QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) BĦALA QORTI TA' ĠUDIKATURA KRIMINALI Maġistrat Dr. Joseph Swain B.A. (Legal & Int.

Rel.), B.A. (Hons), M.A. (European), LL.D. Il-Pulizija (Spettur Josef Longhurst) vs. Manwel Billy Costa

Numru: 566/2020 Illum 2 ta' Ġunju 2021 Il-Qorti; Rat

l-imputazzjonijiet miġjuba kontra

Costa, iben Joseph u Gina nee' Butterfield, imwieled nhar l-20 ta'

Settembru 1984, residenti fil-fond 'Sunshine', Triq Anton Mallia, Santa Luċija,

Għawdex u detentur tal-karta tal-identita' bin-numru 292967(M),

akkużat talli nhar il-21 ta' Ottubru 2020 għall-ħabta ta' 15:30hrs waqt li

kien f'mansab tal-Għasafar tal-Għana fl-inħawi ta' bejn Il-Fonda tal-

Margun u Wied il-Mielaħ limiti tal-Għasri, Għawdex;

Volontarjament kiser il-bon ordni u l-paċi pubblika b'għajjat

u ġlied u dan bi ksur tal-Artikolu 338(dd) tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet

ta' Malta;

Stieden lil Steven Francis Boumaiza I.D. 579418(L) għall-ġlied

bil-ġebel u dan bi ksur tal-Artikolu 339(1)(a) tal-Kapitolu 9 tal-

Liġijiet ta' Malta;

Mingħajr ma darab jew sawwat, hedded lil Steven Francis

Boumaiza I.D. 579418(L) bil-ġebel u dan bi ksur tal-Artikolu 339(1)(b)

tal-Kapitolu 9 ta-Liġijiet ta' Malta;

Ħebb kontra l-persuna ta' Steven Francis Boumaiza I.D.

553031(L) sabiex jinġurjaha, idejjaqha jew jagħmlilha ħsara u dan bi

ksur tal-Artikolu 339(1)(d) tal-Kapitolu 9 ta-Liġijiet ta' Malta;

Ikkaġuna ġrieħi fuq il-persuna ta' Steven Francis Boumaiza I.D.

553031(L) hekk kif iċċertifika Dr. C. Dwango MD Reg No: tal-Isptar

Ġenerali ta' Għawdex u dan bi ksur tal-Artikolu 221(1) tal-Kapitolu

9 tal-Liġijiet ta' Malta;

Il-Qorti ġiet ġentilment mitluba li f'każ ta' ħtija, taħseb għas-sigurta' ta'

Steven Francis Boumaiza I.D. 553031(L) u tapplika Artikolu 383 tal-

Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta.

Rat illi, waqt is-seduta tat-3 ta' Marzu 2021 il-Prosekuzzjoni nfurmat lill-

Qorti li ma kellhiex aktar provi xi tressaq f'dan il-każ u b'hekk għalqet il-

provi tagħha;

Rat illi, waqt is-seduta tat-3 ta' Marzu 2021, il-Qorti kkonċediet żmien

lill-partijiet sabiex jippreżentaw is-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub

dwar dan il-każ fejn għandhom jittrattawh kemm min-naħa ta' difiża u

kif ukoll min-naħa ta' parte civile;

Rat illi l-parte civile ppreżenta s-sottomissjonijiet tiegħu bil-miktub fid-

29 ta' April 2021;

bil-miktub;

Rat fid-29 ta' April 2021 id-difiża ppreżentat is-sottomissjonijiet tagħha

Rat l-atti kollha ta' dan il-proċediment u d-dokumenti esebiti.

Rat li l-kawżi kontra Manwel Billy Costa u Steven Francis Boumaiza

huma żewġ kawżi separati inizzjati b'żewġ ċitazzjonijiet separati

maħruga mill-Pulizija Eżekuttiva.

Bi qbil bejn il-partijiet il-kawżi

nstemgħu kontestwalment peress li l-provi fiż-żewġ kawżi huma kważi

identiċi.

Kien hemm ukoll qbil bejn il-partijiet li l-provi jinstemgħu

kemm bil-lingwa Maltija kif ukoll b'dik Ingliża u ż-żewġ sentenzi ta' din

il-Qorti jingħataw bil-lingwa Maltija.

Dak li wassal għall-proċeduri in kwistjoni kien inċident li seħħ nhar il-21

ta' Ottubru 2020 fejn waqt li Manwel Billy Costa kien qiegħed

jonsob ġol-għalqa tiegħu fil-limiti ta' Wied il-Mielaħ, Santa Luċija, Ta' Kerċem, Għawdex,

ċertu Steven Francis Boumaiza daħal ġol-għalqa ta' Debattista u hemm

seħħ l-inċident.

Haston jallega li huwa daħal ġol-għalqa u mar fil-mansab ta' Debattista

minħabba li kien qed jiġri wara l-kelb tiegħu, li skont Boumaiza kien

ħarablu, allavolja kien biċ-ċinga.

Haston jallega li Debattista beda

jgħajjat u qabad ġebla, imbagħad rema l-ġebla u ħebb għal Boumaiza bil-

ponn, u skont Boumaiza, x'ħin ġara hekk Boumaiza żamm lil Debattista għal

xi għaxar minuti mal-art.

Debattista ma qabilx li Boumaiza daħal fl-għalqa u fil-mansab tiegħu

minħabba l-kelb, u jgħid li Boumaiza daħal ġol-għalqa u l-mansab ta'

Costa minħabba li skont Boumaiza, Costa kien qiegħed jonsob bil-

bird-caller kontra l-liġi, u allura daħal biex jgħidlu li kien qed jikser il-liġi.

Debattista pprova jfehmu li f'dak l-istaġun il-bird-caller kien permess bil-

liġi u qallu kemm il-darba biex joħrog mill-għalqa minħabba li dik

kienet proprjeta' privata, iżda Haston ma riedx jaf.

Debattista jgħid li

kien jidher li Boumaiza ġie rrabjat għall-ġlied u x'ħin ra hekk huwa beża' u

qabad ġebla biex ibeżżgħu u ramiha fl-art.

Eventwalment wara li

Boumaiza imbotta lil Debattista bis-saħħa għal darba dabtejn u kien ser

iwaqqgħu, Costa ddefenda lilu nniffsu u spiċċaw ġew fl-idejn,

b'Haston jispiċċa fuq Debattista fl-art iżommu għal ħin twil minn

għonqu u rasu sa x'ħin Costa ħassu ħa jmut bla nifs.

Dak il-ħin il-

partner ta' Boumaiza spiċċat ukoll fuq Debattista żżommlu saqajh.

Kien f'dan il-ħin li għadda individwu jismu Marcus Watson u qal lil

Boumaiza iqum minn fuq Debattista għaliex Debattista ma kienx qed jieħu

Parti min-Naxxar ħa wkoll filmat li ġie preżentat in atti.

Sussegwentament, ġew il-pulizija fuq il-post u ħadu r-rapport.

jirriżulta mir-rapport tal-pulizija (folio 6 tal-proċess), l-għada tal-

inċident, Costa preżenta ċertifikat mediku fl-għassa tal-pulizija u

insista li jittieħdu proċeduri kontra Boumaiza.

Haston ġie kkuntatjat mill-

pulizija u infurmat b'dan iżda meta ġie mitlub għal ċertifikat mediku

huwa qal li ma kienx għadu mar għal ebda attenzjoni medika.

imbagħad fil-25 ta' Ottubru 2020 li Boumaiza ħa ċertifikat mediku fl-ghassa

tal-pulizija.

F'dan il-kaz xehdu seba' (7) xhieda: Emanuel Piscopo (a fol.

Stante li x-xhieda tinstab traskritta m'hemmx il-bżonn li din tkun

riprodotta kollha f'din is-sentenza iżda se ssir referenza għall-punti li

huma importanti biex ikun trattat u deċiż dan il-każ.

KUNSIDERAZZJONIJIET ĠENERALI

Din hija Qorti ta' Ġudikatura Kriminali.

Quddiemha persuna jew

persuni jiġu mixlija li wettqu reati kriminali.

Il-Qorti hija adita bl-

imputazzjonijiet li jinġiebu quddiemha u li jkunu magħmula mill-

Prosekuzzjoni.

Hemm limitu kemm il-Qorti tista' tkun flessibbli fir-

rigward tal-interpretazzjoni tal-imputazzjonijiet li jinġiebu quddiemha.

Għalkemm verament li l-komparixxi li fuqha hemm l-imputazzjonijiet

hija ritenuta bħala un avviso a comparire, l-imputazzjonijiet huma dejjem

ta' indoli penali.

Ir-regoli tal-proċedura ma jistgħux jiġu interpretati

b'mod wiesa' tali li l-parametri tal-azzjoni penali jiġu spustati jew

Altrimenti d-difiża ma tkunx tista' tiddefendi ruħha kif jixraq.

Quddiem din il-Qorti jekk persuna tinstab ħatja teħel piena.

tinstabx ħatja tiġi meħlusa mill-imputazzjonijiet dedotti.

Il-valutazzjoni

dwar jekk persuna tkunx ħatja jew le tiddependi dejjem fuq il-provi li

jinġiebu quddiemha (u quddiem ebda post jew medium ieħor) u l-istess

valutazzjoni hija marbuta mal-imputazzjonijiet kriminali li jkunu ġew

miktuba u preżentati quddiemha mill-Pulizija Eżekuttiva jew skont kif

ikunu ġew miżjuda jew mibdula fl-istadju opportun – u dejjem mhux

aktar tard minn meta l-Prosekuzzjoni tkun iddikjarat il-provi tagħha

2 Il-Qorti qegħda tibbaża dan fuq l-ispjega li ta l-kollega l-Maġistrat illum Imħallef Aaron Talbot fil- kawża il-Pulizija vs Joseph Hennah et. deċiża fil-5 ta' Frar 2016

magħluqa.

Altrimenti jekk ma jkunx hekk l-akkużatur ikun jista' jbiddel

il-parametri tal-azzjoni penali skont meta jidhirlu u skont l-andament ta'

dak li jkun qed iseħħ jew li jkun irriżulta matul il-kors tal-proċess penali.

Għalkemm hemm element

ta'

flessibilita' provdut minn ċertu

ġurisprudenza fir-rigward tal-proċedimenti quddiem dawn il-Qrati ta'

ġurisdizzjoni limitata, din il-flessibilita' trid tkun tali li ma tkunx ta'

preġudizzju għall-proċeduri penali u għad-drittijiet tad-difiża.

Is-setgħat ta' din il-Qorti u r-rimedji li din il-Qorti tista' tagħti f'kull każ

huma limitati u ristretti għal dawk li huma previsti mil-Liġi u fil-Liġi.

Din il-Qorti ma għandhiex is-setgħa, ossia carte blanche li tiddeċiedi kif

trid u tipprovdi kull rimedju li jidħlilha f'moħħha jew li trid jew li tkun

tixtieq tagħti.

Il-provvedimenti tagħha huma limitati għal dawk

provduti fil-Kodiċi Kriminali.

Din il-Qorti ma tistax tieħu post

jew tissostitwixxi l-Qorti Ċivili

kompetenti jew tagħti rimedji ta' natura ċivili li m'humiex previsti mill-

Kodiċi Kriminali bħala li jistgħu jiġu emanati minn Qorti ta' Ġudikatura

F'kull każ pero', stante li din hija Qorti ta' Ġudikatura Kriminali hija

marbuta bit-termini tal-imputazzjoni skont kif spjegat aktar 'il fuq.

Aktar minn hekk, quddiemha, huwa dmir tal-Prosekuzzjoni li tipprova l-

każ tagħha skont kif proferit fl-imputazzjoni kontestata sal-grad ta'

konvinċiment morali u suffiċjenza probatorja lil hinn minn kull dubju

dettat mir-raġuni.

Mill-banda l-oħra, jekk id-difiża tagħżel li tressaq xi

provi jew sottomissjonijiet kif sar f'dan il-każ, huwa biżżejjed għad-difiża

li tikkonvinċi lil Qorti bit-teżi tagħha fuq bażi ta' konvinċiment morali li

jistrieħ fuq bilanċ ta' probabbilta' u f'każ li dan iseħħ, u l-Qorti ma

tħossħiex moralment konvinta li l-Prosekuzzjoni laħqet il-grad ta' prova

rikjesta minnha, allura l-Qorti trid tillibera lill-imputat.

Dawn huma prinċipji kardinali li jsawru l-proċediment penali Malti.

Jogħġbuna jew ma jogħġbuniex, dawn huma wħud mir-regoli bażilari li

jistrieħ fuqhom il-proċediment penali Malti.

Biss din il-Qorti ma tistax

tieqaf hawnhekk.

Hija marbuta li tiġġudika dan il-każ skont l-akkuża li

ġiet magħmula mill-Prosekuzzjoni kontra l-imputat u ma tistax tbiddel

hi bis-setgħa tagħha stess il-parametri tal-kawża intrapriża mill-

Prosekuzzjoni u tiddeċiedi kif

jiftlilha

lil hinn mill-

imputazzjoni preżentata lilha mill-Prosekuzzjoni.

Il-verita' storika3

L-akbar sfida li jkollu kull Ġudikant hi li huwa jkun jixtieq dejjem jasal li

jiskopri l-verita' storika.

Dan peress li l-evidenza li jkollu quddiemu

dejjem neċessarjament iwassluh għall-dik il-verita'.

Xhud jista' jkun

konsistenti kemm fil-veritajiet li jgħid kif ukoll fil-gideb li jista' jkun

qiegħed jgħid.

U huwa għalhekk li jeżisti wkoll ir-reat ta' sperġur

għaliex il-Qrati mhux dejjem ikunu f'qagħda li jikxfu l-verita' storika

mit-testimonjanza tax-xhieda li jixhdu quddiemhom.

U f'kull każ, il-

3 Ara spjega dettaljata tal-Imħallef Aaron Talbot fl-Appell Kriminali numru 237/2017 Il-Pulizija vs Massimo Porter deċiż 6 ta' Frar 2020

Qorti ma għandhiex il-fakulta' u s-setgħa li tidħol fil-profondita' tal-

moħħ, qalb u kuxjenza tax-xhud li jkun xehed quddiemha b'mod li tkun

tista' tistabbilixxi ċ-ċertezza assoluta ta' dak li jkun qed jaħseb u jgħid

billi taqralu moħħu u qalbu.

Mill-banda l-oħra l-evidenza indiretta, dik li tistrieħ prinċipalment fuq

iċ-ċirkostanzi u li tkun bażata fuq l-analiżi taċ-ċirkostanzi partikolari tal-

każ, għalkemm mhix giddieba, tista' tkun qarrieqa.

Huwa għalhekk li

il-Qrati dejjem straħu fuq

il-massima

li biex

ċirkostanzjali

ta' sejbien

ta' ħtija, din

inevitabbilment univoka.

Cioe' li tipponta biss u esklussivament lejn

direzzjoni waħda biss.

U xejn ħliefha.

Għax altrimenti, din it-tip

t'evidenza tista' tiżvija lill-Ġudikant mir-riċerka tiegħu tal-verita'.

Il-Liġi penali ma teħtieġx li biex persuna tiġi misjuba ħatja tkun trid tiġi

stabbilita s-suffiċjenza probatorja taċ-ċertezza assoluta, u dan għaliex

Qorti rari ħafna tista' tkun konfrontata b'dan il-livell ta' prova.

Fil-Liġi

Maltija, bħal dawk li jsegwu l-proċedura penali mnissla mis-sistema

Anglo-Sassoni, huwa biżżejjed li Qorti ta' Ġustizzja Kriminali tkun

konvinta lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni mill-provi mressqa

mill-Prosekuzzjoni, u li ma jkunux ġew newtralizzati fuq bażi ta'

probabbilta' mid-Difiża, sabiex tkun tista' ssib ħtija.

Dawn il-provi pero' jridu qabel xejn ikunu jirrispettaw ir-regoli stabbiliti

tal-evidenza fi proċedimenti penali, cioe' l-Law of Evidence.

Jekk dawk

il-provi

jikkonsistu prinċipalment fuq il-verżjoni ta' xhud

waħdieni, il-Qorti xorta waħda tista' tasal sa' dak il-grad ta' prova, jekk

dak ix-xhud ikun ġie emmnut, in kwantu f'din l-eventwalita', din ix-

xhieda ssir biżżejjed biex tagħmel prova sħiħa u kompluta minn kollox,

daqs kemm kieku l-fatt ġie ippruvat minn żewġ xhieda jew aktar u tkun

tista' ssib ħtija fl-akkużat.

Iżda jekk mill-banda l-oħra Qorti tkun teħtieġ prova teknika jew

xjentifika u għalhekk tkun teħtieġ ħila jew sengħa speċjali, tkun teħtieġ li

tiġi magħmula perizja minn persuni kwalifikati fil-qasam partikolari li

tkun tolqot dik il-prova.

Fis-sistema penali Malti, mhux ammess li tiġi

Il-periti nominati mill-Qorti, jitħarrku

bħal xhieda oħra, u huma mistennija li fl-aħħar tal-perizja tagħhom

jipproduċu rapport, bil-fomm

jew bil-miktub,

lill-Qorti

ħatrithom.

Dawn ix-xhieda esperti jistgħu jixhdu dwar il-fatti u

ċirkostanzi mistħarrġa minnhom u li fuqhom ikunu bbażaw ir-rapport

tagħhom.

Konsegwentement, a differenza ta' xhieda oħra, jistgħu

jesprimu opinjoni fuq il-materja teknika li għaliha huma jkunu ġew

maħtura.

Fil-qadi ta' din il-mansjoni, dawn ix-xhieda jridu jaħilfu r-

rapport tagħhom u meta jixhdu huma jagħmlu dan bil-ġurament.

Fattur ieħor importanti msemmi fil-Liġi Maltija huwa li meta dawn il-

periti, matul ix-xogħol tagħhom ikunu ħadu informazzjoni mingħand

persuni oħra fuq ċirkostanzi ta' fatt, dawn il-persuni għandhom

jissemmew fir-rapport u jridu jiġi mismugħin fil-Qorti bħal kull xhud

ieħor – dment pero' li l-perit ma jkunx semgħa lil dawn ix-xhieda hu

stess u bil-ġurament skont dak imsemmi fl-artikoli 650(5) tal-Kodiċi

Eċċezzjonalment pero', jekk il-Qorti tħoss il-ħtieġa li dawn ix-

xhieda jinstemgħu xorta waħda tista' tordna li jinstemgħu quddiemha.

Dan jista' jiġri wkoll fuq talba tal-imputat.

Imbagħad, dik il-Qorti wara li tkun għarblet kemm l-evidenza ordinarja

kif ukoll dik esperta, kemm dik diretta u kif ukoll dik indiretta, biex

tkun tista' ssib ħtija fl-imputat, il-Qorti tkun trid tkun żgura moralment,

sure bl-Ingliż u fis-sistema Legali Ingliż,4 li l-każ seħħ skont kif tkun qed

tipprospetta l-Prosekuzzjoni in bażi għall-provi ammissibbli li jitressqu

Il-grad ta' suffiċjenza probatorja lil hinn minn kull dubju dettat mir-

raġuni huwa l-ogħla livell ta' prova li l-Liġi teħtieġ fis-sistema Ġuridiku

Malti sabiex Qorti ta' ġustizzja kriminali tkun tista' ssib persuna

akkużata ħatja ta' reat.

Huwa livell li ma' jeħtieġx iċ-ċertezza assoluta,

iżda li huwa ogħla mill-bilanċ tal-probabbiltajiet.

Fil-każ Ingliż Majid,5

Lord Moses stqarr hekk :

u Paul Seguna jgħidu s-segwenti:

Sabiex tara jekk dan il-livell ta' suffiċjenza probatorja ntlaħaqx din il-

Qorti trid, inter alia, tara jekk u safejn persuna tkun qed tixhed is-

sewwa bil-prinċipji provduti lilha fl-artikolu 6377 tal-Kodiċi Kriminali.

Jekk il-Qorti tqis li, applikati dawn il-prinċipji, xhud ikun qiegħed jixhed

is-sewwa, allura tkun tista' toqgħod fuq dak li jkun qed jgħid jew fuq

parti minn dak li jkun qed jgħid skont il-każ.

Jispetta dejjem lil min ikun

irid jiġġudika l-fatti jiddeċiedi jekk, applikati dawn il-prinċipji, jemminx

xhud f'dak kollu li jkun qed jgħid jew safejn jemmen minn dak li jkun

qed jgħid, u dan japplika wkoll meta x-xhud ikun xhud waħdieni tal-

Huwa biss meta jkun hemm id-dubju veru, bażat fuq ir-raġuni, fuq is-

sens komun u fuq il-buon sens, u fuq stħarriġ dettaljat u b'attenzjoni,

b'diliġenza u b'mod imparzjali tal-provi u l-argumenti kollha li jkunu

ġew imressqin mill-Prosekuzzjoni u mid-Difiża li jwassal sabiex dak il-

7 Artikolu 637 tal-Kapitolu 9 jipprovdi gwida ċara lill-Ġudikant kif għandu japprezza xhieda ta' xhud: id-deċiżjoni titħalla fid-diskrezzjoni ta' min għandu jiġġudika l-fatti, billi jittieħed qies tal-imġieba, kondotta u karattru tax-xhud, tal-fatt jekk ix-xhieda għandhiex mis-sewwa jew hix konsistenti, u ta' fattizzi oħra tax- xhieda tiegħu, u jekk ix-xhieda hix imsaħħa minn xhieda oħra, u taċ-ċirkostanzi kollha tal-każ.

livell ta' prova lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni jkun jista'

jingħad li ma ntlaħaqx u li allura, bħala konsegwenza, l-akkużat ikun

irid jiġi dikjarat mhux ħati tal-akkużi miġjuba kontrih.

Biss, kif intqal aktar 'il fuq, hija l-Liġi stess li, qabel xejn, tafda dan l-

eżerċizzju f'idejn il-Qorti tal-Maġistrati, u dan peress li l-Qorti tal-

Maġistrati tkun fl-aħjar qagħda tqis il-provi kollha għax tkun għexet

personalment il-proċess quddiemha.

Hija setgħet tara u tisma' lix-

xhieda jixhdu quddiemha.

Dan l-eżerċizzju ta' analiżi tax-xhieda huwa

mħolli prinċipalment f'idejn il-Qorti tal-Maġistrati li tkun rat u semgħet

dawn ix-xhieda quddiemha u għalhekk l-eżerċizzju tal-analiżi u

apprezzament tal-provi mill-Qorti tal-Maġistrati stess huwa eżerċizzju

importanti ħafna u għandu jinghata l-piż li jixraqlu.

Kemm dan l-eżerċizzju tal-Qorti tal-Maġistrati huwa meħtieġ, joħroġ

ukoll mill-ġurisprudenza Maltija, bħal fil-kawża Il-Pulizija vs Lorenzo

Gabaretta deċiża mill-Qorti Kriminali bħala Qorti tal-Appell deċiża

nhar it-30 ta' Marzu 1963 mill-Imħallef William Morris Naudi fejn intqal is-

segwenti : -

Lanqas hu

impressjonata bil-mod serju u sod li bih xehdet din Consiglia kif

hemm rikordat fis-sentenza stess.

Ma hemmx bżonn jinghad li l-

komportament tax-xhud (demeanour) hu fattur importanti ta'

kredibilita (ara Powell, On Evidence, p. 505), u kien, ghalhekk, li

inghad mill-Qrati Ingliżi segwiti anki mill-Qrati taghna, illi

Ikkunsidrat:

Kif diga' ddikjarat aktar 'il fuq kuntrarjament għall-kamp ċivili fejn min

iressaq pretensjoni jkun irid jipprova tali pretensjoni fuq bilanċ ta'

probabbiltajiet, il-livell ta' prova fil-kamp kriminali huwa wieħed

pjuttost oneruż fuq il-Prosekuzzjoni.

Il-Prosekuzzjoni għandha l-obbligu

li hija tressaq l-ahjar prova biex tikkonvinċi lill-Qorti li l-imputazzjonijiet

addebitati lill-imputat jew imputati huma veri.

Dan għaliex kif jgħid il-

Manzini fil-ktieb tiegħu Diritto Penale (Vol.

l-opportunita' tiddikjara din

il-Qorti kif preseduta fi

pronunċjamenti preċedenti, sabiex

jiġi ddikjarat ħati,

imputazzjoni dedotta għandha tiġi pruvata oltre kull dubju raġjonevoli,

cioe' oltre kull dubju dettat mir-raġuni.

Fis-sentenza fl-ismijiet Il-

Pulizija vs. Philip Sammut Vasquez et deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali fis-7

ta' Settembru 1994 il-Qorti tagħmilha ċar li mhux kull l-iċken dubju

huwa biżżejjed sabiex l-imputat jiġi ddikjarat liberat, hemm bżonn li

"dubju jkun dak dettat mir-raguni".

F'sentenza oħra mogħtija mill-Qorti

tal-Appell Kriminali nhar il-5 ta' Diċembru 1997 fl-ismijiet Il-Pulizija vs.

Peter Caddick, dik il-Qorti fakkret li l-grad ta' prova li trid tilħaq il-

Prosekuzzjoni hu dak il-grad li ma jħalli ebda dubju dettat mir-raġuni u

mhux xi grad ta' prova li ma jħalli ebda ombra ta' dubju.

ma jistgħux jitqiesu bħala dubji dettati mir-raġuni.

Fi kliem ieħor, dak li

l-Ġudikant irid jasal għalih hu, li wara li jqis iċ-ċirkostanzi u l-provi

kollha, u b'applikazzjoni tal-bon sens tiegħu, ikun moralment konvint

minn dak il-fatt li trid tipprova l-Prosekuzzjoni.

Fil-fatt dik il-Qorti ċċitat

l-ispjegazzjoni mogħtija minn Lord Aquilina Camoin fil-kaz Ambrogio vs. Minister

Il-fatt li jista' jkun hemm kunflitt fil-provi m'għandux a priori jeskludi

sejbien ta' ħtija għall-akkużi li jkunu ġew dedotti.

Kif ingħad fil-kawża

fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Graham Charles Sacco Farag, deċiża fid-19 ta' Mejju

F'tali sitwazzjoni l-Qorti tkun

obbligata timxi mal-linji gwida stabbiliti mill-Qorti tal-Appell Kriminali

fid-9 ta' Settembru 2002 fil-kawża fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Martin Mark

Speranza jew il-Ġudikant ikun tal-fehma li l-każ tal-Prosekuzzjoni ma

jkunx ġie sodisfaċentement ippruvat, u allura l-Qorti ghandha tillibera,

jew jekk ikun moralment konvint li l-verzjoni korretta hija waħda u

mhux l-oħra, jimxi fuq dik il-verżjoni li jaċċetta u jekk dik il-verżjoni

tkun timpronta l-ħtija tal-imputat jew akkużat, allura jiddikjara tali ħtija

u jgħaddi għall-piena jew għal xi provvediment ieħor.

L-istess linja ta' ħsieb ġiet espressa mill-Qorti tal-Appell Kriminali fis-

sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Jonathan Welsh mogħtija fit-2 ta'

"Huwa minnu illi jista' jkollok sitwazzjoni fejn numru ta' xhieda

qeghdin jaghtu verzjoni differenti minn ohrajn illi xehdu qabel.

B'daqshekk ma jfissirx illi ghax hemm xhieda differenti bil-fors hemm

konflitt li ghandha twassal ghal liberatorja.

Fil-kawza Angileri vs.

Joseph Hughes deciza mill-Qorti ta' l-Appell Kriminali fid-9 ta' Lulju

il-Qorti qalet

'… mhux kull konflitt

fil-provi ghandu

awtomatikament iwassal ghal liberazzjoni tal-persuna akkuzata.

l-Qorti f'kaz ta' konflitt ta' provi, trid tevalwa il-provi skond il-kriterji

annuncjati fl-Artikolu 637 tal-Kap.

9 u tasal ghal konkluzzjoni dwar

lil min trid temmen u f'hiex trid temmen jew ma temminx' (ara wkoll

Repubblika ta' Malta vs. Dennis Childress 19 t'Ottubru

8 Ara wkoll Il-Pulizija vs. Patrick Zammit Marmara’ et (deċiża fis-17 ta' Settembru 2012), Il-Pulizija vs. Michele sive Michael Farrugia Cardona (deċiża fis-17 ta' Settembru 2012), Il-Pulizija vs. Mohammed Turner Zarb ‘Schembri (deċiża fl-24 ta' Jannar 2013), Il-Pulizija vs. Mario Coleiro Tonna (deċiża fis-6 ta' Frar 2013) u Il-Pulizija vs. Hubert Cassar Bonanno (deċiża fil-11 ta' Lulju 2013); Il-Pulizija vs Raymond Dalli (deċiża fit-13 ta' Jannar 2016).

Magħmulin dawn l-espożizzjonijiet ġenerali li huma ta' rilevanza għal

kull każ, iżda b'mod partikolari għall-każ odjern, il-Qorti sejra issa

tgħaddi biex tevalwa r-reati li bihom qiegħed jiġi akkużat l-imputat, is-

sottomissjonijiet ta' difiża li qajjem l-imputat u

jekk tali akkużi

irriżultawx ippruvati.

Id-difiża ta' legittima difesa9

Il-Qorti se tara jekk f'dan il-każ tapplikax id-difiża ta' legittima difesa kif

ikkontemplata fl-Artikolu 224 tal-Kap 9.

Illi kif huwa ben saput, il-

ġustifikazzjoni għal-legittima difesa tirrizulta meta persuna tilqa' b'forza

l-vjolenza jew aggressivita' ta' persuna oħra diretta lejha jew lejn terzi,

kontra liema persuna hekk aggressiva l-aġir tad-difensur imputat huwa

dirett.

Fil-fatt l-Artikolu 223 tal-Liġijiet ta' Malta, jgħid: 'Ma hemmx reat

meta omiċidju jew offiża fuq il-persuna huma ordnati jew permessi mill-liġi jew

mill-awtorita' leġittima, jew meħtieġa mill-bzonn attwali tad-difiża leġittima ta'

wieħed innifsu jew ta' ħaddieħor.'

jiġi rilevat

jitwieled u huwa

konsegwenza naturali mid-dritt fundamentali ta' kull bniedem li

jipproteġi lilu nnifsu minn xi aggressjoni jew dannu anke bl-użu ta'

Iżda l-liġi timponi ċerti kundizzjonijiet biex din l-eċċezzjoni tiġi

milqugħa, cioe' it-theddid ta' xi aggressjoni jew dannu jew perikolu jrid

ikun inġust, gravi u inevitabbli.

Id-difiża trid tkun saret biex jiġu evitati

konsegwenzi li jekk jaffettwaw ruħhom jikkaġunaw ħsara irreparabbli

9 Il-Qorti se tibbaża l-analiżi tagħha dwar dak deċiż mill-Imħallef Edwina Lester meta kienet qegħda tiddeċiedi l-Appell Kriminali Appell Nru: 175/2015 fil-każ fl-ismijiet il-Pulizija vs David D’Ancona deċiż fis-26 ta' Mejju, 2016

lid-difensur jiġifieri ħsara jew offiżi fil-ħajja, ġisem u/jew partijiet tal-

ġisem tad-difensur.

Vuoldieri li dak li għamel l-imputat, għamlu, peress

li f'dak il-mument u cioe' fl-istat mentali li kien ma setgħax jevita l-

periklu li setgħa rriżulta bl-aġir tal-agressur salv b'dak li għamel l-

Għalhekk, kif jgħid il-Professur Alford, il-periklu għandu jkun

attwali, istantanju u assolut u b'hekk mhux perikolu premeditat.

Professur Alford jgħid:

Illi wieħed irid ipoġġi lilu nnifsu fil-pożizzjoni li jkun fiha l-imputat

kemm mentalment kif ukoll fiżikament, fil-mument meta l-istess

imputat aġixxa għar-reazzjoni li kien infaċċjat biha, u cioe' l-ħsieb tiegħu

li kien ser jiġi aggredit.

Huwa importanti li l-periklu jkun attwali mhux

imminenti kif jgħid u jispjega Antolisei:

Illi fis-sentenza Il-Pulizija vs Toni Welsh - Vol XXIX pv iv pg.

deċiża fis-16 ta' Ottubru, 1937, il-Qorti qalet sabiex jissussisti l-legittima

difesa hemm bżonn li wieħed ikun aġixxa biex jirrespinġi xi ħsara li

kienet sejra ssir fuq il-persuna tiegħu minn periklu imminenti ta'

aggressjoni; liema aggrassjoni trid tkun inġusta, gravi u inevitabbli.

Din tkun ukoll il-linja meħuda fil-ġurisprudenza Grima Pulo kif konfermata

Illi f'dan ir-rigward, il-ligi Skoċċiza hija simili ħafna, fil-fatt kif ġie deċiż

Għalhekk sabiex jissussisti d-difiża ta' legittima difesa jrid ikun hemm

dawn it-tlett elementi li l-aggressjoni tkun inġusta, gravi u inevitabbli.

Rigward l-ewwel element u cioe' li l-aggressjoni trid tkun inġusta,

m'huwiex neċessarju li jkun hemm vjolenza għaliex il-Kodiċi jitratta biss

fuq 'offiża'.

Rigward il-gravita' o meno tal-azzjoni, Borg Bonaci fil-ktieb tiegħu Trattato

articolo 52 (li jikkorrispondi mal-artikoli 223 fil-każ tagħna) non e affatto

Illi l-Professur Mamo jgħid:

Illi dwar il-kwistjoni tal-inevitabbilta' fis-sentenza mogħtija mill-Qorti

tal-Appell Kriminali fil-ħmistax ta' Frar, 1958 fl-ismijiet il-Pulizija vs

Emily Miggiani, il-Qorti tenniet li fost l-elementi li huma meħtieġa biex tiġi

il-fattur

inevitabbilta', u mingħajr il-konkors ta' dan il-fattur ma jistax jingħata

32 – Roma – 25/01/1898) ġie deċiż li: 'Per averci la legittima difesa non

Illi sabiex il-periklu jfisser 'situazione inevitabile', il-periklu jrid ikun

'sudden' u cioe' li l-imputat ma kienx jaf bil-periklu għaliex f'każ li l-

periklu kien antiċipat b'ċertezza, ma kienx ikun hemm legittima difesa

iżda provokazzjoni.

Irid ikun attwali u cioe' li l-aggressjoni tkun diretta

Fil-fatt ġie deċiż fis-sentenza il-Pulizija

'Id-dispozizzjoni tal-ligi li tiskuza lill min jikkaguna offiza lill-persuna

ohra in difesa tal-propjeta' tal-feritur tirrikjedi li l-azzjoni, biex tkun

skuzabbli ghandha tizvolgi ruhha dak il-mument stess li tkun qieghda

tigi nvaza l-propjeta' u in difesa attwali taghha';

Id-difiża tal-provokazzjoni

Din il-Qorti se tara wkoll jekk japplikax l-iskriminanti tal-provokazzjoni

a tenur tal-artikolu 227(c) tal-Kapitolu 9.

Fost ir-rekwiżiti sabiex

tapplika dina l-iskużanti hemm illi l-provokazzjoni trid tkun tali "illi

f'nies ta' temperament ordinarju komunement iġġib l-effett li ma jkunux kapaċi

li jqisu l-konsegwenzi tad-delitt."

Skont il-Professur Mamo il-provokazzjoni tkun suffiċjenti jekk tkun tali

li bniedem ta' temperament ordinarju jitlef il-kontroll tiegħu.

Il-kriterju

għalhekk huwa wieħed oġġettiv; il-bniedem ta' temperament ordinarju.

Illi f'sentenza mogħtija mill-Qorti fl-ismijiet Il-Pulizija vs Paul Grech Sant

10ġie deċiż:

"Meta tigi biex tqies l-iskuza tal-provokazzjoni ghandha tithares

ir-regola migjuba fl-artikolu 235, li jfisser li l-provokazzjoni ma

tiswiex jekk ma tkunx saret fil-waqt ta' l-azzjoni li taghha tingieb

10 Deċiż mill-Qorti tal-Appelli Kriminali nhar l-10 ta' Settembru 2004

bħala skuża.

Pero' dejjem irid ikun hemm provokazzjoni inġusta

il-ġurista Francesco Mizzi in konnessjoni mal-attenwanti

ġenerali tal-provokazzjoni jghid hekk:

Illi għalhekk hemm żewġ elementi li jsawru dana l-iskużanti u cioe' fl-

ewwel lok, il-provokazzjoni trid tkun waħda inġusta u trid tkun

oġġettivament riskontrabbli u fit-tieni lok trid tkun saret filwaqt tal-

azzjoni li tagħha tinġieb bħala skuża.

L-ewwel imputazzjoni

Kif ġie spjegat fl-Appell Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija v. Paul Luck

deċiż fit-23 ta' Ġunju 199412:

"Skond gurisprudenza kostanti tal-Qrati taghna, dan ir-

reat javvera ruhhu meta jkun hemm dak li fil-common law

ekwiparazzjoni ta' dana r-reat mal-kuncett Ingliz ta' 'a

li proprju f'kawza deciza minnu fl-10 ta' Gunju, 1890, fl-

qal hekk:

A skans ta' hafna repetizzjoni, din il-Qorti taghmel

referenza ghall-gurisprudenza migbura fl-artikolu intitolat

fil-Vol.

B'zieda ma' dak li hemm f'dak l-artikolu wiehed

jirrikjedi ukoll certu element, imqar f'ammont zghir hafna,

ta' allarm.

Naturalment huwa kwazi impossibbli li wiehed jiddeciedi

kaz ghar-reat ta' ksur volontarju tal-bon ordni u l-kwiet tal-

U aktar 'il quddiem l-istess awtur jghid:

Fl-Appell Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija v. Joseph Micallef Moreno deċiż fl-24 ta'

Mejju 1996, din il-Qorti diversament preseduta żiedet tgħid hekk:

"Il-Qorti hawnhekk tixtieq tippreciza a skans ta' ekwivoci

huwa aktar wiesa' minn kif gie interpretat mill-qrati

b'referenza ghal-ligi Skocciza in materja:

Qrati taghna jidher li fil-massima segwew, gie spjegat

mill-Professur A.T.H. Mckeown fil-ktieb tieghu 'Offences

hekk:

Minn dana kollu din il-Qorti tara li, bhala regola, ikun

hemm il-kontravvenzjoni kontemplata fil-paragrafu (dd)

ta' l-art.

338 tal-Kap.

li minnu nnifsu jew minhabba c-cirkostanzi li fihom dak l-

ghemil isehh inissel imqar minimu ta' inkwiet jew thassib

f'mohh persuna (li ma tkunx l-akkuzat jew imputat) dwar

l-inkolumita` fizika ta' persuna jew dwar l-inkolumita` ta'

proprjeta`, kemm b'rizultat dirett ta' dak l-ghemil jew

minhabba l-possibilita` ta' reazzjoni ghal dak l-ghemil.

Naturalment dawn ic-cirkostanzi jridu jkunu tali li

Il-Qorti ma tħossx li f'dan il-każ kif żviluppa tista' ssib ħtija dwar din l-

imputazzjoni.

It-tieni u tielet imputazzjoni Ġlied bil-ġebel u theddid bil-ġebel Il-Qorti hi konvinta li l-kelb ma kellu x'jaqsam xejn mal-inċident u ġie

wżat biss minn Haston u l-mara tiegħu bħala skuża wara l-inċident.

13 Ara wkoll Appelli Kriminali: Il-Pulizija v. Alfred Turkdogan, 5 ta' Mejju 1995; Il-Pulizija v. Pio Saliba Hales, 17 ta' Ottubru 1997; Il-Pulizija v. Andrea Saliba Hales et, 30 ta' Ġunju 1998

tal-kelb qegħda tintuża wisq bħala difiża meta jinqalgħu inċidenti bħal

dawn fejn persuni jidhlu fi proprjeta' mhux tagħhom.

F'każijiet bħal

dawn dejjem jingħad li kien "walking the dog" meta suppost il-kelb ikun

taħt il-kontroll ta' sidu kif jipprovdi l-Att dwar il-Klieb, dejjem marbut

b'ċinga u mhux jitħalla jiġri fit-toroq jew f'postijiet oħra.

Il-Qorti tfakkar

li l-pubbliku m'għandux jieħu l-liġi f'idejh għax jaħseb li hemm xi ksur

ta' liġi iżda għandu l-mezzi kif jirraporta l-illegalita' u jittieħdu passi.

F'dan il-każ fejn il-Qorti żammet quddiem għajnejha dak li jipprovdu

artikolu 637 u 638 tal-Kodiċi Kriminali b'mod speċjali l-komportament

tax-xhieda meta kienu fuq il-pedana tax-xhieda, il-provi juru li kien

Haston li mar ġol-mansab ta' Debattista biex jikkustinja miegħu fuq il-

bird-callers u x'ħin ġie rinfaċċat bit-tweġiba ta' Debattista li l-bird-caller

kien legali dakinhar, Haston ma aċċettax tali tweġiba u baqa' jinsisti u

aggredixxa lil Debattista.

Haston ma riedx jitlaq minn fuq il-post avolja

Debattista qallu iktar minn darba biex jitlaq mill-għalqa tiegħu.

Fix-xhieda tiegħu Debattista14 jgħid:

"Heqq, kont qieghed hemmhekk bi kwieti, ghall-affari tieghu, nonsob

bhalma s-soltu naghmel, hekk, u nisma "Ojj!Ojj!

is not private!" u kocc minn dan."

"Qed nghidlu private, ghidtlu s-sena nistghu nuzaw bird caller,

baqa' jinsisti, b'ghajnejh miftuhin berah, hekk, kien jidher irrabjat, kien

"Kien jidher li gie rrabjat, ghall-glied.

Sewwa?............… Hekk irrabjat

hekk, b'idejh maghqudin bil-ponn.

Verità qed nghid, il-verità....… u

dan baqa' jinsisti qalli, "I am not going to go out!" u jdur hemm gol-

ghalqa u jien bzajt...."

darbtjen, imbuttani hekk bis-salt, u jien ma ridx inwegghu; jien taf

Jitlaq il-barra minn go hwejgi.

Imma hu imbuttani bis-

fejn id-dura, forsi minn hawn u l-Magistrat boghod, spiccajna kwazi

Spiccajt fl-art, qabadni minn ghonqi, qabadni hekk,

dawwarli idi hekk, ara ghajjat lil mara tieghu, giet izzommni minn

saqajja, u jien dak il-hin kont qed inhossni ha nifga nett, ma kienx

baqali aktar minn tlett minuti zgur!"

X'hin gew il-pulizija, dik li ma rajtx helwa, ghax gidbu, gejjin jghidu li

minhabba l-kelb.

U minhabba l-kelb ma kinitx l-affari, minhabba l-bird

Il-Qorti taqbel mal-linja difensiva li ġab l-imputat li:

"Kull ma ghamel Debattista kien li imbezza kif kien, wahdu gol-ghalqa,

b'ragel barrani quddiemu, li ma jafux u li qabad u dahal b'mod vjolenti

fil-propjetà tieghu u beda jikkustinja mieghu, u li ma telaqx minn fuq

il-post nonostante li gie mitlub kemm-il darba biex jitlaq, huwa qabad

gebla biex ibezzgha lil dan Haston li dak il-hin Debattista rah bhala u

effettivament kien minacca ghas-sigurtà u l-inkoluminità tieghu.

Infatti Debattista jaghmilha cara li "qbadt gebla ghax bzajt" u li

eventwalment "il-gebla qbadt u armejtha fl-art".

Wiehed ma jridx jinsa' wkoll f'dan l-istajdu li skond kif hareg mill-

li ghandu anke esperjenza fil-boxing apparti f'setturi sportivi ohra.

Kwindi huwa ragjonevoli li jekk Costa ra lil Haston f'din il-

posizzjoni bil-ponn u skond hu lest ghal glied, dan beza' u rreagixxa

wara li gie imbuttat darbtejn biex jaqa' fl-art.

Dwar il-gebla, ghal kompletezza, huwa minnu li Boumaiza jghid bil-

the floor"15 mandakollu din il-verzjoni ma tista' qatt twassal ghall-htija

fil-konfront ta' Costa.

Dan qed jinghad fl-ewwel lok ghaliex huwa inverosimili kif jekk

verament individwu kellu gebla f'idejh u ried jitfaghha fid-direzzjoni

tal-persuna

jargumentaw bejniethom), dan l-allegat aggressur jimmisja lil persuna

15 Folio 96 tal-proċess.

li ghandu quddiemu meta jitfa' l-gebla fid-direzzjoni tieghu.

minflok iktar verosimili li fic-cirkostanzi, Haston ma ntlaqat bl-ebda

gebla propju ghaliex Debattista qatt ma tefa l-gebla fid-direzzjoni ta'

Haston u minflok ramiha lejn l-art.

In oltre, din l-allegazzjoni ta' Haston li "he threw it at me" hija

imgiddba mill-partner tieghu stess, li filwaqt li ghal bidu tallega li "He

yes."17, eventwalment però l-versjoni taghha tkompli tinbidel sa xhin fl-

ahhar tispicca tgiddeb lir-ragel taghha stess li allega li l-gebla

allegatament intefghet fid-direzzjoni tieghu, u minflok tikkoncedi li:

Il-provi

tal-prosekuzzjoni

in konnessjoni mat-tieni u

imputazzjoni ma jistgħux iwasslu għall-ħtija għaliex il-Qorti hi konvinta

li l-imputat qabad il-ġebla mhux biex jikkommetti xi kontravenzjoni,

iżda biss biex jiddefendi lilu nnifsu għaliex kien imbeżżgħa u ried li

Haston jitlaq minn ġol-proprjeta' tiegħu u jieqaf mill-attitudni ta'

arroganza li kellu.

Ir-raba' imputazzjoni Art 339(1)(d) tal-Kap 9

16 Folio 46 tal-proċess.

17 Folio 46 tal-proċess.

18 Foli 47 tal-proċess.

L-artikolu 339(1)(d) tal-Kodiċi Kriminali jipprovdi li huwa ħati ta'

kontravenzjoni kull min "iħebb kontra persuna sabiex jinġurja, idejjaq

jew jagħmel ħsara lil din il-persuna jew lil ħaddieħor, kemm-il darba

l-fatt ma jkunx jaqa' taħt xi disposizzjoni oħra ta' dan il-Kodiċi".

Appell Kriminali Il-Pulizija v. Joseph Coleiro Tonna deċiż fid-9 ta' Mejju 1997

intqal:

"Din il-kontravvenzjoni kontra l-persuna ssehh meta persuna

thebb kontra persuna ohra sabiex tingurja, iddejjaq jew

taghmel hsara lil dik il-persuna l-ohra jew lil haddiehor, kemm-

il darba l-fatt ma jkunx jaqa' taht xi disposizzjoni ohra tal-

hemmx ghalfejn li effettivament ikun hemm kuntatt fiziku;

bizzejjed li jkun hemm il-potenzjalita` ta' tali kuntatt permezz

tal-manifestazzjoni ta' forza fizika indirizzata lejn dik il-

Forsi t-test Ingliz ta' din il-kontravvenzjoni

Jekk ikun hemm kuntatt fiziku multo magis

wiehed jista' jghid li wiehed hebb ghal persuna ohra, sakemm

il-fatt ma jammontax ghal xi reat iehor jew reat aktar gravi"

F'dan il-każ irriżulta li l-imputat kien qiegħed jiddefendi lilu nnifsu u l-

proprjeta' li kienet fil-pussess tiegħu meta l-parte civile daħal f'tali

proprjeta' u għalhekk il-Qorti mhix se ssib ħtija wara li rat dak spjegat

aktar 'il fuq dwar il-legittima difesa.

Il-Ħames imputazzjoni Ġriehi ħfief

Il-Qorti se tqis l-imputazzjoni dedotta kontra l-imputat dwar allegati

ġrieħi ħfief fuq il-persuna ta' Steven Francis Boumaiza.

ċertifikat mediku esebit li jitkellem dwar ġrieħi allegati fuq Steven

Boumaiza datat 23 ta' Ottubru 202019, madankollu tali ċertifikat mediku ma

ġiex konfermat bil-ġurament mit-tabib li ħareg tali ċertifikat.

In linea mal-artikolu 646(7) tal-Kodiċi Kriminali l-Prosekuzzjoni naqset

illi ġġib il-prova tal-ġrieħi u dan awtomatikament iwassal biex l-imputat

jiġi liberat mill-ħames imputazzjoni kontra tiegħu li titratta l-ġrieħi ħfief

fuq Boumaiza.

Għal dawn

il-motivi

lill-imputat ħati

imputazzjonijiet miġjuba kontrih u tilliberah minnhom.

Il-Qorti tagħmilha ċara mal-Prosekuzzjoni biex ma ċċedi għall-ebda

pressjoni li tista' ssirilha la mill-Ambjentalisti u lanqas mill-Kaċċaturi

f'ħidmiethom, liema ħidma għandha dejjem tkun biex tkun imħarsa s-

soċjeta' Maltija u fejn ikun hemm l-abbuż jittieħdu passi.

19 Folio 5 tal-proċess fl-ismijiet Il-Pulizija vs Manwel Billy Costa

Passi għandhom jittieħdu mhux għax ikun hemm xi pressjoni minn xi id

moħbija iżda għaliex hekk hu ġust f'pajjiż li jitmexxa skont is-saltna tad-

dritt u mhux bil-preġudizzju.

Mary Jane Gat Deputat Reġistratur

Dr. Joseph Swain Giordano

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR.

IMĦALLEF TONI ABELA LL.D.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa, 2 ta' Lulju 2021

Kummissarju tal-Artijiet, illum Awtorita` tal-Artijiet, Kunsill Lokali Tarxien, Transport Malta illum Awtorita` għat-Trasport f'Malta, Korporazzjoni tas-Servizzi tal-Ilma, u b'digriet tad-29 ta' Marzu 2017 ġie kjamat fil-kawża l-Ministru tat-Trasport u Infrastruttura.

Rat ir-rikors ta' Sardinia Company Limited (is-Soċjeta Attriċi) presentat fis-

7 ta' Frar 2012 li permezz tiegħu ppremettiet u talbet is-segwenti:

"Peress illi s-soċjeta' rikorrenti hija l-proprjetarja ta' porzjoni diviża ta' art tal-kejl superfiċjali ta' ċirka ħames mija tlieta u għoxrin metri kwadri (523 metri kwadri, fi Triq George Caruana kantuniera ma' Triq N. Caruana Dingli, Il-Kalkara (Dokument 'A'), formanti parti minn art akbar konsistenti f'għalqa, b'razzett magħha, denominata 'Ta' Sardina' sive 'Tal-Borg' tal- kejl ta' ċirka tminet elef u disa' mitt metru kwadru illi s-soċjeta' rikorrenti

xtrat u akkwistat b'kuntratt tas-27 ta' Lulju 1984 fl-atti tan-Nutar Dottor Alexander Mallia Rapinett Pace Delicata (Dokument 'B'); Peress illi l-imsemmija porzjoni diviża ta' art ittieħdet u ntużat mill-Gvern għall-skopijiet pubbliċi, stante illi sar ġnien pubbliku fuq din l-istess art, illum magħruf bl-isem ta' Ġnien Mark Livingston, oltre illi nfetħu partijiet mit- toroq li jiċċirkondaw l-istess imsemmi ġnien u ingħaddew servizzi ta' katusi tal-ilma dana kollu fuq u taħt l-istess art hawn fuq deskritta u appartenenti lis-soċjeta' rikorrenti; Peress illi l-imsemmi teħid u użu tal-proprjeta' hawn fuq deskritta sar mill- konvenuti, jew minn min minnhom, mingħajr qatt ma nħarġet l-ebda dikjarazzjoni tal-President ta' Malta għall-esproprjazzjoni ta' l-istess art, mingħajr ma ġie ppubblikat ebda avviż fil-Gazzetta tal-Gvern skond id- disposizzjonijiet tal-Ordinanza dwar l-akkwist tal-Artijiet għall-Skopijiet Pubbliċi [Kapitolu 88 tal-Liġijiet ta' Malta], mingħajr ma qatt ġiet segwita l- proċedura neċessarja skont l-istess imsemmija Ordinanza, u mingħajr ma qatt sar trasferiment ta' titolu tal-istess art a favur il-Gvern u/jew il- konvenuti, jew min minnhom.

Peress illi, għar-raġunijiet hawn fuq esposti, l-istess art għadha sallum proprjeta' esklussiva tas-soċjeta' rikorrenti, għalkemm il-konvenuti, jew min minnhom, għadhom qed jokkupa l-art hawn fuq deskritta abbużivament u mingħajr ebda titolu legali.

Peress illi s-soċjeta' rikorrenti għalhekk, fil-vesti tagħha ta' proprjetarja assoluta tal-istess art hawn fuq deskritta, ġiet imċaħħda mill-pussess u l- użu tal-istess art bħal sid tal-istess art, u konsegwentement għandha l- jedd li titlob lura l-istess art mingħand il-konvenuti, jew minn min minnhom, bħala l-pussessuri attwali tal-istess porzjoni ta' art hawn fuq deskritta.

Peress illi għalkemm debitament interpellati b'ittra uffiċjali tas-27 ta' Settembru 2011, fejn il-konvenuti ġew interpellati sabiex jerġghu jqiegħdu lis-soċjeta' rikorrenti fil-pussess tal-proprjeta' tagħha u li jersqu, fl-istess żmien u waqt, għal-likwidazzjoni u ħlas sew tad-danni kaġunati bl-aġir illegali tal-istess konvenuti, u sew tal-kumpens dovut għall-okkupazzjoni tal-istess prozjoni diviża ta' art mill-istess konvenuti tul id-diversi snin li

għaddew, il-konvenuti baqgħu inadempjenti mingħajr ebda raġuni valida

fil-liġi.

Tgħid għalhekk dina l-Onorabbli Qorti għaliex m'għandhiex, prevja kull

dikjarazzjoni neċessarja u opportuna:

Tiddeċiedi u tiddikjara illi l-konvenuti jew min minnhom ħadu pussess

tal-art hawn fuq deskritta illegalment u abbużivament mingħajr ebda

titolu jew dritt fil-liġi biex jagħmlu dan u għadhom sallum jokkupaw l-

istess art illegalment u abbużivament;

Konsegwentement tordna lill-konvenuti jew lil min minnhom sabiex, fiż- żmien qasir u perentorju li jiġi prefiss minn dina l-Onorabbli Qorti għall-

istess skop, jerġghu iqiegħdu l-istess art fl-istat oriġinali tagħha u li jiżgombraw mill-imsemmija porzjoni diviża ta' art b'mod illi jirrintegraw lis-soċjeta' rikorrenti fl-pussess esklussiv tal-istess proprjeta' hawn fuq deskritta;

Tiddeċiedi u ttiddikjara illi in vista tas-suspost, il-konvenuti jew min minnhom huma responsabbli għad-danni sofferti mis-soċjeta' rikorrenti kaġunati mill-aġir illegali u abbużiv tal-istess konvenuti, jew ta' min minnhom, u kif ukoll għall-kumpens ġust u adegwat dovut għall- okkupazzjoni u użu ta' art mill-istess konvenuti, jew minn minnhom, tul id-diversi snin illi l-istess art baqgħet fil-pussess tal-konvenuti jew ta' min minnhom;

tal-istess porzjoni diviża

Tillikwida, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi sew id-danni sofferti minn u sew il-kumpens dovut lis-soċjeta' rikorrenti għar-raġunijiet suesposti;

Tordna lill-konvenuti jew lil min minnhom li jħallsu lis-soċjeta' rikorrenti

l-imsemmija danni u kumpens hekk likwidati.

Bl-ispejjeż inkluż dawk tal-ittra uffiċjali tas-27 ta' Settembru 2011 u bl- imgħax dekorribbli fuq is-somma ta' danni u kumpens likwidati b'effett mid- data illi fiha l-konvenut, jew min minnhom, ħadu l-pussess abużiv tal- proprjeta' in kwistjoni sad-data tal-pagament effettiv, kontra l-konvenuti li minn issa huma nġunti għas-subizzjoni u b'riserva għal kull azzjoni ulterjuri ta' min spettanti minnhom, skont il-liġi."

lis-soċjeta' rikorrenti

tal-konvenuti,

fil-konfront

Rat ir-risposta ġuramentata ta' L-Awtorita' Għat-Transport f'Malta ġja'

Transport Malta (l-Awtorita' konvenuta tat-Trasport) tas-27 ta' Marzu 2012

li permezz tagħha wieġbet is-segwenti:

Illi in linea preliminari skond il-Kap.

499 tal-Liġijiet ta' Malta, isem l- Awtorita' konvenuta huwa Awtorita' għat-Trasport Għaldaqstant għall-korrettezza u għal kull buon fini, għandha ssir id- debita korrezzjoni.

Illi l-Awtorita' konvenuta m'għandha ebda konnessjoni ma dak li qed tgħid is-soċjeta' attriċi u għalhekk mhiex il- leġittimu kontradittur u għandha tiġi lliberata mill-osservanza tal- ġudizzju bl-ispejjeż kontra s-soċjeta' attriċi.

l- Illi sussidjarjament u mingħajr preġudizzju għas-suespost, allegazzjonijiet u l-pretenzjonijiet tas-soċjeta' attriċi kontra l-Awtorita' fid-dritt u konvenuta huma kompletament

fil-fatt u

għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjez u dana kif ser jirriżulta waqt is- smiegħ u t-trattazzjoni tal-kawża.

Illi sussidjarment u mingħajr preġudizzju għas-suespost, is-soċjeta' attrċi għandha tipprova liema hija l-art mertu tal-kawża odjerna u kif ukoll it-titlu tagħha fuq dina l-istess art.

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, mhuwiex assolutament ċar mid-dokumenti esebiti, kif il-parti tal-proprjeta' li s-soċjeta' attriċi qed tgħid li hija tagħha permezz tal-pjanti esebiti fid-Dokument B u notifikata flimkien mar-rikors promotur jikkombaċaw mas-survey esebit mis-soċjeta' attriċi a Dokument A u notifikat lill-Awtorita' konvenuta flimkien mar-rikors promotur.

lill-Awtorita' konvenuta

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost l-Awtorita' konvenuta ma għamlet ebda att abbusiv u illegali kif allegat mis-soċjeta' attriċi.

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, l-Awtorita' konvenuta mhiex responsabbli għall-ebda kumpens u għal ebda danni u fi kwalunkwe każ u mingħajr preġudizzju l-istess soċjeta' attriċi għandha timminimizza d-danni.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Bl-ispejjeż kontra s-soċjeta' attriċi li hija minn issa inġunta in subizzjoni."

Rat ir-risposta tal-Kunsill Lokali Ħal Tarxien (il-Kunsill Konvenut) tat-28 ta'

Marzu 2012 li permezz tagħha wieġeb is-segwenti:

Illi preliminarjament m'huwiex il-leġittimu kontradittur;

Illi fil-mertu l-konvenut m'għandu l-ebda pussess tal-art mertu tat- talbiet attriċi għaliex qatt ma kien hemm devoluzzjoni ta' din l-art mill- gvern ċentrali lill-Kunsill Lokali Tarxien;

U għalhekk it-talbiet għandhom ikunu miċħuda.

Bl-ispejjeż u bl-ingunzjoni ta' l-attur in subizzjoni."

Rat ir-risposta tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma (il-Korporazzjoni

konvenuta) tat-2 ta' April 2012 li permezz tagħha wieġbet is-segwenti:

Illi l-korporazzjoni eċċipjenti mhix il-leġittimu kontradtiurru f'din il- kawża stante li mhix il-persuna responsabli għall-esproprijazzjoni de quo;

Illi, jekk l-istess korporazzjoni eċċipjenti għandha xi katusi u/jew pajpijiet mgħoddijin fuq jew taħt l-istess art indikata fir-rikors, dawn ġew mgħoddijin mill-Gvern skond l-Att dwar il-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma (XXIII/1991, illum Kap. 355) u ilhom hemm żmien twil;

Illi, għalhekk it-talbiet attriċi fil-konfront ta' l-istess korporazzjoni eċċipjenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda, u l-istess korporazzjoni għandha tiġi liberata mill-osservanza tal- ġudizzju, bl-ispejjeż kollha kontra s-soċjeta' attriċi;

Salvi eċċezzjonijiet ulterjuri."

Rat ir-risposta ġuramentata tal-Awtorita' tal-Artijiet gja' Kummissarju tal-

Artijiet (l-Awtorita' konvenuta tal-Artijiet) tat-8 ta' Ġunju 2012 li permezz

tagħha wieġbet is-segwenti:

"Illi in via preliminari jiġi eċċepit illi l-Kummissarju tal-Artijiet mhuwiex leġittimu kontradittur f'din il-kawża u dan stante li ma kienx hu li ddeċieda fejn sar isir dan il-proġett partikolari jew li wettaq ix-xogħlijiet li taw lok għar-rikors promotur; Illi preliminarjament ukoll l-esponent jirrileva li hu qatt ma ġie ffaċċjat b'talba minn xi awtorita' pubblika sabiex jesproprja l-art li saret referenza għaliha fir-rikors promotur; Illi l-Kummissarju tal-Artijiet m'huwiex l-awtorita' kompetenti sabiex tieħu deċiżjonijiet dwar fejn għandhom isiru proġetti pubbliċi jew minn fejn għandhom jgħaddu toroq ġodda fil-pajjiż, u kull meta jkun hemm il-ħtieġa li jsiru proġetti jew xogħlijiet ta' din ix-xorta, hi l-awtorita' li tkun trid tagħmel dawn ix-xogħljiet li tagħmel talba mal-Kummissarju tal-Artijiet sabiex iniedi l-proċedura tal-espoprju, u dan wara li l-flus li ser jitħallsu bħala kumpens għal dik l-art jiġu ddepożitati mill-awtorita' li ser tagħmel ix-xogħlijiet f'kont bankarju; Illi mir-rekords tad-Dipartiment jidher li fil-fatt veru li d-Dikjarazzjoni Presidenzjali u l-avviż fil-Gazzetta tal-Gvern relevanti għadhom ma ħarġux u dan minħabba li qatt ma kien hemm talba sabiex jinbdew il-proċeduri relevanti għall-esproprju tal-art; Illi sabiex l-esponent ikun jista' jipproċedi tal-esproprju, mhux biss f'dan il- każ, iżda f'kull każ, irid l-ewwel ikollu talba biex jesproprja għal skop

pubbliku, u wara jkun infurmat bi provi dokumentarji min huma s-sidien tal- art in kwistjoni; Illi la darba l-esponent ikollu konferma tat-titolu huwa joffri l-kumpens li jqis ġust għall-esproprjazzjoni u dawk li jkunu intitolati għall-kumpens ikunu jistgħu jew jaċċettaw il-kumpens jew jikkontestaw l-ammont bi proċeduri quddiem il-Bord tal-Arbitraġġ dwar Artijiet; Salvi eċċezzjonijiet ulterjuri."

Rat li b'digriet tad-29 ta' Marzu 2017 ġie kjamat fil-Kawża il-Ministru tat-

Trasport u Infrastruttura.

Rat ir-risposta ġuramentata tal-Ministru imsemmi (l-Konvenut Ministru)

tad-9 ta' Frar 2018 li permezz tagħha wieġeb is-segwenti:

"Illi l-eċċezzjonijiet tal-esponent hawn taħt elenkati qegħdin jingħataw mingħajr preġudizzju għal xulxin: Eċċezzjonijiet Preliminari 1.

Illi preliminarjament, l-esponent jeċepixxi illi t-terminu sabiex tiġi ppreżentata risposta jibda jidekorri ġialadarba illi r-rikorrent joħroġ notifika fil-konfront tal-Avukat Ġenerali u dan ai termini tal-Artikolu 181B (3) tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta.

L-esponent jirrileva illi l- Avukat Ġenerali ġie nnotifikat bid-digriet tas-27 ta' Marzu 2017 biss fit-22 ta' Jannar 2018.

Għaldaqstant l-esponent umilment jirrileva illi huwa mhuwiex kontumaċja kif inkorrettament huwa indikat fil-verbal tal-kawża odjerna ta' dina l-Onorabbli Qorti tat-12 ta' Mejju 2017;

Illi in linea preliminari, l-esponent jeċepixxi illi dak li qiegħed jintalab mis-soċjeta' rikorrenti, bid-dħul fis-seħħ tal-Artikolu 67 tal-Kap.

573 jaqa' fil-ġurisdizzjoni tal-Bord tal-Arbitraġġ bil-konsegwenza li dina l- Onorabbli Qorti ma ghandhiex aktar ġurisdizzjoni tiddeċiedi l-azzjoni odjerna u għalhekk l-azzjoni odjerna għandha tintbagħat minn dina l- Onorabbli Qorti quddiem l-imsemmi Bord tal-Arbitraġġ;

Illi in linea preliminari l-esponent jissottometti illi huwa mhuwiex il- leġittimu kontradittur għat-talbiet tar-rikorrenti u dan ai termini tal- artikolu 181B (1) tal-Kap 12 tal-liġijiet ta' Malta;

Illi di piu' joħroġ ċar mill-qari tar-rikors ġuramentat illi l-esponent ma ħa l-ebda deċiżjoni fil-konfront tar-rikorrent, wisq anqas għamel xi ordni sabiex l-art mertu tal-kawża odjerna ittiehdet mir-rikorrent;

Eċċezzjonijiet fil-Mertu 1.

Illi fir-rigward tad-danni li qegħdin jippretendu r-rikorrenti, dawn huma preskritti ai termini tal-Artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili;

Illi t-talbiet attriċi huma infondati fil-fatt u fil-liġi u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż kontra r-rikorrent;

Illi l-esponent jeċepixxi illi ai termini tal-Artikolu 158(3)(ċ) tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, jiġi dikjarat illi l-fatti kif dikjarati mir-rikorrent qegħdin jiġu kkontestati u jeħtieġ illi jiġu pruvati;

Illi sussidjarjament u mingħajr preġudizzju għas-suespost, is-soċjeta' attriċi għandha tipprova liema hija l-art mertu tal-kawża odjerna u kif ukoll it-titolu tagħha fuq dina l-istess art;

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, l-esponent ma għamel ebda att abbusiv u illegali kif allegat mis-soċjeta' attriċi;

Illi in kwantu t-talba għad-danni, l-esponent m'huwiex responsabbli għall-ebda kumpens u danni kif allegati fir-rikors ġuramentat in risposta;

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Bl-ispejjeż kollha kontra r-rikorrent."

Rat id-digriet tagħha tal-11 ta' April 2019;

Rat is-Sentenza parzjali tagħha tal-20 ta' Jannar 2020;

tal-Konvenuta Awtorita'

li permezz

tagħha eċċepiet

ulterjorament is-segwenti: (vide a' fol 283)

"Il-karenza tal-interess guridiku tas-socjeta` attrici li tkompli b'din il-kawza kif intavolata u dan stante l-fatt li l-istess socjeta` attrici fil-mori ta' din il- kawza intavolat kawza ohra bl-ismijiet Ta' Sardinia Company Limited vs L- Awtorita` tal-Artijiet Rik Nru 8/2018 FDP fuq l-istess att ghal dak tal-kawza odjerna, u li jindika wkoll li s-socjeta` attrici qed tfittex rimedju legali iehor li huwa f'kunflitt dirett ma dak mitlub go din il-kawza.

Jekk tigi deciza tezawrixxi l-mertu ta' din il-kawza."

Rat in-nota tal-Konvenuta Awtorita' Tat-Trasport li permezz eċċepiet

ulterjorament ukoll in-nuqqas ta' interess ġuridiku tas-Soċjeta' Attriċi u

dan kif jirriżulta mill-verbal tad-29 ta' Settembru 2020;

Rat in-noti ta' osservazzjonijiet tal-partijiet involuti f'din l-eċċezzjoni

ulterjuri ta' nuqqas ta' interess ġuridiku tas-Soċjeta' Attriċi li tkompli din il-

Rat l-atti u dokumenti kollha tal-Kawża;

Semgħet lill-abbli difensuri tal-partijiet jittrattaw l-eċċezzjoni imsemmija

fis-seduta tal-10 ta' Mejju 2021;

Rat li l-Kawża tħalliet għal-lum għal deċizjoni dwar l-eċċezzjoni fuq

imsemmija.

Punti ta' fatti

Il-Kawża li għandha quddiemha din il-Qorti tittratta t-teħid tal-art mertu tal-

kawża mill-Gvern ta' Malta għal skopijiet pubbliċi.

Din l-art tappartjeni lis-

Soċjeta' Attriċi.

Din qed tikkontendi li t-teħid tagħha kien wieħed illegali u

abbużiv mingħajr titolu jew dritt fil-liġi mill-Awtoritajiet konvenuti jew min

minnhom u li għalhekk sal-lum jokkupaw l-istess art illegalment u

abbużivament.

Fil-mument

il-kawża din

il-materja kienet

prinċipalment regolata mill-Ordinanza dwar l-Akkwist tal-Artijiet għal

Skopijiet Pubbliċi u ċioe' Kap 88 tal-Liġjiet ta' Malta.

Il-Kawża saret fis-7 ta' Frar 2012.

Dak in-nhar ma kien hemm ebda

dubbju li din il-Qorti, fid-dawl tal-liġijiet viġenti f'dak iż-żmien, fost oħrajn l-

Ordinanza fuq imsemmija, mhux biss kellha ġurisdizzjoni u kompetenza li

tisma' u tiddeċiedi dwar il-mertu, u fuq dan il-punt diga' ingħatat sentenza

parzjali f'din il-Kawza fl-20 ta' Jannar 2020, iżda huwa ukoll inkontestat, li

sal-mument li kien għadu ma daħalx fis-seħħ il-Kap 573 tal-liġijiet ta'

Malta, is-Soċjeta' Attriċi kellha ukoll kull interess ġuridiku skont il-liġi u

tagħlim ġurisprudenzjali ta' dawn il-Qrati.

Fil-mori tal-kawża l-Konvenuta

Awtorita' li permezz tagħha eċċepiet ulterjorament is-segwenti: Il-karenza

tal-interess guridiku tas-socjeta` attrici li tkompli b'din il-kawza kif

L-Awtorita` tal-Artijiet Rik Nru 8/2018 FDP fuq l-istess att ghal dak tal-

iehor li huwa f'kunflitt dirett ma dak mitlub go din il-kawza.

Jekk tigi

deciza tezawrixxi l-mertu ta' din il-kawza. (vide a' fol 283).

eċċezzjoni ulterjuri ingħatat ukoll mill-Konvenuta Awtorita' tat-Trasport u

dan kif jirriżulta mill-verbal tad-29 ta' Settembru 2020.

L-argument tal-Konvenuti huwa wieħed sempliċi.

Ġaladarba li s-Soċjeta'

Attriċi għażlet li tistitwixxi proċduri quddiem il-Bord tal-Arbitraġġ tal-Artijiet

biex tottjeni rimedju taħt il-Kap 573 tal-liġijiet ta' Malta, b'talbiet pjuttost

identiċi għal dak li diġa' kienu pendenti quddiem il-Qrati ordinarji permezz

ta' din il-kawża, din tilfet kull interess ġuridiku biex tkompli din il-kawża.

Seta' kellha interess ġuridiku sakemm ma għamlitx il-proċeduri novelli.

Anzi, uħud mill-konvenuti jargumentaw li dan jammonta għall-abbandun

ta' dawn il-proċeduri.

Għalhekk din il-Qorti, l-ewwel ser titratta l-

abbandun tal-proċeduri u wara l-punt tal-interess ġuridiku.

L-abbandun

Dan l-argument isostnuh l-Awtorita' tal-Artijiet, l-Awtorita' Tat-Trasport u

kif ukoll il-Kunsill Lokali ta' Ħal-Tarxien (a' fol 341 u 356).

Il-Qorti tiddistingwi bejn żewġ definizzjonijiet tal-kelma abbandun, f'sens

wisgħa, kif bħal donnhom qed jikkontendu l-konvenuti, u dak tekniko

legali meta kawża tkun abbandunata bil-konsegwenza li tiġi kkanċellata

mill-Qorti fis-sitwazzjonijiet previsti mil-liġi.

F'dan ir-rigward issir referenza

għal dak li qalet il-Prim Awla (Sede Kostituzzjonali) fis-Sentenza

tagħha tal-24 ta' Novembru 2020 per imħallef Grazio Annandale fl-

ismijiet Patrick Borg Zammit -vs- Avukat tal-Istat.

Dik il-Qorti qalet hekk:

"B'danakollu, dik l-istess kawża ġiet abbandunata mir-rikorrent.

Għalhekk

ma tistax terġa' titqiegħed fuq il-lista tal-kawżi biex tinstama' mill-ġdid

għaliex irrikorrent stess irrinunzja definittivament għaliha".(Emfażi tal-

Minn dan il-bran joħroġ ċar, li biex kawża f'sens legali titqies

abbandunata irid ikun hemm att ċar univoku kif trid il-liġi bħal meta l-Attur

iċedi l-Kawża skont artikolu 906(1) tal-Kap 12 tal-liġijiet ta' Malta fis-sens

li jkun qed jirrinunzja għalihom.

Mod ieħor kif titqies li Kawża tkun abbandunata huwa meta tmur deżerta.

L-Istitut tad-deżerzjoni tal-kawżi huwa regolat b'Titolu għalih.

Dan l-Istitut

jaħseb għall-mod partikolari kif kawża tintemm minħabba li tkun tqieset

abbandunata minn min bdiha.

L-effetti ta' l-applikazzjoni ta' dawn ir-

regoli, fl-ewwel istanza, jkunu li l-kawża tintemm imma ma jintemmx

magħha l-jedd li l-attur jibda proċeduri oħrajn ġodda dwar l-istess

kwistjoni jekk kemm-il darba jkun għadu fiż-żmien li jagħmel dan.

L-

artikolu 963(6) tal-Kap 12 tal-liġijiet ta' Malta jaħseb għal dan kollu (Ara

Sentenza tal- P.A per Cunningham Joseph R. Micallef tas-7 ta' Novembru,

2002 fl-ismijiet Awtorita' Tad-Djar -vs- Anthony Dalli Golden).

Għalhekk sa fejn jirrigwarda l-asserzjoni ta' abbandun tal-kawża fis-sens

kif trid il-liġi, il-Konvenuti ma għandhomx raġun.

Interess Ġuridiku

Bħal ma diġa' kellha okkażjoni tosserva din il-Qorti fis-Sentenza parzjali

tagħha tal-20 ta' Jannar 2020 din il-liġi ma tipprovdix b'mod transitorju

għall-Kawżi quddiem il-Qrati ordinarji li kienu pendenti qabel daħlet fis-

seħħ.

Fejn deherlu l-leġislatur provda espressament fir-rigward ix-xorta

ta' kawżi pendenti.

(1) tal-Kap 573 provda li "Proċeduri pendenti quddiem il-Bord

tal-Arbitraġġ qabel il-bidu fis-seħħ ta' dan l-Att għandhom ikomplu jkunu

regolati bil-liġijiet sostantivi li kienu fis-seħħ qabel il-bidu fis-seħħ ta' dan l-

Att, sakemm is-sid ma jindikax permezz ta' nota bil-miktub imressqa fl-atti

tal-proċeduri quddiem il-Bord tal-Arbitraġġ li huwa jixtieq li l-proċeduri jiġu

deċiżi skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att."

Din l-għażla ma ngħatatx lil

dawk li kienu laħqu istitwew proċeduri bħal dawk li għandha quddiemha

din il-Qorti.

Il-prinċipju applikabbli f'każijiet bħal dawn, kemm-il darba trattat minn

dawn il-Qrati, li liġi ġdida għandha tipprovdi in via transitorja għal-liġijiet li

jkunu qegħdin jiġu abrogati jew emendati partikularment fil-kuntest tar-

retroattivita' tal-liġijiet.

F'dan ir-rigward jidher li huwa ġeneralment

rikonoxxut mill-Qrati

li għandha

f'materja

ta'

retroattivita` ta' liġijiet hija dik pronunzjata minn din il-Qorti, fis-Sentenza

tas-26 ta' Frar 1954 fil-kawza fl-ismijiet Edgar Decesare et vs Onor

Chircop Beck ġie ritenut li meta

f'liġi li toħroġ ma jkunx hemm klawsola retroattiva, u l-kliem tagħha ma

jkunx jipprescrivi retroattivita`, dik il-liġi ma għandhiex ikollha effett

retroattiv, lanqas jekk tkun ta' interess jew ordni pubbliku.

Aktar minn

hekk biex liġi jkollha effett retroattiv, jeħtieg li dan l-effett jirriżulta b'mod l-

aktar ċar, u għaldaqstant, fid-dubbju għandu jkun eskluż.

Il-kunċett ta'

retroattivita jsib ukoll applikazzjoni f'proċeduri ġja mibdija billi fil-każ u fir-

rigward ta' proċedimenti pendenti l-liġi l-ġdida ma tistax ikollha effetti

Ir-retroattivita` għandha biss tkun applikata fir-rigward ta'

Kawżi pendenti jekk din tkun espressament sancita` mil-liġi ġdida.

Sentenzi: Prim Awla tal-Qorti Ċivili fis-sentenza tad-29 ta' Ottubru

noe; Prim Awla tat-3 ta' Dicembru 1947 fl-ismijiet Dottor Filippo

26 ta' Frar 1954 fil-kawża fl-ismijiet Edgar Decesare et -vs- Onor

Van Der Laan fis-silenzju tal-liġi

l-ġdida dwar l-aspett li qed ikun trattat b'din is-sentenza, hija din il-Qorti li

trid tasal għall-konklużjonijiet tagħha.

Li kieku dik il-Liġi tat l-għażla lis-

Soċjeta' Attriċi, li ngħataw lil dawk li diġa' kellhom talbiet quddiem il-Bord

tal-Arbitraġġ skont artikolu 78(1) u (2) tal-Kap 573 tal-liġijiet ta' Malta,

kieku ġew evitati inkonvenjenzi żejda u bla bżonn, partikolarment għas-

Soċjeta' Attriċi.

Il-Qorti qed tagħmel dawn l-osservazzjonijiet anke fid-dawl, li din il-

problema qamet ħames snin wara li bdiet din il-Kawża biex is-Soċjeta'

Attriċi tajjeb jew ħażzin spiċċat vittma tan-nuqqasijiet u karenzi fil-liġi.

Biżżejjed jingħad li diġa' inħela ħafna ħin sabiex ingħatat is-sentenza

parzjali fuq imsemmija b'konsegwenza ta' din il-karenza fil-liġi.

Il-konvenuti invokaw ukoll il-prinċipju electa una via non datur recursus ad

Dan il-prinċipju huwa applikabbli meta jingħtażlu żewġ binarji ta'

pretensjonijiet u/jew difiżi b'mod kontemporanju u kumulattivi fl-istess

ġudizzju.

Dan il-prinċipju huwa applikat fil-każ fejn azzjoni tkun neboluża

jew id-difiża tkun ekwivokanti.

Dan mhux il-każ li għandha quddiemha din il-Qorti.

Huwa minnu li hemm

żewġ proċeduri separati, anke jekk fuq l-istess mertu, iżda dan ma jfissirx

neċessarjament li ai fini ta' din il-massima hemm kontradittorjeta'.

minn hekk, anke kieku stess dan il-prinċipju jiġi interpretat mod ieħor, biex

jitqanqal, trid tkun tesisti l-possibilta' tax-xelta ta' azzjoni jew proċedura

oħra, fil-mument meta tkun saret il-Kawża.

Dawn il-proċeduri huma

anteċedenti għal dawk li bdiet is-Soċjeta' Attriċi quddiem il-Bord tal-

Arbitraġġ taħt il-liġi l-ġdida.

Kwantu għal dak li jirrigwarda l-interess ġuridiku tas-Soċjeta' Attriċi f'dawn

il-proċeduri dawn il-Qrati tagħna dejjem segwew fost oħrajn id-definizzjoni

ta' Mattirolo u Mortara u ċioe' li l-interess irid ikun ġuridiku, cioe` bbażat

fuq xi dritt pretiż leż tal-Atturi.

Apparti dan biex wieħed jista' jingħad li għandu interess ġuridiku li

jipproponi azzjoni, hemm bzonn li l-kawża li jipproponi tkun tista

tipproduċilu riżultat utli jew vantaġġjuż għalih.

L-interess ġuridiku jrid ikun

ukoll reali u attwali u għandu jiskaturixxi minn vjolazzjoni jew theddida ta'

vjolazzjoni ta' xi dritt li jappartjeni lill-persuna u f'dan is-sens għalhekk jrid

ukoll ikun personali.

Fl-aħħar nett trid tivverifika ruħha r-rabta ġuridika

bejn l-għemil abbusiv u illegali allegatament kommess mill-konvenut u d-

danni jew almenu l-preġudizzju allegatament ikun sofriet mill-persuna li

tipproponi l-Kawża konsegwenzjali għal dan l-għemil.

(Ara fost oħrajn

nomine deċiża mill-Qorti tal-Appell Superjuri fit-28 ta' Frar, 1997

[LXXXI-11-429]; Qorti tal-Appell fl-ismijiet Maria Boujaoui et -vs-

Joseph Mani deċiża fit-30 ta' Jannar 2007 u kif ukoll dik fl-

ismijiet Giulia Maria Mattei -vs- George Hersey et noe deċiża mill-Qorti

tal-Appell Superjuri [LXXII-III- 299]).

Il-Qorti ħasbet fit-tul dwar dan l-aspett tal-Kawża tenut kont li l-bidla li

seħħet fil-liġi matul il-Kawża ma ġabithiex b'idejha s-Soċjeta' Attriċi.

kieku dik il-bidla ħasbet għal kawżi bħal dik li għandha quddiemha din il-

Qorti, it-trajettorja tal-proċess li ħadet din il-Kawża ma kienitx tkun

daqshekk penuża.

L-anqas ma tlum lill-istess Soċjeta' li ressqet l-azzjoni

tagħha quddiem il-Bord tal-Arbitraġġ taħt il-liġi ġdida għax minn eżami tar-

rimedji li toffri, il-Qorti ma teskludix li jistgħu ikunu aktar vantaġġjużi minn

dawk li joffri l-Kap 88 tal-Liġijiet ta' Malta fost oħrajn danni morali.

Iżda

biex ikunu hekk vantaġġjużi jridu jirrikorru l-elementi kollha tal-artikolu 63

tal-Kap 573 tal-liġijiet ta' Malta.

Ma hux il-kompitu ta' din il-Qorti li

toqgħod tidhol fil-mertu ta' jekk jirrikorrux l-elementi kollha għaliex dik hija

materja li għad trid tiġi kkunsidrata mill-Bord ta' Arbitraġġ li ġie adit

appositament sabiex jieħu konjizzjoni tal-materja.

Imma din il-Qorti ma

hiex konvinta, li bil-mod kif saret il-liġi, ta' bilfors li ser jingħataw ir-rimedji

li altrimenti jingħataw dejjem minn dawn il-Qrati fit-termini tal-azzjoni

ordinarja li qed tkun esperita f'din il-Kawża.

Il-Kawza li għandha quddiemha din il-Qorti hija tax-xorta possessorja u

mhux xi azzjoni oħra rejali.

Meta din il-Qorti qieset l-aspetti kollha taċ-

ċirkostanzi xejn cari ta' dawk il-Kawzi li kienu pendenti qabel ma daħlet il-

liġi l-ġdida, u tenut li dik il-liġi ma ħasbitx għalihom, tasal għall-

konklużjoni, li s-So ċjeta' Attriċi għad għandha interess ġuridiku li tkompli

b'din il-Kawża.

Jekk din il-Kawża għandhiex tistenna l-eżitu tal-proċeduri

quddiem il-Bord tal-Arbitraġġ hija kwistjoni oħra.

Dan qed jingħad fid-

dawl li quddiem din il-Qorti għad hemm pendenti rikors tas-Soċjeta' Attriċi

Għaldaqstant għar-raġunijiet fuq imsemmija din il-Qorti qegħdha taqta' u

tiddeċiedi bil-mod segwenti:

Tiċħad l-eccezzjoni ulterjuri ta' nuqqas ta' interess ġuridiku tal-konvenuti

fuq imsemmija.

Spejjes ta' din is-Sentenza parzjali a' karigu tal-konvenuti.

Imħallef Toni Dalli Golden Deputat Reġistratur


Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM

is-subartikolu 82(3) tal-Kap.

452 jagħti dritt ta' appell mis-sentenza tat-Tribunal Industrijali fuq punt ta' liġi biss, u dan fiċ- ċirkostanzi hemm imfissra, fosthom fejn il-każ jirrigwarda l-allegata tkeċċija mingħajr kawża ġusta – il-leġiżlatur ma riedx li l-apprezzament li jkun għamel it-Tribunal tal-provi rigwardanti t-tkeċċija inġusta tal-impjegat, jiġu sindakati minn din il-Qorti

MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR.

IMĦALLEF LAWRENCE MINTOFF Seduta tat-2 ta' Lulju, 2021

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM

Avv Robert Calafato Dedic bħala mandatarju speċjali ta' Baran Duman (Passaport Tork Nru UO5912226) ('l-appellat')

Dan huwa appell magħmul mill-intimata Tipbet (C 63741) [minn issa 'l

quddiem 'l-appellanta'] mid-deċiżjoni nru 2709 [minn issa 'l quddiem 'id-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 11

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM deċiżjoni appellata'] mogħtija mit-Tribunal Industrijali [minn issa 'I quddiem 'it-

Tribunal'] fil-15 ta' Frar, 2021, fil-Kwistjoni tax-Xoghol nru 3716/JHP, fejn it-

Tribunal iddeċieda t-talbiet tar-rikorrent Avv. Robert Calafato Dedic bħala

mandatarju speċjali ta' Baran Duman (Passaport Tork Nru UO5912226) [minn

issa 'l quddiem 'l-appellant'] fil-konfront tal-imsemmija appellanta, billi

ddikjara li t-terminazzjoni tal-imjieg tiegħu ma kinitx għal raġuni ġusta u skont

il-liġi, filwaqt li ordna lis-soċjetà appellanta tħallas lill-appellat kumpens ta'

€7,000 fi żmien ħmistax-il ġurnata minn dik id-deċiżjoni appellata.

Il-fatti ta' din il-kawża jirrigwardaw it-terminazzjoni tal-impjieg tal-

appellat minn mal-appellanta.

L-appellat daħal jaħdem mal-appellanta fil-

kariga ta' Turkish Speaking Customer Support fil-31 ta' Diċembru, 2016 skont

il-pattijiet u l-kundizzjonijiet li ġew miftiehma bejniethom fil-kuntratt tax-

xogħol bl-istess data.1 Iżda fl-10 ta' Diċembru, 2018 l-appellanta tterminat l-

impjieg tal-appellat magħha għar-raġuni ta' "poor work performance".2

L-appellat istitwixxa proċeduri quddiem it-Tribunal fl-21 ta' Jannar, 2019

permezz ta' nota segwita b'dikjarazzjoni fl-4 ta' Marzu, 2019, fejn talab lit-

Tribunal sabiex jiddikjara li t-tkeċċija tiegħu minn mal-appellanta kienet waħda

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 11

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM inġusta u sabiex ukoll jordna li jitħallas lilu kumpens xieraq mill-imsemmija

Is-soċjetà intimata wieġbet permezz ta' dikjarazzjoni fil-1 ta' Marzu,

2019, fejn sostniet li t-talbiet tar-rikorrent kienu infondati fil-fatt u fid-dritt u

għalhekk kellhom jiġu miċħuda.

Id-deċiżjoni appellata

tiegħu:

Dawn huma l-konsiderazzjonijiet tat-Tribunal li wasluh għad-deċiżjoni

Kunsiderazzjonijiet tat-Tribunal: It-Tribunal fil-kunsiderazzjonijiet tiegħu ħa konjizzjoni ta' tlett sitwazzjonijiet li ġraw fattwalment f'dan il-każ odjern.

(a) Ġie stabbilit li ir-rikorrent kellu xi numru ta' complaints li tnejn minnhom

ġie allegat li kienu il-fulkru għat-terminazzjoni tal-impjieg tiegħu.

(b) Ġie stabbilit li dawn il-complaints fit-total tagħhom ġew mitqiesa bħal "poor work perforamnce" u li għalhekk ġie itterminat l-impjieg tar- rikorrent.

(c) Ġie ukoll stabbilit li filwaqt li is-soċjetà intimata tenniet li żewġ complaints li setgħu wasslu għat-terminazzjoni mill-impjieg tar-rikorrent, kienu ġew mgħoddija lill-Awtorità Maltija tal-Logħob, mis-soċjetà intimata, u li dawn setgħu kienu il-kaġun li is-soċjetà intimata titlef il-liċenzja għall-operat tagħha.

It-Tribunal Industrijali innota dan li ġej:

(a) Ġie stabbilit li dawn iż-żewġ complaints ma ġiex ippruvat li dawn kienu waslu għand l-Awtorità Nazzjonali tal-Logħba (sic!) għalkemm ix-xhieda mogħtija tat

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 11

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM

dik l-impressjoni u għaldaqstant dawn il-complaints ma wasslux għall-ebda dannu lis-soċjetà initmata.

(b) Ġie innotat li filwaqt li il-każ kien mibni fuq "poor work performance" f'xhieda mogħtija mis-soċjetà issemiet konnessjoni ta' xi eżerċizzju ta' Ristrutturar tas- soċjetà intimata, li għalkemm f'dan il-perijodu ġiet mogħtija terminazzjoni lill- seba' impjegati inkluż lir-rikorrenti, ir-raġuni unika kienet simili għal kulħadd, dik ta' "poor work performance" u mhux raġuni oħra.

(c) It-Tribunal ma sab l-ebda konnessjoni bejn it-terminazzjoni tal-impjieg tar- rikorrent u xi forma ta' Ristrutturar u lanqas ma sab l-ebda forma ta' xi proċess dixxiplinarju minħabba "il-poor work work performance" tiegħu, fejn ir-rikorrent jigi mogħti l-opportunità li jiddefendi id-drittijiet tiegħu.

intimata innota mix-xhieda mogħtija minn naħa tas-soċjetà permezz ta' Mehmet Fenech Millo, impjegat tas-soċjetà intimata, li fl-isfond li dan bħala impjegat beda il-karriera tiegħu xhur u snin wara l-impjegati oħra inkluż ir-rikorrent, kien f'temp relattivament qasir li dan ingħata promozzjoni.

Dan seħħ wara li mill-grad simili għall-impjegati l-oħra hu kien beda jiġbed l- attenzjoni tas-superjuri tiegħu li l-kollegi tiegħu kienu qegħdin jagħmlu dak li hekk imsejjaħ "enhanced due diligence" fejn dan kien riferut minnu bħala ksur tar-regolamenti tas-soċjetà intimata.

Dak li għamel ripetutament kellu effett determinanti għat-terminazzjoni tal-impjegati konċernati inkluż ir-rikorrent.

Wara dawn il- promozzjoni.

it-terminazzjonijiet dan

impjegat ġie mogħti

It-Tribunal Industrijali wara l-analiżi tal-fatti fehem li filwaqt li minn jimpjega, u b'mod speċjali f'settur sensittiv bħal fil-każ odjern, għandu kull dritt li jittermina l- impjieg ta' minn jikser ir-regolamenti tal-kumpannija, iżda jekk sar xogħol b'aktar reqqezza milli suppost, u li dan ma irriżultax f'xi danni negattivi għas-soċjetà intimata, l-allegat ksur tar-regolamenti ma jistax jigi meqjus bħala nuqqas doluż.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 11

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM

Għaldaqstant it-Tribunal Industrijal ma setax jifhem kif fuq fatti li ma ġewx ippruvati fil-gravità taghhom, u fin-nuqqas ta' xi forma ta' proċess dixxiplinarju, anke jekk b'forma bażika, u meta hemm riferut, il-proċess dixxiplinarju kif ukoll, l-ewwel l- amicable settlement, u wara l-għotja ta' warnings, minn dan kollu ma jsir xejn iżda tinghata dik li t-Tribuanl Industrijali iqis f'dan il-kamp bħala l-piena kapitali, dik ta' terminazjoni mill-impjieg.

It-Tribunal Industrijali wara li sema' x-xhieda tal-partijiet, qara s-sottomissjonijiet, evalwa x-xhieda u d-dokumenti kollha, kif ukoll ħa inkunsiderazzjoni tat-trattazzjoni finali tal-partijiet, jaqta' u jiddeċiedi li it-terminazzjoni mill-impjieg tar-rikorrenti ma kinitx għal raġuni ġusta u skont il-Liġi.

Għalhekk żmien jitlob konsiderevalment twil mingħajr impjieg, jingħata kumpens ta' €7,000 euro li għandhom jiġu mħallsa fi żmien ħmistax -il gurnata minn din id-deċiżjoni.

ir-rikorrent,

li għamel

Dan il-kumpens qed jiġi ibbażat fuq dawn il-kriterji assunti għal dan il-każ per se.

Tkeċċija għal raġuni inġusta

Telfien ta' opportunità għall-impjieg f'Malta ikkaġunat mis-socjetà intimata, li b'hekk ir-rikorrenti ġie imġiegħel jitlaq mill-pajjiż minħabba żmien relattivament qasir sabiex jottjeni permess għax-xogħol f'Malta

Kumpens għal telf finanzjarju ikkaġunati minħabba tluq mill-pajjiż li sofra minħabba il-waqfien tal-alloġġjament u it-tneħħija tal-vettura li kellu, f'qasir żmien €2,000

Għall-finijiet ta' Avviż Legali 48 tal-1986, dan it-Tribunal jistabbilixxi d-drittijiet ta' min assista l-partijiet fl-ammont ta' €93 u 17-il l-iklin.

B'hekk tintemm din il-kwistjoni tax-xogħol"

Is-soċjetà appellanta ppreżentat ir-rikors tal-appell tagħha fis-26 ta' Frar,

2021, fejn qiegħda titlob lil din il-Qorti sabiex tħassar, tirrevoka u tikkanċella d-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 11

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM deċiżjoni appellata.

Is-segwenti huma l-aggravji tagħha (i) it-Tribunal għamel

apprezzament ħażin ta' dritt fl-interpretazzjoni ta' 'tkeċċija inġusta'; u (ii) il-

kumpens likwidat mill-imsemmi Tribunal huwa nieqes minn motivazzjoni

Ir-Risposta tal-Appell

L-appellat wieġeb fis-16 ta' Marzu, 2021 fejn qed isostni li d-deċiżjoni

appellata hija waħda ġusta u għaldaqstant, għar-raġunijiet li jfisser fit-tweġiba

tiegħu, jissottometti li timmerita konferma fl-intier tagħha.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Din il-Qorti ser tgħaddi sabiex tikkonsidra l-aggravji rispettivi mressqa

mis-soċjetà appellanta fid-dawl ta' dak li kkostata u ddeċieda t-Tribunal, u

meħuda wkoll inkonsiderazzjoni s-sottomissjonijiet magħmula mill-appellat.

L-ewwel aggravju tal-appellanta huwa li t-Tribunal allegatament għamel

apprezzament ħażin tad-dritt fir-rigward tal-interpretazzjoni ta' 'tkeċċija

inġusta'.

L-appellanta ssostni li l-interpretazzjoni li ta t-Tribunal kienet waħda

monka għaliex ma kkunsidrax dak li huwa stabbilit u interpretat mill-Qrati, u

anki ma qiesx b'mod adegwat il-provi li ressqet hi fir-rigward tat-tkeċċija, wara

li skont hi, l-appellat kien aġixxa bi ksur tal-proċeduri tagħha, fejn baqa' jinsisti

li jitlob informazzjoni eċċessiva lill-klijenti tagħha.

Tissottometti li dan l-aġir tal-

appellat seta' saħansitra jesponiha għal multi u anki għas-sospensjoni jew

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 11

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM revoka ta' liċenzja tal-logħob.

Fil-każ odjern, dan l-aġir wassal sabiex ingħalqu

l-kontijiet tal-klijenti ossia players fis-sit operat minnha u għalhekk hija ma

setgħetx tkompli toffri s-servizz tagħha.

Min-naħa tiegħu t-Tribunal kkonsidra

b'mod żbaljat li n-nuqqasijiet tal-appellat kienu proprju xogħol li kien qed isir

b'aktar reqqa, meta dan kollu huwa illoġiku meħud inkonsiderazzjoni l-

proċeduri retti tas-settur li fih kienet topera.

L-appellanta tgħid li dawn

saħansitra waslu għal miżuri ta' infurzar ai termini tal-artikolu 8 tal-L.S. 583.06.

Skont il-ġurisprudenza, ir-raġuni għal terminazzjoni ta' impjieg għandha tkun

ta' ċerta serjetà u hawnhekk l-appellanta tiċċita siltiet minn sentenzi tal-Qorti

tal-Kummerċ u mix-xogħol ta' N.M. Selwyn in sostenn tal-argumenti tagħha.

Tagħlaq billi tirrileva li m'għandux jitwarrab il-fatt li l-appellat kien fdat

b'pożizzjoni ta' responsabbiltà u ta' fiduċja, kemm fir-rigward tad-diriġenti u

It-tieni aggravju tas-soċjetà appellanta

jirrigwarda

likwidazzjoni tal-kumpens li sar mit-Tribunal, u tgħid li tali likwidazzjoni hija

nieqsa minn motivazzjoni adegwata.

Filwaqt li tiċċita l-para. (a) tas-subartikolu

81(2) tal-Kap.

452, tissottometti li l-appellat naqas milli jressaq prova dwar id-

danni reali subiti minnu, wara li fl-affidavit iddikjara li huwa kien tilef €7,000

f'depożiti, assikurazzjonijiet, titjir tal-ajru u spejjeż legali.

Dwar l-ammont ta'

€2,000 likwidat mit-Tribunal fir-rigward ta' telfien ta' opportunità għall-impjieg

f'Malta, is-soċjetà appellanta tirrileva li (i) huwa dak li jipprovdi x-xogħol li

japplika għal work permit, u għalhekk ma kienx ireġi l-argument tal-appellat li

n-nuqqas tagħha milli ġġedded il-work permit, telfu x-xogħol; (ii) is-settur li fih

kienet topera kien wieħed kompetittiv, u għalhekk kien

opportunitajiet ta' xogħol.

Għalhekk kien proprju l-appellat li għażel li jitlaq

Imbagħad għal dak li jirrigwarda l-kumpens ta' €3,000 għal

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 11

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM tkeċċija inġusta, is-soċjetà appellanta tissottometti li dan ma kienx fondat u

f'kull każ kien wieħed eċċessiv.

L-appellat, filwaqt li jagħmel riferiment għas-subartikolu 82(3) tal-Kap.

452 tal-Liġijiet ta' Malta, u għal sentenza deċiża minn din il-Qorti, kif

diversament preseduta, fit-23 ta' Mejju, 2008 fl-ismijiet Kenneth Portelli Cachia vs.

Seabank Catering Co. Ltd3, jikkontendi li l-appell odjern huwa wieħed imsejjes

kollu kemm hu fuq l-apprezzament tal-provi u fatti li sar mit-Tribunal, u bl-

ebda mod dan l-appell ma jindirizza xi vjolazzjoni jew applikazzjoni falza ta'

punt ta' dritt.

Mingħajr preġudizzju għal din l-ewwel sottomissjoni, l-appellat

imbagħad jindirizza l-aggravji mressqa mill-appellanta.

Dwar l-ewwel aggravju

l-appellat jinsisti li mhuwiex minnu li t-Tribunal naqas li jagħmel apprezzament

tajjeb tad-dritt u li naqas milli jippronunzja ruħu dwar diversi sottomissjonijiet

li għamlet is-soċjetà appellanta fir-rigward tat-tkeċċija inġusta.

In sostenn tal-

argument tiegħu huwa jiċċita dak li qal it-Tribunal dwar l-allegazzjoni ta' ksur

tar-regolament li għamlet l-appellanta, anki fir-rigward tal-provi li tressqu mill-

appellanta, u jagħmel riferiment għal diversi xhieda sabiex juri n-nuqqas ta'

prova fir-rigward.

Għal dak li jirrigwada t-tieni aggravju, l-appellat jgħid li hawn

ukoll l-appellanta qiegħda tagħmel sottomissjonijiet dwar l-apprezzament tal-

fatti u provi kif magħmula mit-Tribunal.

Dan filwaqt li ċċita estensivament mis-

sentenza fl-ismijiet Peter Sanchez vs. Xuereb Glass Co. Ltd4, deċiża mill-Qorti

tal-Appell fl-10 ta' Ottubru, 2005.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 11

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM 11.

Kif sewwa jirrileva l-appellat, is-subartikolu 82(3) tal-Kap.

452 jagħti dritt

ta' appell mis-sentenza tat-Tribunal fuq punt ta' liġi biss, u dan fiċ-ċirkostanzi

hemm imfissra, fosthom fejn il-każ jirrigwarda l-allegata tkeċċija mingħajr

kawża ġusta.

Meħud inkonsiderazzjoni li t-talba tar-rikorrent lit-Tribunal kienet

proprju għal dikjarazzjoni li huwa tkeċċa mingħajr kawża ġusta, din il-Qorti ser

tgħaddi sabiex teżamina jekk l-appell interpost mill-appellanta jinkwadrax ruħu

fil-parametri stabbiliti mil-liġi.

L-ewwel aggravju li tressaq is-soċjetà appellanta huwa li t-Tribunal

għamel apprezzament ħażin tad-dritt fejn dan jolqot l-interpretazzjoni ta'

'tkeċċija inġusta'.

Iżda dwar din l-interpretazzjoni żbaljata l-appellanta ma

tgħid xejn aktar, u minflok tgħaddi sabiex turi kif it-Tribunal naqas milli

jikkonsidra b'mod adegwat il-provi tagħha in sostenn tal-argument li ma kien

hemm l-ebda tkeċċija inġusta, għaliex għaliha kien hemm raġunijiet tajba li

jiġġustifikaw it-tkeċċija tal-appellat.

Madankollu dak li qed jitlob l-appellant

minn din il-Qorti, ġie prekluż mil-leġiżlatur, li ma riedx li l-apprezzament li jkun

għamel it-Tribunal tal-provi rigwardanti t-tkeċċija inġusta tal-impjegat, jiġu

sindakati minn din il-Qorti.

It-tieni aggravju tal-appellanti jirrigwarda l-allegat nuqas ta' motivazzjoni

tal-imsemmi Tribunal meta dan ġie sabiex illikwida l-kumpens.

Għandu mill-

ewwel jingħad li l-eżerċizzju hawnhekk mhux ser ikun wieħed fejn il-Qorti ser

teżamina jekk it-Tribunal kellux provi biżżejjed sabiex jasal għal-likwidazzjoni

tal-kumpens ordnat lill-appellat, iżda għandu jiġi limitat għal dak li jipprovdi

għalih is-subrtikolu 82(3) tal-Kap.

Il-Qorti dan qiegħda tgħidu għaliex is-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 11

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM soċjetà appellanta, bħalma jiġri bosta drabi quddiem din il-Qorti, qiegħda

hawn tistrieħ fuq id-dispożizzjonijiet tal-para. (a) tas-subartikolu 81(2) tal-

istess Kap. 452 sabiex tittenta tottjeni l-apprezzament mill-ġdid tal-provi.

Qorti għalhekk ser tfittex sabiex tara jekk tassew it-Tribunal naqas milli jagħti

motivazzjoni meta stabbilixxa l-kumpens dovut lill-appellat.

Dwar l-ewwel kriterju "tkeċċija għal raġuni inġusta", it-Tribunal ma offra

l-ebda spjegazzjoni dwar kif wasal għall-ammont ta' kumpens.

Iżda għandu

jingħad li t-Tribunal fid-deċiżjoni appellata kien diġà indaga fil-fond u kkonstata

li t-tkeċċija kienet waħda inġusta, u dan wara li kkonsidra (a) li l-allegat ksur da

parti tal-appellat ma kienx wassal għal danni negattivi għall-appellanta u

lanqas ma seta' jiġi meqjus bħala nuqqas doluż u (b) li ġie mwarrab dak li

jipprovdi għalih il-kuntratt tax-xogħol.

Barra minn hekk, għalkemm imsemmi

fit-tieni kriterju adottat mit-Tribunal, dan tal-aħħar ikkonsidra wkoll il-fatt li t-

tkeċċija

viċin

tal-iskadenza

tal-permess

xogħol/residenza tiegħu, ma ħallielu l-ebda għażla għajr li jitlaq minn Malta

minnufih mingħajr ma jfittex xogħol alternattiv.

Għalhekk il-Qorti tqis li dawn

ir-raġunijiet li offra t-Tribunal għandhom jitqiesu bħala motivazzjoni suffiċjenti.

It-tieni kriterju li applika t-Tribunal huwa spjegat aktar fil-fond, tant hu

hekk li m'hemm l-ebda dubju dwar il-fatt li hawnhekk it-Tribunal kien qed

jieħu inkonsiderazzjoni l-fatt li bil-mod tat-tkeċċija tiegħu, l-appellat tilef ukoll

l-opportunità li jaħdem hawn Malta.

Fl-aħħar nett il-Qorti tagħraf li l-kumpens li l-appellat ingħata taħt it-

tielet kriterju, huwa wkoll wieħed li t-Tribunal pprovda l-motivazzjoni għalih.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 11

Appell Inferjuri Numru 18/2021 LM Hawnhekk it-Tribunal qies li fi żmien qasir l-appellat kellu jitlaq minn Malta u

anki jbigħ il-vettura tiegħu, u l-Qorti tqis li dawn il-fatturi huma motivazzjoni

suffiċjenti sabiex ġie ffissat kumpens għat-telf finanzjarju tiegħu riżultat ta'

Għaldaqstant

il-Qorti ma ssibx

tas-soċjetà appellanta

ġustifikati u tiċħadhom.

Għar-raġunijiet premessi, il-Qorti tiddeċiedi billi tiċħad l-appell interpost mis-

soċjetà appellanta, filwaqt

li tikkonferma fl-intier tagħha d-deċiżjoni

L-ispejjeż tal-proċeduri quddiem it-Tribunal jibqgħu kif deċiżi, u dawk tal-

appell odjern għandhom ikunu a karigu tas-soċjetà appellanta.

Onor. Dr Lawrence Ellul Martin LL.D. Imħallef Rosemarie Dodd Deputat Reġistratur

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 11