Joseph Chaffey, Georgina armla minn Philip Chaffey u Doreen Chaffey

UI LI JIRREGOLA L-KERA

Illum 2 ta' Dicembru 2020.

Ra r-Rikors Guramentat tar-rikorrenti1, imressaq bil-procedura sommarja specjali, li permezz tieghu ppremettew u talbu:

Illi r-rikorrenti Chaffey huma proprjetarji tal-fond numru 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan, liema fond kien inkera lill-genituri tal-intimat Lawrence Cohen, ossija Brinkworth u Agnes Cohen;

Illi l-genituri tal-intimat Cohen baqghu jghixu fil-fond sa mewthom u f'dan l-istess fond fil-gurnata tal-mewt taghha kienu jghixu maghhom l-intimati odjerni jew min minnhom li ai termini tal-Kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta kellhom dritt li jibqghu jghixu fil- fond b'kera irrizorja;

Illi missier u r-ragel tal-esponenti, Philip Chaffey, miet fit-2 ta' Dicembru 2015 skont certifikat tal-mewt, Dokument A hawn anness u skont ricerki testamentarji hawn annessi u mmarkati bhala Dokumenti B u C, l-wirt tiegħu ddevolva 'ab intestato' wara li infetah it-testment sigriet tieghu b'digriet tal-Qorti ta' Gurisdizzjoni Volontarja, digriet numru 855/16, skont Dokument D hawn anness;

Illi kif jirrizulta mill-istess testment huwa ma nnominax eredi bit-testment tieghu imma halla biss xi legati hemm imnizzla, konsegwentement il-wirt tieghu ddevolva 1⁄2 indiviz lil martu Georgina Chaffey u in kwantu għal nofs indiviz iehor fuq l-unici uliedu r- rikorrenti Joseph Chaffey u Doreen Chaffey;

Illi b'dikjarazzjoni causa mortis tal-1 ta' Diċembru 2016 fl-atti tan-Nutar Herbert Perren li estratt minnha koncernanti l-fond de quo qed tigi hawn annessa u mmarkat bħala Dokument E l-fond numru 20 Church Street, In-Nadur gie dikjarat 'causa mortis' lil Kummissarju tat-Taxxi Interni;

Illi konsegwentement Georgina Chaffey hija proprjetarja ta' 1/2 indivizi ta' l-istess fond waqt li l-unici ulied u aħwa Joseph Chaffey u Doreen Chaffey huma proprjetarji ta'1/2 indiviz ta' l-istess fond bejniethom;

Illi l-kera li l-intimati qed iħallsu huwa dak il-minimum stabbilit mill-ligi ossia €203 fis- sena, meta l-valur lokatizju tal-fond fis-suq huwa ferm aktar minn dak stabbilit bid- disposizzjonijet tal-Kap.

69 tal-Ligijiet ta' Malta li huma marbutin mal-kera li fond seta' f'xi zmien igib fl-4 ta' Awwissu 1914, liema disposizzjonijet ġew mibdula bi ftit bl-Att X tal-2009;

Illi l-fond imsemmi bl-emendi tal-Att X tat-2009 illum għandu kera ta' €209 fis-sena ai termini tal-Artikolu 1531C tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta u ai termini tal-istess ligi, r- rata tal-kera ghandha tizdied kull tlett snin b'mod proporzjonali ghal mod li bih ikun jizdied l-Indici ta' Inflazzjoni bl-awment li jmiss fl-1 ta' Jannar 2022;

Illi qabel l-emenda ai termini tal-Att X tal-2009, kien japplika l-'fair rent' a tenur tar- 'Rent Restriction Dwelling Housing Ordinance' tal-1944 fejn kien jistabbilixxi l-fair rent a tenur tal-Artikolu 3 u 4 tal-istess Ordinanza, liema 'fair rent' a tenur tal-Kap 69 tal- Ligijiet ta' Malta ma seta' qatt jeccedi dak li hemm stipulat fl-Artikolu 4 tal-istess Kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta ossija kumpens ta' kera kif stabbilit bil-ligi ta' fond kieku kien inkera f'kull zmien qabel l-4 ta' Awwissu 1914;

Illi dan ifisser illi r-rikorrenti ma setgħu qatt jikru l-fond in kwistjoni u jircievu kera gusta stante li bil-ligi dak li kienu jircievu kien kera kif stipulat fil-1914 u baqa' hekk sal-2010 bl-aggustamenti rrizorji tal-Att X tal-2009;

Illi billi l-kera hija fissa fil-ligi u ma tistax tinbidel minkejja li l-prezzijiet fis-suq dejjem joghlew u llum il-gurnata tesisti diskrepanza enormi bejn il-kera annwali fuq il-fond u

r-redditu li l-istess fond kien igib f'suq hieles din il-kirja tilledi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti stante li ma nzammx bilanc bejn id-drittijiet tas-sidien u dak tal-inkwilini;

Illi ghalkemm xi snin ilu daħal fis-sehh l-Att X tal-2009 sabiex itaffi d-diskriminazzjoni u l-ingustizzji li l-ligijiet specjali tal-kera kienu joholqu versu s-sidien ta' proprjeta', din l-istess ligi bl-ebda mod ma tghin lill-esponenti peress li ma taffettwax il-kera gust tal- fond u inoltre b'din l-istess ligi t-tfal ta' l-intimati Aquilina x'aktarx ser ikollhom il-jedd li jirtu l-kirja;

Illi effettivament bl-istat li hija l-ligi, ir-rikorrenti m'ghandhomx speranza reali li qatt

jiksbu il-pussess effettiv tal-fond jew redditu reali tal-istess fond tul hajjithom;

Illi la r-rikorrenti u lanqas l-antekawza minnhom ma qatt kienu taw il-kunsens hieles taghhom li l-fond jinkera kif fuq premess imma gew sfurzati jaghmlu hekk minhabba l-ligi ta' rekwizizzjoni vigenti stante li l-fond ma kienx fond dekontrollat u lanqas dekontrollabli kif jirriżulta mid-Dokument F u konsegwentment ma setax jitħalla vojt;

Illi ghalkemm il-perjodu tal-kirja kien biss ghal sena, din l-istess kirja tiggedded minn sena għal sena u r-rikorrenti m'ghandhom l-ebda dritt jirrifjutaw li jgeddu din il-kirja;

Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti gew imċahhda mit-tgawdija tal-proprjeta' taghhom minghajr ma qed jinghataw kumpens xieraq ghat-tehid tal-pussess ta' l-istess fond u dan peress illi l-kera li jitħallsu bl-ebda mod ma hux qrib il-valur lokatizzju reali tal- istess fond;

Illi l-privazzjoni tal-proprjeta' tar-rikorrenti hija lezjoni tad-dritt tal-proprjeta' kif

protetta mill-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropea;

Illi r-rikorrenti m'ghandhomx rimedju effettiv ai termini tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea stante illi huma ma jistghux iziedu il-kera b'mod ekwu u gust skond il-valur tas-suq illum stante illi dak li effettivament huma jistghu jircievu huwa dak kif limitat bl-artikolu 1531C tal-Kap.

16 tal-Ligijiet ta' Malta;

Illi r-rikorrenti pprocedew b'kawza quddiem il-Prim Awla Sede Kostituzzjonali, rikors numru 22/2019GM fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs Avukat Generali et li giet deciza finalment mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu 2020, u li kopja taghha qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala Dokument G fejn il-Qorti laqghet it-talba tar- rikorrenti u ddikjarat illi fil-konfront tar-rikorrenti l-operazzjoni tal-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap 69) qeghda taghti dritt ta' rilokazzjoni lill-intimat Lawrence Cohen tal-fond Nru 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan, b'rata irrizorja ta'

kera u b'hekk qeghdin jigu miksurin id-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif protetti bl-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea (l-Ewwel Skeda tal-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta), u naqqset il-kumpens ghal €15,000 bir-ratizzazzjoni tal- ispejjez;

Illi dawn id-danni minnhom ricevuti kienu jirrisalu sal-prezentata tar-rikors

kostituzzjoanli odjern ossia sat-13 ta' Frar 2019.

Illi bis-sentenza surreferita in Prim'Istanza, gie deciz illi l-Qorti hi tal-fehma li ladarba gie stabbilit li gew u qeghdin jigu miksura l-jeddijiet fondamentali tar-rikorenti minhabba nuqqas ta' bilanc bejn l-interessi tas-sid u l-iskopijiet socjali li kellhom jintlahqu bl-Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal-Kiri (Kap 69) u bl-Att X tal-2009, l-intimat Lawrence Cohen ghandu jigi ordnat biex ma jibqax jistrieh fuq il-protezzjoni offerta lilu mill-imsemmija ligijiet sabiex jibqa' jokkupa l-fond inkwistjoni, liema ligi qeghda tigi dikjarata li hija leziva tal-jeddijiet fondamentali tar-rikorrenti.

Illi konsegwentement gialadarba l-kirja inkwistjoni saret ai termini tal-Kap 69 tal- Ligijiet ta' Malta, l-intimat Cohen ma jistax jibqa' jgawdi l-lokazzjoni msemmija ghax din il-lokazzjoni tivvjola d-drittijiet kostituzzjonali tar-rikorrenti, kif gie deciz mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza surreferita.

Illi ghalhekk l-okkupazzjoni tal-intimat Cohen kull gurnata wara din is-sentenza hawn fuq imsemmija hija leziva tad-drittijiet kostituzzjonali tar-rikorrenti, u kif jiddisponi l- artikolu 6 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea, kull ma sar taht ligi li giet dikjarata li tilledi d-drittijiet kostituzzjonali tal-individwu hija nulla u bla effett.

Illi gialadarba l-lokazzjoni ta' bejn il-kontendenti hija nulla u bla effett, ifisser illi l- intimat Cohen ma jistax jibqa' in okkupazzjoni ghax it-titolu ta' kirja tieghu gie terminat ex lege.

Illi ghalhekk l-intimat m'ghandux dritt jibqa' in okkupazzjoni tal-fond stante li ai termini tas-sentenza rikors numru 22/2019GM fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs Avukat Generali et li giet deciza finalment mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu 2020, il-Qorti ddikjarat li l-intimat Cohen ma jistax jistrieh izjed fuq id-disposizzjonijiet tal- Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap 69) biex jiggustifika z-zamma tieghu fil-fond tar-rikorrenti.

Illi l-okkupazzjoni tal-intimat mis-27 ta' Marzu 2020 qed tikkawza hsarat lir-rikorrent tant illi huma skont rapport tal-Perit Elena Vella Demarco De Cesare inserit fl-atti tal-kawza fuq

riferita u hawn anness bhala 'dokument H' ghandhom ihallsu kumpens ta' mhux anqas minn €10,500 fis-sena liema kumpens ghandu jithallas sal-eventwali zgumbrament.

Illi l-intimat wara s-sentenza rikors numru 22/2019GM fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs Avukat Generali et li giet deciza finalment mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu 2020 m'ghandux difiza x'jaghti kontra t-talba tar-rikorrenti ghax ma jistax jibqa' jistrieh fuq il-kirja li saret abbazi tal-Ordinanza Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap 69), u dan kif gie deciz mill-istess Qorti.

Illi huma jafu lilhom nfushom bil-fatti kif esposti u Joseph Chaffey jikkonferma dan bil-

Illi ghalhekk kellha ssir din il-kawza biex jigi dikjarat li l-intimat ma jistax jibqa' jgawdi mill-kirja tal-fond 20, Church Street, Haz-Zebbug ai termini tal-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap 69), u biex konsegwentement jigi ordnat l-izgumbrament tal-istess intimate mill-fond inkwistjoni gialdarba t-titolu gie terminat ex lege, stante li tali kirja hija tilledi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti Chaffey u konsegwentement l- intimat Lawrence Cohen ma jistax jibqa' jistrieh fuq din it-tali kirja li hija abbuziva u llegali u tilledi d-drittijiet kostituzzjonali tar-rikorrenti.

Ghaldaqstant, prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuni u ghar-ragunijiet premessi u kif dispensati mis-smigh tal-kawza odjerna bil-proceduri sommarji specjali kif stabbiliti mil-Ligi a tenur tal-artikolu 16A tal-Kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta, ir-rikorrenti jitolbu lil dan l-Onorabbli Bord biex jordna lill-intimat sabiex jidher quddiem il-Bord fil-gurnata u hin kif stabbilit mill-istess Bord u f'kaz li l-intimat ikun kontumaci f'dik is-seduta, jew inkella jekk huwa jonqos milli jidher f'dik is-seduta u li jkollu difiza li tiswa' u li jista' jaghmel sabiex jikkontesta t-talbiet tar-rikorrenti, l-imsemmi Bord li Jirregola l-Kera ghandu:

Jiddikjara u jiddeciedi illi l-intimat Lawrence Cohen ma jistax jibqa' jistrieh fuq id- disposizzjonijiet tal-Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-bini (Kap 69) sabiex jibqa' fl-okkupazzjoni tal-fond 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan, proprjeta' tar-rikorrenti; Jiddikjara u jiddeciedi illi l-intimat Lawrence Cohen ma jistax jibqa' fl-okkupazzjoni tal-fond 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan stante illi l-kirja giet terminate ex lege ai termini tal-artikolu 6 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea gialadarba giet reza nulla u bla effett fil-ligi u li kienet saret ai termini Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap 69) liema lokazzjoni tivvjola d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif deciz bis-sentenza deciza finalment mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu fil-kawza 22/2019GM fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs Avukat Generali, u kull gurnata in okkupazzjoni qed tikkawza danni lill-istess rikorrenti; Pagna 5 minn 16

Jikkundanna lill-intimat Lawrence Cohen jizgombra mill-fond 20, Church Street, In-Nadur, fi zmien qasir u perentorju li jigi lilu ffissat minn dan il-Bord.

Bl-ispejjez u bl-ingunzjoni tal-intimat ghas-subizzjoni, u b'rizerva ghal azzjoni ta' danni kontra l-intimat Cohen.

Ra li, fl-udjenza tal-14 ta' Lulju 20203, dan il-Bord cahad it-talba ghas-smigh tal- procediment bil-procedura sommarja specjali, u ta lill-intimat zmien biex iressaq ir- Risposta tieghu.

Ra r-Risposta4 tal-intimat li permezz taghha eccepixxa:

Illi l-azzjoni rikorrenti hija infondata kemm bhala fatt, kif ukoll bhala dritt u ghandha

Illi fil-kawza Kostituzzjonali illi dwarha inghatat is-sentenza moghtija mill-Qorti Kostituzzjonali nhar is-27 ta' Marzu 2010 fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs l-Avukat Generali et, ir-rikorrennti, minkejja illi fl-ewwel talba taghhom, talbu kwalunkwe rimedju, inkluz l-izgumbrament, jirrizulta bic-car, illi l-istess Qorti Kostituzzjonali ma qieset l-ebda rimedju iehor apparti l-kumpens, u per konsegwenza ordnat biss il-hlas tal-kumpens, illi fl-opinjoni tal-istess Qorti, kien altru milli sufficjenti, u ghalhekk ma hemmx bazi legali li fuq issa l-esponenti ghandu jigi zgumbrat mill-fond mertu tal- kawza odjerna.

Illi fl-ebda parti tal-parti disposittiva tas-sentenza suindikata tal-Qorti Kostituzzjonali, ma ddecidiet l-istess Qorti Kostituzzjonali, illi l-esponenti, ma jistax jibqa' jistrieh aktar fuq xi disposizzjonijiet tal-Kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta, lanqas fil-fatt effettivament ma giet mitluba mir-rikorrenti fir-rikors promotur taghhom, u allura per konsegwenza dan l-Onorabbli Bord m'ghandu l-ebda bazi fuq hiex jista' jiddeciedi illi jordna l- izgumbrament tal-esponenti.

Illi fil-fatt, in segwitu ghar-risposta numru 3, tant jirrizulta bic-car illi dak li jinghad fit- tielet risposta huwa minnu, u cioe illi l-Qorti Kostituzzjonali qatt m'ghamlet l- imsemmija enunzjazzjoni fid-decizjoni taghha, ghax fil-fatt ma ntalbitx, l-imsemmija

enunzjazzjoni qed tigi mitluba issa lil dan l-Onorabbli Bord permezz tal-Ewwel Talba tar-Rikorrenti.

Illi fil-fatt, dan l-Onorabbli Bord, ma hux kompetenti illi jiddeciedi l-Ewwel talba tar-

Illi mhux qed jinghad fir-rikors odjern, u lanqas ma inghad quddiem il-Qorti Kostituzzjonali, ghal-liema disposizzjonijiet tal-Kap 69, kienu qed jirreferu r-rikorrenti fir-rikors taghhom dakinhar, u fir-rikors taghhom illum.

Illi lanqas ma huma qed jindikaw ir-rikorrenti llum, liema huma d-disposizzjonijiet kontemplati fil-kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta li fuqhom qed jibbazaw l-azzjoni r-rikorrenti.

Illi t-talbiet kif dedotti, lanqas ma jirrafuguraw fl-artikolu 8 u 9 tal-Kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta, sabiex jitolbu r-ripreza tal-fond, liema artikoli ghadhom vigenti u fis-sehh bejn il-partijiet, u ghalhekk iridu qabel xejn jigu sosdisfatti.

Illi jidher car ukoll, illi l-uniku rimedju li tat il-Qorti Kostituzzjonali ghal ksur illi sabet kien biss il-kumpens likwidat u moghti, u ghalhekk, oltre l-imsemmi kumpens, ir- rikorrenti m'ghnadhom l-ebda rimedju iehor x'jinghataw, iktar u iktar minn dan il-Bord.

Illi kif jirrizulta bic-car fis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, ma saret l-ebda vjolazzjoni tal-ebda artikolu tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u ghalhekk, id-disposizzjonijiet tal-artikolu 6 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ma japplikawx ghal kaz odjern.

Illi dwar l-artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea (Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta), ghandu jinghad illi l-imsemmi artikolu subinciz (2) tieghu, jispjega preciz, illi, ligi, 'safejn tkun inkonsistenti tkun bla effett', u fil-fatt imkien fir-rikors odjern ma huwa qed jigi spjegat liema mid-disposizzjonijiet tal-ligi huma 'inkonsistent' jew 'safejn huma inkonsistent', mad-disposizzjonijiet tal-Kap 319 tal-ligijiet ta' Malta.

Illi mkien fis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali ma jirrizulta, illi xi ligi ordinarja giet

dikjarata nulla u bla effett, jew addirittura dikjarazzjoni bhal din mir-rikorrenti.

Illi l-azzjoni odjerna mhiex wahda kontemplata fil-proviso tal-artikolu 1525 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta, u ghalhekk tezorbita l-kompetenza tal-Bord li Jirregola l-Kera.

Illi sallum, ir-rikorrenti qatt ma ssaldaw mal-esponent kwart (1/4) tal-ispejjez

gudizzjarji tal-kawza Kostituzzjonali hekk kif ordnat mill-Qorti Kostituzzjonali.

Illi l-esponenti qatt ma kiser xi kundizzjonijiet tal-kera, jew b'xi mod tezisti xi wahda mir-ragunijiet kontemplati fil-ligi illi jiggustifikaw l-ordni minn dan il-Bord ghar-ripreza tal-fond mis-sidien.

Salv risposti ulterjuri.

Ra li l-partijiet strahu fuq il-provi mressqa minnhom fil-kawza Joseph Chaffey et vs L- Avukat Generali et (Rik.

Nru. 22/19GM) deciza mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu 2020, li l-atti taghha jinsabu allegati mal-atti ta' din il-kawza u jikkostitwixxu prova fil- procediment odjern.

Ra l-provi kollha mressqa mill-partijiet f'dik il-kawza.

Sema' t-trattazzjoni orali tad-difensuri tal-partijiet.

Ikkunsidra li:

Din hija kawza ta' zgumbrament li r-rikorrenti qed jipprosegwu kontra l-intimat, inkwilin tal-fond taghhom 20, Church Street, Il-Qala.

Huma qed jitolbu li dan il-Bord jiddikjara li l-intimat m'ghandux dritt jistrieh aktar fuq id-disposizzjonijiet tal-ligi li jaghtuh dritt ghar- rilokazzjoni tal-fond, bl-istess kera u kundizzjonijiet, u li konsegwentement tiddikjara terminata l-kirja tal-intimat fuq dan il-fond, u tordna l-izgumbrament tieghu minnu.

Jirrizulta, mill-provi mressqa fil-kawza kostituzzjonali li kien hemm bejn l-istess partijiet, fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs L-Avukat Generali et (Rik.

(i) ir-rikorrenti wirtu dan il-fond minghand Filippo Chaffey, li miet fit-2 ta' Dicembru 2015, u hallsu t-taxxa tal-boll dovuta wara din it-trasmissjoni causa mortis fir-rigward ta' dan il-fond;

(ii) originarjament, fl-1 ta' Marzu 1950, missier l-intimat Nazzareno Cohen kien kera dan il-fond, ghal skop residenzjali, minghand Karm Mifsud Soler, li kien jigi z-ziju tal-imsemmi Filippo Chaffey;

l-imsemmi Nazzareno Cohen, u martu Agnes Cohen, baqghu jghixu f'dan il-fond (iii) sakemm mietu fis-sena 2014; f'dan il-fond, huma rabbew familja ta' ghaxart itfal; meta mietu, kien baqa' jghix maghhom biss l-intimat, li huwa guvni, li ha hsiebhom sakemm mietu, u mbaghad baqa' jghix wahdu fl-istess post minn wara l-mewt taghhom sal-lum;

originarjament, il-kera li kien ihallas missier l-intimat lil Karm Mifsud Soler kienet ta' £6 (iv) kull sitt xhur; mill-1 ta' Marzu 1974, il-kera gholiet ghal LM9 kull sitt xhur, u mbaghad b'effett mill-20 ta' Frar 2011, il-kera gholiet ghal €185 fis-sena, u baqghet toghla kull tlett snin skond l-gholi tal-hajja.

L-ahhar kera li r-rikorrenti accettaw minghand l-intimat thallset fit-22 ta' April 2016 ghall-perjodu mill-20 ta' Frar 2016 sal-20 ta' Frar 2017;

l-intimat iddikjara li l-introjtu tieghu jikkonsisti fil-pensjoni tal-eta'.

Ma tressqet (v) ebda prova ohra dwar il-qligh tieghu, u ma jirrizultax mill-atti li ghandu xi mezzi kapitali.

Ikkunsidra wkoll li:

Ir-rikorrenti jippretendu li, bis-sentenza fil-kawza Joseph Chaffey et vs L-Avukat Generali et (Rik.

Nru. 22/19GM), li kienet deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) fl-10 ta' Ottubru 2019 u, wara li appellaw minnha l-intimat Lawrence Cohen, u l-Avukat Generali, mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu 2020, huma ghandhom dritt jirriprendu l-pussess tal-fond 20, Church Street, Il-Qala, battal, u li konsegwentement l-intimat ghandu jigi ordnat minn dan il-Bord jizgombra minnu, minhabba (Sede taghha, Kostituzzjonali) irriteniet li l-intimat m'ghandux dritt jibqa' jistrieh fuq il-protezzjoni moghtija lilu mill-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini biex jibqa' jokkupa dan il- fond, bl-istess kera u kundizzjonijiet.

fil-kunsiderazzjonijiet

il-Prim'Awla

Min-naha tieghu, l-intimat jikkontesta din il-posizzjoni u jirritjeni li mkien fil-gudikat tal- Qorti Kostituzzjonali ma hemm ordni ta' zgumbrament kontra tieghu, jew projbizzjoni li jibqa' jgawdi d-dritt ta' rilokazzjoni li taghtih il-ligi msemmija dwar il-fond mertu tal-kawza.

Huwa jinsisti li r-rimedju moghti lir-rikorrenti ghall-vjolazzjoni tad-drittijiet fundamentali dikjarata favur taghhom bl-istess gudikat kienet tikkonsisti f'kumpens li llikwidat l-istess Qorti favur taghhom, u li kellu jithallas lilhom mill-Avukat Generali.

Ir-Rikors odjern kien prezentat fis-27 ta' Mejju 2020.

Permezz tal-hames u t-tlettax-il eccezzjoni, l-intimat eccepixxa l-inkompetenza ta' dan il- Bord billi l-azzjoni odjerna mhiex wahda kontemplata fil-proviso tal-artikolu 1525 tal-Kap 16.

Dan il-Bord ma jqisx li dawn l-eccezzjonijiet huma gustifikati billi l-iskop primarju tat-talba tar-rikorrent huwa l-izgumbrament tal-intimat mill-fond lilu mikri u dan in vista li kien hemm relazzjoni lokatizja bejn il-partijiet.

Dan certament jaqa' fil-kompetenza ta' dan il- Bord.

Inkwantu ghall-ewwel talba tar-rikorrenti, jekk semmai l-Bord se jilqaghha se jkun

qieghed jimxi u jienu in kunsiderazzjoni s-sentenzi msemmija mill-partijiet f'dawn il- proceduri.

Ikkunsidra wkoll li:

Wara li qies bir-reqqa l-atti tal-kawza Joseph Chaffey et vs L-Avukat Generali et (Rik.

Nru. 22/19GM), dan il-Bord ihoss li ghandu jaghmel dawn l-osservazzjonijiet ta' fatt:

(i) bl-ewwel talba taghhom f'dik il-kawza, ir-rikorrenti talbu lill-Qorti taghtihom '[i]r- rimedji kollha li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni inkluz l-izgumbrament tal-intimati Cohen mill-fond de quo';

fil-kunsiderazzjonijiet taghha dwar ix-'Xorta ta' Kumpens u Kwantifikazzjoni

(ii) tieghu', il-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) qalet hekk:

'Illi l-Qorti hi tal-fehma li ladarba gie stabbilit li gew u qeghdin jigu miksura l-jeddijiet fondamentali tar-rikorrenti minhabba nuqqas ta' bilanc bejn l-interessi tas-sid u l-iskopijiet socjali li kellhom jintlhaqu bl-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini u l-Att (Kap. 69) u bl-Att X tal-2009, l-intimat Lawrence Cohen ghandu jigi ordnat biex ma jibqax jistrieh fuq il-protezzjoni offerta lilu mill-imsemmija ligijiet sabiex jibqa' jokkupa l-fond bin-numru 11, Triq Guze' Ellul Mercer, Ħ' Attard, liema ligi qieghda tigi dikjarata li hija leziva tad-drittijiet fondamentali tar-rikorrenti'.6

fil-parti dispozittiva tas-Sentenza, l-istess Qorti ddecidiet li:

'(3) fil-konfront tar-rikorrenti l-operazzjoni tal-Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal- Bini (Kap. 69) qeghdha taghti dritt ta' rilokazzjoni lill-intimat Lawrence Cohen tal-fond Nru 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan, b'rata irrizorja ta' kera u b'hekk qeghdin jigu miksurin id-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif protetti bl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u l-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea (l-Ewwel Skeda tal-kap.

39 tal-Ligijet ta' Malta) u tal-Artikolu 14 tal-istess Konvenzjoni', u mbaghad ghaddiet biex sabet lill-Avukat Generali responsabbli ghall-hlas tal-kumpens ghad-danni sofferti mir- rikorrenti b'konsegwenza tat-thaddim ta' dawn il-ligijiet, u ordnatlu jhallas lir-rikorrenti s- somma ta' €35,000;

5 Ir-riferenza ghal dan il-fond ma tinftiehemx fl-isfond fattwali ta' dan il-kaz, biss pero huwa evidenti li dan kien lapsus calami billi fiz-zewg linji ta' qabel jissemma b'mod specifiku Lawrence Cohen.

25 tas-Sentenza (sottolinear ta' dan il-Bord

huwa minnu ghalhekk li fil-parti dispozittiva, dik il-Qorti mkien ma ssemmi li l- (iv) intimat ma jistax ikompli jistrieh fuq il-protezzjoni offruta lilu mil-ligijiet imsemmija biex jibqa' jokkupa l-fond mertu tal-kawza 20, Church Street, Il-Qala;

ir-rikorrenti ma appellawx minn dik is-Sentenza;

appellaw mis-Sentenza biss l-intimat u l-Avukat Generali;

il-Qorti Kostituzzjonali rriformat is-sentenza moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili

(vi) (Sede Kostituzzjonali) fis-sens li:

sabet li r-rikorrenti ma garrbu ebda ksur tad-drittijiet fundamentali taghhom

37 tal-Kostituzzjoni, u bl-art.

14 tal-Konvenzjoni Ewropea;

naqqset il-kumpens pagabbli mill-Avukat Generali lir-rikorrenti ghal €15000

(b) (hmistax-il elf Ewro);

(c) mill-bqija kkonfermat is-sentenza appellata.

Illi inkwantu ghat-tieni eccezzjoni tal-intimat jinghad li l-fatt li l-Qorti Kostituzzjonali m'ordnatx l-izgumbrament tal-intimat dan ma jfissirx necessarjament li qieset li l-kumpens likwidat kien rimedju altru milli sufficjenti ghal-lanjanzi tar-rikorrenti.

Infatti f'kawzi ta' dan it-tip il-Qorti Kostituzzjonali generalment ma tordnax l-izgumbrament tal-inkwilin, biex b'hekk is-sid tal-fond sussegwentement jirrikorri quddiem dan il-Bord.

Kwindi din l- eccezzjoni ghandha tigi michuda.

Jehtieg issa li jigi ezaminat il-punt sollevat mill-intimat fit-tielet eccezzjoni tieghu ossija li fil-parti dispottiva tas-sentenza l-Qorti Kostituzzjonali ma ddecidietx li l-intimat ma jistax jibqa' jistrieh aktar fuq id-disposizzjonijiet tal-Kapitolu 69 u ghaldaqstant isostni li l-Bord m'ghandux bazi fuq xhiex jizgombra lill-intimat.

Il-ligi procedurali taghna tirregola s-Sentenzi, u b'mod partikolari l-ghoti tal-ordnijiet decizivi u obbligatorji fihom, fl-art.

218 u 219 tal-Kap.

Is-sentenza ghandu jkun fiha r-ragunijiet tad-decizjoni

Fis-sentenza għandhom qabel xejn jingħataw ir-raġunijiet li fuqhom il-qorti tkun ibbażat id-deċiżjoni tagħha, u għandu jkun hemm fiha wkoll riferenza għall- proċedimenti, tal-konvenut: Iżda il-Bord tar-Regoli maħtur skont l-artikolu 29 jista', permezz ta' Regoli tal-Qorti, jidderoga mid-disposizzjonijiet ta' dan l-artikolu.

għall-eċċezzjonijiet

għat-talbiet

Dikjarazzjonijiet decizivi jew obbligatorji ghandhom ikunu fid-dispozitiv.

Kull dikjarazzjoni li l-qorti trid li tkun deciziva jew obbligatorja, għandha tigi mdaħħla fid-dispozitiv.

Kif ga inghad, dan il-Bord ma sab ebda ordni kontra l-intimat, fid-dispozittiv tas-sentenza Joseph Chaffey et vs L-Avukat Generali et (Rik.

Nru. 22/19GM) moghtija mill- Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) fl-10 ta' Ottubru 2019, sa fejn din giet konfermata mis-Sentenza moghtija mill-Qorti Kostituzzjonali fl-istess kawza fis-27 ta' Marzu 2020, u lanqas fil-parti dispozittiva ta' din l-ahhar Sentenza, li twaqqaf l- applikazzjoni tad-disposizzjonijiet tal-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap. 69) favur tieghu ghar-rigward tal-fond 20, Church Street, Il-Qala.

Ifisser dan li l-Bord ghandu jghaddi biex jilqa' din l-eccezzjoni?

Fil-fehma tal-Bord it-twegiba ghal tali kwezit ghandha tkun fin-negattiv.

Il-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) u l-Qorti Kostituzzjonali iddecidew li l-

fatt li l-Kapitolu 69 jaghti dritt ta' rilokazzjoni lill-intimat b'rata ta' kera baxxa jwassal ghal

tad-drittijiet

Il-Prim'Awla

Kostituzzjonali) illikwidat l-ammont ta' €35,000 bhala kumpens ghal danni sofferti, mentri

l-Qorti Kostituzzjonali illikwidat ammont anqas biex b'hekk akkordat €15,000 in linea ta'

danni li jkopru l-perjodu mis-sena 2014 sas-sena 2019.

Id-dikjarazzjoni ta' ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent kontenuta fid-decide ma

tistax tittiehed u titqies in vacuo f'dawn ic-cirkostanzi.

Huwa proprju ghalhekk li huwa

relevanti dak li tenniet il-Prim'Awla tal-Qorti Civili fis-sentenza fl-ismijiet J. Azzopardi Camilleri vs Grima D'amato ossija li "il-volonta' tal-gudikant tista' tittiehed anki mill-konsiderandi tas- sentenza, u li d-dizpozittiv m'ghadux jittiehed separatament mill-motivazzjoni, izda

ghandu jigi minn din definit u spjegat (Vol XXX.i.131; Vol XXXVII.i.51; Vol XLII.i.287; Rita

Ristic et vs Segretarju tad-Djar, App Sede Inf, 18.02.1986). dan ghal dik li hi l-parti

Infatti harsa lejn dak li qalet il-Prim'Awla tal-Qorti Civili taht il-heading 'Xorta ta' kumpens

razzjonali tad-dizpozittiv".

u kwantifikazzjoni tieghu':

7 Deciza fil-31 ta' Jannar 2003

Illi huwa assodat li r-rimedju kostituzzjonali ma jfissirx ir-rimbors tal-valur shih fuq is-suq

B'danakollu, l-Qorti ghandha tqis diversi fatturi bhat-tul ta' zmien li ilha ssehh il-

vjolazzjoni, il-grad ta' sproprzjon bejn dak li rcevew ir-rikorrenti u dak li setghu jaqilghu mis-suq hieles; l-ghan socjali tal-mizura kif ukoll id-danni materjali li batew ir-rikorrenti8;

Inoltre l-Qorti taghmel riferiment ghal dak stabbilit fis-sentenza fl-ismijiet Dr Cedric Cacciottolo v l-Avukat Generali9, fejn intqal illi:

"… jekk tordna biss il-hlas ta' danni u thalli illi l-ligi jkompli jkollha effett (bejn il-partijiet),

il-Qorti tkun qieghda effettivament tippermetti li jkompli jtul fiz-zmien stat ta' anti-

kostituzzjonalita'… Flok ittemm stat ta' ksur tad-drittijiet fondamentali, il-Qorti tkun

qieghda tippermetti li jitkompla bil-kondizzjoni tal-hlas tad-danni, meta dak li jridu l-ligijiet

li jharsu d-drittijiet fondamentali hu li dawk id-drittijiet jitharsu tassew, u mhux ikomplu

kontinwat tad-drittijiet fondamentali".

Illi l-Qorti hi tal-fehma li ladarba gie stabbilit li gew u qeghdin jigi miksura l-jeddijiet

fondamentali tar-rikorrenti minhabba nuqqas ta' bilanc bejn l-interessi tas-sid u l-iskopijiet

socjali li kellhom jintlahqu bl-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini u l-Att (Kap

69) u bl-Att X tal-2009, l-intimat Lawrence Cohen ghandu jigi ordnat biex ma jibqax

jistrieh fuq il-protezzjoni offerta lilu mill-imsemmija ligijiet sabiex jibqa' jokkupa l-fond

bin-numru 11, Triq Guze Ellul Mercer, L-Għasri, liema ligi qeghda tigi dikjarata li hija leziva tal-jeddijiet fondamentali tar-rikorrenti10".

Imbaghad il-Qorti Kostituzzjonali qalet ukoll fis-sentenza taghha tas-27 ta' Marzu 2020:

L-ewwel Qorti ddecidiet li l-ligi specjali tal-kera (Kap 69) inkwantu taghti jedd ta'

rilokazzjoni b'rata baxxa ta' kera, tikser id-dritt fundamentali tal-atturi taht artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni qeghdin jinkisru.

Skont l-Artikolu 3(2) tal-Kap 319:

8 Cassar Carboni Jardim vs Avukat Generali 31.01.2014 Prim'Awla 9 P.A. 31.01.2014 10 Ir-riferenza ghal dan il-fond ma tinftiehemx fl-isfond fattwali ta' dan il-kaz, biss pero huwa evidenti li dan kien lapsus calami billi fiz-zewg linji ta' qabel jissemma b'mod specifiku Lawrence Cohen.

(2) Fejn ikun hemm xi ligi ordinarja li tkun inkonsistenti mad-Drittijiet tal-Bniedem u

Libertajiet Fundamentali, l-imsemmija Drittijiet u Libertajiet Fundamentali ghandhom

jipprevalu, u dik il-ligi ordinarja ghandha, safejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett"

L-istess jinghad f'Artikolu 6 tal-Kostituzzjoni.

Ghalhekk il-Qorti Kostituzzjonali ikkonkludiet li meta l-Prim'Awla tal-Qorti Civili ddecidiet

li l-intimat m'ghandux jibqa' jgawdi l-protezzjoni li jaghti l-Kap 69 "kienet sempliciment

qeghda tapplika l-ligi u xejn aktar".

Fid-dawl ta' dan kollu, dan il-Bord iqis li meta l-Qorti Kostituzzjonali ikkonfermat li l-jedd

ta' rilokazzjoni b'kera baxxa tal-fond inkwistjoni lill-intimat jikkostitwixxi ksur tal-jeddijiet

fundamentali tar-rikorrent, dan ifisser li l-intimat ma jistax jibqa' jinvoka d-dipsosizzjonijiet

tal-Kapitolu 69 u dawk l-emendi li jolqtu l-istess kirja sabiex jibqa' jokkupa l-fond inkwistjoni bhala inkwilin, u dan abbazi ta' ligi li gie dikjarat li l-applikazzjoni taghha ghaf-

favur tieghu qeghda tikser id-drittijiet tar-rikorrent.

Li kieku dan il-Bord kellu jiddeciedi

mod iehor, ikun ifisser li qieghed jipperpetwa l-ksur tad-drittijiet tar-rikorrent.

ta' dak dikjarat fis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) il-kumpens

wahdu mhux l-uniku rimedju li r-rikorrent ghandu dritt ghalih u tali ragunament gie

kkonfermat fis-sentenza moghtija mill-Qorti Kostituzzjonali.

Ghalhekk l-eccezzjoni numru

disa' hija infondata.

Fl-ahharnett, inkwantu ghall-erbatax-il eccezzjoni ebda prova ma ngabet mill-intimat u

Ghalhekk fid-dawl ta' dan kollu, iqis li t-talbiet tar-rikorrenti in parte huma misthoqqa,

filwaqt l-eccezzjonijiet tal-intimat ghandhom jigu michuda billi huwa evidenti li r-rikorrent

kellu jadixxi quddiem dan il-Bord abbazi tas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali biex jigi assigurat li l-jeddijiet tieghu ma jibqghux jigu vvjolati.

Il-Bord uza l-kliem in parte inkwantu ghat-talbiet tar-rikorrenti billi fil-premessi u fit-tieni

talba gie sostnut li l-kirja giet terminata ex lege ai termini tal-artikolu 6 tal-Kostituzzjoni

ta' Malta (li mhux applikabbli billi f'dan il-kaz ma nstabx li kien hemm vjolazzjoni ta' xi

jedd imhares mill-Kostituzzjoni) u l-artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropeja gialadarba giet

reza nulla u bla effett fil-ligi.

Il-Bord ma jqisx li l-kirja giet reza nulla u bla effett ex lege

u lanqas bis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, izda sallum mis-sentenzi moghtija f'Sede

Kostituzzjonali jidher evidenti li s-sistema adottatat hija li jkun jehtieg li jkun hemm

proceduri ad hoc quddiem dan il-Bord biex l-inkwilin jigi zgumbrat.

Altrimenti li kieku dak

premess mir-rikorrent huwa minnu, l-izgumbrament kien ikun wiehed mir-rimedji li l-Qorti

Kostituzzjonali kienet taghti.

Imkien fis-sentenza ma jinghad li l-kirja kienet qeghda tigi

Naturalment l-effetti tad-dikjarazzjoni ta' vjolazzjoni tad-drittijiet tar-rikorrent

imbaghad twassal ghal tali dikjarazzjoni u ghall-eventwali zgumbrament.

Illi il-Bord ghal kompletezza jirrileva li in linea ma' dak deciz fis-sentenza fl-ismijiet Francis Jimenez et vs Peter Leonard Camilleri Bellizzi, li l-fatt li ma ntalbitx dikjarazzjoni li l- kirja ghandha tigi terminata m'ghandhiex tkun ta' ostakolu ghat-talbiet tar-rikorrenti.

Infatti f'din is-sentenza l-Qorti rreferiet ghal sensiela ta' decizjonijiet tal-Qrati taghna li

jghidu li talba ghal kundanna tista` timxi waheda meta jkun car li fiha ikun implicitu talba

ghal-dikjarazzjoni ta` responsabilita`.

Infatti wara li kkwota diversi sentenzi, l-Qorti

kkonkludiet hekk:

Din il-Qorti, kif issa presjeduta, taqbel ma din il-linja ta` decizjonijiet u tqis li talba ghax-

xoljiment tal-kirja, hija mitluba mill-atturi (meta, fil-formula, jinghad li "hemm premessi d-dikjarazzjonijiet necessarji12") u, f`kull kaz, hija nsista u involuta fit-talbiet l-ohra tal- atturi.

Kwindi, l-ewwel eccezzjoni preliminari tal-konvenuti qed tigi michuda.

Fl-ahharnett fit-tieni talba taghhom ir-rikorrenti qeghdin jitolbu wkoll dikjarazzjoni li kull

gurnata in okkupazzjoni qed tikkawza danni lir-rikorrenti.

Abbazi ta' dak deciz il-Bord se

jastjeni milli jiehu konjizzjoni ta' din il-parti tat-talba, b'rizerva ghad-drittijiet spettanti lir- rikorrenti.

Ghal dawn il-motivi dan il-Bord jiddisponi mit-talbiet u mill-eccezzjonijiet tal-intimat bil-

Jichad il-hames u t-tlettax-il eccezzjonijiet tal-intimat u jiddikjara ruhu bhala

kompetenti sabiex jiddeciedi l-kaz odjern;

Jilqa' l-ghaxar eccezzjoni tal-intimat;

Jichad l-eccezzjonijiet l-ohra kollha tal-intimat;

Jilqa' l-ewwel talba tar-rikorrenti u ghalhekk jiddikjara u jiddeciedi li abbazi ta' dak

deciz mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza tas-27 ta' Marzu 2020, l-intimat

11 Prim'Awla tal-Qorti Civili deciza fid-19 ta' Ottubru 2007 12 Ir-rikorrenti odjerni wkoll fil-bidu tat-talbiet taghhom ighidu: Ghaldaqstant, prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuna

Lawrence Cohen ma jistax jibqa' jistrieh fuq id-disposizzjonijiet tal-Ordinanza li

tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-bini (Kap 69) sabiex jibqa' fl-okkupazzjoni tal-fond 20,

Church Street, Paceville, San Ġiljan, proprjeta' tar-rikorrenti;

Jilqa' in parte t-tieni talba billi jiddikjara u jiddeciedi illi l-intimat Lawrence Cohen

ma jistax jibqa' fl-okkupazzjoni tal-fond 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan stante li l-

kirja qieghda tigi terminata a permezz ta' din is-sentenza u dan abbazi ta' dak deciz

mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza tas-27 ta' Marzu 2020 billi gie dikjarat li l-

lokazzjoni tivvjola d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti.

Jastjeni milli jiehu

konjizzjoni ta' dik il-parti tat-talba fejn intalbet dikjarazzjoni li kull gurnata in

okkupazzjoni qed tikkawza danni lir-rikorrenti, b'rizerva ghad-drittijiet spettanti lir-

Jilqa' t-tielet talba tar-rikorrenti u jikkundanna lill-intimat Lawrence Cohen jizgombra mill-fond 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan fi zmien perentorju ta' tletin

(30) jum millum.

Bl-ispejjez a karigu tal-intimat, hlief ghal dawk li jirrelataw mat-talba sabiex il-procedura

jkunu bi procedura sommarja li ghandhom ikunu a karigu tar-rikorrenti.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM

MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR.

IMĦALLEF LAWRENCE KALABIC Seduta tat-2 ta' Diċembru, 2020

Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM

Direttur Ġenerali tas-Sigurtà Soċjali ("l-appellat")

Dan huwa appell magħmul mill-appellanta Diane Russo [minn issa 'l

quddiem "l-appellanta"] mid-deċiżjoni tat-30 ta' Diċembru, 2019, numru

461/19 [minn issa 'l quddiem "id-deċiżjoni appellata"] mogħtija mill-Arbitru

tas-Sigurtà Soċjali [minn issa 'I quddiem "l-Arbitru"], li permezz tagħha Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 10

Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM ddeċieda li jiċħad l-appell tagħha fil-konfront tad-Direttur Ġenerali tas-Sigurta

Soċjali [minn issa 'l quddiem "id-Direttur Ġenerali appellat"] għar-raġunijiet

hemm imfissra filwaqt li kkonferma d-deċiżjoni tal-istess Direttur Ġenerali

appellat tat-8 ta' Jannar, 2018.

Il-fatti ta' din il-kawża jirrigwardaw id-deċiżjoni tad-Direttur Ġenerali

appellat tat-8 ta' Jannar, 2018, fejn ġie deċiż li l-appellanta ma kinitx aktar

intitolata għall-Għajnuna Medika (SKA).

Ir-raġuni li ngħatat mid-Direttur

Ġenerali appellat kienet li huwa ma kienx sodisfatt li (a) il-valur tar-riżorsi

kapitali tagħha ma kienx jeċċedi l-€14,000.00; u/jew (b) li hija ma ddisponietx

mir-riżorsi kapitali sabiex tkompli tikkwalifika għal dik l-Għajnuna Medika

id-deċiżjoni kienet

ittieħdet wara

li d-Dipartiment għall-

Investigazzjoni ta' Frodi ta' Benefiċċji fetaħ investigazzjoni fuq rapport

anonimu li l-appellanta kienet wirtet €400,000 mingħand is-sieħeb tagħha

Ledger Vella mal-mewt tiegħu fit-13 ta' Novembru, 2015, u ppreżenta

Rapport Investigattiv fuq dak li kien ġie kkonstatat.

L-appellanta istitwiet proċeduri ta' appell quddiem l-Arbitru permezz ta'

ittra tal-Avukat Joseph Camilleri Schembri tal-20 ta' Jannar, 2018, fejn ikkontestat id-

deċiżjoni tad-Direttur Ġenerali appellat.

Dan tal-aħħar wieġeb fil-24 ta'

Filwaqt li sostna li l-appell tagħha ma kien inqanqal l-ebda punt Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 10

Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM ta' liġi jew ta' prinċipju ta' importanza u b'hekk kellu jiġi miċħud, irrileva li l-

Għajnuna Medika (SKA) kienet twaqqfet lill-appellanta wara investigazzjoni li

saret min-naħa tad-Direttorat tal-Osservanza tal-Benefiċċji, fejn id-Direttur

Ġenerali appellat ma kienx sodisfatt li hija ma kellhiex riżorsi kapitali li kienu

jeċċedu l-valur ta' €14,000 u/jew li ma ddisponietx mir-riżorsi kapitali sabiex

tikkwalifika għall-Għajnuna.

Id-deċiżjoni appellata

L-Arbitru wasal għad-deċiżjoni appellata għar-raġunijiet li huwa fisser kif

ġej, u dan filwaqt li ħa inkonsiderazzjoni l-fatt li l-appellanta kienet ressqet

erba' appelli quddiemu minn erba' deċiżjonijiet separati meħuda mid-Direttur

Ġenerali appellat fil-konfront tagħha:

"Ikkonsidra li dawn huma erba' appelli relatati li jirrigwardaw il-waqfien tal-ħlas tal- benefiċċju tal-Għajnuna Soċjali u tal-Għajnuna Medika u d-deċiżjonijiet fejn intalab ir-rifużjoni tal-ħlas żejjed tal-benefiċċji magħmul lill-appellanta.

Illi mill-provi prodotti rriżulta li d-deċiżjonijiet tad-Direttur Ġenerali tas-Sigurtà Soċjali huma imsejsa fuq investigazzjoni li saret mid-Dipartiment tal-Investigazzjoni u Frodi ta' Benefiċċju fejn skont l-uffiċjali investigattivi rriżulta li skont it-Tax Compliance Unit irriżulta li l-appellanta kellha EUR70,000 meta inbiegħ proprjetà fi Triq il-Belt Valletta Qormi liema ammont l-appellanta qatt ma ddikjarat.

Imma skont l-investigazzjoni rriżulta li l-appellanta filwaqt li ġabet id-dokumentazzjoni kollha relattiva għall-parti minn dan l-ammont li kien jilħaq EUR30,000 imħallas bħala dejn lill-Bank ma ġabet ebda dokument li seta' jiġġustifika l-bilanċ għajr li tat EUR16,000 lil uliedha bniet u EUR14,000 lin-Nutar Mangion.

Inoltre l-appellanta naqset li ġġib informazzjoni biex tirribatti dak li kien qed issostni d-Dipartiment fuq wirt ta' Calcedon Vella li kien jammonta għal xi EUR400,000.

Dan joħroġ ċar mid- dikjarazzjoni tal-causa mortis tat-28 ta' Jannar 2016 fuq proprjetà immobbli favur l- appellanta u ittra tal-BOV datata 17 ta' Ottubru 2015 li permezz taghhom ġie dikjarat li kemm kellu fondi fil-kontijiet bankarji tiegħu.

Irriżulta ukoll li b'dawn it-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 10

Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM

tibdil fiċ-ċirkustanzi kollha tagħha, l-appellanta naqset li tinforma lid-Dipartiment b'dawn it-tibdil kif kellha l-obbligu li tagħmel.

Dan jirriżulta ċar fl-applikazzjoni għall- benefiċċju li għamlet u ffirmat l-appellanta stess.

Għaldaqstant l-Arbitru huwa tal-fehma illi d-deċiżjonijiet tad-Direttur Ġenerali datati 8 ta' Jannar 2018 (żewġ deċiżjonijiet), 7 ta' Mejju 2018 u 17 ta' Mejju 2018 huma ġusti u korretti u għalhekk għandhom jiġu konfermati."

L-appellanta ppreżentat ir-rikors tal-appell tagħha fit-13 ta' Frar, 2020,

fejn talbet lil din il-Qorti sabiex tirrevoka d-deċiżjoni appellata u tiddikjara li

hija għandha d-dritt għall-Għajnuna Medika.

Tissottometti li l-aggravju tagħha

fir-rigward tad-deċiżjoni appellata huwa li l-Arbitru straħ fuq verżjoni tal-fatti li

ma kienetx taqbel mal-verità.

Ir-Risposta tal-Appell

Id-Direttur Ġenerali appellat min-naħa tiegħu

jwieġeb

intavolat huwa wieħed infondat fil-fatt u wkoll fid-dritt.

Għal dawk ir-raġunijiet

li jispjega fir-risposta tiegħu, huwa jissottometti li d-deċiżjoni appellata

timmerita li tirċievi konferma.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 10

Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Din il-Qorti ser tgħaddi sabiex tikkunsidra l-aggravju tal-appellanta

flimkien mas-sottomissjonijiet tad-Direttur Ġenerali appellat, u dan fid-dawl

tal-konsiderazzjonijiet magħmula mill-Arbitru fid-deċiżjoni appellata.

L-appellanta qiegħda ssostni li l-Arbitru ddeċieda l-appell tagħha billi

straħ fuq verżjoni tal-fatti li ma kinitx tirrifletti l-verità.

Tinsisti li kull bilanċ li

kien baqa' mir-rikavat tal-bejgħ tal-proprjetà fi Triq il-Belt Valletta, In-Naxxar, kien

mar sabiex tħallas dejn, u dan kif kien jirriżulta mill-proċeduri legali li kienu

saru kontra żewġha u kontra l-kumpannija tiegħu.

Huwa minnu li hija kienet

wirtet ukoll skont testment esebit fl-atti, iżda daqstant ieħor ukoll hija kienet

ħallset għad-dejn għaliex altrimenti żewġha lanqas kien ikollu l-mezzi u l-

possibiltà li jgħajjex l-erbat itfal tiegħu li kienu baqgħu miegħu.

Tgħid li mid-

dokumenti esebiti kien saħansitra jirriżulta li d-dejn kien wisq superjuri għal

dak li setgħet tgħid li kien tagħha.

Imbagħad għar-rigward tal-allegazzjoni li

hija kienet wirtet €400,000 mingħand Calcedonio Vella, tissottometti li ma

kienet tressqet l-ebda prova in sostenn ta' dan.

Tgħid ukoll li wara kollox il-wirt

tiegħu kien limitat u fil-causa mortis kienet issemmiet il-proprjetà immobbli u

għand min marret.

Id-Direttur Ġenerali appellat wieġeb fit-3 ta' Marzu, 2020, billi qabelxejn

eċċepixxa li din il-Qorti bħala qorti ta' reviżjoni m'għandhiex il-kompetenza li

tagħmel rivalutazzjoni tal-provi għal raġuni kappriċċjuża jew superfluwa, u

hawnhekk jagħmel riferiment għall-ġurisprudenza in sostenn tal-argument

tiegħu.

Dwar il-mertu fejn l-appellanta qiegħda tikkontendi li l-valur tad-dejn

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 10

Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM kien ferm akbar minn dak li wirtet, id-Direttur Ġenerali appellat jirrileva li kif

sewwa qal l-Arbitru, l-appellanta ma ressqet l-ebda prova dokumentarja in

sostenn ta' dan, għajr għall-ammont ta' €16,000 li hija kienet tat lil uliedha l-

bniet u €14,000 lin-Nutar Mangion.

Jispjega kif is-sehem tal-appellanta minn

dak id-dejn kellu jkun ta' €53,376.47, iżda kemm hu, kif ukoll l-Ispettorat,

għażlu li jaċċettaw li skont l-avukat difensur tagħha, is-sehem tagħha mir-

rikavat mill-bejgħ tad-dar matrimonjali fl-ammont ta' €70,000 kien mar kollu

lejn il-ħlas tad-dejn.

B'hekk allura d-dejn ma kellux jiġi kkunsidrat aktar bħala

pendenza u l-appellanta kellha turi li dak li wirtet mingħand Calcedonio Vella

ma kienx jeċċedi l-iskala o meno, u anki kellha tressaq raġuni plawsibbli għaliex

hija kienet ħarġet tliet ċekkijiet għal total ta' €30,000 lin-Nutar Carmel

Royle u liż-żewġ uliedha, rispettivament.

kif wkoll mid-dokumenti anċillari, kien jirriżulta li hija għandha f'isimha

€97,447.50 u garaxx b'valur viċin it-€18,000 u l-appellanta baqgħet ma ressqet

l-ebda prova sabiex tissostanza l-argument tagħha li d-dejn kien akbar mill-

Id-Direttur Ġenerali appellat jikkontendi wkoll li l-appellanta kompliet

iċċaħħad lilha nnifisha mill-assi tagħha meta mingħajr ma spjegat ir-raġuni

tagħha għal dan, hija ħallset €14,000 lin-Nutar Malcolm Royle u €16,000 lil

żewġ uliedha bniet.

Jissottometti li l-appellanta ma kkorraboratx il-pagamenti

li hija kienet għamlet lin-Nutar u liż-żewġ uliedha l-bniet u għalhekk id-Direttur

Ġenerali appellat ma kellu l-ebda għażla għajr li jikklassifikahom bħala

donazzjonijiet.

Minn hawnhekk id-Direttur Ġenerali appellat jgħaddi sabiex

jiċitta d-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Kap.

318 fir-rigward tal-kalkolu tal-mezzi

skont dak l-Att, u jissottometti li kemm id-deċiżjoni tiegħu, kif ukoll dik tal-

Arbitru, kienu konformi u fil-parametri ta' din il-liġi.

Jgħid li skont il-para. (b)

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 10

Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM tas-subartikolu 97(1) tal-Kap.

318, kien jinkombi fuq l-appellanta li tinforma

lid-Dipartiment dwar il-proprjetà u t-trasferimenti tal-istess, iżda hija minflok

kisret ir-rapport ta' fiduċja ta' bejniethom u marret kontra d-dikjarazzjoni

magħmula minnha stess fl-applikazzjoni oriġinali tagħha.

Min-naħa tiegħu, id-

Direttur Ġenerali appellat ma hux f'pożizzjoni li jittolera abbużi u huwa

obbligat li jimxi dejjem skont il-liġi.

F'dan kollu d-Direttur Ġenerali appellat

iċċita minn diversi sentenzi ta' din il-Qorti, kif diversament ippreseduta, sabiex

jissostanzja l-argumenti tiegħu.

Din il-Qorti tgħid li d-deċiżjoni appellata hija waħda tajba.

Tibda billi

tirrileva li fil-proċeduri quddiem l-Arbitru, l-appellanta naqset li tixhed jew li

tressaq prova sabiex tissostanzja l-kontestazzjoni tagħha tad-deċiżjoni meħuda

mid-Direttur Ġenerali appellat fil-konfront tagħha.

Fl-ittra li bagħat l-avukat

difensur tal-appellanta fl-20 ta' Jannar, 2018, għan-nom tagħha, jingħad li

mhux minnu li l-valur tar-riżorsi kapitali kienu jeċċedu €14,000 u għalhekk

tikkontendi li hija għad għandha dritt li tirċievi l-għajnuna medika.

Din il-Qorti tkompli tgħid li għalhekk ukoll sewwa osserva t-Tribunal li l-

appellanta naqset milli tressaq il-provi opportuni sabiex tirribatti l-allegazzjoni

li saret min-naħa tad-Direttur Ġenerali appellat, li hija kienet wirtet lil

Iżda tagħraf ukoll li din l-allegazzjoni

ma ġietx sostanzjata min-naħa tad-Direttur Ġenerali appellat u għalhekk

mingħajr dubju l-Qorti ma tistax tikkunsidra dan bħala fatt ippruvat.

Madankollu jirriżulta li:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 10

Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM

(A) Permezz ta' kuntratt ta' bejgħ u kompromess iffirmat fil-21 ta' Marzu,

2017, mal-HSBC Bank Malta p.l.c. u ma' Emanuel Russo li minnu llum l-

appellanta hi ddivorzjata in forza ta' Digriet tal-Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-

Familja) tal-20 ta' Ġunju, 2013, il-partijiet ittransiġew il-pendenzi ta'

bejniethom, u filwaqt li ġie dikjarat li b'hekk Emanuel Russo flimkien

mal-appellanta ħallsu s-somma ta' €64,828.90 lill-bank fejn is-somma ta'

€28,628.90 kienet ġiet rilaxxjata lilu minn fondi depożitati l-Qorti f'isem

Emanuel Russo u Diane Russo, u r-rimanenti €36,200.00 tħallas minn

Minn dan il-Qorti tifhem li għal xi raġuni jew oħra kien

hemm depożitat taħt l-Awtorità tal-Qorti s-somma ta' €28,628.90 li

kienet tappartjeni lill-appellanta u lil Emanuel Russo, iżda tali somma

marret fl-intier tagħha lejn id-dejn dovut lill-bank.

(B) Calcedonio Vella li miet fit-13 ta' Novembru, 2015, istitwixxa lill-

appellanta bħala l-uniku eredi universali u assolut tiegħu permezz tat-

testment tiegħu magħmul fil-4 ta' Awwissu, 2015, quddiem in-Nutar

Anthony Cilia Vincenti, għajr għal dik il-proprjetà immobiljarja li d-decujus wiret

mingħand il-ġenituri tiegħu.

Il-Qorti tosserva li kopja ta' dan it-testment,

flimkien ma' għadd ta' dokumenti oħra, kienu ġew ippreżentati mid-

Direttur Ġenerali appellat waqt is-seduta tat-30 ta' Novembru, 2018,

miżmuma quddiem l-Arbitru, u dan wara l-istess kienu ntalbu mingħand l-

appellanta qabel ma ġew istitwiti l-proċeduri preżenti.

Min-naħa tagħha l-

appellanta ma kkontestatx il-fatt li hija kienet wirtet lil Calcedonio Vella.

Iżda għajr għall-ittra mibgħuta

Diċembru, 2015 mill-Bank of Valletta p.l.c., fejn dan żvela d-dettalji tad-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 10

Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM

depożiti miżmuma f'isem id-decujus, inkluż safe deposit locker, u għajr

għal kopja ta' dikjarazzjoni causa mortis fir-rigward ta' proprjetà

immobiljarja konsistenti f'garaxx li l-appellanta wirtet mingħandu, ma

tirriżulta l-ebda nformazzjoni ulterjuri dwar dak li effettivament wirtet l-

appellanta mingħand Calcedonio Novak Camilleri.

Madankollu minn din

informazzjoni l-Qorti tista' tgħid li mal-mewt tiegħu fit-13 ta' Novembru,

2015, l-appellanta wirtet flus kontanti fis-somma ta' €97,524.24 u garaxx

b'valur ta' €18,000.

(C) Skont l-ittra tas-6 ta' Novembru, 2017, miktuba mill-avukat difensur tal-

appellanta, id-dar matrimonjali wkoll kienet ġiet mibjugħa, u dan lit-tifla

tagħha, fejn il-kumplament tad-dejn mal-bank tħallas mir-rikavat.

Iżda l-

Qorti tosserva li ma tirriżulta l-ebda evidenza dokumentarja fir-rigward

ta' dan il-bejgħ, wisq anqas li mir-rikavat tħallas il-kreditu tal-bank.

minn hekk, ma tirriżulta l-ebda evidenza tal-pagamenti li allegatament

saru mill-appellanta mill-istess rikavat lin-Nutar Malcolm Royle u liż-

żewġt itfal tagħha l-bniet mill-istess rikavat, sabiex b'hekk seta' ġie

stabbilit jekk dawn kellhomx jiġu aċċettati bħala spejjeż.

Fid-dawl ta' dan kollu, il-Qorti tgħid li tikkondividi l-konklużjoni tat-

Tribunal li d-deċiżjoni tad-Direttur Ġenerali appellat tat-8 ta' Jannar, 2018,

kienet ġusta u korretta.

Mingħajr ma jittieħed inkonsiderazzjoni r-rikavat mill-

bejgħ tad-dar matrimonjali u l-użu ta' dak ir-rikavat mill-appellanta in vista tan-

nuqqas ta' prova dokumentarja, jirriżulta bla dubju li mal-mewt ta' Calcedonio

Vella, l-appellanta wirtet flus kontanti fis-somma ta' €97,524.24 u garaxx

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 10

Appell Inferjuri Numru 7/2020 LM b'valur ta' €18,000.

Għalhekk jista' faċilment jingħad li r-riżorsi kapitali tagħha

f'dak il-mument eċċedew il-valur ta' €14,000.00.

Għaldaqstant din il-Qorti ma ssibx li l-aggravju tal-appellanta huwa

ġustifikat u tiċħdu.

Għar-raġunijiet premessi l-Qorti tiddeċiedi dwar l-appell tal-appellanta billi

tiċħdu, filwaqt li tikkonferma fl-intier tagħhom id-deċiżjoni appellata u d-

deċiżjoni tad-Direttur Ġenerali appellat tat-8 ta' Jannar, 2018.

L-ispejjeż marbuta mal-proċeduri quddiem l-Arbitru, kif ukoll dawk ta' din l-

istanza, għandhom jitħallsu mill-appellanta.

Onor. Dr Lawrence Sabino LL.D. Imħallef Rosemarie Agius Scicluna Deputat Reġistratur

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 10


Rikors Nru 115/2020–Francois Azzopardi Arnaud vs Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku et

QORTI ĊIVILI PRIM' AWLA SEDE KOSTITUZZJONALI ONOR IMĦALLEF DR FRANCESCO DEPASQUALE LL.D. LL.M. (IMLI) Seduta ta' nhar il-Ħamis Tlieta (3) ta' Ġunju 2021

Rikors Numru 115/2020 FDP Fl-ismijiet

Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku Avukat tal-Istat Onorevoli Prim Ministru

Rat ir-rikors datat 1 ta' Lulju 2020, li permezz tiegħu r-rikorrent talab is-segwenti:

Illi r-rikorrent kien impjegat fil-Korp tal-Pulizija bħala Kuntistabbli bin-numru tas-servizz 1608, u dam hekk impjegat għal tnax (12)-il sena; Illi f'Lulju tas-sena 2007 ir-rikorrent tressaq il-Qorti b'arrest u ġie akkużat talli:

Bejn April 2006 u Ġunju 2007, fil-Kwartieri Ġenerali tal- Pulizija, Paceville, San Ġiljan, b'mezzi kontra l-liġi għamel użu ta' ismijiet foloz, jew ta' kwalifiki foloz, jew inqeda b'qerq ieħor, ingann, iġiegħel jew billi wera ħaġa b'oħra sabiex titwemmen l-eżistenza ta' intrapriżi foloz, jew ta' ħila jew ta' setgħa fuq ħaddieħor jew ta' krediti immaġinarji, jew sabiex iqanqal tama jew biża' dwar xi ġrajja kimerika, għamel qliegħ ta' bejn Lm200 u anqas minn Lm500 bi ħsara ta' ħaddieħor u ċioe' l-Gvern ta' Malta; U aktar talli fl-istess dati, post u ċirkostanzi, bi ħsara ta' ħaddieħor u ċioe' l-Gvern ta' Malta, għamel qliegħ b'qerq ta' bejn Lm200 u anqas minn Lm500; U aktar talli fl-istess dati, post u ċirkostanzi, iffalsifika ċedola, polza, ordni jew dokument ieħor, illi meta jiġu preżentati wieħed jista' jirċievi bihom ħlas, jew kunsinna ta' xi oġġetti jew jiġbor depożitu jew rahan minn uffiċċjal pubbliku, jew minn bank jew stabbiliment pubbliku mwaqqaf jew magħruf b'xi att pubbliku tal-Gvern; U aktar talli, fl-istess dati, post u ċirkostanzi bħala uffiċċjal jew impjegat pubbliku, minħabba l-kariga jew l-impjieg tiegħu fejn kien fid-dmir li jagħmel jew jagħti dikjarazzjoni jew ċertifikat, għamel jew ta dikjarazzjoni falza jew ċertifikat falz; U aktar talli, fl-istess dati, post u ċirkostanzi kiseb xi vantaġġ jew benefiċċju għalih innifsu jew għal ħaddieħor, f'xi dokument maħsub għal xi awtorita' pubblika, billi xjentement għamel dikjarazzjoni jew stqarrija falza, jew ta tagħrif falz; U aktar talli fl-istess dati, post u ċirkostanzi bħala uffiċċjal jew impjegat pubbliku sar ħati ta' reat ieħor li huwa kellu jissorvelja biex ma jsirx jew minħabba l-kariga tiegħu, huwa kellu d-dmir li jimpedixxi;

Illi r-rikorrent ma ngħatax id-dritt li jiġi interrogat fil-preżenza ta' avukat; Illi permezz ta' sentenza datata s-26 ta' Marzu 2008, ir-rikorrent ġie liberat mit-tieni, t-tielet u r-raba' imputazzjonijiet u dan peress illi ma jirriżultawx, filwaqt li nstab ħati tal-ewwel, il-ħames u s-sitt akkużi u ikkundannat għal perjodu ta' għaxar xhur priġunerija, sospiżi għal sena.

Inoltre, il-Qorti b'żieda mal-piena, ordnat l-interdizzjoni perpetwa u ġenerali tar-rikorrenti;

Illi r-rikorrent appella minn din is-sentenza, pero' din ġiet ikkonfermata fl-intier tagħha fl-Appell permezz ta' sentenza datata s- 17 ta' Settembru 2008;

Illi nhar it-30 ta' Ottubru 2008, ir-rikorrent irċieva ittra datata t-23 ta' Ottubru 2008, li permezz tagħha ġie infurmat mill-Kap tad- Dipartiment tiegħu, ossia l-Kummissarju tal-Pulizija, illi huwa ġie mkeċċi u l-impjieg tiegħu tterminat b'effett mit-22 ta' Ottubru 2008 u dan wara illi l-Prim Ministru, li aċixxa fuq ir-Rakkomandazzjoni tal- Kummissjoni dwar Servizz Pubbliku, approva din l-istess Rakkomandazzjoni (vide kopja annessa u mmarkata bħala Dok FZ1);

ta' Dixxiplina

Illi din id-deċiżjoni ttieħdet bi ksur ta' dak stipulat fir-Regolamenti tal-Proċedura is-Servizz Pubbliku (Leġislazzjoni Sussidjarja Konst 03) u dan peress illi l- mittenti qatt ma ġie infurmat, bl-ebda mod, illi huwa kien se jiġi mkeċċi mill-impjieg tiegħu;

tal-Kummissjoni dwar

Illi l-proviso ta' Regolament 15(2), li dak iż-żmien kien Regolament 16, jipprovdi illi:

"… jekk il-Kummissjoni tqis li l-piena xierqa wara l-kundama ta' ħtija ta' akkuża kriminali tkun waħda ta' tkeċċija… hija għandha tgħarraf lill-uffiċċjal bid-dritt tiegħu li jagħmel sottomissjonijiet bil-miktub fi żmien għaxart ijiem minn meta jiġi mgħarraf u l-Kummissjoni għandha tikkonsidra dawn is-sottomissjonijiet… qabel ma tgħaddi biex tagħmel ir-rakkomandazzjoni tagħha lill-Prim Ministru. "

lill-Kummissjoni

Illi nhar it-12 ta' Novembru 2008, ir-rikorrent intavola appell minn din id-deċiżjoni, skond dak provdut f'Regolament Numru 30(1)(b) u (c) u dan sabiex id-deċiżjoni tal- Kummissjoni tiġi ddikjarata nulla u mingħajr effett u biex b'hekk l-atti jerġgħu jiġu rimessi lura lilha, sabiex id-deċiżjoni terġa' tittieħed mill-ġdid wara li l-każ jerġa' jiġi kkunsidrat (vide kopja annessa u mmarkata bħala Dok FZ2);

Illi nhar it-13 ta' Novembru 2009, ir-rikorrent irċieva ittra mingħand il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku li permezz tagħha ġie innotifikat illi l-Kummisjoni kienet irċeviet l-ittra tiegħu datata t-12 ta' Novembru 2008 (vide kopja annessa u mmarkata bħala Dok FZ3);

Illi r-rikorrent irċieva ittra oħra datata s-26 ta' Diċembru 2008 fejn il-Kummissjoni għarrfitu illi mhix f'posizzjoni sabiex tirrikonsidra l- proċedura li kienet ġiet addottata fil-konfront tar-rikorrent (vide kopja annessa u mmarkata bħala Dok FZ4);

Illi l-fatt illi r-rikorrent ma ngħata l-ebda opportunita sabiex jagħmel is-sottomissjonijiet tiegħu jilledi wkoll d-dritt fundamentali tiegħu kif protetti bl-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem.

Illi l-istess rakkomandazzjoni ġiet segwita mill-Onorevoli Prim Ministru li sussegwentament ittermina l-impjieg tar-rikorrent;

Għaldaqstant ir-rikorrent umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha: 1.

Tiddikjara illi ġie leż id-dritt fundamentali għal smiegħ xieraq hekk kif stipulat hekk kif protett bl-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem;

Tiddikjara illi ġie leż id-dritt fundamentali għal smiegħ xieraq u dan stante li r-rikorrent ma ngħatax id-dritt li jiġi interrogat fil-preżenza ta' avukat;

Tagħti dawk ir-rimedji kollha xierqa u opportuni sabiex jiġi indirizzat dan il-ksur inkluż illi r-rakkomandazzjoni u t-tkeċċija fil-konfront tal- esponent jiġu ddikjarati nulli u bla effett u għaldaqstant l-esponent jiġi mqiegħed fi status quo ante.

Rat illi fl-24 ta' Lulju 2020 l-intimati irrispondew għal dak mitlub billi qajmu is-

segwenti difiżi:

Illi fil-qasir il-lanjanzi tar-rikorrent huma fis-sens li ġew leżi d-drittijiet fundamentali tiegħu minħabba nuqqas ta` smigħ xieraq fil-proċeduri kriminali li ttieħdu kontrih kif ukoll meta l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku irrakkomandat li l-istess rikorrent jitkeċċa mill-korp tal-pulizija u dan kollu allegatament bi ksur tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta` Malta u tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea.

Illi l-esponenti jirrespinġu dawn l-allegazzjonijiet bħala infondati fil-fatt u fid-dritt peress li, kif ser jiġi spjegat aktar 'l isfel, l-ebda aġir ta' l- esponenti ma kiser jew illeda xi dritt fundamentali tar-rikorrenti.

Illi bħala fatti jirriżulta li r-rikorrenti kien jaħdem bħala kuntistabbli fil- korp tal-pulizija u kellu n-numru PC 1608.

Fis-26 ta` Marzu 2008 ir- rikorrent li wettaq misapproprjazzjoni ta` fondi tal-Gvern u ġie ikkundannat għaxar xhur priġunerija sospiżi għal-sena u ordnat l-interdizzjoni perpetwa u ġenerali ai termini tal-Artikolu 190 tal-Kap 9.

Din is-sentenza ġiet ikkonfermata mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar is-17 ta` Settembru 2008.

B`ittra datata 23 ta` Ottubru 2008 il-Kummissarju tal-Pulizija informa lir-

ħati mill-Qorti

tal-Maġistrati

Rikors Nru 115/2020–Francois Azzopardi Arnaud vs Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku et

rikorrent li in vista ta` sejbien ta` ħtija hu tkeċċa mis-servizz u l-impjieg tiegħu itterminat b'effett mit-22 ta` Ottubru 2008 u dan wara li l-Prim Ministru approva r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni intimata sabiex ir- rikorrent jitkeċċa.

Ir-rikorrent appella minn din id-deċiżjoni liema appell ġie miċħud b`deċiżjoni datata 26 ta` Diċembru 2008.

Dwar l-ilmenti tar-rikorrent jiġi rilevat minnufih li l-Artikolu 39 (2) tal- Kostituzzjoni ta` Malta jipprovdi li sabiex jiġi garantit id-dritt għal smigħ xieraq, is-smigħ għandu jsir fi żmien raġonevoli, u jinstema' minn Qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi.

L-Artikolu 6 (1) tal-Kap.

319 imur oltre meta jipprovdi li s-smigħ għandu jkun pubbliku u għandu jkun quddiem tribunal indipendenti u mparzjali mwaqqaf b'liġi.

Illi huwa stabbilit anke f'ġurisprudenza konsistenti, li biex tinsab leżjoni tas-smigħ xieraq huwa meħtieġ li l-proċess ġudizzjarju jiġi eżaminat fil- kumpless kollu tiegħu.

Bħala regola, meta wieħed japprezza jekk proċeduri humiex xierqa jew le, wieħed m'għandux iħares biss lejn xi nuqqasijiet proċedurali li jokkorru imma lejn jekk fl-assjem tagħhom, il- proċeduri kinux jew le kondotti b'ġustizzja fis-sostanza u fl-apparenza (ara Perit Joseph Cini Custo vs. Onor. Prim Ministru et deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fil-15 ta' Marzu 1996).

L-esponenti jirrilevaw illi ma sar xejn matul il-proċeduri relattivi għar-rikorrenti li b'xi mod seta' jinċidi fuq id-dritt tar-rikorrenti ta' proċess ġust u wisq inqas ma seħħet xi ċirkostanza li twassal għal flagrant denial of justice.

Illi speċifikatament dwar l-ilment li qajjem ir-rikorrent li hu ma kienx assistit minn avukat waqt l-interrogazzjonijiet tal-pulizija jingħad bħala punt ta' dritt taħt l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea nsibu l-jedd għal smigħ xieraq u mhux il-jedd għall-għajnuna ta' avukat qabel ma, jew waqt illi, tittieħed stqarrija.

Ifisser dan, li jekk in-nuqqas ta' konsultazzjoni ma' avukat fil-mument tat-teħid tal-istqarrija ma ġġib l-ebda preġudizzju serju għall-akkużat fl-eżitu tal-proċeduri kriminali allura dan tal-aħħar ma jkollu l-ebda raġuni jinvoka ksur tal-jedd ta' smigħ xieraq abbażi ta' dan in-nuqqas.

Il-Qorti Kostituzzjonali għamlitha ċara f'ħafna sentenzi riċenti illi ma

huwiex il-każ illi n-nuqqas ta' għajnuna ta' avukat iwassal, għalhekk biss

u ipso facto, għall-ksur tal-jedd għal smigħ xieraq (ara inter alia Ir-

Repubblika ta' Malta vs. Carmel Mercieca Gauci tat-22 ta' Frar 2013, Charles

Stephen Carabez vs. Avukat Ġenerali tat-8 ta' Ottubru 2012 u Joseph

Sicali Mallia vs. Avukat Ġenerali tal-14 ta' Jannar 2013), iżda jrid ikun hemm

ċirkostanzi oħra, illi jwasslu għall-konklużjoni illi minħabba n-nuqqas ta'

aċċess għal avukat ma hemmx dik il-garanzija ta' leġittimità meħtieġa biex

l-istqarrija titqies li ttieħdet bi ksur tal-jedd għal smigħ xieraq;

Rikors Nru 115/2020–Francois Azzopardi Arnaud vs Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku et

Marbut ma` dan l-istqarrija ma tistax tiġi iżolata waħidha mill-bqija tal- kumpless tal-proċeduri kriminali.

Kif ħafna drabi ngħad f'dawn iċ- ċirkostanzi, id-dritt tas-smigħ xieraq irid jiġi meqjus fil-kuntest tat-totalità tal-proċeduri kollha u mhux fir-rigward ta' mument speċifiku.

Tabilħaqq biex wieħed jiddetermina jekk kienx hemm ksur tal-jedd ta' smigħ xieraq, wieħed irid iqis il-proċess kollu kemm hu, magħduda magħhom l-imġieba tal-Qorti li tkun u kif ukoll ta' kif l-interessi tal-persuna mixlija kienu mressqa u mħarsin mill-istess qorti.

Wieħed ma jistax u mgħandux jiffoka fuq biċċa biss mill-proċess sħiħ ġudizzjarju biex minnu, jekk isib xi nuqqas jew għelt, jasal għall-konklużjoni li ta' bilfors seħħ ksur tal-jedd tas-smigħ xieraq.

Illi di piu ix-xenarju ġurisprudenzjali dwar l-assistenza legali qabel u waqt l-interrogazzjoni reġa' inbiddel riċentament bil-kawżi Beuze vs. Belgium, Farrugia vs. Malta, Farrugia vs. Malta u Cassar Bonavia vs. Malta u għalhekk żgur li fil-każ tar-rikorrent ma hemm l-ebda vjolazzjoni tal-jedd invokat u dank if ser jiġi spjegat iktar f`dettal waqt is-smigħ ta` din il-kawża.

Illi dwar il-kwistjoni l-oħra tat-tkeċċija mill-korp jingħad li l-proċedura adottata fil-każ in kwistjoni hija regolata b`liġi speċifika u ċioe` mil- Leġislazzjoni Sussidjarja Kost.

03 – Regolamenti tal- Kummissarju dwar is-Servizz Pubbliku (Proċedura ta` Dixxiplina) qabel ma ġiet emendata fis-sena 2017.

Illi fil-proċeduri in diżamina fl-ebda ħin u fl-ebda moment ir-rikorrent ma ġie trattat b`mod differenti u lanqas ma jirriżulta li ġie mċaħħad minn xi dritt li meta wieħed iħares lejn il- proċeduri fit-totalita` tagħhom jista' jikkonkludi li ma kienx hemm a fair hearing.

Bil-fatt li l-Kummissjoni ma tatx raġun lir-rikorrenti żgur li dan waħdu ma jwassalx għal-ksur tal-jedd għal-smigħ xieraq.

Illi f`dan il-każ peress li r-rikorrent instab ħati mill-Qorti tal-Maġistrati fejn apparti kundanna ta' priġunerija ġiet ordnata wkoll l-interdizzjoni perpetwa u ġenerali tiegħu, dan ifisser li d-deċiżjoni li r-rikorrent jitkeċċa mill-Korp tal-Pulizija mhux biss kienet leġittima iżda fuq kollox inevitabbli.

Dan qed jingħad għaliex l-interdizzjoni ġenerali perpetwa iġġib magħha l-konsegwenza li dak l-uffiċċjal li jinstab ħati ta' reat ma

jistgħax jokkupa iktar kariga pubblika bħalma ċertament huma uffiċċjali

tal-pulizija.

Għaldaqstant fid-dawl tas-suespost ma hemm l-ebda leżjoni tad-drittijiet

fundamentali tar-rikorrenti u din l-Onorabbli Qorti għandha tiċħad l-

allegazzjonijiet u t-talbiet kollha bħala infondati fil-fatt u fid-dritt.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Bl-ispejjeż.

Rat illi fit-30 ta' Lulju 2020, il-Qorti ordnat lill-partijiet jippreżentaw id-

dokumentazzjoni kollha.

Rat id-dokumentazzjoni ppreżentata mir-rikorrent mar-rikors promotur.

Rat id-dokumentazzjoni ppreżentata mill-intimati fil-21 ta' Awissu 2020.

Rat illi fis-7 ta' Settembru l-Qorti appuntat il-kawża għas-smiegħ għall-5 ta'

Rat l-affidavit ta' Francois Azzopardi Arnaud ippreżentat fil-5 ta' Ottubru 2020 (fol 58).

Semgħet ix-xhieda ta' Natasha Grech Camilleri, rappreżentanta tal-Kummissjoni dwar is-

Servizz Pubbliku, fil-25 ta' Novembru 2020 (fol 62).

Semgħet ix-xhieda ta' l-Ispettur Yurgen Minton, stazzjonat fit-Taqsima tar-Riżzorsi

Umani tal-Pulizija, fil-25 ta' Novembru 2020 (fol 69).

Rat illi fil-25 ta' Novembru 2020 il-Qorti ddikjarat il-provi magħluqa.

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ta' Francois Azzopardi Arnaud ippreżentata fit-28 ta' Jannar

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tal-intimati ippreżentata fit-29 ta' Marzu 2021 (fol

Fatti tal-każ

Jirriżulta li r-rikorrent kien impjegat mal-Korp tal-Pulizija bħala kuntistabbli bin-

numru tas-servizz 1608 u kien hekk impjegat għal tnax-il sena.

Jirriżulta li f'Lulju 2007, ir-rikorrent tressaq b'arrest akkużat b'diversi akkużi ta' misapproprjazzjoni u jikkontenti li, meta ġie arrestat, ma ngħatax id-dritt li jiġi interrogat fil-preżenza ta' avukat.

Permezz ta' sentenza datata 26 ta' Marzu 2008, ir-rikorrent instab ħati li wettaq misapproprjazzjoni ta' fondi tal-Gvern, u ġie kkundannat għaxar xhur priġunerija sospiżi għal sena, u ordnat l-interdizzjoni perpetwa u ġenerali ai termini tal- Artikolu 190 tal-Kap 9.

Jirriżulta li din is-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati kienet ikkonfermata mill-Qorti tal-Appell Kriminali fis-17 ta' Settembru 2008 wara illi r-rikorrent kien appella minn tali deċiżjoni.

Rikors Nru 115/2020–Francois Azzopardi Arnaud vs Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku et

Sussegwentement, ir-rikorrent irċieva ittra datata 23 ta' Ottubru 2008, fejn ġie infurmat li l-impjieg tiegħu ġie tterminat mal-Korp tal-Pulizija b'effett mit-22 ta' Ottubru 2008 billi l-Prim Ministru aġixxa skont ir-rakkomandazzjoni tal-Public Service Commission (Dok FZ1).

Jirriżulta li r-rikorrent intavola appell minn din id-deċiżjoni a tenur tar-Regolament

Numru 30(1) (b) u (c) kif jidher minn Dok FZ2.

Sussegwentement, ir-rikorrent irċieva ittra datata 13 ta' Novembru 2009 mingħand il-Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku, fejn ġie infurmat li l-Kummissjoni irċeviet l-ittra tiegħu Dok FZ3.

Jirriżulta illi, madanakollu, permezz ta' ittra datata 26 ta' Diċembru 2008, il- Kummissjoni infurmatu li mhijiex f'pożizzjoni li tirrikonsidra l-pożizzjoni tat- terminazzjoni tal-impjieg tar-rikorrent Dok FZ4.

In segwitu, ir-rikorrent ipproċedew bil-każ odjern fejn qed jilmentaw minn leżjoni tad-dritt fondamentali ai termini tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea.

Ikkunsidrat

Jirriżulta, mit-talbiet u l-premessi, illi r-rikorrent qiegħed permezz tal-azzjoni preżenti, jilmenta li sofra leżjoni tad-drittijiet tiegħu ai termini tal-Artikolu 39 tal- Kostituzzjoni u kif ukoll l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal- Bniedem.

Jirriżulta, mill-banda l-oħra, illi l-intimati, qajmu s-segwenti difiżi:

a. It-talbiet tar-rikorrent huma infondati fil-fatt u fid-dritt, l-ebda dritt tar-

rikorrent ma ġie leż.

b. Ma sar xejn matul il-proċeduri fil-konfront tar-rikorrent, li b'xi mod jinċidi fuq id-drittijiet fondamentali tar-rikorrent.

L-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea titkellem dwar smiegħ xieraq u mhux dwar l-ilment tar-rikorrent li huwa ma kienx assistit waqt l-interrogazzjoni.

Lanqas ma hemm ksur tal- Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni.

c. Dwar it-tkeċċija mill-Korp tal-Pulzija, din hija regolata b'liġi speċifika u cioe` l-leġgislazzjoni Sussidjarja Kost 03 - Regolamenti tal-1999 tal- Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku.

d. Permezz tal-każ fejn ir-rikorrent ġie kkundannat għal priġunerija u interdizzjoni perpetwa u ġenerali, b'hekk id-deċiżjoni li r-rikorrent jitkeċċa mill-Korp kienet inevitabbli.

Konsegwentement, bil-fatt li l-Kummissjoni ma tatx raġun lir-rikorrent, dan waħdu ma jwassalx għall-ksur ta' jedd ta' smiegħ xieraq.

Mertu tal-każ.

Ir-rikorrent qiegħed jikkontendi li d-drittijiet fundamentali tiegħu ġew leżi wara li ngħatat sentenza fil-konfront tiegħu mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali fit-26 ta' Marzu 2008, liema sentenza ġiet ikkonfermata mill-Qorti tal-Appell fis-17 ta' Settembru 2008 fejn ġie deċiż u ngħata interdizzjoni ġenerali u perpetwa a tenur tal-Artikolu 190 tal-Kodici Kriminali.

Ir-rikorrent qed jibbaża l-ilment tiegħu fuq żewġ binarji.

a. L-ewwel ilment tiegħu jirrigwarda l-fatt li ma kienx assistit minn avukat waqt l-interrogazzjoni tiegħu meta kien hemm l-akkużi fil-konfront tiegħu qabel ingħataw id-deċiżjonijiet suċitati.

b. It-tieni ilment huwa li ġie tterminat l-impjieg tiegħu minn mal-Korp tal- Pulizija b'ittra datata 23 ta' Ottubru 2008.

Huwa qed jilmenta prinċipalment mill-fatt li huwa ma ngħatax l-opportunita` jagħmel is-sottomissjonijiet tiegħu kif kellu d-dritt li jagħmel skont ir-Regolamenti tal-Proċedura ta' Dixxiplina tal-Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku (Leġislazzjoni Sussidjarja Kost.

03), u l-impjieg tiegħu ġie tterminat minn mal-Korp.

Għalhekk, il-leżjoni tad-drittijiet fondamentali kif vantata mir-rikorrent a tenur tal- Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u a tenur tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea hija dwar nuqqas ta' smiegħ xieraq fil-proċeduri kriminali li ttieħdu kontrih, kif ukoll meta l-Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku irrakkomandat li r-rikorrent jitkeċċa mill-Korp tal-Pulizija.

Ir-rikorrent, fis-sottomissjonijiet tiegħu sostna, li l-istqarrija li kien għamel huwa stess fl-interrogazzjoni, mingħajr ma kien assistit minn avukat, intużat kontrih.

L-intimati, mill-banda

l-oħra,

fl-eċċezzjonijiet u

fis- sottomissjonijiet, li l-fatt li persuna ma ngħatax dritt ta' avukat waqt l- interrogazzjoni minnu nnifsu ma jiksirx id-dritt ta' smiegħ xieraq, iżda jrid isir test tal-'overall fairness' tal-proċedura, u l-proċedura trid tiġi eżaminata fit-totalita` sħiħa tagħha.

F'dan ir-rigward, saret referenza wkoll għall-każ Beuze vs Belgium (01040/10) deċiża mill-Qorti Ewropea fid-9 ta' Novembru 2018, fejn ingħad li f'każ ta' restrizzjoni għall-assistenza legali waqt l-interrogatorju, ma jkunx hemm ksur għad-dritt għal smiegħ xieraq b'mod awtomatiku iżda jridu jsiru żewġ testijiet, ossija (1) test tal-eżistenza ta' 'compelling reasons' u f'każ li l-'compelling reasons' ma jirriżultawx, (2) it-test tal-'overall fairness' tal-proċedura.

Konsiderazzjoni

Tenut kont tal-fatti kif fuq indikati u l-argumenti mressqa miż-żewġ partijiet, din il-Qorti jeħtiġilha tistħarreġ hemmx ksur tal-jeddijiet invokati mir-rikorrent abbażi tal-fatti u ċ-ċirkostanzi kif jirriżultaw mill-assjem tal-provi u l-atti tal-każ.

Rikors Nru 115/2020–Francois Azzopardi Arnaud vs Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku et

L-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea jipprovdi:

"Fid-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa intitolat għal smiegħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali imwaqqaf b'liġi.

Is-sentenza għandha tingħata pubblikament iżda l- istampa u l-pubbliku jista' jiġi eskluż mill-proċeduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal-ordni pubbliku jew tas-sigurta nazzjonali f'soċjeta' demokratika, meta l-interessi tal-miżuri jew il- protezzjoni tal-ħajja privata tal-partijiet hekk teħtieġ, jew sa fejn ikun rigorażament meħtieġ fil-fehma tal-qorti f'ċirkostanzi speċjali meta l- pubbliċita tista' tippreġudika l-interessi tal-ġustizzja.

(2) Kull min ikun akkużat b'reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm ma jiġix ippruvat ħati skont il-liġi.

(3) Kull min ikun akkużat b'reat kriminali għandu d-drittijiet minimi li ġejjin: (a) Li jkun infurmat minnufih, b'lingwa li jifhem u bid-dettal, dwar in- natura u r-raġuni tal-akkuża kontra tiegħu, (b) Li jkollu żmien u faċilitajiet xierqa għall-preparazzjoni tad-difiża tiegħu; (c) Li jiddefendi ruħu personalment jew permezz ta' assistenza legali magħżula minnu stess jew jekk ma jkollux meżżi biżżejjed li jħallas assistenza legali, din għandha tingħata lilu b'xejn meta l-interessi tal- ġustizzja jeħtieġu hekk, (d) Li jeżamina jew li jara li jiġu eżaminati xhieda kontra tiegħu u li jottjeni l-attendenza u l-eżami ta' xhieda favur tiegħu taħt l-istess kondizzjonijiet bħax-xhieda kontra tiegħu, (e) Li jkollu assistenza b'xejn ta' interpretu jekk ma jkunx jifhem jew jitkellem il-lingwa użata fil-Qorti."

Dwar l-Artikolu 6 fuq imsemmi, l-Qorti tagħmel referenza għal dak li jgħidu l- awturi Conti, O'Boyle & Vassallo Mersey, fil-ktieb "Law of European Covention on Human Rights" ingħad:

L-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jipprovdi:

(1) "Kull meta xi ħadd ikun akkużat b'reat kriminali huwa għandu, kemm il-darba l-akkuża ma tigix irtirata, jiġi mogħti smiegħ xieraq għeluq żmien raġonevoli minn Qorti indipendenti u imparzjali imwaqqfa b'liġi."

(2) Kull Qorti jew awtorita` oħra ġudikanti mwaqqfa b'liġi għad- deċiżjoni dwar l-eżistenza jew l-estensjoni ta' drittijiet jew obbligi ċivili għandha tkun indipendenti u imparzjali; u meta l-proċedura għal deċiżjoni bħal dik huma mibdija minn xi persuna quddiem Qorti jew awtorita` oħra ġudikanti bħal dik, il-każ għandu jiġi mogħti smiegħ xieraq għeluq żmien raġonevoli."

Fl-ewwel lok, jingħad li jinsab assodat fil-ġurisprudenza ta' St Peter's, Ħaż-Żabbar kif ukoll ta' din il-Qorti, li biex wieħed jiddeċiedi jekk kienx hemm nuqqas ta' smiegħ xieraq, huwa meħtieġ li l-Qorti tara u teżamina l-proċedura ġudizzjarja kollha kemm hi fit- totalita` tagħha.

Fil-każ Van Mechelen and Others vs The Netherlands deċiża mill-Qorti Ewropea

għad-Drittijiet tal-Bniedem fit-23 ta' April 1997, ingħad hekk:

Dan l-istess prinċipju ġie rikonoxxut u applikat mill-Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem fil-każ Rice and Minton vs Malta (6569/04) deċiża fl-10 ta' Mejju 2005, fejn ġie ribadit:

Fil-każ Dimech vs Malta (34373/13) deċiża fit-2 ta' April 2015, ġie ritenut li f'każ ta' stħarriġ jekk il-proċedura ssodisfatx ir-rekwiżiti tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea:

Illi kif tajjeb sottomess mill-intimati fis-sottomissjonijiet, il-fatt li persuna ma kinitx ingħatat assistenza ta' avukat waqt l-interrogazzjoni, minnu nnifsu ċertament ma jiksirx id-dritt ta' smiegħ xieraq, iżda jridu jirriżultaw ċirkostanzi oħra, konnessi ma' dawn l-elementi hawn fuq elenkati, biex jiġi mistħarreġ u meqjus li hemm ksur ta' jedd ta' smiegħ xieraq.

Kif ċitat fil-ġurisprudenza suċitata, il-proċedura fil-konfront tal-persuna trid tiġi eżaminata fit-totalita` tagħha.

Relevanti ħafna huwa l-każ Farrugia vs Malta (63041/13) deċiża mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fl-4 ta' Ġunju 2019, fejn ġie konkluż is-segwenti:

Inoltre`, kif jirritjenu diversi awturi, bħal Clayton R. & Guazzo H, 2001, Fair Trial Rights, Santa Luċija pg 88-89, l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea jiggarantixxi d-dritt għal smiegħ xieraq li jinkorpora s-segwenti prinċipji:

Rikors Nru 115/2020–Francois Azzopardi Arnaud vs Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku et

tal-Kostituzzjoni.

Dawn l-istess prinċipji hawn fuq imsemmija huma garantiti wkoll bl-Artikolu 39

Il-Qorti tosserva li, fil-każ in eżami, ir-rikorrent, bl-ebda mod ma wera kif il- proċeduri kriminali fil-konfront tiegħu setgħu ġew ippreġudikati peress illi ma ressaq ebda prova li turi li naqaslu xi wieħed minn dawn l-elementi msemmija u elenkati hawn fuq.

Illi t-test tal-'overall fairness' huwa test sodisfatt fis-sistema tagħna.

Il-Qorti tirrileva li nonostante l-ilment tar-rikorrent, dwar in-nuqqas ta' assistenza ta' avukat waqt l-interrogazzjoni, ma jirriżulta minn imkien fl-atti li r-rikorrent ġie mhedded jew imqarraq waqt l-interrogazzjoni.

Di piu`, lanqas jirriżulta li kien taħt pressjoni meta kien interrogat.

Minbarra hekk jirriżulta li, dak deċiż mill-Qorti tal- Maġistrati (Ġudikatura Kriminali) ġie sussegwentement ikkonfermat mill-Qorti tal- Appell Kriminali u ma nġiebet ebda prova li turi li deċiżjoni kienet ibbażata unikament fuq l-istqarrija tar-rikorrent – di fatti, ebda kopja tad-deċiżjonijiet fuq imsemmija ma ġiet ippreżentata lil dina l-Qorti!

Il-Qorti wisq tibża illi r-rikorrent ressaq dana ilment in linea mal-prassi illi reċntement donnha ħakmet l-ambjent tal-kawżi kriminali fejn, b'regola ġenerali, wara li persuna jinstab ħati ta' reat kriminali, jitmexxew proċeduri Kostituzzjonali dwar nuqqas ta' dritt ta' avukat bit-tama illi d-deċiżjoni tal-Qrati Maltin jiġu mxekkla u mħassra.

Għaldaqstant, fuq dan l-ewwel ilment tar-rikorrent, il-Qorti tqis li l-ilment tar- rikorrent dwar in-nuqqas ta' assistenza waqt l-interrogatorju, mhuwiex kopert bil- protezzjoni mogħtija mill-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea.

L-ilment tar-rikorrent – Dwar it-Tkeċċija mill-Korp tal-Puliziija

Ir-rikorrent sostna li huwa sofra leżjoni tad-drittijiet fondamentali ai termini tal- Artkolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea meta l- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku irrakkomandat li hu jitkeċċa mill-Korp tal- Pulizija u ma tħalliex jagħmel is-sottomissjonijiet tiegħu dwar dan.

Minn naħa l-oħra, l-intimati sostnew fis-sottomissjonijiet, li r-rikorrent ġie mgħarraf bid-deċiżjoni li jitkeċċa mill-Korp tal-Pulizija għalkemm huwa qed jilmenta li ma ġiex mgħarraf bid-deċiżjoni.

Inoltre`, ġie sottomess li r-rikorrent mhux biss instab ħati ta' reat Kriminali iżda ġiet imposta fuqu interdizzjoni ġenerali u perpetwa a tenur tal-Artikolu 190 tal-Kap 9 permezz tas-sentenza tal-Qorti, liema interdizzjoni tiskwalifika lill-individwu minn kariga ta' impjieg pubbliku.

Il-Qorti tibda biex tosserva li mhuwiex bl-ebda mod ikkontestat, li r-rikorrent, bħala persuna illi kien inkarigat jassikura li ma jseħħux reati, instab ħati ta' reat Kriminali permezz ta' deċiżjoni tal-Qorti tal-Maġistrati (Ġudikatura Kriminali) deċiża fis-26 ta' Marzu 2008, fejn ir-rikorrent ġie kkundannat għal perjodu ta' għaxar xhur priġunerija sospiżi għal sena u ġiet ukoll ordnata l-interdizzjoni perpetwa u ġenerali tar-rikorrent.

Dan il-każ ġie kkonfermat fl-intier mid-deċiżjoni tal-Qorti tal-Appell fis-17 ta' Settembru 2008.

Il-Qorti tqis illi tajjeb li jiġi puntwalizzat li l-Artikolu 190 tal-Kap 9 jistipula:

"Fid-delitti kollha ta' falsifikazzjoni magħmulin minn uffiċjali jew tal-interdizzjoni ġenerali perpetwa impjegati pubbliċi, għandha dejjem tiżdied mal-piena stabbilita għad-delitt."

il-piena

Din il-Qorti tosserva, li in segwitu għad-deċiżjoni tal-Qorti, r-rikorrent kellu a disposizzjoni tiegħu rimedju għal appell u reviżjoni tal-piena tal-interdizzjoni perpetwa, u dana a tenur tal-Artikolu 10(6) tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta li tgħid:

(6) L-interdizzjoni, sew jekk perpetwa jew temporanja, tista' fuq ir- rikors tal-persuna ikkundannata għal dik il-piena u meta jidher li hemm raġunijiet tajba għas-sodisfazzjon tal-Qorti li tkun tat is-sentenza, tieqaf f'kull żmien li jkun b'ordni tal-imsemmija Qorti.

Ir-rikorrent seta' jipproċedi biex jikkontesta l-interdizzjoni ordnata – huwa naqas

milli jagħmel dan!

Din il-Qorti setgħet faċilment tieqaf hawn.

Madanakollu, din il-Qorti tqis illi xorta għandha tindaga dwar l-ilment Kostituzzjonali tar-rikorrent fil-każ odjern peress illi minkejja li r-rikorrent ma eżawriex ir-rimedji kollha lilu mogħtija, din il-Qorti tkun qiegħda tonqos jekk ma tesplorax il-lanjanza Kostituzzjonali mressqa mir- rikorrent f'dan il-każ.

Din il-Qorti tibda billi tissottolinea li għar-reat addebitat lir-rikorrent, u għall-piena li ngħata, ma kienx hemm għażla oħra lill-Qorti li ddeċidiet il-każ ħlief li tagħti lir- rikorrent l-interdizzjoni perpetwa.

Jiġi osservat li għal dak li jirrigwarda impjieg, l-interdizzjoni perpetwa toħloq skwalifika fuq kull kariga jew impjieg pubbliku bir-riżultat illi persuna interdetta ma tkunx tista' jkollha aktar impjieg fis-settur pubbliku.

Dik hija konsegwenza diretta tal-interdizzjoni perpetwa u ġenerali.

Għalhekk, l-ilment tar-rikorrent irid jitqies minn din l-ottika.

Jirriżulta li, fil-każ odjern, ir-rikorrent irċieva ittra datata 23 ta' Ottubru 2008, fejn ġie infurmat mill-Kummissarju tal-Pulizija, li huwa ġie mkeċċi u tterminat mill- impjieg b'effett mit-22 ta' Ottubru 2008.

Dan jidher li sar in segwitu tas-sentenza

Rikors Nru 115/2020–Francois Azzopardi Arnaud vs Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku et

u bl-approvazzjoni tal-Prim Ministru wara li hekk ġie rrakkomandat mill- Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku.

Jirriżulta illi, sussegwentement, fit-12 ta' Novembru 2008, ir-rikorrent intavola appell a tenur tar-regolament numru 30 (1) (b) u (c) sabiex id-deċiżjoni tal- Kummissjoni tiġi ddikkjarata nulla u bla effett (Dok FZ2).

Jirriżulta illi b'ittra datata 26 ta' Diċembru 2008, il-Kummissjoni infurmat lir- rikorrent li mhijiex f'posizzjoni li tirrikonsidra l-proċedura li ttieħdet fil-konfront tar-rikorrent.

Jidher illi huwa proprju konsegwenza ta' din l-ittra tas-26 ta' Diċembru 2008 illi r- rikorrent qed jilmenta li ġew leżi d-drittijiet tiegħu għal smiegħ xieraq peress illi jikkontendi li l-Kummissjoni ma żammitx mar-regolamenti fil-Leġislazzjoni Sussidjarja Kost 03 Regolamenti dwar is-Servizz Pubbliku.

L-ilment tar-rikorrent huwa prinċipalment ippernjat fuq dan u fuq dak li jingħad fir-Regolament 15(2) li dak iż-żmien kien Regolament 16, tar-Regolamenti ta' Proċedura u Dixxiplina tal-Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku (Leġislazzjoni Sussidjarja Kost.03).

Dan l-artikolu jipprovdi:

"......jekk il-Kummissjoni tqis li l-piena xierqa wara l-kundanna ta' ħtija ta' akkuża kriminali tkun waħda ta' tkeċċija.....hija għandha tgħarraf lill- uffiċċjal bid-dritt tiegħu li jagħmel sottomissjonijiet bil-miktub lill- Kummissjoni fi żmien għaxart ijiem minn meta jiġi mgħarraf u l- Kummissjoni għandha tikkonsidra dawn is-sottomissjonijiet.....qabel ma tgħaddi biex tagħmel ir-rakkomandazzjonijiet tagħha lill-Prim Ministru.

Il-Qorti tosserva illi dan ir-regolament huwa ċar u ma jħallix ebda lok għal interpretazzjoni jew dubju.

Il-Kummissjoni kellha l-obbligu, skont dan ir- Regolament, li tgħarraf lill-uffiċċjal bid-dritt tiegħu li jagħmel is-sottomissjonijiet fi żmien għaxart tagħmel rakkomandazzjoni lill-Prim Ministru għat-tkeċċija tal-uffiċjal.

ijiem minn meta ġie mgħarraf, qabel ma

Jidher ċar, mill-provi, li din l-opportunita` sabiex ir-rikorrent jagħmel is- sottomissjonijiet tiegħu qabel l-ittra tat-tkeċċija, ma ngħatax lilu.

Dan jinsab ikkonfermat ukoll fix-xhieda tal-Compliance Office Natasha Grech Camilleri li kkonfermat li din il-proċedura tas-sottomissjonijiet ma ġietx segwita f'dan il-każ.

Il-Qorti hawnhekk tqis illi għandu jiġi puntwalizzat li dak li qed tissindika din il- Qorti huwa jekk kienx hemm ksur ta' dritt ta' smiegħ xieraq a tenur tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea, kif vantat mir- rikorrent.

Huwa minnu li jeżisti nuqqas da parti tal-Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku, fejn inqabeż pass fil-proċedura billi r-rikorrent ma ngħatax terminu ta' żmien ta'

għaxart ijiem kif stipulat sabiex iressaq is-sottomissjonijiet tiegħu qabel ma rċieva l-ittra tat-tkeċċija mill-impjieg tiegħu.

Madankollu, meta wieħed

jeżamina ċ-ċirkostanzi u r-riżultanzi fattwali kronoloġikament, jirriżulta li r-rikorrent ingħata sentenza ta' piena u ta' interdizzjoni b'deċiżjoni tal-Qorti li ġiet ikkonfermata fl-istadju tal-Appell u għalhekk, irrispettivament minn dak illi setgħet taħseb jew tikkunsidra l- Kummissjoni u irrispettivament minn kull sottomissjoni illi seta' jagħmel r- rikorrent, huwa kien prekluż milli jkollu kariga pubblika riżultat tas-sentenzi tal- Qorti, w il-kariga ta' Kuntistabbli hija dik ta' Uffiċċjal Pubbliku.

Ir-rikorrent seta' jipproċedi biex iwaqqaf l-interdizzjoni ordnata, a tenur tal-

Artikolu 10(6) tal-Kap 9, ħaġa illi huwa ma għamilx.

Il-Qorti tirrileva li, fil-proċeduri odjerni, il-Qorti qiegħda tintalab mhux sabiex tevalwa u tiddeċiedi dwar jekk sarx żball amministrattiv da' parte tal-Kummissjoni intimata, li jidher li attwalment sar, iżda qiegħda tintalab li tiddeċiedi jekk ġiex leż dritt fundamentali tar-rikorrent riżultat ta' tali żball amministrattiv.

Madanakollu, abbażi ta' dawn il-fatti u ċirkustanzi kif fuq indikati, il-Qorti ma tistax tasal għall-konklużjoni li n-nuqqas da parti tal-Kummissjoni tipprekludi d- dritt ta' smiegħ xieraq tar-rikorrent.

F'każ li r-rikorrent għamel is-sottomissjonijiet tiegħu lill-Kummissjoni, l-eżitu aħħari kien ser iwassal għall-istess konklużjoni, ossija għar-rakkomandazzjoni lill-Prim Ministru sabiex l-impjieg tar-rikorrent mas- settur pubbliku jiġi tterminat, għaliex dan l-eżitu huwa determinat bil-liġi – il- Kummissjoni w il-Prim Ministru ma' kellhom ebda għażla oħra, għax il-Qrati kienu ħarġu l-ordni tagħhom li għandha tiġi rispettata minn kullħadd!

Għalhekk, għalkemm jirriżulta li kien hemm nuqqas fil-proċedura adoperata mill- Kummissjoni, billi tħalla barra l-istadju fejn ir-rikorrent seta' jagħmel is- sottomissjonijiet tiegħu bil-miktub qabel toħroġ l-ittra tat-terminazzjoni tal-impjieg tiegħu, tali sottomissjonijiet xorta ma kien ser ikollhom ebda eżitu favorevoli għar- rikorrent fid-dawl tal-interdizzjoni perpetwa u ġenerali ordnata lir-rikorrent, fejn ma kenitx teżisti triq oħra għall-Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku, ħlief li tagħmel ir-rakkomandazzjoni tagħha lill-Prim Ministru, kif fil-fatt għamlet, sabiex l-impjieg tar-rikorrent fil-Korp tal-Pulizija jiġi tterminat.

In vista tas-suespost, u għall-motivi spjegati, ma jirriżultax li hemm ksur tad- drittijiet fundamentali tar-rikorrent, la taħt l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u lanqas taħt l-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni.

Għaldaqstant, il-Qorti tilqa' l-eċċezzjonijiet kollha ta' l-intimati u tiċħad it-talbiet

Konklużjoni

Rikors Nru 115/2020–Francois Azzopardi Arnaud vs Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku et

Il-Qorti; Wara illi rat l-atti kollha proċesswali kollha ppreżentati quddiemha; Wara illi rat is-sottomissjonijiet tal-abbli avukati difensuri tar-rikorrent u tal-intimati; Tgħaddi biex taqta' u tiddeċiedi l-vertenza odjerna billi: Tiċħad it-talbiet kollha tar-rikorrent.

In vista ta' dak espress fis-sentenza, il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku għandha tagħmel tajjeb għall-ispejjeż kollha tal-partijiet f'din il-kawża.

Francesco Compton LL.D. LL.M. (IMLI) Imħallef Rita Abdilla Castillo Deputat Reġistratur


QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR.

IMĦALLEF TONI ABELA LL.D.

Illum, il-Ħamis, 3 ta' Gunju, 2021

Rat ir-rikors ġuramentat tas-Soċjeta' Charles Grech & Company Limited

(is-Soċjeta' Attriċi) tat-12 ta' Frar 2021 li permezz tiegħu ppremettiet u

talbet is-segwenti:

"Illi l-intimati, jew min minnhom, xtraw u akkwistaw minghand il-kumpannija rikorrenti diversi merkanzija; Illi l-intimati illum jinsab debituri lejn il-kumpannija rikorrenti fis-somma ta' €23,266.58 (tlieta u ghoxrin elf mitejn u sitta u sittin Ewro u tmienja u hamsin centezmu), u dana kif jirrizulta mid-dokument hawn anness u markat Dok, CG1, rapprezentanti bilanc ta' prezz tal-merkanzija mibjugha u konsenjata lill-intimati;

Illi, l-intimati nonostante li gew interpellati diversi drabi sabiex ihallsu dan id- debitu baqghu inadempjenti; Illi dana d-debitu huwa cert, likwidu u dovut u fil-fehma tal-kumpannija rikorrenti l-intimati ma ghandhom ebda eccezzjoni xi jressqu ghall-hlas ta' dan id-debitu; Ghaldaqstant jghidu l-intimati ghaliex dina l-Onorabbli Qorti ma ghandhiex: 1.

Tipprocedi ghas-sentenza skond it-talba tal-istanti bid-dispensa tas- smiegh tal-kawza ai termini tal-artikolu 167 sa 170 tal-Kapitolu 12 tal- Ligijiet ta' Malta;

lill-intimati,

lill-kumpannija jew min minnhom, rikorrenti s-somma ta' €23,266.58 (tlieta u ghoxrin elf mitejn u sitta u sittin Ewro u tmienja u hamsin centezmu), u dana kif jirrizulta mid- dokument hawn anness u markat Dok, CG1, rapprezentanti bilanc ta' prezz tal-merkanzija mibjugha u konsenjata lill-intimati, bl-imghaxijiet, bl- ghola rata skond il-Kap 13 tal-Ligijiet ta' Malta,ulterjuri mid-data tad- dovut pagament sad-data tal-pagament effettiv;

Bl-ispejjez, inkluzi tal-Mandat ta' Qbid Kawtelatorju u tal-Mandat ta' Sekwestru Kawtelatorju prezentati kontestwalment, kontra l-intimati li huma minn issa ingunti in subizzjoni."

Rat li l-Konvenuti għalkemm notifikati baqgħu ma dehrux għas-seduta tal-

24 ta' Mejju 2021;

Rat li l-proċedura saret abbażi tal-artikoli 167 sa 170 tal-Kap 12 tal-liġijiet

ta' Malta u cioe' bil-proċedura speċjali sommarja;

Rat l-atti u dokumenti kollha tal-Kawża;

Semgħet lir-rappresentant tas-Soċjeta' Attriċi jikkonferma bil-ġurament l-

ammont li kien għadu dovut;

Rat li l-Kawża tħalliet għal-lum għas-Sentenza.

Konsiderazzjonijiet

Din hija kawża ai termini tal-artikli tal-liġi fuq imsemmija bil-proċedura

speċjali sommarja.

Proċedura li meta l-konvenut ma jidhirx fl-ewwel

smiegħ wara li jkun notifikat, il-Qorti jkollha tgħaddi għas-Sentenza bid-

dispensa tas-smiegħ.

Fis-seduta tal-24 ta' Mejju 2021, il-Qorti semgħet li

mill-ammont mitlub kienu saru xi pagamenti fil-mori tal-Kawża b'dana li l-

ammont li għadu dovut huwa dak ta' tnejn u għoxrin elf mitejn sitta u sittin

ewro u tmienja u ħamsin ċenteżmu (€22,266.58).

Il-Qorti għalhekk hija tal-fehma li t-talbiet Attriċi huma ġustifikati u

jimmeritaw li jkunu milqugħa fl-ammont fuq imsemmi.

Peress li l-kreditu

huwa wieħed kummerċjali, il-konvenuti ser ikunu kkundannati jħallsu in

L-imgħax għandu jkun b'effett mis-6 ta' April 2020

stante li kreditu hu naxxenti minn obbligazzjoni kummerċjali.

Għaldaqstant għar-raġunijiet fuq imsemmija din il-Qorti qed taqta' u

tiddeċiedi l-Kawża bil-mod segwenti u cioe':

Tilqa' l-ewwel talba Attriċi.

Tilqa' t-tieni talba Attriċi u tikkundanna lill-Konvenuti jħallsu lis-Soċjeta'

Attriċi solidalment bejniethom is-somma ta' tnejn u għoxrin elf mitejn sitta

u sittin ewro u tmienja u ħamsin ċenteżmu (€22,266.58) bl-imgħaxijiet legali

mis-6 ta' April 2020 sal-pagament effettiv.

Bl-ispejjes tal-kawża a' karigu tal-Konvenuti inklużi dawk tal-mandat ta'

sekwestru u ieħor ta' qbid kawtelatorju, li ġew presentati kontestwalment

mar-rikors ġuramentat.

Imħallef Toni Hassan

Deputat Reġistratur