QORTI TA' L-APPELL KRIMINALI

S.T.O. Prim Imħallef Silvio Yalcin Cheteuti. Imħallef David Soler Cheteuti. Imħallef Joseph Bonnett Merchant Seduta ta' nhar-il Ħamis 3 ta' Diċembru 2015

Ir-Repubblika ta' Malta

Att ta' Akkuża Nru. 40/2010 Il-Qorti: 1.

Rat l-Att ta' Akkuża miġjub fil-Qorti Kriminali mill-Avukat Ġenerali fid-19 ta' Awwissu 2010 kontra Gordon Rosso li permezz tiegħu l-istess Avukat Ġenerali akkuża lill-istess Gordon Rosso li, bil-ħsieb li jagħmel xi qliegħ li jkun, għen, assista, ta parir jew ħabrek biex persuni oħra jidħlu jew jagħmlu tentattiv biex jidħlu jew joħorgu jew jgħaddu minn jew jagħmlu tentattiv biex jgħaddu minn jew jagħmlu tentattiv biex joħorġu minn Malta bi ksur tal-liġijiet ta' Malta, jew li, sew f'Malta jew barra minn Malta, ikkonġura f'dak is-sens

ma' xi persuna oħra, b'dan li l-persuni mgħejjuna, assistiti, mogħtija parir, li jkun sar tħabrik dwarhom, jew il-mira tal-konġura, kienu ta' aktar minn tlieta; 2.

Rat is-sentenza tal-Qorti Kriminali tat-28 ta' Ġunju 2013 li permezz tagħha dik il-Qorti, wara li rat il-verdett tal-ġurati li bih bi tmien (8) voti favur u b'vot wieħed kontra sabu lill-imsemmi Gordon Rosso ħati ta' l-Uniku Kap ta' l-Att ta' Akkuża, iddikjaratu ħati talli fil-gimghat qabel il-21 ta' Dicembru 2005 kif ukoll dakinhar stess bil- ħsieb li jagħmel xi qliegħ li jkun, għen, assista, ta parir jew ħabrek biex persuni oħra jidħlu jew jagħmlu tentattiv biex jidħlu jew joħorġu jew jgħaddu minn jew jagħmlu tentattiv biex jgħaddu minn jew jagħmlu tentattiv biex joħorġu minn Malta bi ksur tal-liġijiet ta' Malta, jew li, sew f'Malta jew barra minn Malta, ikkonġura f'dak is-sens ma' xi persuna oħra, b'dan li l-persuni mgħejjuna, assistiti, mogħtija parir, li jkun sar tħabrik dwarhom, jew il-mira tal-konġura, kienu ta' aktar minn tlieta.

Rat illi bl-istess sentenza l-ewwel Qorti, wara li rat l-artikoli 337A(1), 23 u 31 tal-Kodiċi Kriminali, ikkundannat lill-ħati Gordon Rosso għall-piena ta' seba` (7) snin priġunerija, b'dana li minn dan il-perijodu jrid jinqata' kull żmien li hu għamel taht arrest preventiv biss in konnessjoni ma dan ir-reat.

Ordnat ukoll il- konfiska tal- "speed boat" u mutur Mariner 115 esebiti formalment quddiem il- Qorti f'dan il-proċess favur il-Gvern ta' Malta.

Dan ukoll wara li l-ewwel Qorti rat il-fedina penali aġġornata tal-ħati esebita mill-prosekuzzjoni fuq ordni tal- Qorti u eżaminata mid-difiża, qieset is-sottomissjonijiet tal-abbli difensur Dr. Stefano AlMajdoubeh u s-sottomissjonijiet tal-abbli prosekutur Dr. Lara Carter, u kkunsidrat is-segwenti:

"Ikkonsidrat mill-banda l-oħra l-gravita` ta' dan ir-reat fil-kontest li l-Gżejjer Maltin qed iservu bħala mezz ta' transitu mill-Afrika ta' Fuq għal pajjiżi oħra fit- tramuntana ta' dawn il-Gżejjer, bil-perikoli kemm għall-persuni traffikati nnifishom kif ukoll għat-tessut soċjali w ekonomiku w għas-sigurta` nazzjonali ta' dawn il-Gżejjer u għalhekk dawn il-Qrati għandhom jieħdu veduta serja ta' reati simili fil-parametri tad-diskrezzjoni lilhom mogħtija mil-leġislatur, bil-għan li jkun hemm deterrent għall-prattiċi llegali simili.

"Rat illi din mhux l-ewwel darba li l-ħati kiser difrejh mal-liġi u dan il-fattur irid jitqies ukoll fl-ikkalibrar tal-piena.

"Qieset ukoll sentenzi ta' Qrati oħra li jikkonċernaw l-istess tip ta' reat u partikolarment is-sentenza tagħha fil-kawża 'The Republic of Malta vs Lin Egere' [13/3/2006] u 'Ir-Repubblika ta' Malta vs Gamil Lagana’ Tanti Mangion' [02/07/2009]."

Rat ir-rikors ta' appell ta' l-imsemmi Gordon Rosso ppreżentat fit-18 ta' Lulju 2013 fejn talab lil din il-Qorti sabiex, prevja li tiddikjara li jissussistu rregolaritajiet u interpretazzjoni żbaljata tal-liġi li setgħu jkollhom influwenza fuq il-verdett, u/jew tiddikjara li l-ġurati ma setgħux raġonevolment isibu ħtija

fil-konfront tiegħu, tħassar u tirrevoka l-verdett tal-ġurija u s-sentenza appellata u tordna li tiġi reġistrata sentenza u verdett ta' liberazzjoni, jew alternattivament tordna li huwa jerġa' jiġi pproċessat mill-ġdid, jew alternattivament tirriforma s- sentenza appellata fil-parti tal-piena billi minflok tiġi mposta piena xierqa għall- każ odjern; rat ir-risposta ta' l-Avukat Ġenerali ppreżentata fil-25 ta' Mejju 2015; rat l-atti l-oħra tal-kawża; semgħet it-trattazzjoni; ikkunsidrat: 5.

L-aggravji ta' l-appellant huma, fil-qosor, illi kien hemm irregolaritajiet matul il-kawża u kien hemm ukoll interpretazzjoni żbaljata fil-liġi b'mod li dan kollu seta' kellu influwenza fuq il-verdett, u allura seħħet amministrazzjoni ħażina tal-ġustizzja, illi huwa ġie misjub ħati ħażin fuq il-fatti tal-kawża, u illi l- piena hi eċċessiva.

Din il-Qorti sejra tikkunsidra fl-ewwel lok dak li l-appellant iqis bħala irregolaritajiet li seħħew matul il-kawża.

Fir-rikors ta' appell tiegħu l-appellant jgħid fl-ewwel lok:

"Illi kif ghandu jirrizulta id-difiza principali ta' l-imputat kienet l-insufficjenza tal-mezzi fil-kommissjoni tar-reat adebit lill-esponent.

Illi il-mezzi uzati f'dan l- allegat reat ma kienu xejn salv l-ispeedboat li giet mibjugha lil Farrugia Sacco Bertawi.

"Ghandu jirrizulta illi il-pern ta' din id-difiza kien l-idoneita` o meno ta' din id- dghajsa li tittrasferixxi erbatax-il ruh minn Malta.

Illi minn dan kollu jirrizulta illi id-dghajsa li kienet esebita formalment quddiem il-Qorti Kompilatorja kienet l- aktar prova importanti u indispensabbli ghad-difiza.

Indubbjament id-difiza riedet turi, kif kellha kull dritt li taghmel, l-imsemmija dghajsa lill-gurati sabiex huma setghu jikkonstataw vizwalment u materjalment jekk kienx umanament possibli illi tittrasporta daqstant nies fuq din l-ispeed boat.

"Illi fil-bidu tal-guri ossia fil-25 ta' Gunju 2013 id-difiza ghamlet verbal fejn talbet li ghandu jsir access fuq id-dghajsa allegatament involuta f'din il-kwistjoni.

Illi mill-qari tal-verbal kif dettat mill-istess Imhallef sedenti jidher illi l-Qorti kienet accediet ghal din it-talba.

"Il-qorti qalet "Il-Qorti, wara li semghet ir-risposta tal-prosekuzzjoni ghal dak li jirrigwarda l-access filwaqt li tifhem is-sottomissjoni tad-difiza tirriserva illi tiddeciedi fi stadju ulterjuri waqt is-smiegh tal-provi meta ghandha taghmel dan l-access."

"Illi stranament imbaghad waqt il-guri il-Qorti persistentement irrifjutat illi zzomm dan l-access.

Illi ghandu jinghad illi dan kollu isarraf f'irregolarita` grossolana liema irregolarita` setghet facilment tincidi fuq il-verdett tal-gurati.

"Illi l-ewwel nett jinghad li la t-talba tad-difiza kienet milqugha l-istess Qorti imbaghad ma setghetx arbitrarjarnent minghajr ebda gustifikazzjoni tirrifjuta ii zzomm l-access.

"Illi in effetti id-dghajsa tifforma parti mill-atti tal-process gudizzjarju essendo li din id-dghajsa giet formalment esebita.

Illi ghalhekk id-difiza kellha kull dritt li titlob li tikkontrolla din id-dghajsa li hija dokument importanti ta' l-iter processwali.

"Illi in effetti id-difiza sa mill-istadju tal-kumpilazzjoni uriet ix-xewqa taghha li tikkontrolla dan id-dokument u fil-fatt fis-6 ta' April 2006 a fol 184 tal-process kienet ghamlet talba appozita u l-Qorti kienet ipprovdiet illi tiddeciedi fuq din il- kwistjoni fil-mument opportun meta kellha tigi esebita din id-dghajsa formalment izda ftit wara li giet hekk esebita inhareg l-att ta l-akkuza; "Illi minhabba fil-premess l-appellant ma setax ikollu smiegh xieraq peress li gie imcahhad milli jikkontrolla l-aktar prova importanti u vitali ghalih."

Issa, fis-seduta tal-25 ta' Ġunju 2013 quddiem il-Qorti Kriminali, l-ewwel jum tal-ġuri u qabel ma saret il-ħatra tal-ġuri, sar dan il-verbal:

"Dr Stefano AlMajdoubeh jagħmel referenza għal talba li kienet saret fis-6 ta' April 2006 (a folio 184 tal-proċess) sabiex isir aċċess fuq id-dgħajsa allegatament involuta f'din il-kwistjoni.

Din it-talba qatt ma ġiet degretata.

Hu jitlob li jingħata opportunita` illi f'dawn il-proċeduri quddiem il-ġurati isir l-aċċess.

Dan pero` li d-dgħajsa għandha titqiegħed fil-baħar bi tnax-il persuna fuq ha u erba' jerrycans ħalli l-ġurati jkunu jistgħu jikkonstataw l-aspett materjali ta' dan il-każ.

"Il-Qorti, wara li semgħet ir-risposta tal-prosekuzzjoni għal dak li jirrigwarda l- aċċess, filwaqt illi tifhem is-sottomissjoni tad-difiża, tirriżerva li tiddeċiedi fi stadju ulterjuri waqt is-smigħ tal-provi meta għandha tagħmel dan l-aċċess."

Fis-26 ta' Ġunju 2013, wara li l-prosekuzzjoni ddikjarat li ma kellhiex aktar provi x' iġġib, id-difiża reġgħet għamlet talba biex isir l-aċċess.

Il-verbal jgħid hekk:

"Id-difiża, f'dan l-istadju, titlob li l-Qorti tordna li jsir aċċess f'Marsamxett fejn allegatament sar it-tluq tad-dgħajsa.

"Id-difiża titlob li din id-dgħajsa titqiegħed il-baħar b'erbatax-il raġel fuqha flimkien ma' jerrycans li jirrappreżentaw ammont ta' fuel u dana sabiex juri lill- ġurati illi f'dik is-sitwazzjoni d-dgħajsa qatt ma setgħet tagħmel it-traġitt intenzjonat.

"Il-prosekuzzjoni ma tarax ir-relevanza ta' dan l-aċċess peress illi llum ma nafux l-istat tad-dgħajsa x'inhu, jekk hijiex sea worthy, u fi kwalunkwe każ ma tagħmilx differenza għal dak li ġie mixli bih l-akkużat."

"Il-Qorti, "Wara li semgħet l-argumenti tad-difiża u l-prosekuzzjoni, jidhrilha li ż-żamma ta' aċċess f'dawn iċ-ċirkostanzi ser tqajjem diffikoltajiet loġistiċi li mhux faċli jiġu sorvolati.

Kif qalet il-prosekuzzjoni l-istat tad-dgħajsa llum mhux magħruf u din il-Qorti mhix ser tissogra tordna li jitqiegħdu erbatax-il raħel fuqha mingħajr l-assikurazzjoni li din id-dgħajsa ma tagħmilx ilma u tista' tibqa' fil-wiċċ mingħajr perikolu għal min ikun fuqha.

Din l-assigurazzjoni l-Qorti m'għandhiex.

"Terġa', dan l-aċċess ma jagħmilx differenza għad-difiża peress li dejjem tista' targumenta fuq bażi ta' probabilita` li d-dgħajsa ma kinitx idoneja għal tali vjaġġ jaslu għal it-temp u f'dawk konklużjonijiet li tipprospettalhom fl-arringa u/jew kontro-replika.

"Għal dawn il-motivi tiċħad it-talba tal-aċċess u tordna t-tkomplija tal-ġuri."

iċ-ċirkostanzi u f'dak

lill-ġurati

Wara dan id-digriet, id-difiża talbet illi tingħata l-opportunita` li flimkien mal-ġurija u l-istess Qorti jaraw din id-dgħajsa.

Il-Qorti ddekretat hekk:

"Il-Qorti ma jidhrilhiex li dan huwa neċessarju.

Illum għadda ħafna żmien fuq din id-dgħajsa.

Il-kundizzjoni tagħha żgur ma tirrispekkjax kif kienet dak iż-żmien tal-allegat talba [sic!] u fi kwalunkwe każ dana jista' jiġi tajjeb konstat bir-ritratti esebiti fil-proċess."

Issa, fost id-dmirijiet tal-Qorti Kriminali hemm dak illi "trieġi s-smigħ 11. tal-kawża" (art.

436(3)(b) tal-Kodiċi Kriminali).

Fid-dawl tal-provi li kienu tressqu mill-prosekuzzjoni, dik il-Qorti kellha għalhekk kull dritt tiddeċiedi kif iddeċidiet.

Huwa minnu illi mill-ewwel digriet jidher li l-ewwel Qorti kienet qed tikkunsidra li żżomm aċċess.

Iżda dan kien qabel ma nstemgħu l-provi kollha tal-prosekuzzjoni.

Bit-tieni digriet kif ukoll it-tielet digriet mogħtija wara li kienu nstemgħu l-provi, hija tat ir-raġunijiet għaliex ma kinitx qed tilqa' t- talbiet li sarulha.

In effetti din il-Qorti tqis tali raġunijiet bħala validi.

Irid jiġi enfasiżżat illi r-ritratti, meħudin fi żmien ir-reat addebitat lill-appellant, kienu juru d-dgħajsa kif kienet proprju fiż-żmien in kwistjoni.

Inoltre kien hemm ix- xiehda tal-Kaptan David Muscat Spiteri li, fir-relazzjoni tiegħu ndika d-daqs tad- dgħajsa u kemm suppost kellha ġġorr passiġġieri meta l-baħar ikun kalm (massimu ta' ħamsa) u meta t-temp ikun bħalma kien fil-ġurnata in kwistjoni (massimu ta' tnejn jew tlieta).1 Naturalment bejn kemm suppost kellha ġġorr passiġġieri u kemm attwalment ġarret jew setgħet kienet qed iġġorr passiġġieri hija kwistjoni ta' fatt li għandha tirriżulta mill-provi.

Għalhekk dan l-ewwel ilment huwa miċħud.

239 – 240 atti tal-kumpilazzjoni.

Permezz tat-tieni lment tiegħu l-appellant isostni illi waqt id-deposizzjoni tiegħu kien hemm intromissjonijiet żejda mill-Imħallef li ppresjeda l-ġuri.

Huwa jgħid:

"Illi f'dan il-process l-imputat ghazel illi jaghti ix-xhieda tieghu.

Illi pero` ghandu jinghad li kien hemm intromessjoni zejda mill-Imhallef sedenti waqt id- depozizzjoni ta' l-imsemmi xhud b'mod illi tali intromessjoni setghet giet ta' 1-istess xhud. interpretata b'mod pregudikali mill-gurija fil-konfront Intromessjoni daqstant qawwija mill-gudikant setghet wasslet il-messagg hazin lill-gurati li l-istess gudikant ma kienx qed jaghti affidament lil dan l-istess xhud.

Naturalment wara l-mistoqsijiet ta' Ir-Rabat (Malta), id-difiza ma kellhiex aktar l- opportunita` li tirrikapitola bir-ri-ezami.

"Illi wiehed ghandu japprezza illi filwaqt li hemm certu regoli procedurali li jirregolaw kif ghandu jsir il-kontro ezami u dana sabiex dejjem jigi affermat il- principju ta' equality of arms u li ma jkunx hemm sorprizi, ma hemm xejn fil-ligi taghna li jirregola meta l-mistoqsijiet isiru mill-imhallef sedenti.

Illi ghalhekk hija l-prassi palezi fis-sistema guridika taghna li l-imhallef sedenti ikun kawt hafna fi- interventi illi huwa jaghmel waqt id-disposizzjoni ta' xi xhud aktar u aktar meta ix-xhud jinzerta ikun l-akkuzat innifsu.

Illi din hija se mai il-pozizzjoni ritenuta mill-Qorti Ewropea tad-drittijiet tal-Bniedem.

F'dan ir-rigward issir referenza ghal kawza deciza fl-ismijiet C.G. v. The United Kingdom deciza mill-Qorti ta' Il-Birgu fl-10 ta' Lulju 2002.

"Illi f'din is-sentenza insibu s-segwenti bran: "'The applicant appealed against conviction.

Illi naturalment dan kollu huwa irregolari ghaliex huwa ultra vires il-kompitu ta' l-Imhallef li jippresjedi il-guri liema irregolarita` f'dan il-kaz zgur li seta' incidiet negattivament fuq il-verdett tal-gurija."

Din il-Qorti eżaminat ix-xiehda li ta l-appellant waqt il-ġuri.

L-ewwelnett jirriżulta illi waqt l-eżami ta' l-appellant, ir-rabat (għawdex)Imħallef li ppresjeda l-ġuri għamel żewġ mistoqsijiet għal kjarifika3.

Imbagħad meta l-appellant qal li ma tantx kien

2 C.G. v. The United Kingdom deciza mill-Qorti ta' Il-Birgu fl-10 ta' Lulju 2002, paragrafu 11.

3 Paġna 75 tat-traskrizzjonijiet: (1) L-appellant qal li hu u Dennis Massaro (oriġinarjament ko-akkużat miegħu iżda li miet fil-mori tal-kawża) kienu jbiegħu l-karrozzi flimkien u l-Imħallef sedenti saqsa: "Kontu x'hiex?" (2) L-appellant semma x-showroom u l-Imħallef sedenti saqsa: "Fejn qiegħed ix-showroom tagħkom?"

jaf jitkellem bl-Ingliż, Pembroke sedenti deher li kien sorpriż b'din id- dikjarazzjoni.

Difatti nsibu s-segwenti skambju4:

"Qorti: Sinjur inti taxi driver, le?

"Qorti: Tagħmilha mat-turisti, le?

Prattikuż.

"Qorti: Tippruvax tgħid xi ħaġa illi, inti bilfors trid tkun taf bl-Ingliż għax kieku ma tmexxix mal-klijenti.

"Qorti: Tippruvax ittina impressjoni li taf affarijiet li ma jeżistux.

Taf bl-Ingliż.

Dan kollu seħħ proprju fil-bidu tax-xiehda ta' l-appellant.

Għall-bqija ta' l- eżami, Pembroke sedenti ma ntrometta fl-ebda stadju ieħor.

Meta mbagħad l- appellant kien qiegħed jixhed in kontro-eżami, kien hemm ukoll żewġ okkażjonijiet fejn l-Imħallef sedenti talab kjarifiki.5 Hekk kif ġie konkluż il- kontro-eżami, pero`, Pembroke li ppresjeda l-ġuri għamel sensiela twila ta' mistoqsijiet lill-appellant kif jirriżulta minn paġni 86 sa 92 tat-traskrizzjonijiet.

Naturalment jista' jitqies insolitu illi Imħallef li jippresjedi ġuri jieħu f'idejh xhud, f'dan il-każ l-akkużat, għal daqstant ħin.

Iżda ma jistax b'daqshekk jitqies li dan sar b'mod irregolari jew kontra l-liġi.

L-artikolu 459 tal-Kodiċi Kriminali fil-fatt jipprovdi hekk:

L-ordni li għandu jitħares fis-smigħ tax-xhieda hu dan li ġej: Il-parti li ġġib ix-xhud tibda biex tagħmel l-eżami tiegħu; imbagħad il-parti l-oħra, jekk tkun trid, tagħmillu l-kontro-eżami; wara, kull wieħed mill- ġurati jista' jagħmel il-mistoqsijiet li jidhirlu meħtieġa; u l-qorti, barra mill- mistoqsijiet li jkun jidhrilha f'waqthom matul l-eżami jew il-kontro-eżami, tista' fl-aħħar tagħmel kull mistoqsija oħra li jidhrilha meħtieġa."

Inoltre, fost id-doveri tal-Qorti waqt il-ġuri, hemm dawk li żżomm il-bon- ordni tas-seduta, li trieġi s-smigħ tal-kawża u li tagħmel, f'dak kollu li mhux projbit jew mhux ordnat mil-liġi taħt piena ta' nullita`, kull ma jidrilha, fid- diskrezzjoni tagħha, li hu meħtieġ għat-tikxif tal-verita` (art.

436(3)(a)(b)(c) tal- Kodiċi Kriminali).

4 Paġni 75 – 76 ibidem.

5 Paġna 84 ibidem: (1) L-appellant kien qiegħed jiġi kontro-eżaminat dwar l-istqarrija u kien qiegħed jindika xi partijiet li skont hu ma kienx qalhom hu: "Xhud: Le, jiena għidtlu nissoponi li naħseb li għalhekk.

Qorti: It-tieni parti vuoldieri li wara ġie jgħidlek li riduha biex jaħarbu minn Malta ma għidthiex inti.

Dwar il-kondotta ta' l-Imħallef li jkun qiegħed jippresjedi ġuri, Rosemary Pecharova’, fil-ktieb taghha Judicial Discretion and Criminal Litigation (OUP 1990), tghid6:

7-81, pagna 930 u 931, naqraw:

In kwantu jirrigwarda l-iskambju li sar dwar jekk l-appellant jafx bl-Ingliż jew le, din il-Qorti hi tal-fehma li ċerti kummenti setgħu ma sarux, iżda dan ma jfissirx illi dan seta' influwixxa fuq l-kredibilita` o meno ta' l-appellant dwar dawk li kienu l-veri fattispecie tal-każ.

Fil-bqija hi tal-fehma li ma jirriżultax li l-ewwel Qorti eċċediet il-limiti tad-diskrezzjoni tagħha f'dak li hu l-mod u l- istanzi li hija interveniet biex tagħmel mistoqsijiet lill-appellant.

Fl-ebda istanza ma ġew mistiedna l-ġurati jew ġie suġġerit jew sottintiż lilhom "to disbelieve the evidence for the defence".

Ċertament id-difiża ma ġiet bl-ebda mod ostakolata milli tagħmel ix-xogħol tagħha.

Minn eżami tat-traskrizzjoni tax- xiehda ta' l-appellant m'hemmx dubju li s-sensiela twila ta' mistoqsijiet lill- appellant l-ewwel Qorti għamlithom skont il-liġi, mhux biss biex jiġu ċċarati diversi dettalji iżda wkoll u bl-iskop aħħari li jsir it-tikxif tal-verita`.

Għalhekk lanqas ma jista' jingħad illi l-interventi ta' l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri "effectively prevented the defendant … from telling his story in his own way".

Ma jistax lanqas, per eżempju, jingħad illi b'dawn il-mistoqsijiet l- Imħallef li ppresjeda l-ġuri seta' ġiegħel lill-ġurati jaslu għal xi konklużjonijiet prematuri.

Għalhekk, u fid-dawl ta' l-osservazzjonijiet magħmula fil-paragrafi preċedenti, tqis it-tieni lment ta' l-appellant infondat u għalhekk tiċħdu wkoll.

It-tielet ilment ta' l-appellant jirrigwarda l-fatt li ma kinitx intlaqgħet talba għall-isfilz ta' l-istqarrija tiegħu.

Huwa jgħid:

"Illi permezz ta' verbal datat 25 ta' Gunju 2013, id-difiza talbet l-isfilz ta' l- istqarrija ta' l-akkuzat u dana peress illi l-istqarrija ittiehdet minghajr ma' l- akkuzat inghata l-opportunita` jikkonsulta ma' avukat tal-fiducja tieghu qabel ma rrilaxxa l-istqarrija inkriminanti tieghu.

Illi il-Qorti cahdet dik it-talba peress illi irritjeniet li l-istqarrija ittiehdet b'mod legali minn persuna adulta u li ma tistax titqies bhala wahda vulnerabbli u li f'kwalunkwe kaz l-imhallef kien sejjer jindirizza lill-gurati kif ghandhom jindirizzaw din l-istqarrija fil-kumplessita` tax- xhieda mressqa mill-prosekuzzjoni; "Illi ghandu jinghad li din il-materja kienet giet ormai kristallizzata permezz ta' numru ta' sentenzi moghtija mil-Qorti Ewropea tad-drittijiet tal-Bniedem li kienu jhallu ftit li xejn lok ghal interpretazzjoni fost dawn is-sentenzi insemmu Salduz vs Turkey applikazzjoni nru 3639/02 deciza 27 ta' Novembru 2008, Panovitis vs Cyprus application nru 4268/04 deciza 11 ta' Frar 2009, Polonka vs Poland application nru 20310/02 deciza 30 ta' Gunju 2009."

"Illi in effetti tant kienet cara il-kwistjoni illi 1-Qorti Kostituzzjonali segwiet 1- insenjament ta' dawk is-sentenzi f'numru ta' kawzi.

Illi f'dan ir-rgiward 1- esponent jirriferixxi ghas-sentenza Il-Pulizija vs Esron Plumpton deciza 12 ta' April 2011, Il-Pulizija vs Mark Woods: deciza fl-istess gurnata, u Il-Pulizija vs Alvin Gubbai deciza fil-11 ta' April 2013.

"Illi f'dawn is-sentenzi kollha gie deciz b'mod inekwivoku li in-nuqqas ta' assistenza legali waqt l-interrogatorju hu leziv ta' l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem.

"Illi l-appellant hu ben konxju tal-fatt illi l-Qorti kostituzzjonali b'mod sorprendenti ghall-ahhar f'certu istanzi, mhux dejjem, kellha ripensament fuq dan l-insenjarnent bhal nghidu ahna fil-kaz ta' Charles Stephen Borg Maggi vs AG tat-8 ta' Ottubru 2012.

"Illi l-appellant huwa wkoll ben konxju mill-fatt illi ir-ripensament tal-Qorti Kostituzzjonali qed jigi akkanitament ikkontestat quddiem il-Qorti Ewropea tad- drittijiet tal-bniedem f'diversi kawzi.

Illi in oltre l-appellant jidhirlu li l-pozizzjoni kontradittorja illi hadet il-Qorti Kostituzzjonali f'din il-materja huwa wkoll leziv ta' 1-artikolu 6 tad-drittijiet tal-bniedem peress illi irreka incertezza fil-ligi u dana kif ser jigi ampjament trattat waqt l-udjenza.

"Illi tenut kont dan kollu l-ewwel Qorti kienet tat lok ghal irregolarita` serja meta ma laqghetx it-talba ghall-isfilz ta' l-imsemmi statement liema irregolarita` setghet tincidi serjament fuq il-verdett tal-gurija."

Effettivament fil-25 ta' Ġunju 2013, kif tajjeb josserva l-appellant, l-allura difensur tiegħu kien talab l-isfilz ta' l-istqarrija u l-ewwel Qorti ċaħdet it-talba "peress illi l-istqarrija ttieħdet [recte: saret] b'mod legali minn persuna adulta li ma tistax titqies bħala waħda vulnerabbli u fi kwalunkwe każ l- Imħallef sejjer jindirizza lill-ġurati li ma joqogħdux fuq l-istqarrija biss fil- każ ta' ħtieġa iżda għandhom jikkunsidraw fil-kumpless u fl-ambitu fix- [recte: tax-] xhieda l-oħra li tressaq il-prosekuzzjoni." 21.

Din il-kwistjoni ġiet indirizzata diversi drabi minn din il-Qorti.

L-aħħar pronunzjament tagħha fir-rigward kien fit-30 ta' Lulju 2015 fis-sentenza fl- ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta v. Angelus Compagno u Jason Boujaoui fejn saret referenza għal sentenza oħra tagħha mogħtija fil-31 ta' Lulju 2014 fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta v. Charles Steven Borg Maggi fejn intqal hekk:

Din il-Qorti diġa` kellha okkażjoni tikkunsidra eċċezzjoni identika fl-Appell Kriminali Repubblika ta' Malta v. Antonio Sciberras Balbi et sciberras balbi fid-9 ta' Mejju 2013 fejn osservat 'illi meta stqarrija tingħata minn suspettat mingħajr l- assistenza ta' avukat dan ma jissarrafx awtomatikament fi vjolazzjoni tad- dritt fondamentali għal smigħ xieraq u konsegwentement fl-inammissibilita` awtomatika tagħha.'

F'dik is-sentenza saret referenza għall-istess sentenza tal- Qorti Kostituzzjonali7 fl-ismijiet Charles Steven Borg Maggi vs Avukat Ġenerali kif ukoll għal sentenza oħra ta' din il-Qorti fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta v. Carmel Tanti Desjardins mogħtija fit-2 ta' Mejju 2013 fir-rigward ta' aggravju simili għal dak odjern fejn intqal:

7 Sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali mogħtija fit-8 ta' Ottubru 2012.

L-insenjament awtentiku u l-aktar riċenti tal-Qorti Kostituzzjonali f'din il-materja ġie riassunt fil-bran li ġej mis-sentenza tal-istess Qorti tas-26 ta' April 2013 fil-kawża fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta v Martin Rosso fejn jingħad: "'Din il-qorti ġà kellha okkażjoni illi tgħid illi ma huwiex il-każ illi n-nuqqas ta' għajnuna ta' avukat iwassal, għalhekk biss, għall-ksur tal-jedd għal smigħ xieraq, iżda jrid ikun hemm ċirkostanzi oħra, fosthom ċirkostanzi partikolari ta' vulnerabilità tal-persuna interrogata, illi jwasslu għall-konklużjoni illi minħabba n-nuqqas ta' aċċess għal avukat ma hemmx dik il-garanzija ta' leġittimità meħtieġa biex ma jitqiesx li l-istqarrija ttieħdet bi ksur tal-jedd għal smigħ xieraq.'8 "'16.

Fil-każ ta' llum din il-Qorti ma ġewx indikati lilha ebda ċirkostanzi partikolari ta' vulnerabilita` fiż-żmien li l-appellant irrilaxxja l-istqarrija u x-xiehda in kwistjoni u li jistgħu jinduċu lil din il-Qorti tasal għall- konklużjoni li minħabba n-nuqqas ta' aċċess għal avukat meta ttieħdet l- istqarrija u ngħatat ix-xiehda, l-użu ta' dik l-istqarrija u xiehda fil-kors tal- ġuri twassal għal smigħ mhux xieraq fil-konfront tal-appellant.

Ma rriżultat ebda ċirkostanza li tirrendi l-istess stqarrija u xiehda inammissibbli skont il- liġi.

Iċ-ċirkostanzi ta' l-appellant u ċ-ċirkostanzi li fihom ittieħdu l- istqarrija u x-xiehda, jifformaw parti mill-provi li se jinġiebu a konoxxenza ta' l-imħallfin tal-fatti.

L-istess bħalma jifforma parti mill-provi dak li l- appellant seta' qal lil xi xhieda u ċ-ċirkostanzi li fihom ikun qalhom (f'dar- rigward l-appellant ma ndika l-ebda xhud partikolari li qiegħed jilmenta dwaru).

Difatti, bħal fil-każ ta' Muscat, l-appellant għad irid jgħaddi mill- proċess penali bil-garanziji proċedurali kollha li dan jagħti u fejn jinġiebu l- provi kollha, u mhux biss l-istqarrijiet tiegħu; illi matul dan il-proċess huwa sejjer ikollu l-għajnuna ta' avukat; u illi l-imħallef togat sejjer iwissi lill- ġurati bil-ħtieġa li l-provi kollha, inkluża l-istqarrija u x-xiehda li ssemmiet, isir apprezzament tagħhom fl-assjem tagħhom meta jiddeċiedu dwar ħtija.

L-imħallef saħansitra ċertament ser iwissi lill-ġurati biex jiskartaw l- istqarrijiet jekk tinġieb xiehda li l-istqarrijiet ttieħdu bi vjolenza, b'qerq jew b'theddid, jew b'wegħdiet jew bi twebbil ta' vantaġġi.

Sta wkoll għall- imħallef togat biex jara x'kawteli jridu jittieħdu mill-imħallfin tal-fatti dwar xi diskors li l-appellant seta' qal lil xi xhieda u f'liema ċirkostanzi ntqal dak

Konsegwentement anke t-tieni aggravju huwa miċħud.'"

Fid-dawl ta' din il-ġurisprudenza, id-deċiżjoni ta' l-ewwel Qorti kienet korretta u għalhekk anke dan l-ilment huwa miċħud.

Fuq din l-istess kwistjoni l-appellant isostni li l-ewwel Qorti għamlet interpretazjoni żbaljata tal-liġi fl-indirizz.

8 Ara wkoll Qorti Kostituzzjonali Joseph Muscat Spiteri v Avukat Ġenerali, 14 ta' Jannar 2013, rik.

lill-gurati

jinjoraw ghal kollox

"Illi l-ewwel nett fuq 1-istess vena ghandu jinghad illi in pessima ipotezi, la l- Qorti ma kinitx ordnat l-isfilz ta' l-istatement kif sottomess aktar qabel, Ir-Rabat (Malta) messu, almenu, idderiega lill-gurati fuq il-validita` o meno ta' l-istqarrija ta' l- imputat fl-ambitu ta' l-indoli kostituzzjonaii sollevati aktar 'il fuq.

Minflok 1- imhallef f'dan ir-rigward illimita ruhu fuq il-pozizzjoni legali li kienet palezi qabel ma kellna dan l-izvilupp kostituzzjonali daqstant importanti.

Fil-fatt il-Qorti injorat ghal kollox dan l-izvilupp.

Hawn issir referenza a fol 26 ta' l-indirizz ta' l- Imhallef.

Hawn verbatim l-imhallef jghid is-segwenti: Dak iz-zmien ma konniex naghtu id-dritt lill-investigat sabiex jikkonsulta ma' avukat.

Illi b'din l-asserzjoni l-imhallef ned jidderiegi lill-gurati fis-sens illi dan id-dritt ta' assistenza legali twieled biss wara li saru l-emendi fil-kodici kriminali relattivi fis-sena 2010.

Naturalment, indubbjament din id-direzzjoni hija ghal kollox erronja fid-dritt, peress illi id-drittijiet inerenti jezistu minn dejjem anke in mankanza ta' deposizzjonijiet relattivi fil-qasam legali tal-pajjiz.

"Illi dan huwa in linea ma l-insenjament tal-Qorti ta' Il-Birgu in subjecta materja.

Illi imbaghad a fol 34 ta' l-istess indirizz dejjem fuq 1-istqarrija naraw li l-imhallef sedenti l-izviluppi kostituzzjonali li zviluppaw da ricenti.

Ikkonsidraw jekk l-akkuzat kienx vulnerabbli.

Jekk kien persuna vulnerabbli illi seta facilment jigi impressjonat mill-pulizija, illi beza', illi dan kien qed jghid kollox iva, iva, iva, ghax kellu seba' mitt sena biex johrog minn hemm allura intikom il-parir li dak l-istatement tiskartawh.

Jekk pero` intom taslu ghal konkluzjoni illi l-akkuzat ma kienx persuna vulnerabbli tistghu tikkonsidraw bhala parti mill-provi l-istqarrija.'

"Illi bid-dovut rispett anke tenut kont dak rilevat mid-difiza din id-direzzjoni kienet mhux biss leggera izzejjed izda ghad-dirittura skorretta ghall-ahhar.

Illi ghal ta' l-anqas l-imhallef sedenti messu spjega dak li zvolga da ricenti fuq il- validita` o meno ta' l-istqarrijiet u iddiregihom biex jaraw huma f'dan l-isfond ghandhomx jiskartaw l-istqarrija o meno.

"Illi l-posizzjoni legali u guridika Maltija kienet fil-parti l-kbira taghha konsistenti dwar il-punt in ezami, senjatament, il-fatt li n-nuqqas ta' assistenza

legali waqt l-interrogatorju jwassal ghal ksur tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni

Ewropeja.

Illi permezz ta' tali ksur, persuna akkuzata tigi ppregudikata

ulterjorment matul is-smiegh tal-kawza, liema ksur jwassal sabiex l-akkuzat ma

jkollux smiegh xieraq.

"Illi dwar dan, il-Qorti Kostituzzjonali kellha 1-opportunita' tghaddi l-gudizzju

taghha b'numru ta' sentenzi, kif diga` inghad.

"Illi madanakollu b'mod inspjegabbli ghall-ahhar l-istess Qorti Kostituzzjonali

biddlet l-interpretazzjoni taghha fis-sentenzi i) Charles Steven Borg Maggi vs. 1-

Avukat Generali, deciza mill-Qorti Kostituzzjonali fit-8 ta' Ottubru 2012, liema

sentenza llum tinsab pendenti quddiem l-Qorti ta' L-Imġarr, ii) Joseph Muscat Spiteri

vs. l-Avukat Generali, deciza nhar 1-14 ta' Jannar 2013 iii) Il-Pulizija vs. Tyrone

Schembri Hillyer deciza mill-Qorti Kostituzzjonali nhar it-22 ta' Frar 2013 u iv) Il-Pulizija

vs. Amanda cumbo deciza mill-Qorti Kostituzzjonali ukoll nhar it-22 ta' Frar

2013, liema mill-ahhar zewg sentenzi ukoll jinsab pendenti quddiem il-Qorti Ewropeja tad-Drittijiet Tal-Bniedem.

"Illi mbaghad il-posizzjoni giet imregga' lura ghal dik li kienet qabel is-sentenzi sucitati, permezz ta' sentenza fil-kawza fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta vs. Alfred Yalcin moghtija nhar it-12 ta' Novembru 2012 mill-istess Qorti Kostituzzjonali.

"Illi ghalhekk l-imputat jilmenta mill-fatt illi l-posizzjonijiet dijametrikament opposti li hadet il-Qorti Kostituzzjonali f'numru konsiderevoli ta' sentenzi konflingenti jmorru kontra l-principju baziku li jinnecessita c-certezza legali.

"Illi l-appellant umilment jissottometti illi kien ikun aktar idoneju li l-Qorti Kostituzzjonali, bhala l-oghla Qorti tal-istat Malta, tistabilixxi linja gwida dwar dan il-punt.

Illi f'dan is-sens jinghad li l-Qorti Suprema tal-istat ghandha tkun dik il-Qorti li tirrizolvi l-konflitti legali, u mhux tkun hi stess is-sors tal-istess konflitt.

"Illi hawnhekk l-appellant jaghmel ampja referenza ghas-sentenza moghtija mill- Qorti Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem fl-ismijiet Belian vs. Romania (App.

No. 40889/05) nhar is-6 ta' Dicembru 2007 dwar dan il-punt.

"Illi aktar minn hekk, fil-kawza f'l-ismijiet Nelyubin v. Russia l-Qorti Ewropeja

tad-Drittijiet tal-Bniedem qalet hekk:

"Illi ghalhekk jidher indubjament illi dawn is-sentenzi daqstant konflingenti mill- Qorti Kostituzzjonali, inkarigata mill-harsien tad-drittijiet fondamentali tieghu jwasslu ghal posizzjoni legali incerta ghall-ahhar, u dan kollu a detriment tal- appellant.

"Illi minhabba fil-premess jinghad ukoll li l-appellant qieghed jirrizerva d- drittijiet tieghu li iressaq dawn il-lanjanzi kostituzzjonali tieghu fil-forum idoneju."

Din il-Qorti sejra tiċċita eżattament x'qal l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri fir- rigward ta' l-istqarrija, peress illi l-appellant għażel li jiċċita biss żewġ brani qsar.

L-Imħallef li ppresjeda l-ġuri spjega lill-ġurati hekk:9

"Mezz ta' prova oħra importanti tal-prosekuzzjoni hija l-famuża statement.

Dari aħna dika konna nqisuha bħala l-prova reġina għax kienet fattur importanti ħafna fil-provi tal-prosekuzzjoni.

Illum għadna naċċettawha bħala prova, pero` mhux daqshekk importanti.

X'inhu jiġri?

Għax intqal ħafna fuqha din l-istatement illi kienet legali pero` mhux ġusta.

Dana 'l għaliex reċentement ġiet mogħtija struzzjoni, ġiet promulgata liġi fejn tgħidilna illi kwalunkwe indagat li jkun arrestat mill-pulizija għandu d-dritt li jikkonsulta maa' avukat fil-bidu ta' l-arrest tiegħu.

Meta sar dan ir-reat, meta ġie arrestat l-akkużat din il-liġi ma kinitx hemm għad illi minn Bubaqra, Iż-Żurrieq, mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, dan il- kunċett kien diġa` ħareġ, dan il-kunċett kien diġa` ħareġ.

Allura qamet il- kwistjoni illi dawk l-istatements kollha illi saru fil-frattemp kienu kollha tainted, kienu kollha saru b'tali mod illi jilledu d-drittijiet ta' l-akkużat ta' smiegħ xieraq, of a fair trial, għaliex dana jkun irrilaxxja din l-istqarrija mingħajr ma jkun ikkonsulta ma' avukat u kwindi din l-istqarrija tista' tkun tainted.

"Pero` llum għandna gwida oħra, għandna gwida oħra.

L-ewwelnett il-liġi l- antika dik illi tipproteġi l-akkużat minn stqarrija llegali għadha hemm.

Stqarrija ma tistax tingħata taħt theddid, intimidazzjoni, promessi jew suġġerimenti ta' favuri.

Bażikament jekk ikun hemm xi ħaġa minn dawn preżenti l- istatement hija llegali.

F'dan il-każ mhuwiex qed jiġi allegat mid-difiża illi dan l- istatement huwa tainted, huwa mċappas ma' xi waħda minn dawn l-illegalitajiet.

Pero` qalilna illi saret inġustizzja 'l għaliex l-akkużat ma ġiex mogħti d-dritt illi jikkonsulta ma' avukat.

Bħalma diġa` għidtilkom sinjuri, dak iż-żmien illi ġie nterrogat l-akkużat din il-liġi li għandna llum ma kinitx teżisti u dak iż-żmien l- akkużat ma kellux id-dritt illi jikkonsulta ruħu ma' avukat.

Pero` llum għal dawk l-istatements illi saru fl-interim period – wieħed minnhom huwa dan, proprju dan l-istatement illi għandna llum – il-linja gwida hija illi mhux bilfors kull statement illi fiha ma jkunx sar l-assistenza ta' l-avukat bilfors hija nulla jew invalida, imma

9 Paġni 11 – 13 tat-traskrizzjoni ta' l-indirizz.

rridu naraw kemm kien vulnerabbli l-akkużat, kemm seta' kien influwenzat jew bil-biża', bil-fatt illi kien qiegħed jiġi nterrogat mill-pulizija u jekk hemmx prova oħra ma xiex tista' torbot dak illi jkun qal fl-istatement.

"F'dan il-każ mela bħala fatt aħna nafu illi l-akkużat ma kienx xi tifel żgħir meta ġie nterrogat mill-pulizija.

Kien raġel matur, fid-dinja tax-xogħol, very street wise, taxi-driver, jinnegozja l-karozzi jew id-dgħajjes u araw intom bħala fatt jekk dan setax kien overawed, setax kien imbeżża' mill-fatt illi kien qed jiġi nterrogat mill-pulizija.

Nafu wkoll illi ċerta amiċizja mal-pulizija kien hemm.

Meta s-Surġent Il-Birgu niżel Għajnsielem u l-akkużat identifika ruħu, għarfu.

Għarfu lil xulxin.

U sejjaħ lil Dennis.

Hayman telaq jiġri u l-akkużat sejjaħ lil Dennis lura.

Qallu: 'Ejja s-Surġent Il-Birgu hawn.

Voldieri ċerta amiċizja, ċerta konoxxenza bejn l-akkużat u l-pulizija kien hemm ukoll.

Biex taraw dan il-fattur jekk setax influwenza b'mod negattivament, jekk beżax l- akkużat waqt illi kien qiegħed jagħti l-istatement.

"L-istess Spettur li kien preżenti qalilna fuq domanda la naf tad-difiża jew tal- prosekuzzjoni, qalilna illi l-akkużat kien pjuttost rilassat meta kien qiegħed jgħid l-istatement u l-Ispettur Cilia anzi qalilna ċar u tond fl-aħħar illi 'pero` ma kienx qiegħed jirrealiżża l-gravita` ta' dak li kien qiegħed jgħid!'

Hekk spiċċa x-xiehda tiegħu.

Kien rilassat pero` l-akkużat ma kienx qed jirrealiżża l-gravita` ta' dak li kien qiegħed jgħid.

Ma jfissirx illi b'daqshekk illi ma qalux jew inkella qalu taħt influwenza ta' xi ħaġa negattiva min-naħa tal-pulizija.

Għalhekk intom tridu taraw issa bħala fatt jekk l-akkużat setax kien intimidat bil-preżenza tal-pulizija waqt illi kien qiegħed jirrilaxxja din l-istqarrija.

"Pero` ngħidilkom ukoll illi meta tiġu biex tikkonsidraw il-ħtija o meno ta' l- akkużat ma tistgħux, toqogħdux biss fuq l-istqarrija.

It is not the be all and end all tal-provi, imma tridu tikkonsidrawha fl-ambitu tal-provi kollha illi tressqu quddiemkom u kemm din l-istqarrija hija korroborata ma' fatti oħra, ma' provi oħra illi nġabu, inkluż ix-xiehda tiegħu.

Kemm din ix-xiehda illi ta quddiemkom tikkorrobora din l-istqarrija illi hu rrilaxxja.

"Mela jiena qed ngħidilkom sinjuri illi dik l-istqarrija hija valida, hija valida.

Intom tridu tikkonsidraw biss jekk l-akkużat kienx intimidat bil-preżenza tal-

pulizija u jekk ma kienx, meta tiġu biex tikkonsidraw dik l-istqarrija toqogħdux

fuqha biss imma arawha wkoll fl-ambitu tal-provi l-oħra kollha illi tressqu

Ok, sinjuri, ċara din il-biċċa?"

Aktar 'il quddiem fl-indirizz, l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri qal10:

"Meta mbagħad niġu għat-tieni pass biex nikkonsidraw naqbdu l-istatement.

Għandna naċċettawh dan l-istatement jew le?

Ikkunsidraw jekk l-akkużat kienx xi persuna vulnerabbli.

Jekk kien persuna vulnerabbli illi seta' faċilment jiġi mpressjonat mill-pulizija, illi beża', illi dan kien qed jgħidilhom kollox iva, iva, iva, iva, iva, għax kellu seba' mitt sena biex joħroġ minn hemm allura jiena nagħtikom il-parir illi dik l-istatement tiskartawha.

Jekk pero` intom taslu għall- konklużjoni illi l-akkużat ma kienx persuna vulnerabbli, persuna street wise, jaf

10 Paġna 34 ibidem.

x'inhi l-pulizija, persuna ta' eta` matura u li fehem id-drittijiet tiegħu, fehem id- dritt illi jkun sieket pero` għażel illi jirrilaxxja dik l-istqarrija, jekk taslu għal dik il-konklużjoni kwindi l-istqarrija tistgħu tikkunsidrawha bħala parti mill-provi u l-istqarrija qiegħda hemm."

L-ewwelnett huwa evidenti illi l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri bbaża l-indirizz tiegħu fuq id-dispożizzjonijiet legali tal-Kodiċi Kriminali dwar iċ-ċirkostanzi li jirrendu stqarrija ta' akkużat inammissibbli bħala prova fil-proċeduri kriminali fid-dawl tal-insenjament tal-qrati Maltin ta' kompetenza kostituzzjonali kurrenti fiż-żmien li sar l-indirizz, u kwantu hekk ma ppekkax, u għalhekk ma jistax jiġi ritenut minn din il-Qorti li b'dak li ingħad mill-ewwel Qorti fl-indirizz tagħha lill-ġurati kien hemm interpretazzjoni jew applikazzjoni żbaljata tal-liġi.

Għaldaqstant din il-Qorti qed tiċħad l-ilment ta' l-appellant li l-ewwel Qorti għamlet interpretazzjoni żbaljata tal-liġi.

Ilment ieħor ta' l-appellant hu li l-imħallef sedenti ma spjegax b'mod ċar il- linji difensjonali prinċipali.

Huwa jgħid:

"Illi l-ewwel linja difensjonali kienet l-insufficjenza tal-mezzi.

Sabiex tissussisti din id-difiza irid ikun hemm is-segwenti ingredjenti: "1.

Li l-ghan tal-malvivent ma jintlahaqx.

Naturalment ghax jekk jintlahaq allura il-mezzi uzati ma jistghu qatt ikunu kunsidrati bhala insufficjenti.

L-insufficjenza tal-mezzi trid tkun wahda assoluta u mhux relattiva.

Illi bid- dovut rispett il-mod ta' kif l-ewwel Qorti ittantat li tispjega din id-difiza a fol 31 u 32 kienet wahda konfuzjonali ghall-ahhar u anke erronja ghall-ahhar.

Huwa koncess illi t-tentattiv li tharrab persuni jitqies bhala ir-reat kunsmat.

nozzjoni legali fil-fatt tezisti anke taht Kap 101.

Madanakollu dan il-fatt wahdu ma jeskludix a priori il-linja difensjonali imqajjma mid-difiza.

L-imhallef pero`, hekk iggwida lill-gurati.

"Illi huwa minnu kif intqal qabel li d-difiza ta' l-insufficjenza tal-mezzi tista' tinghata biss meta l-ghan tal-malvivent ma jkunx intlahaq imma dan ghal ragunijiet ovvji kif fuq spjegati.

Il-fatt li ai fini ta' l-akkuza it-tentattiv qed jitqies bhala reat kkunsmat pero` ma jxejjen xejn mid-dritt li tigi sollevata din 1- eccezzjoni.

"Li ta' min jghid li din il-linja difensjonali evolviet mill-gurisprudenza u mhux minn xi ligi pozittiva.

Illi zewg ligijiet taghna li jikkontemplaw probabilment ai fini ta' piena li tentattiv ghandu jigi kkunsidrat daqs reat kunsmat huma ligijiet ricenti li gew promulgati wara id-duttrina de quo kienet gia ilha vigenti ghal zmien twil.

"Fil-kaz in dizamina xorta wahda tista' tigi sollevata din id-difiza tal- insufficjenza tal-mezzi peress li ab initio l-iskop ta' dawk li riedu jaharbu minn Malta qatt ma seta' jigi realizzat minhabba l-insufficjenza tal-mezzi.

"Illi l-linja difensjonali l-ohra ta' l-esponent kienet li l-esponent fl-aghar ipotezi kien tal-fehma li ma kinux ser ikunu aktar minn tlieta minn nies li riedu jaharbu.

Illi jekk huwa ma kienx jaf allura ma hemmx il-mens rea necessarja u se mai il- komplici jehlu ghal dak li jsir izjed minn dak li jkun sar ftehim fuqu.

Illi pero` hawn ukoll l-imhallef ma spjega xejn din il-linja difensjonali, izda ghamel biss zewg osservazzjonijiet f'dan ir-rigward li, bid-dovut rispett, ftit ghandhom x'jaqsmu ma' din id-difiza.

Li tkellmu biss tlieta minn nies li kienu survivors ta' harba sussegwenti – kumment superfluwu ghall-ahhar.

Li meta l-esponent nizel hdejn ix-xatt ra numru sostanzjali ta' barranin u beza' u harab.

Illi kuntrarjament ghal dak li inferiet l-ewwel Qorti, dan il-fatt zgur ma jinkolpix lill-esponent f'dan 1-aggravju, anzi jezonerah.

Meta wasal fuq il-post l- esponent kien sorpriz u ma seta' jaghmel xejn biex ifixkel il-harba ghaliex beza' u telaq.

Illi l-esponent ma setax issopona li ser ikun hemm daqstant nies minhabba ic-cokon tad-dghajsa."

Minn eżami ta' l-indirizz jirriżulta li l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri għamel referenza ċara għad-difiża ta' l-"insuffiċjenza tal-meżżi" meta qal hekk:

"L-aspett intenzjonali huwa l-ħsieb.

L-aspett materjali huwa t-tentattiv biex jidħlu jew joħorġu u l-meżżi li jkunu wżati biex isir hekk.

Id-difiża hawnhekk qed tgħidilna rigward dan l-element illi dan ma jistax jirnexxi għax fi kwalunkwe każ qatt ma seta' kien hemm dan it-tentattiv għax kien fl-impossibilita` illi jsir.

Argumentat illi d-dgħajsa kienet żgħira wisq biex tieħu dawk in-nies kollha u dawn f'dawk iċ-ċirkostanzi żgur illi ma kinux se jaslu sa Sqallija u ġabitilna l- eżempju tal-persuna li jrid jiftaħ bieb ta' l-azzar b'rixa.

Imma l-ħsieb tal-persuna biex jiftaħ il-bieb ta' l-azzar qiegħed hemm.

Imma l-aspett materjali mhuwiex

għax impossibilita`?"13

il-każ nistgħu ngħidu

intom għandkom

L-Imħallef li ppresjeda l-ġuri minn hawn ipprosegwa biex jagħmel osservazzjonijiet dwar dak li rriżulta mill-provi dwar kemm il-persuni li riedu jaħarbu minn Malta damu ħerġin bid-dgħajsa qabel ma reġgħu lura, konsiderando d-dgħajsa li kellhom, il-qawwa tal-mutur u l-veloċita`, u liema fatturi kienu jindikaw li kien hemm tentattiv.

"Sinjuri", jissokta l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri, "dana qed nidħol fil-kamp tagħkom hawn, all right?

Imma dina osservazzjoni m'għamel ħadd hawn.

Jien qed nagħmilha, qed inpoġġi ħa quddiemkom biex intom tikkunsidrawha, mhix xi ħaġa din illi intom għandkom toqogħdu fuq dak li qed ngħidilkom, pero` dawn huma l-fatti li jirriżultaw. tikkonsidraw fid-deliberazzjoni Dawn huma tagħkom."

Fil-fehma ta' din il-Qorti l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri ma kellux bżonn jiġbed il-konklużjoni hu li l-fatti li semma kienu jammontaw għal tentattiv.

Fl-istess ħin bħalma jingħad f'Blackstone's Criminal Practice 2001, para.

Fil-każ in eżami dan ma kienx "robust comment" kif aċċennat f'dan il-bran dwar il-ħtija o meno ta' l-appellant.

Fl-aħħar mill-aħħar l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri xorta ħalla lill- ġurati liberi li jiddeċiedu huma fuq l-istat tal-provi miġjuba quddiemhom.

Imbagħad fir-rigward tad-difiża li, fl-agħar ipoteżi, l-appellant ma kienx jaf li kienu se jkunu aktar minn tlieta dawk li riedu jaħarbu, l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri qal hekk:

"Imbagħad għandna l-aggravju illi l-mira ta' din il-konġura kienet l-esportazzjoni biex ngħid hekk ta' nies kontra l-liġi liema nies kienu aktar minn tlieta.

Id-difiża qiegħda tgħidilkom illi fil-fatt ma kinux għax meta l-pulizija bdew jinvestigaw dan il-każ tliet xur wara, tliet xhur wara, l-unika tlieta illi setgħu jagħtu informazzjoni dwar x'kien ġara fit-tliet xhur ta' qabel, kienu dawk illi għandna hawnhekk u dawk nafu bihom mhux l-oħrajn.

Mela tistgħu taċċettaw din it-teżi u ma jkollniex dan l-aggravju ta' aktar minn tlieta min-nies, imma kkunsidraw ukoll x'qalu dawn it-tlieta u x'qal l-akkużat li fl-istatement qalilna illi kienu tmienja u hawnhekk ukoll qalilna li kienu iktar tant kien hemm illi beża'."14

13 Paġni 19 – 20 tat-traskrizzjoni ta' l-indirizz.

14 Paġni 22 – 23 ibidem.

Aktar 'il quddiem fl-indirizz tiegħu, Pembroke li ppresjeda l-ġuri jerġa' jfakkar lill-ġurati fid-difiżi mqajma:

"Il-linji difensjonali għal dawn il-provi huma l-impossibilita` tat-twettiq tar-reat, li l-fatti ma jwasslux għall-ħtija u anke jekk se mai dawn iwasslu, ma hemmx il- prova illi kienu aktar minn tlieta illi ppruvaw jaħarbu dakinar."15

Dwar l-ewwel linja difensjonali f'dan l-istadju l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri il-prosekuzzjoni u m'hemmx jirreferi biss għal dak konsiderazzjonijiet tiegħu.

Aktar qabel16 kien diġa` tkellem dwar l-elementi tar- reat in eżami fejn spjega li meta l-liġi titkellem dwar, inter alia, li persuni jidħlu jew joħorġu jew jagħmlu tentattiv biex jidħlu jew joħorġu, dan ifisser li "dan il- ħruġ jew dħul m'għandux għalfejn ikun suċċess".

Dwar it-tielet linja difensjonali jgħid:

"Fl-aħħar in subsidium [id-difiża] qaltilna illi ma hemmx l-aggravju ta' aktar minn tlieta.

Dana 'l għaliex meta bdiet tinvestiga l-pulizija, bdiet tinvestiga tliet xhur wara fejn allura ħafna minn dawk in-nies li kienu involuti f'dik il-ħarba ta' Diċembru ma kinux available.

Tkellmu biss tlieta min-nies illi kienu s-survivors tal-ħarba ta' Marzu u fuq dawk it-tlieta biss tista' torbot illi setgħu kienu hemmhekk dakinar illi ħarbu f'Diċembru.

Pero` min-naħa l-oħra nġibilkom l- attenzjoni ta' dak li qal l-akkużat fl-istqarrija illi semma tmienja meta niżel hemm isfel u hawnhekk semma iktar.

Tant kien hemm illi beża' u semma wkoll illi dawn ma setax jarahom 'il għaliex kienu wara ċ-ċint tal-waterpolo mentri huma kienu fuq is-slipway, dawn qegħdin hemm wara, sema' ħafna għajjat u storbju u ma jafx x'inhu għaddej.

Beża' u mbagħad telaq 'l hemm.

Pero` f'xi ħin ġew il- pulizija.

Il-verżjonijiet qegħdin hemmhekk sinjuri, tafuhom ċari llum.

Jiddependi lilkom sabiex tiddeċiedu."17

Fil-fehma ta' din il-Qorti, dak li qal l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri dwar il- linji difensjonali kien ċar biżżejjed biex il-ġurati jifhmu t-teżi tad-difiża.

Dan qiegħed jingħad apparti l-kunsiderazzjoni tar-relevanza tal-kwistjoni sollevata mill-akkużat appellant dwar l-insuffiċjenza tal-mezzi tenut kont tal-fatt li l- appellant kien akkużat b'reat kunsmat u mhux b'tentattiv ta' reat u għalhekk dak attribwit lill-akkużat kien jikkonsisti f'delitt esegwit u mhux filli ta bidu għall-esekuzzjoni ta' xi delitt, meta huwa ghall-finijiet ta' din l-aħħar ipotesi li tista' tkun relevanti xi kwistjoni tas-suffiċjenza o meno tal-mezzi użati.

In kwantu għat-"tentattiv" imsemmi fid-definizzjoni tad-delitt de quo kienet opportuna l-preċiżazzjoni fl-indirizz tal-ewwel Qorti li "dan il-ħruġ jew dħul m'għandux għalfejn ikun suċċess".

Dan apparti l-kunsiderazzjoni l-oħra li r-reat

15 Paġna 32 ibidem.

16 Paġna 19 ibidem.

17 Paġni 33 – 34 ibidem.

dedott kontra l-akkużat appellant kien jinkludi wkoll l-ipotesi tal-konġura li sabiex tiġi kunsmata huwa suffiċjenti li jkun hemm il-pjan jew ftehim komuni fuq xi sura ta' azzjoni sabiex jitwettaq ir-reat de quo.

Għall finijiet ta' dan l- appell ma hemmx ħtieġa li f'dan ir-rigward din il-Qorti tgħid aktar minn hekk.

Fid-dawl ta' dawn l-osservazzjonijiet, għalhekk, anke dan l-ilment huwa miċħud.

It-tieni aggravju ta' l-appellant hu li l-ġurati ma setgħux raġonevolment isibuh ħati fuq l-akkuża kif dedotta.

Huwa jgħid:

"Illi irrizulta manifestament li id-dghajsa uzata kient assolutament inadegwata ghal vjagg prospettat.

Illi ghad li hu minnu li sfortunatament il-gurija ma kellhomx l-okkazjoni li jaraw b'ghajnejhom u jmissu b'idejhom id-dghasja in kwistjoni, xorta ngabu provi bizzejjed sabiex jindikaw l-inidoneita` tad-dghajsa.

Mill-provi irrizulta li din id-dghajsa kellha biss 16-il pied u li ma kinitx dghajsa miftuha.

Illi f'dak ic-cokon ghad li huwa teknikament possibbli li iddahhal kwantita` ta' nies huwa impossibli li taghmel it-tragitt previst.

Dan jinghad aktar u aktar meta wiehed jikkonsidra li biex taghmel dan it-tragitt trid ammont sostanzjali ta' petrol, mill-anqas hames jerrycans li jiehdu terz mill-ispazji.

Fil- fatt huwa ghal kollox impossibli li taqsam minn Malta ghal Sqallija fuq dghajsa ta' dak it-tip b'dawk in-nies kollha, li maghhom ikunu qed igorru zewg fliexken ilma kull wiehed, xi hwejjeg u ikel li kollha ikomplu inaqqsu il-ftit spazju li seta' kien ghad fadal.

"Illi l-gurati ma setghux isibu htija fuq l-aggravju numeriku tal-persuni.

Dan jinghad l-ghaliex il-prosekuzzjoni ma rnexxilhiex iggib ombra ta' prova li tindika li l-appellant kien konsapevoli li kellhom jingarru aktar minn tlieta minn nies.

Fil- fatt mid-depozizzjoni tieghu naraw li hu kien issopona li ser ikun hemm mhux aktar minn tlieta minn nies u dana peress li skond il-fehma tieghu ma setghux jitqieghdu aktar minn tlieta minn nies fl-ispeed boat meta kellu jinzamm ukoll dak il-fuel kollu u xi effetti personali.

Illi in effetti huwa xehed li meta irrealizza u ra dawk il-barranin kollha huwa beza', infixel u telaq lil hemm.

"Illi inoltre il-prosekuzzjoni naqset milli tipprova sal-grad rikjest mill-ligi wiehed mill-elementi essenzjali tar-reat u cioe` dak tal-qliegh.

Jirrizulta illi l-bejgh tad- dghajsa kien jikkostitwixxi transazzjoni kummercjali normali ghal persuna, l- esponent, illi fil-fatt kien jizvolgi attivita` fin-negozju tal-karozzi u xi dghajsa.

"Illi l-involviment ta' l-esponent kien limitat ghal bejgh tad-dghajsa u l-qliegh li ghamel kien emergenti mill-istess bejgh u mhux mill-harba innifisha.

Illi l- esponent ma ghamel ebda qliegh ulterjuri mill-harba izda l-uniku qliegh li ghamel kien mill-bejgh tad-dghajsa, transazzjoni normali u legittima u li ghalih ma kien jaghmel ebda differenza ghalxiex kienet tintuza dik id-dghajsa ghal fini tar- rekwizit ta' qliegh ai termini tal-ligi.

"Illi ma jezisti ebda ness dirett bejn il-qliegh u l-harba infisha ghaliex l-esponent

ma qalax il-flus mill-harba izda mill-bejgh tad-dghajsa indipendentement mill-

iskop li ghalih kienet se tintuza id-dghajsa.

Illi hawnhekk mhux si tratta ta' xi kaz fejn persuna tkun hallset specifikament biex tigi mharrba fejn il-qliegh allura ikun intrinsikament u esklussivament mas-servizzi offerti mill-persuna li tkun ser tharrab.

"Illi 1-esponent ma ghamel ebda qliegh ulterjuri mill-harba u ghaldaqstant dan l- element hu kompletament mankanti u ghaldaqstant il-gurati ma setghux isibu htija fl-appellant.

"Illi dan jemergi b'mod aktar car meta jigi jkun precizat ukoll, fid-dawl ta' dan l- aggravju, illi il-qliegh materjali kien fl-essenza tieghu mhux aktar minn mitejn lira Maltin, stante illi dan huwa l-ammont li kien ser jibqaghlu fil-but, mill-bejgh tad-dghajsa wara li wiehed inaqqas il-prezz li hu kien hallas biex akkwista id- dghajsa.

"Ghaldaqstant dan il-fatt ikompli isahhah aktar it-tezi illi ma kien hemm ebda qliegh mill-harba per se.

Ghandu mill-buon sens illi persuna tidhol ghal dak ir- riskju kollu bil-konsegwenzi kollha li tali sitwazzjoni iggib maghha, biex jaqla' qliegh mizeru ta' minn mitejn lira Maltin, jew aktarx ghandu aktar mill-buon sens li dan il-qliegh seta' kien ser isir jew sar minn haddiehor u mhux mill-esponenti."

Dan l-aggravju jirrikjedi apprezzament mill-ġdid tal-provi.

Għalhekk, dak li din il-Qorti issa trid tara huwa jekk il-ġurati, ben indirizzati, setgħux legalment u raġonevolment jaslu għall-konklużjoni li effettivament waslu għaliha.18 In eżekuzzjoni ta' din il-funzjoni tagħha, hi eżaminat dettaljatament l-atti proċesswali, inklużi t-traskrizzjonijiet kollha tax-xiehda, it-traskrizzjoni ta' l- indirizz ta' l-Imħallef li ppresjeda l-ġuri, id-dokumenti esibiti u l-atti kollha tal- kumpilazzjoni.

Inoltre ħasbet fit-tul fuq is-sottomissjonijiet tal-partijiet, u l- konklużjonijiet tagħha huma dawn li ġejjin: (i) M'hemmx dubju li l-kwistjonijiet kollha rilevanti ta' apprezzament ta' fatt ġew posti għall-konsiderazzjoni tal-ġurati li kienu liberi l-ħin kollu, u ġew

18 Ara, fost ohrajn, l-Appelli Kriminali Superjuri: Ir-Repubblika ta' Malta v. Rida Salem Vella Warrington Wilson, 15 ta' Jannar 2009; Ir-Repubblika ta' Malta v. Paul Gohil, 19 ta' Gunju 2008; Ir-Repubblika ta' Malta v. Etienne Xicluna, 14 ta' Dicembru 2004 Ir-Repubblika ta' Malta v. Domenic Potter, 16 ta' Ottubru 2003; Ir-Repubblika ta' Malta v. Godfrey Marinelli u r-Repubblika ta' Malta v. Eleno sive Lino Grech La Rosa 24 ta' April 2003, Ir- Repubblika ta' Malta v. Lawrence Cole sive Scalpello 23 ta' Jannar 2003, Ir-Repubblika ta' Malta v. Mustafa Attard Cassar Scicluna Bugeja, 5 ta' Lulju 2002; Ir-Repubblika ta' Malta v. Thomas sive Tommy Cremona Camilleri, 7 ta' Marzu 2000, Ir-Repubblika ta' Malta v. Ivan Salifu, 1 ta' Dicembru 1994; u Ir-Repubblika ta' Malta v. George Wallhead, 14 ta' Frar 1989; u l- Appelli Kriminali Inferjuri: Il-Pulizija v. Andrew George Schembri Cachia, 12 ta' Mejju 2004, Il- Pulizija v. Anthony Hritel, 6 ta' Mejju 2004; Il-Pulizija v. Maurice Tanti Desjardins, 30 ta' April 2004; Il-Pulizija v. Saviour Ferrelli, 30 ta' Marzu 2004; Il-Pulizija v. Seifeddine Mohamed Ferando et, 21 ta' Ottubru 1996; Il-Pulizija v. Raymond Cremona et, 12 ta' Mejju 1994; Il-Pulizija v. Simon Cristiano Mifsud, 15 ta' Lulju 1996; Il-Pulizija v. Carmel sive Chalmer Al Rashid, 31 ta' Mejju 1991; Il-Pulizija v. Anthony Bonnett, 31 ta' Mejju 1991.

diretti f'dan is-sens mill-Imħallef li ppresjeda l-guri, illi jivvalutaw il-provi kollha miġjuba.

Irid jiġi sottolineat ukoll li l-ġurati kellhom il-vantaġġ li jaraw u jisimgħu (ii) x-xhieda kollha, salv dawk li kienu siefru u għalhekk kellha tinqara x-xiehda li huma kienu taw waqt il-kumpilazzjoni.

B'hekk, wara deliberazzjoni dwar dak kollu li nġab a konoxxenza tagħhom tul il-ġuri, wara eżami u kontro-eżami tax- xhieda, wara li kellhom l-opportunita` iqisu "l-imġieba, il-kondotta u l-karattru" tax-xhieda, inkluż dik ta' l-appellant, u "tal-fatt jekk ix-xiehda għandhiex mis- sewwa jew hix konsistenti, u ta' fattizzi oħra tax-xiehda", u "jekk ix-xiehda hix imsaħħa minn xiehda oħra, u taċ-ċirkostanzi kollha tal-każ" (artikolu 637 tal- Kap. 9), wara li semgħu s-sottomissjonijiet tal-prosekuzzjoni u tad-difiża, u wara li ġew ben indirizzati mill-Imħallef li ppresjeda l-ġuri, waslu għall- konklużjoni li kellhom isibu ħtija skond l-Uniku Kap ta' l-Att ta' Akkuża.

Ir-reat addebitat lill-appellant u li tiegħu nstab ħati huwa dak ta' traffiku (iii) ta' persuni skont l-artikolu 337A(1) tal-Kodiċi Kriminali li jippunixxi lil "[k]ull min bil-ħsieb li jagħmel xi qliegħ li jkun, jgħin, jassisti, jagħti parir jew iħabrek biex persuna oħra tidħol jew tagħmel tentattiv biex tidħol jew toħroġ jew tgħaddi minn jew tagħmel tentattiv biex tgħaddi minn jew tagħmel tentattiv biex toħroġ minn Malta bi ksur tal-liġijiet ta' Malta, jew li, sew f'Malta sew barra minn Malta, jikkonġura f'dak is-sens ma' xi persuna oħra".

Dan ir-reat, mela, huwa kkunsmat anke fejn l-iskop tal-awtur ta' dan ir-reat ikun sabiex il-persuna mgħejjuna tagħmel biss tentattiv biex tidħol, toħroġ jew tgħaddi minn Malta.

Inoltre, bħalma ntqal fl-Appell Kriminali Il-Pulizija v. Peter Pope (25 ta' Frar 2009): "L-ewwelnett meta l-ligi titkellem dwar persuna li "tidhol jew taghmel tentattiv biex tidhol jew tohrog jew tghaddi minn jew taghmel tentattiv biex tghaddi minn jew taghmel tentattiv biex tohrog minn Malta", ma jfissirx illi jrid ikun hemm bil-fors prova tar-rizultat miksub (the result achieved) izda huwa sufficjenti li jkun hemm prova tar-rizultat li jkun mixtieq li jinkiseb (the result sought).

Wara kollox19 l-istess artikolu 337A jaghmel reat anke 'l-kongura' biex jintlahaq l-iskop imsemmi." (iv) Fil-każ in eżami l-appellant jinsisti li d-dgħajsa ma kinitx idoneja biex isir il-passaġġ minn Malta għal Sqallija.

Minn dak li jirriżulta mix-xhieda, pero`,

kien il-baħar imqalleb li waqqaf il-vjaġġ u li ġiegħel lill-persuni li kienu fuq id-

dgħajsa ma jipprosegwux bil-vjaġġ tagħhom.

Yaser Salem El Dagham jgħid li

reġgħu lura għax il-baħar kien imqalleb.

jgħid illi t-temp inbidel.

Youssef Mohammed jgħid li l-kaptan tad-dgħajsa qal li

l-ħoss tal-magna mhux qed togħġbu u t-temp ma kienx tajjeb, il-baħar kien

19 Kif ġia rilevat f'paragrafu 35 supra.

imqalleb.

Dwar kemm ħadu ħin bejn il-ħin tat-tluq u tal-wasla lura Malta, hemm ftit diskrepanza.

El Dagham jgħid li nofs siegħa.

Bertawi jgħid li damu siegħa ħerġin qabel ma nbidel it-temp.

Mohammed qal li għamlu kważi nofs siegħa qabel ma ttieħdet id-deċiżjoni li jirritornaw.

Huwa għalhekk evidenti li tentattiv sar.

Il-fatt li din id-dgħajsa setgħet kienet mgħobbija aktar milli suppost huwa sa ċertu punt immaterjali meta jitqies kif 'l hekk imsejħin immigranti rregolari solitament jitrassu ma' xulxin meta jkunu qegħdin jagħmlu l-vjaġġ/i tagħhom.

M'hemmx dubju, pero`, li fuq id-dgħajsa kien hemm aktar minn tlieta; difatti tissemma l-figura ta' erbatax-il ruħ. (v) Fl-istqarrija tiegħu l-appellant jgħid li kien Hafes (ix-xhud Bertawi) li kien qiegħed jinnegozja għad-dgħajsa li hu kellu bi sħab ma' ċertu Dennis Massaro (li miet fil-mori tal-kawża).

Mistoqsi jekk Hafes u sħabu qalulux għal fejn riduha d-dgħajsa, wieġeb: "Meta ġie l-ewwel darba dan Hafes kien qalli riedha għalih.

Iżda wara kien qalilna li riduha biex jaħarbu minn Malta."

Meta xehed waqt il-ġuri, l-appellant qal li ma kienx jaf għalfejn riduha d-dgħajsa iżda "ssopona" meta niżel Għajnsielem u ra "xebgħa nies b'dawk il-jerricans fuq il- blat".

Evidentement il-ġurati ma emmnux li l-appellant ma kienx jaf minn qabel.

Fil-fatt El Dagham xehed li kien l-appellant li ġab il-"petrol jew diesel" fil-vann u niżżluhom huma stess (l-immigranti).

Bertawi xehed li dakinhar li għamlu t-tentattiv tagħhom, kien l-appellant li ġabarhom minn ħdejn il-bus terminus u ħadhom ħdejn il-baħar u anke ġab il-petrol u ż-żejt biex jużawh għad-dgħajsa.

Bertawi jikkonferma wkoll illi hu u oħrajn (semma lil Youssef, Mohammed, Muninger) qalulhom lill-appellant u lil McKay għaliex riedu d- dgħajsa.

Youssef Mohammed ukoll xehed li l-appellant wassal grupp ta' sebgħa sa ħdejn il-baħar.

Minn dan il-ġurati setgħu jikkonkludu kemm li l-appellant kien jaf għalfejn l-immigranti riedu d-dgħajsa kif ukoll li kien jaf li kienu aktar minn tlieta. (vi) L-appellant jikkontendi li ma jirriżultax l-element ta' qliegħ, u li l-qliegħ li għamel kien emerġenti minn sempliċi negozju ta' bejgħ ta' dgħajsa, liema qliegħ ma kienx aktar minn Lm200.

L-ewwelnett l-artikolu 337A(1) jirreferi għal "xi qligħ li jkun".

Mela qligħ kien hemm.

Inoltre bil-fatt li l-appellant kien jaf għalfejn dawn il-persuni riedu jixtru d-dgħajsa, huwa kien qiegħed jgħinhom

biex jaħarbu jew jippruvaw jaħarbu minn Malta.

(vii) Fid-dawl ta' dan kollu il-ġurati setgħu raġjonevolment u legalment

jikkonkludu li l-appellant kien ħati ta' l-akkuża miġjuba kontra tiegħu.

L-aħħar aggravju ta' l-appellant huwa dwar il-piena.

L-appellant jikkontendi

li l-piena hi waħda eċċessiva.

Huwa jissottometti:

"Illi in effetti ghandu jinghad li l-piena moghtija mill-Qorti Kriminali ma tirriflettix l-involviment sekondarju tal-appellant fil-harba in kwistjoni.

F'dan is- sens jinghad li l-piena ta' seba (7) snin prigunerija li ghalihom gie kkundannat l- appellant tistona mhux ftit meta mqabbla ma' sentenza l-komplici f'dan l-kaz Haffes Berthawi.

Su in piu din il-piena tikkontrasata sproporzonatament mhux ftit f'sentenzi ohra moghtija lill persuni rinfaccjati b'akkuzi simili, fejn f'certu kazijiet sahansitra inhargu l-artikoli u l-proceduri nstemghu bil-procedura sommarja.

"Illi f'dan 1-isfond l-esponent jaghmel referenza ghall-kawza fl-ismijiet Il- Pulizija vs. Ferhat Vella Ebejer u Mohammed Ibrahim Kalabic, deciza mill- Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali nhar it-12 ta' Dicembru 2012 mill-Magistrat Dr. Antonio Restall Esposito LLD.

"Illi f'dan il-kaz iz-zewg imputati imsemmija gew akkuzati talli bil-hsieb li jsir qliegh, ghenu, assistew, taw parir jew habirku biex persuni ohra jidhlu jew jaghrnlu tentattix biex jidhlu, jew johorgu jew jaghmlu tentattiv biex johorgu minn Malta madwar seba' persuni, fejn kienu l-imputati dawk li gabru u organizzaw lil dawn il-persuni, u anke thalsu flejjes kbar minghandhom.

"Illi l-Qorti sabithom hatja tal-imputazzjonijiet migjuba fil-konfront taghhom, u kkundannathom ghal perjodu ta' sitt xhur prigunerija.

"Illi l-appellant jaghmel referenza wkoll ghas-sentenza moghtija mill-Qorti tal- Appelli Kriminali nhar il-25 ta' Frar 2009 fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Peter Pope.

"Illi fil-kaz suindikat l-appellant kien gie akkuzat talli bil-hsieb li jaghmel qliegh, assista. ghen, ta parir jew habrek sabiex hamsa u ghoxrin (25) persuna jaharbu minn Malta, fejn mill-provi mressqa hareg pjenament il-fatt li l-imputat zamm numru ta' persuni go dar, garr l-istess persuni minn go hotel ghal gewwa dik id- dar, temaghhom ghal numru ta' granet u assista f'kull ma kien hemm bzonn sabiex issir il-harba.

"Illi f'dawk il-proceduri l-imputat gie kkundannat ghal piena ta' tliet (3) snin prigunerija effettiva.

"Illi wkoll fil-kawza fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Erin Montague, deciza mill-Qorti tal-

Appell Kriminali nhar it-22 ta' Novembru 2012, Ir-Rabat (Malta) Michael Montague cahad

l-appell u kkonferma s-sentenza tal-Ewwel Qorti, li skartat ghal kollox il-verzjoni

tieghu u kkundannatu ghal perjodu ta' sena prigunerija.

"Illi f'dan il-kaz l-appellant kien xufier ta' trailer li kien destinat ghal Sqallija.

Flimkien ma persuna ohra l-imputat gabar l-ammont ta' EUR85O rninghand kull

wiehed minn disa' (9) persuni u ttanta jassistihom fil-harba taghhom fuq il-

Catamaran lejn Sqallija, fejn gie skopert mill-ufficjali tal-Catamaran matul it-

"Illi imbaghad fil-kawza fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta vs. Mohamed

Napier Barun, deciza mill-Imhallef Michael Montague nhar is-16 ta' Marzu

2011, l-imputat gie kkundannat ghal piena ta' erba' snin u nofs prigunerija effettiva.

"Illi f'dan il-kaz l-esponent kien rinfaccjat b'akkuzi simili talli bil-hsieb li jaghmel qliegh, ghen, assista, ta parir jew habrek sabiex persuni jidhlu Malta b'mod illegali, permezz ta' tragitt fuq il-bahar bejn Malta u Libya wara li tkun thalset is-somma ta' USD900.

"Illi 1-Qorti Kriminali f'dawn il-proceduri sabet lill-imputat hati wara li 1- imputat irregistra l-ammissjoni tieghu, u wara li gie pprezentat rikors konguntiv mill-Avukat Generali u l-akkuzat innifsu a tenur tal-artikolu 453A(1)(2) tal- Kodici Kriminali, fejn iz-zewg partijiet qablu fuq il-piena imsemmija.

"Illi fli-ahharnett l-esponent jaghmel ukoll referenza ghal-kawza fl-ismijiet Ir- Repubblika ta' Malta vs. Philip Wallhead u Joseph Compagno, deciza mili- Imhallef Michael Montague nhar it-2 ta' Marzu 2011.

"Illi certament dan huwa kaz partikolari li l-esponent jehtieg li jaghmel referenza ghalih.

Fil-fatt dawn il-proceduri kienu jirrigwardaw harba ta' numru kbir ta' persuni mid-detention centre fid-depot tal-Pulizija, madwar hamsin immigrant, liema harba kienet tinvolvi l-assistenza tal-imputati msemmija.

"Illi gie wkoll ipprovat li bil-ghan li ssir il-harba, l-imputati thallsu eluf ta' Liri Maltin, liema somma kienet ukoll tinkludi l-iprokurar tad-dghajsa. li kellha tintuza fit-tragitt.

"Illi mbaghad, il-persuni mharrbin twasslu sal-lukanda Marsalforn Hotel gewwa Ghawdex, sabiex hemmhekk jinhbew sa dak il-jurn meta kellha ssir il-harba minn Malta, liema lukanda kienet gestita mill-koakkuzat Joseph Compagno.

"Illi f'dawn il-proceduri, ghad li l-akkuzi kienu ta' natura serjissima, ikkundannat lil Philip Wallhead u lil Joseph Compagno ghal piena karcerarja effettiva ta' sitt (6) snin, u tmintax-il xahar habs rispettivament.

"Illi l-esponent umilment jissottometti illi 1-ewwel Qorti meta ikkalibrat is- sentenza taghha tat-28 ta' Gunju 2013 ma kkunsidratx it-trapass konsiderevoli ta' seba snin ta' proceduri ghal liema l-esponent dejjem ikkopera bis-shih."

Issa, in materja ta' piena l-prinċipju regolatur huwa li din il-Qorti mhux normali li tiddisturba d-diskrezzjoni ta' l-ewwel Qorti fl-għoti tal-piena sakemm din ma tkunx toħroġ barra mil-limiti stipulati fil-ligi u ma jkun hemm xejn x'jindika li kellha tkun inqas minn dik li tkun fil-fatt ingħatat20.

Fir-rigward tal-piena nflitta fil-każ in eżami m'hemmx dubju li din hi fil- parametri tal-liġi.

Il-piena għar-reat addebitat lill-appellant hi dik ta' priġunerija

20 Ara, fost ohrajn, Appelli Kriminali: Il-Pulizija vs Nikola Wawoczny et, 2 ta' Ottubru 2002; Il-Pulizija vs Maurizio Caruana Pisani, 13 ta' Novembru 2003; Ir-Repubblika ta' Malta vs David Compagno, 14 ta' Gunju 1999; Ir-Repubblika ta' Malta vs Eleno sive Lino Grech La Rosa, 24 ta' April 2003.

minn sitt xhur sa ħames snin jew multa ta' tlieta u għoxrin elf mitejn u tlieta u disgħin euro u tlieta u sebgħin ċenteżmu (€23,293.73) jew dik il-multa u priġunerija flimkien, b'dan illi stante li l-għadd ta' persuni mgħejjuna, assistiti, mogħtija parir, li jkun sar tħabrik dwarhom, jew il-mira tal-konġura kif imsemmi qabel kien ta' aktar minn tlieta, il-piena għandha tiżdied bi grad wieħed sa tliet gradi.

Dan ifisser li l-piena minima ta' priġunerija dwar l-Ewwel Kap hi ta' seba' xhur u dik massima hi ta' tnax-il sena.

M'hemmx dubju illi t- traffikar ta' persuni huwa reat serju u bħala tali l-piena għandha tkun adegwatament severa biex tibgħat messaġġ ċar li ma jistax jiġi tollerat bl-ebda mod.

B'referenza għal ġurisprudenza oħra, din il-Qorti dejjem sostniet li l- paraguni huma odjużi u kull każ irid jiġi kkunsidrat fuq il-mertu tiegħu.

Id- disparita` lamentata mill-appellant hi bejn is-sentenza moghtija fil-konfront tiegħu u dawk moghtija f'każijiet li mhumiex relatati.

Bħalma jingħad f'Archbold, Criminal Pleading, Evidence and Practice, 2001 (para.

Finalment din il-Qorti tirreferi għas-segwenti bran minn Blackstone's Criminal Practice 2004 21:

21 Paġna 1695, para.

Fiċ-ċirkostanzi għalhekk din il-Qorti ma tarax li huwa l-każ li tiddisturba d- diskrezzjoni ta' l-ewwel Qorti kif eżerċitata f'dak li huwa l-quantum tal-piena.

Għal dawn il-motivi tiddeċiedi billi tiċħad l-appell u tikkonferma fl-intier is- sentenza appellata.


QORTI CIVILI (SEZZJONI TAL-FAMILJA) IMHALLEF Onor. Abigail Farrugia Mifsud LL.D., Dip.

Illum 3 ta' Dicembru, 2015

A B vs C D f'isimha propju u bhala kuratrici tal-minuri I D nominata b'digriet tal-14 ta' Jannar 2011, Direttur tar-Registru Pubbliku u J D li gie kjamat fil-kawza b'digriet tad-29 ta' Marzu 2011

Il-Qorti: Rat ir-rikors guramentat ipprezentat mill-attur, li in forza tieghu, wara li ppremetta :

Illi l-esponenti kellu relazzjoni mal-intimata li kemm l- esponenti kif ukoll l-intimata huma persuni mizzewgin u minn din ir-relazzjoni extra-maCli twieldet tarbija bl-isem ta' I D fil-hmistax (15) ta' Marzu 2010;

Illi minhabba l-prezunzjoni li hemm fil-Ligi l-minuri kellha ta' bil-fors tigi rregistrata fuq isem ir-ragel ta' C D li jismu J D li mhuwiex il-missier naturali;

Illi l-missier naturali huwa l-esponenti A B u dan gie stabbilit wara li l-partijiet marru jaghmlu t-testijiet tad-DNA u irrizulta li l-esponenti huwa l-missier naturali;

Illi l-esponenti jixtieq illi bintu tkun irregistrata fuqu u dan

billi jitbiddel ic-certifikat tat-twelid;

Illi l-esponenti gie awtorizzat sabiex jibda dawn

il-

proceduri wara li inghalqet il-medjazzjoni;

Talab ghar-ragunijiet premessi li l-konvenuta tghid ghaliex din il- Qorti m'ghandhiex :

Tiddikjara illi l-esponenti huwa l-missier naturali tat-tarbija

Tordna lid-Direttur tar-Registru Pubbliku sabiex jemenda c-certifikat tat-twelid ta' l-istess minuri, fis-sens illi l- esponenti jigi indikat bhala missier l-minuri kif ukoll jitbiddlu l-konnotati l-ohra f'dan is-sens, u li l-istess minuri tibda iggib il-kunjom B;

Takkorda lill-esponenti il-kura u l-kustodja ta' l-istess minuri u fin-nuqqas li tilqa din it-talba, takkorda granet u hinijiet ta' access ta' l-esponenti ghall-istess minuri, skont il-provvediment li jidhrilha xierqa u opportuni;

Rat il-lista tax-xhieda tal-attur; Rat ir-risposta guramentata tad-Direttur tar-Registru Pubbliku, li permezz taghha eccepixxa : 1.

Illi preliminarjament din l-azzjoni tidher li hija intempestiva għaliex ma kienitx preċeduta minn ittra uffiċjali kif hekk jirrikjedi l-Artikolu 86 tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta; Illi subordinatament u mingħajr preġudizzju għas suespost, peress li għaddew iktar minn sitt xhur mit-twelid tal-minuri I D, din l-azzjoni kellha tkun preċeduta minn rikors quddiem il-Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-Familja) ai termini tal-artikolu 77Ċ tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta

sabiex, wara li din l-Onorabbli Qorti tkun semgħet il- partijiet interessati kollha u qieset id-drittijiet tar-rikorrenti u tal-minuri I, tinkiseb l-awtorizzazzjoni mill-istess Qorti għal-proċediment tal-azzjoni odjerna; Illi, dejjem mingħajr preġudizzju għal fuq espost, huwa indispensabbli għall-integrità u għall-aħjar riżoluzzjoni ta' din il-kawża u kif ukoll minħabba għal dak li jiddisponi l- Artikolu 77A tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta, li jiġu msejjħin fil-kawża ir-raġel tal-intimata J D kif ukoll il-minuri I D li għandha tkun debitament rappreżentata minn kuratur jew tutur maħtur mill-Qorti.

il-paternità

Illi bla ebda preġudizzju għas-suespost, fuq il-mertu b'mod partikolari dwar l- esponent naturalment mhuwiex edott mill-fatti li ġew iddikjarati fir-rikors ġuramentat u għalhekk huwa jirrimetti ruħu għar-riżultanzi proċesswali u kif ukoll għas-savju ġudizzju ta' din l-Onorabbli Qorti salv però li l-provi migjuba għandhom ikunu l-aħjar u kif ukoll sodisfaċenti f'għajnejn il-liġi;

tal-minuri

Illi bla ħsara għal premess, biex tirnexxi din l-azzjoni r- rikorrenti jrid jipprova li fiż-żmien bejn it-tliet mitt ġurnata u l-mija u tmenin ġurnata qabel it-twelid tal- minuri I, l- intimata C D kienet wettqet adulterju mar-rikorrenti A B u barra minn hekk jipprova xi fatt ieħor li jistà wkoll ikunu testijiet u provi ġenetiċi li jindikaw lill-A B u/jew jeskludu lir- tal- raġel imsemmija minuri I, u dan ai termini tal-artikoli 77A tal- Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta.

tal-intimata J D bħala

Illi, dejjem mingħajr preġudizzju għal premess, ir-rikorrent jrid fl-istess waqt jegħleb il-presunzjoni legali maħluqa bis- saħħa tal-Artikolu 81 tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta billi adegwatament u konvinċentement juru li l-pussess ta' stat tal-minuri I D ma jaqbilx mal-att tat-twelid tagħha;

Illi subordinatament dejjem bla ħsara għal dak fuq imsemmi, f'każ li din l-Onorabbli Qorti tilqa' t-talbiet tar-

rikorrenti huwa importanti li l-kelmiet 'the said' li jinsabu qabel isem J D, senjatament taħt il-kolonna u fir-ringiela fejn hemm indikati t-tagħrif dwar l-omm għandhom ukoll tar- jiġu kkanċellati mill-Att reġistrazzjoni 948 tas-sena 2010 (Dok 'A');

Illi bla ħsara għall-dak fuq ingħad, f'każ li jintlaqaw l-ewwel żewġ talbiet attriċi l-esponenti jinvita lill-istess rikorrenti A B sabiex permezz ta' nota jispeċifika d-dettalji personali kollha tiegħu, senjatament (1) l-isem u l-kunjom, (2) id- dokument tal-Identità, (3) l-età tiegħu meta twieldet il- minuri I D, (4) il-post tat-twelid tiegħu, (5) il-post ta' residenza tiegħu meta twieldet l-imsemmija minuri, (6) isem u kunjom ta' missieru u (7) jekk l-imsemmi missier patern kienx għadu ħaj meta twieldet it-tifla I D. Tali informazzjoni hija meħtieġa biex tiġi eventwalment inseC fl-Atti tat-Twelid tal-imsemmija minuri I D;

Illi dejjem mingħajr preġudizzju għal premess, b'referenza għat-tielet talba tar-rikorrenti l-esponenti jwieġeb li huwa mhuwiex il-leġittimu kontradittur tagħha;

Illi finalment dejjem mingħajr preġudizzju għas-suriferit, l- esponent jissottometti li fi kwalunkwe każ l-azzjoni tar- rikorrenti mhijiex attribwibbli għal xi għemil jew nuqqas ta' aġir ta' l-esponent u għalhekk huwa m'għandux jiġi assoġġettat għall-ispejjeż tal-kawża istanti;

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Bl-ispejjeż kontra r-rikorrenti li qegħdin jiġu inġunti in subizzjoni.

Rat Pubbliku; Rat ir-risposta guramentata tal-konvenuta, li in forza taghha eccepiet :

tal-konvenut Direttur

tar-Registru

il-lista

Illi l-proceduri huma nulli billi skont il-kopja li giet notifikata lill-intimata ma jidhirx li r-rikorrent ha l-gurament mehtieg skont il-ligi;

Illi skont l-Artikolu 77A tal-Kodici Civili kawza sabiex missier jigi dikjarat missier naturali ta' tarbija mwielda fi zwieg trid tigi istitwita kontra l-omm, il-missier zewgha u anke kontra t-tarbija; b'hekk il-proceduri huma milqughta minn difett billi tonqos l-integC tal-gudizzju;

Illi skont l-Artikolu 77A tal-Kodici Civili tali proceduri huma permessi biss minghajr pregudizzju ghall-Artikolu 81 tal- Kodici Civili b'dan illi ghalhekk il-proceduri imressqa mir- rikorrent huma improponibbli stante li jwasslu ghal bdil fl- istat tat-tarbija I D;

Illi in oltre l-minuri tifforma parti integrali mill-familja tal- intimati D u dejjem gabet il-kunjom D u bhala membru ta' din il-familja li tikkonsisti fil-genituri u zewgt itfal ohra huwa fl-interess taghha li hija tibqa' ggib il-kunjom tal- missier prezunt, ta' ommha u hutha;

Illi huwa fl-interess tal-minuri illi f'kaz li tigi milqugha t- talba imressqa mir-rikorrent sabiex jgi rikonoxxut li huwa missierha naturali, huwa jigi eskluz milli jkollu il-poter li jezercita s-setghat ta' genitur u dan fit-termini ta' l-artiklu 90(2) billi huwa fl-interess tal-minuri li l-awtoC fuqha tkun biss fdata f'idejn ommha.

Dan qieghed jigi mitlub billi r- relazzjoni tal-partijiet kienet wahda furzata, li theddid da parti tar-rikorrent fil-konfront ta' l-omm baqa' ghaddej anke wara t-twelid tat-tarbija, u li r-rikorrenti ma huwiex idoneju sabiex jiehu hsieb tal-minuri;

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost it-tielet talba imressqa mir-rikorrent ma tistax tigi proposta f'dawn il- proceduri li huma limitati biss ghal rikonoxximent jew le ta' paternita izda se mai ghandha titressaq bi proceduri separati u distinti;

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost ir-rikorrent ma huwiex idoneu li jinghata l-kura u l-kustodja tal-minuri u dan lanqas ikun fl-interess tal-minuri;

Illi in oltre kwalunkwe access li din il-Qorti taghti lir- rikorrenti, jekk dan ikun il-kaz, ghandu jkun access limitat mizmum f'centru addattat ghal access supervizzat u dan billi anke t-tentattiv li r-rikorrent jkollu access ghal minuri

fic-centru ta' l-Appogg minghajr supervizjoni falla tant li l- Qorti Civili, Sezzjoni tal-Familja giet mitluba kemm mill- intimata kif ukoll mis-social workers sabiex tali access ikun wiehed supervizzat;

Illi in oltre kwalunkwe access li din il-Qorti taghti lir- rikorrent, jekk dan ikun il-kaz ghandu jkun access li jipprotegi lill-intimata u lill-membri tal-familja taghha mill- agir tar-rikorrent li sahansitra fil-konfront tieghu hemm anke pendenti proceduri ghal fastidju (harassment) billi huwa baqa jivvessa u jhedded lill-intimata;

Ghaldaqstant l-intimata bir-rispett tecepixxi illi t-talbiet imressqa mir-rikorrent ghandhom jigu michuda, bl-ispejjez kontra tieghu; Rat il-lista tax-xhieda tal-konvenuta; Semghet lix-xhieda illi tressqu; Rat il-provi li gew prodotti, id-dokumenti li gew esebiti u l-atti ta' dan il-procediment; Rat in-noti ta' sottimissjonijiet tal-attur u tal-konvenuta C D. Rat illi l-kawza giet diffeC ghas-sentenza ghallum; Ikkunsidrat : Illi l-Qorti ghandha quddiemha talba relatata mal-paternita' tal- minuri I D li twieldet fil-15 ta' Marzu 2010 minn relazzjoni extra- maCli bejn l-attur B u l-konvenuta C D. Il-Qorti ghandha talba wkoll ghall-access tal-minuri lill attur.

Min-naha taghha, l- konvenuta topponi ghat-talba ta' l-attur u dan minhabba li l- proceduri skond hi huma nulli u minhabba li l-Artikolu 81 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta jaghmilha cara li hadd ma jista' jitlob stat kuntrarju ghal dak li jaghtuh l-att tat-twelid bhala iben imnissel jew imwieled matul iz-zwieg u l-pussess ta' stat li jaqbel ma' dak l-att u li hadd ma jista' jattakka l-istat ta' iben imnissel jew imwieled matul iz-zwieg ta' tifel li jkollu l-pussess ta' stat li

jaqbel mal-att tat-twelid tieghu.

Hi zzid li kwantu jirrigwarda t- talba ghall-access, dan ghandu jkun wiehed supervizjonat.

J D min-naha l-ohra gie kjamat fil-kawza u irrisponda ghall-kawza permezz ta' risposta guramentata1 billi jirrispondi fl-istess binarju ta' martu C D bid-disposizzjonijiet li jsemmi, l-Artikolu 81 tal-Kap 16 tal-Ligjiet ta' Malta u li huwa qatt ma kien mifrud minn ma' martu u li l-minuri I D dejjem iffurmat parti integrali mill-familja tieghu u jkun fl-interess tal-minuri li tibqa` zzomm il- kunjom D. Il-mertu tal-kaz Il-mertu tal-kaz odjern idur fuq il-fatt jekk ir-rikorrenti irnexxielux jipprova sal-grad rikjest mill-ligi jekk il-wild I D hijiex il-wild naturali tieghu, konsegwentement jipprova li hemm lok li jigu meghluba l-presunzjonijiet legali fil-ligi, li ghall-inqas wahda mic-cirkustanzi mnissla fl-Artikolu 77 tal-Kap 16 tal-Ligijeit ta' Malta, u jekk l-attur irnexxielux jeghleb ukoll il-presunzjoni legali mahluqa bis-sahha ta' l-Artikolu 81 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta.

Il-Qorti tirrileva li l-minuri I D twieldet fil-15 ta' Marzu 2010 minn relazzjoni extra-konjugali li kellhom l-attur A B u l-konvenuta C D. Il-partijiet it-tnejn li huma kienu mizzewgin u ghadhom mizzewgin sal-lum.

Il-konvenuta C D, fiz-zmien li kienet ghaddeja bir-relazzjoni ma' l-attur, ma kenitx separata minn mar-ragel taghha l-konvenut l-iehor J D, anzi ghadha mizzewga u tghix mieghu sal-lum.

Illi l-attur illimita ruhhu hafna fil-provi f' din tal-minuri ipprezenta biss test genetiku tad-DNA2 li gie mahluf bil- gurament.

Izda il-Qorti tinnota li a fol 141 tal-process gie ipprezentat rapport mill-Agenzija Appogg li jaghti dawl fuq dak li

il-kawza u

l-filjazzjoni

jirrigwarda

1 A fol 95 tal-process 2 Ezebit a fol 109 sa fol 116 tal-process

ghaddeja minnu l-minuri.

Primarjament il-Qorti tirrileva li l- minuri uriet kif inhi, xi ftit jew wisq konfuza dwar min hu missierha, u dan peress li tirreferi ghall-konvenut J D bhala 'Daddy J', pero' fl-istess hin l-attur3 qieghed izomm relazzjoni tajba mal-minuri I D. Illi min-naha taghhom, il-konvenuta C D u l-kjamat in kawza J D ipprezentaw affidavit taghhom u ghalqu l-provi ghalhekk f'dak li jirrigwarda l-mertu ta' din il-kawza hemm l-affidavits4 li jaghtuna dawl dwar x'inhi l-verzjoni taghhom tal-fatti.

L-attrici tghid li hija mizzewga lil J D u minn dan iz-zwieg twieldu zewgt itfal, izda f'Settembru 2007 hija tammetti li bdiet relazzjoni ma' l-attur minn wara dar ir-ragel taghha l-kjamat fil- kawza.

Hija tghid li damet b'din ir-relazzjoni extra konjugali ghal sentejn u disa' xhur u fil-15 ta' Marzu 2010 welldet tifla, madanakollu r- relazzjoni ma' l-attur intemmet ghal kollox fil-15 ta' Gunju 2010 u dan wara li twieldet it-tifla.

C D issemmi kif l-attur fetah kawza ohra biex jigi regolat l-access tal-minuri u fuq rakkomandazzjoni ta' l-Agenzija Appogg hekk qieghed jaghmel.

Hija zzid tghid li t- tifla ghamlet allegazzjoni fuq abbuz fiziku fuq il-minuri izda, mill- provi fil-kawza, dan ma rrizultax.

Hija zzid tghid li r-relazzjoni taghha mal-kjamat in kawza zewgha hija wahda tajba hafna u z-zwieg taghha llum issahhah u li l-minuri I D integrat bis-shih kemm mar-ragel taghha l-kjamat in kawza u mat-tfal taghha li huma maggorenni u jhobbuha hafna, hi zzid li l-kjamat in kawza jhobb lill-minuri I daqs li kieku kienet tieghu.

Min-naha tieghu J D jirrakkonta kif sar jaf li martu l-konvenuta C D kienet ghaddeja b'relazzjoni extra konjugali ma' l-attur, izda huwa jghid li llum huwa irranga kollox ma' martu u qed jghixu bhala familja maghquda, izda jghid li darba fis-sena 2010 martu C D qaltlu li ma kenitx certa jekk it-tifla hix tieghu jew ta' l-attur u

3 Ara n-nota ta' l-Agenzija Appott a fol 135 tal-process 4 Ara fol 179 tal-process u fol 183 tal-process

ta' rikors

il-proceduri gew

istitwiti permezz

fil-fatt marru jaghmlu t-test tad-DNA fid-19 ta' Gunju 2010 u irrizulta li t-tifla mhux tieghu, madanakollu hu jghid li jhobb it-tifla daqs li kienu bintu u jrabbiha bhala t-tifla tieghu u ghalih m'hemm l-ebda distinzjoni bejn it-tfal.

Dwar l-ewwel eccezzjoni tal-konvenuta C D Dawn li gie guramentat fil-process li ghandha quddiemha l-Qorti fis-6 ta' Dicembru 20105, liema gurament ittiehed u ghalhekk il-kawza giet istitwita permezz tal-procedura rikjesta u ghalhekk din l- eccezzjoni m'ghandha l-ebda fundament legali u qeghda tigi michuda.

Dwar l-ewwel eccezzjoni tad-Direttur tar-Registru Pubbliku ai termini ta' l-Artikolu 86 tal-Kap 16 tal-Ligjiet ta' Malta Illi din l-eccezzjoni giet sorvolata u dan peress li l-attur baghat zewg ittri ufficcjali6 ai termini ta' l-Artikolu 86 tal-Kap 16 tal- Ligijiet ta' Malta, datati 24 ta' Mejju 2011 u 13 ta' Gunju 2011 u ghalhekk il-Qorti mhux se tiehu konjizzjoni ulterjuri ta' din l- eccezzjoni.

Dwar it-tieni eccezzjoni tad-Direttur tar-Registru Pubbliku u tal-kjamat in kawza ai termini ta' l-Artikolu 77C tal-Kap 16 tal-Ligjiet ta' Malta Illi rigward din l-eccezzjoni l-attur, in adempjiment ta' dak li tghid il-ligi fl-artikolu 77 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta, ipprezenta rikors a fol 100 li gie milqugh minn din il-Qorti fis-16 ta' Novembru 2011 u ghalhekk anke ghar-rigward din l-eccezzjoni il-Qorti ser tieqaf milli tkompli tiehu konjizzjoni ulterjuri taghha.

5 Ara l-gurament imnizzel fuq wara ta' fol 1 tal-process liema gurament ittiehed mill-PL Edgar Galea Valletta

6 Ara fol 119 u fol 122 tal-process

Dwar l-eccezzjonijiet tad-Direttur tar-Registru pubbliku, tal- konvenuta C D u tal-kjamat in kawza J D ghal dak li jghid l- Artikolu 77A u l-Artikolu 81 tal-Kap 16 tal-Ligjiet ta' Malta Illi l-Artikolu 77A jghid is-segwenti: "Bla ħsara għal dak li jiddisponi l-artikolu 81, kull min jgħid li huwa l-missier naturali ta' tifel mwieled fiż-żwieġ, jew il-werrieta tiegħu jekk huwa jkun miet qabel ma jitwieled it-tifel, jista' jmexxi b'rikors ġuramentat quddiem il-qorti kompetenti kontra l- mara, ir-raġel u t-tifel, jew il-werrieta rispettivi tagħhom jekk xi ħadd minnhom ikun mejjet, sabiex huwa jiġi dikjarat bħala l- missier naturali tat-tifel u dan jekk kemm-il darba huwa jirnexxilu jipprova li fiż-żmien bejn it-tliet mitt ġurnata u l-mija u t-tmenin ġurnata qabel it-twelid tat-tifel il-mara kienet wettqet adulterju miegħu u barra minn hekk jipprova xi fatt ieħor li jista' wkoll ikunu testijiet u provi ġenetiċi u xjentifiċi li x'aktarx jeskludu lir-raġel tagħha bħala l-missier naturali tat-tifel."

Illi l-Artikolu 81 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta jghid is-segwenti: "(1) Ħadd ma jista' jitlob stat kuntrarju għal dak li jagħtuh l-att tat-twelid bħala iben imnissel jew imwieled matul iż-żwieġ u l- pussess ta' stat li jaqbel ma' dak l-att.

(2) Hekk ukoll, ħadd ma jista' jattakka l-istat ta' iben imnissel jew imwieled matul iż-żwieġ ta' tifel li jkollu l-pussess ta' stat li jaqbel mal-att tat-twelid tiegħu."

Illi ghal dak li jirrigwarda l-Artikolu 77A tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta, primarjament l-attur ha hsieb li jikkjama fil-kawza lir-ragel tal-konvenuta, u cioe' lil J D, tant illi l-istess kjamat in kawza ipprezenta r-risposta guramentata tieghu a fol 95 tal-process, oltre dan l-attur, permezz ta' rikors a fol 35 tal-process, ukoll talab li jinhatru kuraturi deputati biex jirraprezentaw l-interessi tal-minuri I D u ghalhekk id-Direttur tar-Registru Pubbliku u l- konvenuta C D ma jistghux jivvantaw li dawn il-proceduri huma

tad-Direttur

il-hames u s-sitt eccezzjoni

milquta minn difett billi tonqos l-integC tal-gudizzju, u ghal dan il-ghan it-tieni eccezzjoni tal-konvenuta C D u t-tielet eccezzjoni tad-Direttur tar-Registru Pubbliku gew sorvolati u l-Qorti mhux ser tiehu konjizzjoni ulterjuri taghhom.

Izda issa l-Qorti bilfors trid tezamina l-fatti biex taghti gudizzju fuq tar-Registru Pubbliku, it-tielet eccezzjoni tal-konvenuta D u t-tielet u l-hames eccezzjoni tal-kjamat in kawza J D. Illi ghal dak li jiddisponi l-Artikolu 77A tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta, l-attur irnexxielu jipprova sal-grad rikjest mill-Ligi li l- konvenuta C D wettqet adulterju mieghu fiz-zmien bejn it-tliet mitt gurnata u l-mija u tletin gurnata qabel it-tewlid tat-tifla minuri, u dan gie tat-testijiet xjentifici ippruvat permezz ipprezentati f'dan il-process, kif ukoll gie dikjarat fl-affidavits tal- kjamat in kawza u tal-konvenuta, tant li l-kjamant in kawza hass li kellu jaghmel it-testijiet tad-DNA ukoll, huwa jghid hekk, "nghid illi darba minnhom fis-sena 2010 marti C kienet qaltli li ma kienitx certa jekk it-tifla I kienitx tieghi jew ta' A. Allura jiena mort naghmel it-test tad-DNA u fil-fatt ir-rizultat ta' dan it-test tad-DNA huwa datat 29 ta' Gunju 2010 u minnu irrizulta li t-tifla I ma kienitx tieghi.

Jien naf li t-test tad-DNA ghamiltu qabel ma mar jaghmlu A."

Izda pero' kemm id-Direttur tar-Registru Pubbliku, kemm il- konvenuta D u l-kjamat in kawza D kollha jiccitaw l-Artikolu 81 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta, b'dan li qed jghidu fi kliem iehor li l-attur ma jistax jitlob stat kuntrarju ghal dak li ghandha I D fl- att tat-twelid u l-pussess ta' stat ta' tifla imwielda minn koppja mizzewga.

Ghalhekk l-attur irnexxielux jeghleb il-presunzjoni legali mahluqa bis-sahha ta' l- Artikolu 81 tal-Kap 16 tal-Ligjiet ta' Malta, u jekk ingabux provi sal-grad rikjest mill-Ligi li juru li l-pussess ta' l-istat tal-minuri I D

ma jaqbilx ma' l-att tat-twelid taghha.

il-Qorti

jekk

Il-Qorti qeghda taghmel referenza ghall-Artikolu 67 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta li jghid hekk, "L-iben imnissel matul iz-zwieg jitqies li hu bin zewg ommu".

Din il-prezunzjoni tingheleb biss jekk jigi ppruvat li t-tifla I ghandiex l-istat ta' tifla imwielda fiz- zwieg jew inkella ghandiex l-istat ta' tifla imwielda minn relazzjoni extra-konjugali.

Il-Qorti se taghmel referenza wkoll ghall-Artikolu 80 tal-Kap 16 tal-Ligjiet ta' Malta li jiddeskrivi ezatt xi jfisser stat legittimu, il- Ligi tghid is-segwenti: "(1) Il-pussess tal-istat ta' iben leġittimu jiġi stabbilit minn ġabra ta' fatti li, meħudin flimkien, jiswew biex juru r-rabta ta' filjazzjoni u ta' demm bejn it-tifel u l-familja li hu jgħid li hi l-familja tiegħu.

(2) L-ewlenin fost dawn il-fatti huma: (a) illi t-tifel ikun ġieb dejjem il-kunjom tal-missier li tiegħu hu jgħid li huwa l-iben; (b) illi l-missier ikun ittrattah bħala ibnu, u, f'dik il-kwalità, ħaseb għall-manteniment u edukazzjoni tiegħu, u sabiex jikkollokah; (ċ) illi t-tifel ikun ġie dejjem magħruf bħala tali man-nies; (d) illi huwa jkun ġie magħruf bħala tali mill-familja."

Il-kjamat in kawza J D u l-konvenuta C D jisqhu li l-minuri I D integrat tajjeb hafna fil-familja taghhom, tant li hutha jhobbuha hafna u li l-istess J D dejjem tratta lil minuri daqs li kieku bintu.

Dan huwa ikkonfermat anke mis-social workers ta' l-Agenzija Appogg li jghidu li l-minuri I D tirreferi ghall-kjamat in kawza bhala "Daddy Jess", dan juri car li l-minuri integrat fil-hajja familjari taz-zwieg ta' ommha l-konvenuta C D. Madanakollu l- Qorti ma tistax ma tinnutax li l-kjamat in kawza u l-konvenuta ftit xhur wara t-twelid tal-minuri hassew li kellhom jaghmlu t-test tal-paternita' u dan gie pruvat anke mit-test tal-paternita' ta' l- attur li huwa datata fl-istess xahar ta' Gunju 2010.

Dan ifisser li dan it-test sar volontarjament mill-partijiet u dan qabel ma giet istitwita din il-kawza.

Dan ifisser li l-kjamat in kawza minn

dejjem kien propens li jemmen li t-tifla minuri I mhix tieghu ghalkemm kif jghud hu "inhobbha qisha binti u nrabbiha l-istess bhat-tfal tieghi".

Kif ukoll il-konvenuta u l-kjamat in kawza ma gabu l-ebda prova biex juri li t-tifla I hija maghrufa bhala bint il-kjamat in kawza J D man-nies.

Kuntrarjament l-attur, ghamel diversi tentattivi anke quddiem il- Qorti biex jistabilixxi relazzjoni mat-tifla I D, tentattivi li fil-bidu ma kienux qeghdin jigu opposti mill-konvenuta, u mill-kjamat in kawza, izda kif ir-relazzjoni bejn il-konvenuta u l-attur spiccat, dawn it-tentattivi ta' l-attur bdew isibu l-ostakoli min-naha tal- konvenuta, b'dan li l-attur kellu jirrikorri ghall-Qorti.

Fil-fatt il- Qorti tat sentenza 288/2012 AL fl-ismijiet A B vs C D datata 10 ta' Marzu 2015 ghar-rigward l-access tal-minuri, haga li l-attur kien diga' qieghed jezercita' ghal snin shah kif jirrizulta mill- process u kien qieghed jifforma relazzjoni mal-minuri I D u dan kif jirrizulta anke mill-konkluzjonijiet tal-haddiema socjali ta' l- Agenzija Appogg.

Illi dan jistabbillixxi l-fatt ukoll li l-minuri I hija ga maghrufa li ma twelditx mill-unjoni konjugali bejn il- konvenuta C D u l-kjamat in kawza J D. Ghalhekk il-Qorti ma tistax u mhux se tinjora li l-minuri I ghandha relazzjoni tajba ma' l-attur li iktar ma jghaddi zmien iktar qeghda tifjorixxi7.

F'dan il-kuntest qed issir referenza ghall-kawza Pierre Labada Castaldi vs Direttur tar-Registru Pubbliku et noe (Prim' Awla datata 10 ta' Mejju 1996) fejn il-Qorti ghamlet referenza ghall- kaz deciz mill-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem Kroon et vs The Netherlands deciz fis-27 t'Ottubru 1994, fejn il-Qorti Ewropea ghamlet referenza ghal dawk li jissejhu "family ties", il-Qorti qalet hekk,

7 Ara n-nota ta' l-Agenzija Appogg ipprezentata fit-8 t'April 2011 a fol 41 tal-process

Il-Prim' Awla tal-Qorti Civili fil-kawza citata qalet li minkejja l- presunzjoni legali mahluqa ai termini ta' l-Artikolu 81 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta, "iktar ma jghaddi z-zmien aktar qed taqbad l-gheruq il-fehma li r-realtajiet biologici socjali ghadhom jipprevalu fuq il-prezunzjoni legali li pater est quem iustaw nuptaie demonstrant.

Fil-kaz ta' Kroon versus The Netherlands, il-Qorti Ewropea hadet in konsiderazzjoni li n-nozzjoni ta' familja ma kinitx ristretta biss ghar-relazzjonijiet ibbazati fuq iz-zwieg izda tapplika wkoll ghal de facto family ties ohra fejn il-partijiet ikunu qed jghixu flimkien izda mhux fl-ghaqda taz-zwieg.

Huwa fid-dover ta' l-istat li jagixxi b'mod li din ir-relazzjoni tkompli tizviluppa fl-interess ta' l- istess minuri.

Ghalhekk l-artikolu 81 tal-Kodici Civili m'ghandux johloq ostakolu ghall-akkoljiment tat-talbiet ta' l-attur."

Fil-kawza odjerna m'ghandiex familja de facto quddiemha li qed tohloq il-family ties kif deskritti fil-kawza hawn fuq precitata, madanakollu, jezistu legami familjari tal-minuri ma' l-attur kif gie ampjament ippruvat u deskritt mill-Agenzija Appogg f'din il- kawza, u li l-attur sa mill-bidu kellu access ghall-minuri anke ordnat mill-Qorti, b'dan li kien qieghed jifforma relazzjoni mal- minuri ta' missier u bint.

B'hekk il-Qorti temmen li t-tifla minuri I D sa minn twelidha ma kelliex l-istat legittimu ai termini ta' l- Artikolu 80 tal-Kap 16 tal-Ligjiet ta' Malta u dan ghar-ragunijiet

tal-Ligijiet

Illi skond

tal-Kap 16

ta' bejniethom.

ir-raba' eccezzjoni tal-konvenuta C' D u s-sitt

hawn fuq spjegati, u ghalhekk il-presunzjoni legali ai termini ta' l-Artikolu 81 ta' Malta giet sodisfacjentement meghluba mill-attur.

Ghalhekk dawn l-eccezzjonijiet ma jistghux jigu akkolti.

Dwar eccezzjoni tal-kjamat in kawza J D Illi gie pruvat b'mod sodisfacenti li l-minuri qeghda tghix fin- nukleju familjari taz-zwieg tal-konvenuta C D flimkien mal- kjamat in kawza J D u z-zewg uliedhom l-ohra magorenni mwielda miz-zwieg is-sentenza 288/2012 AL fl-ismijiet A B vs C D deciza 10 ta' Marzu 2015, ghalkemm l-attur nghata access ghall-minuri I D, il-kura u kustodja ta' l-imsemmija I nghatat fl-ahjar interess tal-minuri lil C D. Tenut kont ukoll tal-fatt li l-istess minuri ghandha relazzjoni tajba wkoll mal-kjamat in kawza J D, li wara kollox kif dikjarat minnu stess jrabbiha u jitratta lill-istess minuri qisha tieghu, u tenut kont ukoll tal-fatt li llum il-gurnata l-minuri ghandha hames snin maghluqa u kienet dejjem maghrufa bil-kunjom D, il-Qorti qeghda tordna fl-ahjar interess tal-minuri I, li l-minuri I tibqa' zzomm il-kunjom D u mhux dak ta' B. Dwar il-hames eccezzjoni tal-konvenuta C D u s-seba' eccezzjoni tal-kjamat in kawza J D Is-'setgha tal-genitur' kif deskritta fl-Artikolu 90 tal-Kap 16 tal- Ligijiet ta' Malta hija l-'kura u kustodja' kif bdiet tissejjah iktar recenti fl-ambitu ta' kuntratti u sentenzi ghal dak li jirigwarda t- tfal minuri.

Il-Qorti mhux ser tiehu konjizzjoni ulterjuri ta' din l- eccezzjoni u dan peress li din l-kura u kustodja tat-tifla I D diga' giet deciza b'sentenza li hi res judicata b'rikors guramentat 288/2012 AL deciza fl-10 ta' Marzu 2015 fl-ismijiet A B vs C D.

Dwar is-sitt, is-seba', t-tmien u d-disa' eccezzjoni tal- konvenuta C D u t-tmien u d-disa' eccezzjoni tal-kjamat in kawza J D Dawn l-eccezzjonijiet huma decizi fil-kawza 288/2012 AL deciza fl-10 ta' Marzu 2015 fil-kawza fl-ismijiet A B vs C D li llum il- gurnata saret res judicata u ghalhekk il-Qorti mhux ser tiehu konjizzjoni ulterjuri taghhom.

Decide Ghal dawn il-motivi, il-Qorti qeghda taqta' u tiddeciedi din il- kawza billi:

Tilqa' l-ewwel talba attrici u tiddikjara li l-minuri I D hija l-

wild naturali ta' l-attur A B;

Tilqa' limitatament it-tieni talba attrici u tordna lid-Direttur tar-Registru Pubbliku sabiex fl-att tat-Twelid tal-minuri I D bin-numru t'iskrizzjoni 948 tas-sena 2010, ihassar il- konnotati kollha tal-missier u cioe' ta' J D u minflok jissostitwihom bid-dettalji kollha ta' A B bil-karta ta' l- identita' numru 828303M iben B B li kien haj fiz-zmien meta twieldet il-minuri, imwieled iz-Zebbug, Malta u li fiz- zmien tat-twelid tal-minuri kellu sebgha u erbghin (47) sena u kien residenti n-Naxxar8, b'dan pero' li l-istess minuri m'ghandhiex tiehu l-kunjom ta' l-attur u ghandha tibqa' tissejjah bil-kunjom 'D';

Tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tat-tielet talba attrici.

Bl-ispejjez fic-cirkostanzi jibqghu bla taxxa, ad eccezzjoni ta' l- ispejjez tad-Direttur tar-Registru Pubbliku u tal-kjamat in kawza J D li ghandhom jinqasmu b'mod ugwali bejn l-attur A B u l- konvenuta C D.

8 Informazzjoni mghotija mill-attur permezz ta' nota ezebita a fol 131 tal-process

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments