Seduta ta' Nhar l-Erbgha 2 ta' Dicembru 2015

Garra Rufa Ltd (C55169)

Il-Qorti ,

Rat ir-rikors ta' Mariana Shahata tat-30 ta' Gunju 2014 li jaqra hekk:

"Illi permezz ta' kuntratt ta' lokazzjoni datat 1 ta' Frar 2012 l-attrici kriet lis-

socjeta' intimata l-fond kummercjali gewwa Triq il-Maskli, kantuniera ma Triq

Illi dan il-ftehim kien versu l-kera ta' €80 kuljum.

Kopja tal-kuntratt relattiv

qieghed jigi ezebit bhala Dok A.

Illi l-kirja kellha tibda fl-1 ta' April 2012 u kellha tkun ghal sena di fermo

Apparti minn hekk s-socjeta' intimata kellha taghti tlett xhur notice sabiex wara

dik is-sena tittermina l-kuntratt qabel iz-zmien.

Illi s-socjeta' intimatat filfatt itterminat unilateralment l-istess ftehim minghajr

Illi ghalkhemm giet interpellata ghal dan il-hlas, is-socjeta' intimata baqghet

Ghaldaqstant, l-esponenti titlob umilment li din l-Onorabbli Qorti joghgobha:

1) Tiddikjara lis-socjeta' intimata hija debitrici tal-attrici ghal sena u tlett xhur

kera skond il-kuntratt tal-1 ta' Frar 2012.

2) Tillikwida l-kera dovuta lil attrici.

3) Tikkundanna lis-socjeta' intimata thalassa is-somma hekk likwidata.

Bl-ispejjez u l-imghax u s-socjeta' intimata in subizzjoni."

Rat illi l-atti tar-rikors, digiret u tal-avviz tas-smiegh gew debitament notifikati lis-

socjeta' intimata skond il-ligi;

Rat ir-risposta guramentata ta' Garra Rufa Limited tat-3 ta' Novembru 2014 (a fol.

seq.) li taqra hekk:

Preliminarjament, il-ftehim ta' lokazzjoni bejn l-attrici u s-socjeta' esponenti (il-

"Ftehim") kopja ta liema huwa anness u mmarkat 'Dok A' mar-rikors

jinkludi arbitration agreement bejn

il-partijiet u ghalhekk

kwalunkwe pretensjoni tar-rikorrenti kellha tittiehed quddiem forum ta'

arbitratgg, u mhux quddiem din l-Onorabbli Qorti.

Ghalhekk din l-Onorabbli

Qorti m'ghandhiex tiehu konjizzjoni tat-talbiet maghmula mir-rikorrenti, stante

nuqqas ta' gurizdizzjoni.

Fil-mertu, u minghajr pregudizzju ghas-suespost, is-socjeta' esponenti tichad il-

pretensjonijiet kollha maghmula mir-rikorrenti.

Kif ser jigi spjegat, is-socjeta'

esponenti kellha d-dritt kuntrattwali li tittermina l-Ftehim, inkluz minhabba

inadempjenza tar-rikorrenti.

Fil-mertu wkoll, u minghajr pregudizzju ghas-suespost, il-Ftehim jistipula b'mod

car li s-socjeta' esponenti ma kellha ebda obbligu thallas kera sakemm ix-

xoghlijiet promessi mir-rikorrenti fil-Ftehim ma jkunux kompluti u l-fond jigi

moghti lilha kif miftiehem, mentri fil-fatt, sad-data tat-terminazzjoni ix-xoghlijiet

ma kienux imwettqa.

Is-socjeta' esponenti topera negozju ta' fish spa gewwa Malta u xtaqet tiftah

hanut iehor ghal dan l-iskop fl-inhawi ta' Bugibba.

Ir-rikorrenti offriet fond gewwa Bugibba ghall-kera lis-socjeta' esponenti.

Permezz tal-Ftehim ir-rikorrenti kriet il-fond lis-socjeta' esponenti sabiex jintuza

ghal skop partikolari (ghan-negozju tas-socjeta' esponenti, li jirrikjedi licenzja ta' Class 4 shop jew bhala Class 4 Shop in generali)1.

L-obbligu tas-socjeta'

esponenti li tithallas il-kera maqbula fil-Ftehim kien ukoll suggett ghal numru

ta' kundizzjonijiet/obbligi li kellhom jigu sodisfatti mir-rikorrenti.

Ladarba s-socjeta' esponenti riedet il-fond sabiex minnu topera n-negozju

taghha, li jilhaq il-qofol tieghu lejn is-sajf, il-lokazzjoni kellha tkun effettiva

mill-1 ta'April 2012 u l-obbligi principali tar-rikorrenti, li kienu kienu

jikkonsistu principalment f'li r-rikorrenti tottjeni permess maghruf bhala class 4

permit u xoghlijiet marbutin ma canopy, kellhom jigu mwettqa sal-15 ta' Marzu

1 Klawsola 2.3.1 tal-Ftehim

2012.2 Fin-nuqqas, ir-rikorrenti ntrabtet li thallas penali ghad-dewmien, sakemm is-socjeta' esponenti taghzel li tittermina l-Ftehim.3

Kundizzjoni essenzjali tal-Ftehim kienet li s-socjeta' esponenti ma jkollha ebda

obbligu li thallas il-kera sakemm ir-rikorrenti tlesti x-xoghlijiet u taghti hand over tal-fond lis-socjeta' esponenti.4

Terminazzjoni tal-Ftehim

Sal-15 ta' Marzu 2012 la kienu lesti x-xoghlijiet u lanqas ma ngieb il-permess

promess u mehtieg, u ghalhekk is-socjeta' esponenti ma setghetx topera n-

negozju taghha mid-data miftiehema, b'rizultat ta' telf sostanzjali.

Minhabba fin-

nuqqas tar-rikorrenti, is-socjeta' esponenti kellha sahansitra tikri fond iehor

sabiex timmitiga l-effetti tat-telf ta' negozju.

Dan il-fond inkera ghal zmien qasir,

bl-intenzjoni li sa dak iz-zmien il-fond tar-rikorrenti jkun inghata lis-socjeta'

esponenti lest, skond il-Ftehim.

Minkejja li kienet taf sewwa li kien hemm diffikulta jew sahansitra impossibilta'

li tottjeni l-permess u twettaq ix-xogholijiet miftiehema, ir-rikorrenti tramite

huwa ovvju li dan kien qed isir biss biex izzomm lis-socjeta' esponenti milli

tittermina l-Ftehim kif kellha d-dritt li taghmel skond l-istess Ftehim.

sahansitra sar xoghol da parti tar-rikorrenti minghajr il-permessi mehtiega, li

bhala konsegwenza taghhom il-fond gie soggett ghal enforcement notice mill- awtorita kompetenti, b'hekk illi x-xoghol kellu jieqaf, u dak li sar kellu jitnehha.5

Wara li ntilef sajf shih ta' operat mill-fond tar-rikorrenti, is-socjeta' esponenti

giet infurmata (informazzjoni li qatt ma giet sostanzjata) li kien gie approvat

permess, izda x-xogholijiet li kienet intrabtet taghmel ir-rikorrenti, b'mod

partikolari il-conopy li kienet tikkonsisti f'parti sostanzjali mill-fond, kienu

Mhux biss, izda l-esponenti giet ukoll mgharrfa li

2 Klawsoli 2.2.1 u 2.2,2 tal-Ftehim 3 Klawsola 2.2.3 tal-Ftehim 4 Klawsola 2.2.4 u 3.1.3 tal-Ftehim 5 Dan anke bi ksur tal-garanziji moghtija mir-rikorrenti fi klaws ola 4.4.1 ta1-Ftehim

r-rikorrenti ma setghetx tkompli jew tlesti dawn ix-xogholoijiet, u li l-permess

dam aktar xhur biex jinhareg, ghaliex ir-rikorrenti la kienet nehhiet l-izvilupp li

kien sar illegalment, u lanqas hallset il-penali relatata ma' dak l-izvilupp

Qabel sar dan, il-permess ma kienx ser jinhareg.

Is-sitwazzjoni baqghet l-istess, bir-rikorrenti inadempjenti fl-obbligi assunti

minnha, sakemm, wara kwazi sena dewmien u promessi fiergha, l-esponenti gew

mgharrfa li l-fond kellu jibqa taht class 6 permit sabiex tkun tista ssir il-canopy

li kienet krucjali ghall-operat tas-socjeta'esponenti.

Is-socjeta' esponenti ma setghetx topera n-negozju taghha minn fond bi class 6

permit (li kien intiz ghall-ikel u li allura qatt ma kien ser jigi approvat li jsir fish

spa fih) u lanqas setghet topera minghajr il-canopy li kien miftiehem li tigi

nstallata mir-rikorrenti.

Ghalhekk is-socjeta' esponenti, b'kull rieda tajba ttentat

tidhol f'diskussjonijiet mar-rapprezentant tar-rikorrenti, sabiex jintlahaq xi

forma ta' ftehim alternattiv.

Altru milli diskussjonijiet in buona fede, anka wara

li r-rikorrenti qarrqet bihom ghal sena shieha, is-socjeta' esponenti giet

rinfaccata b'rikjesti u kundizzjonijiet godda, fosthom ta' kera mizjuda minn dik

fil-Ftehim u li jassumu r-responsabilita' ghall-hlas tal-canopy liema valur kien

diga nkorporat fil-kera indikata fil-Ftehim.

Ghalhekk, f'dan il-kuntest, meta rat li

r-rikorrenti ma riedetx tasal ghal xi forma ta'soluzzjoni ragonevoli, is-socjeta'

esponenti tterminat il-Ftehim permezz ta' ittra fit-2 ta' April 2013 (kopja annessa

Pretensjonijiet tar-Rikorrenti

It-terminazzjoni tal-Ftehim la qatt giet kontestata (anzi hija rikonoxxuta bhala

terminazzjoni valida fir-rikors guramentat) u lanqas kien hemm xi talba ghall-

hlas mir-rikorrenti, sakemm is-socjeta' esponenti kitbet sabiex tirkupra d-

depozitu li kienet hallset fuq il-Ftehim, u l-ispejjez li nkorriet f'xogholijiet - hekk kif jipprovdi l-Ftehim.6

6 Klawsoli 3.2.4,5.2.3, 8.3.1 u 8.4.1 tal-Ftehim

l-ittra s-socjeta' esponenti giet rinfaccata b'ittra mimlija

allegazzjonijiet inveritjieri u qarrieqa, flimkien ma' talba ghall-hlas ta' 15 -il

xahar kera (kopja annessa u mmarkata 'Dok C').

Dan sar minghajr ebda

spjegazzjoni abbazi ta' xiex kienet qed issir din it-talba, minkejja li l-Ftehim jipprovdi b'mod l-aktar car7 li ebda kera ma tkun dovuta mill-esponenti sakemm

jitlestew ix-xoghgolijiet miftiehema u l-fond jinghata lill-esponenti.

terminazzjoni, ix-xoghgolijiet kienu ghadhom mhux lesti, u wisq anqas inghata

handing over tal-fond skond il-Ftehim.

Skond il-Ftehim8 ir-rikorrenti hija wkoll suggetta ghall-hlas ta' penali ghad-

dewmien fit-tlestija tax-xogholijiet, sad-data tat-terminazzjoni.

L-esponenti ndikat b'mod car li kienet lesta sahansitra ccedi l-hlas tal-penali,

imwettaq gewwa l-fond, u dan kif xorta wahda kienet intitolata ghalih skond il-

Ftehim (kopja tal-ittra annessa u mmarkata 'Dok D').

Ir-rikorrenti baqghet inadempjenti u l-esponenti kellha tintavola ittra ufficjali a

tenur tal-artikolu 1664 tal-Kap 12 tal-ligijiet ta' Malta, liema talba giet respinta

mir-rikorrenti (kopji annessi u mmarkati 'Dok E' u 'Dok F').

Ftit jiem wara r-

rikorrenti rribadiet it-talba ghall-hlas ta' kerha, liema talba hija ghal kollox

Ghal darb' ohra ma inghatat ebda nformazzjoni dwar il-bazi fuq liem,

jew spjegazzjoni ghaliex, kienet qed issir din il-pretensjoni, li tmur kontra d-

dispozizzjonijiet miftiehema mill-partijiet (kopja annessa mmarkata 'Dok G').

Fit-30 ta' Gunju r-rikorrenti intavolat rikors ghall-hrug tal-mandat ta' sekwestru

992/14,flimkien mal-proceduri odjerni kontra s-socjeta' esponenti.

Kif jidher ampjament car minn kif zvolgew il-fatti tal-kaz, kien hemm nuqqas,

anzi assenza totali, ta' buona fede da parti tar-rikorrenti, li lahaq l-apici f'dawn

il-proceduri u t-talba tar-rikorrenti ghall-hrug tal-mandat ta' sekwestru

kawtelatorju, li m'hi xejn hlief azzjoni frivola u malizzjuza u da parti tar-

rikorrenti, intiza biss biex tivvessa lis-socjeta' esponenti.

7 Klawsoli 2.2.4 u 3.1.3 tal-Ftehim 8 Klawsola 2.2.3 tal-Ftehim

Dan jikkostitwixxi abbuz flagranti tal-ghodda li l-ligi tipprovdi sabiex kreditur

jikkawtela d-drittijiet tieghu, izda f'dan il-kaz ma hemm ebda dritt x'jigi

kkawtelat hlief dak tas-socjeta' esponenti.

Ghaldaqstant, u ghar-ragunijiet suesposti, u kif ser jidher aktar car mill-provi

ulterjuri li joghgobha tisma din l-Onorabbli Qorti, is-socjeta' esponenti titlob

lill-Onorabbli Qorti joghgobha tichad it-talbiet tar-rikorrenti.

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tas-socjeta' Garra Rufa Ltd ("Garra Rufa") tat-13 ta'

Bl-ispejjez."

Rat id-digriet taghha tas-7 ta' Lulju 2015;

Semghet it-trattazzjoni tal-partijiet;

Rat id-dokumenti u l-atti kollha tal-kawza;

Ikkonsidrat:

L-Arikolu 8 tal-Kapitolu 387 tal-Ligijiet ta' Malta jipprovdi:

"(1) Qorti li tinġieb azzjoni quddiemha fi kwistjoni li tkun is-

suġġett ta' ftehim ta' arbitraġġ għandha, jekk xi parti hekk

tard minn meta

tagħmel

dikjarazzjoni tagħha fuq il-meriti tat-tilwima, tirreferi lill-

partijiet għall-arbitraġġ kemm-il darba ma tiddeċidix li l-

Rat id-digriet finali taghha Dok.

61 fil-procuderi fl-istess ismijiet rikors

ftehim huwa null u bla effett, inoperattiv jew li ma jistax

(2) Meta tkun inġiebet azzjoni msemmija fil-paragrafu (1), il-

proċedimenti ta' arbitraġġ jistgħu madankollu jinbdew jew

jitkomplew, u tkun tista' tingħata deċiżjoni ta' arbitraġġ,

filwaqt li l-azzjoni tkun għadha pendenti quddiem il-qorti.

Di piu' l-Artikolu 742(3) tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta jistipola:

"Il-ġurisdizzjoni tal-qrati ta' kompetenza ċivili mhijiex eskluża

mill-fatt li jkun hemm xi ftehim ta' arbitraġġ bejn il-partijiet,

sew jekk il-proċedimenti ta' arbitraġġ ikunu nbdew jew le,

f'liema każ il-qorti, bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta' kull liġi

li tirregola l-arbitraġġ, għandha twaqqaf il-proċedimenti

mingħajr preġudizzju għad-disposizzjonijiet tas-subartikolu (4)

u għas-setgħa li għandha l-qorti li tagħti kull ordni jew

direttiva".

Dawn il-klawzoli tal-ligi mhumiex inerentement konfliggenti izda juri l-ghaqal tal-

Legislatur Malti li gie mfisser fis-sentenza George Cacciatore vs Hugh P. Zammit noe

deciza mill-Qorti tal-Appell fl-4 ta' Mejju 1998 gie ritenut:

"il-ligi (fl-artikolu 742(3) kif emendat) riedet li jigi assigurat li

l-gurisdizzjoni tal-Qorti ta' kompetenza civili ma tkunx eskluza

mill-fatt biss li jkun hemm xi ftehim ta' arbitragg bejn il-

partijiet.

Riedet allura tassigura li l-Qrati Civili jkunu jistghu

u jkollhom il-kompetenza li jissindikaw il-validita` ta' tali

ftehim ta' arbitragg, li kellhom id-dritt li jirregolaw il-

proceduri skond kif trid il-ligi u anke li jkollhom il-

kompetenza u l-gurisdizzjoni li jassiguraw l-ezegwibilita` tad-

decizjonijiet arbitrali permezz ta' atti u mandat kawtelatorji,

kif ukoll atti u mandati ezekuttivi......Dan ifisser illi d-

disposizzjoniji 742(3) ma kinitx intiza biex tinnewtralizza l-

effikacja ta' klawsola arbitrali, imma intiza biss biex tassigura

li jkunu l-Qrati Civili li jkollhom il-gurisdizzjoni li jirregolaw

il-mod kif tali klawsola arbitrali kellhom jigu mhaddma u

dana billi jkollhom il-poter li jaghmlu tajjeb u jaghtu direttivi

fil-kaz li jkun hemm lakuni jew diffikultajiet fil-mod kif tali

klawsoli kellhom jigu proceduralment imhaddma fil-prattika."

Ikkonsidrat:

Illi skond il-gurisprudenza nostrali u precizament fis-sentenza tal-Qorti ta' l-Appell

deciza fis-26 ta' Marzu 2010 fl-ismijiet Avukat Simon Harley Mcnee noe vs G.S. Specialist

Vehicles Ltd et jirrizulta illi :

"huwa ormai pacifiku fil-gurisprudenza taghna klawsola

arbitrali hija valida u dana in omagg ghall-volontà libera tal-

partijiet. … Il-Qorti sabet illi din il-klawsola kienet tkopri l-

mertu tal-kwistjoni. … Il-Qorti tal-Appell ikkonfermat is-

sentenza tal-ewwel Qorti u ddikjarat ruhha inkompetenti in

Services Limited deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili per

Caruana Vigna fit-30 ta' Marzu, 2001; Christopher

ta' Dicembru 2008; Calibre Industries Limited vs Slipform

Engineering (Malta) Limited deciza fis-19 ta' Novembru

Jinghad ukoll mill-Qorti tal-Appell fis-sentenza taghha George Bonavia Frendo vs Accountant

"naturalment dan ma jfissirx li l-klawsola arbitrali fejn

tapplika tista' tigi reza bla ebda effett bis-semplici rikors lil

dawn il-Qrati.

Ifisser pero`, li din il-Qorti ghandha l-

gurisdizzjoni originali u "overiding" li tissindika wkoll l-

applikazzjoni ta' l-ezekuzzjoni ta' dawn il-klawsoli arbitrali."

Vide ukoll sentenza fl-ismijiet Joseph Vella Ebejer et vs Jovin

Falzon Sollars noe deciza fis-27 ta' Ottubru 2004.

Ikkonsidrat:

Klawsola 9.6.1 tal-kuntratt Dok.

l-lingwa tal-proceduri.

Klawsoli 9.6.2 u 9.6.3 jaghtu aktar dettal dwar l-ghazla tal-Arbitru, is-sit tal-Arbitragg u

Illi d-dover biex ssir l-istedina ghall-Arbitragg huwa dover li jinkombi fuq il-partijiet

kollha tal-ftehim partikolari u tali stedina setghat saret minn kull wahda mill-

Fil-kaz odjern l-eccezzjoni dwar il-klawzola Arbitrali 9.6 giet sollevata u ttrattata fi

stadju bikri tal-proceduri odjerni minghajr ebda telf ta' hin.

Irid jinghad ukoll illi anka jekk l-kuntratt gie tterminat bi ftehim bejn il-kontendenti, ma

jfissirx illi klawzola arbitrali tispicca fix-xejn u ma tkunx ghadha torbot lil kontraenti.

Dan qieghed jinghad 'l ghaliex Artikolu 32(2) tal-Kapitolu 387 tal-Ligijiet ta' Malta

"It-tribunal tal-arbitraġġ ikollu s-setgħa jiddeċiedi dwar l-

eżistenza jew il-validità tal-kuntratt li klawsola ta' arbitraġġ

Għall-għanijiet tal-artikolu 32, klawsola ta'

arbitraġġ li tinsab f'kuntratt u li tkun tipprovdi għal arbitraġġ

skont din il-Parti għandha titqies bħala ftehim indipendenti

mill-patti

l-oħra

Deċiżjoni mit-tribunal

arbitraġġ li l-kuntratt ikun null u bla effett ma għandhiex tkun

tfisser ipso jure li l-klawsola ta' arbitraġġ tkun invalida ukoll."

L-attrici minn naha taghha isostni li l-gurisprudenza nostrana fuq din il-materja marret

lilhin minn semplici ezami ta' jekk il-procedura ai termini tal-Artikolu 15(3) tal-

Kapitolu 387 tal-Ligijiet ta' Malta ma gietx utilizzata sew.

L-attrici sostniet fil-fatt illum

ius receptum hu li gialadarba, qabel ma parti thejji dak it-tip ta' rikors, hija tkun b'xi

mod interveniet fil-kawza, allura tkun qieghda tirrinunzja ghal dik il-klawzola arbitrali

ghaliex tkun qieghda tadixxi u tacceta l-gurisdizzjoni tal-Qrati ordinarji u iccitat s-

sentenza fl-ismijiet Ignatius Galea Bonavia vs Franco Zerafa et deciza mill-Qorti ta' l-Appell

nhar l-10 ta' Ottubru 2003:

"Fi kliem iehor, iz-zewg partijiet kellhom it-tnejn indaqs l-

obbligu kontrattwali, wara li tfacca d-dizgwid serju bejniethom,

li jirreferu l-kwistjoni ghad-decizjoni ta' l-arbitru minghajr

ghandhom jigu esegwiti bil-buona fidi.

Din il-Qorti hi tal-fehma

li mhux permess ghall-konvenut li issa jinvokaw l-ezekuzzjoni

tal-klawzola arbitrali f'din il-kawza meta wrew passivita`

prolungata taghhom, kienu wrew bic-car li ma kellhomx l-

intenzjoni li jimxu fit-triq ta' l-arbitragg.

Irrizulta li bl-

imsemmija ittra ufficcjali (ara para 7 supra) , l-attur kien ta r-

ragunijiet tieghu ghaliex ma kienx dispost li jissottometti ruhu

ghal arbitragg kondott mill-persuni li jissemmew fil-klawzola

Fl-istess ittra huwa kien intima lill-konvenuti biex

jirregolaw ruhom.

Din il-Qorti hija soddisfatta li, la darba l-

konvenuti ma ikkontradixxewx lill-attur, u lanqas ma ressqu

huma stess il-vertenza bejniethom quddiem l-arbitru imsemmi

fil-ftehim, kif kellhom id-dover li jaghmlu, allura wiehed

ragonevolment ghandu jasal ghall-konkluzjoni li huma gew li

accettaw il-posizzjoni li ha l-attur fil-konfront tal-klawzola

arbitrali u konsegwentement irrinunzjaw tacitament ghall-

effetti ta' l-istess klawzola"(Enfasi tal-attrici)

L-attrici ghamlet referenza ukoll ghas-sentenza fl-ismijiet Christopher Grech Ellul vs

Joseph Butler et (Rik Gur Nru: 790/200 l moghtija mill-Prim Awla tal-Qorti Civili

nhar l-1 ta' Dicembru 2008 per Onor. Imhallef Lino Carta Hughes u s-sentenza

George Cacciatore vs Hugh P. Zammit noe moghtija mill-Qorti tal-Appell nhar l-4 ta'

Mejju 1998

Ikkonsidrat:

Il-Qorti taghraf li l-attrici qedgha tibbaza l-gurisdizzjoni ta' din il-Qorti fuq il-fatt li s-

socjeta' intimata ma prezentatx ir-rikors ai termini ta' Artikolu 15(3) Kapitolu 387

qabel ma gew prezentati l-eccezzjonijiet taghha, u minhabba li interveniet f'din il-kawza

u apparti dan intavolat proceduri ghar-revoka tal-mandat il-proceduri 813/2014, deciza

11 ta' Dicembru 2014.

Din il-Qorti ma tistghax tikkondividi ma dan l-argument.

Dan qieghed jinghad 'l ghaliex

apparti l-fatt illi s-socjeta' intimata fil-fatt intavolat rikors ai termini tal-Artikolu 15(3)

tal-Att dwar l-Arbitragg fl-20 t'Ottubru 2014, u apparti l-fatt li sollevat eccezzjoni ta'

kompetenza fl-ewwel eccezzjoni taghha f'dawn il-proceduri, hemm gurisprudenza

15(3) Kapitolu 387, qabel ma jigu prezentati l-eccezzjonijiet.

Infatti l-Prim Awla tal-Qorti Civili stabbiliet, fis-sentenza Canon Services Limited vs

Kunsill Lokali San Pawl il-Bahar deciza fit-12 ta' Dicembru 2002, illi tali talba tista'

ssir permezz t'eccezzjoni preliminari fuq il-klawzola arbitrali.

Din giet konfermata mill-

Prim Awla tal-Qorti Civili fis-sentenza 365 Entertainment Limited vs BossMedia

Malta et deciza fl-10 ta' Lulju 2012, citata mill-Qorti tal-Appell fis-sentenza Panta

Marketing & Services Limited vs AX Construction Limited deciza fit-3 ta'

"Ghar rigward l-operat tal-Artikolu 15(3) tal-Att dwar l-

Arbitragg, il-punt gie diskuss mill-Prim Awla tal-Qorti Civili

fil-kawza Cannon Services Ltd. vs Kunsill Lokali ta' San Pawl

il-Bahar, deciza fit-12 ta' Dicembru 2002.

Din il-Qorti sejra

tipproduci l-parti rilevanti tal-konsiderazzjonijiet relattivi ta'

dik il-Qorti, peress li taqbel mall-konkluzjoni li waslet ghaliha

dik il-Qorti.

"Fl-ahharnett, is-socjeta` attrici tissotometti li, skond l-

Artikolu 15(3) tal-ligi dwar Arbitragg, ir-riferenza ghall-

arbitragg trid issir "qabel ma tressaq xi eccezzjonijiet jew

tmexxi mod iehor fil-procedimenti", mentri f'dan il-kaz, ir-

riferenza giet mitluba fit-tieni eccezzjoni.

Din il-Qorti hasbet

fit-tul fuq din il-kwistjoni, u tahseb li m'ghandhiex tinghata

interpretazzjoni rigida lil dan is-subartikolu.

L-iskop tal-ligi hu

intiz biex ma jinheliex zmien, u jekk il-kaz se jigi trattat

f'Arbitragg, jekk jista' jkun, ir-riferenza issir mill-ewwel u

mhux wara smigh tal-provi jew trattazzjoni fuq xi materja tal-

Dak li hu importanti allura, mhux li, qabel ma jressaq l-

eccezzjonijiet

il-konvenut, b'talba ad hoc,

riferenza ghall-Arbitragg, izda li din ir-riferenza tigi mitluba l-

Kif inhi l-ligi hu permess li konvenut, qabel ma

jressaq l-eccezzjonijiet tieghu, jitlob, b'rikors ad hoc, ir-

riferenza ghall-arbitragg, izda din it-talba mhux mehtieg li jsir

hekk bil-fors, u tista' ssir b'talba imressqa fil-bidu ta' l-

eccezzjonijiet"

Illi di piu, il-proceduri ghar-revoka tal-mandat kawtelatorju ma jistghux jitqiesu li jfissru

jew li jekwiparaw ghal sottomissjoni ghal gurisdizzjoni ta' dawn il-Qrati.

Dan qieghed

jinghad ghaliex l-arbirtu fil-proceduri tal-arbitragg m'ghandu ebda setgha li jirrevoka

Mandat ta' Sekwestru Kawtelatorju (li alla fine gie intavolat mill-istess attrici u

jippresupponi proceduri civili li jsegwu l-att kawtelatorju), liema revoka tal-mandati

kawtelatorji jistghu jigu pronunzjati biss minn dawn il-Qrati.

Ghalhekk s-socjeta'

intimata ma kelhiex triq ohra ghajr li tintavola proceduri tar-revoka tal-mandat

kawtelatorju biex tiddefendi d-drittijiet taghha.

Dan bl-ebda mod ma jista' jigi

interpretat bhala rinunzja ta' ghad-dritt t'arbitragg jew ghal sottomissjoni ghal-

gurisdizzjoni tal-Qrati Maltin.

Din il-Qorti tippreciza li l-mandati kawtelatorji ma jistghux jintuzaw u ma jistghu qatt

jigu intepretati bhala arma sabiex tigi ankrata guridizzjoni mhux f'lokha.

Ghal dawn il-mottivi l-Qorti taqta' u tiddeciedi billi tilqa' l-ewwel eccezzjoni tas-

socjeta' intimata ta' inkompetenza in vista tal-Klawsola Arbitrali u tordna t-twaqqif tal-


Qorti tal-Magistrati (Ghawdex) Gurisdizzjoni Superjuri Sezzjoni Generali Magistrat Dr Joanne Hollis Swift B.A., Mag.

LL.D. Illum il-Gimgha, 2 ta' Dicembru, 2016 Rikors Guramentat Numru:- 35/2016JVC Sharon Rose Borg Inguanez nee' Borg Schembri Vs Direttur tad-Dipartiment ghall-Istandards fil-Harsien Socjali u l- Avukat Jean Paul Mc Alister in rapprezentanza tal-imsiefer Dean Michael Borg Inguanez

Il-Qorti, Rat ir-rikors guramentat tal-attur li ppremetta:-

Illi permezz ta' digriet tat-12 ta' Settembru 2014, tal-Qorti tal- Magistrati Ghawdex, Gurisdizzjoni Superjuri, Sezzjoni Familja, fl- atti tal-proceduri ghas-separazzjoni personali kkonfermat bid- digriet sussegwenti tal-istess Qorti tat-3 ta' Marzu 2015 l- esponenti nghatat il-kura u l-kustodja pendente lite.

Illi permezz ta' rikors sussegwenti l-imsemmi Dean Michael Borg Inguanez talab ir-revoka tal-istess digriet illi gie michud.

Illi l-istess Dean Michael Borg Inguanez ippartecipa fil-proceduri ta' medjazzjoni pendenti quddiem il-Qorti t'Ghawdex fuq imsemmija illi eventwalment wasslu ghall-kawza ta' separazzjoni quddiem l- istess Qorti fl-ismijiet Borg Inguanez Sharon Coppola nee' Borg Schembri vs Borg Inguanez Dean Michael differita ghall-31 ta' Ottubru 2016.

Illi fil-kors ta' dawn il-proceduri hemm provediment dwar il-kura tad-dar u kustodja matrimonjali kif ukoll provediment dwar manteniment li l-istess

tal-minuri, kif ukoll

il-kollokazzjoni

izda rovexxata b'sentenza

il-proceduri ma eccepixxa n-nuqqas

Dean Michael Borg Inguanez gie ordnat ihallas u fil-fatt qed ihallas lill- esponenti u fl-ebda mument il-konvenut, cioe' Dean Michael Borg Inguanez, ta' gurisdizzjoni tal-Qrati Maltin, anzi sa mill-bidu kien u baqa' jippartecipa f'dawn il-proceduri minghajr ma qajjem l-eccezzjoni tan-nuqqas ta' gurisdizzjoni tal-Qrati Maltin, anzi skont is- sentenza tal-Qorti tal-Appell moghtija fit-30 ta' Ottubru 2015 gie kkonfermat li "il-missier ma kellux problema li l-Qrati Maltin jiddeciedu l-kawza ta' separazzjoni li fethet martu hamest ijiem wara li nizlet Ghawdex inkluz il-vertenza dwar il-kura u l- kustodja tat-tifel u d-drittijiet ta' access [...]".

Illi fil-mori ta' dawn il-proceduri ta' separazzjoni u meta kien evidenti hafna li l-missier kien issoggetta ruhu ghall-gurisdizzjoni tal-Qrati ta' Malta, id-direttur konvenut istitwixxa proceduri b'talba ghar-ritorn tal-minuri fil-gurisdizzjoni tal-Qrati tar-Renju Unit a tenur tal-Kap.

410 tal-Ligijiet ta' Malta.

It-talba tad-direttur konvenut giet michuda b'sentenza tal-Prim Istanza tal-24 ta' Lulju 2015 tat-30 t'Ottubru 2015 li dwarha llum hemm ukoll proceduri ghar- ritrattazzjoni.

Illi oltre dan f'kawza kostituzzjonali li l-attrici stitwit kontra l- Avukat Generali u l-konvenut biex jigi dikjarat illi s-sentenza tal- Qorti tal-Appell fuq imsemmija tat-30 ta' Ottubru 2015 tilledi d- dritt fundamentali taghha u ta' binha ghad-dritt ta' privatezza u familja sancit mill-artikolu 8 tal-konvenzjoni Ewropea dwar id- Drittijiet u Libertajiet Fundamentali 1950 l-istess Dean Michael Borg Inguanez intervjena in statu et terminis f'dawk il-proceduri.

Illi la darba l-missier accetta li l-kwistjoni matrimonjali bejnu u bejn l-attrici u l-kwistjonijiet kollha li johorgu minnha kellhom jigu trattati u decizi mill-Qrati Maltin huwa evidenti li l-proceduri stitwiti mill-konvenut Direttur tad-Dipartiment ghall-Istandards fil-Harsien Socjali a tenur tal-Kap.410 tal-Ligijiet ta' Malta huma bla bazi, illegali, irritwali u nulli ghaliex il-provvedimenti tal-

Hague Convention 1980 u dawk tal-Brussels II Regulations

rigward ir-ritorn tal-minuri f'kaz ta' rimuzzjoni jew tnehhija

llegali ma japplikawx ghaliex il-parti li a distanza taghha tkun

fl-ismijiet Direttur ghad-Dipartiment

saret it-talba ghar-ritorn tkun effetivament irriduciet dik it-talba u l-proceduri li jsegwu maghha inutli u bla bazi.

Illi konsegwentament il-proceduri stitwiti mill-konvenut taht il- Kap. 410 bir-rikors quddiem il-Qorti ghall-Magistrati Ghawdex, fl- App 10/2015(PC) Istandards fil-Harsien Socjali vs Sharon Rose Borg Inguanez nee Borg Schembri huma ghalhekk irriti, illegali u nulli ghaliex jiksru l-ispirtu u l- iskop tal-Hague Convention 1980 u Brussels II regulations ghal dik li hija r-ritorn tal-minuri, kif ukoll l-istess provvedimenti billi jmorru dijametrikament kontra tal-istess strumenti nternazzjonali.

Illi ghalhekk hemm lok li jigi dikjarat li l-imsemmija proceduri mibdija permezz tar-rikors numru 10/2015PC fl-ismijiet Direttur tad-Dipartiment ghall-Istandards fil-Harsien Socjali vs Borg Inguanez Sharon Rose nee' Borg Schembri jigu dikjarati llegali ghax kontra l-ligi, irritwali, nulli u ghalhekk minghajr effett legali.

Illi r-rikorrenti taf b'dawn il-fatti personalment.

l-provvedimenti

Talbet lil din l-Onorabbli Qorti:

Tiddikjara l-proceduri ghar-ritorn tat-tifel Kaden Mario Borg Inguanez mibdija permezz tar-rikors numru 10/2015PC fl-ismijiet Direttur tad-Dipartiment ghall-Istandards fil-Harsien Socjali vs Borg Inguanez Sharon Rose nee' Borg Schembri bhala llegali, irritwali u nulli u ghalhekk minghajr effett legali.

Bl-ispejjez u bl-ingunzjoni tal-konvenut ghas-subizzjoni.

Rat ir-risposta guramentata tal-avukat Dottor Jean Paul Mc Alister fil-kwalita tieghu ta' mandatarju specjali ta' Dean Michael Borg Inguanez ghan-nom u in rapprezentanza tal-istess Dean Michael Borg Inguanez li eccepixxa:

Illi qabel xejn din ir-risposta guramentata qeghdha tigi prezentata mill-esponenti minghajr pregudizzju ghall-posizzjoni tieghu dwar ir-ritorn tal-minuri lejn ir-Renju Unit u minghajr m'huwa qieghed b'xi mod jirrinunzja ghall-effetti tad-decizjoni tal-Qorti tal-Appell

tat-tletin (30) ta' Ottubru 2015, liema sentenza ordnat ir-ritorn tat- tifel lejn ir-Renju Unit.

Il-partecipazzjoni tieghu f'dawn il- proceduri hija ntiza biss u limitatament biex jizgura li fl-ahhar mill- ahhar tali ordni moghtija mil-Qorti tal-Appell skont il-Konvenzjoni ta' De Hague u l-Brussels II tigi esegwita u li ma jkunx hemm aktar tfixkil ghall-esekuzzjoni tal-istess;

Illi ghal din il-kawza hemm l-ostakolu tal-gudikat li skont id- duttrina u l-gurisprudenza (inkluz gurisprudenza Maltija) dan joqtol id-diskussjoni mhux biss ta' dak li gie effettivament diskuss fl-ewwel kawza, imma wkoll ta' dak li messu jew seta' gie diskuss kif wkoll dak li kien necessarjament involut;

irrinunzjat ghal din

tigi proposta mir-rikorrenti b'din

Illi minghajr pregudizzju ghall-premess, l-"eccezzjoni ulterjuri" li l-istanza ghall- qeghdha proceduri tar-ritorn tat-tifel lejn ir-Renju Unit u cioe' li l-esponenti accetta l-gurisdizzjoni tal-Qrati Maltin, kellha tinghata tul is-smigh tal-kawza fl-ismijiet Id-Direttur tad-Dipartiment ghall-Istandards fil- Harsien Socjali vs Sharon Borg Inguanez nee Borg Schembri (Rikors Nru 10/2015) fil- kors ta' dawk il-proceduri.

La darba din l-eccezzjoni ma nghatatx, l-"eccezzjoni ir-rikorrenti effettivament ulterjuri" u hija prekluza milli hija tqajjimha b'talba ad hoc wara li tali proceduri ghar-ritorn gew konkluzi b'mod definittiv; Illi dejjem minghajr pregudizzju ghall-premess fil-mertu t-talbiet tar-rikorrenti huma nfondati fid-dritt u fil-fatt ghas-semplici raguni li l-esponenti sa mill-ewwel gurnata li huwa sar jaf bil-proceduri ta' separazzjoni li kienet istitwiet martu f'dawn il-gzejjer huwa dejjem ghamilha cara u anke insista li jkun hemm ir-ritorn ta' ibnu Kaden Borg Inguanez lejn ir-Renju Unit.

Dan ghaliex ir-rikorrenti kienet zammet lit-tifel minuri tal-kontendenti f'dawn il-gzejjer minghajr il-kunsens tal-missier.

Ghaldaqstant ma kien hemm xejn illegali, irritwali u null fil-proceduri li stitwixxa d-Direttur tad-Dipartiment ghall- Istandards fil-Harsien Socjali;

Salvi eccezzjonijiet ulterjuri fid-dritt u fil-fatt.

ir-risposta guramentata

Rat Istandards fil-Harsien Socjali li eccepixxa:

tad-Direttur

tad-Dipartiment ghall-

Tesponi bil-qima u Carmen Cozzo fil-kapacita' taghha ta' Direttur tad-Dipartment ghall-Istandards fil-Harsien Socjali bil-gurament taghha tiddikjara:

Illi fl-ewwel lok, l-esponent umilment jitlob ir-rikuza tal-Magistrat sedenti stante li diga' ppronunzjat ruhha fuq il-kwistjoni ta' rinunzja ta' gurisdizzjoni min-naha tal-missier.

Filwaqt li l-esponenti ghandha fiducja shiha f'din l-Onorabbli Qorti kif preseduta, xorta pero' temmen li fic- cirkostanzi partikolari ta' dan il-kaz sabiex l-istess gustizzja tidher li tkun qeghdha ssir, ikun opportun li dan ir-rikors guramentat jinstema' u jigi deciz minn gudikant iehor.

Illi fit-tieni lok u minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-esponent umilment jeccepixxi n-nuqqas ta' kompetenza ratione materiae ta' din l-Onorabbli Qorti sabiex taqta' u tiddeciedi t-talbiet tar- rikorrenti stante li, hekk kif indikat fir-Regola 18 tal-Avviz Legali 396 tal-2003 (L.S. 12.19 Ordni dwar it-twaqqif ta Sezzjoni tal- Qrati Civili), il-Qorti li tizgura li tosserva d-disposizzjonijiet tar- Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003 tas-27 ta' Novembru 2003 hija l-Qorti tal-Magistrati (Ghawdex) Gurisdizzjoni Superjuri, Sezzjoni tal-Familja.

Illi in vena preliminari wkoll u minghajr pregudizzju ghas- suespost, l-allegar ta' processi ma jsirux billi jigu mnizzla fl-elenku tad-dokumenti izda billi ssir talba formali lill-Qorti u fejn il- kontroparti jkollhom l-opportunità jsemmghu l-fehmiet taghhom.

Illi minghajr pregudizzju jigi nnutat ukoll li mal-elenku tad- dokumenti esebiti hemm mizjud il-processi tal-kawza fl-ismijiet Sharon Rose Borg Inguanez pro et noe vs. Avukat Generali et, liema proceduri ghadhom qed jinstemghu quddiem il-Qorti kompetenti ghaldaqstant l-allegar tieghu huwa mpossibli li jsir u li se mai ghandha ssir talba sabiex tigi ezebita kopja.

Illi in linea preliminari u minghajr pregudizzju ghas-suespost, l- esponenti teccepixxi l-improponibilita' tal-azzjoni odjerna stante li dak mitlub mill-attrici huwa wiehed vag.

Illi l-attrici ghandha tiddikjara b'mod car liema huma dawk il-provvedimenti li gew miksura mill-esponenti bl-intavolar tal-proceduri stitwiti taht l- Kap 410 u f'dan ir-rigward meta l-attrici tottempra ruhha ma' dan, l-esponenti jirrizerva li jirrispondi ulterjorment jekk ikun il-kaz.

Illi in linea preliminari wkoll, dina l-azzjoni tmur kontra l- principju u l-finalita' tar-res judicata.

Illi l-kawza fl-ismijiet Direttur tad-Dipartiment ghall-Istandards fil-Harsien Socjali vs. Sharon Rose Borg Inguanez (10/15PC) hija wahda li ghaddiet in gudikat u dan wara li l-Qorti tal-Appell fid-17 ta' Mejju 2016 fi proceduri ta' ritrattazzjoni kkonfermat is-sentenza tal-Qorti tal-Appell tat-30 t'Ottubru 2015 fejn ordnat ir-ritorn lejn l-Ingilterra tal-minuri Kaden Mario Borg Inguanez.

Illi m'ghandux jigi permess li sentenza li tkun marret in gudikat, f'dan il-kaz minn qorti sede superjuri, terga' tigi mistharga minn qorti f'sede inferjuri.

Ic-certezza legali hija ordni pubblika u ghandha tigi salvagwardjata mill-Qrati stess u kwalunkwe abbuz ghandu jigi kkontrollat minn dik il-Qorti li quddiemha qed issir dak l-abbuz.

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost u in vena preliminari, la darba l-eccezzjoni tal-nullita' tal-azzjoni qatt ma tqajmet waqt il- proceduri li kienu jikkoncernaw lil dik l-azzjoni, allura dan ifisser li Sharon Rose Borg Inguanez, l-intimata f'dawk il-proceduri rrunzjat ghal dik l-eccezzjoni liema eccezzjoni se mai kellha tkun wahda preliminari f'dawk il-proceduri u mhux wara li l-proceduri ghaddew in gudikat u abbazi ta' ripensament issir kawza bhal dik odjerna msejsa fuq l-eccezzjoni tan-nullita' u dan ghal ghan ahhar li jittawwal iz-zmien sabiex tigi esegwita sentenza tal-Qorti tal- Appell li hija wahda finali.

Illi l-principju ta' rinunzja wara l-gudikat johrog ferm car minn sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell (sede Inferjuri) moghtija mill-Imhallef Philip Stagno Navarra fl-14 ta' Dicembru 2006 fl-ismijiet

Alfred u Alice konjugi Gabaretta vs. Androxa Furniture Limited (Cit Nru 1866/2004/1) li tghid is-segwenti:

"Il-gudikat jassorbixxi kull eccezzjoni li in mertu ghall-azzjoni kien imissha jew setghet tigi sollevata in relazzjoni ma' l- li mhumiex ammissibbli azzjoni stess, bil-konsegwenza eccezzjonijiet godda li jkollhom bhala effett li jannullaw jew jillimitaw l-effetti ta' dak il-gudikat" (Kollez.

XL P I p 555 u wkoll mill-istess Volum pagna 65)

Dan ifisser ghalhekk li din l-Onorrabli Qorti ghandha tghaddi biex tichad it-talba in vista tal-fatt li kienet eccezzjoni li giet assorbita mal-gudikat.

Illi subordinatament u minghajr pregudizzju ghas-suespost, fil- mertu l-allegazzjonijiet tal-atturi huma nfondati fil-fatt u fid-dritt.

Illi xejn m'hu minnu li 'la darba l-missier accetta li l-kwistjoni matrimonjali bejnu u bejn l-attrici u l-kwistjonijiet kollha li johorgu minnha kellhom jigu trattati u decizi mill-Qrati Maltin'.

L-artikolu li applikabbli hawnekk huwa jistabbilixxi liema hija dik il-gurisdizzjoni f'kazijiet ta' htif ta' minuri, u cioe' dak l-iStat li fih il-minuri ghandu r-residenza abittwali.

l-Artikolu 10 tar-Regolament

Illi l-punt li fuqha qed tigi bbazata n-nullita' diga' gie trattat mill- Qorti tal-Appell fis-sentenza taghha tas-17 ta' Mejju 2016 fejn qalet is-segwenti:

tar-Regolament 2201/2003

Fir-rikors tal-appell sar l-argument li ghal dan il-kaz japplika Artikolu 12 (Prorogation of Jurisdiction), u li gialadarba l-missier accetta l-gurisdizzjoni tal- qrati Maltin biex tigi deciza l-kwistjoni dwar il-kura u kustodja tal-minuri allura l-Konvenzjoni tal-Ajja ma tapplikax.

Pero' dan hu kaz ta' child abduction, u ghalhekk japplika l-Artikolu 10 tar-Regolament (Jurisdiction in cases of Child Abduction).

Provvediment li jidher li hu ntiz sabiex ma jippermettix li l- gurisdizzjoni tinbidel permezz ta' htif.

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost, it-talba tar-ritorn mill- esponenti saret fit-2 ta' Frar 2015, waqt l-azzjoni ghal separazzjoni giet formalment istitwita fit-2 ta' Lulju 2015, proprju wara li bdiet il-kawza ghal ritorn.

Madankollu dak li kellu jigi ezaminat fil-proceduri ta' ritorn istitwiti mill-esponenti kien relattiv u cirkoskritt ghall-mument tar- rimozzjoni jew ritenzjoni llecita.

F'dak il-mument ma hemm l- ebda dubju li l-kura u kustodja kienet wahda kongunta bejn il- genituri tal-minuri.

Illi l-missier ma ghamel l-ebda att li permezz tieghu jwassal ghall-akkwijixxenza ta' stat ta' illegalita': il-missier dejjem kien konsistenti fl-agir tieghu u li certament li qatt ma ssokkomba ghall-gurisdizzjoni tal-Qrati nostrana.

Aktar minn hekk ghal dak li jirrigwarda t-thaddim tal-Konvenzjoni tal-Aja dak li ghamlet l-attrici wara li hadet il-ligi f'idejha ma jistax jintuza sabiex 'jissana' llegalita'.

Illi l-Konvenzjoni tal-Aja tal-1980 fl-Artikolu 16 tipprovdi li 'Wara li jkunu rcevew l-avviz ta' rimozzjoni jew ritenzjoni llecita ta' minuri ghat-tenur tal-Artikolu 3, l-awtoritajiet gudizzjarji jew amministrattivi tal-Istat Kontraenti fejn ikun ittiehed jew inzamm il-minuri m'ghandhomx jiddeciedu fuq il-mertu tad-drittijiet tal- kustodja qabel ma jigi deciz illi l-minuri m'ghandux jigi ritornat taht din il-Konvenzjoni jew kemm-il darba ma ssirx applikazzjoni skont din il-Konvenzjoni fi zmien ragonevoli minn meta jkunu ircevew l-avviz.'

Il-preambolu 17 tar-Regolament 2201/2003 jispjega li 'F'kazijiet ta' tnehhija jew zamma ngusta ta' minuri, ir- ritorn ta' l-minuri ghandu jinkiseb minghajr dewmien, u ghal dan il-ghan ghandha tkompli tapplika l-Konvenzjoni ta' l-Aja ta' l-25 ta' Ottubru 1980 kif kumplementata mid-disposizzjonijiet ta' dan ir- Regolament, u partikolarment l-Artikolu 11.'

Ghaldaqstant l- Artikolu 16 huwa perfettament applikabbli ghall-kaz odjern.

Illi l-iskop wara dak l-Artikolu huwa proprju sabiex jipprotegi l- interess tal-minuri u jigu sospizi kull azzjoni li tirrigwarda lilu.

Ghalhekk mill-bidunett ma kellhomx jinfethu proceduri mir- rikorrenti kontra l-intimat Dean Michael Borg Inguanez.

Illi l-esponent huwa moghti s-setgha taht ir-Regolament kif ukoll il-Konvenzjoni tal-Aja sabiex jistitwixxi proceduri ghal ritorn tal- minuri wara li tkun saret talba mill-left behind parent.

Dan ifisser ghalhekk li a contrario ta' dak li qieghed jinghad mill-attrici, il- proceduri bir-rikors numru 10/2015 PC huma legali u ai termini tal-ligi.

Ghaldaqstant din l-Onorabbli Qorti ghandha tichad it-talbiet kollha tal- attrici bl-ispejjez kontra taghha.

Salvi eccezzjonijiet ulterjuri.

Rat illi fl-istess verbal gew irtirati l-ewwel, it-tieni u t-tielet eccezzjoni mqajjma mid-Direttur konvenut; Rat illi fl-istess verbal il-kawza giet differita ghad-decizjoni preliminari u digriet jekk ikun il-kaz dwar il-hames eccezzjoni tad-Direttur konvenut, it-tieni eccezzjoni tal-konvenut Borg Inguanez u dwar il-kwestjoni tar-referenza mitluba mill-attrici.

Rat is-sottomissjonijiet tal-abbli difensuri tal-partijiet.

Rat l-atti kollha tal-kawza odjerna kif ukoll tal-atti kollha annessi 10/2015, 12/2015, 81/2015 u 66/2014 li l-allegazzjoni taghhom giet awtorizzata minn din il-Qorti fl-istess verbal tal-15 ta' Gunju, 2016; Rat l-atti kollha.

Ikkunsidrat Illi din hija decizjoni preliminari dwar eccezzjoni ta' res judicata mqajjma miz-zewg konvenuti fil-konfront l- eccezzjonijiet jigu michuda, din il-Qorti hija mitluba li taghti decizjoni dwar jekk ghandhiex issir referenza preliminari lill-Qorti tal-Gustizzja tal-Unjoni Ewropea (CJEU) kif mitluba permezz tal-verbal datat 15 ta' Gunju, 2016 fol.

Illi l-fatti fil-qosor huma li Sharon Rose Borg Inguanez nee' Borg Schembri u Dean Michael Borg Inguanez huma mizzewgin u minn dan iz-zwieg twieled il-minuri Hartley fil-Gzira ta' Ghawdex li llum ghandu hames (5) snin.

Wara t- twelid tal-minuri l-koppja Borg Inguanez marru jirrisjedu fir-Renju Unit u t-tnejn li huma kienu jahdmu f'dak il-pajjiz.

Fl-istess hin il-koppja xtraw ukoll residenza fil-gzira ta' Ghawdex filwaqt li l-attrici kellha wkoll proprjeta' parafernali taghha f'Ghawdex.

Fis-sajf tas-sena 2014 l-attrici kellha bzonn tigi ghal ftit gimghat Ghawdex sabiex tiehu hsieb l-ommha li kellha taghmel operazzjoni u dan ghamlitu bil-konoxxenza u l-kunsens tal-konvenut Dean Michael Borg Inguanez.

Hija giet fil-gzira ta' Ghawdex flimkien ma' binha minuri Hartley.

Fil-mument li giet hawn l-attrici

ssostni li ddecidiet li z-zwieg taghha mal-konvenut ma setax ikompli

allegatament ghal ragunijiet imputabbli lill-konvenut fosthom il-vizzju

D’anastas ghalhekk li hija ddecidiet li tibqa' tghix fil-gzira ta'

Ghawdex u fethet proceduri ta' separazzjoni tista' tghid ftit jiem wara li

ta' digriet provizorju datat 12

giet fil-gzejjer Maltin permezz ta' medjazzjoni.

Pendente lite l-attrici talbet il-kura u l-kustodja tal-minuri Hartley liema talba giet milqugha permezz ta' Settembru, 2014.

Sussegwentement jirrizulta li Dean Michael Borg Inguanez gie notifikat bil- medjazzjoni u gie wkoll intavolat rikors ghar-revoka tad-digriet provizorju dwar il-kura u l-kustodja li ma giex milqugh.

Il-medjazzjoni evolviet f'digriet ghall-hlas provizorju ta' manteniment mill-konvenut lill-attrici ghall-wild minuri u wasslet ukoll sabiex giet prezentata kawza ta' separazzjoni fil-konfront tal-konvenut fejn il-konvenut f'dak l-istadju ma oggezzjonax ghall-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin ghal dik li hija separazzjoni izda zamm ferm id-drittijiet tieghu ghall-kawza sabiex jigi ritornat il-minuri li fil-frattemp kienet intavolata mid-direttur konvenut kontra l-attrici.

Konsegwenti ghal dan kollu gew intavolati numri ta' kawzi, anki kostituzzjonali li lkoll jinsabu allegati mal-process odjern.

Illi permezz tal-kawza odjerna l-attrici qed tallega li d-Direttur intimat ma setax jipprocedi bil-kawza ghar-ritorn tal-minuri ghaliex skont hi l- missier "accetta" l-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin u ghalhekk tishaq li l- proceduri mehuda mid-Direttur konvenut huma nulli.

Hija ssemmi diversi stadji fejn il-konvenut missier ghandu jitqies jew jista' jitqies li accetta l-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin fosthom fl-istadju tal-medjazzjoni, fir-risposta tieghu ghall-kawza tas-separazzjoni kif ukoll mat-talba tieghu sabiex jintervjeni fil-kawza kostituzzjonali li ntavolat l-attrici.

Issostni wkoll li l-konvenut ma kellu l-ebda jedd fil-ligi li jaghzel li jaccetta l-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin ghal dik li hija separazzjoni personali bejn il-partijiet izda jeskludi l-gurisdizzjoni fuq il-kwistjoni tar- ritorn tal-minuri lejn ir-Renju Unit li fil-bidu tal-medjazzjoni kienet ghadha ma gietx intavolata filwaqt li mal-intavolar tal-proceduri kontensjuzi ta' separazzjoni l-kawza ghar-ritorn tal-minuri kienet pendenti.

Illi skont l-attrici minhabba l-allegata accettatazzjoni tal-gurisdizzjoni tal-Qrati Maltin, l-Hague Convention 1980 u l-Brussels II Regulations u per konsegwenza l- proceduri li ttiehdu mid-Direttur konvenut sabiex il-minuri jigi ritornat lura lejn ir-Renju Unit huma llegali, irritwali u nulli u appuntu qed titlob

li din il-Qorti tiddikjara bhala llegali, irriti u nulli tali proceduri.

il-

gurisdizzjoni kienet gia gie sollevata mill-attrici odjerna fil-kawza tar-

l-kwistjoni dwar

il-konvenuti

Is-sentenza moghtija mill-Qorti

ritorn tat-tifel intavolata mid-Direttur konvenut u gew sahansitra decizi fil-proceduri ta' ritorn tat-tifel.

Illi bejn il-partijiet, fost ohrajn, jirrizulta li precedentement ghall-kawza odjerna kien hemm pendenti l-kawzi segwenti u nghatat id-decizjoni segwenti: (1) (Ghawdex) Gurisdizzjoni Superjuri Sezzjoni tal-Familja fl-24 ta' Lulju 2015 ghar- rikors originali tar-ritorn (Rikors Numru 10/2015), f'liema decizjoni l- Qorti kienet cahdet it-talba ghar-ritorn.

1 Riportata f'pagna 9 tas-sentenza tal-Qorti tal-Appell ghar-rikors numru 10/2015 deciz fit-30 ta' Ottubru 2015.

(2) Is-sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell fit-tletin (30) ta' Ottubru 2015 in segwitu ghall-appell li sar mid-Direttur intimat wara d-decizjoni tal-Ewwel Qorti tal-24 ta' Lulju 2015 fejn giet revokata d-decizjoni tal- Ewwel Qorti u milqugha t-talba sabiex il-minuri jigi ritornat fir-Renju Unit fejn il-parti rilevanti ghall-kawza odjerna taqra kif isegwi: "36.

Fit-tieni parti ta' dan l-aggravju, l-Omm tissottometti li l-Missier accetta l-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin bil-fatt li huwa "is participating fully" fil- proceduri tas-separazzjoni inizjati mill-Omm fil-Qorti ta' Ghawdex minghajr ma ssolleva l-vertenza dwar il-gurisdizzjoni ta' dik il-Qorti.

Hija tghid li b'dan il-fatt huwa ssottometta ruhu ghall-gurisdizzjoni ta' dik il-Qorti u li dan jammonta ghall-akkwijexxenza da parti tieghu.

Dwar dan, din il-Qorti tibda biex ticcita t-tieni eccezzjoni tal-Missier u l- ghaxar paragrafu tar-risposta guramentata tieghu fil-kawza tas-separazzjoni: "2.

Illi huwa jopponi sabiex il-kura u l-kustodja tal-iben minuri Kaden Mario Borg Inguanez tkun unikament f'idejn ir-rikorrenti.

Il-kura u kustodja tal-wild minuri ghandha tkun kongunta f'idejn iz-zewg partijiet u ghandhom jigu stabbiliti hinijiet u modalitajiet ta' access.

Tali access ghandu ukoll jinkludi zjajjar tal- minuri fir-Renju Unit ....… Dan fl-eventwalita' li jigi deciz li l-minuri ghandu jibqa' jghix hawn Ghawdex u ma tintlaqax it-talba tal-missier sabiex it-tifel jirritorna lura lejn ir-Renju Unit." "10.

Din ir-risposta guramentata qeghdha tigi prezentata minghajr pregudizzju ghall-appell numru 10/2015 fl-ismijiet Direttur tad-Dipartiment ghall- istandards fil-Harsien tal-Familja vs Sharon Rose Borg Inguanez nee Borg Schembri, liema

appell jinsab pendenti quddiem il-Qorti tal-Appell u f'liema proceduri qieghed

hawn Malta minghajr il-kunsens tal-missier."

Mill-premess jirrizulta car li, ghalkemm il-Missier ma kellux problema li l-

qrati Maltin jiddeciedu l-kawza tas-separazzjoni li fethet martu hamest ijiem

wara li nizlet Ghawdex, inkluza l-vertenza dwar il-kura u kustodja tat-tifel u d- drittijiet tal-access, izda xorta wahda zamm impregudikata t-talba tieghu maghmula f'dawn il-proceduri ghar-ritorn tat-tifel.

Mit-termini tal-eccezzjoni tieghu jirrizulta manifest li huwa kien qed jikkondizzjona l-accettazzjoni tieghu li l-vertenza tigi deciza mill-qrati Maltin kemm-il darba t-talba tieghu, maghmula precedentement ghar-risposta guramentata, dwar ir-ritorn tal- minuri tigi michuda.

Il-premess juri bic-car li ma kienx hemm akkwijexxenza da parti tal-Missier ghar-ritenzjoni tat-tifel tieghu f'Malta u l-provi juru li, minkejja li fil-proceduri ta' separazzjoni nizjati mill-Omm fil-Qorti tal-Magistrati [Ghawdex] huwa ma kkontestax il-gurisdizzjoni ta' dik il-Qorti ghal dawk il-proceduri, izda fl-istess proceduri, permezz tar-risposta prezentata minnu, huwa ndika b'mod car li huwa ried li l-kwistjoni tal-kura u kustodja tal-minuri ma tkunx deciza minn dik il-Qorti u kien baqa' jinsisti li t-tifel jigi ritornat lura l-Ingilterra.

Jirrizulta ghalhekk car u nekwivokabilment li huwa kellu l-intenzjoni li jkompli jasserixxi d-dritt tieghu ghar-ritorn tal-minuri.

Dan johrog car mit-termini tar-risposta guramentata u b'mod partikolari mill-paragrafu 10 tal-istess risposta.

Ghaldaqsant dan l-aggravju qed jitqies infondat u qed jigi michud." (3) Is-sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell wkoll fis-sbatax (17) ta' Mejju 2016 in segwitu ghat-talba ghar-ritrattazzjoni li saret mir- rikorrenti odjerna wara d-decizjoni tal-Qorti tal-Appell tat-tletin (30) ta' Ottubru 2015 fejn giet konfermata l-validita' tad-decizjoni precedenti tal- Qorti tal-Appell fejn fil-parti rilevanti ghall-kawza odjerna jinghad kif isegwi: "Din il-Qorti ezaminat il-lanjanza tar-ritrattandi u tghid mill-ewwel li ma irravizat ebda zball ta' fatt fis-sentenza attakkata.

Din il-Qorti, fis-sentenza taghha, rat li l-missier accetta l-gurisdizzjoni tal-Qorti ta' Ghawdex ghall-fini ta' separazzjoni personali bejnu u martu, u interpretat dan il-fatt bhala li ma jeskludix li l-minuri, li qed jinzamm hawn Malta illecitament, jigi ritornat lejn

Wiehed jista' ma jaqbilx ma' din l-interpretazzjoni, pero', ma jistax

jinghad li, fuq il-fatti, sar zball"2

2 Pagna 28 tad-decizjoni dwar ir-rikors ta' ritrattazzjoni moghtija fis-seduta tas-17 ta' Mejju 2016.

il-fini, u

lanqas ma hi

"Jigi rilevat illi dak li kellha quddiemha din il-Qorti kien biss talba ghar-ritorn tal-minuri lejn il-pajjiz fejn ghandu r-residenza ordinarja tieghu.

Din tista' titqies bħala "faccata wahda" tal-problemi u l-kwistjonijiet li ghandhom il- partijiet, pero', il-kawza ma hijiex intiza biex tiddetermina xi wahda minn dawn il-problemi.

Din il-Qorti semplicement accertat ruhha li l-minuri kien qed jinzamm Malta illeċitament, skont l-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni tal-Ajja tal- 1980, u ordnat ir-ritorn tieghu lejn pajjizu.

Ir-Regolament 2201/2003 tal- Unjoni Ewropeja jitkellem fost oħrajn, fuq kawzi intizi ghad-determinazzjoni ta' min ghandu jkollu l-kura u l-kustodja tal-minuri, izda din il-kawza ma intiza biex tigi stabbilita xi ghandhiex dan responsabbilita' ta' wiehed mill-genituri lejn il-minuri.

Fuq kollox dan l-istess Regolament jikkumplimenta l-Konvenzjoni tal-Ajja, u hu rilevanti l-Artikolu 11 tar-Regolament li jitratta dwar ir-ritorn ta' minuri lejn l-istat membru ta' origini f'kaz ta' htif.

Il-Konvenzjoni tal-Ajja, u l-Att lokali dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri (Kap. 410 tal-Liġijiet ta' Malta) jobbligaw l-istat fejn il- minuri jinstab sabiex jordnaw ir-ritorn tieghu lejn l-istat tar-residenza abitwali tieghu, appuntu sabiex il-kwistjoni ta' responsabbilita' tal-genituri tigi determinata quddiem il-Qorti kompetenti, u mhux, kif qed titlob ir-rikorrenti ritrattandi f'dan il-każ, quddiem il-Qorti ta' Ghawdex.

L-ordni provizorja ta' kura u kustodja li nghatat f'dan il-kaz mhux ta' ostakolu ghal dan il-process, ghax hi ordni temporanja sabiex fil-frattemp jigu salvagwardati l-interessi tal- minuri.

Fir-rikors tal-appell sar l-argument li ghal dan il-kaz japplika Artikolu 12 tar- Regolament 2201/2003 (Prorogation of Jurisdiction), u li gialadarba l-missier accetta l-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin biex tigi deciza l-kwistjoni dwar il-kura u kustodja tal-minuri allura l-Konvenzjoni tal-Ajja ma tapplikax.

Pero' dan hu kaz ta' child abduction, u ghalhekk japplika l-Artikolu 10 tar-Regolament (Jurisdiction in cases of Child Abduction).

Provvediment li jidher li hu ntiz sabiex ma jippermettix li l-gurisdizzjoni tinbidel permezz ta' htif.

Dan apparti li l-Qorti tal-Appell fis-sentenza precedenti kkonsidrat l-allegata akkwijexxenza tal-missier biex it-tifel jibqa' Ghawdex u kkonkludiet li f'dan il-kaz ma kienx hemm kunsens tal-missier."3

Illi jirrizulta li fir-rikors ta' ritrattazzjoni l-attrici kienet originarjament

inkludiet ukoll aggravju li kien jaqra kif isegwi:

"Illi hemm lok ghal ritrattazzjoni tal-kawza u tas-sentenza fuq imsemmija a

bazi tal-artikolu 811(c) li jipprovdi li hemm lok ghal ritrattazzjoni jekk is-

3 Pagna 31 u 32 tad-decizjoni dwar ir-rikors ta' ritrattazzjoni moghtija fis-seduta tas-17 ta' Mejju 2016.

sentenza tkun moghtija minn Qorti nkompetenti minhabba nuqqas ta' gurisdizzjoni kif hemm imsemmi fil-paragrafu (a) tal-artikolu 741, basta li qabel ma tkun giet moghtija u deciza l-eccezzjoni tal-inkompentenza."

Konsegwentement dan l-aggravju gie rtirat mill-attrici fis-seduta tat- tlieta (3) ta' Mejju 2016.

Ghaxart ijiem wara li gie rtirat dan l-aggravju fil-kawza ta' ritrattazzjoni l-attrici pprezentat il-kawza odjerna bit- talbiet kif gia suesposti.

Bazi Legali tar-Res Judicata Illi huwa ben stabbilit li sabiex din il-Qorti tilqa' din l-eccezzjoni jridu jikkonkorru tliet elementi u cioe' dawk definiti bhala l-"eadem causa petendi, eadem personam u eadem res" u dan ifisser li sabiex din il-Qorti ssib illi l-azzjoni li ghandha quddiemha hija fil-fatt milquta bil-gudikat ta' sentenza ohra, jehtieg illi jirrizulta illi fil-fatt fiz-zewg kawzi hemm l- istess partijiet, l-istess oggett u l-istess natura tal-kawza jew kawzali.

Fin-nuqqas li jikkonkorru t-tliet elementi ma jkunx jista' jinghad li l-haga hija l-istess - nisi omnia concurrunt, alia res est.

Illi huwa mportanti li jinghad li dwar il-kuncett purament civili ta' res judicata kif sancit fl-artikolu 730 tal-Kap.12 l-eccezzjoni tar-res judicata ghandha dejjem tigi deciza b'kap separat qabel jew flimkien mas- sentenza fuq il-meritu.

Jekk dan ma jsirx din l-ommissjoni ggib in- nullita' tas-sentenza4.

Illi fis-sentenza Anthony Orsini et vs Anthony Francis Delia et5 intqal li:- "Eccezzjoni bhal din ma tinvolvi l-ebda kontestazzjoni ta' fatt izda hi wahda ta' natura prettament guridika.

Huwa importanti pero', u ghandu jinzamm dejjem in mira, illi l-principji legali nvoluti jridu jinqraw mhux biss fl-isfond tal- gurisprudenza stabbilita in materja izda fuq kollox unitament mal-fatti partikolari tas-sentenza tal-kaz precedenti..........."

diskussjoni

tal-portata

5 Cit Nru: 1792/1999PS deciza fit-28 ta' Marzu 2003

"Tajjeb li qabel kull kunsiderazzjoni ohra tigi ribadita l-enuncazzjoni kaptata mid-decizjoni fl-ismijiet 'Francesco Abela Bugeja vs Neg.

Giuseppe Camilleri Cumbo et', Appell Kummerc, 5 ta' Novembru 1934":-.

"Illi dan peress "exceptio rei judicatae" ghandha bhala fundament il-fatt tal- interess pubbliku, u wkoll ghaliex "interest rei publicae ut sit finis litiu".

Sentenza li ghaddiet "in giudicatio", jigifieri li ma tistax tappella minnha izjed, hija mizmuma tajba u sewwa u tal-haqq - "res judicata pro veritate habetur" – jigifieri l-fundament tal- "actio" u tal-"exceptio judicat"' hija preskrizzjoni legali, u ghalhekk hija "strictissimae interpretationis".

Illi, kif inghad f'ghadd ta' decizjonijiet, l-eccezzjoni tal-gudikat ghandha bhala sisien taghha l-interess pubbliku u hija mahsuba biex thares ic- certezza tal-jeddijiet li jkunu gew definiti f'sentenza, li tbieghed il- possibbilta' ta' decizjonijiet li jmorru kontra xulxin u li ttemm il- possibbilta' ta' kwistjonijiet li jibqghu miftuha bi hsara tal-jeddijiet stabbiliti bis-sentenza illi tkun inghatat; minhabba fil-fatt li dik l- eccezzjoni timmira li twaqqaf azzjoni li jkun altrimenti jisthoqqilha tigi meqjusa minn qorti, ta' interpretazzjoni stretta, tant li, f'kaz ta' dubju, l-gudikant ghandu jaqta' kontra dik l-eccezzjoni.

Illi, min-naha l-ohra, dan il-principju huwa bilancjat b'dak l-iehor daqstant importanti li, fejn kwistjoni tkun giet definita u trattata, is- sentenza ssir irrevokabbli jekk, wara li tigi appellata jew ritrattata, tigi konfermata; jew, jekk ma tigix appellata jew ritrattata fiz-zmien li tippreskrivi l-ligi, ma tistax issir l-ebda procedura ohra li tattakka lil dik is-sentenza.

Dan il-principju jissahhah meta l-kwistjoni li dwarha tinfetah it-tieni kawza jkun diga' jezisti fil-waqt li tinghata s-sentenza fl- ewwel kawza.

Illi ghalhekk isegwi li l-eccezzjoni tal-gudikat tintrabat mal-ezistenza tintrabatx biss mal-parti ta' sentenza; dispozittiva taghha (fil-kliem strettament uzati mill-gudikant fl- ewwel

tintrabatx ukoll mal-

konsiderazzjonijiet jew motivazzjonijiet li jsiru u li jwasslu ghal dik

is-sentenza; fuq dan il-punt inghad diversi drabi li l-gudikat isir

japplika mhux biss dwar dak li jkun gie espressament dibattut fil-

kawza li s-sentenza taghha titqieghed bhala l-bazi tal-eccezzjoni tal-

gudikat, imma japplika wkoll dwar dak li messu jew seta' gie diskuss

tal-gudikat ghandha

il-kwistjoni hija

l-eccezzjoni

jekk

jekk

u ma jkunx gie diskuss mill-parti li kellha nteress li tiddiskutih.

Il- bidla jew differenza fil-motivi tal-causa petendi fit-tieni provediment ma jgibx fix-xejn il-gudikat.

Illi min-naha l-ohra fis-sentenza fl-ismijiet Anthony Orsini et vs Anthony Delia et gie ritenut li sakemm ma jkunx hemm ebda decizjoni fuq il-vera kwistjoni kontroversa, u dik il-kwistjoni ma tkunx giet prekluza minn ebda decizjoni definittiva moghtija fil-gudizzju, l-istess kwistjoni tibqa' mhux deciza, u ma jistax mill-parti l-ohra jinghad li ghad- decizjoni josta l-gudikat6.

Dan ifisser li l-eccezzjoni tal-gudikat ghandha tigi ammessa b'cirkospezzjoni kbira; u dan aktar u aktar meta dik l- eccezzjoni jkollha l-effett li teskludi xi dritt, bhal meta si tratta minn incident processwali li jqum fil-kors tal-gudizzju, fejn ma jistax ikun hemm dak li jissejjah tal-gudikat, hemm bzonn li l-kwistjoni tkun giet 'effettivament' deciza bis-sentenza ta' qabel, u mhux biss li setghet tigi deciza7.

Infatti huwa maghruf li "nel dubbio il giudice non deve prepondere per la cosa giudicata."8 Eadem Res Illi ghal dak li jirrigwarda l-eadem res, fis-sentenza Rabat Construction Ltd vs Cutajar Construction Company Limited9 gie kkonfermat li din ghandha "tinkorpora li l-oggett mitlub fit-talba l-gdida hu identiku ghat-talba precedenti li giet determinata minn sentenza li ghaddiet in gudikat".

Illi l-bazi ghal dan ir-rekwizit hija ghalhekk cara u fis-sens li sentenza li tikkostitwixxi gudikat ma tistax timpedixxi talba gdida milli tigi proposta quddiem il-Qorti, jekk dik hi ntiza sabiex tottjeni xi haga differenti ghal dak li kien ipprova jitlob b'talba precedenti li giet determinata minn sentenza.

Minn dan isegwi li anki jekk l-oggett ta' talba gdida hu simili ghal ta' decizjoni precedenti, din is-similarita' mhix ostaklu ghal talba gdida ghaliex l-effetti ta' sentenza li tkun ghaddiet in gudikat huma limitati ghal dak li kienu ssottomettew il-partijiet u ghal dak li jkunu ddecidew il-Qrati.

XXIX.i.1155 9 Cit Nru 1209/00RCP deciza fid-9 ta' Jannar 2002

Illi ghar-rigward tal-eadem causa petendi, din il-kondizzjoni tirrikjedi li "the cause of the claim" kontenuta fit-talba l-gdida, tkun l-istess bhat-talba precedenti u li giet deciza minn sentenza li ghaddiet in gudikat.

Illi l-Prof.

Illi ghalhekk, din hija t-titlu, cioe', l-fatt guridiku li fuqu d-dritt pretiz hu bbazat.

Illi sabiex il-kundizzjoni ta' l-eadem causa petendi tirnexxi, irid jigi ppruvat li l- kawzali kontenuti fit-talba l-gdida hi fondata fuq l-istess fatt guridiku li kien jifforma l-bazi tat-talba precedenti, li giet determinata b'sentenza li ghaddiet in gudikat.

Eadem personae: Illi dwar l-eadem personae, fis-sentenza fl-ismijiet Innocenza Takam M'kounga et vs Giovanni Lawes il-Qorti qalet li "biex ikun hemm il-gudikat, jehtieg...li s-sentenza ta' qabel kienet giet maqtugha f'kawza bejn l-istess persuni..."

Illi pero' dan ma jfissirx li "l-promoturi tal-istess procedura setghu jipproponu mill-gdid kawza identika bl-inseriment ta' persuna taghhom li ma kinitx verament necessarja mill-aspett legali"11.

Applikazzjoni tal-principju suesposti ghall-mertu tal-eccezzjoni: Illi da parti taghhom il-konvenuti jsostnu li l-bazi tal-kawza odjerna hija l-kwistjoni dwar jekk il-konvenut odjern Dean Michael Borg Inguanez ghandux jitqies li accetta l-gurisdizzjoni tal-Qrati Maltin anki ghal dik li hi talba ghar-ritorn tal-minuri b'dana li ghandu jitqies allura li rrinunzja ghad- dritt li jitlob l-istess ritorn u konsegwentement id-Direttur konvenut ma kellux il-jedd ghan-nom tal-istess Dean Borg Inguanez jippersisti bil-kawza ghar- ritorn.

Illi ma hemmx dubju mill-brani tal-decizjonijiet hawn fuq ikkwotati li kull Qorti b'xi mod jew iehor dahlet f'analizi tal-kwistjoni tal- gurisdizzjoni stante li tqajjmet mill-konvenuta (llum attrici) f'diversi stadji tal-kawza kemm fil-prim-istanza, fl-appell u sahansitra fir- ritrattazzjoni.

Illi ma hemmx dubju wkoll li fis-sentenza tal-prim'istanza tali lment kif imqajjem mill-konvenuta llum attrici ma nghatax ragun ghalkemm f'dak l-istadju t-talba ghar-ritorn tal-minuri giet michuda.

Ma hemmx dubju wkoll li fl-istadju tal-appell dik l-Onorabbli Qorti wkoll dahlet fil-fond dwar dan l-ilment tal-konvenuta llum attrici tant li dahlet anki f'analizi tad-digrieti tal-Qorti tal-Familja kif ukoll tal-eccezzjonijiet tal-konvenut quddiem il-Qorti tal-Familja izda kkonkludiet li ma kienx minnu li l- konvenut kellu jigi kkunsidrat li accetta l-gurisdizzjoni tal-Qrati Maltin ghal dik li hija t-talba tieghu (tramite d-direttur konvenut odjern) sabiex il-minuri jigi ritornat fir-Renju Unit.

Illi fl-istadju tar-ritrattazzjoni l-konvenuta l-ewwel ressqet aggravju dwar il-kwistjoni tal-accettazzjoni tal-gurisdizzjoni da parti tal-konvenut Roche izda ghazlet li tirtirah u ftit jiem wara nfethet il-kawza odjerna.

Nonostante dan dik il-Qorti wkoll fid-decizjoni taghha wkoll dahlet f'analizi tal-kwistjoni dwar gurisdizzjoni mqajjma mill-attrici odjerna u ddikjarat li ghalkemm wiehed ma setax neccessarjament jaqbel mad- decizjoni tal-Qorti tal-Appell il-punt kien li l-kwistjoni kienet fil-fatt giet deciza.

Illi ghal dak li huwa l-element ta' l-eadem res u cioe' l-oggett tal-kawza, il-kawza ntavolata mid-Direttur konvenut odjern kienet intiza sabiex jinghata ordni biex il-minuri jigi ritornat lura fir-Renju Unit.

F'dik il- kawza l-attrici odjerna qajmet il-punt tal-accettazzjoni tal-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin da parti tal-konvenut odjern u dan gie michud.

L-oggett tal-kawza odjerna huwa li abbazi tal-pretensjoni tal-attrici odjerna li l- konvenut accetta l-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin, jigu annullati l- proceduri mehuda mid-Direttur fejn gie finalment ordnat permezz tad- decizjoni tal-Qorti tal-Appell li jigi ritornat il-minuri fir-Renju Unit.

Illi din il-Qorti tqis li ghalkemm il-mod kif l-attrici odjerna ressqet is- sottomissjonijiet taghha huwa ferm ingenjuz fis-sens li hi qed tinsisti l- oggett taz-zewg kawzi mhux l-istess ghaliex wahda kienet titlob ir-ritorn tal-minuri u l-ohra qed titlob in-nullita tal-procedura li ordnat ir-ritorn tal-minuri, il-pern u l-bazi taz-zewg kawzi huwa identiku u cioe' ir-

ritorn jew le tal-minuri fir-Renju Unit u dan irrilevantament mill-fatt li

fil-kawza tad-Direttur l-attrici odjerna kienet konvenuta filwaqt li fil-

kawza odjerna l-partijiet huma bil-maqlub.

Fil-kawza ntavolata mid-

direttur konvenut intalab li l-minuri jigi ritornat fir-Renju Unit filwaqt li

l-konvenuta f'dik il-kawza ressqet diversi oggezzjonijiet ghal tali talba fosthom l-accettazzjoni tal-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin minn missier il- minuri l-konvenut odjern Dean Borg Inguanez.

Fil-kawza odjerna l-attrici qed titlob li ma tigix infurzata d-decizjoni li ordnat li l-minuri jigi ritornat fir- Renju Unit abbazi tal-accettazzjoni tal-gurisdizzjoni tal-Qrati Maltin minn missier il-minuri l-konvenut odjern Dean Borg Inguanez.

Idawwarha kif iddawwarha l-oggett tal-kawza jibqa' l-istess cioe' ir-ritorn tal-minuri fir-Renju Unit.

Ghaldaqastant din il-Qorti tqis li l-kriterju tal-eadem res jissussisti bejn iz-zewg kawzi ai fini tal-ezami tal-eccezzjoni tar-res judicata.

l-accettazzjoni

Illi ghal dak li huwa l-element tal-eadem causa petendi jirrizulta li fil- kawza msejsa mid-Direttur l-opposizzjoni tal-attrici odjerna ghar-ritorn tal-minuri fir-Renju Unit, fost ohrajn, kienet tal- gurisdizzjoni tal-Qrati Maltin da parti tal-konvenut Borg Inguanez odjern.

Dik il-Qorti ddecidiet dan il-punt kemm fi stadju ta' prim'istanza (ghalkemm irrifjutat ir-ritorn ghal ragunijiet ohra) kif ukoll fi stadju ta' appell fejn iddikjarat skjettement li tali lment dwar l-accettazzjoni tal-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin imressaq mill-attrici odjerna ma kienx qed jigi milqugh.

Fil-kawza odjerna l-attrici qed titlob lil din il-Qorti sabiex terga tiftah dan il-punt li gia gie deciz u terga tirrevedi d-decizjoni tal-Qorti tal- Appell li kjarament iddikjarat kontra l-argument tal-attrici odjerna kif isegwi: '39.

Il-premess juri bic-car li ma kienx hemm akkwijexxenza da parti tal-Missier ghar-ritenzjoni tat-tifel tieghu f'Malta u l-provi juru li, minkejja li fil-proceduri ta' separazzjoni inizjati mill-Omm fil-Qorti tal-Magistrati [Ghawdex] huwa ma kkontestax il-gurisdizzjoni ta' dik il-Qorti ghal dawk il-proceduri, izda fl-istess proceduri, permezz tar-risposta prezentata minnu, huwa indika b'mod car li huwa ried li l-kwistjoni tal-kura u kustodja tal-minuri ma tkunx deciza minn dik il-Qorti u kien baqa' jinsisti li t-tifel jigi ritornat lura l-Ingilterra.

Jirrizulta ghalhekk car u inekwivokabilment li huwa kellu l-intenzjoni li jkompli jasserixxi d-dritt tieghu ghar-ritorn tal-minuri.

Dan johrog car mit-termini tar-risposta guramentata u b'mod partikolarli mill-paragrafu 10 tal-istess risposta.

Ghaldaqsant dan l-aggravju qed jitqies infondat u qed jigi michud."

Il-Qorti minn analizi tal-premessi tal-kawza odjerna ma sabet l-ebda bazi ohra ghat-talbiet attrici ghajr in-nuqqas ta' qbil tal-attrici odjerna mad-decizjoni tal-Qorti tal-Appell dwar jekk il-konvenut Roche kellux

jigi meqjus li accetta jew le l-gurisdizzjoni tal-Qrati Maltin ghal dak li hija t-talba ghar-ritorn tal-minuri lejn ir-Renju Unit u taghmel referenza partikolari ghall-premessa bin-numru 7 tar-rikors guramentat.

Huwa minnu li fis-sottomissjonijiet taghha l-abbli difensur tal-attrici qajjem punti ohra li strettament ma ssemmewx fir-rikors guramentat jew ahjar jespandu fuq ir-rikors guramentat izda l-bazi kollha ta' dawn il-punti mqajjma, inkluz it-talba ghar-referenza lill-Qorti tal-Gustizzja tal-Unjoni Ewropea, tibqa' l-kwistjoni tal-gurisdizzjoni li evidentement gia giet deciza, minghajr bidla fid-decizjoni fuq il-kwistjoni tal-gurisdizzjoni din il-kawza ma tistax tkompli.

Illi finalment dwar l-ahhar element rikjest sabiex tigi gjustifikata l- eccezzjoni tar-res judicata u cioe' l-eadem peronae l-attrici odjerna tissottometti li l-partijiet fil-kawza precedenti mhumiex l-istess stante li l-missier Dean Borg Inguanez ma kienx parti fil-proceduri miftuha mid-direttur illum konvenut.

Il-Qorti ma taqbilx ma' din is-sottomissjonijiet stante li huwa ovvju li d-Direttur f'dik il-kawza kien qed jagixxi fl-interess u f'isem l-istess konvenut odjern Dean Borg Inguanez u dan ai termini tal- konvenzjoni, altrimenti d-Direttur ma kellu ebda raguni ghalfejn jiftah il-kawza ghar-ritorn tal-minuri.

Ghandu jitqies ghalhekk li l-partijiet fil- kawzi huma l-istess, tant li fil-kawza odjern gie ndikat il-missier specifikatament bhala konvenut filwaqt li fil-kawza l-ohra kien ir- rapprezentat mid-Direttur.

Il-Qorti tqis ghalhekk li anki dan l-element sabiex tirnexxi l-eccezzjoni tar-res judicata huwa sodisfatt.

Decizjoni Illi l-punt kollu applikabbli ghall-eccezzjoni mqajjma mill-konvenuti hija li l-bazi tal-kawza odjerna, iddawwarha kif iddawwarha, hija l-kwezit dwar l-accettazzjoni tal-gurisdizzjoni tal-qrati Maltin da parti ta' Dean Michael Borg Inguanez ghal dik li hija t-talba ghar-ritorn tal-minuri.

Din il-Qorti hija sodisfatta li dan il-kwezit gie ampjament deciz fil-kawza fl-ismijiet Direttur ghad-Dipartiment fl-Istandards fil-Harsien Socjali vs. Sharon Rose Borg Inguanez nee Borg Schembri (10/2015) u dak li qed jintalab minnha llum mill-attrici odjerna huwa li tagixxi bhala qorti tat-terza istanza u terga'

tirrivedi decizjoni li llum hija res judicata bejn il-partijiet.

Illi din il-Qorti tista' taqbel jew ma taqbilx mad-decizjoni precedenti

b'mod partikolari ma' dik tal-Onorabbli Qorti tal-Appell fuq il-punt tal-

il-Qorti

il-proceduri

ta' gurisdizzjoni, kif ukoll, din separazzjoni sa mill-bidu taghhom, tista' taqbel jew ma taqbilx jekk f'dik id-decizjoni verament tpoggiex fuq quddiem nett l-interess suprem tal- minuri u tispera li d-decizjonijiet ahharija dwar l-istess minuri jittiehdu fl-ahjar interess tieghu u ta' hadd aktar, izda ma tistax f'dan l-istadju tagixxi kontra c-certezza u l-interess pubbliku u ghalkemm verament l- eccezzjoni tar-res judicata ghandha tinghata applikazzjoni strettissima, fil-kaz odjern ma tqisx li ghandha alternattiva ghajr li tilqa' t-tieni eccezzjoni tal-konvenut Dean Michael Borg Inguanez u l-hames eccezzjoni tad- Direttur intimat u tiddikjara li l-kawza odjerna hija milquta bil-gudikat.

Il-Qorti ghar-ragunijiet kollha suesposti, ghaldaqstant, tghaddi biex tilqa' z-zewg eccezzjonijiet tar-res judicata u tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-kawza odjerna.

Vera kopja

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments