QORTI TAL-MAGISTRATI (GHAWDEX) BHALA QORTI TA' GUDIKATURA KRIMINALI Magistrat Dr. Joseph Gauci Baluci B.A. (Legal & Int.

Rel.), B.A. (Hons), M.A. (European), LL.D. Il-Pulizija (Spettur Bernard Charles Petrou) vs. OMISSIS

Illum 1 ta' Dicembru 2017 Il-Qorti, Rat l-imputazzjoni migjuba kontra l-imputat OMISSIS akkuzat talli waqt seduta tat-Tribunal Eklezjastiku ta' Djocesi ta' Ghawdex, f'xi hin matul il-gurnata ta' nhar is-16 ta' Jannar 2015 u/jew fil-hinijiet ta' qabel, gewwa rIl-Qala, Ghawdex u/jew fil-vicinanzi:

Minghajr ma kien awtorizzat processa data sensittiva personali minghajr ma gew adottati salvagwardji xierqa u l-process ma kienx mehtieg, dan bi ksur tad-dispozizzjonijiet tal-Artikolu 13 u 47(b) tal-Kapitolu 440;

Rat illi fis-seduta tat-8 ta' Gunju 2017 il-Qorti tat cans lill- Prosekuzzjoni, lill-parte civile u lid-difiza sabiex jipprezentaw is- sottomissjonijiet taghhom bil-miktub.

Rat illi l-Prosekuzzjoni baqghet ma pprezentatx is-sottomissjonijiet taghha bil-miktub, minkejja li nghatat il-fakolta' taghmel hekk.

Rat sottomissjonijiet taghha bil-miktub.

Rat illi d-difiza pprezentat is-sottomissjoni taghha bil-miktub fit-30 ta' Awwissu 2017.

ta' Lulju 2017,

Rat l-atti kollha ta' dan il-procediment u d-dokumenti esebiti.

XHIEDA F'dan il-kaz xehdu 12-il xhud:

et seq.), Monsinjur Edward Balani (a fol.

KUNSIDERAZZJONIJIET LEGALI GENERALI

Livell ta' prova

Huwa principju baziku prattikat mill-Qrati taghna fil-procediment

kriminali, li sabiex l-akkuzat jigi misjub hati l-akkuzi migjuba fil-

tieghu dawn ghandhom jigu pruvati oltre kull dubju

dettat mir-raguni.

F'dan ir-rigward issir referenza ghas-sentenza moghtija mill-Qorti

tal-Appell Kriminali fil-5 ta' Dicembru 1997 fil-kawza fl-ismijiet Il-

Pulizija vs Peter Dacayanan, fejn il-Qorti fakkret li l-grad ta' prova li

trid tilhaq il-Prosekuzzjoni hu dak il-grad li ma jhalli ebda dubju

dettat mir-raguni u mhux xi grad ta' prova li ma jhalli ebda ombra

ta' dubju.

Id-dubji ombra ma jistghux jitqiesu bhala dubji dettati

Fi kliem iehor, dak li l-gudikant irid jasal ghalih hu, li

wara li jqis ic-cirkostanzi u l-provi kollha, u b'applikazzjoni tal-

buon sens tieghu, ikun moralment konvint minn dak il-fatt li trid

tipprova l-Prosekuzzjoni.

Fil-fatt dik il-Qorti ccitat l-ispjegazzjoni

Fil-kawza

fl-ismijiet Il-Pulizija vs Graham Charles Grech Mifsud

(Qorti tal-Appell Kriminali - deciza fid-19 ta' Mejju, 1997) gie ritenut

Din il-Qorti taghmel ukoll referenza ghas-sentenza moghtija mill-

Qorti tal-Appell Kriminali fid-9 ta' Settembru 2002 fil-kawza fl-

ismijiet Il-Pulizija v Martin Mark Cachia Inguanez fejn spjegat x'jigri meta

rinfaccjat b'verzjonijiet konfliggenti u cioe'

jistghu jigru zewg affarijiet u cioe' jew il-gudikant ikun tal-fehma li

l-kaz tal-Prosekuzzjoni ma jkunx gie sodisfacentement ippruvat, u

allura l-Qorti ghandha tillibera, jew jekk ikun moralment konvint li

l-verzjoni korretta hija wahda u mhux l-ohra, jimxi fuq dik il-

verzjoni li jaccetta u jekk dik il-verzjoni tkun timporta l-htija tal-

imputat jew akkuzat, allura jiddikjara tali htija u jghaddi ghall-piena

Apprezzament tal-provi fl-assjem

Il-Qorti tissottolinea li huwa ben risaput li l-apprezzament tal-provi

ghandu jsir mhux biss b'mod spezzettat u individwali izda l-provi

ghandhom jigu analizzati flimkien fl-assjem taghhom sabiex wiehed

jara x'inferenzi jew interpretazzjoni ragjonevoli u legali jista' jaghti

lil dawk il-provi hekk interpretati.

Ma tistax tinstab htija jew

nuqqas ta' htija semplicement fuq analizi individwali jew separata

tal-provi.

Dawn ghandhom jigu kkunsidrati kemm individwalment

Dan hu appuntu l-ezercizzju li sejra

taghmel din il-Qorti, u cioe' li tezamina bir-reqqa kollha l-provi

prodotti f'dan il-kaz.

Illi ghalhekk m'hemmx dubju li kollox jiddependi fuq il-kredibilita`

tax-xhieda u dan billi bhala Gudikant, il-Qorti sejra taghti qies l-

imgieba, il-kondotta u l-karattru tax-xhieda, tal-fatt jekk ix-xhieda

ghandiex mis-sewwa jew hix kostanti, u ta' fatturi ohra tax-xhieda u

jekk ix-xhieda hix imsahha minn xhieda ohra, u tac-cirkostanzi

kollha tal-kaz, u dan ai termini tal-Artikolu 637 tal-Kap 9 tal-Ligijiet

ta' Malta.

Huwa principju baziku pprattikat mill-Qrati taghna fil-procediment

kriminali, li biex l-akkuzati jigu ddikjarati hatja, l-akkuzi dedotti,

dubju dettat mir-raguni.

Hawnhekk il-Qorti taghmel referenza ghal sentenza moghtija mill-

Qorti tal-Appell Kriminali nhar s-sebgha (7) ta' Settembru, 1994 fl-

ismijiet 'Il-Pulizija v Philip Giles et' u tghid pero' li mhux kull l-

icken dubju huwa bizzejjed sabiex l-imputat jigi ddikjarat liberat,

hemm bzonn li 'dubbju jkun dak dettat mir-raguni.'

Il-Qorti se tara jekk il-fattispecie tal-kaz jammontawx ghar-reat

addebitat lill-imputat.

L-imputat u l-parte civile kienu jiffurmaw koppja mizzewga.

Ekklezjastiku ta' Djocesi ta' Ghawdex u dana sabiex iz-zwieg ta'

bejniethom jigi dikjarat null.

F'wahda mis-seduti, nhar il-Gimgha, 16 ta' Jannar 2015, l-imputat

OMISSIS deher quddiem Fr. Edward Balani u fejn huwa pprezenta

dokumenti sensittivi relatati mas-sahha mentali tal-parte civile

Fl-istess seduta Fr. Edward Balani ghamel dikjarazzjoni fejn talab

lill-imputat minn fejn gew dawn id-dokumenti u l-imputat kien

dikjarazzjoni maghmula quddiem l-istess Fr. Edward Balani kopja

ta' din id-dikjarazzjoni u tal-partijiet mill-file mediku tal-parte civile

annessi wara fol.

20 u d-dikjarazzjoni mmarkata bhala 140A.1

Tressqet talba mill-parte civile quddiem il-Kummissarju ghall-

Informazzjoni u

l-Protezzjoni

investigazzjonijiet.

Irrizulta li nharget data sensittiva personali tal-

parte civile mill-Isptar Generali ta' Ghawdex relatati mas-sahha

mentali taghha.

1 L-istess dokumenti huma kkonfermati u ffirmati minn PS 148 Johann Saliba Gazzano

Il-Kummissarju ghall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data fis-26

ta' Gunju 2016 kiteb lic-Chief Executive Officer tal-Isptar Generali

ta' Ghawdex fejn infurmaha dwar l-investigazzjoni li saret2:

L-Isptar Generali ta' Ghawdex kien investiga l-kaz billi hatar Board

halli jwettaq investigazzjoni u jasal ghal konkluzzjonijiet tieghu.

rapport tlesta nhar il-Gimgha 10 ta' Lulju 2015:

Ir-rapport4 imhejji mill-Kummissarju ghall-Informazzjoni u l-Protezzjoni

tad-Data dwar l-investigazzjoni mitluba u li qieghed ikun referit fil-

Kien ghalhekk li fuq talba tal-Kummissarju ghall-Informazzjoni u l-

Protezzjoni tad-Data mressqa lis-Supretendent Stephen Difesa

Il-Kummissarju

Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data ma jindikax lil min ghandha

tressaq il-pulizija biex iwiegeb ghal hrug tad-data sensittiva.

Il-Kummissarju ghall-Informazzjoni u

l-Protezzjoni

Saviour Bailey fis-6 ta' Gunju 2016 kiteb dan lill-pulizija:

Illi dan l-ufficcju fid-19 ta' Frar 2016 ircieva ilment kontra l-Isptar

Generali ta' Ghawdex fejn is-suggett tad-data, OMISSIS, allegat ksur

tad-dritt taghha that l-Att dwar il-Protezzjoni u Privatezza tad-Data,

Kap. 440 tal-Ligijiet ta' Malta ('Att'), meta kopji tal-file mediku taghha

matul il-proceduri tal-annullament;

Illi l-Kummissarju wettaq investigazzjoni u hejja rapport bis-sejbiet

ewlenin (hawn anness u mmarkat bhala Dok.

Illi mill-investigazzjoni rrizulta li l-izvelar mhux awtorizzat tad-data

sensittiva personali, jikkostitwixxi ksur ta' artikolu 13 tal-Att u

konsegwentement, skont artiolu 47(b) tal-istess Att, tali azzjoni hija

infurzabbli bi prosekuzzjoni fil-Qrati ta' Malta; (Enfasi tal-Qorti)

Ghaldaqstant, fid-dawl ta' dawn ic-cirkostanzi, il-Kummissarju jhossu

fid-dmir illi permezz ta' din id-denunzja, jattira l-attenzjoni tieghek

ghal dawn il-fatti.

KUNSIDERAZZJONIJIET LEGALI DWAR DATA PROTECTION

Direttiva 95/46/EC u Data Protection Act 1998 Il-Qorti se taghmel referenza ghad-Direttiva 95/46/EC li hija

wiehed mis-sorsi tal-ligi taghna flimkien mal-Data Protection Act

Handbook dwar il-European data protection law

Il-Handbook on European data protection law6 jispjega dwar

kategoriji specjali ta' data personali u dan minn kif johrog mill-

Unjoni Ewropea kif ukoll dak li jipprovdu l-Kunsill tal-Ewropa.

L-Artikolu 13 tal-Kap.

440 Illi l-ligi applikabbli f'dan il-kaz huwa l-Att dwar il-Protezzjoni u l-

Privatezza tad-Data – Kapitolu 440 tal-Ligijiet ta' Malta.

L-iskop ta' dan l-Att hu deskritt bhala:

jagħmel provvedimenti għall-protezzjoni

ta'

tal-privatezza

tagħhom bl-

ipproċessar ta' data personali u dwar dak li għandu

x'jaqsam ma' dan jew li hu anċillari għalih."

Il-ligi tistipula b'mod car li hadd ma jista jipprocessa data personali

sensittivi ghajr f'dawk il-kazijiet imsemmija fl-Artikoli 12 (2) sa 16

Illi l-istess ligi taghti wkoll definizzjoni tal-kliem 'data personali

sensittivi'; 'processar' u 'processar ta' data personali' b'dawn jigu

riprodotti hawn taht:

"data personali sensittivi" tfisser data personali li jkunu

jiżvelaw

ir-razza

l-oriġni etnika, fehmiet politiċi,

twemmin reliġjuż jew filosofiku, sħubija fi trade union,

saħħa, jew attività sesswali;

"proċessar" u "proċessar ta' data personali" tfisser kull

tħaddim jew sett ta' operazzjonijiet li jsiru dwar data

personali, sew jekk dan jiġri b'mezzi awtomatiċi sew jekk le,

u tinkludi l-kollezzjoni, r-rekordjar, l-organizzazzjoni, il-

ħżin, l-adattament, il-bdil, l-irkuprar, il-ġbir, l-użu, il-kxif

permezz ta' trasmissjoni, it-tixrid jew l-għemil xort'oħra ta'

informazzjoni

il-

kombinazzjoni, l-imblokkar, il-kanċellament jew il-qerda ta'

M'hemmx kontestazzjoni li d-data li giet svelata fit-Tribunal

Eklessjastiku hija data sensittiva personali relatata mas-sahha tal-

L-akkuza li qeghda tigi dedotta fil-konfront tal-imputat hija msejsa

unikament u esklussivament fuq il-Kap.

440, precizament fuq dak

ravvizat fl-artikolu 13 tal-Kap.

L-artikolu 47(b) ikkwotat

jaghmel biss riferenza ghall-pieni li ghandhom

applikati meta jkun hemm ksur tal-artikolu 12 sa 17 tal-istess Att.

Id-dicitura tal-akkuza tirriproduci fedelment l-ewwel parti tal-

artikolu 13 li jistabilixxi:

"Id-data personali sensittivi jistghu jigu pprocessati jekk jigu

adottati salvagwardji xierqa u l-ipprocessar ikun mehtieg sabiex:

(a) il-kontrollur jkun jista' jikkonforma ruhu ma' dmirijietu jew

jezercita d-drittijiet tieghu taht xi ligi li tirregola l-kondizzjonijiet

ta' l-impieg; jew (b) l-interessi vitali tas-suggett ta' data jew ta' xi

persuna ohra jkunu jistghu jigu protetti u s-suggett ta' data ma

jkunx fizikament jew legalment kapaci li jaghti l-kunsens tieghu:

jew (c) ikunu jistghu jigu stabbiliti, ezercitati jew difizi talbiet

L-iskop wara l-Kap.

440 huwa biex tigi regolata entita' li tkun

kontrollur tad-data personali u data sensittiva personali u l-obbligi

identifikati fl-artikolu 440 huma imposti biss fuq l-istess kontrollur.

L-ghan tal-Att mhuwiex li jigu kontrollati individwi personali.

L-

artikolu 5 jistabilixxi li dan l-Att m'ghandux japplika ghall-

ipprocessar ta' data personali meta dak l-ipprocessar jitwettaq

minn persuna naturali fil-kors ta' attivita purament personali.

Minn ezami tad-dibattiti parlamentari jirrizulta b'mod car x'kien l-

iskop tal-legislatur wara l-introduzzjoni ta' dan l-Att.

jipprezenta l-abbozz tal-ligi l-Ministru Austin Petras Muscat kien spjega li:

"Id-Data Protection Act li qed jippreżenta dan il-gvern trid

tindirizza dawn id-diffikultajiet u qed tipproponi soluzzjoni serja

ta' regolamentazzjoni dwar id-data li tista' tiġi maħżuna minn

persuni u kumpanniji Maltin u tistabilixxi r-regoli dwar meta

tista' tiġi pproċessata dik id-data, meta tista' titħaddem u kif

għandha tiġi proċessata.

Id-data protection hu suġġett sensittiv

ħafna għax jolqot l-aktar informazzjoni intima tal-persuna dwar l-

istat tas-saħħa tiegħu, kemm mar jara tobba, mar jew ma marx l-

isptar, x'jemmen politikament, ir-razza tiegħu, l-oriġini tiegħu,

hux miżżewweġ, kemm għandu tfal u fejn imorru skola.

Is-saħħa

ta' l-IT illum hija li tista' tikkollega informazzjoni minn sorsi

ħafna differenti biex tagħmel psychological profile ta' persuna

biex tiġbor l-iktar informazzjoni intima dwarha.

Minħabba f'hekk

l-argumenti dwar dan is-suġġett kienu spiss argumenti pjuttost

sħan, speċjalment anke fis-snin sebgħin, meta l-IT kien għadu ġdid

fuq ix-xena mondjali u l-ispekulazzjoni dwar l-abbuż tiegħu

ġustament kienet għolja ħafna."11

11 Id-Disa' Parlament, Seduta Numru 419, 7 ta' Novembru 2000, pagna 648.

B'riferenza ghat-Taqsima III tal-Att li tahtha jaqa' l-artikolu 13 tal-

Att, il-Ministru Gatt kien kompla jispjega li:

"Fit-tielet parti qed niddefinixxu x'inhuma l-ħteġijiet u kriterji

biex ikun jista' jsir processing.

Dan hu l-proċess tekniku kif

tqabbel ammont kbir ta' data li għandek.

Mela jekk għandek ir-

reġistru elettorali, fejn għandek ħafna ismijiet, toroq, lokalitajiet u

identity numbers, tista' tgħidlu biex joħroġlok il-lista ta' min

għandu bejn 18 u 20 sena.

Is-software li tuża u l-att fiżiku biex

toħroġ dik il-lista huwa magħruf bħala l-processing tad-data.

tielet parti tistabbilixxi r-regoli ta' kif u meta għandu jsir il-

U jista' jsir għal raġunijiet li huma, skond il-

liġi, speċifiċi u li jkunu magħrufa minn qabel li l-metodu tal-

processing ikun korrett u up-to-date u limitat severament għal

raġunijiet

jkunu ġew dikjarati minn qabel.

Qegħdin

nistabilixxu wkoll numru ta' kriterji dettaljati ħafna li mhux se

nidħol fihom f'dan l-istadju, fejn qed ngħidu li dan il-processing

ikun jista' jsir biss jekk ikun hemm jew il-permess espliċitu tal-

persuna konċernata li se tiġi proċessata d-data tagħha jew inkella

meta jkun hemm il-każijiet eċċezzjonali li semmejt qabel.

Qed nippermettu wkoll

il-processing

tad-data għad-direct

marketing basta dan ikun mingħajr cost għaċ-ċittadin li jidħol fih,

u jkun magħruf li jekk inti qed tibgħat dik l-informazzjoni, qed

tagħti l-permess tiegħek biex dik l-informazzjoni tkun tista' tiġi

proċessata għall-iskopijiet tad-direct marketing.

Qed nesiġu li

għandu jkun hemm il-permess espliċitu taċ-ċittadin għal dak li

għandu x'jaqsam ma' proċessar ta' sensitive data.

dwar xi ħadd li minnha tista' tasal għar-razza jew l-etnia ta' dak li

jkun, għall-opinjoni politika tiegħu, ir-reliġjon, il-philosophical

beliefs, jekk hux imsieħeb jew le fi trade union u l-ħajja reliġjuża

jew sesswali tiegħu.

Biex tipproċessa xi ħaġa minn din id-data -

u issa l-partiti politiċi jridu jħabbtu rashom - trid il-permess

espliċitu ta' kull persuna u dak il-permess jista' jiġi withdrawn

minn dik il-persuna meta jrid u meta jogħġbu with no questions

Huwa car ghalhekk li hawn qeghdin nitkellmu minn entitajiet li fil-

kors tal-attivita' taghhom ikollhom access ghad-data ta' persuni

individwali u mhux ghall-persuna individwali.

jaghti daqqa ta' ghajn ghar-regolamenti mahruga taht l-istess Att,

johrog bic-car kif l-enfazi qeghda unikament fuq entitajiet li

minhabba l-funzjoni taghhom ikollhom access ghall-informazzjoni

fuq l-individwu.

Fil-kaz li ghandha quddiemha din il-Qorti, ma

saret l-ebda prova li l-imputat kien kontrollur fis-sens li jistabilixxi l-

Att u li ghalhekk huwa kien marbut b'mod specifiku ma' dak li

jistabilixxi l-artikolu 13 tal-Kap.

440 u ghalhekk l-imputat ma seta'

qatt jitressaq u jigi akkuzat li huwa kiser l-artikolu 13 tal-Att.

Il-Qorti taghmel riferenza ghall-kaz li kien jinvolvi materjal li hareg

mill-file tal-Korp tal-Pulizija li kien jikkoncerna l-Ispettur Elton

Dan il-materjal kien spicca prezentat minn Saviour Cutajar Paris

f'kawza ta' libell li l-Ispettur Elton Taliana kien ghamel kontra l-

editur tal-Malta Today Saviour Cutajar Paris ghal dak pubblikat fil-

gazzetta ta' Cutajar Paris fuq Taliana.

F'dan il-kaz partikolari Saviour

Cutajar Paris ma tressaqx il-Qorti akkuzat li kiser il-Kap.

ipprezenta kopja tad-dokumenti mill-file tal-Pulizija fil-kawza ta'

Ghalkemm sar rapport lill-Kummissarju dwar id-Data, il-

Kummissarju dwar id-Data ma investigax lil Saviour Cutajar Paris izda

investiga lill-kontrollur tad-Data cioe' l-Kummissarju tal-Pulizija

biex jistabilixxi jekk kienx hemm ksur tad-disposizzjonijiet tal-Kap.

Irrizulta li kien hemm ksur u l-Kontrollur sab hati lill-Korp tal-

Il-Pulizija lanqas ma ressqet il-

Qorti lil Saviour Cutajar Paris fuq dan il-kaz u ghamlet sewwa.

Il-Qorti taghmel referenza ghas-sentenza taghha fl-ismijiet Il-

Pulizija vs Jason Scicluna Grech,13 li kien jikkoncerna allegat reat taht l-

artikolu 252 tal-Kap.

9 li propju nibet mill-investigazzjoni li ghamel

il-Kummissarju tad-Data wara

dokument fil-kawza ta' libell.

Il-kunsiderazzjonijiet li ghamlet il-

Qorti dakinhar u b'mod partikolari dak li xehed il-Kummissarju

tad-Data jitfghu dawl fuq l-ghan wara l-Kap.

"Mhux il-kompitu ta' din il-Qorti u lanqas hi mitluba biex tibdel

ir-rwol taghha ta' Gudikatura Kriminali

tistabbilixxi min kienet il-persuna li harget id-dokumenti mid-

dossier tal-Ispettur Elton Stolk u esebiti mix-xhud Saviour

Cutajar Paris f'wahda mill-kawzi ta' libell quddiem Qorti ohra u li

wasslu ghall-ilment quddiem il-Kummissarju tad-Data.

Dawn id-

dokumenti kienu esebiti f'dawn l-atti mill-istess xhud.

13 Deciza mill-Qorti tal-Magistrati (Malta) Bhala Qorti tal-Gudikatura Kriminali fil-15 ta' April 2016.

Dawn il-proceduri mhumiex xi wahda mill-kawzi ta' libell civili li

fetah l-Ispettur Elton Stolk li saret referenza ghalihom f'din il-

procedura, lanqas huwa process dwar il-karriera tal-istess Spettur

u konnessjonijiet li kien allegat li kellu.

Li rrizulta f'dawn l-atti hu li l-Kummissarju tad-Data Saviour

lill-Kummissarju

controller u dan ghaliex mill-Korp tal-Pulizija kien hemm breach

meta mill-file maghruf bhala dossier hargu dokumenti li huma

intenzjonati biss ghal konsum intern.

Il-Kummissarju tad-Data ma sabx lil Peter Paul Giles hati li

kien hu li ghadda d-dokumenti esebiti fil-Qorti.

Fid-decizjoni tieghi ma ghidtx li s-Sur Giles hareg il-file.

jigifieri allura hawnhekk irreferejtu ghal dik il-parti fejn qed

jissemma' hu bhala data controller fejn hemm indikat illi kien

hemm xhieda fejn kienet qalet illi s-Sur Giles, dak iz-zmien

bhala Kummissarju tal-Pulizija kien talab il-file u kien jigifieri

qieghed l-ufficcju tieghu.

U naturalment peress li ahna – ghax

ahna importanti li wiehed jghid illi meta ninvestigaw ahna, ahna

il-processi meta

jkun hemm dak

allegazzjoni ta' breach ta' data protection – ahna dejjem inharsu

lejn il-processi biex naraw kif qieghed il-process – qatt ma

ninvestigaw in-nies.

U fejn nikkonfermaw ahna illi kien hemm

allura breach, once li nikkonfermaw dak iktar u iktar ma nkomplux

istadju, ghalhekk

id-decizjoni qieghda kif

nkomplux nghidu, isma', harigha t-tali u t-tali.

hawnhekk tajna spjegazzjoni fejn irreferejna illi allura x'qeghdin

nghidu fid-decizjoni.

Issa barra minn hekk, forsi hawnhekk

m'hawnx riferenza ukoll, anke fl-istess decizjoni minghalija

f'wahda mill-considerations hemm illi ma kienx hemm evidenza

konna morna naraw il-process u hareg li hareg.

Il-kundanna saret fi zmien meta l-Korp kien qieghed jitmexxa

Irrid nghid ukoll illi ahna meta nitkellmu fuq data controller –

ahna data controller meta ninvestigaw anke jekk il-kaz ikun gara

f'dak il-mument, jigifieri jekk bhalissa hemm il-Kummissarju

Cassar biex niftehmu, is-Sur Cassar, allura jiena qed ninvestiga

lilu, u anke meta jkun hemm data protection breaches ikun irid

Ghalhekk

relazzjoni taghna hija dejjem tkun mal-kontrolluri, dak li

jissejjah il-kontrolluri tad-data."14

14 Pagna 27 u 28 tas-sentenza.

Dan il-punt hareg ukoll fil-kaz odjern fix-xhieda li ta' Ian Pawley,

rapprezentant tal-Kummissarju dwar il-Protezzjoni tad-Data fis-

seduta tad-9 ta' Frar 2017 fejn xehed:

"Mela, nahseb tajjeb illi niccara illi ahna meta ircivejna l-

kontrollur illi kien l-isptar ta' Ghawdex jigifieri bdejna l-

investigazzjoni mal-isptar ta' Ghawdex.

Ghalkemm kien hemm allegazzjoni

OMISSIS li harigha, tajjeb, jew inkella li kien fil-pussess

tieghu peress li kellu forsi, jien naf, access intern gol-isptar,

U sibna illi l-kopji li gew

esebiti quddiem it-Tribunal Ekklezjastiku kienu kopji minn

gol-file ta' OMISSIS.

Bis-sahha ta' dik il-konkluzjoni

ikkonkludejna

illi effettivament

specifikament l-artiklu 13 tal-Att Dwar il-Protezzjoni u l-

Privatezza tad-Data illi jghidlek illi isma', data sensittiva,

din kienet medical record li kienet informazzjoni fir-rigward

tas-sahha mentali tas-Sinjura, kisru l-Att.

Allura l-pass li

ridna niehdu kien kontra l-isptar ghax kisru l-ligi.

peress li dak huwa reat kriminali ma stajniex nimponu

multa ahna hemmhekk f'dan il-kaz.

denunzja mal-pulizija biex jipprosekwixxu huma jigifieri

skont l-artiklu 47 tal-ligi tad-Data Protection.

nista' nghid konferma illi kien hemm ksur tal-Att ghax id-

dokumenti hargu mill-isptar pero' ma stajniex naslu min

kien il-persuna li harighom.

quddiem it-Tribunal kienu kopji veritieri li kien hemm

kontentuni fil-file.

Kif spjegajt qabel lis-Sur Magistrat il-ligi taghna taghraf li

hemm kontrollur.

Jigifieri ahna r-relazzjoni taghna qieghda

mal-kontrollur, mhux mal-persuna li setghet zvelat l-

informazzjoni.

Issa, jekk imbaghad, f'dan il-kaz l-isptar,

kellhom provi biex isibu minn zvelaha dik, imbaghad jiehdu

passi dixxiplinarji huma internament.

relazzjoni taghna qeghda mal-isptar, mal-kap tal-isptar, u

jekk kien hemm nuqqas, f'dan il-kaz kien hemm nuqqas,

niehdu l-passi necessarji."15

Ix-xhud Ian Pawley kkonferma li l-artikolu 13 qieghed japplika

ghall-Isptar bhala l-kontrollur tad-data u mhux ghall-individwu li

hareg id-data mill-Isptar.

Dan ifisser ghalhekk – li anke jekk ghall-

grazzja tal-argument biss kellu

jitqies li l-imputat hareg id-

dokumenti mill-Isptar huwa personali jew inkella tali dokumenti

gew fil-pussess tieghu – huwa ma kienx qieghed jikser l-artikolu 13

tal-Att, jista' jkun li kiser artikoli ohra fil-Kodici Kriminali.

Il-kliem tal-akkuza kif formulata huwa bazat fuq artikolu, li ma

jistax jitqies li japplika fil-konfront ta' individwu li mhux kontrollur

Ghalhekk jekk kellha tittiehed xi azzjoni abbazi tal-

artikolu 13 kellha tittiehed fil-konfront tas-Supretendent tal-Isptar

bhala kontrollur tad-data kif sar fil-kaz tal-Korp tal-Pulizija fil-kaz

7 – 9 tal-Process.

tal-Ispettur Taliana u mhux tal-individwu partikolari f'dan il-kaz l-

Fir-rapport

lill-Kummissarju ghall-Protezzjoni tad-Data,

OMISSIS tramite l-legali taghha allegat li kien l-Isptar Generali ta'

Ghawdex u mhux żewgha li kiser id-drittijiet taghha ghall-

Protezzjoni tad-Data.

