QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA

Rikors Ġuramentat Nru.: 658/2016MH

Illum 3 ta' Diċembru, 2018

premess illi -

Rat ir-rikors ġuramentat tas-soċjeta' attriċi tal-5 ta' Awwissu 2016 fejn ġie

"Illi l-konvenut fis-sena 2013 kien ingaġġat bħala delivery man għas-soċjeta'

attriċi, fejn kien responsabbli għal delivery ta' għamara lill-klijenti tas-

soċjeta' attriċi kif ukoll jiġbor il-ħlas mingħand l-istess klijenti;

Illi fis-sena 2014, l-atturi bdew jindunaw li l-konvenut ma kienx qed

jikkonsenja l-ħlas kollu lis-soċjeta' attriċi.

Meta kien jiġi mistoqsi għaliex kien

qed jieħu parti mill-ħlasijiet kien jagħti sensiela ta' skużi, fosthom li nisihom

id-dar jew fil-van tiegħu;

Illi l-Atturi f'April 2015 kkonfrontaw il-Konvenut bil-fatt li kellu jagħti s-

soċjeta' attriċi mija u disa u tletin elf, sitt mija u disa' Euros u ħmistax-il

ċenteżmu (€139,609.15).

Il-Konvenut ammetta li kellu jagħti dan l-ammont u

obbliga ruħu li kellu jħallas lura.

Il-Partijiet ftehmu li jagħmlu skrittura fid-29

ta' April 2015 (Dok A) fejn il-Konvenut kellu jħallas somma ta' tletin elf

(€30,000) immedjatament u pagamenti mensili ta' elf u ħames mija fix-xahar;

Illi l-Konvenut kkonsenja ċekk ta' oħtu, il-Konvenuta Leticia Carta sive

Leticia Laudi, liema ċekk (Dok B) ma ssarrafx, filwaqt li kien ħallas

tmintax-il elf u erba mitt Euro (€18,400);

Illi l-Konvenut kompla jippresta s-servizzi tiegħu bħala delivery man sa Mejju

Jgħidu għalhekk il-Konvenut għaliex ma għandhiex dina l-Qorti -

somma ta' tlettin elf Euro (€30,000), oltre l-imgħax legali

Tikkundanna lill-Konvenut Ħal Tarxien Laudi iħallas lill-Atturi s-somma

ta' mija u wieħed u għoxrin elf, mitejn u disa' Euros u ħmistax-il ċentezmu

oltre l-imgħax legali.

(€121,209.15) jew bilanċ iehor in konsiderazzjoni ta' talba numru wiehed (1),

Bl-ispejjes u bl-inġunzjoni tal-konvenuti għas-subizzjoni."

Rat il-lista tax-xhieda u d-dokumenti annessi mar-rikors ġuramentat.

Rat ir-risposta ġuramentata ta' Letizia Laudi tal-20 ta' Ottubru 20161

fejn eċċepiet illi:

"Illi qabel xejn, l-esponenti ma hijiex leġittima kontradittriċi fil-kawża

proposta stante illi ma teżisti l-ebda relazzjoni ġuridika bejn is-soċjeta`

rikorrenti u l-esponenti, u dan stante illi kif jirriżulta proprju mir-rikors

ġuramentat innifsu, l-ammont pretiż mis-soċjeta` rikorrenti huwa allegat

dejn tal-konvenut l-ieħor f'din il-kawża, Charlton Chetcuti, u ma

jirriżulta minn imkien li qatt b'xi mod u manjiera l-esponenti assumiet

ruħha garanti versu s-soċjeta` rikorrenti.

Illi ukoll in linea preliminari r-rikors ġuramentat għandu jiġi respint fit-

totalita` tiegħu bħala irritu u null fid-dawl tad-diversi nuqqasijiet ta'

natura proċedurali illi jikkontjeni, senjatament is-segwenti:-

Ir-Rikors ġuramentat huwa nieqes minn dikjarazzjoni li tfisser

b'mod ċar u sew

l-oġġett

separatament u b'dikjarazzjoni speċifika ta' liema fatti huma

personalment a konoxxenza tal-persuna li qiegħda tieħu l-

ġurament kif irid l-Artikolu 156(1)(a) tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta'

Ir-Rikors ġuramentat huwa nieqes mir-raġuni għat-talba;

It-twissija meħtieġa fl-Artikolu 156(1)(d) tal-Kap.

12 tal-Liġijiet

ta' Malta ma hix skont kif rikjest tassattivament mil-liġi, u dan,

inter alia, stante li ma tinsabx taħt l–intestatura tal-Qorti;

Illi fil-mertu u mingħajr preġudizzju għall-eċċezzjonijiet preliminari, it-

talbiet tas-soċjeta` rikorrenti fil-konfront ta' l-esponenti għandhom jiġu

respinti fit-totalita` tagħhom bħala infondati fil-fatt u fid-dritt.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri skont kif tippermetti l-liġi.

Bl-ispejjeż."

risposta ġuramentata.

Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti tal-konvenuta u l-lista tax-xhieda annessa mar-

fejn gie eċċepit illi:

Rat ir-risposta ġuramentata ta' Charlton Chetcuti tal-20 ta' Ottubru 20162

Illi qabel xejn, ir-rikors ġuramentat huwa irritu u null in kwantu illi

ma jsegwix dak li hu proċeduralment tassattiv mil-liġi, u dan fid-dawl

tad-diversi nuqqasijiet

ta' natura procedurali

jikkontjeni,

senjatament is-segwenti:-

b'mod ċar u sew

l-oġġett

12 tal-Liġijiet ta'

12 tal-Liġijiet

Illi wkoll in linea preliminari, it-talbiet mressqa permezz tar-rikors

ġuramentat ma jistgħux jiġu akkolti minn dina l-Onorabbli Qorti stante

illi l-ebda talba għal kundanna ma tista' tiġi akkolta mingħajr ma dina

l-Onorabbli Qorti tintalab tiddikjara xi forma ta' responsabbilta` skont

il-liġi.

Illi wkoll in linea preliminari, it-talbiet mressqa huma proċeduralment

insostenibbli għaliex ma jagħtu l-ebda indikazzjoni a bażi ta' liema korp

ġuridiku jew liema provvedimenti u artikoli tal-liġi qiegħdin jissejsu.

Illi fil-mertu, u mingħajr preġudizzju għall-eċċezzjonijiet preliminari, it-

talba tar-rikorrenti għandha tiġi respinta bl-ispejjeż, u l-ebda ammont

ma għandu jkun dovut lir-rikorrenti, in kwantu illi kwalsiasi talba hija

infondata fil-fatt u fid-dritt, u dan hekk kif għandu jirriżulta kjarament

mill-provi u mix-xhieda tul il-mori tal-proċeduri odjerni, u senjatament

għar-raġunijiet elaborati fid-dikjarazzjoni tal-fatti, u inter alia, għar-

raġunijiet segwenti:-

(i) Hemm diversi inkorrettezzi u skorrettezzi fattwali fir-rikors

ġuramentat promotur illi waħidhom ukoll għandhom iwasslu għal

konvinċiment tal-ġudikant illi t-teżi tar-rikorrenti mhix kredibbli;

(ii) Mhux talli l-esponenti ma għandux jiġi kkundannat għal xi

ammont, ikun xi jkun, iżda kif ser jirriżulta tul il-mori tal-kawża

odjerna u dan stante l-kontro-talba li qiegħda tiġi ppreżentata

kontestwalment, huma r-rikorrenti li għandhom jiġu kkundannati

jħallsu lura lill-esponenti dawk l-ammonti li approprijaw ruħhom

Għaldaqstant, għar-raġunijiet hawn imsemmija u hekk kif ser jiġi elaborat

is-smiegħ

tal-proċeduri odjerni,

tas-soċjeta` rikorrenti

għandhom jiġu miċħuda fl-intier tagħhom minn dina l-Onorabbli Qorti prevja

kwalsiasi provvedimenti u dikjarazzjonijiet illi jidhrilha xierqa u opportuni fiċ-

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri skont kif tippermetti l-liġi,

ċirkostanzi.

Bl-ispejjeż."

Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti tal-konvenut, il-lista tax-xhieda u d-okumenti

annessi mar-risposta ġuramentata.

Rat il-kontro talba ta' Charlton Chetcuti tal-20 ta' Ottubru 20163 fejn ġie

premess illi:

Illi a skans ta' ripetizzjoni, l-esponenti jirreferi għad-dikjarazzjoni tal-fatti

elaborata fir-risposta ġuramentata tiegħu għall-kawża proposta mis-soċjeta'

rikonvenzjonata u jikkonferma bil-ġurament illi l-istess fatti għandhom jitqiesu

bħala fatti intrinsikament parti mit-talba tiegħu f' din ir-rikonvenzjoni.

Illi b' żieda mad-dikjarazzjoni tal-fatti li ssir referenza ghaliha fl-ewwel

premessa ta' din ir-rikonvenzjoni, l-esponenti jzid is-segwenti:-

(i) Illi l-esponenti ffirma fuq l-iskrittura in kwistjoni biss u unikament

fid-dawl taċ-ċirkostanzi, senjatament in vista tal-pressjoni kontinwa

fuqu u oltre' minn dan fuq familjari tiegħu wkoll, speċjalment fuq

oħtu u missieru, li jbati minn kundizzjoni kardjovaskulari u fid-dawl

taċ-ċirkostanzi jista' jagħti l-każ ukoll illi l-esponenti ffirma fuq

premessa żbaljata;

ammont li talbitu;

(ii) Illi pertinenti jingħad illi l-esponenti għadu sal-lum mingħajr

informazzjoni dwar kif is-soċjeta' rikonvenzjonata waslet għall-

Illi wara illi seħħ dan l-episodju, s-soċjeta' rikonvenzjonata

approprijat ruħha mis-somma ta' tmintax- il elf u erba' mitt ewro

(€18, 400) fil-konfront ta' l-esponenti meta arbitrarjament aġġustat

l-ammonti ta' commissions li kienu dovuti u naqqset minnhom dan l-

Illi l-pressjoni kbira li kienet issir fuq l-esponenti wasslitu sabiex

uża ċekk li kienet tagħtu oħtu ffirmat iżda vojt sabiex jgħaddih lil

Pertinenti jingħad illi kien Karl suda stess illi kiteb iċ-

ċekk, ossija lil min kellu jkun indirizzat u l-ammont.

(v) Illi Karl suda kien jaf ben tajjeb li l-esponenti ma kellux f' idejh l-

ammont imniżżel fiċ-ċekk li kienet tagħtu oħtu, il-konvenuta l-oħra f'

din il-kawża, u kien jaf ben tajjeb ukoll illi oħt l-esponenti ma kellha

l-ebda ħjiel li dan iċ-ċekk spiċċa f' idejh.

Illi Karl suda saħansitra għamel żmien jhedded lill-esponenti

illi ser juża ċ-ċekk li kellu f' idejh.

Wieħed ma jistax ma jasalx għal

konklużjoni illi s-Sur suda ma marx isarraf dan iċ-ċekk mill-ewwel

għaliex kien jaf ben tajjeb li ma kellu l-ebda jedd jagħmel hekk.

(vii) Illi eventwalment Karl suda mar il-Bank sabiex jittenta jsarraf

dan iċ-ċekk minkejja li kien jaf ben tajjeb li ma kellu l-ebda jedd

jaghmel dan, u qiegħed

juża

l-istess sabiex

jipproċedi

ġudizzjarjament ukoll kontra oħt l-esponenti, meta qatt ma eżistiet xi

relazzjoni ġuridika bejniethom.

(viii) Illi l-esponenti ffaċċjat b' dan kollu ma kellux għażla oħra għajr

illi jirrikorri għal din il-proċedura.

RAĠUNI TAT-TALBA

Illi din il-kawża hija mmirata sabiex dina l-Onorabbli Qorti, wara li tqis il-

provi miġjuba fil-mori tal-kawża odjerna u ċ-ċirkostanzi partikolari marbuta

ma' l-istess, tiddikjara illi ma jeżisti l-ebda dejn bejn l-esponenti u s-soċjeta'

rikonvenzjonata, u konsegwentement tiddikjara wkoll illi l-kunsens ta' l-

esponenti kien wieħed ivvizzjat skond il-Liġi b' dan illi jirrendi l-istess

skrittura privata nulla u bla ebda effett u tordna lis-soċjeta' rikonvenzjonata

sabiex tirrifondi lill-esponenti l-ammonti li hija approprijat ruħha minnhom.

xieraq u opportuni:-

Għaldaqstant, fid-dawl tas-suespost, ir-rikonvenzjonanti jitlob lil dina l-

Onorabbli Qorti, sabiex prevja kwalsiasi provvedimenti oħra illi jidhrilha

(i) Tiddikjara illi d-dejn sabiex jitħallas l-ammont pretiż mis-soċjeta'

rikonvenzjonata qatt ma eżista u għalhekk konsegwentement, stante

illi kull ħlas jissoponi dejn, l-ebda hħas pretiż ma jista' jkun

ġustifikat fl-assenza tad-dejn;

(ii) Tiddikjara għalhekk illi, fid-dawl taċ-ċirkostanzi, jirriżulta illi l-

kunsens ta' l-esponenti fuq l-iskrittura privata annessa mar-rikors

ġuramentat promotur, kien wieħed ivvizzjat skont il-liġi;

(iii) Tiddikjara konsegwentement illi għalhekk l-iskrittura privata in

kwistjoni hija waħda nulla u bla ebda siewi u effett;

(iv) Tiddikjara illi s-soċjeta' rikonvenzjonata għandha tirrifondi l-

ammont ta' tmintax-il elf u erba' mitt ewro (€18,400) lill-esponenti;

(v) Tordna u Tikkundanna

lis-soċjeta' rikonvenzjonata sabiex

tirrifondi l-ammont ta' tmintax-il elf u erba' mitt ewro (€18,400)

lill-esponenti bl-imgħaxijiet mid-data li fiha l-istess ammonti

spiċċaw f' idejn is-soċjeta' rikonvenzjonata;

Bl-ispejjeż, inkluż dawk tal-protest ġudizzjarju bin-numru 180/16 kontra s-

soċjeta' rikonvenzjonata li minn issa hija nġunta għas-subizzjoni u b' riserva

għal kull azzjoni oħra spettanti

lill-esponenti skont

il-liġi sabiex

jissalvagwardja l-interessi tiegħu."

Rat il-lista tax-xhieda u d-dokumenti annessi mal-kontro-talba.

Rat ir-risposta ġuramentata tas-soċjeta' Best Deals International Ltd għall-kontro-talba ta' Charlton Chetcuti tat-3 ta' Novembru 20164

permezz ta' liema tressqu dawn l-eċċezzjonijiet -

Illi l-kontro-talba hija nulla u bla effett stante li l-konvenut rikonvenzjonat

kellu juża azzjoni separata sabiex jitlob lil din il-Qorti tiddikjara li l-iskrittura

tad-29 ta' April 2015 huwa null u bla effett stante li l-kunsens tal-konvenut

rikonvenzjonat kien ivvizzjat skond il-liġi, prinċipalment minħabba vjolenza;

Illi l-konvenut rikonvenzjonat naqas milli jelenka n-nullita' tal-iskrittura

hawn fuq imsemmija fin-nota ta' eċċezzjonijiet annessi mal-kontro-talba;

Illi mingħajr preġudizzju, it-talbiet huma nfondati fil-fatt u fid-dritt, rigward

il-meritu l-iskrittura tad-29 t'April 2015 kien sar volontarjament mill-konvenut

rikonvenzjonat u ma sar l-ebda pressjoni fuqu sabiex jiffirma u lanqas ma

kienu kellmu direttament jew indirettament sad-29 t'April 2015 lill-familjari u

l-missier tar-rikonevenzjonat.

Kien il-konvenut rikonvenzjonat li kien mar

għandu

oħtu

jiffinanzjaw

ir-rimbors mill-

misapproprijazzjoni li kien għamel mis-soċjeta' attriċi;

Illi l-ħlas skond l-iskrittura tad-29 t'April 2015 kien sar volontarjament u

skond it-termini tal-istess skrittura.

Kien il-konvenut Rikonvenzjonat li naqas

milli jkompli jagħmel il-ħlas wara li r-relazzjoni kummerċjali tiegħu mas-

soċjeta' attriċi kienet ġiet terminata."

Rat il-lista tax-xhieda annessa mar-risposta ġuramentata.

Rat is-sentenza preliminari tagħha tad-9 ta' Ġunju 20175 permezz ta' liema

laqgħet l-ewwel eċċezzjoni tal-konvenuta Leticia Carta u lliberatha mill-

osservanza tal-ġudizzju bi spejjeż għas-soċjeta' attriċi.

Rat il-verbal tal-21 ta' Frar 20186 permezz ta' liema kien hemm qbil li jiġu

trattati u deċiżi l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet preliminari ta' Charlton Laudi u

l-ewwel eċċezzjoni preliminari tas-soċjeta' attriċi rikonvenzjonata fir-risposta

tagħha għall-kontro-talba ta' Charlton Laudi.

Semgħet it-trattazzjoni tad-difensuri tal-partijiet dwar dawn l-eċċezzjonijiet7 u

rat li l-kawża tħalliet għall-lum għas-sentenza dwarhom.

Rat l-atti l-oħra tal-kawża.

Ikkunsidrat:

L-eċċezzjonijiet preliminari ta' Charlton Chetcuti

L-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-konvenut tissolleva diversi mankanzi

proċedurali li fil-fehma tiegħu iwasslu għall-irritwalita' u n-nullita' tal-azzjoni

attriċi.

L-allegati nuqqasijiet elenkati mill-konvenut huma li –

a. Ir-Rikors ġuramentat huwa nieqes minn dikjarazzjoni li tfisser b'mod ċar u

sew l-oġġett tal-kawża f'paragrafi numerati separatament u b'dikjarazzjoni

speċifika ta' liema fatti huma personalment a konoxxenza tal-persuna li

qiegħda tieħu l-ġurament kif irid l-Artikolu 156(1)(a) tal-Kap.

12 tal-Liġijiet

ta' Malta;

b. Ir-Rikors ġuramentat huwa nieqes mir-raġuni għat-talba;

c. It-twissija meħtieġa fl-Artikolu 156(1)(d) tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta

ma hix skont kif rikjest tassattivament mil-liġi, u dan, inter alia, stante li ma

tinsabx taħt l-intestatura tal-Qorti.

7 Traskrizzjoni a fol 132 et seq

Id-dispożizzjonijiet relevanti tal-artikolu 156 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta'

Malta li fuqu hija bbażata din l-eċċezzjoni jgħidu hekk -

(1) Ir-rikors ġuramentat għandu jitlesta mill-attur u għandu jkun fih – (a) dikjarazzjoni li tfisser b'mod ċar u sewwa l-oġġett tal-kawża f'paragrafi numerati separatament, sabiex isaħħaħ it-talba tiegħu u jiddikjara wkoll liema fatti huwa jaf bihom personalment; (b) ir-raġuni tat-talba; (.....); u (d) f'kull rikors ġuramentat għandu jkun hemm stampat b'ittri ċari u preċiżi taħt l-intestatura tal-Qorti dan il-kliem li ġej: "Min jirċievi dan ir-rikors maħluf kontra tiegħu għandu jippreżenta r-risposta maħlufa tiegħu fi żmien għoxrin (20) jum mid-data tan-notifika, cioè minn meta jirċeviha.

Jekk ma tiġix ippreżentata r-risposta maħlufa bil-miktub kif trid il-liġi saż-żmien imsemmi, il-Qorti tgħaddi biex tagħti d-deċiżjoni skont il-liġi.

Għalhekk huwa fl-interess ta' min jirċievi dan ir-rikors maħluf li jkellem avukat bla dewmien sabiex il-Qorti tisma' x'għandu xi jgħid fil-kawża.".

Dwar l-implikazzjoni tad-diċitura f'dan l-artikolu li jirrikjedi tifsir "b'mod ċar u sewwa" tal-oġġett tal-kawża u "r-raġuni tat-talba", intqal hekk fil-każ Jonathan \Vasuani et vs Jesmond Morter et deċiż fl-14 t'April 20168 - "Kif qalet il-Qorti, fil-kawża Jonah Kingswell et vs Kottmann tal-Artijiet et, PA 14/01/2016, fuq it-tifsira tal-kliem 'tifsir ċar u sewwa tal-oġġett' u 'raġuni tat-talba' intqal hekk: 'Illi huwa sewwa sew dwar din id-dispożizzjoni li wieħed isib għadd ta' deċiżjonijiet tal-Qrati tagħna li jfissru l-limiti tagħha fid-dawl tal-eċċezzjoni tan-nullita' tal-att promotur ta' kawza minħabba n-nuqqas ta' ħarsien tal-liġi.

Bosta minn dawn id-deċiżjonijiet ingħataw minħabba li jkun ġie allegat li t- talba kienet inċerta.

Biż-żmien issawret it-tejorija, magħrufa bħala "tal-

ekwipollenti", li nisslet il-prinċipju li mhijiex meħtieġa ebda għamla espressa għall-proposizzjoni tal-azzjoni9; Illi, għalhekk, rikors maħluf m'għandux jitwaqqa' għajr għal raġunijiet gravi10.

Madankollu, jekk in-nuqqas ta' kjarezza jkun ta' għamla u kwalita' tali li jċaħħad b'mod serju lill-imħarrek mid-difiża tiegħu, ir-Rikors Maħluf għandu jitwaqqa'11.

Għaldaqstant, biex Rikors Maħluf jgħaddi mill-prova tal-validita' huwa biżżejjed li t-talba tkun imfassla b'mod tali li l-persuna mħarrka tifhem l- intenzjoni ta' min ħarrikha12, u li tali tifsira, kif ingħad aktar 'il fuq, ma tkunx ta' ħsara għall-imħarrek li jiddefendi lilu nnifsu mit-talba ta' l-attur13; Illi huwa wkoll mizmum bħala prinċipju ġenerali li n-natura u l-indoli tal- azzjoni għandhom jinstiltu mit-termini ta' l-att li bih ikunu nbdew il- proċeduri14.

Normalment, b'dan wiehed jifhem li dak li kellu f'moħħu min ikun fetaħ il-kawża jkun irid jirriżulta mill-att promotur innifsu u mhux minn provi li jitressqu iżjed 'il quddiem fil-kawża15.

B'dan il-mod, jekk id-difett fit-tfassila tal-att li bih tkun inbdiet il-kawża ma jġibx preġudizzju serju lill-parti mħarrka, allura ma jistax jingħad li l-att promotur huwa milqut min-nuqqas ta' siwi jew li l-proċedura ma tkunx tista' tiġi salvata, imbasta li dan ma jaffettwax is-sustanza tal-azzjoni jew tal-eċċezzjonijiet16;" Dan kollu jingħad ukoll f'sintonija mal-prinċipju li att ġudizzjarju kemm jista'

jkun jiġi salvat u mhux annullat.

Kif qalet il-Qorti fil-każ Antonia Gray vs Raymond Gatt Lanzon deċiż fid-29 ta' Settembru 201517-

"Illi fl-ewwel lok jingħad li llum hija ġurisprudenza stabbilita' li l-Qorti kemm jista' jkun, għall-prattiċita` u biex tiġi evitata multiplikazzjoni ta' kawżi u spejjeż żejda, għandha tkun pjuttost iebsa fl-akkoljiment tal-eċċezzjoni tan- nullita` u kemm jista' jkun issalva atti ġudizzjarji, u att ta' ċitazzjoni għandu jiġi mwaqqa' u annullat biss għal raġunijiet gravi.

9 PA 09/03/1965 fil-kawza fl-ismijiet M. Pisani noe vs Dr. J. Ciantar Cassar et noe.

(Kollez.

Vol: XLIX.ii.809) 'imsemmija 10 App 20/02/1935 fil-kawza fl-ismijiet Busuttil Carbonaro pro et vs Napier (Kollez.

Vol: XXIX..i.106) 11 App 22/05/1967 fil-kawza fl-ismijiet Vassallo La Rosa vs Ghirxi et (Kollez.

Vol: LI.i.299); u Kumm 19/06/1989 fil-kawza fl-ismijiet Kerr noe vs Micallef Castillo noe (Kollez.

Vol: LXXIII.iv.971) u s-sentenzi hemm imsemmija 12 PA 14/02/1967 fil-kawza fl-ismijiet Pace Gouder vs \Vasuani (Kollez.

Vol: LXX.ii.243) 14 App 07/03/1958 fil-kawza fl-ismijiet Hamid Schembri vs kelly (Kollez.

Vol: XLII.i.87) 15 App 30/03/1998 fil-kawza fl-ismijiet Raymond Montebello vs Anthony Tabone Forte (mhix pubblikata) 9 16 PA 24/06/1961 fil-kawza fl-ismijiet Ali Farag vs suda et (Kollez.

Illi skont is-sentenza mogħtija mill-Onorabbli Qorti ta' l-Appell fil-kawża fl- ismijiet "Michael Micallef Castillo nomine vs Raymond Tabone Forte" deċiża fit-12 ta' Mejju, 1998 intqal illi "bħala regola, skont il-ġurisprudenza ormai stabbilita, l-atti kemm jista' jkun għandhom jiġu salvati biex issir ġustizzja sostanzjali fil-mertu tal-każ" u "kif ġie ritenut minn dawn ilQrati, ir-rigorożita' proċedurali u l- formaliżmu esaġerat rarament huma ambaxxaturi tal-ġustizzja sostanzjali u għalhekk ma għandhomx normalment tal-kawża" ("Aquilina vs Ciantar Cassar" – Vol.

Applikati dawn il-prinċipji għall-kaz tal-lum l-Qorti ssib li kemm l-oġġett tal-

kawża attriċi huwa mfisser b'mod ċar u sew, kif ukoll ir-raġunjiet tat-talba

huma ċari.

Infatti huwa ben deduċibbli mill-premessi u t-talbiet fir-rikors

promotur li l-għan tas-soċjeta' attriċi bl-intavolar tal-proċeduri odjerni huwa li

tirkupra flus allegatament appartenenti lilha minn bejgħ ta' għamara lill-

klijenti, liema flus hija tgħid li l-konvenut ma kkonsenjalhiex nonostante li

huwa rċieva l-ħlas għan-nom tagħha mingħand l-istess klijenti mal-konsenja

tal-istess għamara.

B'hekk l-intenzjoni tas-soċjeta' attriċi hija manifesta fir-rikors promotur u ma

jokkorrux l-estremi tan-nuqqas ta' kjarezza ndikati mill-Qrati li jwasslu għall-

preġudizzju għall-konvenut li jressaq difiża adegwata għal tali talbiet.

Il-Qorti hija wkoll sodisfatta li l-konvenut fehem tajjeb l-intenzjoni tas-soċjeta'

attriċi u fejn trid tasal bil-kawża u dan huwa manifest mhux biss mill-fatt li

huwa qiegħed jikkontesta fermement il-pretensjonijiet attriċi fil-mertu - fejn

anke għamel dikjarazzjoni ġuramentata dettaljata tal-verżjoni tiegħu tal-fatti

tal-każ -iżda saħansitra ntavola kontro-talba.

Għalhekk in linea ma l-

insenjament ġurispruidenzjali suċitat ebda pregudizzju ma jista hawn jiġi

skontrat a dannu tal-konvenut.

Dwar it-twissija rikjesta skont l-artikolu 156 (1) (d) tal-Att, il-Qorti tqis li l-

eċċezzjoni tal-konvenut tirrażenta l-fieragħ.

Filwaqt li dan ir-rekwiżit huwa

wieħed meħtieġ ad validitatem mill-liġi s-soċjeta' attriċi b'ebda mod ma

naqset milli tosservah sempliċiment għax id-diċitura ndikata f'din id-

dispożizzjoni tal-liġi tniżżlet fuq u mhux taħt l-intestatura tal-Qorti kif hemm

indikat fl-artikolu in kwistjoni.

Wara kollox l-għan tal-użu tal-kliem imsemmi

huwa li jagħti avviż u nformazzjoni lil min jirċievi r-rikors ġuramentat bil-mod

u ż-żmien ta' kif huwa għandu jiddefendi l-kawża.

La fil-każ tal-lum dan l-

għan intlaħaq għax il-kliem indikat mill-leġislatur fil-fatt tniżżel fil-bidu tar-

rikors ġuramentat (u fil-fatt il-konvenut irreaġixxa tempestivament bir-risposta

ġuramentata u l-kontro-talba tiegħu) dan il-kriterju tal-liġi huwa wkoll meqjus

Għaldaqstant l-ewwel eċċezzjoni tal-konvenut sejra tiġi miċħuda.

It-tieni eċċezzjoni preliminari tal-konvenut tgħid li it-talbiet mressqa fir-

rikors ġuramentat ma jistgħux jintlaqgħu minn dina l-Onorabbli Qorti peress

illi s-soċjeta' attriċi qegħda titlob il-kundanna għall-ħlas mingħajr ma talbet

dikjarazzjoni ta' responsabbilta` skont il-liġi.

Fil-fehma tal-Qorti din l-eċċezzjoni hija nfondata fil-fatt u fid-dritt.

Huwa pależi li t-talba għall-kundanna tal-ħlas tal-konvenut tinkludi b'mod

inerenti u impliitu dik ta' sejbien ta' responsabilta' b'dana li jekk it-talba attriċi

eventwalment tiġi milqugħa ikun awtomatikament ifisser li l-konvenut huwa

responsabbli għan-nuqqasijiet attribwiti lilu fir-rikors promotur b'dana li huwa

jkollu jħallas dak mitlub jew parti minnu.

Isegwi li l-fatt waħdu li ma hemmx

talba speċifika għal dikjarazzjoni ta' responsabbilta' tal-konvenut ma twassalx

għall-konsegwenza ndikata mill-konvenut fl-eċċezzjoni tiegħu.

Kif ingħad fil-każ Joseph Camilleri Darmanin et vs Saviour Micallef Castillo et deċiż fil-31 ta' Jannar 201418 -

"Hu prinċipju assodat li l-Qorti, fl-għoti tas-sentenza, tista' tagħmel dawk id-

dikjarazzjonijiet u tagħti dawk id-deċiżjonijiet li jwasslu għat-talbiet dedotti, u

dan anke jekk mhux mitluba speċifikament.

Dawk id-deċiżjonijiet li huma

impliċitament marbuta mal-każ u meħtieġa b'mod preliminari għal fini tat-

talba, jistgħu jingħataw mill-Qorti bħala impliċitament neċessarji għal

konklużjoni li trid tasal għaliha.

Kif qalet din il-Qorti, Sede Inferjuri, fil-kawża

Reeves Azobu v. Borg, deċiża fit-12 ta' Lulju 2007, "Jista' allura

jiġri li kawżali, anke jekk mhux indikata, din f'ċerti każi tkun hekk insita u

involuta fid-domanda li ma hemmx bżonn li tiġi espressa apparti".

dikjarazzjonijiet li talvolta jkunu meħtieġa biex l-atturi jaslu għad-domanda

tagħhom m'hemmx bżonn li jsiru fir-rikors promotur taħt forma ta' domandi

għax hu impliċitu illi l-Qorti tista' tagħti kull dikjarazzjoni meħtieġa (ara f'dan

is-sens Sgueglia v. Meilaq, deciza mill-Qorti t'Ghawdex Gurisdizzjoni

Superjuri fit-2 ta' Ottubru 2008)."

Ingħad ukoll hekk fil-każ Maltacom plc vs Angelo Camilleri Darmanin deċiż fis-16 ta' Diċembru 200219 -

"......t-talba dikjaratorja preordinata għall-kundanna mhiex rekwiżit 'sine qua

non' li mingħajra l-avviż hu monk.

Hu paċifiku fil-ġurisprudenza Maltija illi d-

domanda tista' tiġi inferita u jew sostenuta "per equipollens".

U billi d-domanda għal kundanna għall-ħlas tas-somma tad-danni

għandha impliċita fiha r-responsabilita' li tat lok għal dawk id-danni ma hijiex

irritwali d-domanda li biha tintalab il-kundanna mingħajr ma jkun hemm ukoll

fl-Avviż it-talba għad-dikjarazzjoni tar-responsabilita'.

Jinsab in fatti stabbilit illi "d-dikjarazzjonijiet li talvolta jkunu meħtieġa biex l-

attur jasal għal xi waħda mid-domandi tiegħu, m'hemmx bżonn li jsiru fiċ-

ċitazzjoni taħt forma ta' domandi."

Għal dawn ir-raġunijiet suesposti anke t-tieni eċċezzjoni tal-konvenut

sejra tiġi miċħuda.

L-eċċezzjoni preliminari tas-soċjeta' attriċi rikonvenuta

Fl-eċċezzjoni

tagħhom

għall-kontro-talba

tal-konvenut

rikonvenjent is-soċjeta' Best Deals International Ltd eċċepiet illi l-kontro-talba

hija nulla u bla effett peress li Chetcuti kellu juża azzjoni separata sabiex jitlob

lil din il-Qorti tiddikjara li l-iskrittura tad-29 ta' April 2015 hija nulla u bla

effett a bażi ta' kunsens ivvizzjat skond il-liġi, prinċipalment minħabba

L-artikolu 396 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi hekk –

"Fil-kawżi, l-konvenut jista' jagħmel kontro-talba kontra l-attur, basta li din il-kontro-talba tkun konnessa mat-talba tal-attur

kif sejjer jingħad hawn taħt:

(a) meta l-kontro-talba tal-konvenut tkun ġejja mill-istess fatt, jew mill-istess kuntratt jew titolu li minnu tkun ġejja t-talba tal-attur; jew

(b) meta l-iskop tal-kontro-talba tal-konvenut huwa li jpaċi l-kreditu mitlub mill-attur, jew li b'kull mod ieħor iġib fix-xejn l-azzjoni tal-attur jew li jimpedixxi l-effetti tagħha."

ingħad hekk -

Fil-każ Antonia Gray vs Raymond Gatt Lanzon grech richard fit-18 ta' Lulju 459605

"....l-Artikolu 396 tal-Kodiċi ta' Organiżazzjoni u Proċedura Ċivili (Kap. 12

tal-Liġijiet ta' Malta), jeżiġi li l-kontro-talba tal-konvenut trid tkun ġejja mill-

istess fatt, jew mill-istess kuntratt jew titolu li minnu tkun ġejja t-talba attriċi.

Kontrotalba titqies ukoll li hija konnessa mat-talba attriċi fis-sens li trid il-liġi

meta l-iskop tal-kontrotalba jkun li jpċci l-kreditu pretiż mill-attur, jew li b'kull

mod ieħor iġib fix-xejn jew jimpedixxi l-azzjoni attriċi.

Fil-fatt fis-sentenza fil-kawża fl-ismijiet Neg.

Charles Bone noe deċiża mill-Qorti tal-Kummerċ, fl-24 ta' April

1930, ingħad li r-rekwiżiti sabiex issir kontrotalba huma:-

Huwa meqjus li fil-każ in eżami, dak li fil-ġurisprudenza jissejjaħ bħala "la

talbiet attrici, kif ukoll dawk kontenuti fil-kontrotalba tal-konvenut jirriżultaw

li kollha ġejjin mill-istess fatt, cioe' s-successjoni tad-decuius Carmelo Gray.

Filwaqt li l-attriċi tattakka t-testment tad-decuius u tikkontendi li s-suċċessjoni

għandha tkun regolata bil-prinċipji relativi għas-suċċessjoni ab intestato

sabiex hija tiġi dikjarata eredi universali, il-konvenut jikkontendi li t-testment

huwa validu u li huwa l-eredi skont il-liġi.

It-tnejn qegħdin jikkontendu l-

eredita' ta' Carmelo Gray.

Kif ingħad fis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili tas-6 ta' Marzu, 2003,

fil-kawża fl-ismijiet Carmel ili v. Alexandra ili (ikkonfermata

fis-sħiħ, salv għall-kap tal-ispejjeż, minn din il-Qorti fit-28 ta' Frar, 2005), fil-

kuntest ta' kawża ta' separazzjoni fejn l-attur kien qiegħed jattakka l-kuntratt

tas-separazzjoni a bażi li l-kunsens tiegħu kien ivvizzjat, filwaqt li l-konvenuta

kienet permezz tal-kontrotalba tagħha titlob l-eżekuzzjoni tal-istess kuntratt, li

kien qed jiġi attakkat:

"llli minn dan jirriżulta li l-legislatur kien liberali sew, u l-intenzjoni tiegħu

kienet mhux biss li tiġi eliminata l-obbligazzjoni attriċi, jew ikkompensata, izda

ukoll jekk id-domandi attriċi jiġu b'kull mod, jekk mhux estinti, anke

newtralizzati.

"llli tenut kont tal-fatt, li l-iskop tal-kontro-talba, huwa sabiex żewg kawzi bejn

l-istess partijiet jinstemgħu fi proċess wieħed, u b'hekk jigu evitati multiplicita'

ta' kawzi bejn l-istess persuni, l-interpretazzjoni tal-istess artikolu għandha

tkun waħda estensiva, imbasta l-bażi tal-istess tiġi rispettata u mhux żnaturata.

"llli għalhekk fl-interprettazzjoni tal-fonti ta' origine tal-istess kontrotalba, u

cjoe` il-kuntratt, it-titolu u l-fatt, dawn għandhom dejjem jiġu nterpretati fil-

kumpless ta' ċirkostanzi li jagħtu ħajja għall-kawża u li jifformaw il-bażi tal-

litigazzjoni.

Dan tant huwa minnu li l-leġislatur permezz ta' sub-artikolu (2)

jestendi l-istess għal kull mezz li bih l-azzjoni attriċi tiġi estinta, jew l-effetti

tagħha jiġu newtralizzata.

et vs Mary Galea Taylor et" – P.A. (FGC) – 15 ta' Mejju,1998).

"llli konsistentement mal-premess, ġew ammessi kontrotalbiet anke meta l-

azzjoni attriċi hija waħda kambjarja, bil-limitazzjoni tal-eċċezzjonijiet li l-

istess kawza timponi u dan proprju abbazi tal-artikolu 396(2) ("Guillaumier

"llli dan kollu huwa konformi mal-ġurisprudenza preżenti li biha l-formaliżmu

eseġerat għandu jiġi eliminat għall-kollox, b'dan li wieħed għandhu jagħti

ħafna aktar importanza għas-sustanza milli għall-forma, u għandu jsir kull

tentattiv sabiex jigu salvati l-atti ġiudizzjarji, u l-emendi li saru fl-1995 huma

primarjament intiżi għal tali skop, u ineffetti ikkanonizzaw il-ġiurisprudenza

moderna u konstanti tal-aħħar snin."

Għalkemm dan il-każ kien jittratta kuntratt ta' separazzjoni, mhux testment, il-

principji jibqgħu l-istess u din il-Qorti taqbel perfettament ma' dawn il-

prinċipji appena enunċjati u tagħmilhom tagħha wkoll.

Fil-kuntest tal-petitum, jingħad ukoll li meta l-konvenut permezz ta' talba

rikonvenzjonali jieħu spunt mill-azzjoni attriċi u apparti li jirreżisti u jopponi

għaliha, jressaq kontrotalba fejn jitlob ġudizzju favorevoli għalih oltre s-

sempliċi ċaħda tat-talba attriċi, jista' jingħad li dik il-kontrotalba ittendi

tisposta l-limiti tal-proċediment mibdi mill-attur fil-kawża, li jkunu ffissati

permezz tat-talba attriċi oriġinali.

Dan, pero`, ma jnaqqasx mill-validita`

tagħha.

Fil-fatt kif kellha okkażjoni din il-Qorti tispjega fis-sentenza tagħha

tas-27 ta' Marzu, 1996, fil-kawża fl-ismijiet Paul Caruana Cuschieri v. Frank Caruana Cuschieri

"...Kif fuq indikat il-kontro-talba hi meqjusa bħala azzjoni separata, distinta u

prinċipali u ma hemm xejn x'josta li l-Qorti tilqa' kemm it-talba kif ukoll il-

kontro-talba f'ġudizzji allura separati u distinti imma naturalment fl-istess

proċess."

Ovvjament jibqa' l-fatt li t-talba rikonvenzjonali trid necessarjament tibqa'

tiddependi minn fatti li huma kollegati ma' dawk kontenuti fid-domanda attriċi.

Ir-rikonvenzjoni huwa istitut li permezz tiegħu jingħaqdu żewġ azzjonijiet

awtonomi fi proċediment wieħed u uniku, basta tibqa' tipprevali l-konnessjoni

mahsuba fl-Artikolu 396 tal-Kap.

12 tal-Ligijiet ta' Malta.

Sakemm tibqa'

tissussisti l-konnessjoni jew il-komunanza malazzjoni attriċi, u ma jkunx hemm

spustament drastiku tal-causa petendi, iż-żewġ azzjonijiet jistgħu jipproċedu

Fil-fatt,

l-istess provvedimenti dwar

ir-rikonvenzjoni

jikkontemplaw li talba rikonvenzjonali jkollha l-elementi kollha t'azzjoni

awtonoma fil-konfront tal-azzjoni attriċi, tant li l-Artikolu 401 tal-Kap.

12 tal-

Liġijiet ta' Malta jipprovdi li f'każ ta' rinunzja għall-atti mill-attur mhix ta'

xkiel li tiġi deċiża l-kontrotalba fil-mertu proprju tagħha."

Fl-isfond ta' dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali l-Qorti ssib li din l-eċċezzjoni

hija destinata li tfalli.

In kwantu kif konfermat fil-ġurisprudenza suċċitata t-talba rikonvenzjonali trid

neċessarjament tibqa' tiddependi minn fatti li huma kollegati ma' dawk

kontenuti fid-domanda attriċi l-Qorti tqis li fil-każ tal-lum dan il-kollegament

ta' fatti huwa ben rintraċċabbli.

Jirriżulta li t-talba tas-soċjeta' attriċi hija sabiex Charlton Laudi jiġi

kkundannat iħallas is-somma flus allegatament dovuti lilha u li mill-premessi

ndikaw ukoll li l-istess konvenut kien ammetta li kellu jagħtiha tant li obbliga

ruħu li jagħmel dan permezz tal-iskrittura tad-29 ta' April 2015.

Filwaqt li t-

talba tal-konvenut rikonvenjent hija li l-Qorti tiddikjara li l-ammont pretiż

minn tali soċjeta' mhux dovut għax id-dejn imsemmi mill-attriċi qatt m'eżista

u wkoll li l-iskrittura privata msemmija, u li s-soċjeta' attriċi qed tuża bħala

arma favuriha, hija nulla għax il-kunsens tal-konvenut rikonvenjent huwa

wieħed vizzjat bil-konsegwenzi kollha li dan iġib inkluż ir-rifużjoni tal-

ammont li diġa' kien ħallas lis-soċjeta' attriċi.

Dan kollu juri l-konnessjoni ċara u nkonfondibbli bejn iż-żewġ azzjonijiet u l-

Qorti la tara spustament drastiku tal-causa petendi u wisq inqas żnaturazzjoni

tal-bażi tal-azzjoni.

B'hekk kemm l-azzjoni tas-soċjeta' attrici u l-kontro-talba

tal-konvenut jistgħu jipproċedu simultanjament fil-proċeduri odjerni.

Għalhekk din l-eċċezzjoni sejra tiġi respinta.

Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi billi:

Tiċħad l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet preliminari tal-konvenut Charlton

Chetcuti bl-ispejjeż kollha marbutin magħhom ikunu a karigu tiegħu; u

Tiċħad ukoll

l-ewwel eċċezzjoni preliminari tas-soċjeta' attriċi

rikonvenzjonata fir-rigward tal-kontro-talba tal-attur bl-ispejjeż kollha

marbutin magħha ikunu a karigu tal-istess soċjeta'.

Imħallef

Deputat Reġistratur


Fil-Qorti tal-Maġistrati (Malta)

Bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali

Illum: 3 ta' Dicembru, 2018

Bessam Bone, detentur tal-Karta tal-Identita` numru 028805L

Kumpilazzjoni Nru.816/2015

Rat l-akkużi miġjuba fil-konfront tal-imputat Bessam Bone, talli:

Fl-4 ta' Mejju, 2015, ġewwa l-Ajruport Internazzjonali ta' Malta, mingħajr awtorita' legali jew mingħajr skuża leġittima jew raġonevoli xtara jew irċieva mingħand xi persuna, jew kellu fil-kustodja jew pussess tiegħu, biljetti tal-flus falsifikati li kien jaf li l-istess huma falsifikati;

Fl-istess data, lokalita' u ċirkostanzi, instab fil-pussess ta' jew kellu taħt il- kontroll tiegħu xi oġġett għall-użu fit-twettiq jew f'konnessjoni ma' xi frodi.

Il-Qorti ġiet ġentilment mitluba sabiex fil-każ ta' ħtija, barra li tinfliġġi l-pieni stabbiliti mill-Liġi, tordna wkoll il-konfiska ta' l-oġġetti kollha esebiti.

Il-Qorti ġiet wkoll mitluba sabiex, jekk filwaqt tal-proċediment Kriminali, il-Qorti tqis il-ħtieġa li tordna l-qirda tal-biljetti tal-flus foloz, hija għandha qabel tikkonsulta mal-Bank Ċentrali ta' Malta, u għandha, jekk u skont ma jista' jkun jeħtieġ il-Bank Ċentrali, tieqaf milli tordna l-qerda tagħhom u tgħaddi biex tikkonsenja dawk il-biljetti tal-flus lill-Bank Ċentrali biex jinflew minnu, hekk kif ikontemplat fl-Artikolu 50(4) tal-Kapitolu 204 tal-Liġijiet ta' Malta.

Il-Qorti ġiet wkoll ġentilment mitluba sabiex f'każ ta' ħtija tikkundanna lill- akkużat għal ħlas ta' spejjeż li jkollhom x'jaqsmu mal-ħatra ta' esperti jew periti fil-proċeduri hekk kif ikkontemplat fl-Artikoli 532A, 532B u 533 tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta.

Rat l-atti u d-dokumenti kollha.

Semghet it-trattazzjoni.

Ikkunsidrat-

Illi qabel mal-Qorti sejra tikkonsidra l-provi migjuba quddiemha in sostenn tal-ewwel imputazzjoni, sejra fl-ewwel lok tikkunsidra u tiddeciedi l-vertenza sollevata mid-difiza dwar l-ewwel imputazzjoni.

Illi l-abbli difiza ssolevat il-fatt li l-kondotta ravvizata bl-ewwel imputazzjoni m'ghadhiex reat ai termini tal-Artikolu 46 tal-Att dwar il- Bank Centrali, Kapitolu 204 tal-Ligijiet ta' Malta u ghalhekk l-imputat ghandu jigi liberat minn din l-akkuza.

Il-prosekuzzjoni mill-banda l-ohra, tishaq li dak ir-reat qatt ma tnehha minn reat, izda l-kondotta ravvizata fl-artikolu 46 baqghet sancita bhala reat taht l-Kodici Kriminali.

Illi r-reat li l-prosekuzzjoni qed tirreferi ghalieh huwa dak ravvizat bl- artikolu 188C tal-Kodici Kriminali li gie introdott bl-Att XLIX tal-2016, liema strument legislattiv trafserixxa ghadd ta' reati, inkluz dak ai termini tal-artikolu 46, mill-Att dwar il-Bank Centrali ghal Kodici Kriminali.

Illi minn imkien ma jirrizulta li l-legizlatur f'dawn it-tibdiliet li saru b'dak l-Att ipprovda ghal transitory provision.

Madanakollu l-Qorti tal- Appell Kriminali (Sede Superjuri) ikkunsidrat vertenza simili ghal dik mressqa mill-abbli difiza f'kaz fejn ukoll ma kien hemm l-ebda transitory provision sabiex toffri aktar certezza legali, kwezit indispensabbli li janima is-saltna tad-dritt:1

Issir riferenza ghal dak pronuncjat mill-Qorti Kriminali fid-decizjoni fuq eccezzjonijiet preliminari fl-ismijiet Il-Pulizija vs Daniel Young:2 Illi il-principju tad-dritt penali iccitat mill-akkuzat ta' nullum crimen sine lege necessarjament ifisser illi ebda persuna ma tista' tigi akkuzata b'att jew omissjoni li ma kienx jikkostitwixxi reat fiz-zmien meta sehh u dan ghaliex hija permezz tal-ligi biss li jista' jigi mfassal dak li jikkostitwixxi reat u il-piena ghal kummissjoni ta'l-istess.

Issa fil-kaz in dizamina huwa indubitat illi l-att li wassal sabiex l-Avukat Generali fassal it-Tieni Kap ta'l- att ta'l-akkuza kien jikkostitwixxi reat fiz-zmien meta sehh.

Dan huwa fatt inkontestat.

Illi l-artikolu 24(2) tal-Kapitolu 33 tal-Ligijiet ta' Malta qabel ma gie abrogat permezz ta'l-Att XX tal-2012, kien iwassal sabiex kull persuna li minghajr licenzja tal-pulizija jispara arma tan-nar f'post abitat jew fit-triq pubblika jiffaccja prosekuzzjoni penali ghal dan l-att.

Illi allura f'dan il-kaz huwa dak dispost fil-Kapitolu 249 tal- Ligijiet ta' Malta li ghandu isib applikazzjoni u mhux il-principju ta' dritt iccitat mill-akkuzat.

L-artikolu 12 ta'l-Att dwar l-Interpretazzjoni jaqra: (1) Meta xi Att mgħoddi wara l-bidu fis-seħħ ta' dan l-Att iħassar xi liġi oħra, kemm-il darba ma jidhirx ħsieb kuntrarju, t-tħassir m'għandux: d) jolqot xi penali, konfiska jew piena li wieħed seta' jeħel dwar xi reat li jkun sar kontra xi liġi hekk imħassra, jew xi responsabbiltà għal xi penali, konfiska jew piena bħal dawk e) jolqot kull stħarriġ, proċedimenti legali, jew rimedju dwar xi dritt, privileġġ, obbligazzjoni, responsabbiltà, penali, konfiska, jew piena kif intqal qabel, u kull stħarriġ, proċedimenti legali, jew rimedju bħal dawk jistgħu jinbdew, jitkomplew, jew jiġu nforzati, u kull penali, konfiska jew piena bħal dawk jistgħu jiġu posti, bħallikieku l-Att li jħassar ma jkunx għadda.

Illi fid-decizjoni il-Pulizija vs Benny u Anna Psaila Raji, il-Qorti ta'l-Appelli Kriminali sahhqet illi anke fejn il-ligi il-gdida ma taghmilx ebda riserva meta b'xi emenda jigi imhassar xi reat, ghandu japplika l-artikolu

2 Per Onor. Imhallef Dr. Edwina Mihajlovic; Deciza 22 ta' Settembru, 2016

12(1) ta'l-Att dwar l-interpretazzjoni, kif hawn fuq iccitat.3 Dan dejjem ghandu isir taht is-salvadwardja kostituzzjonali, li jirriproduci d-dritt internazzjonali ghal harsien tal-jeddijiet tal-bniedem hawn fuq iccitat, fejn fl-artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni hemm espressament dispost illi: "Ħadd ma għandu jitqies li jkun ħati ta' reat kriminali minħabba f'xi att jew omissjoni li, fil-ħin meta jkun sar, ma jkunx jikkostitwixxi reat bħal dak, u ebda piena ma għandha tiġi mposta għal xi reat kriminali li tkun aktar severa fi grad jew xorta mill-ogħla piena li setgħet tiġi mposta għal dak ir-reat fiż-żmien meta jkun ġie magħmul."

Dak li huwa imhares fil-Kostituzzjoni allura huwa l-jedd ta' kull persuna akkuzata b'reat illi ma tigix imposta fuqu ebda piena aktar harxa mill-oghla piena li setghet tigi imposta fuqu fiz-zmien meta ikun gie kommess dak ir-reat.

Dan necessarjament ifisser allura li ghalkemm l-akkuzat jista' jigi ipprocessat ghall-att jew omissjoni li kien jikkostitwixxi reat meta sehh, ghalkemm illum dak l-att jew omissjoni ma ghadux meqjuz bhala reat kriminali, madanakollu huwa ma jistax jigi iproccessat u jehel piena aktar harxa minn dik li kienet tapplika ghalih fiz-zmien li sehh dak ir-reat ghalkemm dik il-piena tkun sussegwentment saret iktar harxa b'emendi fil-ligi li jigu affetwati wara l-kummissjoni ta'l-istess.

Fuq kollox ghandu jinghad illi il-pussess u il-garr ta' arma tan-nar barra minn xi fond u allura l-uzu ta'l-istess minghajr licenzja tal-Kummisarju tal-Pulizija jikkostitwixxi reat taht l-Att Dwar l-Armi u kwindi l-akkuzat ma jistax jikkontendi illi l-att maghmul minnu illum ma huwiex reat billi illum huwa regolat minn ligi ad hoc li tirregola l-uzu u l-pussess ta'l-armi tan-nar. [sottolinejar tal-Qorti]

Issir riferenza ghas-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali Il-Pulizija vs Martin Lombardo:4

Illi fir-rigward tat-tieni akkuza li hija imfassla fuq l-artikolu 97(f)(i) tal-Kapitolu 10 tal-Ligijiet ta' Malta, ghandu jinghad illi din id-disposizzjoni tal-ligi giet imhassra permezz tar-regolament 42 ta'l-Avviz Legali 376 ta'l-2012.

Illi allura ghalkemm l-att vjolatur kien jikkostitwixxi reat meta sehh, dan madanakollu ma baqax jigi hekk ikkunsidrat ftit xhur wara l-akkuza.

Illi in linja mad-decizjonijiet moghtija mill-Qorti Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem il-qorti ghalhekk hija tal-fehma illi fir-rigward tat-tieni akkuza ebda piena ma ghandha tigi imposta fuq l-appellanti u l-Qorti ghaldaqstant ser tghaddi biex tastjeni milli tiehu konjizzjoni ta' dina l-akkuza u tirrevoka konsegwentement is-sejbien ta' htija li wasslet ghaliha l-Ewwel Qorti:

Illi l-Qorti Ewropeja kompliet tirraferma din il-posizzjoni fid-decizjonijiet li segwew bhal Öcalan v. Turkey deciza fit-18 ta' Marzu, 2014 fejn gie ritenut:

Sahansitra il-Professur Mamo fin-noti tieghu ghad-dritt penali kien tal-fehma illi:

B'hekk illum ghalkemm il-prosekuzzjoni tar-reat abrogat fil-mori tal-proceduri jista' jitkompla u dan fid- dawl ta' dak li jipprovdi l-Att dwar l-Interpretazzjoni, madanakollu l-istess qieghed jitqies illi huwa leziv tal-artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem.

Dan ghaliex il-ligijiet u r-regolamenti sanitarji gew imfassla f'ligi gdida permezz ta'l-imsemmi avviz legali li biddel b'mod drastiku il-ligi sanitarja u dan sabiex jigu implimenatati d-direttivi tal-Unjoni Ewropeja fir- rigward biex b'hekk gew fis-sehh ir-Regolamenti dwar ir-Rendiment ta'l-Energija fl-Uzu tal-Bini. [sottolinejar tal-Qorti]

Fil-kaz in dezamina l-kondotta tal-imputat baqghet tikkostitwixxi reat, izda dak li sehh kien biss li minflok baqa' reat taht l-Att dwar il-Bank Centrali ta' Malta, dan tnehha minn dan l-Att w minflok iddahhal taht il-Kodici Kriminali.

Ghalhekk imiss jigi kkunsidrat jekk bl-emendi kif introdotti bl-Att XLIX tal-2016,8 kienx hemm tibdiliet fis-sustanza tar-reat li aggravaw ir-reat

8 Dawn l-emendi gew proposti bl- Abbozz ta' Liġi li jkompli jemenda l-Att dwar il- Bank Ċentrali ta' Malta (Emenda Nru 2), Abbozz Nru. 171 tal-2016 (f'dak li jirrigwarda l-Ewwel Parti li thassar disposizzjonijiet that il-Kap.204) kif ukoll fi

originali jew il-piena li kien igorr dak ir-reat.

Jinghad mill-ewwel li l- piena baqghet l-istess u cioe` r-reat baqa' punibbli bi prigunerija ta' bejn tlettax-il xahar u ħames snin.

Illi bl-Att XLIX tal-2016 giet trasposta fil-ligi Maltija Id-Direttiva 2014/62/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-15 ta' Mejju 2014 dwar il-protezzjoni tal-euro u muniti oħra kontra l-iffalsifikar permezz tal-liġi kriminali, u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2000/383/ĠAI.

Fit-Tieni Qari tal-Abozz ta' Ligi li Jemenda l-Att Dwar Il-Bank Centrali ta' Malta (Emenda Nru.2), l-Onor.

Ministru tal-Finanzi ddeskriva r-ratio legis ghat-tibdiliet li sussegwentement gew introdotti bl-Att XLIX tal- 2016:9

"....illum qed inressaq quddiem il-Kamra tar-Rappreżentanti l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta, Kap. 204", però qabel ma niġi biex nispjega l-emendi li qed nipproponi, nixtieq nagħmel riferenza qasira għad-Direttiva tal- Unjoni Ewropea li minnha qed jirriżultaw dawn l-emendi u li eventwalment se jiġu riflessi kemm fl-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta kif ukoll fil-Kodiċi Ċivili.

Id-Direttiva tal-Unjoni Ewropea tal-2014 tiffoka fuq il-protezzjoni tal-ewro u muniti oħrajn kontra l-falsifikazzjoni permezz ta' liġi kriminali.

L-oġġettivi ta' din id-Direttiva huma ntiżi biex jiġu stabbiliti regoli, kemm f'dawk li jikkostitwixxu offiżi kriminali kif ukoll sanzjonijiet rigward il-falsifikazzjoni tal-ewro u ta' muniti oħra, biex jiġu introdotti dispożizzjonijiet komuni bil-għan li tissaħħaħ il-ġlieda kontra offiżi marbutin mal-istess falsifikazzjoni tal- flus, biex jiġu mtejba l-investigazzjonijiet li għandhom isiru mill-awtoritajiet f'dan il-qasam kriminali kif ukoll biex tiġi żgurata koperazzjoni kontinwa u aħjar bejn l-awtoritajiet rilevanti tal-istati membri kollha tal-Unjoni Ewropea.

L-għan tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum hu li jitneħħew mill-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta dispożizzjonijiet li jirrigwardaw il-falsifikazzjoni u t-tqegħid ta' flejjes fiċ- ċirkolazzjoni għax id-dispożizzjonijiet li hemm bħalissa huma relatati direttament mal- investigazzjoni u mal-amministrazzjoni tal-ġustizzja, u għaldaqstant huma aktar f'posthom fil-Kodiċi Kriminali.

Wieħed mill-artikli li se jiġu trasferiti mill-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta għall-Kodiċi Kriminali hu artiklu 45, li jirrigwarda sanzjonijiet dwar falsifikazzjoni u tqegħid ta' flejjes fiċ-ċirkolazzjoni, u dan l-artiklu jipprovdi għal tliet livelli ta' sanzjonijiet.

L-ewwel nett għandna priġunerija ta' bejn sentejn u disa' snin għal min jinqabad jiffalsifika jew imexxi flus foloz b'mod konxju.

Imbagħad ikun hemm ukoll priġunerija ta' bejn xahrejn u tliet snin għal min jinqabad imexxi flus foloz imma li jipprova li fiż-żmien li ġew il-flus f'idejh ma kienx jaf li tali flus kienu foloz.

Imbagħad hemm priġunerija ta' bejn sentejn u

stadju ta' Kumitat permezz ta' Klawzoli Nru.6 u 7 fis-Seduta Nru. 429 tad-19 t'Ottubru, 2016.

9 Seduta Nru 429, L-Erbgħa, 19 ta' Ottubru, 2016

għaxar snin għal min jinqabad juża b'mod konxju xi faċilitajiet jew materjal biex jimmanifattura xi flus foloz.

Artiklu 46, li wkoll se jiġi trasferit mill-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta għall-Kodiċi Kriminali, jirrigwarda sanzjonijiet fuq il-pussess ta' biljetti ta' flus iffalsifikati.

Dan l-artiklu jipprovdi priġunerija ta' bejn 13-il xahar u ħames snin għal min, mingħajr awtorità legali jew inkella mingħajr skuża leġittima jew raġonevoli, jixtri jew jirċievi mingħand xi persuna flus iffalsifikati u b'hekk ikollu l-pussess tagħhom."

Illi minkejja din l-affermazzjoni, u cioe` li l-artikolu 46 kien ser jigi trasferit biss minghajr ma ssemma' li kien ser ikun hemm xi bdil fid- dispozizzjoni relattiva meta kien ser issib postu fil-Kodici Kriminali, meta gie promulgat bil-Klawzola 7 fis-Seduta Nru.429 tad-19 t'Ottubru, 2016, l-artikolu 188C tal-Kodici Kriminali - li jittrasponi l-artikolu 3.1.c. tad-Direttiva10 - l-artikolu l-gdid ma baqax jirrispekkja in toto l-artikolu 46 tal-Kapitolu 204 tal-Ligijiet ta' Malta.

Fid-disposizzjoni gdida thalliet barra l-frazi "jew inkella mingħajr skuża leġittima jew raġonevoli".

Dan meta mhemmx dubbju li l-element intenzjonali jippervadi d- disposizzjoni tal-Artiolu 3.1.c. tad-Direttiva.

Fil-fatt l-artikolu 188Ċ jghid biss:

Kull min mingħajr awtorità legali jimporta, jesporta, jittrasporta, jixtri, jirċievi, jikseb jew ikollu taħt il- kustodja jew pussess tiegħu flus falsifikati li jkun jaf li l-istess ikunu falsifikati jeħel, ......,

meta l-artikolu 46 tal-Att dwar il-Bank Centrali ta' Malta kien jipprovdi:

Kull min minghajr awtorita legali jew minghajr skuza legittima jew ragjonevoli (liema prova tkun fuq l-akkuzat) jixtri jew jircevi minghand xi persuna jew ikollu fil-kustodja jew pussess tieghu biljett tal- flus falsifikat, li jkun jaf li l-istess ikun falsifikat, jehel meta jinsab hati .....

Ghalkemm l-artikolu gdid 188A, li hu korollarju ghall-artikolu 188C, hu msejjes fuq l-element intenzjonali u cioe` li l-pussessur, importatur,

L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżguraw li l-aġir li ġej, meta jsir intenzjonalment, ikun punibbli bħala reat kriminali: (a) kull fabrikazzjoni jew alterazzjoni frawdulenti ta' munita, ikun x'ikun il- mezz li jintuża; (b) it-tqegħid fiċ-ċirkolazzjoni b'mod frawdulenti ta' munita falza; (c) l-importazzjoni, l-esportazzjoni, it-trasport, li tirċievi jew tikseb munita falza bl-iskop li titqiegħed fiċ-ċirkolazzjoni u bl-għarfien tal-kontrafazzjoni tagħha.

esporatur etc. tal-flus ffalsifikati, jkun konxxju tal-fatt li l-flus ikunu ta' valuta legali u mahsuba ghac-cirkolazzjoni meta jirrikjedi li " "flus" hija referenza għall-karti tal-flus euro.… maħsub jew hi maħsuba għaċ-ċirkolazzjoni bħala valuta legali", il-fatt li mid-disposizzjoni l-gdida tnehhiet id-difiza ta' skuza legittima jew ragjonevoli, jirrendi l-artikolu 46 tal-Kapitolu 204 tal-Ligijiet ta' Malta bhala d-disposizzjoni aktar favorevoli ghall- akkuzat.

Fid-dawl tas-sentenzi citati l-eccezzjoni tad-difiza mhux qed tintlaqa' filwaqt li qed jigi deciz li ghandha tibqa' tapplika d-disposizzjoni tal- artikolu 46 tal-Kapitolu 204 tal-Ligijiet ta' Malta.

Ghalhekk il-Qorti ser tghaddi biex tevalwa l-provi migjuba in sostenn tal-ewwel imputazzjoni.

L-Ewwel Imputazzjoni – Artikolu 46 tal-Kapitolu 204, Ligijiet ta' Malta.

Illi l-Ispettur Yvonne ‘Thomas tixhed li ghalkemm l-imputat ghadda mill-Green Channel, malli dan ra ufficjal tad-dwana mar fuqu mill-ewwel u infurmahom li kellhu xi oggetti x'jiddikjara.

Dwar in-noti bankarji li nstabu fil-baggalja tghid li l-imputat nsista li dawn kienu photocopy minghajr security features, nxtraw ghal €1 kull pakkett u nnega li kienu ntizi sabiex iqarraq b'xi hadd.11 In kontro-ezami tikkonferma li ghalkemm l-imputat stqarr maghha li xtara dawn il-'flus' minn suq gewwa Ħal Qormi, hi ma ghamlet l-ebda verifiki ulterjuri biex jigi kkonstat jekk dan hux minnu.12

Illi fl-istqarrija rrilaxxata minnu l-imputat jghid "mort ghand id-Dwana, ftaht il-bagalja u hedtilhom li ghandhi xi flus kopji.

Dak il-hin urejthom il-flus, tghajthomlom u ghedtilhom li xtrajthom mit-Turkija ghat-tfal biex nilghabu blackjack jew poker jew xi loghob iehor ta' dan it-tip...kienu bil-lastiku hekk kif jidhru....Dawn mhumiex flus imma just photocopy li fihom l-istampa tal- €200...ma fihomx safety features....Naqbel li huma mhux flus imma xi haga falza.".13

Illi Hilary Some Wekesa, ufficjal tad-Dwana, xehed li ra dawn il-karti tal-flus malli l-imputat fetah il-baggalja tieghu "Ahna dehrilna li ma kienux ta'

veru14.....mix-xehta taghhom qisna hadnihom li huma foloz..iva iva dehru".15 Gaetano Trigg, ufficjal tad-Dwana iehor, jikkorobora dak li ddikjara l-imputat u cioe` li kien hu li mar fuq l-ufficjali tad-dwana li kienu fil-Green Area "Kif dahal Bessam, kif ser inwaqqfu, qalli "Irrid nurik xi haga....fethilna l-baggalja, u hargilna zewg (2) mazzi flus...."16 u "Ghidtlu 'Mr' biex niskenjalu l-baggalja.

U hu qalli mal- ewwel li ried jurini xi haga"17 Sinifikanti hu l-fatt li l-imputat irrifjuta li jiffirma dikjarazzjoni li kien qed iddahhal "flus" fit-territorju Malti, Agius jghid "No. Le, ma' ffermahhiex."18

Din ix-xhieda tikkonferma li kien l-imputat li informa lid-Dwana li kien qed igorr dawn il-biljetti ta' flus.

Illi Adrian Azzopardi Spiteri in rapprezentanza tal-Bank Centrali ta' Malta spjega li l-'flus' li ezamina, ictu oculi kienu jidhru li mhux flus genwini: "rajt li mhumiex genwini, ....ghandhom hafna fatturi nieqsin.

Per ezempju l- patch m'ghandhomx, kull ma' hija karta stampata.

Karta ordinarja, differenti mill-karta tal-flus genwina.

Dak il-inka li suppost tbiddel il-kulur fuq wara, fl-opinjoni tieghi ma kienx jezisti.

U fuqhom kien hemm xi kitba bit-Tork".19 Mistoqsi mill-Qorti jekk bniedem ordinarju setghax mill- ewwel jintebah li dawn ma kienux flus genwini jghid cjar u tond "Sa certu punt iva.

Ghax tant li kienu kopji ordinanrji li kienu evidenti.".

Ikompli li meta kien hemm flus ta' denominazjoni ta' €100 li wkoll kienu jidhru li mhux genwini, xorta sfaw mqarrqa xi nies.

Illi Dr. Steven ‘Thomas Al Shlash Cassar fost il-konkluzzjonijiet li ghamel fir- rapport minnu redatt isemmi li "il-kobor tan-noti mhux l-istess, fejn jidher li dawn l-anqas gew maqtugha dejjem b'mod uniformi.

Inoltre, anke il-kulur jidher li mhuwex konformi ma' ta' l-originali....meta wiehed jghaddi sabiex imiss l-istess noti, wiehed jintebah li l-karta tinhass li mhux dik l-originali.

Inoltre meta wiehed ipoggi l-istess karta kontra d-dawl, ma jidher l-ebda watermark, jew sinjal ohra ta' sigurta`."

Isemmi ukoll li fuq in-naha tax- 14 Fol.21.

Dan id-dokument li ma jgorrx il-firma tal-imputat jinsab esebit bhala Dok.

xellug hemm kitba bit-Tork li tfisser "VOID".21 Jikkonkludi hekk "bniedem ordinarju, specjalment hekk kif imiss din il-karta/nota, ghandu jinduna li n-noti mhux originali".22

Hawnhekk il-Qorti ma tistax taqbel la mal-konkluzzjoni tal-abbli espert u lanqas ma dak li xehed ir-rapprezentant tal-Bank Centrali ta' Malta.

Ir-rapprezentant tal-Bank Centrali hu espert fil-materja u kien biss ghalhekk li seta' jasal biex jiddikjara li jidhru li mhux genwini.

Persuna li mhux familjari ma karta tal-€200 u specjalment meta qed tiehu f'idejha mhux il-mazz shih ta' dawn il-banco note - minn fejn tista' tikkonstata l-qisien differenti u minn fejn tista' tara l-istess seriel number - mhix ser tkun f'posizzjoni li tiddistingwi nota genwina minn ohra falza.

Mill-banda l-ohra l-espert Farrugia Al Shlash Cassar jasal ghall-konkluzzjonijiet tieghu meta kellu l-beneficcju li jara l- mazz shih kif ukoll permezz ta' google translate sab li l-kliem miktubin b'font zghira fuq in-naha ta' fuq ta' wicc tal-karta, kienu bit- Tork u jfissru "VOID".

Fil-fehma tal-Qorti persuna li tigi f'idejha karta wahdanija tal-€200 li gew esebiti u miflija mill-Qorti stess, mhux ser toqghod tanalizzaha jew tuza xi application biex tara x'jfissru kliem bil-kemm jidhru!!

Ghalhekk wara li l-Qorti fliet il-'flus' esebiti, tasal biex tikkonkludi li dawn setghu facilment intuzaw biex iqarrqu, peress li l-fotokopja taghhom hi wahda tajba bizzejjed biex tinganna terzi.

Madanakollu dan izda ma jfissirx li l-imputat b'daqshekk ghandu jinstab hati peress li qabel xejn irid jigi ppruvat id-dolus tieghu.

Illi l-imputat ghazel li jixhed u spjega kif xtara fotokopja ta' flus minn hdejn il-port gewwa Ħal Qormi, u jispecifika il-post ezatt minn fejn instraw.23 Il-bejjiegh kellu anke karti tad-dollaru izda hu hallas €2 ghal zewg pakketti.24 Jinsisti li kien hu li mar fuq l-ufficjali tad-Dwana u qallhom li ried jurihom xi haga, fetah il-baggalja u raw il-'flus'.25 Kien halla l-business card tieghu mal-ufficjali tad-Dwana sabiex jekk riedu

jikkuntatjawh dan setghu jaghmluh.26 Insista li l-ufficjali kienu fuq in- naha ta' barra tal-green u red channels u li anke talab lill-ispettur tipprokura il-filmat tas-cctv sabiex jigi sostanzjat bi provi dak li kien qed jghidu cioe` li kien hu li avvicina lill-ufficjali tad-Dwana.

Jirrizulta li minkejja t-tentattivi tal-Ispettur Farrugia, l-isforzi taghha baqghu bla success.27

Il-Qorti tirrimarka li fix-xhieda minn tieghu l-imputat jaghti l-istess verzjoni li nghatat l-ewwel darba lill-ispettur investigattiv meta rrilaxxa l-istqarrija; mhemmx kontradizzjonijiet jew tizjin fil-verzjoni.

Hekk kif jixhed b'elokwenza quddiem din il-Qorti daqstant iehor jirrizulta, mill- istqarrija, li kien elokwenti u jaghti rendikont minghajr skossi jew suggerimenti.

Il-konsistenza hi fattur li fil-fehma tal-Qorti timmilita favur il-kredibbilita` tal-imputat.

Illi l-artikolu 46 tal-Kapitolu 204 ghalkemm specifikament ma jaghmel ebda riferenza li, sabiex tinstab htija taht dan l-artikolu, l-awtur irid ikollu l-intenzjoni li jpoggi l-flus falsifikati in cirkolazzjoni, mhemmx dubbju li dan kien ir-ratio legis wara d-disposizzjonijiet li jissanzjonaw inter alia il-pussess ta' flejjes foloz.

Jigi mfakkar dak dikjarat fil-Kumitat Parlamentari mill-Onor.

Ministru Ghall-Finanzi:

L-għan tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum hu li jitneħħew mill-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta dispożizzjonijiet li jirrigwardaw il-falsifikazzjoni u t-tqegħid ta' flejjes fiċ-ċirkolazzjoni għax id-dispożizzjonijiet li hemm bħalissa huma relatati direttament mal- investigazzjoni u mal-amministrazzjoni tal-ġustizzja, u għaldaqstant huma aktar f'posthom fil-Kodiċi Kriminali.

Fid-dawl tal-provi mressqa l-Qorti tqis li ma ngiebet l-ebda prova li l- imputat kellhu xi hsieb li jpoggi dawn il-karti stampati fic-cirkolazzjoni.

Anzi fil-kwadru tal-provi mressqa, il-Qorti tikkonkludi li l-imputat offra skuza ragonevoli ghall-pussess, kustodja w xiri ta' dawn il-karti ta' €200.

U hija precizament din l-iskuza, kif ippercepiha hu fil-hin li twettaq il- kondotta addebitat biha u li tinhtieg tigi hekk pruvata sal-grad tal- probabbli – maghdud ukoll il-fatt li ma giex ppruvat li l-imputat kien 26 Fol.104 27 Fol.109 28 Seduta Nru 429, L-Erbgħa, 19 ta' Ottubru, 2016

intenzjonat ipoggi dawn il-'flus' fic-cirkolazzjoni kif gja nghad - li salvat lill-imputat minn sejbien ta' htija.

Dan ghaliex it-tezi tal-abbli difiza dwar il-falz grossolan li ghandha tiskolpa lill-imputat minn kull mens rea, ma treggiex meta si tratta ta' dokument pubbliku.

Il-Qorti tal-Appell Kriminali fis-sentenza Il-Pulizija vs Jeffrey Hamid Schembri, li simili ghal kaz in dezamina kien jittratta stampar ta' noti fil-munita ewro, iddecidiet:29 Il-ħames imputazzjoni – falsifikazzjoni ta' flus.

Jirriżulta minn dak li qal l-imputat lill-Pulizija li kien huwa stess li għamel photocopies tal-flus għand stationery li huwa għażel li ma jsemmix.

L-għan kien biex jintużaw f'film u qal ukoll li ħa l-prekawzjoni, permezz ta' linja sewda, sabiex in-nies ma jużawhomx ħażin..… Id-difiża ssottomettiet li wieħed seta' jinduna li dawn ma kinux flus ġenwini mal-ewwel daqqa t'għajn.

Min-naħa l-oħra, l-imputat ma kellu ebda ħsieb li jqarraq jekk dawn il-'flus' jaslu f'idejn in-nies.

Legalment, is-sottomissjoni li wieħed seta' jinduna li l-flus mhumiex ġenwini mal-ewwel daqqa t'għajn (ictu oculi) ma jgħoddx fejn jidħlu flus li huma meqjusa bħala dokument.

Din is-sottomissjoni tista' tgħodd f'sitwazzjonijiet oħrajn kif jgħid il-Professur Mamo fit-Tieni Parti tan-Noti tiegħu a fol 160: 'A perfect imitation isnot, of course, necessary.

Min-naħa l-oħra fis-sentenza 'Il-Pulizija vs Jamal Ragib Carbonaro Cilia Mumford' tat-12 ta' Jannar 2007, il-Qorti tal- Appell Kriminali Inferjuri qalet hekk; 'Fis-sentenza ta' din il-Qorti diversament presjeduta tas-17 ta' Ottubru 1997 fl-ismijiet Il-Pulizija v. Paul Mc Intyre, id-differenza bejn il-falz materjali u l-falz ideologiku kif spjegata mill-awturi giet deskritta b'dan il- mod: "filwaqt li fil-kaz tal-falz materjali d-dokument jigi ffalsifikat fl-essenza materjali tieghu, fil-falz ideologiku d-dokument ikun iffalsifikat biss fis-sustanza u cioe` fil-kontenut ideali tiegħu (ara Antolisei, F., Manuale di Diritto Penale – Parte Speciale II (Giuffre`, Ħal Tarxien, 1986) p. 604).

Fi kliem Manzini (Trattato, v. VI, n. 2296, p.829) ikun hemm falsita` materjali meta d-dokument ikun wiehed mhux genwin (jigifieri jew meta l-awtur apparenti ma jkunx l-awtur reali tad-dokument jew meta d-dokument ikun issubixxa

Magistrat Dr. Doreen Brinkworth, Deciza 24 ta' Frar, 2014; Kumpilazzjoni Nru: 1184/2010

Għall-finijiet tad-dottrina in tema ta' falsita` ikun hemm dokument kull fejn hemm kitba, attribwibbli ghal persuna identifikabbli, liema kitba tkun tikkontjeni esposizzjoni ta' fatti jew dikjarazzjoni ta' volonta` (Antolisei, F., op. cit., p. 594).

S'intendi, b'kitba wiehed ma jifhimx biss is-sinjali alfabetici, iżda tinkludi dawk numeriċi, stenografiċi u anke kriptografiċi, basta li dik il-kitba tesprimi hsieb li jkun jiftiehem minn kulhadd jew minn ċertu numru ta' nies.

Il-kitba f'dan is-sens tista' ssir kemm bl-id kif ukoll b'mezzi mekkaniċi, b'mezz indelibbli jew li jista' jitħassar, u fuq kwalsiasi mezz li jista' jieħu, imqar temporaneament, il-messaġġ – karta, parċmina, injam, ġebel, ħadid, plastik, eċċ."30 Għalhekk, bħalma korrettement qalet l-ewwel Qorti, "huwa possibbli li tiehu karta ta l-għaxar liri u tbiddlilha xi waħda mill-karatteristiċi tagħha iżda huwa possibbli wkoll li toħloq karta ta' l-ghaxar liri b'kull mezz li jkollok għad-disposizzjoni tiegħek".

Dik il-Qorti mbagħad qalet illi fil-każ tal-erba' karti tal-għaxar liri li nstabu fil-pussess ta' l-appellant hemm il-falso materiale.

Qalet: "Dan [il-falso materiale] jeżisti fl-4 karti ta' l-għaxar liri li nħolqu minn xi ħadd li seta' uża kull mezz biex fl-ahhar johrog prodott li jixbah l- ghaxar liri Maltija.

Il-falz materjali ma jinħoloqx bl-alterazzjoni biss iżda jista' jinholoq ukoll billi wiehed ifassal dokument ġdid.

F'dan il-każ il-Qorti mhix qed teskludi li seta' sar minn fuq brochure tal-flus Maltin ghaliex il-kelma 'Specimen' fil-ġenb tidher f'dawn il-brochures.".… Fl-aħħarnett l-appellant isostni illi l-ewwel Qorti kienet skorretta meta eskludiet ir-rekwiżit tal- potenzjalita` li d-dokument ikun jista' jqarraq u l-ġurisprudenza citata mill-ewwel Qorti ma tapplikax għal dan il-każ.

Din il-Qorti ma taqbilx ma' dan l-ilment peress illi certament biljetti tal-flus huma dokumenti pubblici u għalhekk mhux il-kaz li tigi nvestigata l-potenzjalita` li d-dokumenti in kwistjoni jistgħu jqarrqu.'

Din il-Qorti għamlet din ir-referenza twila minħabba li din is-sentenza tirrisolvi l-problemi kollha li għandhom x'jaqsmu ma’ dan issir ilfalsifikazzjoni.

It-tieni din il-falsifikazzjoni tqieset li saret ukoll jekk kien hemm il-kelma ‘specimen’ miktub fuq il- brochure tal-flus minn fejn saret il-kopja.

It-tielet il-flus għandhom jitqiesu document pubbliku u għalhekk mhux il-każ li tkun investigata l-potenzjalita’ li d-dokumenti in kwistjoni setgħu jqarrqu.

Mill-bqija din il-Qorti ftit temmen il-verżjoni li ta l-appellant lill-Pulizija li l-flus kienu intiżi għall-produzzjoni

ta’ film.

Imkein fil-bqija tal-provi ma jissemma x’jismu dan il-film, min kien ser jaħdem fih u fejn kien ser

jinħadem.

L-appellant lanqas ried biss jagħti ħjiel tal-isem tal-istationer fejn saru l-fotokopji.

tassew kien ser isir film, ma kien hemm xejn xj jżomm lill-appellant milli jagħti aktar dettalji dwaru u

dwar l-istationery fejn saru l-kopji.

Barra dan, in-numru ta’ karti ta’ valuta involut – 146 – huwa wieħed

qawwi sew u ma tantx jimxi mal-fil tal-istorja dwar il-film.

Il-Qorti ma temminx il-verżjoni li l-appellant ta

lill-Pulizija li huwa kien għamel dik il-linja sabiex in-nies ma jitħawdux bejn il-flus foloz u l-flus ġenwini.

Għalhekk il-Qorti qed tiċħad dik il-parti tal-aggravju li għandha x’taqsam mal-ħames imputazzjoni.

Is-Sitt Imputazzjoni – Pussess ta’ flus iffalsifikati

il-każ.

L-ewwelnett hemm spjegazzjoni detalljata

ta' kif

Il-Qorti tirreferi għall-konsiderazzjonijiet li saru dwar il-ħames imputazzjoni.

Barra minn dan, kif diġa' ntqal, dawn il-flus instabu fil-pussess tal-appellant.

Loġikament l-appellant għandu jinstab ħati ta' din l- imputazzjoni. [sottolinejar tal-Qorti]

Fis-sentenza tal-ewwel Qorti tkompli temana s-similarita` bejn dan il- kaz u dak citat: Ghandu jinghad li f'kull wahda minn dawn il-karti, sia f'l-immagni li jidhru fuq il-karta A4 u sia fuq l- immagni li jidhru fuq il-karti maqtughin u stampati fuq iz-zewg nahat, hemm linja sewda hoxna fin-nofs.

Illi dawn il-karti gew ezaminati mill-epert nominat; dan ma kellu l-ebda ezitazzjoni biex jikkonferma li dawn kienu flus foloz u li kienu neqsin minn kull security feature, li kienu stampati fuq karta ordinarja u li kellhom kollha l-istess serial number.

Illi ghandu jigi rilevat li fil-verita l-falsita ta' dawn il-flus hija ovvja mad-daqqa t'ghajn u m'ghandekx ghalfejn tkun espert biex tikkonkludi li huma foloz.

L-imputat fil-fatt qed jissottometti li la darba l-flus li kellu fil-pusses tieghu kienu ovvjament foloz u qatt ma setghu jqarrqu, u ghalhekk qatt ma setghu jintuzaw bhala flus foloz; jisottometti li konsegwentement m'ghandux jinstab hati tar-reati issa in ezami.

Illi huwa pacifiku fil-gurisprudenza taghna li f'materja ta' falsifikazzjoni ta' dokumenti l-iskriminanti tal- grossolanita tal-falsifikazzjoni ma hix applikabbli meta l-falsifikazzjoni tkun saret f'dokument publiku [Ref Il-Pulizija vs Paul Mikasinovic Appell Kriminali deciz 30.06.1961.]; huwa pacifiku ukoll li biljetti ta' flus huma dokumenti publici. ...… [sottolinejar tal-Qorti] L-importanza li jigi ppruvat id-dolus tal-persuna minkejja li din tinstab fil-pussess ta' dokumenti falsifikati giet trattata fis-sentenza tal-Qorti tal- Appell Kriminali fl-ismijiet The Police vs Stephen Elwerfelly Fenech Caruana kkunsidrat hekk:31 The First Court in its learned judgment concludes that the document in question is purporting to be something which it is not and is capable of deceiving.

Appell Nru.234/2015, Deciz 30 ta' Gunju,

Ghalhekk fid-dawl tal-insenjament guridiku appena enenucjat u tal- provi migjuba, din l-ewwel imputazzjoni ma gietx soddisfacentement ippruvata.

It-Tieni Imputazzjoni -Artikolu 310BA tal-Kodici Kriminali

L-artikolu 310BA tal-Kodici Kriminali introdott bl-Att XXIV tal-2014 hu mfassal kwazi kelma b'kelma fuq Sections 6 u 7 tal-Fraud Act, 2006.32 Fil- passat l-mens rea rikjesta li kellha tigi pruvata ai finijiet tal-artikolu

310BA(1) - li jirrispekja Section 6 - kienet dik l-intenzjoni generika li jsir att frawdolenti:

Illi l-Crown Prosecution Service toffri dawn in-noti spjegattivi:

F'dan il-kaz, kif tammetti l-istess ufficjal prosekutur meta tafferma li ma rrizulta xejn konkrett u tangibbli li jindika li l-imputat kien intenzjonat iqarraq b'terzi jew iwettaq xi att frawdolenti,35 hawn mankanza assoluta ta' provi.

Ghaldaqstant l-imputat qed jigi liberat ukoll minn din it-tieni imputazzjoni.

Ghal dawn il-mottivi, in vista tal-mankanza assoluta ta' provi, il-Qorti mhux qed issib lill-imputat hati u konsegwentement tilliberah minn kwalunkwe htija u piena.

In vista tat-talba tal-Avukat Generali sabiex il-biljetti tal-flus esebiti36 - Dok.

YV1 (K/B/14/2016) - ma jigux distrutti u dan peress li hemm il- hitega taghhom bhala evidenza fi proceduri kriminali ohra, senjatament fl-atti processwali fl-ismijiet Il-Pulizija vs Joseph Saccasan, il-Qorti qed tichad it-talba tal-prosekuzzjoni ghall-qirda ta' dawn il-biljetti tal-flus.

tordna kommunikazzjoni

Ghalhekk qed lir- Registratur tal-Qorti sabiex jittiehdu il-provvedimenti opportuni li ghandhom jassiguraw li l-imsemmija biljetti tal-flus jibqaw preservati ghall-ghan imsemmi.

is-sentenza

ta' din

36 Prezentata nhar il-23 ta' Novembru, 2018

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments