu xoghol iehor fl-appartament li kienu se jakkwistaw u

meta l-konvenji gew ikkancellati huma komplew issofru aktar danni;

Illi prezentement hadt minn l-atturi ma jista' ibiegh il-fond tieghu stante diffett

fit-titolu u dan nonostante minhabba li l-konvenuti vendituri kienu bieghu lill-

kompraturi atturi xi haga li ma kienitx tappartjeni fl-intier taghhom lilhom;

Illi ghalkemm l-konvenuti kienu interpelatti b'ittri ufficjali sabiex jirregolaw is-

sitwazzjoni huma baqghu inadempjenti; (dokumenti annessi u immarkati dok K

Illi ghalhekk kellha isir din il-kawza;

Ghaldaqstant, l-atturi qieghdin jitlobu lill-din l-Onorabbli Qorti li ghar-

ragunijiet premessi u previa kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja jew opportuna:

1) Tiddikjara li l-konvenuti jew min minnhom bieghu propjeta lill-atturi li

ma kienitx tappartjeni fl-intier taghha lilhom;

2) Tiddikjara lill-konvenuti jew minn minnhom responsabbli ghad-danni

3) Tillikwida d-danni kollha sofferti mill-atturi okkorrendo bl-opera ta'

4) Tikkundanna lill-konvenuti jew minn minnhom ghall-hlas tad-danni

sofferti minn l-atturi f'dik is-somma kif likwidata min din l-istess

sofferti mill-atturi;

Onorabbli Qorti;

Bl-ispejjes kollha, inluz dawk ta' l-ittri ufficjali u mandate ta' sekwestru

kawtelatorju pprezentat illum stess inklus spejjez legali extra-gudizzjarji

u bl-interessi legali sad-data ta' l-effettic pagament kontra l-konvenuti."

Rat il-lista tax-xhieda u d-dokumenti annessi mar-rikors guramentat.

Rat ir-Risposta Guramentata tal-konvenut Jason Quinn tat-13 t' Awwissu 20131 li permezz taghha ressaq dawn l-eccezzjonijiet:

"Illi preliminarjament in-nullita tar-rikors guramentat stante in-nuqqas tal-

konkorrenza tal-elementi preskritti fl-artikolu 161(3) tal-Kapitolu 12 tal-

Ligijiet ta' Malta.

Dan jinghad ghaliex qieghed jigi ttentat gudizzju kolletiv

pero mhux fuq dritt uniku ghal-atturi kollha.

Illi preliminarjament ukoll in-nullita tar-rikors guramentat stante li gie

guramentat biss minn Aldo Pitcher li zgur ma jistax jikkonferma bil-

guramenta li jaf personalment bil-fatti relativi ghall-atturi ohra u dan allura

bi ksur tal-artikolu 156(1) tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta.

Illi preliminarjament ukoll l-azzjoni ghad-danni hija preskritta ai terimini

tal-artikolu 2153 tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta.

Illi preliminarjament ukoll u minghajr pregudizzju l-azzjoni ghad-danni hija

preskritta ai terimini tal-artikolu 2156(f) tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta'

Illi minghajr pregudizzju u fil-mertu, jekk jezisti d-difett fit-titolu tal-

proprjeta' ilmentat mill-atturi, l-konvenut biegh dak li kien xtara minghand

is-socjeta' konvenuta l-ohra u ghalhekk m'hu responsabbli ghall-ebda danni;

Illi in oltre fil-mertu wkoll se mai kien jinkombi fuq ir-rikorrenti li jiehdu l-

prekawzjonijiet kollha qabel ma xtraw il-propjeta mertu tal-kawza odjerna.

Salvi eccezzjonijiet ulterjuri."

Rat il-lista tax-xhieda annessa mar-risposta guramentata.

eccezzjonijiet:

Rat ir-Risposta Guramentata tas-socjeta' konvenuta Nikka Developments Company Limited tad-19 t' Awwissu 20132 li permezz taghha ressqet dawn l-

ILLI fl-ewwel lok jigi rilevat illi l-esponenti ma humiex f'dana l-istadju

legittimi kontraditturi stante kif jirrizulta mill-presemessi l-akkwisti tar-

rikorrenti ilkoll jirrisalu ghal qabel l-elf disgha mija u disgha u disghin (1999)

ghaldaqstant a tenur ta' artikolu 2140 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta

ghandhom titolu assolut u ghalhekk kull rimedju ghandu jkun mitlub kontra min

irregistra propjeta' fuq tar-rikorrenti;

ILLI in linea preliminari u minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-

esponenti jippresupponu illi l-azzjoni odjerna hija kkampata fuq allegati Danni

subiti ex contractu u ghaldaqstant tali pretensjonijiet huma perenti a tenur ta'

artikolu 2156.f tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta;

ILLI subordinarjament u minghajr ebda pregudizzju ghas-sueccepit, l-

esponenti biegh kif akkwista l-art in kwistjoni permezz ta' kuntratt fl-atti tan-

nutar Dottor Tonio Almerigo datat 10 ta' Novembru 1995 u ghalhekk hija ukoll

applikabbli l-prekrizzjoni akkwisittiva peress illi huwa ghaqqad il-pussess mal-

ILLI ukoll minghajr pregudizzju ghas- suespost, meta s-socjeta' esponenti

kkostruiet il-propjetajieti mertu ta' din l-azzjoni hija bniet fuq il-linja medjana u

ghalhekk dak mibni inbena fuq propjeta' appartenenti lilhom u ghaldaqstant ma

huwiex miinu illi giet trasferita prozjoni mhux apparetenenti lill-esponenti;

ILLI ukoll minghajr pregudizzju ghas-suespost, ir-rikorrenti iridu

jipprovaw x'tip ta' danni sofrew verament realment;

qed jitolbu d-danni."

ILLI t-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu

Salvi eccezzjonijiet ulterjuri meta jigi kjarit a bazi ta' xiex ir-rikorrenti

Rat il-lista tax-xhieda annessa mar-risposta guramentata

Rat it-traskrizzjoni tax-xhieda u l-affidavits prezentati mill-partijiet.

Rat id-dokumenti kollha pprezentati mill-partijiet u d-digrieti relattivi.

Rat in-Noti ta' Sottomissjonijiet tal-partijiet.

Rat li l-kawza thalliet ghal-lum ghas-sentenza.

Rat l-atti kollha l-ohra tal-kawza.

Ikkunsidrat:

Fil-kaz tal-lum l-atturi kienu xtraw il-proprjetajiet rispettivi taghhom minghand

il-konvenuti jew min minnhom.

Sussegwentement irrizulta li parti mill-art li

fuqha kienu mibnija dawn l-istess proprjetajiet kienet tappartjeni lill-Gvern ta'

Per konsegwenza l-atturi allegaw li huma sofrew danni minhabba li l-

istess konvenuti bieghulhom proprjeta' li ma kinitx tappartjeni lilhom intierament.

Permezz ta' Nota appozita3, l-atturi ddikjaraw li jippretendu in

linea ta' danni l-hlas tal-valur tal-proprjetajiet rispettivi taghhom kif stmati mill-

perit tal-fiducja taghhom peress li fi kliemhom "huma ma jistghux ibieghu dak

li xtraw u dak li nvestew fih f'dawn l-ahhar snin."

Addizjonalment, l-atturi

konjugi Grech talbu dannu fis-somma ta' €8,000 peress li fl-2011 huma kienu

traslokaw f'fond gdid li kienu dahlu f'konvenju fuqu biex jixtruh oltre l-

interessi li huma kienu kostretti jhallsu lill-bank stante li mir-rikavat tal-bejgh

3 Nota tal-atturi a fol 51-52

tal-proprjeta' taghhom - li wkoll fl-2011 kienu ffirmaw konvenju fuqu ma terzi

– kienu ppjanaw li ser ihallsu d-dejn li kellhom mal-Bank.

(Minhabba d-difett

fit-titolu tal-proprjeta', dawn il-konvenji waqghu it-tnejn).

Il-konvenuti laqghu ghal din l-azzjoni kemm b'eccezzjonijiet preliminari kif

ukoll b'ohrajn fil-mertu li permezz taghhom isostnu li t-talbiet attrici huma

nfondati fil-fatt u fid-dritt.

Fatti tal-kaz

i. B'kuntratt datat 10 ta' Novembru 1995 is-socjeta' konvenuta Nikka

Developments Company Ltd xtrat l-art li fuqha nbnew il-proprjetajiet mertu ta' dawn il-proceduri minghand A and F Developers Ltd u Zoqdi Developers Ltd4;

B'kuntratt datat 15 ta' Lulju 1998, l-atturi Joseph u lrene konjugi Grech

xtraw minghand is-socjeta' konvenuta l-fond, (illum bin-numru 79, bl-isem ta' '

Night View'), fit-tieni sular, u l-garaxx bin-numru 3 fil-livell tal-basement

b'access minn drive-in komuni fi Triq Santa Marija, Ix-Xewkija, flimkien ma' washroom u l-arja tal-bejt5;

B'kuntratt datat 15 ta' Jannar 1999, Rodianne Farrugia Briffa u l-konvenut Jason

Quinn (fl-epoka gharajjes) kienu flimkien xtraw minghand is-socjeta' konvenuta

il-maisonette (illum bin-numru 77 bl-isem ta' 'Croeso'), semiground level, ukoll

level minghajr numru u minghajr isem accessibli minn Triq lvy gewwa Had-

Il-kompraturi kienu hadu self mill-Bank sabiex xtraw din il- proprjeta'6.

Wara li dawn il-kompraturi hassru r-relazzjoni ta' bejniethom, il-

konvenut Quinn biegh sehemu lill-gharus sussegwenti ta' Rodianne, Aldo

Pitcher b'kuntratt datat 25 ta' Mejju 2001, f'liema kuntratt ukoll kien ittiehed

entrambi atturi fil-kawza;

self mill-Bank7.

Aldo u Rodianne Pitcher li fil-frattemp izzewgu, huma

B'kuntratt datat 17 ta' Novembru 1997, l-attrici Maria Concetta Kara

xtrat minghand is-socjeta konvenuta l-garaxx fil-ground floor lower basement level, li qieghed fi Triq lvy, Tal-Pieta';

v. B'kuntratt datat 30 ta' Dicembru 1997 l-atturi Christinu u Anna konjugi

Pace Delicata xtraw minghand is-socjeta' konvenuta l-garaxx fl-upper floor basement level fit-Triq Santa Marija Had-Dingli9;

Fit-28 ta' Settembru 199810 ir-Registru ta' Artijiet approva favur il-Gvern

ta' Malta r-registrazzjoni tal-Ghalqa ta' Ghajn Dingli fi Triq il-Ghajn, Ħal Kirkop b'titolu liberu u frank permezz tal-Att Nru IV ta' l-1992 dwar Proprjeta'

ta' Entitajiet Ekklesjastici li dahlet fis-sehh fit-18 ta' Frar 1993 (Ref LRA1748/98)11;

Fil-25 ta' Lulju 2011, l-atturi Joseph u Irene konjugi Bonanno kienu ffirmaw

konvenju ma' terzi biex ibieghu l-fond indikat f'dawn il-proceduri (bl-isem Nightview, 79, Triq Santa Marija, Fleur-de-Lys, Birkirkara ghall-prezz ta' €158,397.4012.

Skont l- atturi13, dan il-konvenju waqa' minhabba li gurnata qabel ma kellhom jiltaqghu

ghall-iffirmar tal-kuntratt, gie skopert li parti mill-art li fuqha kienu mibnijin il-

proprjetajiet tal-atturi kienet dik registrata mar-Registru tal-Artijiet favur il-

Fl-14 t'Awwissu 2003 id-Direttur tal-Artijiet intavola proceduri kontra Alfred Cacciattolo fil-proceduri Cit Nru 843/0314 fejn talab lill-Qorti tiddikjara li l-

art maghrufa bhala l-"Ghalqa ta' Ghajn Dingli" hija proprjeta' tal-Gvern, kif

ukoll talab il-hlas tad-danni minghand il-konvenut peress li allegatament parti

mill- art kienet qed tigi llegalment okkupata mill-konvenut Cacciattolo.

B'digriet tal-25 ta' Mejju 2004 fl-atti ta' dik il-kawza15 is-socjeta' Nikka Developments Company Ltd giet kjamata fil-kawza.

Fit-28 ta' Gunju 201116 dik il-kawza giet

kancellata wara li l-Qorti giet infurmata mill-Perit Legali li l-partijiet kienu

transigew il-kawza;

Wara li saret sejha pubblika, b'kuntratt datat 3 ta' Dicembru 2014 is-

socjeta' konvenuta akkwistat b'xiri minghand il-Gvern rapprezentat mill-

Kummissarju ta' l-Artijiet, il-parti tal-art deskritta fil-kuntratt bhala "sit vicin

Triq il-Ghajn, Had Dingli tal-kejl ta' 118 metri kwadri li tmiss mill-punent u

mit-tramuntana ma' beni tal-Gvern ta' Malta u min-nofsinhar ma' beni tal- Kumpanija stess jew is-successuri taghha fit-titolu jew irjieh aktar verjuri17."

Dan ghall-prezz ta' €94,000.

Pjanta ta' l-art mibjugha u annessa mal-kuntratt

Waqt is-seduta tas-16 ta' Marzu 201518 id-difensur tal-atturi iddikjara li

huwa kien inkariga perit sabiex jivverifika jekk l-art mertu tal-kuntratt tat-3 ta'

Dicembru 2014 hijiex l-art li tifforma l-mertu tal-kawza odjerna.

L-atturi

sussegwentement iddikjaraw ruhhom sodisfatti li dan huwa l-kaz tant li waqt is- seduta tas-26 t'Ottubru 201619 huma ddikjaraw li l-mertu tal-kawza gie sorvolat

bil-kuntratt li s-socjeta' konvenuta ghamlu mad-Dipartiment tal-Artijiet;

x. L-atturi Joseph u Irene konjugi Bonanno bieghu il-fond mertu ta' din il-kawza permezz ta' kuntratt datat 17 ta' Gunju 2015 bil-prezz ta' €180,00020;

Ikkunsidrat:

dikjarazzjonijiet:

li fil-mori

tal-proceduri

l-atturi ghamlu s-segwenti

a. Waqt is-seduta tas-26 t'Ottubru 201621:

"Dr. Joson Walker ghan-nom tal-atturi jiddikjora li stante li l-mertu tal-kawza

giet sorvolata bil-kuntratt li Nikka Developments ghamlu mal-Lands, il-

vertenzi pendenti huma rigwardanti l-ispejjez gudizzjorji u biss fil-konfront ta'

b. Fin-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-istess atturi gie ddikjarat hekk22 -

"Illi wara x-xiri ta' din il-porzjon art, il-mertu tal-kawza gie ezawrit ghajr il-

kwistjoni fuq id-dannu ta' l-atturi l-konjugi Grech u l-ispejjez gudizzjarji inkorsi

minn l-atturi minhabba din il-vertenza;"

"Illi rigward l-intimat Jason Quinn, l-atturi jiddikjaraw li l-unika vertenza li

hemm pendenti kontra tieghu kienet dik tal-ispejjez gudizzjarji ta' l-atturi Aldo

Pitcher stante li l-attur Aldo Pitcher ma xtarax il-proprjeta' tieghu

minghand is-socjeta' intimata izda xtara l-proprjeta' tieghu minghand l-intimat

Jason Quinn permezz tal-kuntratt tal-25 ta' Mejju 2001."

Il-Qorti tqis li dawn id-dikjarazzjonijiet m'humhiex sufficjenti legalment sabiex

jitqiesu bhala cessjoni tal-kawza tal-atturi jew min minnhom fit-termini u l-

L-artikolu 906 (1) tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta jipprovdi hekk –

"Kull waħda mill-partijiet tista', b'nota ffirmata minnha jew mill-avukat

tagħha, f'kull waqt tal-kawża sas-sentenza definitiva, tirrinunzja għall-atti illi

hija tkun ippreżentat." 21 Fol 198 22 Para 8 u 11 a fol 257

Kif inghad fil-kaz Emily Mula vs Adelaide sive Odette Quinn et konfermat mill-Qorti tal-Appell fis-27 ta' Frar 200323 -

"Il-ligi trid illi r-rinunzja ssir b'nota.

Nota hija att gudizzjarju li, bhal kull att

gudizzjarju iehor, jircevih ir-Registratur."

La din il-formalita' tassattiva ma gietx segwita mill-atturi jew min minnhom,

ebda cessjoni tal-kawza jew parti minnha mhi ser tigi meqjusa li saret u

ghaldaqstant il-Qorti ser tipprocedi biex tezamina l-eccezzjonijiet u jekk ikun il-

kaz it-talbiet, fil-konfront ta' kull wiehed mill-atturi.

In vista tal-fatt li l-azzjoni attrici hija ffacjata b'diversi eccezzjonijiet ta'

natura preliminari sollevati miz-zewg konvenuti, l-Qorti sejra l-ewwel titratta

a. Zewg eccezzjonijiet preliminari ta' Jason Quinn dwar in-nullita' tar-rikors

L-ewwel eccezzjoni tghid hekk -

"Illi preliminarjament in-nullita tar-rikors guramentat stante in-nuqqas tal-

konkorrenza tal-elementi preskritti fl-artikolu 161(3) tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet

ta' Malta.

Dan jinghad ghaliex qieghed jigi ttentat gudizzju kolletiv pero' mhux

fuq dritt uniku ghal-atturi kollha."

L-artiklu 161 (3) ta' dan l-Att jipprovdi hekk -

"Żewġ atturi jew aktar jistgħu jibdew il-kawżi tagħhom permezz ta' rikors

ġuramentat jew rikors mhux ġuramentat wieħed skont il-każ, jekk il-kawżi

jkollhom x'jaqsmu ma' xulxin minħabba fil-mertu tagħhom jew jekk id-deċiżjoni

li tingħata dwar waħda mill-kawżi tista' tolqot id-deċiżjoni dwar il-kawża jew

il-kawżi

l-oħra u

jekk

il-provi

jinġiebu

f'waħda mill-kawżi

ġeneralment, l-istess provi li għandhom jinġiebu fil-kawża jew fil-kawżi l-oħra.

Ir-raġuni għaliex ikunu qegħdin isiru l-kawżi u l-mertu tagħhom għandhom jiġu

dikjarati b'mod ċar u speċifiku minn kull attur."

Dwar din id-dispozizzjoni inghad hekk fil-kaz C & M Contractors Ltd et vs Attard Elasrag Co Ltd deciz fil-5 t'Ottubru 201624 -

"Fir-rigward ta' dan il-provvediment tal-ligi, kif inghad fis-sentenza ta' din il-

Qorti diversament preseduta tal-20 ta' Gunju, 2012, fl-ismijiet Joseph Joslin

Illi minn kliem dan il-provvediment tal-ligi, jidher li huwa bizzejjed jekk

tikkonkorri wahda minn zewg cirkostanzi: jew li l-kawzi jkollhom x'jaqsmu ma'

xulxin minhabba fil-mertu taghhom, jew jekk id-decizjoni li tinghata dwar

wahda minnhom tista' tolqot id-decizjoni dwar il-kawza jew il-kawzi l-ohrajn li

Madankollu, b'zieda ma' dawn ic-cirkostanzi alternattivi

huwa mehtieg li l-provi li jingiebu fil-kawza wahda jkunu, fil-bicca l-kbira, l-

istess provi li jehtieg jitressqu fil-kawza jew il-kawzi l-ohrajn li jitressqu

Illi l-kliem tal-imsemmija dispozizzjoni tal-ligi huma tali li jwasslu ghan-nullita'

tal-azzjoni mibdija jekk kemm-il darba, fuq eccezzjoni mqanqla mill-parti

mharrka, jirrizulta n-nuqqas ta' konkorrenza ta' dawn ir-rekwiziti;

Illi ghall-finijiet tal-artikolu 161(3) msemmi lanqas hu mehtieg li l-atturi kollha

jkollhom l-istess interess fil-kawza jekk kemm-il darba t-talbiet setghu jkunu l-

istess u johorgu mill-istess cirkostanzi.

Dan ghaliex gie mfisser li dak l-artikolu

gudizzju.

hu mahsub biex ihaffef din l-ghamla ta' azzjoni biex inaqqas l-ammont ta'

kwestjonijiet fuq hwejjeg marbutin ma' xulxin;

Hekk ukoll, kif kellha okkazjoni tirrileva din l-istess Qorti kif preseduta, fis-

sentenza taghha tal-14 ta' April, 2016, fl-ismijiet Jonathan Sammut De Marco et vs Jesmond

Mangion Quintano minnu pero' kif jissottomettu l-konvenuti illi ma hemmx dikjarazzjoni

singolari ghal kull attur dwar l-oggett u r-raguni tal-kawza.

post bl-eccezzjoni tal-konvenuti, li skond huma twassal ghal irritwalita'

procedurali tal-azzjoni u l-liberazzjoni tal-konvenuti mill-osservanza tal-

Din il-Qorti ttendi taghti interpretazzjoni pjuttost wiesa' tal-kliem oggett u

raguni tal-kawza li kull attur jrid juri fil-kawza.

Hu minnu illi l-procedura

ghandha tigi segwita pero' hemm differenza bejn nuqqas assoluta ta'

ottemperanza mal-proceduri u li bl-ebda mod ma wiehed jista' jasal ghal

individwazzjoni tar-raguni saljenti u l-oggett li jwassal ghal pretensjoni mitluba

minn kull attur fejn ma jkollux triq ohra l-gudikant hlief li jiddikjara l-att bhala

null proceduralment, u nuqqas formalistiku li minn qari akkurat tal-premessi li

jwassal ghat-talbiet, il-Qorti tkun sodisfatta li jista' jigi dezunt ir-raguni u l-

oggett tal-kawza ta' kull attur.

Mis-suespost huwa car li l-eccezzjoni tal-konvenut Gatt ma treggix.

lok il-Qorti tibda billi tissottolinea li s-sustanza ghandha tipprevali fuq il-

formalita'.

Fit-tieni lok, il-Qorti tqis li l-kriterji elenkati fid-dispozizzjoni

msemmija gew sodisfatti mill-atturi fil-kaz odjern ghax:

a. Anke jekk il-partijiet huma diversi, l-mertu huwa wiehed komuni ghalihom u

cioe' l-allegati danni kawzati lilhom minhabba li spiccaw xtraw proprjetajiet,

anke jekk fi zminijiet differenti, minghand il-konvenuti jew min minnhom,

liema proprjetajiet huma milquta bi problema komuni peress li parti minnhom

giet mibnija fuq art tal-Gvern;

b. Fic-cirkustanzi, hemm ukoll komunanza fil-provi fil-mertu, fatt li diga'

avvera ruhu f'dan l-istadju tal-kawza meta diga' tressqu l-provi kollha;

c. It-talbiet setghu ikunu l-istess u jemergu mill-istess cirkustanzi.

Ghal dawn ir-ragunijiet, l-atturi kellhom ragun jistitwixxu l-kawzi taghhom

permezz ta' rikors guramentat wiehed.

Dan iservi wkoll ghall-ekonomija tal-

gudizzju.

L-eccezzjoni hija ghalhekk michuda.

It-tieni eccezzjoni tghid hekk -

"Illi preliminarjament ukoll in-nullita tar-rikors guramentat stante li gie

guramentat biss minn Aldo Pitcher li zgur ma jistax jikkonferma bil-

guramenta li jaf personalment bil-fatti relativi ghall-atturi ohra u dan allura bi

ksur tal-artikolu 156(1) tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta."

Mit-timbru maghmul fl-atti tal-kawza, jirrizulta li Aldo Pitcher halef il-

korrettezza tar-rikors guramentat tal-atturi waqt li dan gie moqri lilu mill- Kummissarju tal-Guramenti nhar is-27 ta' Gunju 201325.

Il-prezunzjoni

ghalhekk hija li hu kien jaf personalment bil-fatti kif dikjarati fl-att promotur.

Min jallega jrid jipprova.

Ebda prova kuntrarja ma ngiebet mill-konvenut Jason

Quinn biex ixxejjen din il-prezunzjoni.

Ghaldaqstant, din l-eccezzjoni sejra tigi wkoll michuda.

b. Eccezzjoni preliminari li s-socjeta' Nikka Developments Company Ltd

mhijiex legittimu kontradittur ghat-talbiet attrici

L-ewwel eccezzjoni preliminari ta' din is-socjeta' tghid hekk -

"Illi fl-ewwel lok jigi rilevat illi l-esponenti ma humiex f'dana l-istadju legittimi

kontraditturi stante kif jirrizulta mill-premessi l-akkwisti tar-rikorrenti ilkoll

jirrisalu ghal qabel l-elf disgha mija u disgha u disghin (1999) ghaldaqstant a

tenur ta' artikolu 2140 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta ghandhom titolu assolut

u ghalhekk kull rimedju ghandu jkun mitlub kontra min irregistra propjeta' fuq

Is-socjeta' konvenuta targumenta li hija mhijiex il-legittimu kontradittur ghat-

talbiet attrici peress li l-istess atturi ghandhom it-titolu assolut fuq il-proprjeta'

Fil-fehma taghha l-atturi kien messhom ressqu l-pretensjonijiet

taghhom kontra f 'dan il-kaz il-Gvern ta' Malta li kien irregistra titolu fuq parti

mill-art li fuqha kienet mibnija l-propjeta' ta' l-istess atturi.

Il-konvenuta tistrieh fuq l-artikolu 2140 tal-Kodici Civili li jghid hekk-

(1) Kull min b'bona fidi u b'titolu tajjeb biex jittrasferixxi l-

proprjetà, jipposjedi ħaġa immobbli għal żmien ta' għaxar snin, jakkwista l-

proprjetà tagħha.

(2) Jekk it-titolu jkun ġej minn att li, skont il-liġi, għandu jkun inskritt fir-

Reġistru Pubbliku, iż-żmien meħtieġ għall-preskrizzjoni ma jibdiex miexi ħlief

mill-jum tal-iskrizzjoni ta' dak l-att."

Dwar l-argument tas-socjeta' li hija mhijiex legittimu kontradittur, kif qalet din

il-Qorti fil-kaz Pauline Scerri Loftus vs Medistar Healthcare Services Limited et deciz fit-28 ta' Settembru 201626 -

"Il-kriterji li jirrendu parti f'kawza bhala legittimu kontradittur jirrizultaw ben

cari mill-gurisprudenza:

deciza fid-9 t'April 2008 mill-Qorti tal-Appell:

"In linea ta' prinċipju ġenerali huwa, bla dubju, indiskuss illi d-deduzzjoni ta'

konvenut f'ġudizzju trid, neċessarjament, titwieled minn rapport ġuridiku, sija

jekk dan jemani minn kuntratt, leżjoni ta' dritt minn intervent delittwuż jew

akwiljan, ope successionis jew minn sitwazzjonijiet strutturalment komuni (ad

eżempju, f'kondominju jew il-krejazzjoni ta' ċerti servitujiet).

Li jfisser,

b'konsegwenza, illi kawża ma tkunx tista' tikkonsegwi l-iskop tagħha jekk mhux

fil-konfront ta' dak li miegħu l-attur, għal xi waħda mill-konnessjonijiet

aċċennati, għandu relazzjoni ġuridika.

Fil-kaz fl-ismijiet Edgar Brincat Dowdall pro et noe vs Continental Meat Co. Ltd deciz fit-23 t'Ottubru 200927 intqal hekk:

"Huwa ben risaput illi, u apparti mill-operat tal-ligi, il-kostituzzjoni in gudizzju

ta' parti mharrka tinsel minn qaghda ta' rapport guridiku precedenti, sija

kontrattwali, extra-kontrattwali, delittwuz jew akwiljan.

Dan necessarjament ifisser illi l-azzjoni proposta jrid ikollha bejn

il-partijiet konnessjoni ma' l-oggett jew it-titolu tal-kawza."

26 Rik Gur 700/14 27 Rik 1758/99 Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri)

"Ghal fini tal-valutazzjoni ta' l-integrita` tal-kontradittorju rigward irid isir

b'mod esklussiv ghal dak prospettat mill-attur bit-talba tieghu.

Dan ghaliex il-

kontradittorju hu determinat fuq il-bazi tad-domanda proposta."

"Min jeċċepixxi li hu mhux il-leġittimu kontradittur jeħtieġ illi jipprova li hu

ma kienx il-persuna li kellu jirrispondi għat-talba proposta bl-istanza għaliex

hu ma kienx daħal f'ebda rapport mar-rikorrent noe jew li m'għadx għandu tali

Fid-dawl tas-suespost il-Qorti tqis din l-eccezjoni bhala wahda nfondata.

Il-pern

tal-azzjoni attrici jolqot proprju l-allegat difett fit-titolu ta' proprjeta' mghoddi

mis-socjeta' konvenuta b'rizultat tar-rapport kuntrattwali bejnha u bejn l-atturi

L-azzjoni hija diretta lejn ir-rwol per se tas-

socjeta' konvenuta (u tal-konvenut l-iehor) fit-trasferiment tal-proprjeta' u

ghalhekk l-artikolu 2140 tal-Kodici Civili huwa rrilevanti ghall-vertenza.

Certament li s-socjeta' konvenuta ghandha x'tirrispondi ghall-allegazzjonijiet

attrici u ghalhekk hija ghandha titqies bhala legittimu kontradittur fil-proceduri

L-eccezzjoni hija michuda.

b. Eccezzjonijiet preliminari dwar il-preskrizzjoni

28 (Nru 777/06) Deciz 13 ta' Marzu 2009 mill-Qorti ta' l-Appell 29 Cit Nru 1236/07

Iz-zewg konvenuti jeccepixxu li l-azzjoni attrici hija preskritta a tenur tal-

artikolu 2156 (f) tal-Kap 12.

Is-socjeta' konvenuta tghid hekk -

"Illi in linea preliminari u minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-esponenti

jippresupponu illi l-azzjoni odjerna hija kkampata fuq allegati danni subiti ex

contractu u ghaldaqstant tali pretensjonijiet huma perenti a tenur ta' artikolu

2156 (f) tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta."

Hija ssostni li din ix-xorta ta' preskrizzjoni tibda tiddekorri mill-gurnata li fiha

jkun sehh id-dannu u mhux minn meta tinduna bih il-parti dannegjata.

ukoll li fil-kaz odjern ma jirrizultax li kien hemm xi impediment legittimu biex

l-atturi jindunaw illi parti mill-proprjeta' taghhom kienet registrata f'isem il-

Gvern ta' Malta - semplici tiftixa fir-Registru ta' l-Artijiet kien jaghti l-istess

rizultat li ta hafna snin wara.

Kienu l-istess atturi li whud minnhom naqsu li

jaghmlu din it-tiftixa anke fil-mument li akkwistaw il-propjeta' ghaliex fil-kaz

ta' whud minnhom ir-registrazzjoni tal-Gvern saret qabel ma kkonkludew il-

Fuq l-istess binarji l-konvenut Jason Quinn ukoll jeccepixxi li:

"....l-azzjoni ghad-danni hija preskritta ai terimini tal-artikolu 2156(f) tal-

Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta."

Minghajr pregudizzju ghal din l-eccezzjoni, Gatt iressaq eccezzjoni dwar il-

preskrizzjoni a bazi ta' artikolu iehor fil-ligi–

"Illi preliminarjament ukoll l-azzjoni ghad-danni hija preskritta ai terimini tal-

artikolu 2153 tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta."

Gatt jargumenta li l-bazi ta' dawn l-eccezzjonijiet huwa l-fatt li, fil-fehma

tieghu, d-danni li l-atturi qeghdin jitolbu mhumhiex arginati fl-obbligazzjoni li

temergi mill-kuntratt relattiv izda minn culpa akwiljana u ghalhekk ghandha

tapplika

l-preskrizzjoni ai

tal-Kap 16.

subordinament u bla pregudizzju ghal dan, huwa jzid illi jekk il-Qorti tqis li d-

dannu huwa ta' natura kontrattwali, l-azzjoni hija xorta preskritta a tenur tal- artikolu 2156(f) tal-Kapitolu 15 tal-Ligijiet ta' Malta30.

In vista ta' dawn l-argumenti, l-Qorti trid tevalwa jekk fic-cirkustanzi tal-kaz

odjern il-preskrizzjoni applikabbli hijiex dik ta' sentejn kif jipprovdi l-artikolu

2153 tal-Kap 16 jew dik ta' hames snin ai termini tal-artikolu 2156 (f) tal-istess

Dawn iz-zewg artikoli jipprovdu hekk –

L-azzjoni għall-ħlas tal-ħsarat mhux ikkaġunati b'reat taqa' bi

preskrizzjoni bl-egħluq ta' sentejn."

L-azzjonijiet hawn taħt imsemmija jaqgħu bi preskrizzjoni bl-egħluq ta'

ħames snin:

(f) l-azzjonijiet għall-ħlas ta' kull kreditu ieħor li ġej minn operazzjonijiet

kummerċjali jew minn ħwejjeġ oħra, meta l-kreditu ma jkunx jaqa', skont din il-

liġi jew liġijiet oħra, taħt preskrizzjoni aqsar, jew ma jkunx jirriżulta minn

att pubbliku;" 30 Nota ta' Sottomissjonijiet

"Is-socjetajiet konvenuti qed jeccepixxu li l-azzjoni attrici hi preskritta bi

skadenza ta' sentejn skont l-artikolu 2153 tal-Kodici Civili.

Dan l-artikolu

jippreskrivi b'terminu ta' sentejn l-azzjonijiet kollha ghad-danni li jirrizultaw

L-attur da parti tieghu jsostni li l-artikolu invokat

mhux applikabbli peress li l-azzjoni taghha hi wahda kuntrattwali......

Hu ribadit fil-gurisprudenza taghna li ghall-finijiet ta' preskrizzjoni, il-ligi

taghraf tliet ghamliet ta' azzjoni ghad-danni, u jigifieri: (a) azzjoni dwar hsarat

imnissla minn ghemil li jikkostitwixxi reat, f'liema kaz iz-zmien talpreskrizzjoni

huwa dak imfisser mil-ligi biex issir l-azzjoni kriminali dwar l-istess reat

(regolat bl-art.2154(1) tal-Kap.16); (b) azzjoni ghall-hsarat imnisslin minn

delitt jew kwazi-delitt ('l hekk imsejha culpa aquiliana), f'liema kaz il-

preskrizzjoni hija ta' sentejn - principju rifless fl-artikolu 2153 tal-Kodici

Civili; u (c) azzjoni ghall-hsarat imnissla minn nuqqas ta' twettieq ta' kuntratt

li mhux imfisser f'att pubbliku, f'liema kaz il-preskrizzjoni hija dik ta' hames

Hu ghalhekk pacifiku li illi l-preskrizzjoni bjennali prevvista mill-Artikolu 2153,

(Kollez.

Illi, ghalhekk, il-preskrizzjoni ta' sentejn imsemmija fl-artikolu 2153 tal-Kodici

Civili, minbarra li ma tapplikax ghall-hsara mahluqa minn ghemil li

jikkostitwixxi reat, lanqas ma tapplika fejn l-allegata hsara titnissel minn ksur

ta' patt kuntrattwali (Ara per ez.

"Camilleri Fava vs Muscat", deciza fil-5 ta' Frar,

XV.44); "Cutrona vs Kara", deciza mill-Onorabbli Qorti tal-Appell

fid-9 ta' Marzu, 1925 (Vol.

il-Qorti fl-10 ta' Mejju, 1982).

et", deciza minn din il-Qorti fil-15 ta' Jannar, 1999, gie konfermat li l-

preskrizzjoni applikabbli tkun ta' hames snin jekk id-danni huma rizultat ta'

inadempjenza ta' obbligazzjoni.

Il-kwistjoni in ezami hija jekk il-kolpa fil-kaz prezenti kinetx kontrattwali jew

extra - kontrattwali / aquiliana naxxenti mid-delitt jew kwazi delitt.

L-Onorabbli Qorti tal-Appell fil-kawza "Joseph Khatib v Emmanuel

Mckeon" deciza fid-19 ta' Frar 1954 per Sir.

Luigi Flask, irriteniet li

wiehed mill-kriterji sabiex jigi deciz jekk il-fatt hux kolpa kontrattwali jew

aquiliana, vwoldiri li, meta hemm kuntratt, il-kolpa tista' tkun aquiliana biss

meta l-fatt ikun indipendenti u awtonomu mir-rapport kontrattwali. "(enfasi ta'

din il-Qorti.)

Din il-Qorti irriteniet li fatt ta' negligenza u imperizja li

jikkostitwixxi inadempjenza kuntrattwali, li jista' ikun non factum jew anke male

factum ma tistax tkun kolpa aquiliana imma damnum injuria datum li jista' isir

fl-okkazzjoni ta' kuntratt.

Din il-Qorti taghmel riferenza wkoll ghall-awturi Britta-Attard Mangion li jghidu

Hu ammess il-konkors bejn ir-responsabbilita' kontrattwali u dik extra

kontrattwali.

Kif gie deciz fis-sentenza fil-kawza fl-ismijiet "Caruana Pisani vs Tubic

et", deciza fid-9 ta' April 1949, (Vol.

XXXIII.II.379) il-Qorti kkunsidrat illi "l-

htija meta tigi kkunsidrata fl-entita' taghha, hija wahda; u taht dan l-aspett ma

hemmx distinzjoni bejn kolpa kontrattwali u dik komunement imsejha aquiliana,

Id-differenza bejniethom tinsab fil-kawza

fil-grad.

In kwantu ghall-kawza,

il-htija kontrattwali

obbligazzjoni pre-ezistenti li maghha hija marbuta; mentri l-htija aquiliana

tippresupponi fatt li minnu titnissel ' ex nunc'.

In kwantu ghall-grad id-

differenza hija riposta fl-estensjoni tar-responsabbilita' fis-sens illi fil-kolpa

kontrattwali wiehed jista' jirrispondi ta' htija hafifa skont il-kaz, mentri fil-

kolpa aquiliana r-responsabbilita' testendi ruhha b'mod li dwarha ma hemmx

hemm xejn inkompatibbli bejn responsabbilita' kontrattwali u htija aquiliana ...

jista' jkun hemm materja ta' delitt jew kwazidelitt anke f'materja ta'

obbligazzjonijiet konvenzjonali; f'liema ipotesi l-parti lesa jista' jkollha zewg

azzjonijiet – dik nascenti minn htija contrattuale u dik nascenti minn htija extra

Fil-kaz ta' azzjoni ghad-danni nascenti mir-responsabbilita' contrattuale l-attur

ghandu jipprova li huwa kellu favur tieghu dik l-obbligazzjoni kuntrattwali u li

l-konvenut kien inadempjenti fl-esekuzzjoni ta' dik l-obbligazzjoni fil-konfront

ta' l-istess attur.

B'hekk ir-responsabbilita' ghad-danni tirrizulta mir-rabta

guridika jew nuqqas taghha, u dana skont il-kaz, li hemm bejn il-partijiet

L-awtur Andrea Khalil jaghti ezempju car sabiex ikun jista' jaghraf id-

distinzjoni bejn rabta kontrattwali

lok ghar-responsabbilita'

contrattuale u n-nuqqas

ta' rabta kontrattwali

Din ic-citazzjoni hija citata f'diversi

sentenzi recenti tal-Qrati taghna u, ghall-iktar carezza, qed tigi hawnhekk

abbraccjata wkoll minn din il-Qorti:

L-awtur jispjega li fl-ambitu tar-responsabbilita'

Elenkati dawn il-principji gurisprudenzjali, l-Qorti tqis illi indubjament ir-

relazzjoni guridika bejn il-partijiet fil-kawza tiskatta mill-kuntratti ta' kompro-

vendita rispettivi tal-proprjetajiet in kwistjoni.

Infatti, kif dikjarat mill-atturi stess fin-Nota minnhom prezentata32, huma qeghdin jibbazaw l-azzjoni taghhom

fuq is-segwenti provvedimenti tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta:

L-artikolu 993 li jipprovdi li l-kuntratti ghandhom jigu esegwiti bil-bona fidi;

L-artikolu 1125 li jipprovdi li kull minn jonqos li jesegwixxi obbligazzjoni li

huwa jkun ikkuntratta huwa obbligat li jhallas id-danni;

L-artikolu 1126 li jipprovdi li fl-obbligazzjoni li biha wieħed jintrabat li jagħti

ħaġa tidħol l-obbligazzjoni li jikkunsinna l-ħaġa, u li jikkonservah sal-kunsinna.

Imbaghad, jekk id-debitur ikun in mora fil-kunsinna tal-ħaġa, dik il-ħaġa tibqa'

għar-riskju u periklu tiegħu, għalkemm qabel il-mora kienet għar-riskju u

periklu tal-kreditur;

għall-ħlas tad-danni.

L-artikolu 1372 li jghid li bejgħ ta' ħaġa ta' ħaddieħor hu null, izda jekk ix-

xerrej ma kienx jaf illi l-ħaġa kienet ta' ħaddieħor, dan il-bejgħ jista' jagħti lok

Hija l-fehma tal-Qorti li l-kawza ghad-danni istitwita mill-atturi hija arginata

fuq il-patt kuntrattwali bejn il-partijiet rispettivi, liema patt l-atturi jallegaw l-

inadempjenza fl-ezekuzzjoni tieghu mill-konvenuti meta parti mill-art li fuqha

nbnew il-proprjetatjiet in kwistjoni rrizultat li ma kinitx tappartjeni lill-

bejjiegha.

Isegwi li l-artikolu 2156 (f) tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta huwa dak

applikabbli ghall-vertenza tal-lum.

Imiss issa jigi stabbilit il-perjodu minn meta setghet tigi ezercitata l-azzjoni

attrici u jekk effettivament il-kawza hijiex illum preskritta.

Inghad fil-kaz Joseph Mallia Elmgdmi vs L.A. Enterprises Co Ltd deciz fl-24 ta' Frar 201633-

"L-artikolu 2137 tal-Kodici jipprovdi, bla ħsara ta' disposizzjonijiet oħra tal-

liġi, li l-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak in-nhar li din l-azzjoni tista'

tiġi eżerċitata; mingħajr ma jittieħed qies tal-istat jew tal-kondizzjoni tal-

persuna li lilha din l-azzjoni tmiss.

Borda et, deciza mill-Qorti tal-Appell fil-31 ta' Ottubru 2014, intqal:-

"Hu risaput illi d-dies a quo tal-preskrizzjoni jibda jghodd minn meta ssir il-

hsara, u mhux minn meta dak li jkun jinduna bil-hsara.

Agius, deciza mill-Prim' Awla tal-Qorti Civili fil-31 ta' Ottubru, 1959, intqal

"il-preskrizzjoni tibda tghaddi u timxi mill-jum li fih ikun gara l-fatt illecitu li

minnu jidderiva d-dannu, u mhux mill-jum meta l-parti leza tigi taf bih".

test huwa wiehed oggettiv u mhux dipendenti fuq meta l-vittma jkun komdu li jinduna bil-hsara34.

Din il-Qorti, Sede Inferjuri, fil-kawza Kalabic v. Tonna,

deciza fil-11 ta' Gunju, 2010, qalet: "........Hu spjegat mill-Qorti tal-Appell

Superjuri illi "t-test li trid il-ligi allura kien dak oggettiv, dipendenti mill-fatt li

minnhom jorigina d-dritt tal-attur li jagixxi, mhux it-test soggettiv ghall-

persuna tal-attur u cioe` jekk din kenitx jew le f'kundizzjoni li tagixxi, tkun xi

tkun ir-raguni" ("Raphel Joslin-vs-Anthony Scuereb", 6 ta' Ottubru,2000).

Evidentement, imbaghad, "iz-zmien hu dak li fih tkun twieldet l-obbligazzjoni, u

li fih ikunu twieldu d-dritt u l-azzjoni konsegwenzjali" ("Joseph Tonna -vs-

Prof. Joseph Zammit Curmi Cassar", Prim' Awla, Qorti Civili, 9 ta' Jannar 1953")".

Imbaghad, fil-kaz Penza Tarmac Ltd vs Zoqdi Hydro Rocks Construction Ltd deciz fit-28 t'April 2016 din il-Qorti diversament preseduta qalet hekk35 -

34 Sottolinear u tipa grassa b'enfasi tal-Qorti 35 Rik Gur 1051/2007

L-Artikolu 2137 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta jipprovdi hekk:

"Bla hsara ta' dispozizzjonijiet ohra tal-ligi, il-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda

minn dak inhar li din l-azzjoni tista' tigi ezercitata; minghajr ma jittiehed qies

tal-istat jew tal-kondizzjoni tal-persuna li lilha din l-azzjoni tmiss", u dan

b'applikazzjoni tal-principju li z-zmien preskrittiv jghaddi biss minn dakinhar li

jkun tnissel id-dritt jew setghet tinbeda l-azzjoni.

Dan il-principju huwa mibni fuq il-massima li "actio non natae non praescribititur"36 (Ara wkoll f'dan is-

sens is-sentenza fl-ismijiet Albert Tubic noe vs Anthony Cutajar Conti et deciza mill-

Qorti tal-Appell fit-23 ta' Settembru 2009.)

Illi inoltre l-inerzja ma timpedix d-dekors tal-perjodu preskrittiv ai fini tad-

determinazzjoni tal-preskrizzjoni purche` din l-inerzja mhix dovuta ghall-

impossibilita` li jagixxi.

Il-kliem testwali tal-artikolu fuq citat fis-sens li

tterminu estentiv jibda jiddekorri "minn dakinhar li l-azzjoni tista' titmexxa"

jirreferu ghall-kawzi guridici li jistghu ikunu ta' xkiel ghall-azzjoni u mhux ghal

kawzi purament fattwali, per ezempju, ghal xi diffikolta` fattwali li seta'

jirriskontra t-titular tad-dritt soggettiv diment li dawn ma jqeghduhx fl-

impossibilita` li jagixxi."

Fid-decizzjoni fl-ismijiet Joseph Borg Tabone noe.et. vs Globe Electronics Ltd.37

intqal hekk-

"Ankorke dan kien applikabbli, it-terminu tal-preskrizzjoni estintiv ta' l-azzjoni

ma jistax jitqies li kien sospiz ghat-tul taz-zmien (7 snin) li fih l-attur nomine ma

kienx jaf li l-kalamita ma kienetx adatta.

Scib deciza fl-10 ta' ottubru, 2017.

Fil-kaz

prezenti ma jirrizultax li kien jezisti xi impediment legali.

Ghalkemm din l-ahhar accennata decizjoni kienet tirreferi ghall-azzjoni

ghar-rizarciment ta' danni akwiljani, gie dedott mill-Qorti ta' l-Appell Superjuri

illi "ma jidher li hemm l-ebda raguni ghaliex l-istess insenjament m' ghandux

jigi applikat ukoll fil-kaz ta' azzjoni ghar-rizarciment tad-danni ex-contractu,

fejn ukoll il-ligi ma tiddisponix espressament li t-terminu preskrittiv kellu jibda jiddekorri a die scientiae"38 ("Raphael Joslin -vs- Anthony Scuereb", 6

ta' Ottubru 2000)."

L-istess principju gie ennucjat fis-sentenza fl-ismijiet Eleni Patane’ noe. et. vs. Direttur Generali ta' l-Artijiet et39.-

"Japplika wkoll il-principju li l-preskrizzjoni ma tiddekorrix meta persuna tkun

impeduta jew imwaqqfa milli tagixxi fil-kaz fejn l-ezercizzju ta' azzjoni

processwali tkun necessarjament tiddependi minn pronunzjament iehor u allura

jistax

l-perjodu preskrittiv (Phillips vs Kara, Appell

Kummercjali, 9 ta' Marzu 1994), u dik kwotata mir-rikorrenti fin-nota taghhom

Degaetano vs Park, Appell Kummercjali, 1 ta' Gunju 1959).

ahhar kazijiet kien hemm il-prezenza ta' impediment legali a distinzjoni ta' dak

Fl-ahhar kaz kienet ezaminata talba minn kerrej kontra sid il-kera li

hallas kera zejda u talab rifuzjoni in segwitu ta' l-iffissar tal-kera gusta.

38 Enfasi ta' din il-Qorti.

546/2008/1 deciza fil 31 ta' Jannar, 2014.

giet iffissata.

il-kaz l-inkwilin qatt ma seta' jitlob hlas lura ta' kera zejda qabel ma din stess

impediment legittimu biex is-socjetajiet rikorrenti ma jipprocedux kontra l-

Infatti xejn ma kien izomm lir-rikorrenti li

jipprocedu ghax l-impossibbilta` li tagixxi trid tkun wahda indipendenti mill-

volonta` u dovuta ghal kawza estraneja u s-semplici injoranza tad-dritt mhix

Ottubru 2007, u Mallan vs Bilardo, Cirillo Kummercjali, 15 ta' Frar 1965)."

Ta' l-istess hsieb kien dak ennuncjat fl-Appell Civili fl-ismijiet Victor Mallan et. vs Ganni Abela Parnis-

Ir-regola generali enuncjata fl-Artikolu 2137 tal-Kodici Civili tipprovdi li

l-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda tghaddi mill-gurnata li fiha l-azzjoni tista' tigi

ikkwalifikata bil-

konsiderazzjoni li jekk tirrizulta impossibilità li wiehed jagixxi, it-terminu

preskrittiv relattiv jigi sospiz u jibda jghaddi biss meta dik l-impossibilità tigi

Biex tali sospensjoni però tiehu effett "l-impossibilita li wiehed jagixxi

trid tkun impossibilita indipendenti mill-volonta tieghu, dovuta ghal kawza estranea, li huwa ma setax jirrimwuovi"41

Fid-dawl ta linja gurisprudenzjali esposta, il-Qorti tqis li:

 Il-kuntratt bejn l-atturi Joseph u lrene konjugi Bonanno u s-socjeta'

konvenuta sar fil-15 ta' Lulju 1998

Appell Civili Nru. 1614/01 deciza mill-Qorti ta' l-Appell (Sede Inferjuri) fit- 12 ta' Mejju, 2003.-

 Il-kuntratt bejn l-attrici Rodianne Farrugia Briffa (u l-konvenut Jason Quinn) u s-

socjeta' konvenuta sar fil-15 ta' Jannar 1999

 Il-kuntratt bejn l-attur Aldo Pitcher u l-konvenut Jason Quinn sar fil-25

 Il-kuntratt bejn l-attrici Maria Concetta Kara u s-socjeta' konvenuta

ta' Mejju 2001

sar fis-17 ta' Novembru 1997

 Il-kuntratt bejn l-atturi Christinu u Anna konjugi Zahra u s-socjeta'

konvenuta sar fit-30 ta' Dicembru 1997

 L-art li fuq parti minnha hemm il-proprjetajiet tal-atturi giet

registrata favur il-Gvern fit-28 ta' Settembru 1998 dan b'effett

retroattiv ghat-18 ta' Frar 1993 meta dahal fis-sehh l-Att IV tal-1992

intestat l-Att dwar Proprjeta' ta' Entitajiet Ekklesjastici.

Minn dan jemergi ghalhekk li mit-28 ta' Settembru 1998 il-fatt li minnu

origina l-ilment tal-atturi kien sar maghruf pubblikament, liema fatt kien minn

dakinhar disponibbli ghall-atturi anke jekk jidher li huma saru jafu biss snin

Tenut kont tal-fatt li l-atturi Joseph u Irene konjugi Bonanno, Maria Concetta

Kara u Christinu u Anna konjugi Pace Delicata kienu ffirmaw il-kuntratti rispettivi

taghhom qabel ma saret ir-registrazzjoni ta' l-art imsemmija fuq isem il-Gvern,

kien biss mit-28 ta' Settembru 1998 li l-azzjoni taghhom setghet tigi ezercitata.

Ghaldaqstant, l-azzjoni taghhom setghet tigi ntavolata sa hames snin wara u

cioe' sat-28 ta' Settembru 2003.

La huma prezentaw il-kawza fit-28 ta' Gunju

2013, kwazi ghaxar snin wara tali skadenza, l-azzjoni hija kjarament preskritta.

Fir-rigward tal-atturi l-ohra u cioe' Rodianne Farrugia Briffa (illum Pitcher) u Aldo

Pitcher, il-Qorti tibda billi tinnota li huma ffirmaw il-kuntratti rispettivi

taghhom mal-konvenuti jew min minnhom wara li tali registrazzjoni kienet

Dan ifisser li addirittura fil-mument tal-iffirmar tal-kuntratti

taghhom, il-fatt allegatament "dannuz" fil-konfront taghhom kien diga' jezisti,

rintraccabli u sahansitra u fuq kollox pubbliku, anke jekk jidher li huma

La l-obbligazzjoni li minnha qed jilmentaw

dawn l-atturi fil-konfront tal-konvenuti jew min minnhom twieldet dakinhar tal-

iffirmar tal-kuntratti relattivi, isegwi li l-azzjoni ta' Rodianne Pitcher kontra

s-socjeta' konvenuta setghet tigi ezercitata sal-15 ta' Jannar 2004 filwaqt li dik

ta' zewgha Aldo kontra Jason Quinn setghet tinbeda sal-25 ta' Mejju 2006.

Ghaldaqstant, anke hawnhekk l-azzjoni hija ormai kolpita bil-preskrizzjoni.

Jinghad in fine li anke jekk l-atturi Joseph u Irene Bonanno jidher li kienu l-ewwel

minn fost l-atturi l-ohra li fl-2011 "ndunaw" li parti mill-art in kwistoni kienet

tappartjeni lill-Gvern, dan ma hu ta' ebda ghajnuna ghall-kaz taghhom ghax kif

inghad fil-gurisprudenza citata, il-preskrizzjoni tibda tiddekorri mill-jum li fih

ikun gara l-fatt dannuz li minnu jidderiva d-dannu u mhux mill-jum meta l-

atturi, bhala partijiet lezi, saru jafu bih.

Konsegwentement l-ittra ufficjali li l- atturi baghtu lis-socjeta' konvenuta fil-31 t'Ottubru 201142 u l-ittra ufficjali li l-

atturi Aldo u Rodianne konjugi Pitcher baghtu lil Jason Quinn fil-25 t'April 201343 m'ghandhom ebda effett

interruzzjoni

ta'

ta'

preskrizzjoni ghaliex sa dak iz-zmien gia kienu intempestivi u ghalhekk id-dritt

t'azzjoni taghhom kien diga' ghadda u ghalaq.

Fic-cirkostanzi ma hemm ebda lok li l-Qorti tezamina l-bqija tal-eccezzjonijiet

tal-konvenuti u lanqas it-talbiet tal-atturi.

Ghal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeciedi l-kawza billi:

Tichad l-ewwel tlett eccezzjonijiet preliminari tal-konvenut Jason Quinn u

l-ewwel eccezzjoni preliminari tas-socjeta' konvenuta Nikka Developments

Tilqa' r-raba' eccezzjoni preliminari tal-konvenut Jason Quinn u t-tieni

eccezzjoni preliminari tas-socjeta' konvenuta u tiddikjara l-azzjoni attrici

preskritta ai termini tal-artikolu 2156 (f) tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta;

Tastjeni milli tiehi konjizzjoni ulterjuri tat-talbiet tal-atturi u tal-bqija

tal-eccezzjonijiet tal-konvenuti;

4.Tillibera lill-konvenuti mill-osservanza tal-gudizzju;

L-ispejjez tal-kawza jkunu a karigu tal-atturi hlief ghall-eccezzjonijiet

preliminari tal-konvenuti li gew michuda, liema eccezzjonijiet ghandhom

tajjeb ghalihom kull wiehed mill-konvenuti rispettivi