Dan jinsab konfermat mill-ittra stess mahruga

mill-istess Kummissarju fejn informa lill-legali ta' OMISSIS u anke

lil Dr. Nadine Cachia Castelletti bl-ezitu tal-investigazzjoni tieghu in segwitu

ghar-rapport tal-istess OMISSIS.16

Fil-fehma ta' din il-Qorti l-Prosekuzzjoni u l-parte civile qeghdin

jakkuzaw lill-individwu b'reat li jista' jigi mwettaq biss minn

kontrollur tad-data meta l-istess individwu mhuwiex kontrollur tad-

Dan il-kaz huwa analogu ghal dak li kien qieghed isehh meta kienu

qeghdin jitressqu persuni li jaghmlu uzu hazin minn mezzi ta'

komunikazzjoni bhal mobiles

jikkoncernaw u li kienu applikabbli ghall-provdituri tas-servizz ta'

Kriminali fit-22 ta' Awissu 2007 fejn inghad li:

"Illi dawn ir-reati w ohrajn li jinsabu fis-subartikoli (2) (3) u 4)

huma deskritti fin-nota marginali bhala "Reati ta' xorta kriminali

16 Ittra datata 6 ta' Gunju 2016 a fol.

17 tal-process.

specifici ghall-komunikazzjonijiet elettronici

Jidher li l-ghan tal-ligi specjali f'dan l-artikolu mhux li johloq jew

jippunixxi b'mod aktar sever u gravuz reati kriminali li jinsabu

f'ligijiet ohra li jsiru b'mezzi ta' telekomunikazzjoni, kif qed

tinterpreta dan is-sub sub inciz (1) (d) tal-artikolu 35 il-

Prosekuzzjoni, imma biex tipprevjeni abbuzi ta' natura teknika

minn sistemi ta' komunikazzjonijiet elettronici.

Hu car ghalhek li l-kliem " ghal ghan li ma jkunx dak li jkun

is-sub sub-inciz ma jirriferix ghall-kommissjoni ta' xi reat iehor

bl-uzu tat-telephone, imma ghall-uzu ta' xi network jew apparat

ta' komunikazzjoniijiet elettronici fornut minn impriza mhux

ghal-ghan tekniku, awtorizzat, kompatibbi, eccetera, jew ghall xi

forma ta' abbuz iehor, imma dejjem fl-isfera tar-reati ta' l-istess

natura teknika komprizi fis-sub-sub-incizi (a) (b) u (c) u reati ohra

krejati fis-subartikoli (2) (3) u (4) li kollha jirrigwardaw abbuzi

ohra bhal min jaghti informazzjoni falza jew qarrieqa (2); ta'

impjegat ma xi impriza li tati informazzjoni dwar messaggi li jsir

jaf bihom minnhabba l-kariga li jkollu, jibdel jew jahbi jew

jommetti, jdewwem jew jostruwixxi milli jwassal xi messagg jew

jeqred xi messagg jew ihassar jew jeqred xi messagg li ma jkunx

indirizzat lilu, eccetera (3) jew inkella ta' min jattakka jew

jostruwixxi xi impjegat ta' impriza fil-qadi tal-funzjonijiet tieghu

17 Pagni 8 u 9 tas-sentenza.

Wara din is-sentenza kellhom jigu implimentati reati specifici sabiex

ta'

individwi personali minn mezzi

ta'

komunikazzjoni.

Mill-provi prodotti ma jirrizultax li l-imputat hareg data sensittiva

personali tal-parte civile mill-Isptar Generali ta' Ghawdex, li kellu fil-

pussess tieghu u dawn kienu esebiti fit-Tribunal Ekklesjastiku iva.

Dan jirrizulta kemm mill-investigazzjonijiet li ghamel l-Ispettur

Bernard Charles Petrou u anke mill-Bord tal-Inkjesta Intern

imwaqqaf mill-Isptar.

L-Ispettur Bernard Charles Petrou xehed:

"Jien kont kellemt ukoll lill-kap ezekuttiv tal-isptar, konna

ghamilna laqgha u kien hemm anke wkoll membri ohra mit-

tmexxija tal-isptar,

fejn dawn

jekk

ghandhomx xi suspett jew xi informazzjoni kif setghet harget l-

informazzjoni, biss huma ma taw l-ebda indikazzjoni kif din

l-informazzjoni setghet giet f'idejn l-imputat OMISSIS.

Biss, pero' qaluli li qabel is-sistema fejn kien jigi mmarkat

u ibbukjat il-file ma kinitx daqshekk accurate u kien hemm

certu sitwazzjonijiet fejn il-file kien jithalla jigri u jista'

jkun li kien f'dawn ic-cirkostanzi li huwa l-file gie f'idejh.

Li rrid nghid jien kont kellemt ukoll lil Noel Saliba Gazzano li dak iz-zmien

kien in charge mill-medical records bejn is-sena elfejn u tnax

(2012) u s-sena elfejn u erbatax (2014).

Biss, pero' dan ukoll kont

hadtlu stqarrija, izda dan kien cahad li l-ewwel nett jaf lil

OMISSIS jew lil OMISSIS u kien cahad ukoll li kien jaf xi

informazzjoni kif dan il-file spicca wasal ghand OMISSIS.

kellemt ukoll lil Simone Floysvik li mis-sena elfejn u erbatax (2014)

'il hawn insomma sakemm hadtilha l-istqarrija jiena f'Settembru

tas-sena elfejn u sittax (2016) kienet in charge ukoll mill-medical

records tal-isptar ta' Ghawdex u l-istess din ma kien indikat l-ebda

informazzjoni kif dawn seta' l-file, kopja minn dan il-file, hargu

Fil-konkluzjoni tal-Bord tal-Inkjesta Intern imwaqqaf mill-

Irrizulta li lura fl-2011, l-imputat kien talab sabiex ikollu f'idejh data

sensittivi personali ta' martu OMISSIS u dan bi hlas.

fid-9 ta' Marzu 2017 fejn hija xehdet20:

"Spettur Bernard C. Spiteri:

Issa meta qed tghid li kien gie talbek biex taghtih xi karti mill-file mediku, kien

indikalek x'karti jrid?

18 Seduta tad-9 ta' Frar 2017, fol.

22 tal-process.

69 tal-process.

20 Kif ukoll fix-xhieda taghha quddiem it-Tribunal Ekklezjastiku moghtija nhar it-Tlieta, 2 ta' Gunju 2015 li qieghda riprodotta fil-process odjern a fol 165-170.

Le, kien qalli li ghandu bzonn xi karti minn gol-file, imma ma kienx qalli il-karti

Qallek ghal xhiex riedhom dawn il-karti?

Qalli li ghandhom bzonnhom biex juzahom minhabba xi affarijiet ghall-mara

Jien kont ghidtlu li bhala professjonalment, etikament u anke moralment jien ma

nistghax naghmel dawn l-affarijiet minhabba d-data protection tal-file.

qalli "Jien lest li nikkumpensak anke bi flus" … (enfasi tal-Qorti)

L-istess xhud tghid li l-imputat kien gieli jitlobha xi informazzjoni meta

dawn kienu ghadhom jiffurmaw koppja mizzewga fis-sena 2011 pero'

waqaf meta dawn bdew il-procedura ta' separazzjoni.

Issemmi li ma baqax

ikellimha fis-sena 2012 u di fatti d-dokumenti jmorru ghas-sena 2012 u

wara meta l-koppja kienet gia nfirdet.

Sur Magistrat li gara mbaghad, jiena dan il-kaz qisni baqa' ghaddej.

Imma mbaghad darba minnhom kien gie Fr Edward fl-ufficju konna

jien u Pauline Farrugia Azzopardi.

Kien gie l-ufficju ta' Pauline Farrugia Azzopardi s-social worker, ghax hu kien

hemm il-kaz tat-Tribunal ukoll.

U gie hemmhekk biex jiddiskuti l-kaz.

U kien qalilna li ghandu karti mill-file ta' OMISSIS.

U jien ghidt,

bejni u bejn ruhi ghidt "Ara, mela ma tajthomlux jien, hargu b'xi

Tribunal tal-Kurja, Fr Edward urieni l-karti lili.

Jigifieri hemmhekk

KUNSIDERAZZJONIJIET LEGALI OHRA

Minn dak li analizzat il-Qorti fuq il-provi migjuba f'dan il-kaz il-

Prosekuzzjoni setghet ikkontemplat li takkuza lill-imputat f'dawn

ir-reati:

Il-Kodici Kriminali (Kap 9) jipprovdi:

Kull min jixtri jew b'xi mod ieħor jirc ievi mingħand

persuna oħra jew jinsab li għandu fil-pusses tiegħu xi og g ett

li jkollu xi marka jew sinjal li juri li dak l-og g ett huwa

proprjeta tar-Repubblika ta' Malta, jew og g ett illi l-

pussessur tiegħu jkun jaf li huwa proprjeta tar-Repubblika

ta' Malta, li l-awtorita kompetenti ma tkunx tat permess

bil-miktub sabiex wieħed jista' jiddisponi minnhom, u

jonqos li jagħti kont sodisfac enti ta' kif l-og g ett jew il-

ħag a jkunu g ew għandu, jeħel, meta jinsab ħati, il-piena

tal-multa jew ta' prig unerija għal z mien mhux iz jed minn

Is-serq huwa ikkwalifikat bix-"xorta tal-ħag a misruqa" -

(i) meta jsir fuq records pubblic i kif imfissra fl-artikolu 2 tal-Att

dwar Arkivji Nazzjonali.

Kull min f'Malta xjentement jilqa' għandu jew jixtri

ħwejjeg misruqa, meħuda b'qerq, jew akkwistati b'reat, sew

jekk dan isir f'Malta jew barra minn Malta, jew, xjentement,

b'kull mod li jkun, jindaħal biex ibiegħhom jew imexxihom, jeħel,

meta jinsab ħati -

valur tal-ħag a;

(a) jekk il-ħag a tkun g ejja minn serq, bil-pieni tas-serq, skont il-

(b) jekk il-ħag a tkun g ejja minn wieħed mir-reati dwar ħwejjeg

akkwistati jew miz muma kontra l-lig i, bil- piena li hemm

għal min hekk jakkwista jew iz omm;

(c ) jekk tkun g ejja minn frodi, bil-pieni li hemm għal dik ix-xorta

ta' frodi li minnha l-ħag a tkun g ejja ...

Il-parte civile OMISSIS garbet ksur tal-privatezza taghha meta

partijiet mill-file mediku meta hija kienet qieghda rikoverata fl-

Isptar Generali ta' Ghawdex fis-sezzjoni mentali gew esebiti fil-

Il-mod kif waslu dawn id-dokumenti ghand l-imputat huwa

L-imputat inqeda bil-pozizzjoni li kellu

bhala impjegat tal-Isptar Generali ta' Ghawdex biex bi hbiberiji jew

b'mod iehor kiseb kopji tad-dokumenti in kwistjoni.

Id-data sensittiva personali tal-parte civile ngabet b'mod illegali u

minghajr awtorizzazzjoni.

L-imputat prova jargumenta li dan il-kaz jinkwadra f'wahda mill-

eccezzjonijiet kontemplati fl-artikolu 13 li tippermetti l-uzu ta'

Il-Qorti ma taqbilx mal-interpretazzjoni li nghatat li kieku l-artikolu

13 japplika fil-kaz in dizamina, xorta jista' jitqies li ma kien hemm l-

ebda ksur ta' dan l-artikolu.

Dan ghar-raguni li d-data personali

sensittiva giet processata biex "jigu stabbiliti, ezercitati jew difizi talbiet

legali."21 Id-difiza sostniet li "mhux kontestat li fil-kaz in dizamina,

kienu ghaddejjin proceduri quddiem it-Tribunal Ekklesjastiku ghal

dikjarazzjoni ta' nullita taz-zwieg bejn l-imputat u OMISSIS.

dokumenti medici mertu ta' dan il-kaz gew prezentati fil-kors tal-

proceduri ta' nullita li kienu ghaddejjin u ma intuzaw ghall-ebda

In oltre jinghad wkoll li l-proceduri gew prezentati

bhala atti sigrieti u cioe' li l-access ghalihom fl-istess process kellu

jkun wiehed ristrett ghall-ahhar.

Gia hemm certu riservatezza fil-

proceduri ta' nullita quddiem it-Tribunal Ekklesjastiku fis-sens li

terzi persuni estraneji ghall-process ma jkollhomx access ghall-

process u ghax-xhieda moghtija; ahseb u ara li ssir dikjarazzjoni fi

21 Artikolu 13 (c) tal-Kap.

proceduri li gia huma kunfidenzjali li l-atti ghandhom jinzammu

Jekk kien jemmen dan kellu jsib mezz legali kif jikseb dawn id-

dokumenti u li zgur li kieku ha l-parir tal-abbli avukat difensur

kien jinstab mezz moralment u etikament korrett biex dik l-

informazzjoni tasal fit-Tribunal Ekklesjastiku.

DECIDE: Din il-Qorti ma tistax tasal ghal konkluzjoni lil hinn minn kull

dubju dettat mir-raguni illi fil-fatt l-imputat huwa hati tal-akkuza

migjuba kontrih u dawn ghar-ragunijiet esposti aktar 'il fuq.

Ghal dawn il-mottivi l-Qorti ma ssibx lill-imputat hati tal-

imputazzjoni migjuba kontrih u minnha tilliberah.

Finalment il-Qorti tordna d-divjett tal-pubblikazzjoni tal-isem tal-

imputat u tal-parte civile OMISSIS f'kull mezz ta' komunikazzjoni.


Rikors Maħluf Nru 230/15LM

MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA

Seduta tal-1 ta' Dicembru, 2017

Rikors Maħluf Numru 230/15LM

Mario Mifsud Camilleri sive Bezzina Darmanin (K.I. 793172M) u Catherine sive Katie Bezzina Darmanin (K.I. 4174M)

Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fil-11 ta' Marzu, 2015 mis-soċjetà attriċi

G.R.A.P. Limited (minn issa 'l quddiem "is-soċjetà attriċi") u maħluf minn

Reginald Cortis debitament awtorizzat, li jgħid kif ġej:

(1) Illi s-soċjetà attriċi hija proprjetarja tal-fond ossija maħżen 10 Fishermen Street,

(2) Illi l-intimati huma proprjetarji tal-fond ossija mezzanin sovvrastanti l-maħżen in kwistjoni li jġib in-numru 11, Fishermen Street, Iż-Żurrieq liema saqaf tal-fond huwa fi stat dilapidanti u kundannat kif jirriżulta mir-rapport tal-Perit Katia

Micallef tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Calleja tas-6 ta' Frar, 2014 hawn anness u mmarkat bħala dokument A1 u dan minħabba perkolazzjoni ta' ilma li temana mill-fond sovrastanti u li pperdurat b'negliġenza tagħhom stante li ma ħadux ħsieb jirrendu s-saqaf tal-maħżen impermeabbli mill-iskular tal-ilma.

(3) Illi dawn is-soqfa għandhom ħsarat konsiderevoli li jekk ma jissewwewx, huma

ta' perikolu għal kull minn jokkupa l-istess fondi.

(4) Illi s-soċjetà attriċi b'ittri legali tal-21 ta' April, 2014 u tas-7 ta' Mejju, 2014 li kopja tagħhom qed tiġi hawn annessa u mmarkata bħala dokumenti B u C2 interpellat lill-intimati biex jieħdu l-passi biex jagħmlu x-xogħol kollu rimedjali biex jirrendu s-saqaf tal-maħżen proprjetà tas-soċjetà attriċi u l-art tal-bejt tal- intimati b'mod impermeabbli però baqgħu inadempjenti anzi b'risposta tal- konsulent legali tagħhom tat-30 ta' April, 2014, dokument D hawn anness3, ippretendew li l-iskular tal-ilma sar minħabba tort tas-soċjetà attriċi.

(5) Illi l-intimati qed jikkaġunaw ħsarat lis-soċjetà attriċi b'konsegwenza li hija ma tistax tuża liberament il-proprjetà tagħha minħabba l-ħsara imsemmija tant illi x-xogħol ta' dekorazzjoni li s-soċjetà attriċi għamlet riċentement sfuma fix-xejn kif rappurtat mill-Perit Katia Borg-Neuhaus née Magro tal-5 ta' Jannar, 2015 hawn anness dokument E4 oltre li huma qed jitilfu kirjiet għax ma jistgħux jużaw l-post minħabba dawn il-ħsarat.

Jgħidu l-intimati li prevja kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja u opportuna u għar- raġunijiet premessi għaliex din il-Qorti m'għandhiex:

(1) Tiddikjara u tiddeċiedi illi s-soqfa ta' taħt l-arja tal-bejt ossija tal-maħżen 10

Fishermen Street, Iż-Żurrieq huma fi stat perikoluż u jinħtieġlu tiswijiet.

(2) Tiddikjara u tiddeċiedi

illi dawn

il-ħsarat saru minħabba nuqqas ta' manutenzjoni tal-istess bejt sovvrastanti l-proprjetà tas-soċjetà attriċi fuq imsemmija u dan tort tal-intimati.

(3) Tikkundanna lill-intimati biex fi żmien qasir u perentorju jsiru t-tiswijiet kollha neċessarji fl-stess soqfa tal-maħżen 10 Fishermen Street, Iż-Żurrieq ossija il-bejt proprjetà tal-intimati a spejjeż tal-intimati bl-opera ta' periti nominandi.

9 u 10.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

(4) Fin-nuqqas tawtorizza lis-soċjetà attriċi biex tagħmel dawk ix-xogħlijiet kollha neċessarji u rimedjali fis-soqfa tal-fond 10 Fishermen Street, Iż-Żurrieq taħt il-bejt tal-intimati a spejjeż tal-intimati bl-opera ta' periti nominandi.

(5) Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimati huma responsabbli għat-telf ta' kirjiet li s- soċjetà attriċi soffrew talli huma ma setgħux jikru l-fond 10 Fishermen Street, Iż-Żurrieq.

(6) Tillikwida d-danni sofferti mill-istess atturi b'konsegwenza ta' nuqqas ta' bdil tas-soqfa tal-appartament in kwistjoni konsistenti fost affarijiet oħra f'telf ta' kirjiet.

(7) Tikkundanna lill-intimati biex iħallsu dawk il-danni hekk likwidati.

Bl-ispejjeż kompriżi dawk tal-ittri legali tal-21 ta' April 2014 u tas-7 ta' Mejju 2014 u tal-Mandat ta' Inibizzjoni numru 421/2015 u bl-inġunzjoni tal-intimati għas- subizzjoni.

Rat ir-Risposta Maħlufa tal-konvenuti Mario Mifsud Camilleri sive Bezzina Darmanin u Catherine

sive Katie Bezzina Darmanin (minn issa 'l quddiem "il-konvenuti") li ġiet ippreżentata fl-

1 ta' Ottubru, 2015, u maħlufa minn Mario Mifsud Camilleri sive Bezzina Darmanin, li biha

eċċepew:

Illi it-talbiet atturi huma infondati fil-fatt u fid-dritt stante illi l-eċċipjenti ma għandhom ebda responsabiltà għall-allegata ħsara fil-maħżen 10 Fisherman Street, Iż-Żurrieq.

Illi meta r-rikorrenti avżaw lill-eċċipjenti li kien hemm din l-allegata ħsara l- eċċipjenti nkarigaw perit tal-fiduċja tagħhom li skont rapport minnu redatt jikkonferma li kwalunkwe ħsara li hemm fil-fond ma hix tort tal-eċċipjenti.

Illi ciononostante l-eċċipjenti offrew li joħorġu mill-mezzanin tagħhom jekk ikun hemm bżonn għal perjodu determinat sabiex ir-rikorrenti setgħu jagħmlu kull xogħol neċessarju fil-maħżen in mertu ai finijiet ta' danni allegati – anki stante l-allegat perikolożità tas-saqaf in kwisjtoni.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Illi r-rikorrenti riedu li l-ewwel l-eċċipjenti jaċċettaw ir-responsabilità għad- danni allegati qabel ma jsir xogħol fil-maħżen in kwistjoni.

Din ċertament ma kienitx aċċettabbli għall-eċċipjenti.

Illi għalhekk it-talbiet attriċi kif diretti fil-konfront tal-intimati għandhom jiġu respinti in toto bl-ispejjes.

Salvi eċċezzjonijiet oħra permessi mill-liġi.

Rat il-verbal tas-seduta tal-5 ta' Ottubru, 2015 fejn il-Qorti ħatret lill-perit

arkitett Alan Attard Chase bħala Perit Tekniku biex jirrelata dwar il-fondatezza tad-

domandi attriċi wara li jieħu konjizzjoni tal-eċċezzjonijiet tal-konvenuti u

jagħmel l-osservazzjonijiet tekniċi kollha li għandhom x'jaqsmu mal-każ.

Rat ir-rapport tal-Perit Tekniku Alan Attard Chase li ġie ppreżentat u maħluf fil-11 ta'

Novembru, 20165 u r-rapport addizzjonali tiegħu li ġie ppreżentat u maħluf fis-

7 ta' April, 20176, kif ukoll ir-risposti tal-Perit Tekniku Alan Attard Chase għad-

Rat id-digriet tagħha tat-8 ta' Ġunju, 2016 fejn ġiet ordnata l-allegazzjoni tal-

atti tar-Rikors 28/06GG li ġie deċiż mill-Bord li Jirregola l-Kera u l-atti tar-Rikors

Maħluf 664/2009JZM li ġie deċiż minn din il-Qorti kif diversament preseduta.

Rat l-atti kollha tal-kawża odjerna u tal-kawżi msemmija.

Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet u qrat it-traskrizzjoni tax-xhieda

meħuda mill-Perit Tekniku.

Semgħet it-trattazzjoni finali tal-avukati difensuri tal-partijiet.

Rat il-verbal tal-udjenza tal-4 ta' Ottubru, 2017 fejn il-kawża tħalliet għal-lum

għas-sentenza.

Il-kwistjoni bejn il-partijiet

Dak li jeħtieġ li jiġi aċċertat u determinat mill-Qorti f'din il-kawża huwa (i) ta'

min kienet ir-responsabbilità għall-ħsarat ikkaġunati fis-soqfa tal-maħżen

numru 10, Triq is-Sajjied, San Ġwann, li spiċċa fi stat perikoluż; (ii) x'tiswijiet

huma meħtieġa li jsiru f'dawn is-soqfa; u (iii) jekk kienx hemm danni

konsegwenzjali, bħal telf ta' dħul mill-kiri ta' dan il-maħżen minħabba l-istat li

kien jinsab fih is-saqaf tiegħu.

Provi u riżultanzi

Reginald Cortis fl-affidavit tiegħu jispjega7 li s-soċjetà attriċi hija proprjetarja

tal-maħżen bin-numru 10, Triq is-Sajjieda, Iż-Żurrieq akkwistat permezz ta' żewġ

kuntratti datati 18 ta' Settembru, 2002 u l-1 ta' Awwissu, 2005.8 Ix-xhud

jispjega li sovrastanti għall-fond tas-soċjetà attriċi jinsab il-fond tal-konvenuti

22 u 23.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Minħabba l-perkolazzjoni tal-ilma mill-fond sovrastanti, is-saqaf

tal-fond bin-numru 10 spiċċa fi stat perikoluż u kkundannat u dan kif

ikkonfermat mir-rapport datat 6 ta' Frar, 2014 tal-perit Katia Magro li kienet

ġiet inkarigata mis-soċjetà attriċi.9 Dan ir-rapport jgħid li partijiet sostanzjali

mis-saqaf tal-fond 10 kienu fil-periklu ta' kollass immedjat u skont il-perit

Magro dan kien b'riżultat ta' dħul ta' ilma mill-fond ta' fuq.

Dan ir-rapport

ikompli jgħid li:

Reginald Cortis jagħmel riferiment għall-ittra legali datata 21 ta' April, 2014

mibgħuta mill-konsulent legali tas-soċjetà attriċi lill-konvenuti10, fejn kienet

żammithom responsabbli għall-ħsarat u għall-perikolu fis-saqaf tal-maħżen

tagħha kawża tal-perkolazzjoni tal-ilma mill-fond tal-konvenuti kif ikkonfermat

mir-rapport tal-perit Calleja u talbithom sabiex jagħmlu t-tiswijiet neċessarji.

jagħmel riferiment ukoll għar-risposta tal-konsulent

legali tal-

konvenuti datata 30 ta' April, 201411 fejn kienet wieġbet illi bla preġudizzju l-

konvenuti kienu lesti li jivvakaw il-fond tagħhom għal perijodu stabbilit

minkejja li l-ħsarat kienu ġew ikkaġunati minħabba nuqqas ta' manutenzjoni

tas-soqfa għal għoxrin sena li matulhom il-fond numru 10 kien inżamm vojt, u

insistiet li t-tiswijiet għandhom isiru mis-soċjetà attriċi bħala s-sid tal-imsemmi

B'ittra legali oħra datata 7 ta' Mejju, 201412 il-konsulent legali

li r-responsabbliltà għall-ħsarat kienet tal-

tas-soċjetà attriċi rrisponda 9 A fol.

4 u 5, b'ritatti tas-saqaf a fol.

6 sa 8 fejn jidher li waqgħu partijiet mill-kisi u mill-konkrit u nkixfet ix-xibka tas-saqaf f'ħafna postijiet.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

konvenuti għax dawn ġew ikkaġunati minħabba perkolazzjoni ta' ilma mill-bejt

sovrastanti tal-konvenuti u minn katusa fil-bejt tagħhom.

Qabel ma s-soċjetà

attriċi bdiet tagħmel it-tiswijiet fil-fond numru 10, Anthony Demarco, konsulent

tas-soċjetà attriċi li jieħu ħsieb il-proprjetajiet tagħha, u l-kuntrattur ċertu

Jesmond Grech Camilleri, kienu kkomunikaw mal-konvenuti biex dawn iwaqqfu il-

perkolazzjoni tal-ilma għall-fond numru 10.

Meta l-konvenuti assigurawhom li

kienu ħadu ħsieb li ma jkomplix jipperkola ilma għandhom, min-naħa tas-

soċjetà attriċi bdew jagħmlu x-xogħlijiet meħtieġa biex il-fond numru 10

jinġieb fi stat li jkun jista' jintuża.

Reginald Cortis jgħid li s-soċjetà attriċi kienet

nefqet is-somma ta' €3,000 f'xogħlijiet li kienu saru għalxejn għax kien baqa'

jipperkola l-ilma fil-fond fin-numru 10 mill-fond sovrastanti u ntilef l-effett tal-

imsemmija xogħlijiet.

Mar-Rikors Maħluf ġie ppreżentat rapport ieħor tal-perit

Katia Magro datat 5 ta' Jannar, 2015 13 li jgħid li minn katusa fil-fond

sovrastanti li kienet tinżel għall-bitħa ta' wara l-maħżen, kien ġie nnotat dħul

ta' ilma minn taħtha minħabba "leakage in the drain pipe".

Jingħad f'dan ir-

rapport li dan il-leakage kien għamel ħsara fil-kisi tar-ramel u s-siment u tibjid

li kien sar reċentement mis-soċjetà attriċi fil-maħżen tagħha.

Il-perit Magro

fir-rapport tagħha tgħid li ħafna mill-kisi kien qed jinqasam u jinqala' minn

mal-ħajt.

Imma f'dan ir-rapport ma tingħatax stima tal-ħsarat u fl-aħħar

paragrafu tiegħu jingħad li:

Dwar danni oħrajn li jagħmel riferiment għalihom ix-xhud Reginald Cortis fl-

affidavit tiegħu, isemmi wkoll in-nefqa ta' €8,422 (inkluża l-VAT) li skont stima

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

dettaljata tal-kuntrattur Souliman14 jeħtieġ li ssir biex jiġi rinfurzat is-saqaf tal-

maħżen permezz ta' sitt travi tal-azzar u x-xogħol relatat magħhom.

Fava jsemmi wkoll it-telf ta' kiri tal-maħżen, li kellu jkun lest biex ikun jista'

jinkera sa Marzu 2014, fis-somma ta' €9,000 fis-sena (€25 kuljum) li Fava jgħid

hija stima konservattiva li ngħata mill-estate agents Neville Romagnoli ta'

Apparti dawn id-danni, Fava insista li għandhom jissewwew ukoll il-bejt u l-

katusi tal-ilma tal-konvenuti biex ma jsirux ħsarat ulterjuri.

Meta xehed viva voce fis-7 t'April, 201716 wara li kienu diġà ġew ippreżentati

r-relazzjonijiet tal-Perit Tekniku appuntat mill-Qorti17, Fava qal li pendenti

dawn il-proċeduri kien irċeva twissija bil-miktub mill-Pulizija18 biex jirranġa l-

periklu tas-soqfa immedjatament, u dwar ix-xogħlijiet meħtieġa diġà kellu lil

perit Ian Debono Balzan Woodhouse Scicluna qiegħed jassistih.

Fil-fatt jgħid li meta reġa' mar il-

perit Alan Attard Chase t-tieni darba fuq il-post, kien hemm armat fuq il-post

scafolding ta' żewġ sulari biex isir ix-xogħol tat-tneħħija tal-periklu, li kien

jikkonsisti fit-tqegħid ta' travi enormi.

L-ispiża tas-saqaf ġiet tiswa €9,333.80

konsistenti fit-tqegħid ta' 8 travi ta' 6.5 metri l-wieħed19 u €5,195.84 għall-

materjal tas-SikaRep u kisi madwar it-travi.20 Reginald Cortis sussegwentement

esebixxa wkoll il-kont tad-drittijiet professjonali tal-perit Debono Balzan Woodhouse Scicluna fis-

somma ta' €840.04 (inkluża l-VAT) ċjoè 9% tax-xogħol strutturali u €649.00

(inkluża l-VAT) għal servizzi relatati ma' din il-kwistjoni, inkluż żewġ rapporti li

saru għal din il-kawża.21

39 u 40.

17 L-ewwel rapport sar fil-31 ta' Ottubru, 2016 u r-rapport ulterjuri fis-6 ta' Marzu, 2017.

178 datat 30 ta' Awwissu, 2016.

19 Kopja tal-irċevuti, a fol.

173 u 174.

20 Kopja tal-irċevuti, a fol.

21 Kopja tal-irċevuti kif ukoll kopja taċ-ċekkijiet, a fol.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

In kontroeżami Reginald Cortis jgħid22 li l-fond kien jippartjeni lil membri tal-

familja tiegħu.

Huwa kien jispezzjona l-garaxx regolarment wara li l-fond

kienet xtratu s-soċjetà attriċi u kien mikri lis-soċjetà Vadala Company Limited.

Ix-xhud jgħid li mhux minnu li l-fond kien inżamm magħluq għal għoxrin sena

meta kien mikri lis-soċjetà Vadala Company Limited.

Il-bieb ta' barra tal-

maħżen kellu loċċ u fin-naħa ta' wara tal-fond kien hemm high level windows

li kienu jinżammu miftuħa.

Reginald Cortis jgħid li meta l-fond kien għadu mikri,

kien imur jispezzjonah u l-ħsarat kienu viżibbli, imma kien biss meta hu kien

qabbad il-ħaddiema biex isewwu li kien induna li l-ħsarat kienu daqshekk kbar

u dan kien wara li s-soċjetà attriċi kienet akkwistat dan il-fond u wara li kienet

rebħet il-kawża ta' żgumbrament kontra s-soċjetà Vadala Company Limited23

minħabba n-non uso tal-fond.

Fava jgħid li kien waqaf jirranġa l-maħżen meta

nduna bil-ħsarat kbar li kellu.

Ix-xhud jgħid li kien dam jistenna sena qabel ma

beda jirranġa għax għall-ewwel il-konvenuti kienu qalulu li ser jirranġaw huma

l-ħsarat u hu kien tahom stima tax-xogħlijiet.

Imma wara reġa' bdielhom u

bagħtulu e-mail b'ħafna skużi banali biex ma jagħmlux ix-xogħlijiet huma.

xhud spjega li meta daħal fil-post kien sab ħsara fil-ħitan, tant li minn ġo ħajt

minnhom kien jidher il-fond ta' ħdejh.

Ix-xhud jgħid li l-ħsara fis-saqaf kienet

prinċipalment f'dik il-parti fejn ta' fuqhom kellhom il-bejt u ma kienx hemm

ħsara fejn l-konvenuti kellhom il-bini.

Meta l-partijiet kienu qegħdin jitkellmu

biex tiġi rranġata l-ħsara fis-saqaf, kien hemm ukoll ħsara fil-katusa tal-bejt tal-

konvenuti li kienu damu sena biex irranġawha.

Ix-xhud jgħid li hu kien beda

jsewwi fil-maħżen wara li kien sar l-iżgumbrament u għalkemm is-soċjetà

Vadala Company Limited ma ħaditx ħsieb il-maħżen, is-saqaf ma kinux

messewh, fis-sens li dan kien għoli ħafna u l-perkolazzjoni tal-ilma kienet ġejja

minn fuq il-bejt tal-konvenuti u mhux minn xi ħaġa li għamlu l-inkwilini.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Meta ġie mistoqsi jgħid jekk dak li ġie dikjarat fis-sentenza tal-Bord tal-Kera

tal-15 ta' Ottubru, 2008, li s-soċjetà Vadala Company Limited kienet ħalliet

ħafna ħsarat, jekk dawn il-ħsarat kinux jinkludu wkoll is-saqaf, Reginald Cortis

wieġeb24 li kien qabbad xi ħaddiema jsewwu anki l-ħsarat fis-saqaf, imma

nduna li l-ħsara kienet kbira u li kienet ġejja mill-fond ta' fuq.

jgħid li wara l-iżgumbrament tal-inkwilini, is-soċjetà attriċi ma kinitx għamlet

użu mill-fond għax huwa beża' li setgħu jweġġgħu n-nies.

Ix-xhud jgħid li qabel

ma ppreżentat din il-kawża, is-soċjetà attriċi kienet għamlet xogħlijiet ta'

manutenzjoni fil-fond u ġabitu pinna, ħlief għas-saqaf.25

Is-soċjetà attriċi ppreżentati żewġ rapporti tal-perit Ian Debono Balzan Woodhouse Scicluna li ġie

inkarigat mis-soċjetà attriċi26, bl-ewwel rapport li kien datat 11 ta' Ottubru,

2016 u t-tieni, in rispons għar-rapport tal-Perit Tekniku Alan Attard-Montalto, datat 9

ta' Jannar, 2017.

L-ewwel rapport jispjega li kienet saret spezzjoni fil-fond

inkwistjoni proprjetà tas-soċjetà attriċi mill-perit Camilleri Woodhouse Scicluna li kien

Il-perit Camilleri Woodhouse Scicluna jgħid li l-aċċess

għall-fond numru 10 u għall-fond sovrastanti numru 11 huwa separat.

ta' dan il-maħżen huwa ta' 115 metri kwadri u kellu saqaf li kien jikkonsisti

Woodhouse Scicluna jgħid li l-parti tas-saqaf li kellha l-ħsarat kienet ta' 6.5 metri b'16-il

Il-bini sovrastanti kellu approssimattivament nofs il-kobor tal-maħzen

u l-kumplament tal-maħżen kien espost għall-bejt sovrastanti.

Ir-rapport tal-

perit Ian Debono Balzan Woodhouse Scicluna ikompli jgħid:

25 Kontroeżami tat-12 ta' Ottubru, 2016, a fol.

94 sa 98 u t-tieni rapport a fol.

27 Ara e-mail mibgħuta mill-Perit Debono Balzan Woodhouse Scicluna lil Reginald Cortis, a fol.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Il-perit Debono Balzan Woodhouse Scicluna jikkonkludi fl-ewwel rapport tiegħu li dan l-ispalling

naqqas is-saħħa tas-saqaf tal-maħżen u rrakkomanda li s-saqaf kollu jiġi

riinforzat bi travi tal-azzar li jitqiegħdu bejn it-travi tal-konkrit l-antiki biex

jirriduċu t-tul ta' 4 metri bejn kull travu tal-konkrit eżistenti u b'hekk jiġi evitat

il-kollass tas-saqaf.

It-tieni rapport tal-perit Camilleri Woodhouse Scicluna jgħid li huwa kien għamel it-tieni

spezzjoni fil-21 ta' Diċembru, 2016 wara li kien ħa konjizzjoni tar-rapport tal-

Perit Tekniku Alan Tubic, u jgħid li b'mod ġenerali huwa jaqbel mal-

konklużjonijiet tal-Perit Tekniku fejn jikkonkludi li l-ħsara fis-saqaf kienet

kaġun tan-nuqqas ta' manutenzjoni tal-bejt sovrastanti tal-konvenuti,

konsegwenza ta' liema daħal l-ilma fis-saqaf u biż-żmien iddeterjora l-konkrit.

Kwantu għal dak li jingħad fir-rapport tal-Perit Tekniku Alan Attard Chase li "ix-xibka li

dehret li ddeterjorat ħafna bis-sadid", l-perit Camilleri Woodhouse Scicluna jgħid li partijiet

mix-xibka saħansitra spiċċaw u li ma tistax tinduna b'dan mill-art għax hemm

28 Riportat fid-dettal aktar 'l isfel f'din is-sentenza.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

tbajja tal-forma tax-xibka fuq il-konkrit, u tista' tinduna biss b'dan permezz ta'

eżami mill-viċin.

Fil-para.

4.0 tar-rapport tal-Perit Tekniku jingħad li "dawn il-

ħsarat huma aktar evidenti fiż-żewġ partijiet mis-saqaf tan-nofs u inqas

evidenti fiż-żewġ partijiet tat-truf."

Il-perit Debono Balzan Woodhouse Scicluna ma jaqbilx ma' dan

peress li l-aktar li kienu affettwati kienu żewġ partijiet tas-saqaf fuq in-naħa ta'

wara tal-maħżen li huma esposti għall-bejt.

Il-perit Debono Balzan Woodhouse Scicluna jgħid li l-

fatt li dawn kienu umdi meta eżaminhom, huwa indikazzjoni li kien għadu

dieħel l-ilma.

Il-perit Debono Balzan Woodhouse Scicluna ma jaqbilx mal-para.

5.0 tar-rapport tal-

Perit Tekniku Alan Attard Chase dwar in-nuqqas ta' cover tal-konkos adegwat għax

jgħid li kien hemm medja ta' 25mm cover ta' konkos, li skont hu, kien

Ix-xhud jagħmel riferiment għall-para.

6.1 tar-rapport tal-Perit

Tekniku Alan Attard Chase fejn jingħad li ma kienx hemm evidenza li fit-tnejn u

għoxrin sena kemm kienu ilhom jabitaw fil-mezzanin il-konvenuti, ta' nuqqas

ta' manutenzjoni tal-bejt tagħhom.

Anki f'dan ir-rigward il-perit Debono Balzan

Woodhouse Scicluna ma jaqbilx, għax il-fatt li osserva l-umdità fil-konkos, kien ifisser li l-

manutenzjoni ma saritx sew jew ma kinitx issir.

Il-perit Debono Balzan Woodhouse Scicluna ma

jaqbilx ukoll fejn il-Perit Tekniku Alan Attard Chase fil-para.

6.2 tar-rapport tiegħu

jgħid li l-ħsara kienet tidher li ilha ġejja sa minn qabel il-konvenuti marru

joqogħdu fil-mezzanin tnejn u għoxrin sena qabel u dan għaliex skont il-perit

Camilleri Woodhouse Scicluna in-nuqqas ta' manutenzjoni tista' toħloq l-ispalling mal-ewwel

sena u li tista' tieħu ħames snin biex tkun viżibbli u jgħid li jekk ma saritx il-

manutenzjoni tal-bejt, din il-forma ta' deterjorazzjoni tista' sseħħ fi żmien

tmienja jew ħmistax-il sena u mhux fi żmien ħamsa u għoxrin sena kif ingħad

fir-rapport tal-Perit Tekniku.

Il-perit Camilleri Woodhouse Scicluna ma jaqbilx ukoll ma' dak li

sostna l-Perit Tekniku Alan Attard Chase li l-ħsara seħħet mill-mod kif l-maħżen intuża

meta kien mikri lil terzi, billi jgħid li dan it-tip ta' spalling seta' jseħħ biss bil-

perkolazzjoni tal-ilma mill-bejt u li l-inkwilini ma kellhomx x'jaqsmu ma' dan.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Il-konvenut Mario Mifsud Camilleri sive Bezzina Darmanin fl-affidavit tiegħu jgħid29 li hu ltaqa' l-

ewwel darba ma' Reginald Cortis u ma' Anthony Demarco fil-5 ta' Frar, 2014.

għoxrin sena ta' qabel il-maħżen kien mitluq, magħluq u abbandunat.

konvenut jgħid li fil-mezzanin tagħhom kienu jsiru xogħlijiet ta' manutenzjoni

b'mod regolari, kemm ta' kisi u tibjid, tibdil ta' piping tad-dawl u tal-ilma, u

kemm fit-tħallib tal-bejt.

Il-konvenut jgħid li fil-5 ta' Jannar, 2015 kienu ġew

infurmati mis-soċjetà attriċi li kien hemm skular tal-ilma mill-bitħa tal-

mezzanin tagħhom u mhux mill-bejt, għal barra ġol-bitħa tal-garaxx ta'

taħthom u dan minħabba katusa tagħhom li tagħti għal ġol-bitħa ta' taħt li

mhijiex relatata mal-ebda saqaf jew mal-intern tal-garaxx ta' taħthom.

konvenut jgħid li meta ġew infurmati b'dan, f'temp ta' ġimgħa nadfu l-katusa

u l-kumplament tad-dawra tal-bitħa u intużat żebgħa tal-lastiku għall-katusi.

In kontroeżami l-konvenut Mario Mifsud Camilleri sive Bezzina Darmanin jgħid30 li fuq il-maħżen

tas-soċjetà attriċi hemm biss il-mezzanin tal-konvenuti.

Rigward il-bitħa tal-

mezzanin li tiġi fuq is-saqaf tal-maħżen fuq in-naħa ta' wara, il-konvenut jgħid

li huwa dejjem ħalleb u bajjad din il-bitħa, imma mhux kull sena jew sena iva u

Il-konvenut jgħid li ilu jgħix fuq il-maħzen tnejn u għoxrin sena, iżda

qatt ma kien daħal fil-garaxx tas-soċjetà attriċi.

Il-konvenut jgħid li l-perit

tiegħu ma kienx qallu li s-saqaf kien ikkundannat u li kellu bżonn jinbidel u sar

jaf bix-xibka li tidher f'ħafna partijiet tas-saqaf għall-ħabta tal-2014.

Norbert Bezzina Darmanin, iben il-konvenut, xehed31 li ilu jgħix fil-mezzanin ta' fuq il-

maħżen minn meta kellu tmien snin u llum għandu 29 sena.

Ix-xhud jgħid li l-

ewwel darba li ra lil sid il-maħżen sottostanti kien xi tliet snin qabel għal ħabta

117 u 118.

111 u 112.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Ix-xhud jgħid li qabel il-garaxx ma kienx qed jintuża u kien

Ix-xhud jgħid li meta xi tliet snin u nofs qabel missieru kien ġie

mitlub biex jagħmel ix-xogħlijiet hu fil-garaxx, kienu baqgħu jiddiskutu iżda ma

Ix-xhud jgħid li qabel ma bdew jiddiskutu, kienu ġabu quotations

dwar ix-xogħlijiet li kienu meħtieġa li jsiru.

In kontroeżami ix-xhud jgħid32 li waqt id-diskussjonijiet bejn il-partijiet, huwa

kien daħal fil-garaxx/maħżen tas-soċjetà attriċi u kien ra li l-ħsarat kienu mas-

saqaf kollu, mhux biss f'dik il-parti tas-saqaf ta' taħt il-bitħa tal-konvenuti.

Iżda

x-xhud qabel ma' dak li ġie suġġerit lilu li l-aktar li kien hemm ħsarat kien fil-

parti tas-saqaf taħt il-bitħa tagħhom.

Ix-xhud spjega li fil-bitħa tal-konvenuti

hemm madum tas-siment u li fil-mezzanin tagħhom kienu jsiru xogħlijiet ta'

manutenzjoni regolarment.

Mistoqsi dwar xogħlijiet ta' manutenzjoni li kien

jagħmel missieru fl-art tal-bitħa, ix-xhud jgħid li hu ma jifhimx però missieru

kien iqabbad il-ħaddiema biex jagħmlu dawn ix-xogħlijiet.

Ix-xhud jgħid li

missieru kien idur il-bitħa kollha bil-bejt b'kollox.

Ix-xhud jgħid li darba

minnhom kien hemm skular ta' ilma mill-katusa tal-bitħa tagħhom.

jgħid biex ma jsirux aktar ħsarat, ix-xogħlijiet fil-maħżen kien twaqqfu u dan bi

ftehim bejn missieru, Reginald Cortis, Anthony Demarco u ċertu Vassallo Shead li kien

jieħu ħsieb ix-xogħlijiet fil-maħżen.

Ix-xhud jgħid li l-periti tal-partijiet Alistair

Curmi u Katia Magro llum Borg-Neuhaus, kienu qablu li s-saqaf huwa perikoluż.

Ġie ppreżentat ir-rapport tal-Perit Alistair Curmi datat 25 ta' April, 201433,

li kien ġie inkarigat mill-konvenuti, fejn jingħad li fit-22 ta' April, 2014 huwa

kien aċċeda fil-mezzanin u seta' jikkonstata li s-saqaf tal-maħżen sottostanti

kien fi stat ħażin ħafna minħabba "spalling" f'diversi bnadi tas-saqaf.

Il-perit 32 A fol.

112 u 113.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 14 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Avallone jgħid li s-saqaf fin-naħa ta' quddiem li jiġi taħt is-salott tal-konvenuti,

li kienet l-unika kamra tagħhom fl-ewwel sular, kien f'kundizzjoni tajba.

Il-perit

Curmi jgħid li l-konvenuti qalulu li kienu ilhom jgħixu fil-mezzanin 'il fuq

minn għoxrin sena però l-maħżen kien ikun dejjem magħluq u li huma ma

kinux f'pożizzjoni li jikkonstataw f'liema stat kien is-saqaf tiegħu.

Il-perit

Curmi jgħid li kien biss fil-bidu tal-2014 li s-sidien tal-maħżen kienu

għarfuhom bis-sitwazzjoni u dan sar jafu milli kienu qalulu l-konvenuti stess.

perit Avallone kien ġie muri kopja tar-rapport datat 11 ta' April, 2014 li l-

konvenuti kienu għamlu lill-Pulizija, rigward is-saqaf perikoluż tas-soċjetà

attriċi.

Il-perit Avvalone fir-rapport tiegħu jgħid li anki dik il-parti tas-saqaf tal-

maħżen li tiġi taħt il-kamra tas-sodda u l-kċina/kamra tal-ikel tal-konvenuti

kellha l-ispalling meta wisq probabbli ma kienx hemm għaddejjin minn

hemmhekk pipijiet tal-ilma.

Il-perit Curmi jgħid li minn dak li kien ra hu l-

bejt tal-konvenuti kien jidher f'kundizzjoni tajba.

Il-perit Curmi jgħid ukoll

illi li kieku s-sidien tal-maħżen ma ħallewhx fi stat ta' abbandun, kienu

jindunaw minn kmieni bil-ħsara u kienu jkunu f'pożizzjoni li jnaqqsu l-ħsarat.

Il-perit Curmi jikkonkludi fir-rapport tiegħu li lum jeżisti periklu li l-aħjar

mod li jissewwa huwa billi jinbidlu wħud mit-travi u l-planki.34

Proċessi allegati mal-atti ta' din il-kawża

Mal-atti ta' din il-kawża ġew allegati l-atti tar-Rik.

28/06GG li kien ġie deċiż

mill-Bord li Jirregola tal-Kera, li kien jittratta talba għall-iżgumbrament mill-

maħżen numru 10, ippreżentat fil-15 ta' Marzu, 2006 mis-soċjetà attriċi

34 Fis-seduta numru 3 u 4 miżmuma quddiem il-Perit Tekniku Alan Attard Chase, il-partijiet b'riferiment għar-rapporti tal-periti Katia Magro, Ian Debono Balzan Woodhouse Scicluna u Alistair Curmi kienu eżentaw lil xulxin mill-ħtieġa li jtellgħu lill-periti tal-partijiet biex jikkonfermaw bil-ġurament il-kontenut tar-rapporti tagħhom, b'riżerva tal-kontroeżamijiet.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 15 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

odjerna kontra s-soċjetà Vadala Company Limited u dan stante li l-fond

inkwistjoni ma kienx qed jintuża skont id-destinazzjoni tiegħu u għax is-soċjetà

Vadala Company Limited li kienet l-inkwilina tal-fond, ikkawżat ħsarat fl-istess

Ta' rilevanza għal dawn il-proċeduri hija x-xhieda ta' Reginald Cortis li kienet

ingħatat f'dawk il-proċeduri35 fejn qal li dan il-fond kien tal-familja ta' missieru

u li hu flimkien mal-perit Spiteri Mifsud Cassar u sussegwentement mal-perit David

Werfali, kienu għamlu diversi spezzjonijiet fih, fejn kien irriżulta li dan il-fond kien

tħalla żdingat, bi twieqi miksurin, b'nuqqas ta' żebgħa u sadd tad-drenaġġ.

Rilevanti wkoll għal dawn il-proċeduri hija x-xhieda tal-avukat Anthony Gravino

illum Briffa Raggio, li qal36 li kien akkumpanja lil Reginald Cortis f'aċċess li kien sar fl-

20 ta' Diċembru, 2005 fejn seta' josserva li l-maħżen kien vojt ħlief għal xi

pallets tal-injam u jgħid li kienet tidher ix-xibka tas-saqaf f'xi partijiet tiegħu u

li anki kienu waqgħu mal-art biċċiet tal-konkos.

Ta' rilevanza wkoll għal dawn

il-proċeduri hija x-xhieda tal-perit David Darrigo li qal li kien spezzjona l-maħżen

fl-20 ta' Diċembru, 2005 u wara kien irrediġa r-rapport datat 6 ta' Jannar

2006, fejn fost affarijiet oħra jsemmi l-ispalling tas-saqaf u kien irrakkomanda

x-xogħlijiet li kellhom isiru f'dan ir-rigward:

12 tal-proċess Rik.

13 tal-proċess Rik.

15 u rapport tal-Perit Werfali a fol.

16 u 17 tal-proċess Rik.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 16 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Mix-xhieda li kien ta Thomas Borg-Neuhaus Agius Difesa fl-2007, jirrizulta li l-maħżen kien ilu

mikri lis-soċjetà tagħhom għal xi tletin sena minn żmien missieru.

Dwar is-

saqaf dan ix-xhud kien qal li ma setgħux jagħmlu manutenzjoni tiegħu għax il-

bejt kien ta' terzi u mimli pjanti u qsari u ma kellhomx aċċess għalih.38 Ix-xhud

qal li kien ilu Managing Director tas-soċjetà Vadala Company Limited għal xi

ħamsa u għoxrin sena u tul dan iż-żmien ftit li xejn għamlu manutenzjoni

ordinarja tal-fond39 u tul dawk is-snin kollha s-sidien qatt ma kienu marru fil-

fond40, ħlief lejn l-aħħar.

Is-sentenza tal-Bord li Jirregola l-Kera ngħatat fil-15

ta' Ottubru, 2008, fejn ġie ordnat l-iżgumbrament tas-soċjetà Vadala Company

Limited mill-maħżen kemm għax dan kien tħalla fi stat ta' traskuraġni u

abbandun u anki minħabba tibdil fid-destinazzjoni tiegħu ossija non uso.

Mal-atti ta' din il-kawża ġew allegati wkoll l-atti tal-kawża Citaz.

li ġiet intavolata fl-10 ta' Lulju 2009 mis-soċjetà attriċi odjerna kontra Vadala

Company Limited, li kienet tittratta talba għall-ħlas ta' arretrati ta' kera kif

ukoll talba għal-likwidazzjoni u l-ħlas tad-danni kkaġonati fil-maħżen mertu

Rigward is-saqaf, il-perit A.V. Stivala inkarigat mis-soċjetà

l-ħsara fis-saqaf kienet ġejja minn

perkolazzjoni ta' ilma tax-xita mill-bejt ta' terzi u s-soċjetà attriċi ma kellha

ebda aċċess għal dak il-bejt.

Il-Perit Joseph Ellul Camilleri Vella l-Perit Tekniku

maħtur mill-Qorti f'dik il-kawża, fir-rapport tiegħu jgħid42:

"N. Parti mis-saqaf tal-konkrit u travi taħthom iridu tiswija konsiderevoli peress li l-ħadid ssaddad u qasam il-konkrit.

Dan jidher li hu riżultat ta' ilma li daħal u/jew qed jidħol mingħand terzi.....

29 tal-proċess Rik.

37 u 39 tal-proċess Rik.

40 tal-proċess Rik.

31 tal-proċess Ċitaz.

41, 44 u 45 tal-proċess Ċitaz.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 17 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Re item N. Il-ħsara li hemm fis-saqaf tal-konkrit u fit-travi tal-konkrit definittivament mhix kaġun ta' xi nuqqas tal-konvenuti però il-konvenuti naqsu li jinfurmaw lis-sidien tal-maħżen, b'din il-ħsara....

kien ilu mikri mill-1950.

Mill-provi li kellu quddiemu l-Perit Ellul Vincenti, jirriżulta li fond inkwistjoni

F'affidavit ta' Reginald Cortis jingħad43 li s-soċjetà attriċi kienet anki ħarqet xi

pallets fl-istess maħżen.

Fis-sentenza Rikors Maħluf Nru 664/09JZM44 il-Qorti illikwidat favur is-soċjetà

attriċi odjerna, bħala danni fis-somma ta' €5,900 sabiex isiru t-tiswijiet tal-

ħsara fis-saqaf tal-maħżen, parti mill-mertu tal-kawża odjerna.

Ir-rapport tal-Perit Tekniku Alan Attard Chase datat 31 ta' Ottubru, 201645

Mill-ewwel aċċess miżmum mill-Perit Tekniku Alan Attard Chase maħtur minn din il-

Qorti kif preseduta, irriżulta li l-maħżen huwa twil għoxrin metru u wiesa' sitt

metri u jinkludi bitħa fuq wara.

Għall-ewwel erba' metri tiegħu l-maħżen huwa

għoli sular (tliet metri) u fil-kumplament huwa għoli żewġ sulari (sitt metri).

Fuq il-parti l-baxxa ta' quddiem kien hemm żewġ sulari bini formanti parti mill-

mezzanin bin-numru 11 tal-konvenut u fuq il-parti l-għolja ta' wara hemm

sular bini u bejt għal tul ta' 8.8 metri formanti parti mill-mezzanin tal-

61 tal-proċess Ċitaz.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 18 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Dan il-bejt huwa miksi bil-madum tas-siment u fuqu hemm tliet

kmamar tal-konvenuti li jokkupaw madwar terz tas-superfiċi ta' dan il-bejt.

Fil-

parti l-għolja tal-maħżen hemm erba' soqfa tal-konkos li jserħu fuq tliet travi

traversali mqabbda fl-appoġġ tal-maħżen.

Dwar ħsarat il-Perit Tekniku kkonkluda li għalkemm il-ħsarat jinsabu mifruxa

mas-saqaf kollu tal-maħżen, l-akbar ħsara kienet fil-parti li tiġi taħt il-bejt tal-

Il-Perit Tekniku, bħall-partijiet wara kollox, jaqbel li s-saqaf huwa

perikoluż kemm għas-sidien jew l-utenti tal-maħżen u kemm għall-konvenuti

Il-Perit Tekniku jikkonkludi li l-kawża ewlenija tal-ħsarat fis-saqaf

kienet l-iskular tal-ilma minn fuq il-bejt tal-konvenuti.

Iżda kien hemm ukoll

fatturi oħrajn li kkontribwew għall-imsemmija ħsarat, li kienu: (i) In-nuqqas ta'

cover ta' konkos adegwat taħt ix-xibka; (ii) Id-drenaġġ tal-ilma tax-xita miżdud

billi ma jirriżultax li qatt kien hemm drenaġġ fil-maħżen; (iii) Il-ħruq ta' pallets

fil-maħżen; u (iv) In-nuqqas ta' trattament tax-xibka immedjat biex ma tibqax

Dwar responsabbilità għad-danni,

il-Perit Tekniku Alan Attard Chase

jgħid

għalkemm huwa raġunat li l-uniku sors ta' ilma minn fuq huwa mill-bejt tal-

konvenuti, ma tressqu l-ebda provi li f'dawn it-tnejn u għoxrin sena li l-

konvenuti ilhom joqgħodu f'dan il-mezzanin li qatt kien hemm xi nuqqas ta'

manutenzjoni tal-bejt tal-konvenuti għajr għal każ iżolat meta pperkola l-ilma

madwar il-katusa tal-ilma tal-bejt li għaddejja mill-bitħa ta' wara tal-maħżen.

Il-Perit Tekniku jgħid li l-fatt li l-maħżen għandu sittin sena, dak iż-żmien il-

konkos kien jitħallat bl-idejn u ma jiġix vibrat sew fejn ix-xibka tar-romblu li

kienet tintuża meta tiġi ċċattjata fuq ix-shutter u f'partijiet minnha kien

jirriżulta b'cover u f'partijiet oħrajn ma jkunx hemm cover.

Il-Perit Tekniku

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 19 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

jgħid ukoll li kien biss fl-2014 li l-konvenuti ġew infurmati bil-ħsara fil-maħżen

ta' taħthom meta huwa evidenti li l-maħżen kien diġà fi stat ħażin fl-200546 kif

jidher mir-ritratt a fol.

28/06GG u l-konvenuti ma setgħux ikunu

jafu x'kien qed

jiġri fis-saqaf tal-maħżen sottostanti u ma kellhomx

indikazzjoni ta' dawk il-miżuri li kellhom jieħdu kif kellhom meta ġew avżati li

kien qed jiskula l-ilma minħabba ħsara f'katusa tagħhom.

Il-Perit Tekniku Alan Attard Chase jaqbel max-xogħlijiet rimedjali kif rakkomandati

mill-perit Cassar Debono Balzan, b'dan iżda li minflok sitt travi għandhom isiru tmien

travi.47 Il-Perit Tekniku jistma l-ispejjeż tax-xogħlijiet rimedjali meħtieġa li jsiru

fis-saqaf fis-somma ta' €8,370, u jirrileva li s-soċjetà attriċi kienet diġà kienet

tħallset minn Vadala Company Limited is-somma ta' €5,900 għall-ħsarat fis-

saqaf wara sentenza li ngħatat favur tagħha.48 Il-Perit Tekniku jistma l-valur

lokatizju tal-maħżen bis-saqaf irranġat fis-somma ta' €700 kull xahar.

għall-ispiża meħtieġa minħabba

l-perkolazzjoni tal-ilma mill-katusa tal-

konvenuti, il-Perit Tekniku Alan Attard Chase jgħid li f'dan ir-rigward m'għandux ikun

hemm spiża ta' aktar minn €700 u jispjega dan billi jgħid li:

"Din is-somma tikkompara tajjeb sewwa mas-somma ta' €4,000 + VAT li ingħatat għat-tibjid tal-maħżen kollu (liema tibjid tal-maħżen kollu jkopri 340 metri kwadri) fis-sentenza tas-17 ta' Settembru, 2013 (Rik.

46 Skont ir-rapport tal-Perit David Werfali, a fol.

16 u 17 tal-proċess Rik.

47 Jirriżulta li dawn kienu x-xogħlijiet rimedjali li saru wara li kien sar rapport lill-Pulizija.

48 Arar-rapport tal-perit tekniku a fol.

45 u r-rapport tal-perit legali a fol.

148 tal-proċess Ċitaz.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 20 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Ir-rapport addizjonali tal-Perit Tekniku Alan Attard Chase datat 6 ta' Marzu 2017

Il-Perit Tekniku Alan Attard Chase fit-tieni aċċess li għamel uża l-iscaffolding li kien

hemm fil-maħżen49 biex seta' jeżamina is-saqaf mill-viċin u fejn għalhekk seta'

jikkonstata li: (i) illli veru partijiet mix-xibka tant iddeterjorat li inqalgħet; (ii)

fuq in-naħa ta' wara fejn kien hemm il-katusa tal-konvenuti, kien hemm ħsara

ferm akbar; u (iii) li kif kien ikkonstata fl-ewwel rapport tiegħu, jidher li x-xibka

kienet tar-romblu li f'partijiet minnha jkollha inqas cover minn 25mm u

f'partijiet oħrajn ikollha aktar cover.

Il-Perit Tekniku jfisser li anki fejn ikun

hemm cover eċċessiv, dan ukoll jirriżulta fi ħsara li seħħ aktar malajr bil-

perkolazzjoni tal-ilma tax-xita għax ix-xibka minflok tkun 'l isfel wisq, tkun

aktar qrib il-wiċċ.

Il-Perit Tekniku Alan Attard Chase kkonkluda li għalkemm ma kkonstatax li kien

hemm perkolazzjoni u tixrib tas-saqaf bħalma għamel il-perit Ian Debono Balzan

Woodhouse Scicluna, anki jekk illum kien hemm aktar perkolazzjoni, "ma tbiddel xejn billi s-

saqaf jidher li ilu fl-istat li jinbidel għal diversi snin."

Iżda l-Perit Tekniku xorta

jikkonkludi li l-ħsarat odjerni ma kienux iseħħu li kieku is-soċjetà attriċi avżat

lill-konvenuti mal-ewwel sinjali ta' perkolazzjoni tal-ilma li wieħed jista'

jinduna bihom biss minn ġewwa l-maħżen.

Fl-eskussjonijiet li saru lill-Perit Tekniku Alan Attard Chase mis-soċjetà attriċi50 u mill-

konvenuti51, ingħad mill-Perit Tekniku li sid il-bejt jekk ma javżahx ta' taħtu ma

jkunx jista' jinduna jekk il-prekawzjonijiet li jkun qiegħed jieħu jkunux

biżżejjed.

Il-Perit Tekniku jaqbel li t-taħlib tal-bejt ma kienx qed isir sewwa

49 Li kienet sar mis-soċjetà attriċi biex tagħmel ix-xogħlijiet in ottemperanza mal-ordnijiet tal-Pulizija.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 21 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

li mill-ewwel għat-tieni aċċess seta'

jikkonstata aktar ħsarat u

probabbilment kellu jinbidel il-kontrabejt.

Skont il-Perit Tekniku dan kellu jsir

mhux issa imma għaxar snin ilu biex tevita l-ħsara tal-lum, li kieku xi ħadd

ġibed l-attenzjoni tal-konvenuti.

Il-Perit Tekniku spjega li bejt bil-madum

għandu ħafna fili u anki jekk tħallbu, xorta waħda jista' jibqa' minn fejn jidħol

l-ilma u għalhekk għandu jsir membrane jew jinqala' il-madum.

mill-ewwel aċċess għat-tieni aċċess kienet żdiedet il-ħsara, il-Perit Tekniku

jikkonkludi li ma kienx qed isir tħallib sew, imma jekk ma jkunx qed isir tħallib

tajjeb jew it-tħallib ma jkunx biżżejjed, huwa ta' taħt li jrid javża lil ta' fuq.

Il-Perit Attard Chase spjega li l-ispiża ta' €8,370 kienet biex jittranġa s-saqaf minn

ġewwa u ma kinitx tinkludi l-ispiża meħtieġa biex il-bejt isir impermeabbli.

perit Attard Chase jgħid li ladarba is-saqaf xorta għadu jixxarrab, jista' jkun li l-ilma

dieħel mill-katusa jew minn xi fil tal-paviment tal-bejt.

Il-Perit Tekniku jgħid li

ma jistax jagħmel stima ta' kemm tiswa

l-ispiża biex tagħmel

il-bejt

impermeabbli għax jista' jkun l-ilma jkun ġej minn post wieħed u l-ispiża tiġik

tiswa €300 jew ikollok saħansitra taqla' l-bejt kollu bil-kamra tal-bejt u tiġik

tiswa eluf ta' Euro.

Jista' jkun hemm ħsara fil-katusa ta' fuq il-bejt jew

madwarha biss, f'liema każ l-ispiża tkun ta' xi €300.

Kunsiderazzjonijiet legali

Fi kwistjonijiet ta' natura teknika meta f'kawża jiġu maħtura esperti tekniċi

mill-Qorti, kif ingħad fis-sentenza John Demarco et vs. Tapa Limited52:

52 P.A., 11.01.2010, ikkonfermata mill-Qorti tal-Appell fil-31.05.2013.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 22 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

"Il-Qorti fuq l-iskorta ta' diversi sentenzi għalhekk ma tarax għaliex ma għandhiex tadotta u tagħmel tagħha l-konklużjonijiet tal-espert tekniku.

Kif qalet il-Qorti tal-Appell fil-kawża deċiża fit-23 ta' Ġunju 1967 fl- ismijiet "Giswarda Agius Falzon vs. Emanuele Almari et" għalkemm il-Qorti mhux marbuta li taċċetta l-konklużjonijiet peritali kontra l-konvinzjonijet tagħha nnifisha, u l-konklużjonijiet peritali bħal materjali istruttorji oħrajn kontrollabbli mill-ġudikant, madankollu il giudizio dell' arte espress mit-tekniku ma jistgħux u ma għandux, aktar u aktar fejn il-parti nteressata ma tkunx ipprevaliet ruħha mill-fakoltà lilha mogħtija b'talba ta' nomina ta' periti addizzjonali, jiġi skartat faċilment, ammenokkè ma jkunx jidher sodisfaċentement illi l-konklużjonijiet peritali huma fil- kumpless kollu taċ-ċirkostanzi irraġonevoli."

Illi kif ġie affermat ukoll fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fl-

"Magħmula din l-introduzzjoni, huwa paċifiku illi l-konklużjonijiet peritali u x-xhieda tal-espert tekniku in eskussjoni jikkostitwixxu prova għall- Qorti (Artikolu 644 tal-Kapitolu 12) u, allura bħal materjali istruttorji oħra huma kontrollabbli mill-ġudikant.

Hu minnu illi l- Qorti ma hix marbuta li taċċetta l-konklużjonijet tar-rapport tal-perit kontra l-konvinzjoni tagħha nfisha (Artikolu 681 tal-Kapitolu 12), però daqstant ieħor hu wkoll konkordament riċevut u aċċettat illi "dan ma jfissirx illi l-Qorti arbitrarjament u bla raġuni tista' tiskarta konklużjoni ta' perit minnha nominat" ("Anthony Dalli Vassallo vs. Carmel Zammit Parnis", Appell, 6 ta' Ottubru 1999).

Kif issokta jiġi preċiżat "il-konvinzjoni kuntrarja tagħha kellha tkun ben informata u bażata fuq raġunijiet li gravement ipoġġu fid-dubbju dik l- opinjoni teknika lilha sottomessa b'raġunijiet li ma għandhomx ikunu privi mill-konsiderazzjoni tal-aspett tekniku tal-materja taħt eżami".

53 18.10.2006 per Briffa Raggio Philip Romagnoli.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 23 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Fis-sentenza fl-ismijiet Patricia Werfali et vs. Alfred Lanigan et54, jingħad ukoll:

"Dwar il-konklużjonijiet ta' espert tekniku, il-Qorti tal-Appell fis-sentenza tagħha tad-19 ta' Novembru 2001 fil-kawża "Calleja vs. Mac Kay" irriteniet li: Kemm il-kostatazzjonijiet tal-perit tekniku nominat mill-Qorti kif ukoll il- konsiderazzjonijiet u opinjonijiet esperti tiegħu jikkostitwixxu skont il-liġi prova ta' fatt li kellhom bħala tali jiġu meqjusa mill-Qorti.

Il-Qorti ma kenitx obbligata li taċċetta r-rapport tekniku bħala prova determinanti u kellha dritt li tiskartah kif setgħet tiskarta kull prova oħra.

Mill-banda l- oħra però, huwa ritenut minn dawn il-Qrati li kellu jingħata piż debitu lill-fehma teknika tal-espert nominat mill-Qorti billi l-Qorti ma kellhiex leġġerment tinjora dik il-prova.

Hu manifest mill-atti u hu wkoll sottolinejat fir-rikors tal-appell illi l-mertu tal-preżenti istanza kien kollu kemm hu wieħed ta' natura teknika li ma setax jiġi epurat u deċiż mill- Qorti mingħajr l-assistenza ta' espert in materja.

B'danakollu dan ma jfissirx illi l-Qorti ma kellhiex tħares b'lenti kritika lejn l-opinjoni teknika lilha sottomessa u ma kellhiex teżita li tiskarta dik l-opinjoni jekk din ma tkunx waħda sodisfaċentement u adegwatament tinvesti l-mertu, jew jekk il-konklużjoni ma kenitx sewwa tirriżolvi l-kweżit ta' natura teknika."

Illi miż-żewġ rapporti tal-Perit Tekniku Alan Attard Chase maħtur minn din il-Qorti u

mir-risposti tiegħu in eskussjoni, kif ukoll mid-diversi rapporti peritali ex parte

li ġew ippreżentati mill-partijiet u minn dak li seta' jiġi kkonstatat ukoll mill-

atti tal-kawżi Rik.

28/00GG (RRB) u Rik.

Ġur.

664/09JZM (PA), jirriżulta illi l-

kawża ewlenija tal-ħsara fis-saqaf tal-maħżen kien l-iskular tal-ilma mill-bejt

tal-konvenuti tul medda kbira ta' snin u mill-iskular mill-katusa tal-konvenuti li

kienet fil-bejt/bitħa tagħhom.

Il-Perit Alan Attard Chase jirriskontra fatturi oħrajn

sussidjarji għal dawk prinċipali bħall-ħruq ta' pallets fil-maħżen u l-mod kif

kien sar il-konkos ħamsin jew sittin sena ilu bit-teknika ta' dak iż-żmien, li

jagħmel il-bejt iżjed suxxettibbli għal ħsarat.

Però dawn huma kollha fatturi li

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 24 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

ma kien ikollhom ebda impatt immedjat fuq is-saqaf li kieku ma daħalx l-ilma.

Dwar il-fatt li s-soċjetà attriċi jew l-inkwilini tal-maħżen sottostanti naqsu li

javżaw mill-ewwel bil-ħsarat lill-konvenuti, il-Qorti ttendi li taqbel in parte

mas-soċjetà attriċi li fi kwalunkwe każ kellha ssir manutenzjoni xierqa mill-

konvenuti tal-bejt tagħhom biex ma jkun ebda skular ta' ilma fil-fond

sottostanti indipendentment minn jekk jiġux avżati dwar dan mis-sidien jew

mill-inkwilini ta' taħt jew le.

Min-naħa l-oħra hemm ukoll il-prinċipju ġuridiku

daqstant ieħor importanti li kull persuna għandu l-obbligu li jimminimizza

kemm jista' jkun il-ħsara li tkun qiegħda isirlu.

Fis-sentenza fl-ismijiet Michael Debono Balzan vs. Joseph Cauchi Jones ngħad illi:

"Il-prinċipji ġeneraIi regolanti materja ta' riżarċiment ta' danni, kompriż għalhekk id-deprezzament, hi di regola Ii d-danneġġjat għandu dritt jikkonsegwixxi riżarċiment Ii jirrientegra l-patrimonju tiegħu minn kull konsegwenza ekonomika taI-event dannuż u għalhekk f'każ tal riżarċiment par equivalens għandu jikkonsisti f'somma Ii tekwipara l- valur tal-utilitajiet mitlufa.56 Naturalment din ir-regola tar-"restitutio in integrum" hi kwalifikata minn regola oħra li timponi fuq l-attur id-dmir li jieħu l-miżuri kollha raġjonevoIi biex jimmitiga t-telf Ii jkun ġarrab bħala konsegwenza tal-fatt illeċitu, b'mod Ii jista' jiġi eskluż, fil-każijiet kongruwi, mir-riżarċiment tal dik il-parti tad-danni dovuta għan-nuqqas tiegħu Ii jieħu dawk il-passi."

Illi jirriżulta mill-provi prodotti li fl-istanza partikolari meta s-soċjetà attriċi

kienet qed tagħmel ir-rinnovament tal-maħżen tagħha, kienet feġġet ħsara

f'katusa tad-drenaġġ tal-ilma tal-bejt tal-konvenuti li kkaġunat ħsara fil-kisi u t-

tibjid ta' ħajt fuq in-naħa ta' wara tal-maħżen, liema xogħol ta' rinnovament

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 25 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

spiċċa sar għal xejn.

Jirriżulta li dan ġie ammess mill-konvenuti stess u filwaqt

li Reginald Cortis xehed li l-konvenuti damu xahar sħih biex irranġaw il-katusa u

min-naħa tagħhom il-konvenuti jgħidu li kienu sewwewha mill-ewwel, xorta

jibqa' il-fatt li din il-ħsara ma ġietx ikkontestata.

Għad li Reginald Cortis jgħid li

din il-ħsara ġiet tiswih €3,000, ma ppreżenta ebda dokumentazzjoni in sostenn

ta' din in-nefqa u għalhekk il-Qorti jkollha toqgħod fuq l-istima tal-Perit

Tekniku Alan Attard Chase fejn jgħid li din l-ispiża ma kelliex tiġi tiswa aktar minn

€700, liema spiża għandha tiġi sopportata mill-konvenuti.

Illi fuq kollox il-Kodiċi Ċivili (Kap. 16) jipprovdi fl-artikoli 1030 sa 1033 tiegħu:

Kull min jagħmel użu ta' jedd tiegħu fil-qies li jmiss, ma jweġibx għall-ħsara li tiġri b'dan l-użu.

1031. lżda, kull wieħed iwieġeb għall-ħsara li tiġri bi ħtija tiegħu.

(1) Jitqies fi ħtija kull min bl-egħmil tiegħu ma jużax il-prudenza, id-diliġenza, u l-ħsieb ta' missier tajjeb tal-familja.

(2) Ħadd ma jwieġeb, fin-nuqqas ta' disposizzjoni espressa tal-liġi, għall- ħsara li tiġri minħabba nuqqas ta' prudenza, ta' diliġenza jew ta' ħsieb fi grad akbar.

Kull min, bil-ħsieb jew mingħajr ħsieb li jagħmel deni, għax ikun irid jew b'nuqqas ta' diliġenza, ta' prudenza jew ta' ħsieb, jagħmel jew jonqos li jagħmel xi ħaġa ii biha jikser xi dmir impost mil-liġi, hu obbligat għall-ħlas tal-ħsara li tiġri minħabba f'hekk."

Illi fir-rigward tal-istanza isolata tal-iskular tal-ilma mal-ħajt tal-maħżen, din

ċertament għandha titqies bħala nuqqas da parti tal-konvenuti li bħala bonus

pater familias kellhom iżommu l-bitħa u l-bejt tal-mezzanin tagħhom fi stat

tajjeb ta' manutenzjoni biex ma tiġix ikkawżata ħsara fil-mezzanin ta'

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 26 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

taħthom.

Ċertament ma ġie ppruvat ebda event estern inaspettat li kkawża

tali ħsarat fil-katusi.

Illi kwantu għall-ħsarat li kienu qegħdin isiru fis-saqaf tal-maħżen, kien hemm

żewġ perijodi differenti meta kienu qegħdin isiru dawn il-ħsarat.

kien hemm il-ħsarat li saru matul l-għexieren ta' snin, saħansitra anki qabel

ma kienu daħlu fil-mezzanin il-konvenuti.

Il-Perit Saliba jgħid li ma tressqu

ebda provi li l-ħsarat kienu qed jiġu kkaġunati minħabba nuqqas ta'

manutenzjoni mill-konvenuti matul it-tnejn u għoxrin sena kemm kien ilhom

jgħixu fil-mezzanin. jgħid ukoll li dawn il-ħsarat kienu diġà ġew riskontrati fl-

2005, kif jirriżulta mill-atti tal-kawżi l-oħrajn li ġew allegati mal-atti ta' din il-

Però jirriżulta wkoll mill-konstatazzjonijiet tal-Perit Tekniku Attard Chase li fi

żminijiet riċenti, fil-maħżen kien għad hemm skular tal-ilma mill-bejt tal-

konvenuti u dan stante li t-tħallib ma kienx biżżejjed biex jiġi evitat l-iskular

tal-ilma, l-aktar minħabba li l-bejt kien miksi bil-madum tas-siment li faċilment

jaħbi x'hemm taħtu u fl-istess ħin ma jipprovdix impermeabbilità billi l-fili bejn

maduma u oħra jistgħu ma jkunux ssiġillati sew u anki minħabba li kien hemm

xi qsim fil-katusa tal-bitħa/bejt tal-konvenuti jew fil-madwar tagħha fejn il-

Perit Tekniku Alan Attard Chase irriskontra ħsarat kbar.

Għalhekk ir-responsabbilità

għall-iskular tal-ilma taqa' kompletament fuq il-konvenuti u proprju għalhekk

il-Qorti ser tipprefiġġi terminu sabiex taħt is-sorveljanza ta' perit tekniku

appuntat mill-Qorti u a spejjeż tal-konvenuti din il-katusa għandha tinqala'

biex jiġi kkonstatat jekk għandhiex ħsarat jew le u terġa' titqiegħed f'postha

jew issir oħra minfloka skont kif jidderieġi l-perit Marie Louise Van De Wakker Saliba Torpiano

li qed tiġi maħtura mill-Qorti għal dan l-iskop.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 27 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Illi kwantu għall-bejt u l-bitħa tal-konvenuti, il-Qorti ser tordna li a spejjeż tal-

konvenuti u taħt is-sorveljanza u d-direzzjoni tal-perit Marie Louise Van De Wakker Saliba

jiġu miksija b'waterproof membrane biex

impermeabbli u dan biex ma jerġgħux jirrepetu ruħhom il-ħsarat.

Illi finalment irid jiġi deċiż min mill-partijiet għandu jinżamm responsabbli

għall-ħlas (i) tal-ispejjeż biex is-saqaf tas-soċjetà attriċi u allura anki l-art tal-

mezzanin tal-konvenuti ġew issodati, liema spejjeż kienu jlaħħqu s-somma ta'

€9,333.80 għal 8 travi ta' 6.5 metri 'l wieħed57; (ii) €5,195.84 prezz tal-materjal

tas-SikaRep u kisi madwar it-travi58; u (iii) id-drittijiet professjonali tal-perit

Camilleri Woodhouse Scicluna li jammontaw għal €840.04 (inkluża l-VAT) ċjoè 9% tax-xogħol

strutturali u €649.00 (inkluża l-VAT) għal diversi servizzi relatati ma' din il-

kwistjoni, inkluż żewġ rapporti li saru in konnessjoni ma' din il-kawża59, total

ta' €16,018.68.

Illi kif diġà ġie rilevat mill-Perit Tekniku Alan Attard Chase, minn din is-somma trid tiġi

mnaqsa s-somma ta' €5,900 li s-soċjetà attriċi kienet ġjà tħallset għat-tiswija

tas-soqfa mis-soċjetà Vadala Company Limited b'sentenza tal-Qorti.

Is-soċjetà

attriċi ma tistax tippretendi li titħallas darbtejn għall-istess danni li kienu diġà

ġew mirbuħa minn għand terzi.

Fir-rigward tal-ispejjeż inkorsi fit-tiswija tas-

saqaf minn taħt, il-Qorti tqis illi dawn kienu jammontaw għas-somma ta'

€16,018.68 li s-soċjetà attriċi ġiet kostretta li tinkorri bħala spejjeż fuq ordni

tal-Pulizija Eżekuttiva, li minnhom trid titnaqqas is-somma ta' €5,900 kif fuq

ingħad, biex b'hekk jibqa' bilanċ ta' €10,118.68.

57 Irċevuti, a fol.

173 u 174.

58 Irċevuti, a fol.

59 Irċevuti inkluż kopja taċ-ċekkijiet a fol.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 28 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Illi kif ikkonkluda l-Perit Tekniku Alan Attard Chase fir-rapport tiegħu, il-ħsarat fil-

maħżen numru 10, Triq is-Sajjieda, San Ġwann seħħew primarjament minħabba

perkolazzjoni ta' ilma mill-bejt sovrastanti formanti parti mill-mezzanin tal-

konvenuti m atul perijodu twil ta' snin b'fatturi oħrajn relatati mal-kundizzjoni

tal-maħżen u l-mod kif dan intuża matul l-istess perijodu meta dan kien mikri

Il-Perit Tekniku Alan Attard Chase jgħid ukoll illi l-imsemmija ħsara ma kinitx

isseħħ li kieku s-soċjetà attriċi aġġixxiet mill-ewwel malli dawn il-ħsarat bdew

ifeġġu minn taħt billi d-difetti minn fuq li jkunu qegħdin jikkawżaw l-

imsemmija ħsarat minn taħt, mhux dejjem ikunu jistgħu jidhru daqstant.

Jirriżulta illi l-konvenuti ġew infurmati biss dwar il-perkolazzjoni lejn il-bidu

Il-Perit Tekniku ma jeskludix li llum għadha qed isseħħ

perkolazzjoni, imma jsostni li dan ma jinċidi xejn fil-mertu tal-każ odjern billi

din il-ħsara ilha ġejja għal diversi snin u kwalunkwe perkolazzjoni li qed isseħħ

jew li seħħet f'dawn l-aħħar snin ma tbiddel xejn billi s-saqaf jidher li ilu fl-

istat li jeħtieġ li jinbidel għal diversi snin.

Skont ir-rapport tal-Perit Tekniku Alan Attard Chase parti mill-ħsarat fis-saqaf tal-

maħżen seħħew qabel ma l-konvenuti kienu bdew jabitaw fil-mezzanin.

Madankollu l-konvenuti kienu wkoll responsabbli għal parti mill-ħsarat li

seħħew fis-saqaf tul it-tnejn u għoxrin sena li abitaw fil-mezzanin, fejn

ċertament żdiedu l-ħsarat matul dan il-perijodu twil ta' żmien.

Tqis ukoll illi s-

soċjetà attriċi jew il-predeċessur tagħha fit-titolu setgħu imminimizzaw d-

danni li kieku aġġixxew malli dawn il-ħsarat bdew ifeġġu u avżaw b'dan lill-

konvenuti mill-ewwel.

Fid-dawl tas-suespost, tqis illi l-konvenuti għandhom

jinżammu responsabbli għall-terz tal-ispejjeż inkorsi fix-xogħlijiet ta' tiswija fis-

saqaf tal-maħżen inkwistjoni, ossija għal terz mill-ispiża ta' €10,118.68 fis-

somma ta' €3,373.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 29 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Illi kwantu għat-telf ta' kera soffert mis-soċjetà attriċi peress li ma setgħetx

tikri l-maħżen qabel ma ssewwa is-saqaf, kif diġà ingħad aktar 'il fuq ir-

responsabbilità għad-danni attribwita lill-konvenuti hija ta' terz u għalhekk il-

konvenuti huma tenuti li jħallsu wkoll terz tal-kera li jiġi ppruvat li sofriet is-

soċjetà attriċi.

Il-Qorti sejra tieħu l-valur lokatizju tal-maħżen bis-saqaf

irranġat li wasal għalih il-Perit Tekniku Alan Attard Chase, fis-somma ta' €700 kull

Mill-provi prodotti, li kieku ma kienx għall-problema fis-saqaf, jirriżulta

li l-maħżen seta' beda jinkera minn Marzu 2014.60 Ix-xogħol ta' tiswija wara l-

ordni tal-Pulizija Eżekuttiva, mill-fatturi eżebiti a fol.

174 u 175 tal-proċess,

jirriżulta li kien tlesta fl-aħħar tal-2016, bidu tal-2017 u għaldaqstant kien

hemm telf ta' kera ta' tlett snin, ċjoè telf ta' €700 x 12 x 3, għal total ta'

Il-konvenuti għandhom jikkumpensaw lis-soċjetà attriċi għal terz ta'

din il-kawża kif ġej:

Għaldaqstant għar-raġunijiet suesposti, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi

Tiddikjara li l-konvenuti huma responsabbli in solidum għall-ħsarat li

ġew ikkaġonati fix-xogħlijiet ta' rinnovament li kienet wettqet is-

soċjetà attriċi fil-ħajt ta' wara tal-maħżen numru 10, Triq is-Sajjieda,

Iż-Żurrieq u dan fis-somma ta' seba' mitt Euro (€700).

Tordna lill-

konvenuti in solidum iħallsu s-somma ta' seba' mitt Euro (€700) lis-

soċjetà attriċi;

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 30 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

Tiddikjara li l-konvenuti huma responsabbli in solidum għal terz tal-

ispejjeż inkorsi fit-tiswijiet tal-ħsarat fis-saqaf tal-istess maħżen, wara

li tkun imnaqqsa s-somma ta' ħamest elef u disa' mitt Euro (€5,900) li

kienet diġà tħallset minn terzi lis-soċjetà attriċi għall-ħsarat f'dan is-

saqaf;

Peress li t-tiswijiet fis-saqaf tal-maħżen kienu saru mis-soċjetà attriċi

fuq ordni tal-Pulizija Eżekuttiva, tiddikjara li l-konvenuti għandhom

iħallsu

lis-soċjetà attriċi

tal-ispejjeż

inkorsi abbażi

responsabbilità attribwita lill-konvenuti in solidum b'din is-sentenza,

u ċjoè is-somma ta' tlett elef, tliet mija u tlieta u sebgħin Euro

Tordna lill-konvenuti in solidum iħallsu s-somma ta' tliet

elef, tliet mija u tlieta u sebgħin Euro (€3,373) lis-soċjetà attriċi;

Tiddikjara u tiddeċiedi li fi żmien tliet xhur minn din is-sentenza, il-

konvenuti għandhom a spejjeż tagħhom: (i) jaqalgħu l-katusa tad-

drenaġġ tal-ilma tal-bejt tagħhom u wara li jiġi kkonstatat jekk din

għandhiex ħsarat jew le, jekk ikun il-każ din għandha tissewwa u

terġa' titpoġġa f'postha jew issir waħda ġdida minflokha skont il-każ;

(ii) jiksu il-bejt/bitħa tal-konvenuti sovrastanti għall-maħżen tas-

soċjetà attriċi b'waterproof membrane biex jirrenduh impermeabbli u

dan taħt id-direzzjoni u s-sorveljanza tal-perit Marie Louise Van De Wakker Saliba

Fin-nuqqas li dawn ix-xogħlijiet isiru mill-konvenuti fiż-żmien mogħti

lilhom, tawtorizza lis-soċjetà attriċi sabiex a spejjeż tal-konvenuti

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 31 minn 32

Rikors Maħluf Nru 230/15LM

teffettwa l-imsemmija xogħlijiet taħt id-direzzjoni u s-sorveljanza tal-

Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-konvenuti huma responsabbli in solidum

għal terz tat-telf ta' kera li s-soċjetà attriċi sofriet peress li ma

setgħetx tikri l-maħżen numru 10, Triq is-Sajjieda, Iż-Żurrieq minħabba l-

ħsarat fis-saqaf tiegħu;

Tillikwida d-danni sofferti mis-soċjetà attriċi bħala telf ta' kera li

għandhom jitħallsu mill-konvenuti in solidum fis-somma ta' tmint elef,

erba' mija u sbatax-il Euro (€8,417) u tordna lill-konvenuti in solidum

iħallsu din is-somma lis-soċjetà attriċi;

L-ispejjeż ta' dawn il-proċeduri għandhom jiġu sopportati inkwantu għal terz

(1/3) mill-konvenuti u inkwantu għal żewġ terzi (2/3) mis-soċjetà attriċi.

drittijiet tal-Perit Tekniku Marie Louise Van De Wakker Saliba Torpiano huma a karigu tal-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 32 minn 32

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments