Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM fejn aggravju jitlob li din il-Qorti tagħmel evalwazzjoni mill-ġdid tal-mertu tal-każ, il-Qorti ma tistax tieħu konjizzjoni tiegħu a tenur tas-subartikolu 82(3) tal-Kap.

452, li jagħti d-dritt ta' appell fuq punt ta' liġi biss

MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR.

IMĦALLEF LAWRENCE MINTOFF Seduta tat-2 ta' Lulju, 2021

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM

Roberta Salamone Reynaud (K.I. nru 198359M) ('l-appellanta')

Fondazzjoni għal Servizzi Edukattivi ('l-appellata')

Dan huwa appell magħmul mir-rikorrenti Roberta Salamone Reynaud [minn issa 'l

quddiem 'l-appellanta'] mid-deċiżjoni nru 2713 [minn issa 'l quddiem 'id-

deċiżjoni appellata'] mogħtija mit-Tribunal Industrijali [minn issa 'I quddiem 'it-

Tribunal'] fit-22 ta' Frar, 2021, fil-Kwistjoni tax-Xoghol nru 3428/JHP, fejn

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM iddeċieda l-ilment imressaq minnha fil-konfront tal-intimata l-Fondazzjoni għal

Servizzi Edukattivi [minn issa 'l quddiem 'il-Fondazzjoni appellata'] kif ġej:

"It-Tribunal Industrijali wara li sema' x-xhieda tal-partijiet, qara s-sottomissjonijiet, evalwa x-xhieda u d-dokumenti kollha, kif ukoll ħa inkunsiderazzjoni tat-trattazzjoni tal-partijiet u daħal fil-kuntest li l-post tax-xogħol tar-rikorrenti kien wieħed ta' responsabbilità ta' minuri li huma kkunsidrati fil-kategorija tal-vulnerabbli u li kien doveruż li jingħataw protezzjoni tal-ogħla livell.

Dan seta' jseħħ biss jekk kemm-il darba l-persuni jkollhom ir-responsabbilita' ta' persuni oħra jsegwu d-doveri diretti u dawk indiretti, għax fin-nuqqas ta' dan il-konsegwenzi jkunu koroh li anke l- istituzzjoni responsabbli tista' tiġi ordnata tagħlaq il-bibien tagħha.

Fil-każ odjern in-negliġenza ripettitiva min-naħa tar-rikorrenti ma setgħetx tiġi aċċetta anke jekk ir-riżultat tal-aċċident li seħħ ma wasslux għal-livell ta' traġedja.

Għaldaqstant it-Tribunal jaqta' u jiddeċiedi li t-terminazzjoni mill-impjieg tar- rikorrenti kienet waħda ġusta u skont il-Liġi.

B'hekk jintemm dan il-każ.

Għall-finijiet ta' Avviż Legali 48 tal-1986, dan it-Tribunal jistabbilixxi d-drittijet ta' min assista l-partijiet fl-ammont ta' 93 euro u 17-il ċenteżmu".

Il-fatti ta' din il-kawża jirrigwardaw it-tkeċċija allegatament inġusta tal-

appellanta minn mal-Fondazzjoni appellata.

L-appellanta kienet bdiet taħdem

ma' din tal-aħħar fis-26 ta' Jannar 20121 bħala Childcare Assistant, fejn l-impjieg

tagħha kien jinvolvi s-superviżjoni ta' trabi u tfal żgħar.

Imbagħad permezz ta'

ittra2 tat-30 ta' Ġunju, 2015 hija kienet ġiet infurmata mill-Kap Eżekuttiv tal-

Fondazzjoni appellata li kienu ser jittieħdu passi dixxiplinarji kontra tagħha

skont il-klawsola 35 tal-Ftehim Kollettiv għall-allegata negliġenza fid-doveri

1 Ara kuntratt ta' impjieg Dok.

13 tal-atti tat-Tribunal.

20 tal-atti tat-Tribunal.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM tagħha bħala Childcare Assistant fejn tarbija kienet weġġgħet u hija ma kinitx

tat spjegazzjoni tal-akkadut.

Wara li l-appellanta ngħatat l-opportunità li

twieġeb, il-Fondazzjoni appellata mill-ġdid ikkomunikat magħha u infurmatha li

t-tweġiba tagħha ma kinitx meqjusa suffiċjenti u għalhekk il-każ tagħha kien ser

jgħaddi lill-Bord ta' Dixxiplina.3 Dan tal-aħħar wasal għall-konklużjoni li l-akkużi

miġjuba kontra tagħha kienu jirriżultaw u għalhekk ikkonferma id-deċiżjoni

preċedenti tiegħu tal-1 ta' Lulju, 2013 fejn kienet ġiet imwissija li l-impjieg

tagħha kellu jiġi terminat fl-eventwalità li jkun hemm ilment ieħor kontriha.4

L-appellanta istitwiet proċeduri quddiem it-Tribunal fis-16 ta' Diċembru,

2015, permezz ta' dikjarazzjoni fejn talbet sabiex l-imsemmi Tribunal:

jiddeċiedi u jiddikjara illi l-impjieg u l-ftehim ta' mpjieg tal-esponenti mal- Fondazzjoni ntimata ġie tterminat inġustament kemm stante li l-proċeduri quddiem il-Bord ta' Dixxiplina li wasslu għat-terminazzjoni tal-impjieg tagħha għandhom fl-ewwel lok jitqiesu li kienu nulli fost oħrajn stante nuqqas ta' smigħ xieraq u ksur ieħor ta' prinċipji ta' ġustizzja naturali u fit-tieni lok, sussidjarjament għandu jitqies li fi kwalunkwe kaz, id-deċiżjoni mogħtija mill-istess Bord ta' Dixxiplina skont dak spjegat fid-deċiżjoni tas-26 t'Ottubru 2015 kienet waħda inkorretta kemm proċeduralment, stante li l-istess deċiżjoni naqset milli tkun jkunu suffiċjentement motivata, konsiderazzjonijiet ħżiena, mingħajr spjegazzjonijiet u raġunijiet validi, kif ukoll fil-mertu stante li fi kwalunkwe kaz, l-akkuzi mressqin fil-konfront tal-esponenti ma kellhomx u ma setgħux jitqiesu li ġew pruvati matul il-mori tal-istess smigħ;

konsiderazzjonijiet

bil-ftit

25 tal-atti tat-Tribunal.

121 tal-atti tat-Tribunal.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM

jiddeċiedi u jiddikjara illi l-esponenti għandha dritt illi terġa' tingħata lura l- impjieg tagħha u b'hekk tiġi re-instated taħt l-istess kundizzjonijiet ta' xogħol u paga li hija kellha qabel ma l-impjieg tagħha ġie nġustament itterminat;

jiddeċiedi u jiddikjara li l-esponenti għandha dritt illi tiġi kumpensata mill- Fondazzjoni ntimata minħabba din it-tkeċċija nġusta kemm fir-rigward ta' dik il- parti mill-paga li hija ma kinitx qed tirċievi fiż-żmien meta hija kienet ġiet sospiża b'half pay pendenti l-proċeduri quddiem il-Bord ta' Dixxiplina kostitwit taħt il- Fondazzjoni ntimata kif ukoll sofferti sussegwentement, mat-terminazzjoni nġusta tal-impjieg tagħha sad-data ta' meta hija terġa' tiġi re-instated;

tiġi kkumpensata għad-danni

jillikwida l-kumpens kollu dovut lill-esponenti mill-Fondazzjoni ntimata bħala konsegwenza ta' din it-terminazzjoni nġusta;

jikkundanna u jordna lill-Fondazzjoni ntimata tħallas lill-esponenti l-kumpens hekk likwidat favuriha fi żmien qasir u perentorju li jiġi ffissat mill-istess Tribunal;

u dan prevja kull dikjarazzjoni jew provvediment ieħor li jidhrulu xierqa u opportuni.

Bl-ispejjeż u bl-imgħax legali kontra l-intimati minn issa ngunti in subizzjoni."

Il-Fondazzjoni appellata wieġbet fis-17 ta' Frar, 2016 fejn issottomettiet li

l-allegazzjoni ta' tkeċċija inġusta magħmula mill-appellanta kienet infondata fil-

fatt u fid-dritt u għalhekk it-talbiet tal-appellanta kellhom jiġu miċħuda.

Id-deċiżjoni appellata

finali tiegħu:

Dawn huma l-konsiderazzjonijiet tat-Tribunal li wasluh għad-deċiżjoni

Kunsiderazzjonijiet tat-Tribunal:

"7.1 It-Tribunal Industrijali fil-kunsiderazzjonijiet tiegħu f'dan il-każ ħares lejn dawn l- aspetti ta':

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM

(1) Il-perijodu ta' żmien li r-rikorrenti ħadmet fl-impjieg, riferut fil-każ dak ta' childcare assistant, li dan kien mis-26 ta' Jannar, 2012 sa Ġunju 2015, perijodu ta' tliet snin u nofs.

ir-responsabbiltà primarja tar-rikorrenti fil-qadi tad-doveri tar-

(3) X'kienet ir-responsabbilità relattiva fid-doveri li kienet tagħmel ir-rikorrenti? (holistic needs of children Doc GN3 18/06/2012) Doc 14 (Performance report speaks for itself).

(4) Kienu jeżistu xi tip ta' protokolli li għandhom jiġu segwiti fil-qadi tad-dmirijiet

marbuta max-xogħol li kellha r-rikorrenti?

(5) Ir-rikorrenti ġiet mogħtija t-taħriġ neċessarju sabiex hi tkun tista' taqdi d-doveri

(6) Kif kien l-andament tax-xogħol tar-rikorrenti sad-data tat-terminazzjoni mill-

tagħha fil-livell meħtieġ?

impjieg tagħha?

(7) Ir-rikorrenti kienet tinġibdilha l-attenzjoni għan-nuqqasijiet tagħha fil-qadi ta'

dmirijietha, sabiex hi tkun tista' tagħti kontribut aħjar fix-xogħol tagħha?

(8) Ir-rikorrenti kellha xi inċidenti li wasslu sabiex tittieħed azzjoni dixxiplinarja u x'kien l-eżitu tagħhom?

(Serja ta' dokumenti li jirreferu li r-rikorrenti kienet qiegħda tippreżenta sitwazzjonijiet li kienu ser jiġġejopardizzaw is-saħħa tal- vulnerabbli).

(9) Ir-riżultat tal-inċident fil-każ odjern, minbarra li kellu effett dirett fuq terzi (minuri, tarbija ta' 6 xhur) seta' ħalla effett negattiv fuq l-organizzazzjoni li magħha r-rikorrenti kellha impjieg?

It-Tribunal matul it-trattazzjoni tal-każ ikkonferma li d-doveri li kienet tagħmel ir- rikorrenti kienu jaqgħu taħt il-kappa ta' "Doveri" li impjegat/a jkollha meta tiġi inkarigata li tieħu ħsieb ta' xi ħadd jew xi ħaġa (eż persuna jew proprjetà) dak li jissejjaħ Duty of Care & Security, fil-każ odjern tarbija ta' sitt xhur.

Ir-rikorrenti kienet qed taqdi dawn id-doveri f'soċjetà li x-xogħol tagħha hu li tagħti servizz professjonali speċifiku, li fil-mansjoni ta' doveri kien jinkludi direttament jew indirettament.

It-Tribunal Industrijali ħa nota b'riferenza għall-ftehim kollettiv fir-rigward tad- dixxiplina:

Il-Bord għandu jmexxi l-proċeduri tiegħu.

Dawn huma siltiet importanti fil-ftehim kollettiv li kien viġenti sa Diċembru 2018, li jagħtu spunt ċar ta' kif mexa l-maniġement f'dan il-każ fil-kompożizzjoni tal-Bord ta' Dixxipilina (Rif Kap 37 paġ 34 sa 36)

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM

Il-maniġment jista' jitlob assistenza ta' esperti u terzi.

"___________ l-impjegati kollha huma fid-dmir li jiġbdu l-attenzjoni tas-Senior Executive tagħhom fejn jinnutaw li jkun qiegħed isir xi nuqqas.

Fil-każ ta' nuqqas serju, l-każ tiegħu/tagħha jitressaq quddiem Bord ta' Dixxiplina.

It-Tribunal irrefera għall-kuntratt tas-servizz (Dok A) fejn jirrekjedi dan li ġej:

It-Tribunal irrefera għad-doveri indiretti fil-qadi ta' dmirijiet ma' persuni vulnerabbli kif imniżżla hawn taħt:

(1) Kunsiderazzjoni ta' x'għandu jsir f'ħin partikolari u x'inhu propju jew mhux.

(2) Responsabbilità sabiex tieħu ħsieb l-imġiba tal-persuna/i fdata lilha.

(3) Il-livell ta' kif u kemm persuna responsabbli għandha tkun konxja sabiex taqdi

d-doveri li tieħu ħsieb persuna jew persuni oħra.

(4) X'kienu r-riżultati li ġew sofferti mill-vittma minħabba nuqqas tal-ħarsien u s-

sigurtà tagħha kif suppost kellu jkun.

(5) X'għandu jiġi meqjus bħala li sar ksur tar-regolament fil-qadi tad-dmirijiet li jaqgħu taħt il-kappa ta' dmirijiet li wieħed jieħu ħsieb xi ħadd (duty of care).

It-Tribunal matul l-andament tax-xhieda fil-każ ġie żvelat li r-rikorrenti f'xi ħin indunat b'dak li kien seħħ, anke jekk fl-opinjoni tagħha ma kienx serju.

Dan bl-ebda mod ma kien jeżenta lir-rikorrenti li għandha tinjora l-protokolli eżistenti, u ma tieħux il-passi sabiex tal-anqas tirrapporta l-inċident lill-uffiċjali responsabbli.

Dawn l-istess protokolli kienu ta' għajnuna u mhux xkiel għar-rikorrenti.

Dan il-pass kien essenzjali sabiex jgħin lir-rikorrenti tkun koperta u kienet titfa' aktar dawl ta' dak li kien ġara, anke jekk dan seta' jwassal għall-prova tan-negliġenza tagħha.

Dan in-nuqqas tar-rapport mhux biss huwa nuqqas ta' doveri iżda seta' jwassal agħar minn hekk u jikkawża danni aktar kbar.

It-Tribunal meta eżamina d-dokumenti sottomessi miż-żewġ partijiet, sab li r- rikorrenti kienu regolarment jiġu indikati lilha n-nuqqasijiet li kienet qed teżerċita fil- qadi ta' dmirijiet tagħha.

Dan kien dejjem isir b'mod professjonali u fuq bażi personali mar-rikorrenti, sabiex ittejjeb l-anadament tax-xogħol tagħha.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM

It-Tribunal ikkonferma li mhux talli r-rikorrenti ma għollietx il-ħiliet tagħha fix- xogħol iżda altru minn hekk,

"hi ma setgħetx tmur aktar 'l quddiem" (Kif rapportat fix-xhieda).

It-Tribunal innota li f'perijodu ta' tmintax-il (18) xahar ir-rikorrenti filwaqt li kienet tigi mgħejjuna sabiex titgħallem aħjar il-qadi ta' dmirijietha, bl-aġir tagħha kienet ġiet mgħajjta quddiem bord ta' dixxiplina fejn ingħatat "twissija" (warning) li fih kien jgħid ċar:

"Jekk ir-rikorrenti jkollha każ ieħor fejn tinsab ħatja allura jkun hemm tkeċċija" u "Li jekk ikun hemm rapport kemm verbali jew bil-miktub minn ġenitur jew amministratur tal-post tax-xogħol hi tiġi itterminata mill-impjieg tagħha".

Nonostante dan, is-soċjetà intimata ddeċidiet li taħtar bord ta' dixxiplina minflok itterminatilha l-impjieg tagħha, sabiex b'hekk ir-rikorrenti tingħata ċ-ċans li tiddefendi l-posizzjoni tagħha.

It-Tribunal irid jieħu konjizzjoni għat-tip ta' xogħol li kellha r-rikorrenti, x'kienu d- doveri marbutin miegħu u fuq min kienu jimpinġu kif ukoll identifika li meta persuna tiġi fdata sabiex tieħu ħsieb persuni oħra, f'dan il-każ fil-kategorija ta' minuri, ir- responsabbilità tkun ħafna akbar u n-neċessità kienet li r-rikorrenti kienet obbligata ssegwi dak kollu marbut mad-doveri li kellha waqt dmirijietha.

Fin-nuqqas ta' dan wassal sabiex il-livell dovut fil-ħarsien u l-protezzjoni ta' persuni vulnerabbli ma kienx wieħed aċċettabbli.

Dak li rrefera għalih it-Tribunal bħal "Duty of care" jirreferi għall-obbligu legali impost fuq dak l-individwu/a sabiex timxi ma' standards raġonevoli li meta huwa/hija tkun qed tieħu ħsieb xi ħadd, l-individwu jrid ikun bejn konxju għall-fatti li minnhom innifishom jistgħu joħolqu xi tip ta' perikolu.

Hu jew hi għandha tkun il- persuna responsabbli li tiddetermina dak li huwa propju f'dak il-ħin partikolari, u dan sabiex ir-riskju jitnaqqas għal-livell minimu tiegħu.

Mill-fatti kif spjegati f'dal-każ odjern jidher ċar li filwaqt ma setax jiġi ippruvat li saret xi ħaġa intenzjonata, xorta ma jistax jitwarrab il-fatt li l-inċident seħħ u li rriżulta f'girfa fuq wiċċ ta' tarbija ta' sitt xhur.

Għaldaqstant it-Tribunal bix-xhieda li ngħatat mill-istess rikorrenti ma setax iwarrab il-fatt li fid-Duty of care ir-rikorrenti ma pprovdietx dak l-ammont ta' ħarsien li persuna raġonevoli kienet normalment tipprovdi kieku kienet fl-istess posizzjoni tar- rikorrenti.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM

It-Tribunal fehem ċar li r-rikorrenti meta ma ħadet l-ebda miżura li kienet obbligata tieħu fil-ħin propizju, u dan ġie anke ppruvat minn bord ta' dixxiplina, li għalih ir- rikorrenti ma għamlet l-ebda oġġezzjoni ħlief matul is-smigħ tal-każ, u li wassal li meta r-rikorrenti kienet diġà ħadet twissja l-bord ma kellux triq oħra li japplika dak li kien hemm fil-ftehim kollettiv li wara twissija r-rikorrenti kellha bilfors tiffaċċja t- terminazzjoni mill-impjieg."

L-appellanta ppreżentat ir-rikors tal-appell tagħha fit-2 ta' Marzu, 2021,

fejn qiegħda titlob lil din il-Qorti sabiex tħassar u tirrevoka d-deċiżjoni appellata

tat-Tribunal u tilqa' t-talbiet tagħha kif magħmula quddiem l-imsemmi Tribunal,

u dan bl-ispejjeż tal-proċeduri odjerni kontra l-Fondazzjoni appellata.

Tgħid li l-

aggravju tagħha huwa proprju li għandu jirriżulta li kien hemm nuqqas lampanti

ta' applikazzjoni ħażina tal-liġi u tispjega kif seħħ dan: (i) it-Tribunal ċaħad

erronejament l-ilment tagħha li l-Bord ta' Dixxiplina ma kienx kompost b'mod

validu; (ii) it-Tribunal naqas milli jikkonsidra n-nuqqasijiet proċedurali li wasslu

għad-deċiżjoni tal-Bord tad-Dixxiplina; (iii) l-ilmenti tagħha dwar nuqqas ta'

smigħ xieraq u nuqqasijiet oħra proċedurali ġew injorati; (iv) fil-mertu, it-

Tribunal mar oltre dak l-ilment tagħha fir-rigward tad-deċiżjoni tal-Bord tad-

Ir-Risposta tal-Appell

Il-Fondazzjoni appellata wieġbet fil-25 ta' Marzu, 2021 fejn sostniet li d-

deċiżjoni appellata hija waħda ġusta, u filwaqt li tispjega r-raġunijiet tagħha,

tgħid li din għalhekk timmerita konferma fl-intier tagħha.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Din il-Qorti ser tgħaddi sabiex tikkonsidra l-aggravji tal-appellanta

flimkien mas-sottomissjonijiet magħmula mill-Fondazzjoni appellata, u dan fid-

dawl ta' dak li kkonstata u ddeċieda t-Tribunal.

L-ewwel aggravju:

[It-Tribunal ċaħad erronejament l-ilment tagħha li l-Bord tad-Dixxiplina ma kienx kompost b'mod validu]

L-appellanta tispjega l-aggravju tagħha billi tirrileva li meta hija ressqet

ilment quddiem it-Tribunal li l-Bord kien ippresedut miċ-Chairman tal-

Fondazzjoni appellata, b'mod li ta lok għal kunflitt ta' interess u nuqqas ta'

ikkonsidra

li ġaladarba

appellanta ma kinitx ressqet l-ilment tagħha quddiem il-Bord, hija kienet

bħallikieku aċċettat il-kompożizzjoni tal-imsemmi Bord.

L-appellanta tispjega kif

fid-deċiżjoni appellata t-Tribunal injora s-sottomissjonijiet tagħha, u hawn hija

terġa' tispjegahom mill-ġdid.

Il-Fondazzjoni appellata min-naħa tagħha tirrileva li għalkemm sar aċċenn

konsiderevoli mill-appellanta fuq dan l-ilment tagħha quddiem it-Tribunal, qatt

ma ġie mressaq waqt is-seduti quddiem il-Bord tad-Dixxiplina.

waqt l-imsemmija seduti, l-appellanta kienet ippatroċinata kemm minn Franklin

Barbara, li dak iż-żmien kien uffiċjal fi ħdan il-MUT, u anki mill-istess avukati

tagħha, li dak i-żmien kienu saħansitra jirrappreżentaw lill-MUT, u dawn it-tnejn

li huma kienu midħla sew tal-entitajiet u tad-dipartimenti fi ħdan il-Ministeru

għall-Edukazzjoni, u għalhekk ma kellhom l-ebda dubju dwar minn kien iċ-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM Chairman ta' dak il-Bord u l-funzjonijiet tiegħu fi ħdan il-Korporazzjoni

Fid-deċiżjoni appellata t-Tribunal irrileva li l-appellanta qatt ma kienet

ressqet oġġezzjoni fir-rigward tal-Bord ta' Dixxiplina, għajr waqt is-smigħ tal-

Kif sewwa tirrileva l-appellanta, din l-osservazzjoni hija magħmula

f'linja waħda.

Imma din il-Qorti ma tarax raġuni għaliex it-Tribunal kellu jittratta

l-kwistjoni ġaladarba din ma tqanqlitx mill-appellanta fil-ħin opportun, jiġifieri

f'stadju bikri quddiem il-Bord, tenut kont tan-natura perentorja tal-eċċezzjoni

tagħha.

Il-Qorti tirrileva wkoll li kien biss wara li l-Bord tad-Dixxiplina ta d-

deċiżjoni tiegħu, li r-rikorrenti resqet l-oġġezzjoni tagħha dwar il-kompożizzjoni

Għaldaqstant il-Qorti ma ssibx l-ewwel aggravju tal-appellanta ġustifikat

u tiċħdu.

[it-Tribunal naqas milli proċedurali Dixxiplina]

jikkonsidra n-nuqqasijiet li wasslu għad-deċiżjoni tal-Bord ta'

L-appellanta tispjega li t-tieni aggravju tagħha fir-rigward tad-deċiżjoni

appellata huwa li t-Tribunal skarta l-fatt li d-deċiżjoni tal-Bord tad-Dixxiplina (a)

ma kinitx motivata, anzi ngħatat mingħajr raġunijiet ċari li jispjegaw kif dak li ġie

allegat fil-konfront tagħha dwar l-inċident tal-girfa fuq tarbija, tqis li rriżulta; u

(b) minflok kienet ibbażata erronejament fuq li hija kienet ingħatat twissija

preċedenti meta skont il-Ftehim Kollettiv din it-twissija ma kellhiex tiġi

kkonsidrata minħabba t-trapass ta' żmien ta' sentejn, kif kontemplat fl-istess

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM Ftehim Kollettiv u mhux ta' tmintax-il xahar kif b'mod erroneju kkonsidra t-

Il-Fondazzjoni appellata fir-rigward tal-ewwel parti tat-tieni aggravju,

tirrileva li ma kienx neċessarju li d-deċiżjoni tal-Bord tad-Dixxiplina tkun

motivata, għaliex l-istess Fondazzjoni appellata kienet dovuta biss tivverifika

jekk xi att jew atti ta' negliġenza fil-fatt kinux ġew kommessi mill-appellanta u t-

Tribunal eżamina sew il-provi prodotti quddiemu u sab li tassew l-appellanta

kienet naqset, sabiex b'hekk il-Fondazzjoni appellata kienet ġustifikata fid-

deċiżjoni tagħha li titkeċċa l-appellanta.

Il-Fondazzjoni appellata tissottometti li

hija min-naħa tagħha kienet ilha x-xhur tiġbed l-attenzjoni tal-appellanta għal

diversi nuqqasijiet u ppruvat tgħinha, b'dana li l-appellanta baqgħet mhux

kapaċi tindirizzahom dawk in-nuqqasijiet, u b'hekk id-deċiżjoni tal-Bord tad-

Dixxiplina u anki tat-Tribunal kienu aktar minn ġusti.

Din il-Qorti tgħid mill-ewwel li t-Tribunal ma mexiex ħażin.

tosserva li l-Bord tad-Dixxiplina huwa stabbilit mhux permezz ta' liġi, iżda

permezz tal-Ftehim Kollettiv fejn huwa jingħata d-diskrezzjoni li jirregola l-

proċeduri tiegħu:

"Il-Bord għandu jmexxi l-proċeduri tiegħu kif jidhirlu hu iżda għandu jassigura li kemm l-FES kif ukoll l-impjegat akkużat jkollhom trattament ġust u li jara li l-proċeduri jitmexxew bl-aktar mod mexxej".5

Skont dak li jipprovdi l-imsemmi Ftehim Kollettiv, il-Bord tad-Dixxiplina

mhux marbut li jipprovdi motivazzjoni bil-mod li qiegħda tippretendi l-

Wara kollox, lanqas ma jista' jingħad li d-deċiżjoni tiegħu hija nieqsa

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM minn kull motivazzjoni, għaliex l-Bord ippronunzja ruħu dwar il-konsistenza tax-

xhieda tal-impjegati tal-Fondazzjoni appellata, u l-inkonsistenza u d-diversi

diskrepanzi fix-xhieda tal-appellanta.

Għandu jiġi kkonsidrat ukoll li l-principju

ta' smigħ xieraq hawnhekk huwa mħares b'mod xieraq u f'dan ir-rigward il-Qorti

tirrileva li d-deċiżjonijiet tal-Bord jistgħu jiġu mistħarrġa mit-Tribunal.

subartikolu 77(1) tal-Kap.

452, it-Tribunal għandu l-istess setgħat mogħtija lill-

Qorti Ċivili skont il-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta u ċ-chairperson huwa prekluż li

jservi fil-kariga tiegħu f'dawk iċ-ċirkostanzi kkontemplati 734 tal-istess liġi.

filwaqt li d-deċiżjoni tat-Tribunal toffri motivazzjoni sħiħa u ċara għad-deċiżjoni

appellata, li sabet li t-tkeċċija tal-appellanta ma kinitx waħda inġusta.

Għal dak li jirrigwarda t-tieni parti tat-tieni aggravju, l-appellanta hawn

ukoll m'għandhiex raġun.

Filwaqt li l-Qorti ttenni li l-appell tagħha seta' isir biss

fuq punt ta' liġi kif jipprovdi s-subartikolu 82(3) tal-Kap.

452, tirrileva li l-

appellanta qiegħda tagħti interpretazzjoni żbaljata tal-klawsola 32 tal-Ftehim

Kollettiv.6 Dan għaliex it-twissija bil-miktub li għaliha tagħmel riferiment,

għandha, tgħodd bħala waħda mit-tliet twiddibiet bil-miktub li jista' jirċievi

impjegat qabel ma jiġi mitmum l-impieg tiegħu, u mhux bħala l-ekwivalenti tat-

twiddiba bil-miktub li jagħti l-Bord ta' Dixxiplina meta impjegat jinstab ħati ta'

akkuża miġjuba kontra tiegħu.

Iżda lanqas jista' jingħad li t-Tribunal, kif qiegħda

tallega l-appellanta, injora l-fatt li d-deċiżjoni tal-Bord tad-Dixxiplina kienet

imsejsa fuq it-twissija preċedenti mill-istess Bord u li l-proċeduri quddiem tali

Bord saru biss allegatament għall-apparenza, fejn l-akkużi ma ġewx verament

Dan għaliex ukoll it-Tribunal fittex u sab li l-aġir tal-appellanta jew id-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM duty of care, kien inqas mill-ħarisen mistenni li jingħata minn persuna

raġonevoli li normalment tipprovdi fl-istess kariga tal-appellanta.

Għaldaqstant din il-Qorti ma ssibx it-tieni aggravju tal-appellanta

ġustifikat u tiċħdu.

[konsegwenza ta' dak li ġie injorat mit-Tribunal, l- ilmenti tagħha ta' nuqqas ta' smigħ xieraq u nuqqasijiet oħra proċedurali, ġew ukoll injorati u b'hekk ġiet applikata ħażin l-liġi u l-prinċipji bażiċi ta' ġustizzja naturali]

L-appellanta hawnhekk qiegħda tilmenta li ġaladarba jiġi stabbilit dak li

lmentat minnu fl-ewwel u fit-tieni aggravju tagħha, għandu jirriżulta wkoll li d-

deċiżjoni appellata naqset b'hekk li tindirizza, anzi kkontribwiet għal nuqqas ta'

smigħ xieraq u nuqqasijiet oħra proċedurali.

Dawn tal-aħħar hija kienet ilmentat

dwarhom quddiem it-Tribunal, b'dana li t-Tribunal injora l-ilmenti tagħha jew

ma indirizzahomx b'mod xieraq u b'hekk ġiet applikata ħażina l-liġi u anki l-

prinċipji bażiċi ta' ġustizzja naturali.

Rigward dan l-appellanta tagħmel

riferiment għal dak li hija kienet diġà ssottomettiet fil-para.

ppreżentat l-ewwel aggravju tagħha.

L-appellanta tirrileva wkoll li d-deċiżjoni

appellata kienet naqset milli tirripproduċi t-talbiet tagħha u wisq inqas

Il-Fondazzjoni appellata tgħid li ftit għandha xi tgħid f'dan ir-rigward,

filwaqt li tirrileva li wieħed hawn seta' jara li l-appellanta qiegħda tiggranfa ma'

kull skuża possibbli f'tentattiv sabiex ixxejjen id-deċiżjoni appellata.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM 21.

Il-Qorti tgħid li ġaladarba sabet l-ewwel u t-tieni aggravju tal-appellanta

mhux ġustifikati, anki dan l-aggravju ma jistax jirnexxi, għaliex l-appellanta

hawnhekk qiegħda tkompli tibni fuqhom.

Imma l-appellanta hawnhekk qiegħda

wkoll iżżid argument ġdid, li huwa n-nuqqas tat-Tribunal li jirrpproduċi t-talbiet

kollha tagħha kif imfissra fid-dikjarazzjoni tal-każ.

Il-Qorti ma ssibx li t-Tribunal

b'xi mod naqas, kemm għaliex huwa mill-ewwel għaraf dak li huwa l-qofol tal-

vertenza odjerna skont it-talbiet li l-appellanta ressqet fid-dikjarazzjoni tal-każ

tagħha quddiemu, jiġifieri t-tkeċċija inġusta o meno tal-appellanta, u anki

għaliex huwa tenut li ma jiddeċidix ilmenti li jmorru oltre t-talbiet kif magħmula

Għaldaqstant il-Qorti ma ssibx dan it-tielet aggravju tal-appellanta

fid-dikjarazzjoni tal-każ.

ġustifikat u tiċħdu.

Ir-raba' aggravju:

[id-deċiżjoni tal-Bord tad-Dixxiplina kienet ultra vires u extra/ultra petita]

L-appellanta tilmenta li fid-deċiżjoni appellata tiegħu t-Tribunal għamel

evalwazzjoni tat-'track record' tal-impjieg tagħha fid-dawl tal-provi u tal-

konsiderazzjonijiet li kienu tressqu quddiemu, u dan minkejja li l-Bord ta'

Dixxiplina ma kienx ta d-deċiżjoni tiegħu skont

l-imsemmija provi u

konsiderazzjonijiet u li b'hekk ma kellhomx jiġu kkunsidrati mit-Tribunal.

tiċċita d-dispożizzjonijiet tal-artikolu 790 tal-Kap.

12 in sostenn tal-argument

tagħha.

Iżda minn hawn 'il quddiem l-appellanta tkompli billi tressaq diversi

argumenti dwar il-mertu, f'tentattiv li tiskolpa ruħha mill-ħtija tal-inċident li

wassal għat-tkeċċija tagħha minn mal-Fondazzjoni appellata.

Ġaladarba li dan l-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 14 minn 15

Appell Inferjuri Numru 20/2021 LM aggravju qed jitlob li din il-Qorti tagħmel evalwazzjoni mill-ġdid tal-mertu tal-

każ odjern, il-Qorti ma tistax tieħu konjizzjoni tiegħu a tenur tas-subartikolu

82(3) tal-Kap.

452, li jagħti d-dritt ta' appell fuq punt ta' liġi biss.

Għar-raġunijiet premessi, il-Qorti tiddeċiedi dwar l-appell tal-appellanta, billi

tastjeni milli tieħu konjizzjoni tar-raba' aggravju, u tiċħad il-kumplament

tiegħu, filwaqt li tikkonferma d-deċiżjoni appellata fl-intier tagħha.

L-ispejjeż tal-proċeduri quddiem it-Tribunal jibqgħu kif deċiżi, u dawk tal-

appell odjern, għandhom ikunu a karigu tal-appellanta.

Onor. Dr Lawrence Farrugia Galea LL.D. Meagher Rosemarie Abziyani Deputat Reġistratur

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 15 minn 15


QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA (Ġurisdizzjoni Kostituzzjonali) ONOR.

IMĦALLEF TONI ABELA LL.D.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 2 ta' Lulju, 2021

Georgina Borg Gusman (K.I. 775367M), Doreen Borg Gusman (K.I. 747982M) u Joseph Borg Gusman (K.I. 831599M)

Avukat Ġenerali u b'digriet tat-2 ta' Lulju, 2021 l-isem l- Avukat Ġenerali ġie mibdul għall-Avukat tal-Istat

Janice Woods (K.I. 816864M)

Rat ir-rikors ta' Georgina, Doreen Borg Gusman u Joseph Borg Gusman (ir-rikorrenti)

ippreżentat fis-6 ta' Novembru 2019, li permezz tiegħu talbu s-segwenti:-

"Illi r-rikorrenti huma lkoll proprjetarji tal-fond 59, Doreen, Fl 2, Triq A. Cuschieri, Fleur-De-Lys, Il-Gudja, li huma akkwistaw mill-wirt tal-mejjet

zewg u missierhom rispettivament, Philip Borg Gusman, oltre li kienet tappartjeni lill- komunjoni tal-akkwisti bejnu u bejn martu r-rikorrenti Georgina Borg Gusman.

Illi ghalhekk il-proprjeta' in kwistjoni hija tlett kwarti indiviza ta' Georgina Borg Gusman u kwart indiviz tar-rikorrenti l-ohra uliedha Doreen Borg Gusman u Joe Borg Gusman.

Illi Philip Borg Gusman miet fit-2 ta' Dicembru 2015 skond certifikat tal-mewt hawn anness u mmarkat bhala "Dokument A" u l-wirt tieghu ddevolva 'ab intestato' minkejja t-testment sigriet tieghu tat-18 ta' Gunju 2007 li kopja tieghu qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala "Dokument B" kif ukoll kopja tal-ftuh tas- Successjoni mill-Qorti Civili Sezzjoni Volontarja tas-27 ta' Settembru 2016 skond Digriet Nru. 855/16 li qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala "Dokument C" u c-certifikati ta' testmenti "Dokument D" u "Dokument E"

Illi l-wirt tal-mejjet Philip Borg Gusman gie debitament dikjarat lill-Kummissarju tat- Taxxi Interni minn martu r-rikorrenti Georgina Borg Gusman u uliedu r-rikorrenti l-ohra Joseph u Doreen ahwa Borg Gusman, permezz ta' dikjarazzjoni 'causa mortis' tal-1 ta' Dicembru 2016 fl-atti tan-Nutar Dottor Herbert Stolk li estratt minnha koncernanti l-fond de quo qed jigi hawn anness u mmarkata bhala "Dokument F".

Illi b'kuntratt tal-14 ta' April 1970 fl-atti tan-Nutar Dottor Anthony Greenaway, skond "Dokument G" hawn anness, l-mejjet Philip Borg Gusman kien ikkonceda lil Paul Joseph Borg Buttigieg b'titolu ta' sub-enfitewtsi temporanja ghal sbatax-il sena dekorribbli mill-1 ta' April 1970 il-fond in kwistjoni, versu subcensu annwu u temporanju ta' Lm100.00c.

Illi din il-koncessjoni sub-enfitewtika temporanja skadiet fil-31 ta' Marzu 1987 izda fl-1 ta' April 1987 giet iffirmata skrittura privata skond "Dokument H" hawn anness bejn l-mejjet Philip Borg Gusman bhala sid il-fond u l-imsemmi Paul Borg Buttigieg bhala inkwilin minn fejn jirrizulta illi Paul Borg Buttigieg baqa jokkupa l-fond in kwistjoni a tenur tal-Att XXIII tal-1979 bil-kera ta' Lm200.00c fis-sena pagabbli kull sitt xhur bil-quddiem.

Illi ai termini tal-imsemmija skrittura Paul Borg Buttigieg obbliga ruhu illi fit- terminazzjoni tal-kirja huwa kellu jirritorna c-cwievet tal-fond de quo lill-mejjet Philip Borg Gusman, pero' l-imsemmi Paul Borg Buttigieg kien ha xi proprjeta' tal-Gvern u minflok kkonsenja c-cwievet tal-fond de quo lill-Housing Secretary, li sussegwentement irrekwizizzjonah skond R.O. 51022/1988 li kopja taghha qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala "Dokument I" u allokah lill-mejta Dorothy Woods, omm l-intimata odjerna Janice Woods.

Illi fl-1 ta' April 2002 il-kera kellha toghla minn Lm200.00c ghal Lm327.32c ekwivalenti ghal €762.45c fis-sena u kellha terga toghla ghal €980.72c fis- sena fl-1 ta' April 2013, ghal €1000.96c fis-sena fl-1 ta' April 2016, u terga

toghla fl-1 ta' April 2019 u kull tlett snin sussegwenti skond l-indici tal- inflazzjoni.

Illi l-intimata Janice Woods ghadha tokkupa l-fond de quo sal-gurnata ta' llum kif jirrizulta minn estratt tar-Registru Elettorali ta' April 2019, li kopja tieghu qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala "Dokument J" izda r-rikorrenti m'huma jircievu ebda kera.

Illi l-antekawza tal-intimata Janice Woods, kif digà inghad, inghatat il- pussess tal-istess fond minghand l-intimata Awtorita' tad-Djar bis-sahha tar- rekwizizzjoni fuq msemmija u minghajr il-kunsens u l-approvazzjoni tar- rikorrenti odjerni jew l-antekawza minnhom.

Illi r-rikorrenti u l-antekawza minnhom gew affaccjati b'din l-Ordni ta' Rekwizizzjoni b'mod ingust u b'mod abbusiv u dan stante li huma kienu originarjament ikkoncedew l-fond b'koncessjoni enfitewtika temporanja lil Paul Joseph Borg Buttigieg, li sussegwentement ha post tal-Gvern u b'hekk l-Awtorita' tad-Djar tal-fond biex tinghata sussegwentement tohrog din l-Ordni ta' Rekwizizzjoni, liema Ordni ta' Rekwizizzjoni tikser id-drittijiet kostituzzjonali tar-rikorrenti a tenur ta' l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea, u dan stante illi l-kera li imponewlhom li jircievu ma kienx il-kera tas- suq u lanqas proporzjonali ghad-drittijiet taghhom bhala sidien.

lilha c-cavetta

Illi l-Gvern arbitrarjament iffissa l-kera pagabbli fis-sena lir-rikorrenti liema somma hija naturalment wahda minima hafna u zgur ma kenitx tirrifletti l-valur kummercjali tal-fond.

Illi l-intimati jew min minnhom ghandhom jhallsu d-danni sofferti mir-rikorrenti minhabba dak impost fuqhom b'din ir-rekwizizzjoni li kisret id-drittijiet taghhom kostituzzjonali taghhom kif protetti mill-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea.

Illi ghalhekk ghad li huwa minnu li r-rikorrenti baqghu titolarji u proprjetarji tal- fond de quo, gie impost fuqhom 'landlord / tenant relationship' u fil-verita' l- agir hawn fuq deskritt huwa esporprjazzjoni de facto u dan ikkrea pregudizzju sproporzjonat u eccessiv fuq l-esponenti bi ksur tal-Ewwel Protokol tal-Artikolu Wiehed tal-Konvenzjoni Ewropea kif gia gie stabbilit fil-kawza "Fleri Debono Balzan & Chircop Zahra vs MALTA" deciza fis-26 ta' Dicembru 2006 u "Gerald Boukaoua Eltramsy vs MALTA" deciza fit-30 ta' Awissu 2016.

Illi ghad illi l-istat ghandu margini ta' diskrezzjoni wiesgha biex jassikura abitazzjoni decenti lil min ma jistax ikollu dan bil-mezzi tieghu stess, huwa ghandu pero` jassigura wkoll li bejn il-mezzi adoperati u l-iskop li jrid jilhaq, ikun hemm proporzjon bejn il-piz li jrid ibati s-sid li fuq il-proprjeta` tieghu tohrog l-ordni ta' rekwizizzjoni u l-interess ghas-socjeta` in generali u li b'din l- ingerenza sid ma jkunx assoggettat ghal disproportionate burden.

Illi l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem diga kellha okkazjoni tikkummenta f'kazi li rrigwardjaw lil Malta li ghalkemm m'hemmx dubju li l-Istat ghandu dover u allura d-dritt li jintervjeni biex jassikura abitazzjoni decenti lil min ma jistax ikollu dan bil-mezzi tieghu stess, li ndividwu jigi privat mill-uzu liberu tal- proprjeta' ghal hafna snin u fil-frattemp jircievi kera mizera, jammonta ghall- ksur tad-dritt in kwistjoni.

Fil-kawza "Ghigo vs Malta", deciza fis-26 ta' Settembru 2006, il-Qorti sabet li jezisti l-ksur tad-dritt in kwistjoni ghaliex ir- rikorrenti gie privat mill-proprjeta' tieghu tnejn u ghoxrin (22) sena qabel u kien jircievi hamsa u hamsin (55) Euro fis-sena bhala kera.

Fil-sentenza "Fleri Soler et vs Malta", moghtija fl-istess data, l-istess Qorti ukoll sabet li d-dritt fundamentali tal-Qorti Kostituzzjonali ta' Malta.

lez u allura qalbet sentenza

Illi b'sentenza ohra deciza mill-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem fis-27 ta' Awwissu 2019, (Application no. 55747/16) fl-ismijiet Micallef Lowell vs Malta, l-imsemmija Qorti ammoniet lill-Qorti Kostituzzjonali Maltija talli qieghda b'mod kontinwu u sistematika tabdika mir-responsabbilta' taghha illi tordna l-izgumbrament tal-inkwilini f'kazijiet simili ghal dak odjern, meta fl-istess nifs ssib illi hemm lezjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Illi sussegwentement, il-Prim' Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali), f'kaz simili ghal dak odjern Rikors Nru. 77/2015 fl-ismijiet Joseph Chircop Zahra vs L- Avukat Generali u Sylvia u Dennis konjugi Fenech deciza fit-3 ta' Ottubru 2019 tat widen lil dak li qalet il-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet Fundamentali tal- Bniedem fil-kawza hawn fuq referita u mhux talli iddikjarat li kien hemm lezjoni tal-artikolu 37 ta' Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea u b'hekk ordnat illi r-rikorrent jithallas s-somma ta' hmistax-il elf euro (€15,000) bhala kumpens pekunjarju u non-pekunjarju minhabba l-ksur imgarrab minnu talli laqghat it-talba tal-istess rikorrenti biex jigu zgumbrati l-intimati u kwindi jinghata pussess liberu tal-fond lir-rikorrenti u dan entro sena mid-data tas-sentenza bl-obbligu fuq l-intimati li jhallsu lir-rikorrenti kera ta' €300 fix-xahar mis-sentenza sal-eventwali ritorn tal-fond lir-rikorrenti.

Illi fil-kaz de quo certament li ma kienx hemm dan il-fair balance jew a reasonable relation of proportionality u b'hekk tissussisti lezjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti.

Illi in vista tal-kazistika surreferita, sahansitra dik tal-Qorti Ewropea tad- Drittijiet tal-Bniedem, certament li ma hemm ebda dubju li din l-Onorabbli Qorti ghandha tiddeciedi l-kawza odjerna billi ssib illi r-rikorrenti nkisrilhom id- drittijiet fundamentali taghhom sanciti bl-imsemmi Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea u tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

tal-intimata Janice Woods (K.I. 640857 M)

GHALDAQSTANT ir-rikorrrenti jitolbu bil-qima lil din l-Onorabbli Qorti, prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuna, u ghar-ragunijiet premessi, sabiex jghidu l-intimati ighaliex m'ghandhiex: (I) Tiddikjara u tiddeciedi illi minhabba c-cirkostanzi u fatti suesposti u dawk Ii ser jirrizultaw waqt it-trattazzjoni ta' dan ir-rikors, tezisti lezjoni minhabba d- disposizzjonijiet tal-Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Ligijiet ta' Malta kif minhabba d- disposizzjonijiet tal-Kap 125 tal-Liġijiet ta' Malta, ossia l-Ordni ta' Rekwizizzjoni numru R.O. 51022/1988, u b'hekk tezisti lezjoni tad-drittijiet fundamentali tar- rikorrenti u l-antekawza minnhom kif sanciti fl-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea u fl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, oltre illi l- effetti ta' tali Ordni ta' Rekwizizzjoni ghadhom sa llum jincidu fuq id-drittijiet patrimonjali, kostituzzjonali u konvenzjonali tar-rikorrenti.

(II) Konsegwentement tiddikjara u tiddeciedi illi l-lokazzjoni tal-fond 59, Doreen, Fl 2, Triq A. Cuschieri, Fleur-De-Lys, Il-Gudja, proprjeta tar-rikorrenti, tilledi d-drittijiet a fundamentali tar-rikorrenti minhabba d-disposizzjonijiet tal-Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Ligijiet ta' Malta, u multo magis bl-Ordni ta' Rekwizizzjoni li harget fil- perijodu lokatizju naxxenti mill-Att XXIII tal-1979, u dan kif sanciti fl-Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea u tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u b'hekk tordna lill-intimati sabiex fi zmien qasir u perentorju jitterminaw il- lokazzjoni relattiva u jikkancellaw ghall-effetti kollha tal-ligi ir-rekwizizzjoni relattiva, oltre rimedji ohra li din l-Onorabbli Qorti jidhrulha xierqa sabiex tassigura illi r-rikorrenti jigu rrintegrati fil-pussess u godiment shih u reali ta' hwejjighom, primarjament billi l-istess intimata Janice Woods (K.I. 640857 M) tigi zgumbrata mill-fond imsemmi u r-rikorrenti rrintegrati fil-pussess u godiment shih ta' hwejjighom.

Tiddikjara u Tiddeciedi illi l-intimati jew min minnhom huma responsabbli (III) ghal kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza tal-operat tal-Att XXIII tal-1979 kif wkoll tar-rekwizizzjoni u okkupazzjoni in kwistjoni stante li ma kkreatx bilanc gust bejn id-drittijiet tas-sidien rikorrenti u dawk ta' l-inkwilini, stante illi l-kera pagabbli lir-rikorrenti ma tirriflettix is-suq u lanqas il-valur lokatizju

tal-proprjeta' in kwistjoni.

rikorrenti, ai termini tal-Ligi.

Tillikwida l-istess kumpens u danni pekunjarji u morali kif sofferti mir-

Tikkundanna lill-intimati jew min minnhom jhallsu l-istess kumpens u (V) danni pekunjarji u morali hekk likwidati ai termini tal-Ligi, bl-imghax legali sad- data tal-effettiv pagament.

Bl-ispejjez u bl-ingunzjoni ta' l-intimati minn issa ghas-subizzjoni."

Rat ir-risposta tal-Intimat Avukat Ġenerali illum l-Avukat tal-Istat preżentata fit-

18 ta' Novembru 2019 li permezz tagħha wieġeb is-segwenti:-

Illi t-talbiet tar-rikorrenti għandhom jiġu miċħuda peress li huma infondati fil-fatt u fid-dritt u dan għar-raġunijiet segwenti li qed jiġu hawn elenkati mingħajr preġudizzju għal xulxin: a. Ir-rikorrenti għandhom iġibu prova ċara li huma s-sidien tal-fond in kwistjoni.

F'dan ir-rigward għandhom ukoll jindikaw id-data preċiża ta' meta saret sidien il-fond għaliex l-ilment kostituzzjonali u konvenzjonali tagħhom jista' jiġi kkunsidrat mid-data ta' meta saru sidien il-fond mertu ta' dan il-każ u mhux qabel; b. Illi peress li r-rikorrenti qed jinvokaw il-protezzjoni tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni, l-esponent qed jeċċepixxi l-improponibilità tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u dan peress li dan l-artikolu japplika biss f'każ ta' teħid forzuż tal- proprjetà.

Sabiex wieħed jista' jitkellem dwar teħid forzuż jew obbligatorju, persuna trid tiġi żvestita jew spussessata minn kull dritt li għandha fuq dik il- proprjetà.

Huwa evidenti li fil-każ preżenti, tali żvestiment ma sarx u r-rikorrenti ma tilfux għal kollox il-jeddijiet tagħhom fuq il-fond in kwistjoni u għalhekk dan il- każ ma jammontax għal deprivazzjoni totali tal-proprjetà.

L-Istat ħa miżura li tinkwadra ruħha taħt kontroll ta' użu fejn irregolarizza sitwazzjoni ta' natura soċjali fl-ambitu tal-ġid komuni b'dana però li jibqgħu mpreġudikati d-drittijet tas- sidien.

Fid-dawl ta' dan kollu, l-ilment tar-rikorrenti ma jinkwadrax ruħu fil- parametri tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u għandu jiġi miċħud; ċ.

Illi mingħajr preġudizzju għall-paragrafu preċedenti, jekk din l-Onorabbli Qorti xorta waħda ssib li hemm ksur tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, l-esponent jirrileva li l-ħruġ ta' ordni ta' rekwiżizzjoni u l-allokazzjoni tal-fond in kwistjoni sar skont il-liġi u ma jivvjolax id-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif protetti bl- Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea kif ukoll bl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; d. Illi xieraq li jiġi sottolineat li l-ordni ta' rekwiżizzjoni ma jinħariġx b'kapriċċ iżda jinħareġ sabiex il-fond rekwiżizzjonat jiġi mogħti, kontra ħlas ta' kumpens, lil min ikun fi ħtieġa ta' akkomodazzjoni soċjali.

L-ordni ta' rekwiżizzjoni taħt l-Att tad-Djar jikkostitwixxi biss miżura ta' kontroll ta' użu tal-proprjetà fil-forma ta' detenzjoni temporanja ta' dik il-proprjetà fl-interess pubbliku.

Għaldaqstant ir-

rekwiżizzjoni tal-fond in kwistjoni, tenut kont ukoll tal-fatt illi l-istess rekwiżizzjoni

ssir kontra pagament li s-sid jista' wkoll jikkontesta quddiem il-Bord li Jirregola l-

Kera u quddiem il-Qorti ta' l-Appell, ma jiksrux id-disposizzjonijiet tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea. e. Illi dejjem mingħajr preġudizzju u safejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, l- esponenti jirrileva li skont il-proviso tal-istess artikolu, l-Istat għandu kull jedd li jgħaddi dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skont l- interess ġenerali.

Anki skont il-ġurisprudenza kostanti tal-Qorti ta' Ta' Kerċem, l- Istat igawdi diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u x'miżuri għandhom jittieħdu sabiex jiġu ndirizzati dawk il-ħtiġijiet soċjali; f. Illi l-kumpens xieraq għall-privazzjoni tal-proprjetà ma għandux ikun il-valur kummerċjali tal-kera tal-fond.

Għaldaqstant, l-esponent jitlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad il-pretensjonijiet kif dedotti fir-rikors promotur bħala infondati fil-fatt u fid- dritt stante li r-rikorrenti ma sofrew l-ebda ksur tad-drittijiet tal-bniedem u l- libertajiet fondamentali, u dan bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrenti."

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Rat ir-Risposta tal-Awtoritá Intimata preżentata fl-20 ta' Novembru 2019 li

permezz tagħha wieġbet is-segwenti:-

Illi it-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fid-dritt;

Illi ir-rikorrenti iridu jippruvaw it-titolu taghhom u iridu jippruvaw li ma

2. hemm ebda hadd iehor li ghandu drittijiet fuq il-fond in kwistjoni; 3.

Illi ir-rikorrenti qed jattakkaw ligi bhala leziva ta' dritt fundamentali; fil-fatt f' dan ir-rigward l-Awtorita' tad-Djar mhijiex il-legittimu kontradittur.

Qed jattakkaw ukoll ordni ta' rekwizizjoni bhala leziv tad-dritt tall-propjeta', meta hu maghruf li l- istat ghandu dritt jimponi restrizzjoni fuq id-dritt ta' propjeta' jekk hekk ikun bzonnjuz ghall-pajjiz.

4. disposizzjoni taghhom u ghalhekk din il-kawza ma tistax tregi.

Illi la l-ordni ta' rekwizizzjoni u la l-Att tal-1979 ma jivvjolaw ebda dritt 5. fundamentali ghaliex ta' jimmiraw akkomodazzjoni li kien hawn fil-pajjiz.

Huma problem li qedin jergghu jitfaccaw.; Illi hi il-ligi li riedet li ic-cens jinqaleb f' kera meta jispicca ic-cens, u hi il- 6. ligi li riedet li li l-okkupant jigi protett f' dik il-kera.

L-Ordni ta' rekwizizzjoni li hareg meta gia kien hemm ic-cens saret fit-08 ta' Jannar 1988 u ghalhekk ma influwiet

Illi ir-rikorrenti ma ezawrewx ir-rimedji ordinarji li kellhom ghad-

il-problemi

jindirizzaw

bl-ebda mod fuq il-kontinwata okkupazzjoni tal-fond.

L-okkupant qieghed fil- fond bhala inkwilin bis-sahha tal-ligi u mhux bis-sahha tal-Ordni ta' Rekwzizzjoni.

Ghalhekk hu zgur li il-protezzjoni li kellu l-okkupant kienet moghtija lilu mill-ligi tal-kera.

Inoltre l-okkupant dahal fil-fond mhux b' xi ordni ta' rekwizizzjoni imma b' kuntratt ta' cens maghmul volontarjament mis-sidien qabel ma kien hemm l- ordni ta' rekwizizzjoni.

Illi intant l-Ordni ta' rekwizizzjoni ma kienx necessarju ghax l-intimata l- 7. ohra gia kellha il-protezzjoni tal-Kap 158 tal-ligijiet ta' Malta; ghalhekk hu zgur li l-Ordni ta' rekwizizzjoni f' dan il-kaz ma kienx leziv tad-dritt fundamentali u ghalhekk jerga jirrizulta b' mod aktar car li l-Awtorita tad-Djar mhijiex il-legittimu kontradittur f' din il-kawza; 8.

Illi l-attrici jew l-awtur taghha ma hassew li kien hemm ebda lezjoni ta' xi dritt fundamentali – dan it-trapass taz-zmien biex tinfetah il-kawza jimmilita kontra r-rikorrenti u juri li fil-verita' ma kien hemm ebda lezjoni – ghax min ikun imwegga' jagixxi mill-ewwel.

Hemm diversi sentenzi f' dan is-sens; 9.

Intant gia gie deciz f' diversi sentenzi li il-hrug ta' Ordni ta' Rekwizizzjoni mhuwiex per se leziv tad-Dritt tal-Propjeta ghax l-istat ghandu setgha jillimita dak id-dritt jekk il-limitazzjoni issir ghal skop pubbliku; 10.

Illi ukoll l-ammont ta' kera li kienet qed tithallas lis-sidien, l-ewwel kienet ic-cens li stabilew il-partijiet kontraenti flmkien u meta ic-cens inqaleb f' kera, il- kera giet stabbilita bil-ligi – Kap 158.

L-Awtorita' tad-Djar ma kellha ebda setgha dwar dan u ghalhekk qatt ma setghet tigi indikata bhala l-entita' li setghet kienet tahti ghal xi disproporzjonalita' li tista tigi allegata.

Ghal dak li jirrizulta minn din il-ligi jew min xi ligi ohra, l-Awtorita' tad-Djar ma tahti xejn u ma hijiex il-legittimu kontradittur.

Awtorita' tad-Djar.

Bl-ispejjez kontra ir-rikorrenti."

Ghalhekk it-talbiet attrici ma ghandhomx jigu milqugha fil-konfront tal-

Rat ir-risposta tal-Intimata Janice Woods preżentata fit-23 ta' Ġunju 2020 li

permezz tagħha wieġbet is-segwenti:-

Illi t-talbiet rikorrenti in kwantu diretti fil-konfront tal-esponenti u in kwantu jaffettwaw lill-istess esponenti għandhom jiġu miċħuda fl-intier tagħhom bl- ispejjeż stante li huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u dan kif ser jiġi ampjament spjegat hawn taħt u ppruvat fil-mori ta' dawn il-proċeduri.

Illi in linea preliminari, l-esponenti teċepixxi illi hija mhix il-leġittima kontraduttriċi fl-azzjoni odjerna tal-allegat ksur tad-drittijiet fundamentali tar- rikorrenti u dana stante li l-ilment attriċi huwa wieħed t'indoli kostituzzjonali u konvenzjonali li ċertament hija ma kkommettitx.

Illi kif issenjalat din l-Onor.

Qorti diversament ippreseduta fis-sentenza tagħha tat-30 ta' Mejju 2018 fl-ismijiet David Robson et. vs L-Avukat Ġenerali et.:

"(...) l-organizzazzjoni tas-sistema legali u gudizzjarja huwa kompitu tal- Istat, u huwa l-Istat li ghandu l-obbligu versu r-rikorrenti li jpoggi fis- sehh sistema gudizzjarja li tiggarantixxi u tipprotegi d-dritt taghhom Appell Civili nru 73/2001 deciz nhar is-6/2/2015 Sean Bartolo Bennetti et vs AG et)"(emfasi tal-esponenti).

Illi in sostenn tas-suespost, huwa ormai prinċipju paċifiku fil-ġurisprudenza fil-kaz ta' proceduri gudizzjarji lezigi tad-drittijiet nostrana illi "(...) kostituzzjonali jew konvenzjonali, huwa l-Istat u mhux ic-cittadin li ghandu jirrispondi, galadarba huwa principalmeni l-obbligu tal-Istat, u mhux tac-cittadin privat, li jassigura li d-drittijiet ta' parti f'kawza ma jinkisrux".

Estratt mis-sentenza fl-ismijiet: David Robson et. vs L-Avukat Ġenerali et., deċiża mill-Prim Awla tal-Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali), fit-30 ta' Mejju 2018).

Illi in linea ma' dak suċitat, huwa għalhekk l-Istat li huwa l-leġittimu kuntraduttur f'kawżi ta' natura kostituzzjonali u/jew konvenzjonali, b'dan illi l-esponenti għandha tiġi lliberata mill-osservanza tal-ġudizzju, bl-ispejjeż inkorsi kontra r-rikorrenti.

Illi mingħajr preġudizzju għall-premess, f'każ li l-parteċipazzjoni tal- esponenti fil-proċeduri odjerni tiġi kkunsidrata bħala essenzjali u meħtieġa, kemm għall-integrita` tal-ġudizzju kif ukoll peress li l-proċeduri odjerni jaffettwaw lill-esponenti qua inkwilina tal-fond in kwistjoni, madanakollu, l- esponenti intimata ma tista' qatt tagħti kwalsiasi tip ta' rimedju fl- allegat leżjoni ta' dritt fundamentali, li ċertament hija ma kkommettietx stante li kemm hi kif ukoll l-antekawża tagħha, dejjem aġixxew entro parametri tal-liġi viġenti matul iż-żmien, b'dan illi hija m'għandhiex legalment tirrispondi għal kwalsiasi inkostituzzjonalita` tal-liġi applikata.

Illi f'kull każ u mingħajr preġudizzju, l-esponenti kellha kull dritt li tużufruwixxi mil-liġi viġenti, ġialadarba kemm hi kif ukoll l-antekawża tagħha dejjem ottempraw ruħhom mal-kundizzjonijiet tal-kera u aġixxew fil- parametri tal-liġi viġenti.

Fil-fatt, mhuwiex minnu illi l-esponenti qed tokkupa l-fond de quo bla ma tħallas kera, kif ippruvaw jimplikaw ir-rikorrenti fir-rikors promotur tagħhom u dana stante illi meta huma waqfu jaċċettaw il-kera, l- esponenti bdiet tiddepożita l-ammont tal-kera l-Qorti permezz ta' ċedoli, sabiex teżumi ruħha minn kull responsabbilta`, kif jidher miċ-ċedoli annessi u mmarkati bħala Dok A.

Illi tenut kont tas-suespost, huwa l-Istat biss li jista' jirrispondi għall- allegazzjoni rigwardanti l-vjolazzjoni o meno ta' xi dritt fundamentali tar- rikorrenti, b'dan illi l-esponenti m'għandhiex tiġi kkundannata tħallas kwalsiasi kumpens jew parti minnu (kemm pekunarju jew morali) li jista' jiġi ffissat minn din l-Onor.

Qorti fl-eventwalita` li ssib vjolazzjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti.

Dan qed jiġi eċċepit fl-isfond tal-prinċipju assodat kemm lokalment kif ukoll fil- ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea għad-Drittijiet Umani illi huwa prinċipalment l- obbligu tal-Istat, u mhux taċ-ċittadin privat li jassigura li d-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini privati jiġu mħarsa, b'dan illi huwa l-istess Stat illi għandu jagħti kumpens f'każ ta' leżjoni.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri jekk ikun il-każ.

Għaldaqstant fl-isfond tas-suespost, l-esponenti umilment titlob bir-rispett lil dina l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiddikjara l-pretensjonijiet u t-talbiet kollha tar- rikorrenti safejn jolqtu lill-esponenti bħala infondati kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt u konsegwentement tiċħadhom.

Bl-ispejjeż kollha kontra l-istess rikorrenti jew kontra l-intimat Avukat Ġenerali."

Rat il-verbal tat-18 ta' Mejju 2021 fejn din il-Qorti laqgħet it-talba tar-rikorrenti

fir-rikors tas-7 ta' April 2021 u awtoriżżat il-korrezzjoni fl-ewwel talba tar-rikors

promotur, ċioe' illi qabel il-kliem "...l-Ordni ta' Rekwiżizzjoni" għandhom jiżdiedu

l-kliem "u minħabba d-disposizzjonijiet tal-Kap.

125 tal-Liġijiet ta' Malta,

Rat l-atti kollha tal-kawża;

Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti;

Qrat ix-xhieda fil-kawża;

għas-sentenza.

Punti ta' fatti

Rat il-verbal tal-udjenza tat-18 ta' Mejju 2021 fejn il-kawża tħalliet għal-llum

Din il-kawża tirrigwarda l-fond numru 59, Doreen, Flat 2, Triq A.

B'kuntratt tal-14 ta' April 1970 (a' fol 21),

is-sid ta' dak iż-żmien, ċertu Philip Borg Gusman, kkonċeda dan il-fond b'titolu ta' sub-

emfitewsi temporanja għal sbgħatax -il sena mill-1 ta' April 1970 lil ċertu Paul

Joseph Borg Buttigieg versu ċens annwu ta' LM772.

Fl-1 ta' April 1987, jiġifieri l-għada li skadiet din il-konċessjoni, ġiet

iffirmata skrittura privata bejn l-istess Philip Borg Gusman qua s-sid tal-fond u Paul

Joseph Borg Buttigieg qua l-inkwilin, permezz ta' liema ġie dikjarat li Paul Borg Buttigieg se

ta' LM200 fis-sena (ara fol 26).

jibqa' jokkupa l-fond b'titolu ta' kera a tenur tal-Att XXIII tal-1979 versu l-ammont

Dan il-fond iżda ntlaqat min Ordni ta' rekwiżizzjoni numru 58684 li nħarġet

mis-Segretarju tad-Djar fit-8 ta' Jannar 1988 ai termini tal-Kap.

ġiet notifikata lill-inkwilin Paul Borg Buttigieg (ara Dok AX 1 a' fol 70).

Fit-12 ta' Jannar

1988, din l-Ordni ġiet ukoll notifikata lis-sid Philip Borg Gusman (ara Dok I a' fol 27 u

Dok AX2 a' fol 71).

Jidher li minħabba din ir-rekwiżizzjoni, l-inikwilin Paul

Borg Buttigieg kien għadda ċ-ċwievet tal-fond lis-Segretarju tad-Djar, wara li dan

allokalu post ieħor fejn joqgħod (ara rikors promotur a' fol 2 premessa vii).

Permezz ta' ftehim datat 4 ta' Mejju 1988 (ara Dok AX3 a' fol 72), is-

Segretarju tad-Djar alloka dan il-fond lil ċerta Dorothy Woods.

F'dan il-ftehim

hemm dikjarat li dan il-fond qed jiġi hekk okkupat in virtù tal-ordni ta'

rekwiżizzjoni (ara klawżola 2(a)).

Skont dan il-ftehim, il-kera kellha titħallas

direttament lis-sid, jiġifieri lil Philip Borg Gusman (ara klawżola 3).

Permezz ta' ittra

datata 4 ta' Mejju 1988, Philip Borg Gusman ġie nfurmat mis-Segretarju tad-Djar b'din

l-allokazzjoni u li Dortohy Woods kella tħallas l-istess kera fl-ammont ta'

LM200 fis-sena direttament lilu (ara Dok AX 4 a' fol 73).

Is-sur Borg Gusman iżda

ddeċida ma jaċċettax il-kera hekk kif jirriżulta mid-dokument AX 5 a' fol 74.

Dorothy Woods għaldaqstant bdiet tħallas il-kera dovuta lis-Segretarju tad-

Djar li min naħa tiegħu għaddieha lis-sid Philip Borg Gusman.

Il-ħlas hekk effettwat

jammonta għal LM3314.79 li jkopri l-perjodu bejn is-7 ta' April 1988 u 3 ta'

Novembru 2004 (ara affidavit tal-Awtoritá Intimata a' fol 67 para 6 u 7 u Dok

AX6A sa Dok AX6L a' fol 75 sa 86).

Fis-sena sussegwenti, jiġifieri fl-1989, Philip Borg Gusman istitwixxa proċeduri

ċivili kontra s-segretarju tad-Djar a tenur tal-artikolu 8(2) tal-Kap.

ma jirrikonoxxix lil Dorothy Woods bħala inkwilina tal-fond in kwistjoni.

talba iżda ġiet miċħuda permezz ta' Sentenza mogħtija fis-6 ta' Ottubru 2004

(ara Dok AX 8 a' fol 88).

Id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali nnotifika

lis-sid Philip Borg Gusman b'din is-Sentenza permezz ta' ittra datata 3 ta' Novembru

2004 (Dok AX 9 a' fol 95).

Dorothy Woods mietet fid-9 ta' Ottubru 2006 (ara Dok AX10 a' fol 96).

Il-fond iżda baqa jiġi okkupat min bintha l-intimata Janice Woods li bdiet

tħallas il-kera direttament lis-sid Philip Borg Gusman li beda jaċċettha mil-perjodu li

jkompri Novembru 2004 sa Novembru 2007 (ara Dok JS1 a' fol 131 sa 134).

Janice Woods umbagħad bdiet tiddepożita l-kera l-qorti minħabba li s-sid

Philip Borg Gusman ma baqax jaċċetta iżjed il-kera (ara Dok A a' fol 47-56, Dok AX11

a' fol 97, Dok JS2 a' fol 135 sa 137).

Is-sid Philip Borg Gusman flimkien mal-Intimata Awtoritá, kienu proponew lill-

intimata Janice Woods sabiex tiffirma skrittura privata ma l-istess sid Philip

Borg Gusman (ara ittra datata 23 ta' Settembru 2010 mibgħuta mis-Sur Philip Borg Gusman lill-

Awtotitá ntimata a' fol 98 u affidavit tal-intimata Janice Woods a' fol 130 para

Din l-iskrittura privata (Dok AX12A a' fol 99 u Dok JS3 a' fol 138) kellha

kundizzjoni li l-kera togħla għall-ammont ta' €1,520 fis-sena (ara klawżola 2).

Din il-proposta ma ġietx aċċettata mill-intimata Woods.

Hija bagħtet tinforma

lill-Awtoritá b'din id-deċiżjoni permezz ta ittra datata 30 ta' Ottubru 2012 (ara

Dok AX 12B a' fol 101).

Sentejn u erbgħa xhur wara, l-Awtoritá inimata bagħtet ittra datata 18 ta'

Frar 2015 lis-sid Philip Borg Gusman fejn infurmatu bid-deċiżjoni tal-Bord tagħha li jiġi

ffirmat abbozz hemm anness (ara Dok AX 13 a' fol 102).

ittra, bl-iffirmar ta' dak l-abbozz il-kirja kellha togħla għal €3,800 fis-sena u

titneħħa l-Ordni ta' Rekwiżizzjoni.

Is-sur Philip Borg Gusman miet ftit iktar min disa' xhur wara, preċiżament fit-2 ta'

Diċembru 2015 (ara ċertifikat tal-mewt a' fol 8), mingħajr ma laħaq wieġeb lill-

Awtoritá fuq il-kontenut ta' dik l-ittra (ara affidavit tal-Awtoritá itimata a' fol 68

Jidher għalhekk li din il-proprjetá baqgħet ma ġietx dekontrallata.

L-intimata Janice Woods għadha tirrisjedi fil-fond in kwistjoni sal-lum

hekk kif jirriżulta mill-affidavit tagħha a' fol 130 u mill-estratt tar-Reġistru

Punti ta' Liġi

Din hija azzjoni ta' ksur ta' jeddijiet fundamentali.

werrieta tas-sid Philip Borg Gusman, qed jilmentaw l-eżistenza ta' vjolazzjoni tad-dritt

tagħhom u tal-antekawża tagħhom għat-tgawdija tal-fond in kwistjoni sanċit fl-

Artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol

tal-Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap.

319 tal-Liġijiet ta' Malta).

Dan "minħabba d-disposizzjonijiet tal-Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta'

Malta kif [ukoll] minħabba d-disposizzjonijiet tal-Kap.

125 tal-Liġijiet ta' Malta,

ossia l-Ordni ta' Rekwiżizzjoni numru R.O. 51022/1988".

Ir-rikorrenti jilmentaw

ulterjorment li l-effetti ta' tali Ordni ta' Rekwiżizzjoni għadhom sal-llum jinċidu

fuq id-drittijiet patrimonjali, kostituzzjonali u konvenzjonali tagħhom.

Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta

Kif inhu ormai magħruf, il-Qorti Ewropeja konsistentement sabet ksur tal-

ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni fid-dispożizzjonijiet tal-Kap.

158 emendati bl-Att XXII tal-1979, inkluż għalhekk l-artikolu 12.

L-ewwel artikolu tal-Ewwel Protocoll tal-Konvenzjoni ġie kostantament

interpretat mill-Qorti Ewropea kif ġej:

(traci and Vassallo v. Malta; Applikazzjoni numru 43675/16, 28 ta' Mejju

Il-Qorti Ewropea stabbilit għalhekk li l-kontroll fuq il-kera u r-restrizzjonijiet

fuq it-tmiem ta' kuntratt ta' kera għalkemm legali u magħmulin għal skop

leġittimu fl-interess ġenerali, jikkostitwixxu kontroll fuq l-użu tal-proprjetá tal-

individwu a tenur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal-ewwel Protokoll.

Iżda dan

l-indħil ikun konformi ma' dan l-artikolu biss meta jkun wieħed legali, magħmul

għal skop leġittimu fl-interess ġenerali u jilħaq bilanċ ġust bejn l-interess

ġenerali tal-komunitá u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-individwu:

(Cassar v. Malta, applikazzjoni numru 50570/13, 30 ta'

Fid-dispożizzjonijiet tal-Kap.

158 kif emendati bl-Att XXII tal-1979, inkluż

għalhekk l-artikolu 12(2), il-Qorti Ewropea dejjem sabet ksur tad-drittijiet

fundamentali tas-sidien kif protetti bl-ewwel artikolu tal-ewwel Protokoll tal-

Konvenzjoni.

Dan għaliex l-istess emendi jikkostitwixxu interferenza mad-

drittijiet tal-proprjetá tas-sid li hija inkompatibbli mat-tielet prinċipju ta' bilanċ

ġust.

Dan ifisser li tali nterferenza ikkawżata b'dawn l-emendi ma żżommx

"bilanċ xieraq" bejn l-esiġenzi tal-interess ġenerali tal-komunitá u l-ħtieġa tal-

ħarsien tad-drittijiet fundamentali tal-individwu minħabba raġunijiet segwenti li

huma wkoll indikati mir-Rikorrenti fil-premessi:

v. Malta, applikazzjoni numru 07052/15, 11 ta' Diċembru 2018).

Il-Qrati tagħna baqgħu isegwu din il-pożizzjoni kif adottata mill-Qorti ta'

Ta' Kerċem f'żewġ xenarji:

(1) fejn il-konċessjoni emfitewtika tkun saret fiż-żmien qabel ma daħlu fis-seħħ

dawn l-emendi bis-saħħa tal-Att XXII ta' l-1979 u għaldaqstant is-sid ma setax

ikun konsapevoli bl-effetti li kienet se ġġib magħha tali konċessjoni minħabba

d-dħul fis-seħħ tal-emendi msemmija.

Dan huwa preċiżament il-każ tal-lum (ara

ad eżempju Joseph Grasso vs. Avukat Generali et, Qorti Ċivili (Sede

Kostituzzjonali), 30 ta'Ottubru 2018 kif konfermata fis-sostanza tagħha mill-

Qorti Kostituzzjonali fil-31 ta' Mejju 2019 u l-każistika hemm kwotata).

(2) fejn il-konċessjoni emfitewtika tkun saret fiż-żmien wara d-dħul fis-seħħ ta'

dawn l-emendi biss meta s-sidien ma kienux ħielsa jagħżlu mod ieħor allavolja

kienu konsapevoli bl-effetti tal-emendi imsemmija (ara per eżempju Victor u

Carmen Micallef Lowell vs. Avukat Ġenerali et, Qorti Kostituzzjonali, 29 ta' April

Il-Qorti Ewropea sabet li l-artikolu 12 jivvjola l-ewwel artikolu tal-ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni mingħajr kwalifika anke meta konċessjoni emfitewtika

tkun saret fi żmien wara d-dħul fis-seħħ tal-Att XXIII ta' l-1979.

Dan ifisser li l-

artikolu 12 tal-Kap.

158 jivvjola l-ewwel artikolu tal-ewwel Protokoll tal-

Konvenzjoni anke fejn il-konċessjoni emfitewtika tkun saret wara l-emendi tal-

1979, irrispettivament jekk is-sid kienx jew le ħieles li jagħżel mod ieħor

(Grech Hardie and Others v. Malta, applikazzjoni numru 22456/15, 11 ta'

Diċembru 2018).

Il-Qrati tagħna diġa bdew isegwu din il-pożizzjoni (ara J&C

Properties Limited vs Avukat Ġenerali, Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali, 9

ta' Lulju 2019).

Għal dak li jirrigwarda l-interpretazzjoni tal-artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni,

il-Qrati tagħna ġibdu żewġ linji ġurisprudenzjali: dik kwotata mill-Avukat tal-Istat

fin-nota ta' sottomissjonijiet (a' fol 160 sa 166) li teżenta l-liġijiet għall-kontroll ta'

użu u tgawdija ta' propjetá mill-applikazzjoni tal-Artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni

(ara wkoll Benjamin Hampton et vs l-Avukat Ġenerali et, Qorti Ċivili (Sede

Kostituzzjonali), 30 ta' Mejju 2019 u l-każistika hemm kwotata) u dik iktar

prevalenti u riċenti li "Meta l-"kontroll ta' użu ta' proprjetà" jolqot, bħal fil-każ

tallum, interess – li mhux bilfors ikun in re – fil-proprjetà dak il-kontroll ta' użu

jista' wkoll, jekk ma jkunx b'kumpens, għal skop xieraq, u proporzjonat għal dak

l-iskop, ikun bi ksur tal-art.

37 tal-Kostituzzjoni" (Rose Vouyouka vs. Avukat

Ġenerali et, Qorti Kostituzzjonali,11 ta' Lulju 2016; ara Joseph Grasso

vs. Avukat Generali et, Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali), 30 ta'Ottubru

Liġijiet ta' Malta

2018 kif konfermata fis-sostanza tagħha mill-Qorti Kostituzzjonali fil-31 ta'

Mejju 2019 u l-każistika hemm kwotata).

Hruġ ta' Ordni ta' Rekwiżizzjoni a tenur tad-dispsozzjonijiet tal-Kap.

125 tal-

Il-Qorti Ewropea u bl-istess mod il-Qrati tagħna, ukoll konsistentement

iddikjaraw li ordni ta' rekwiżizzjoni tilledi d-drittijiet tar-rikorrenti mħarsa taħt l-

Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol, riflessi wkoll fl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta'

Dan għaliex il-kera li għaliha huwa intitolat r-rikorrenti hija miżerjament

baxxa u għalhekk tilledi l-prinċipju ta' proporzjonalitá bejn id-dritt tal-Istat u dak

taċ-ċittadin kif rikjest fl-Artikoli msemmija (għal rassenja legali fuq dan il-punt

ara kawżi Eric Vouyouka et vs Chairman tal-Awtoritá tad-Djar et, Qorti Ċivili Prim'

Awla (Sede Kostituzzjonali), 6 ta' Novembru 2020 u Ethel Welsh et vs L-

Avukat Ġenerali et, Qorti Kostituzzjonali, 27 ta' Settembru 2019).

Fil-każ ta' ordni bħal din din il-Qorti tagħmel ossservazzjoni oħra ma dawk

diġa' magħmula fir-rigward tal-liġijiet fuq imsemmija.

Meta l-Awtoritajiet jimponu

fuq is-sid, bis-saħħa ta' Kap 125 tal-Liġijiet ta' Malta, persuna differenti minn

dak li jkun kiseb id-dritt oriġinali li jirrisjedi fil-fond tal-inqas bil-kunsens tas-Sid,

il-ksur tad-drittijiet invokati mir-rikorrenti jkun aktar lampanti.

Il-Kap 125 tal-

liġijiet ta' Malta, bis-saħħa ta' artikolu 8 tal-istess liġi, jannulla għal kollox il-

volonta' tas-sid billi dan ikun kostrett forsozament jirrikonoxxi persuna li ma jkun

qatt tratta magħha.

Persuna li tista' anke ma tkunx solvibbli kif fil-fatt jidher il-

Fil-fehma ta' din il-Qorti ċirkostanza bħal din toħloq preġudizzjali aktar

gravi milli kieku l-okkupazzjoni tal-fond tkun saret jew bis-saħħa ta' Kap 158 tal-

liġijiet ta' Malta jew b'kap 16 jew 69 tal-liġijiet ta' Malta.

Fil-waqt li fl-aħħar

każijiet is-sid jkollu xi xorta ta' kontroll, b'ordni ta' rekwiżizzjoni dak il-kontroll jiġi

kompletament imċaħħad.

Għalhekk f'din il-Kawża il-Qorti ser tkun qed tieħu

nota ta' din iċ-ċirkostanza.

Konsiderazzjonijiet

tikkunsidra

l-mertu

il-Qorti sejra

eċċezzjonijiet preliminari sollevati mill-intimati Avukat tal-Istat, l-Awtoritá tad-

Djar u l-inkwilina Janice Woods.

L-eċċezzjoni preliminari numru 1a tal-Avukat tal-Istat u t-tieni eċċezzjoni

tal-Awtoritá intimata jirrigwardaw il-prova tat-titolu tar-rikorrenti fuq il-proprjetá

in kwistjoni.

Din l-eċċezzjoni ġiet sollevata f'iktar min okkażjoni waħda.

Il-ġurisprudenza kostanti tgħallem li l-prova tat-titolu ma hijiex sine qua

non sabiex tirnexxi azzjoni ta' indole kostituzzjonali u/jew konvenzjonali bħal ma

hi azzjoni ta' rivendika:

"Illi biex wieħed ikun f'qagħda li juri li ġarrab ksur tal-jedd fundamentali tiegħu

taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m'għandux għalfejn jipprova titolu assolut u

lanqas wieħed oriġinali bħallikieku l-azzjoni dwar ksur ta' jedd fundamentali

kienet waħda ta' rivendika (Kost.

27.3.2015 fil-kawża fl-ismijiet Ian Peter Lanzon

et vs Avukat Cilia Borg et).

Huwa biżżejjed, għall-finijiet ta' dak l-artikolu, li

wieħed juri li għandu jedd fil-ħaġa li tkun li bih jista' jieqaf għall-pretensjonijiet

ta' ħaddieħor.

Imbagħad, għall-finijiet tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-

Konvenzjoni, huwa biżżejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess tal-ħaġa li tkun;"

(Robert Psaila Valletta vs Avukat Cilia Borg et (mhux appellata), Qorti Ċivili (Sede

Kostituzzjonali), 7 ta' Frar 2017).

Joħroġ mir-riċerki testamentarji (Doks D u E a' fol 15 u 16) li s-sid Philip

Borg Gusman, li miet fit-2 ta' Diċembru 2015, ħalla biss testment wieħed sigriet datat

18 ta' Ġunju 2007 (ara testment sigriet (Dok B) a' fol 9 u ftuħ ta' suċċessjoni

(Dok C) a' fol 13).

Għaldaqstant il-wirt tiegħu ddevolva ab intestato fuq ir-Rikorrenti fil-

kwalitá tagħhom ta' mart u wlied l-istess Philip Borg Gusman (ara estratt mid-

dikjarazzjoni 'causa mortis' tal-wirt ta' Philip Borg Gusman datat 1 ta' Diċembru 2016

F) a' fol 19).

B'hekk joħroġ li r-rikorrenti huma s-sidien tal-fond de quo.

Dawn id-

dokumenti ma ġewx kontestati u għaldaqstant il-Qorti tqis li r-Rikorrenti

għandhom titolu validu fuq il-fond.

Isegwi li għandhom dritt jippretendu li jgawdu

ħwejjiġhom u, aktar min hekk, jitolbu l-ħarsien tal-jeddijiet tagħhom fuq

ħwejjiġhom meta dawn ikunu miċħuda.

Fir-rigward tal-fattur taż-żmien min mindu għandha tibda titqies il-leżjoni,

Alfred Stolk ‘Surname datata 27 ta' Jannar 2017 fejn intqal hekk:

"Fir-rigward tal-fattur taz-zmien minn mindu kellha tibda titqies il-lezjoni li sabet

l-ewwel Qorti, din il-Qorti tosserva li l-punt tal-partenza mhuwiex iz-zmien meta

r-rikorrenti wirtu, inizjalment b'mod parzjali u eventwalment fl-intier tieghu, il-

fond de quo, imma s-sena 1990 meta skadiet il-koncessjoni subenfitewtika ghax

dan huwa z-zmien meta l-awturi fid-dritt tar-rikorrenti kellhom jiehdu lura l-fond

izda ma setghux minhabba l-intervent legislattiv fuq indikat.

impost fuq is-sidien rapport ta' lokazzjoni bejnhom u bejn l-intimati konjugi

Stolk ‘Surname u l-fatt li kien sussegwentement li l-fond intiret mir-rikorrenti

huwa irrelevanti ghall-finijiet ta' dan l-ezami, stante li, kif korrettement sottomess

mir-rikorrenti, ladarba l-patrimonju tal-awturi tar-rikorrenti wirtuh ir-rikorrenti t-

telf ta' qligh soffert mill-awturi fid-dritt taghhom effettivament sofrewh ukoll l-

istess rikorrenti meta wirtu patrimonju anqas minn dak li kienu jirtu kieku mhux

ghal-lokazzjoni imposta fuq l-awturi taghhom."

Kif ġia rriteniet f'kawżi ta' din ix-xorta, din il-Qorti tqis madanakollu li, biex

l-eredi f'kawżi bħal dan in eżami ikunu f'posizzjoni li jinsistu fuq it-telf monitarju

tal-awturi tagħhom, ai fini biss ta' kumpens, ikun utili li jiġi eżaminat il-

Il-Qorti sejra tikkonsidra tali komportament fid-

determinazzjoni tagħha tat-tmin eċċezzjoni tal-awtoritá ntimata, aktar l-isfel f'din

is-sentenza.

Għal dak li jirrigwarda d-dekors taż-żmien min mindu għandha tibda

titqies il-leżjoni kostituzzjonali u konvenzjonali, id-data preċiża għandha, fil-każ

tal-ilment marbut mad-disposizzjonijiet tal-artikolu 12 tal-Kap.

158, tibqa' dik ta'

meta skadiet il-konċessjoni sub-emfitewtika u fil-każ tal-ilment marbut mad-

disposizzjonijiet tal-Kap.

125, tibqa' dik ta' meta l-fond intlaqat bl-Ordni ta'

Rekwiżizzjoni numru 51022/1988.

Il-Qorti sejra għalhekk tiċħad l-eċċezzjoni

preliminari 1a tal-Avukat tal-Istat.

F'dan il-każ fit-8 ta' Jannar 1988 (a' fol 70).

Bir-raba' eċċezzjoni preliminari, l-Awtoritá Intimata ssollevat ukoll in-

nuqqas ta' eżawriment tar-rimedji ordinarji li skontha r-rikorrenti kellhom għad-

dispożizzjoni tagħhom.

Għalkemm issollevat tali eċċezzjoni, l-Awtoritá intimata

la ndikat x'setgħu kienu dawn ir-rimedji ordinarji u lanqas ressqet provi biex

tissostanzja l-istess.

Jekk potenzjalment l-intendiment tal-awtoritá tal-intimata

permezz ta' din l-eċċezzjoni kienet tirreferi għal xi rimedju kontemplat taħt il-

Kap. 125, jirriżulta mill-affidavit tal-awtoritá stess u d-dokumenti hemm annessi,

li Philip Borg Gusman fil-fatt użufrwixxa mill-artikolu 8 ta' dan il-Kap u kkontesta l-Ordni

ta' Rekwiżizzjoni.

Madanakollu it-talba tiegħu a tenur ta' dan l-artikolu ġiet

miċħuda bis-sentenza tas-6 ta' Ottubru 2004 fuq riferuta.

Kif kemm il-darba ribadit, "L-ghan ewlieni ta` procediment ta` natura

kostituzzjonali u/jew konvenzjonali huwa li l-persuna illi tkun qed iggarrab ksur

tal-jeddijiet fondamentali taghha tinghata rimedju effettiv u minghajr dewmien.

Hija gurisprudenza stabbilita illi, anke jekk procediment kostituzzjonali huwa ntiz

biex ikun straordinarju, cittadin li jilmenta minn ksur tal-jeddijiet fondamentali

tieghu m`ghandux ikun obbligat ifittex rimedju ordinarju, jekk ir-rimedju li jista`

jinghata ma jkunx effettiv sabiex jindirizza l-ilment tieghu."

vs Avukat Ġenerali et, Qorti Ċivili Prim' Awla, 31 ta' Ottubru 2019).

Jiġi sottolineat fid-dawl ta' dan l-insenjament li l-lanjanza tar-rikorrenti

tirrigwarda l-applikazzjoni per se tal-liġijiet in eżami fil-konfront tagħhom u kif

dan jilledi d-drittijiet fundamentali tagħhom.

Ma hemm għalhekk ebda rimedju

li jista' effetivament u effikaċament jindirizza l-ilment kostituzzjonali postulat

f'dawn il-proċeduri.

Dan għaliex dikjarazzjoni dwar leżjoni ta' drittijiet

fundamentali tista' tingħata biss min din il-Qorti.

Dan huwa aktar evidenti fil-każ

ta' ordni ta' rekwiżizzjoni maħruġa bis-saħħa tad-disposizzjonijiet tal-Kap 125.

Il-Qorti għalhekk, filwaqt illi tiddikjara li sejra teżerċita s-setgħat tagħha kif

previst bl-Artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni u bl-Artikolu 4(2) tal-Kap 319, qegħda

ticħad ir-raba' eċċezzjoni tal-awtoritá intimata.

Permezz tas-seba eċċezzjoni preliminari, l-awtoritá intimata tissolleva li

m'hijex il-leġittimu kontradittur f'din il-kawża għaliex "l-Ordni ta' rekwiżizzjoni ma

kienx neċessrju għax l-intimata l-oħra ġia kellha il-protezzjoni tal-Kap.

158 tal-

Liġijiet ta' Malta".

Jirriżulta ampju mill-fatti senjalati supra li dan ċertament ma

huwiex il-każ.

Is-sid ma kkonċediex l-fond b'titolu ta' sub-emfitewsi lill-intimata

iżda lil ċertu Paul Barbara.

Huwa dan tal-aħħar li għalhekk ingħatat lilu il-

protezzjoni tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta.

Paul Barbara ma baqax hekk

jirrisjedi fil-fond wara li dan ġie milqut bl-Ordni ta' rekwiżizzjoni.

Difatti Paul

Barbara kien għadda ċ-ċwievet tal-fond lis-Segretarju tad-Djar wara li dan

allokalu post ieħor fejn joqgħod.

Kif hemm dikjarat fil-klawżola 2(a) tal-ftehim

datat 4 ta' Mejju 1988 anness mal-affidavit tal-awtoritá stess bħala Dok AX3 (a'

fol 72), is-Segretarju tad-Djar sussegwentement alloka l-fond lil Dorothy

Woods, omm l-intimata, unikament in virtù tal-ordni ta' rekwiżizzjoni.

L-

imsemmija Ordni ħarġet a tenur tal-artikolu 3 tal-Kap.

125 u għalhekk

irrispettivament u indipendentement mir-relazzjoni lokatizzja bejn is-sid Philip

Borg Gusman u Paul Borg Buttigieg naxxenti mill-Att XXIII tal-1979.

Din l-eċċezzjoni

għaldaqstant qed tiġi miċħuda billi hija insostenibbli.

Il-Qorti sejra issa tindirizza t-tieni eċċezzjoni preliminari tal-inkwilina

Janice Woods sabiex hi wkoll tiġi liberata mill-osservanza tal-ġudizzju.

Fil-

konsiderazzjoni ta' din l-eċċezzjoni, din il-Qorti dejjem applikat il-prinċipju

espost fis-sentenzi hawn msemmija:

"Din il-Qorti tosserva li, ghalkemm hija taqbel mat-tezi tal-intimata Teksen li,

ladarba hi agixxiet skont il-ligi, allura m'ghandhiex legalment tirrispondi ghall

inkostituzzjonalita tal-ligi jew tehel spejjez tal-kawza, u huwa l-istat li huwa

izda mill-banda

il-proceduri odjerni

necessarjament jaffettwaw lill-intimata stante li hi parti fir-rapport guridiku li

huwa regolat b'ligi li l-kostituzzjonalita taghha qed tigi attakkata.

il-prezenza taghha f'dawn il-proceduri hija necessarja ghall-finijiet tal-integrita`

tal-gudizzju.

Hi bhala inkwilina tal-fond in kwistjoni ghandha interess guridiku

f'din il-kawza peress li l-meritu jikkoncerna lilha direttament (ara Evelyn

Ġenerali et, Qorti Ċivili (sede Kostituzzjonali), 27 ta' Ġunju 2019; ara wkoll

J&C Properties Limited vs Avukat Ġenearli ċitata supra).

Din il-Qorti sejra għall-istess raġuni tiċħad din l-eċċezzjoni preliminari tal-

Intimata Schembri u sejra tgħaddi biex tikkunsidra l-mertu.

Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta

Jirriżulta mill-fatti senjalati supra li l-vjolazzjoni reklamata mir-Rikorrenti

minħabba d-disposizzjonijet tal-artikolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta ppersistiet biss

għal disa' xhur, preċiżament min l-għada li skadiet il-konċessjoni sub-

emfitewtika, jiġifieri mill-1 ta' April 1987, sakem il-fond intlaqat mill-Ordni ta'

rekwiżizzjoni numru Teksen fl-8 ta' Jannar 1988.

F'dawk ix-xhur il-kirja, għalkemm imposta bl-artikolu imsemmi, ma

kienetx titħallas skont l-artikolu 12(2)(b) tal-Kap.

158 iżda fl-ammont ta' LM200,

ekwivalenti għal €465.87, kif hekk miftiehem fl-iskrittura tal-1 ta' April 1987.

l-ammont huwa d-doppju ta' kemm kienet il-konċessjoni sub-emfitewtika (ara

skrittura a' fol 26) u €246.62 biss inqas, ossia kwart, mill-ammont ta' €712.50.

Dan tal-aħħar jirrapreżenta l-valur lokatizju tal-fond għas-sena 1987 kif stabbilit

mil-Perit maħtur mill-Qorti fir-rapport tiegħu a' fol 121.

Ma jistax jitqis għalhekk

li f'dak il-perjodu daqshekk qasir u għall-ammont li jaqbeż in-nofs tal-valur

lokatizzju stabbilit għal dik is-sena, seħħet dik l-interferenza mad-drittijiet tal-

proprjetá tas-sid li hija inkompatibbli mat-tielet prinċipju ta' bilanċ ġust bil-mod

kif stabbilit mil-Qorti Ewropeja u konsistentement segwit mil-Qrati tagħna (vide

kunsiderazzjonijiet legali senjalati supra).

Isegwi għalhekk li f'dan il-każ l-indħil tal-istat fil-kontroll fuq il-kera u r-

restrizzjonijiet fuq it-tmiem tagħha kien konformi mal-artikolu 1 tal-ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni u l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

Dan għaliex apparti li

kien wieħed legali u magħmul għal skop leġittimu fl-interess ġenerali, iċ-

ċirkostanzi partikolari tal-każ huma tali li rrendew milħuq il-bilanċ ġust bejn l-

interess ġenerali tal-komunitá u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-

antekawża tal-atturi, jiġifieri tas-sid Philip Borg Gusman.

Għaldaqstant

il-Qorti ma ssibx

teżisti

leżjoni minħabba d-

disposizzjonijiet tal-Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta.

Mhux l-istess jingħad fil-każ tad-disposizzjonijet tal-Kap.

125 tal-Liġijiet

ta' Malta.

A tenur tal-artikolu 3 ta' dan il-Kap, l-Awtoritá intimata ħarġet l-Ordni

ta' rekwiżizzjoni numru Teksen in virtù ta' liema l-fond ġie allokat lil Dorothy

Woods, omm l-intimata.

Fid-dawl tal-konsiderazzjoni legali ormai stabbiliti,

tali Ordni tikkontrolla l-użu tal-proprjetá mingħajr kumpens xieraq u b'mod għal

kollox sproporzjonat għall-iskop li għalih inħarġet tant li kważi ċċaħħad għal

kollox lis-sid mid-dritt li jirriprendi l-pussess tal-proprjetá fi żmien prevedibbli u

Din il-Qorti għalhekk sejra tilqa l-ewwel talba tar-Rikorrenti limitatament

sa fejn tirrigwarda dikjarazzjoni ta' leżjoni minħabba d-disposizzjonjiet tal-Kap.

125 tal-Liġijiet ta' Malta ossia l-Ordni ta' Rekwi'izzjoni numru R.O. 51022/1988.

Il-Qorti għaldaqstant sejra issa tqis il-bqija tat-talbiet rimedjali limitatament

safejn jirrigwardaw il-leżjoni minħabba d-disposizzjonijiet tal-Kap.

Bħala rimedju għal din il-vjolazzjoni, r-Rikorrenti qed jitolbu lil Qorti sabiex

"tordna lill-intimati sabiex fi żmien qasir u perentorju jitterminaw il-lokazzjoni

relattiva u jikkanċellaw għall-effetti kollha tal-liġi ir-rekwżizzjoni relattiva, oltre

rimedji oħra li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha xieraq sabiex tassigura illi r-rikorrenti

jiġu rrintegrati fil-pussess u godiment sħiħ u reali ta' ħwejjiġhom, primarjament

billi l-istess intimat Janice Woods (K.I. TEKSEN) tiġi żgumbrata mill-fond

imsemmi u r-rikorrenti rrintegrati fil-pussess u godiment sħiħ ta' ħwejjiġhom".

Ir-rikorrenti qed jitolbu wkoll sabiex din il-Qorti tiddikjara, tillikwida u

tikkundanna lill-intimati jew min minnhom għal kumpens u danni sofferti mir-

rikorrenti ai termini tal-liġi bl-imgħax legali sad-data tal-pagament effettiv.

Din il-Qorti tara li t-talba għar-rimedji xierqa hija bbażata fuq l-artikolu 13

tal-Konvenzjoni li jipprovdi dritt għar-rimedju effettiv quddiem Qorti Nazzjonali.

Il-qagħda ġuridika kif espressa mill-Qrati tagħna f'dan ir-rigward hija li

"sabiex ir-rimedju tal-ksur ikun effettiv u xieraq, dan ma jistax ikun ghajr dak

mahsub fis-subartikolu 3[2] tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropeja [kap.

jigifieri li din il-Qorti tiddikjara li l-ligi 'safejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett'.

L-

artikolu 6 tal-Kostituzzjoni jipprovdi l-istess.

Dan ifisser ukoll li f' ghajnejn il-ligi

l-ordni ta' rekwizizzjoni ma tistax tibqa' ikollha aktar effett.

Ghalkemm mhux qed

jigi dikjarat li inizjalment din hi illegali, ma jistax ikun li tibqa' fis-sehh ladarba bil-

moghdija taz-zmien qeghda tikser id-drittijiet fundamentali tat-tgawdija pacifika

tal-proprjeta`.

Ghalhekk minghajr ma hu responsabbli ghall-ksur dikjarat, l-

intimat Ciantar naturalment ser jintlaqat mill-konsegwenza tal-ligi ineffettiva u

ma jistax aktar jistrieh fuq dawk id-disposizzjonijiet tal-ligi sabiex jiggustifika l-

uzu tal-fond ghar-residenza tieghu u tal-familja tieghu...

Il-Qorti tosserva li, minkejja li din il-Qorti ghandha s-setgha legali li taghti kull

rimedju sabiex twaqqaf il-lezjoni u taghti kumpens adegwat, kif dejjem irriteniet

hi tal-fehma li huwa opportun li tali talba ghall-izgumbrament ghandha tigi

ezaminata, mhux quddiem qorti ta' gurisdizzjoni kostituzzjonali, izda quddiem

qorti jew bord appozitu li tipprovdi ghalihom il-ligi ordinarja, u tigi ezaminata

quddiem dik il- qorti/bord fid-dawl tal-rimedju moghti f' dan il-gudizzju konsistenti

fid-dizapplikazzjoni tal-ligijiet tal-kera fuq indikati u fid-dikjarazzjoni li l-ordni ta'

rekwizizzjoni ma jibqax ikollha effett fil-ligi (Ara wkoll Q.Kost.

Mattei et vs L-Awtorita' tad-Djar et, deciz 5 ta' Ottubru 2018.).

L-istess jinghad

ghal talba tas-sid ghat-tmiem ta' kirja...talba ghal zgumbrament u/jew

terminazzjoni ta' kirja ghandha ssir quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera, u, fic-

cirkostanzi ta' dan il-kaz l-ewwel Qorti kellha tastjeni milli tiehu konjizzjoni tat-

tieni talba tar-rikorrenti .

Hawn il-Qorti taghmel riferenza ghas-sentenza fl-

15/2014, deciza 30 ta' Settembru, 2016; ara wkoll App.

2018.): "Dan ma jfissirx illi din il-qorti sejra tordna l-izgumbrament tal-konvenuti

Azzopardi; dan ma huwiex kompitu ta' din il-qorti.

Li qieghda tghid il-qorti huwa

biss illi f'kawza ghall-izgumbrament tal-konvenuti Azzopardi quddiem il-qorti jew

tribunal kompetenti, il-konvenuti L-Għasri ma jkunux jistghu jinqdew bl-art.

tal-Kap.

Galadarba din il-Qorti tqies li talba ghal ordni ta' zgumbrament m'ghandhiex tigi

deciza f'proceduri ta' natura kostituzzjonali li huma ntizi sabiex jigi deciz jekk

hemmx ksur tad-drittijiet fondamentali ta' cittadin, dik il-parti tas-sentenza

appellata li ordnat l-izgumbrament ghandha tigi revokata."

Bologna vs Calcedonio Borg Agius, Qorti Kostituzzjonali, 12 ta' Lulju 2019).

Fid-dawl ta' dan l-insenjament, il-Qorti tiddikjara bħala parti mir-rimedju,

li l-intimata Janice Woods m'għandhiex tibqa' tgawdi mill-protezzjoni tal-

Ordni ta' Rekwiżizzjoni mertu ta' din il-kawża fir-rigward tal-fond inkwistjoni.

Dan għaliex jekk ma jsirx dikjarazzjoni f'dan is-sens l-ordni ta' rekwiżizzjoni

tibqa' in vigore u l-intimata Janice Woods tibqa' tgħix fil-fond bl-istess kera.

B'hekk tibqa' tissussisti vjolazzjoni kontinwata tad-dritt fondamentali tal-atturi

għat-tgawdija tal-proprjetá kif ġara fil-każ ta' Louis Saliba Hales Hasa appena ċitat.

Dan sabiex ikun evitat li terġa tinfetaħ it-tieni kawża kostituzzjonali ħabba din ir-

raġuni.

Din il-Qorti issa se tgħaddi biex tqis it-talba tar-Rikorrenti għal-kumpens.

Fir-rigward ta' din it-talba l-Awtoritá intimata permezz tal-eċċezzjoni numru 8

issollevat li t-trapass ta' tant żmien juri li ħadd mill-awturi tal-atturi ma ħass li bil-

ħruġ tal-ordnijiet ta' rekwiżizzjoni kienu qed jiġu leżi xi drittijiet fundamentali u li

tali trapass taż-żmien mingħajr azzjoni għandu jimmilita kontra r-rikorrenti.

Sabiex tikkunsidra din l-eċċezzjoni, l-Qorti għandha teżamina l-

komportament tal-awtur tar-rikorrenti Philip Borg Gusman iktar milli dak tar-rikorrenti

Dan għal raġunijiet indikati mill-Qorti Ewropea fil-każ fl-ismijiet

Apap Hasa vs Malta, 30 ta' Novembru 2016 para 46.

Tabilħaqq, altru l-awtur ta' dak li jkun sa mill-bidu li sar jaf bil-ħruġ tal-

ordni ta' rekwiżizzjoni, jkun għamel dak kollu possibbli biex skont il-liġi

jirrevendika d-drittijiet proprjetarji tiegħu però dejjem sab l-ostaklu fil-liġi, u altru

awtur, li minkejja dak li tgħid il-liġi, baqa' qatt ma għamel xejn.

Jista' jkun

minħabba letarġija jew għax addirittura kien kuntent bil-presenza tal-okkupant

fil-proprjetá tiegħu.

Ai fini ta' kumpens biss, is-suċċessuri tal-awturi f'kawżi ta'

din ix-xorta, ma jistgħux jikkapitalizzaw mill-passivitá tal-awturi tagħhom.

Fis-sitwazzjoni li għandha quddiemha din il-Qorti però, il-komportament

tal-awtur tar-Rikorrenti, Philip Borg Gusman, ma jsibx applikazzjoni f'din id-

determinazzjoni taż-żmien min mindu għandha tibda titqies il-leżjoni ai fini ta'

Dan peress li juri mill-bidu nett li l-awtur tal-atturi qatt ma rrikonoxxa

lill-Doroty Woods bħala inkwilina tal-fond.

Dan tant li min mindu ġie nfurmat

bil-lokazzjoni mis-Segretarju tad-Djar bl-ittra tal-4 ta' Mejju 1988, huwa ddeċida

ma jaċċettax il-kera (ara Dok AX 5 a' fol 74).

Difatti Dorothy Woods bdiet

tħallas il-kera dovuta lis-Segretarju tad-Djar li min naħa tiegħu għaddieha lis-sid

Jirriżulta wkoll li sena wara l-ħruġ tal-imsemmija ordni, jiġifieri fl-1989,

Philip Borg Gusman kien istitwixxa proċeduri ċivili kontra s-segretarju tad-Djar a tenur

tal-artikolu 8(2) tal-Kap.

125, sabiex ma jirrikonoxxix lil Dorothy Woods bħala

Din it-talba iżda ġiet miċħuda permezz ta'

sentenza mogħtija fis-6 ta' Ottubru 2004 (ara Dok AX 8 a' fol 88).

Kien biss meta rinfaċċjat b'din is-sentenza li biha ġiet miċħuda t-talba

tiegħu li Philip Borg Gusman beda jaċċetta l-kera mill-intimata, appuntu min Novembru

Philip Borg Gusman iżda dam hekk jaċċetta l-kera għal tlett snin biss,

preċiżament sa Novembru 2007 (ara affidavit ta' Janice Woods a' fol 130

para 4 u Dok JS1 a' fol 131 sa 134).

Dan billi min dak inhar ddeċida jerġa

jirrifjuta l-kera tant li Janice Woods umbagħad bdiet tiddepożita l-kera l-qorti

(ara Dok A a' fol 47-56, Dok AX11 a' fol 97, Dok JS2 a' fol 135 sa 137).

sena 2010 is-sid Philip Borg Gusman kien ukoll, flimkien mal-Intimata Awtoritá, propona

lill-intimata Janice Woods sabiex tiffirma skrittura privata permezz ta' liema l-

kera togħla għall-ammont ta' €1,250 fis-sena (ara ittra tat-23 ta' Settembru 2010

a' fol 98, affidavit tal-intimata Janice Woods a' fol 130 para 5, l-iskrittura a' fol

99 u 138).

L-intimata , minn naħa tagħha ħadet sentejn biex tiddeċiedi ma

taċċettax din il-proposta (ara ittra datata 30 ta' Ottubru 2012 a' fol 101).

L-Avukat tal-Istat fin-nota tiegħu a' fol 164 jissottometti li r-rikorrenti

"assolutamnet ma ħaqqhomx kumpens" għax skontu "kienu r-rikorrenti stess li

rrifjutaw somma raġonevoli fix-xahar" "meta fl-2015 l-Awtoritá offriet lill-

antekawża tar-rikorrenti, kera li tammonta għal €317 fix-xahar u dawn irrifjutaw

bit-tama li għad isibu lil xi ħadd li lest joffri iktar".

Il-Qorti tibda billi tirrileva li mill-atti la jirriżulta li r-rikorrenti rrifjutaw tali

somma u lanqas ir-raġuni wara dan is-suppost rifjut.

Dak li joħroġ mill-atti huwa

li meta l-Awtorita bagħtet l-ittra datata 18 ta' Frar 2015 fejn infurmat lil Philip

Borg Gusman bid-deċiżjoni tal-Bord li l-kirja togħla għal €3,800 fis-sena u titneħħa l-

Ordni ta' Rekwiżizzjoni, Philip Borg Gusman kien fl-etá avvanzata ta' 91 sena (ara data

tat-twelid u tal-mewt fid-dikjarazzjoni causa mortis a' fol 17).

Huwa fil-fatt miet

disa' xhur wara mingħajr ma laħaq irrisponda l-ittra tal-Awtoritá intimata.

X'kienet il-fehma ta' Philip Borg Gusman għal din id-deċiżjoni tal-Bord baqgħet

għalhekk mhux magħrufa.

Il-Qorti hija persważa li n-nuqqas ta' Philip Borg Gusman li jwieġeb għall-ittra tal-

Bord qabel ma laħaq miet ma hijiex dik proġettata mill-Avukat tal-Istat iżda

kienet primarjament is-saħħa prekarja tiegħu li bla dubju kienet qiegħda fi stat

deterjoranti.

Ma huwiex ġust għalhekk li Philip Borg Gusman jiġi inkolpat għal dan in-

nuqqas bil-konsegwenza li r-rikorrenti jiġu mċaħħda milli jingħatalhom

Se mai, hija pjuttost l-awtoritá intimata li kaxkret saqajha u

ħadet dak iż-żmien kollu biex toħroġ b'deċiżjoni bħal din.

Il-Qorti sejra għalhekk

tiskartha tali sottomissjoni u tiċħad it-tmin eċċezzjoni tal-awtoritá ntimata.

Rigward it-talba għal kumpens u d-danni sofferti mir-Rikorrenti, qed issir

referenza għal dak li qalet il-Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali) per imħallef

Joseph R. Coulaud fis-sentenza Robert Psaila Valletta vs Avukat Ġenerali et datata

7 ta' Frar 2017.

Minħabba l-mod ċar u raġjonat tal-mod kif inhu espost l-

argument dwar il-materja, ikun utli li parti minn din is-sentenza tiġi riprodotta "in

"li l-kumpens mistħoqq lill-persuna wara li jkun instab li din ġarrbet ksur ta' xi

jedd fundamentali tagħha ma huwiex l-istess bħal-likwidazzjoni u ħlas ta' danni

mġarrba.

Minbarra dan, ir-rikorrent ma jistax jistrieħ fuq l-għoti ta' kumpens taħt

l-artikolu minnu msemmi tal-Konvenzjoni.

Fl-ewwel lok, il-Konvenzjoni tagħmel

mil-liġijiet ta' Malta safejn id-dispożizzjonijiet tagħha kienu inkorporati fil-

Kapitolu 319 tal-Liġijiet ta' Malta.

L-imsemmi artikolu ma kienx hekk inkorporat.

Fit-tieni lok, huwa maqbul li d-dispożizzjonijiet ta' dak l-artikolu jgħoddu għall-

Qorti ta' Strasbourg u mhux għall-qrati domestiċi tal-Pajjiżi Membri tal-Kunsill

tal-Ewropa Ara Kost.

30.9.2016 fil-kawża fl-ismijiet Maria Stella L-Għasri

Illi b'daqshekk ma jfissirx li t-talbiet tar-rikorrent dwar l-għoti ta' rimedju mhumiex

sejrin jintlaqgħu.

Jekk ma jistgħux jintlaqgħu talbiet għal-likwidazzjoni ta'

kumpens u danni bis-saħħa tal-imsemmi artikolu 41 tal-Konvenzjoni, jista' u

sejjer jingħata rimedju taħt il-kriterji tal-għoti ta' rimedju bħal dan minn din il-

Qorti fis-setgħat u kompetenza attwali tagħha (Kost.

17.12.2010 fil-kawża fl-

ismijiet Philip Farrugia Cardona pro et noe vs Direttur tal-Akkomodazzjoni Soċjali et).

Għalhekk, il-Qorti tasal għall-fehma li t-tieni rimedju mitlub mir-rikorrenti fit-tielet,

ir-raba' u l-ħames talbiet tiegħu ma jistħoqqlux jintlaqa', imma sejjer jingħata

kumpens taħt it-tieni talba tiegħu;

Illi huwa llum stabilit li r-rimedju li tista' tagħti din il-Qorti huwa kumpens għall-

ksur tad-dritt fundamentali u mhux danni ċivili għal opportunita' mitlufa (Kost.

22.2.2013 fil-kawża fl-ismijiet Albert Stolk et vs Fenech Magrin. Prim Ministru et)."

Il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza Josephine L-Għasri pro et noe vs

Avukat Ġenerali et, 12 ta' Lulju 2019 rriteniet li "Hu ben stabbilit fil-

ta' dawn

il-Qrati

rimedju kostituzzjonali ma

jfissirx

necessarjament ir-rimbors tal-valur shih fuq is-suq lis-sid (Q. Kost.

Chemimart Ltd [C74] v. Avukat Generali et, deciz 14 ta' Dicembru, 2018.).

Dan ghal diversi ragunijiet li din il-Qorti fissret fis-sentenza fl-ismijiet Josephine

Scott Drago osservat li l-kalkoli tal-attrici ma jqisux il-ghan legittimu u socjali tal-ligi, il-

fatt illi l-ligi tehlisha mill-obbligazzjoni tat-tiswijiet, il-fatt li fost ir-rimedji hemm

dak li jippermettilha tfittex li tiehu lura l-fond bla ma tinzamm milli taghmel hekk

b'applikazzjoni tal-Art.

12A tal-Kap.

158, u l-fatt illi l-Art.

1 tal-Ewwel Protokoll

ma jiggarantix dhul daqskemm jaghti s-suq hieles.

Qieghda tassumi wkoll illi

kinet sejra ssib min jikri l-appartament ghaz-zmien kollu li ghalih qieghda

tippretendi kumpens, u wkoll mill-2002, u li dan il-kerrej kien sejjer jassumi hu l-

obbligazzjoni ta' manutenzjoni u tiswijiet....

....… Kif gie ritenut fis-sentenza ta' din il-Qorti deciza fil-31 ta' Ottubru, 2014, fl-

ismijiet Igino Rocco et v. Kummissarju tal-Artijiet u Avukat Generali u

citata wkoll mill-ewwel Qorti fis-sentenza appellata, kull kaz ghandu jigi trattat u

deciz fuq il-fattispecie tieghu.

Il-Qorti zzid tghid ma' dan li ghandu jigi kkonsidrat,

kemm il-htiega li l-Istat jipprovdi ghal akkomodazzjoni socjali u wkoll min-naha

l-ohra dawk il-fatturi li gharrfet l-ewwel Qorti fis-sentenza taghha u li din il-Qorti

tikkondividi.

Il-Qorti tikkonsidra li l-ewwel Qorti ma naqset bl-ebda mod fl-ezercizzju taghha

fil-komputazzjoni tal-kumpens, izda izzid mal-konsiderazzjonijiet tal-ewwel

Qorti, dawk il-konsiderazzjonijiet maghmula minn din il-Qorti stess fis-sentenzi

96/2014 u 98/2014, decizi 25 ta' April, 2018; Q.Kost.

93/2014 deciz 31 ta'

79/2014 u 97/2014 decizi 29 ta' Marzu 2019) li ghalihom

qed issir debita riferenza, fejn f'sfond u f'cirkostanzi simili, din il-Qorti elenkat

diversi fatturi relevanti ghal-likwidazzjoni ta' kumpens xieraq applikabbli ghal

kaz odjern u li huma s-segwenti:

(iii) il-valur tas-suq tal-fond u l-valur lokatizju tieghu ghalkemm dan ma jfissirx

necessarjament li l-attrici kienet sejra ssib tikrih daqshekk u bl-istess

kondizzjonijiet dwar responsabilita' ghal tiswijiet bhal fil-kaz ta'kiri kontrollat;

(iv) l-ghan legittimu u socjali tal-ligi impunjata;

hwejjigha lura, u meta;

(v) il-fatt li l-kumpens li jinghata ghall-ksur tad-drittijiet fondamentali ma huwiex

l-istess bhad-danni civili izda, minkejja dan ghandu jkun kumpens shih li, kemm

jista'jkun, iqieghed lill-attur fil-posizzjoni li kien ikun fiha li kieku dak il-ksur ma

(vi) l-incertezza li ghaddiet minnha l-attrici dwar jekk qattx setghet tiehu

(vii) il-fatt li kienet imcahhda wkoll mill-possibilita' li tizviluppa l-arja tal-

(viii) il-fatt li biex tiehu dan ir-rimedju l-attrici kellha taghmel spejjez biex tiftah

din il-kawza u biex tfittex l-izgumbrament tal-okkupanti tal-fond."

....… Tenut kont li l-Qorti hi tal-fehma li m'ghandhiex tiddipartixxi fil-kaz odjern

mill-limiti tal-kumpens generalment likwidat f'kazijiet simili (Ghalkemm il-

fattispecie tal-kull kaz jinbidel, ara Q. Kost.

Generali et, 14 ta' Dicembru, 2018, €10,000; Q. Kost.

Avukat Generali et, 14 ta' Dicembru, 2018, €5,000; Q. Kost.

7/17, Alessandra Stanicich Sive Stanicic v. Joseph Balzan et, 14 ta' Dicembru, 2018, €25,000

Prim'Ministru decizi fil-25 ta' April, 2018, skont ir-riferenza fin-nota ta' qabel

din) sabiex tinzamm ir-relattivita` fir-rigward u, wara li hadet is-suespost in

konsiderazzjoni, qieghda

tikkonsidra

tar-rikorrenti mhuwiex

Għal likwidazzjoni ta' kumpens xieraq, l-Qorti żżid ukoll dawn il-

konsiderazzjonijiet marbuta mal-fattispeċe partikolari ta' dan il-każ:

L-isproporzjon sostanzjali fid-differenza bejn il-kera li tħallas l-inkwilina

Woods u dik li setgħu jirċievu skont is-suq ħieles ir-rikorrenti li kieku l-fond

ma kienx suġġett għall-Ordni ta' Rekwiżizzjoni - skont l-istess rapport tal-perit

Godwin Calleja maħtur mill-Qorti sabiex jistabbilixxi l-valur lokatizju tal-fond in

kwistjoni mis-sena 1987 sas-sena 2019 b'intervalli ta' ħames snin (ara verbal

tal-24 ta' Settembru 2019 a' fol 82 u rapport a' fol 121), il-valur lokatizzju skont

is-suq beda fis-sena 1994 ikun ogħla mid-doppju tal-ammont ta' LM200

(€465.87) mħallsa fis-sena mill-intimata.

Fis-sena li fiha r-rikorrenti saru sidien

tal-fond in kwistjoni, jiġifieri fis-sena 2015, il-valur lokatizzju kien bejn €3,850

(2014) u €6,000 (2019).

Għaldaqstant bl-ebda mod ma jista' jitqies li l-ammont

imħallas mill-intimata huwa kumpens xieraq għar-Rikorrenti għaċ-ċaħda tat-

tgawdija tal-proprjeta` tagħhom.

Dan speċjalment fid-dawl tal-fatt li, ladarba l-

fond baqa' ma ġiex derekwiżizzjonat, dan l-ammont ta' LM200 (€465.87) qatt

ma żdied u lanqas hemm ċans li jiżdied, għalkemm skont iċ-ċedoli preżentati l-

ammont li qed jiġi depożitat huwa ftit iktar min hekk, preċiżament dak ta'

€627.75 (ara Dok JS2 a' fol 135 sa 137).

L-inerzja da parti tal-Istat, li matul is-snin baqa' passiv għall-ħtieġa ta'

ntervent effettiv sabiex joħloq bilanċ aktar proporzjonat bejn il-piżijiet u d-drittijiet

ta' persuni fil-qagħda tar-rikorrenti;

Il-fatt li kemm ir-rikorrenti u l-awtur tagħhom dejjem ċaħdu l-ammont ta'

kera irriżorja kif stabbilitá mill-awtoritá ntimata, ħlief għal perjodu qasir ta' tlett

snin wara li s-sid ġie rinfaċċjat bis-sentenza li biha l-Qorti Ċivili Prim' Awla

ċaħdet it-talba tiegħu posta a tenur tal-artikolu 8(2) tal-Kap.

Li l-intimata Schembri għadha tirrisjedi fil-fond u għalhekk ir-Rikorrenti

ilhom mċaħħda mill-pussess tiegħu sa minn meta Philip Borg Gusman ġie notifikat bl-

ordni ta' rekwiżizzjoni, jiġifieri mit-12 ta' Jannar 1988.

Il-fatt ta' jekk ir-Rikorrenti kienux neċessarjament ser isibu lil min jikru l-

fond mingħajr waqfien b'dik il-kera u bl-istess kondizzjonijiet.

Fid-dawl tas-suespost, din il-Qorti għaldaqstant issib xieraq li jitħallas

kumpens lir-Rikorrenti fis-somma ta' tletin elf ewro (€30,000).

Kif ġia ingħad

supra, tali somma ma hiex tqis ukoll iż-żmien li r-Rikorrenti ħadu biex iressqu l-

ilment tagħhom quddiem il-Qorti.

Dan għal raġunijiet indikati mill-Qorti Ewropea

fil-każ fl-ismijiet Apap Bologna vs Malta, 30 ta' Novembru 2016 para 46.

Dan l-ammont għandu sentendi jitħallas mill-Avukat tal-Istat li, kif jixhed

ismu stess, qed jirrapreżenta l-Istat.

Dan peress li kif ġie kemm il-darba ribadit,

"kumpens bħal dak għandu jbatih biss l-Istat minħabba li l-ksur li qed iġarrab ir-

rikorrent huwa l-effett dirett tal-liġi li ddaħħlet bl-Att XXIII tal-1979.

L-intimati

Ganado nqdew b'liġi li tathom jeddijiet ġodda li ma kellhomx fiż-żmien meta

ngħatat il-konċessjoni enfitewtika, iżda ma għamlu xejn biex jiksbu dan il-jedd

l-Qorti ma tistax issib li l-intimati Ganado jridu jagħmlu tajjeb huma wkoll għall-

ħlas tal-kumpens lir-rikorrent minħabba s-sejbien ta' ksur tal-jedd fundamentali

tiegħu.

Din il-fehma tinbena wkoll fuq il-fatt li l-ilment tar-rikorrent jirrigwarda liġi

li jagħmilha l-Istat u mhux iċ-ċittadin li, min-naħa tiegħu, għandu jedd jinqeda

biha fil-parametri tagħha u safejn din ma titqiesx li qiegħda tikser il-jedd

fundamentali tas-sid;

Illi kif inhu miżmum u mgħallem "fil-każ ta' liġi leżiva tad-drittijiet konvenzjonali

jew kostituzzjonali, huwa l-Istat u mhux iċ-ċittadin li għandu jirrispondi.

Għax

huwa prinċipalment l-obbligu tal-Istat, u mhux tal-inkwilin, li jassigura li d-drittijiet

fundamentali tas-sid ma jinkisrux" (Kost.

24.2.2012 fil-kawża fl-ismijiet Louis

Saliba Hales Hasa vs Kalċidon Borg Pellicano et; u Kost.

6.2.2015 fil-kawża fl-ismijiet

Sean Bartolo Bennetti et vs L-Avukat Cilia Borg et);"

Għaldaqstant u għar-raġunijiet fuq imsemmija, il-Qorti qiegħdha taqta' u

tiddeċiedi din il-kawża billi;

Tiċħad l-eċċezzjonijiet preliminari u fil-mertu tal-intimati.

Tilqa' limitatament l-ewwel talba attriċi u tiddikjara u tiddeċiedi illi minħabba

ċ-ċirkostanzi u fatti suesposti teżisti leżjoni minħabba d-disposizzjonijiet tal-Kap.

125 tal-Liġijiet ta' Malta, ossia l-Ordni ta' Rekwiżizzjoni numru R.O. 51022/1988,

u b'hekk teżisti leżjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti u l-antekawża

minnhom kif sanċiti fl-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni

Ewropea u fl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, oltre illi l-effetti ta' tali Ordni

ta' Rekwiżizzjoni għadhom sa

jinċidu

fuq

id-drittijiet patrimonjali,

kostituzzjonali u konvenzjonali tar-rikorrenti.

Tilqa' limitatament it-tieni talba attriċi u konsegwentement tiddikjara u

tiddeċiedi illi l-lokazzjoni tal-fond 59, Doreen, Fl 2, Triq A. Cuschieri, Fleur-De-

Lys, Il-Gudja, proprjetá tar-rikorrenti, a favur tal-intimata Janice Woods (K.I.

BORG PELLICANO) tilledi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif sanċiti fl-Artikolu 37 tal-

Kostituzzjoni ta' Malta u b'hekk tordna li l-istess intimata Woods m'għandhiex

tibqa' tgawdi mill-protezzjoni tal-Ordni ta' Rekwiżizzjoni mertu ta' din il-kawża

fir-rigward tal-fond imsemmi.

Tilqa' limitatament it-tielet talba attriċi u tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimat

Avukat tal-Istat huwa responsabbli għal kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti

b'konsegwenza tar-rekwiżizzjoni u okkupazzjoni in kwistjoni li ma kkreatx bilanċ

ġust bejn id-drittijiet tas-sidien rikorrenti u dawk ta' l-inkwilini, stante illi l-kera

in kwistjoni.

pagabbli lir-rikorrenti ma tirriflettix is-suq u lanqas il-valur lokatizju tal-proprjetá

Tilqa' r-raba' talba u tillikwida l-istess kumpens u danni kif sofferti mir-rikorrenti

fl-ammont ta' tletin elf ewro (€30,000).

Tilqa' l-ħames talba u tikkundanna lill-intimat Avukat tal-Istat iħallas l-istess

kumpens u danni hekk likwidati ai termini tal-Liġi, bl-imgħax legali sad-data tal-

Bl-ispejjeż jitħallsu mill-intimati Avukat tal-Istat u l-Awtoritá tad-Djar.

Imħallef Toni Calleja

Deputat Reġistratur

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments