QTM:CIV:253:2017:VGA gia' FDP Libell, danni ghal malafama, Att dwar l-Istampa, Kap. 248 Art.

28, Inġurja ta' isem u malafama ta' negozju, Kap. 248 Art.

QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) MAGISTRAT Dr. Victor George Valenzia LL.D. Dip.

Seduta tat-28 ta' Ottubru, 2019 Rikors Numru: 253/2017 VGA

Citadel Insurance plc (C-21550) vs Benny Borg Tran Cuschieri Valentine, Evelyn Farrugia Attard, Carmel Micheal lkoll in rapprezentanza tal-Ghaqda tal-Konsumaturi – Malta (VO 685 li b'digriet tal-Qorti tal-31 ta' Mejju 2018 giet awtorizzata l-korrezzjoni ghal VO 876) fil- vesti taghhom ta' President, Segretarju Generali u Segretarju Finanzjarju rispettivament.

Rat l-avviz ipprezentat mill-kumpanija rikorrenti fl-4 ta' Settembru 2017 li

permezz taghha talbet is-segwenti: "Prevja kull dikjarazzjoni necessarja, tinghata kundannata (sic.) sabiex thallas lir-rikorrenti danni li ma jeccedux l-ammont ta' Euro 11,646.87 ai termini ta' l- Artikolu 28 u 29 tal-Kap.

248 tal-Ligijiet ta' Malta, wara li l-ghaqda intimata ppublikat artikolu intitolat Beware: Citadel's Travel Insurance Hidden Limitations ghaqda eletroniku http://camalta.org.mt/beware-hidden-limitations-travel-insurance taht il-kappa "News, Spooky Traders", liema artikolu ttella fid-9 ta' Awissu 2017, u li sal- gurnata tal-lum la thassar u lanqas saret apologija nonostante debita

fuq

ta'

SENTENZA TAT-28.10.2019 — KAZ QTM:CIV:253:2017:VGA gia' FDP

interpellazzjoni, u liema artikolu r-rikorrenti thoss li huwa libelluz, ingurjuz u intiz biex ihammeg ir-reputazzjoni kummercjali taghha.

Bl-ispejjez, inkluz dawk tal-ittra legali ta' l-10 ta' Awissu 2017, kontra l-ghaqda intimata li hija minn issa ingunta in subizzjoni" 1

Rat ir-risposta tal-intimati pprezentata fl-24 ta' Novembru 2017 li permezz

Preliminarjament l-eccipjent Carmel Micheal fil-vesti ta' Segretarju Finanzjarju m' huwiex legittimu kontradittur fl-azzjoni attrici in kwantu r-rapprezentanza legali tal-Ghaqda tal-Konsumaturi hija vestita fil- President u s-Segretarju Generali tal-ghaqda flimkien.

Preliminarjament ukoll in-numru tal-ghaqda huwa VO 9981 u mhux VO 685 kif erronjament indikat fl-okkju.

In-numru VO 685 huwa n-numru ta' registrazzjoni tal-Organizazzjoni Volontarja Association of Consumer Rights (Malta) – VO/0685.

Anke l-indirizz Pope Pius XII Flats, Flat 4, Mountbatten Street, San Lawrenz, ma ghandu x' jaqsam xejn mal- Ghaqda eccipjenti.

Fil-mertu it-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fil-ligi.

F' kull kaz il-publikazzjoni indikata mis-socjeta' attrici ma hijiex libelluza fit-termini tal-ligi.

F' kull kaz ukoll, l-eccipjenti bhala ghaqda tal-konsumaturi registrata u l-ufficjali taghha huma ezenti minn kull responsabilita' kemm civili kemm kriminali billi l-pubblikazzjoni imsemmija saret in bona fede u kienet mahsuba unikament ghall-ahjar taghrif, edukazzjoni u protezzjoni tal-konsumaturi fil-kors tal-funzjonijiet tal-eccipjenti bhala ghaqda tal- konsumaturi bl-ghan ewlieni li thares l-interessi tal-konsumaturi fit- termini tal-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur – Kap. 378 tal-Ligijiet ta' Malta.

Illi subordinatament u minghajr pregudizzju ghas-sueccepit, il- pubblikazzjoni msemmija tikkonsisti f' espressjoni ta' opinjoni u apprezzament jew value judgement, u huwa fair comment fuq materja ta' interess pubbliku, fuq fatti sostazjalment veri, ammissibbli kemm taht il- Ligi ta' l-Istampa, kemm taht il-Kostutuzzjoni ta' Malta u l-Konvenzjoni Ewropeja dwar id-Dirttijiet u l-Libertajiet Fondamentali tal-Bniedem.

L- esponenti hija ghaqa volontaja rikonoxxuta li tahdem bla hlas biex taghti

taghrif u vuci lil konsumaturi u ghalqhekk tesprimi l-fehmiet taghha dwar kwistjonijiet li jolqtu lil-konsumatur kemm b' mod generali u kemm b' mod specifiku."2.

Name & Shame" filwaqt li fit-tieni nofs taghha, taht is- subtitolu Latest taht stampa li tghid: "Are you given full clear information" u bit- tags "News, Spooky Traders", hemm snippet ta' artikolu bit-titolu "Beware: Citadel's Travel Insurance Hidden Limitations" (Dok.

Rat verzjoni ohra tal-iscreen shot msemmija fil-paragrafu precedenti din id-

darba bl-isnippet tal-artikolu ftit iktar elaborata (Dok.

Rat kopja ta' zewg screen shots mehuda mis-sit elettroniku fuq imsemmi li juru l-artikolu in kwistjoni li gie ppubblikat fid-9 ta' Awissu 2019 bl-isem "Beware: Citadel's Travel Insurance Hidden Limitations" (Dok.

Rat l-ittra legali mibghuta mill-kumpanija rikorrenti lill-intimati datata 10 ta'

Rat l-affidavit bil-lingwa Ingliza ta' David Cutajar Galea pprezentat mill-kumpanija rikorrenti fis-seduta tas-26 ta' April 2018 u d-dokumenti annessi mal-istess affidavit li jikkonsistu f' korrispondenza permezz ta' emails bejn ix-xhud u l- Ghaqda tal-Konsumaturi, kopja tat-termini u kundizzjonijiet applikabbli ghall- poloz tal-assigurazzjoni tal-ivvjagar ta' Citadel Insurance mahruga lill-klijenti tal-HSBC Premier, kopja ta' tlett screen shots mehuda mis-sit elettroniku tal- Ghaqda tal-Konsumaturi li juru artikolu ippubblikat mill-istess ghaqda fl-20 ta' Ottubru 2017 bit-titolu "Citadel sues CA for alerting consumers." 7

Rat id-digriet tal-Qorti diversement presjeduta tal-31 ta' Mejju 2018 fejn il-Qorti laqghet it-talba ghal korrezzjoni fir-rikors/avviz fejn minflok in-numru ta' iskrizzjoni 685 wara l-kliem VO ddahhal in-numru 1831.9

SENTENZA TAT-28.10.2019 — KAZ QTM:CIV:253:2017:VGA gia' FDP

Rat li l-kumpanija rikorrenti ghalqet il-provi taghha fis-seduta tal-31 ta' Mejju

Rat it-traskrizzjoni tax-xhiedha tal-intimat Benny Borg Tran Cuschieri Valentine tal-4 ta' Ottubru 201810, tal-kontro-ezami tieghu tal-4 ta' Frar 201911 u tar-riezami tieghu tat-28 ta' Marzu 201912 li lkoll inghataw quddiem din il-Qorti diversement presjeduta.

Rat in-nota bid-dokumenti tal-intimat Benny Borg Tran Cuschieri Valentine pprezentata fis- seduta tal-1 ta' Novembru 2018 ma' liema nota gew ipprezentati s-segwenti dokumenti u cioe' (i) Statut vigenti tal-Ghaqda tal-Konsumaturi13; (ii) Kopja tal- artikolu mertu tal-kawza14; (iii) Kopja tal-korrispondenza li kien hemm bejn l- Ghaqda u David Cutajar Galea bhala General Manager tal-kumpanija rikorrenti15 u (iv) kopja ta' artikolu iehor ippubblikat bl-isem "Citadel sues CA – Malta for alterting consumers"16 .

Semghet it-trattazzjoni orali li saret mill-abbli difensuri tal-partijiet rispettivi

quddiem din il-Qorti fis-seduta tat-13 ta' Gunju 2019.

Rat li l-kawza thalliet ghas-sentenza fis-seduta tat-10 ta' Gunju 2019.

Rat u fliet il-bqija tal-atti processwali kollha u kkunsidrat l-provi kollha li gew

imressqa quddiemha inkluz provi dokumentarji.

Illi fis-succint il-fatti li wasslu ghall-ftuh ta' din il-kawza, mhux kuntestati bejn

il-partijiet, huma kif gej:

i. Konsumatur li kellha credit card tal-bank HSBC (il-partijiet jiddivergu, forsi mhux intenzjonalment, fuq liema credit card ghaliex filwaqt li l- kumpanija rikorrenti ssemmi u tesebixxi t-termini u kundizzjonijiet tal- HSBC Premier Travel Insurance Policy, l-intimat Borg Cuschieri Valentine esebixxa t-termini u kundizzjonijiet tal- HSBC Advance Travel Insurance Policy.

Ghall-finijiet ta' din il-kawza, din id-divergenza mhijiex la rilevanti u lanqas importanti) u allura kienet tgawdi minn polza ta' assigurazzjoni tal-ivvjaggar tramite l-kumpanija rikorrenti, kienet siefret lejn Santa Luċija, Ta' Kerċem gewwa l-Istati Uniti f'Jannar 2017.

Bhala parti mill-gita taghha, fis-6 jew

Ikkunsidrat:

7 ta' Jannar 2017 hija kellha taqbad ajruplan ghal Puerto Rico fejn hemmhekk kellha taqbad cruise qabel ma' eventwalment kellha tirritorna lura lejn il-port ghal titjira ohra lura lejn Santa Luċija, Ta' Kerċem u eventwalment ghat- titjira lura li kellha eventwalment twassalha ghal Malta.

Gara li fil-5 ta' Jannar 2017 hija sfat vittma ta' infezzjoni fil-widnejn u giet moghtija parir mediku sabiex ma' tmurx Puerto Rico u ma' tmurx fuq il-cruise.

Ghalhekk hija baqghet l-Istati Uniti ghand familjari taghha sakemm wasal iz-zmien li taqbad it-titjira lura (l-istess titjira lura li kienet skedata li taqbad u li kienet ibbukkjat qabel ma' telqet fuq il-vjagg taghha minn Malta).

Sussegwentement il-konsumatur ghamlet claim mal-kumpanija rikorrenti izda din kienet lesta tirrifondilha l-ispejjez taht Section 3 – Medical and Emergency Expenses u mhux ukoll taht Section 1 – Cancellation and Curtailment Charges.

Fi kliem iehor, ir-rikorrenti offriet li thallas lill- konsumatur l-ispejjez relatati ma' provizzjoni ta' servizzi medici izda ma' kienetx lesta thallasha l-ispejjez relatati mal-cruise u t-titjiriet (lejn u lura minn Puerto Rico) li falliet.

Ir-raguni principali ghal dan ir-rifjut kienet 'l ghaliex, skond l-interpretazzjoni tal-kumpanija rikorrenti, il-konsumatur la kienet ikkancellat il-vjagg taghha (kienet ikkancellat parti biss minnu, u cioe' il-cruise, malli kienet diga waslet l-Istati Uniti u kienet ghamlet ftit granet hemmhekk) u lanqas ma' kienet giet lura Malta qabel il-waqt.

Il-Konsumatur ghamlet ilment mal-Ghaqda tal-Konsumaturi u din l- Ghaqda, principalment tramite il-President taghha, l-intimat Benny Borg Tran Cuschieri Valentine, ghamlet kuntatt mal-kumpanija rikorrenti.

Wara ftit xhur ta' korrespondenza bejn il-partijiet fejn iz-zewg nahat ghamluha cara li ma' kienux qed jaqblu mal-posizzjoni ta' xulxin, fid-9 ta' Awwissu 2017 l- Ghaqda l-artikolu bl-isem "Beware: Citadel's Travel Insurance Hidden Limitations" fuq is-sit elettroniku taghha.

tal-Konsumaturi ppubblikat

Fil- bqija tal-artikolu, ħaż-żabbar-Ghaqda tal-Konsumaturi taghmel riferenza specifika ghall-istorja li wasslet sabiex ir-rikorrenti tirrifjuta li tikkumpensa lill- konsumatur ghall-kancellazzjoni tal-cruise u tat-titjiriet annessi mal- cruise.

interpretazzjoni arbitrarja

SENTENZA TAT-28.10.2019 — KAZ QTM:CIV:253:2017:VGA gia' FDP

Il-kumpanija rikorrenti hassitha malafamata b'dan l-artikolu u fethet din il-kawza wara li minkejja li kienet baghtet ittra legali lill-ufficjali taghha fejn wissiethom li kienu ghamlu value judgements skorretti u li kienu kkawzlha malafama kif ukoll danni kummercjali, dawn baqghu ma' nehhewx l-artikolu minn fuq is-sit elettroniku taghhom u lanqas ma' ppubblikaw apologija.

Kap. 579: L-Att dwar il-Midja u l-Malafama

Illi qabel xejn ghall-finijiet ta' precizjoni ghandu jinghad illi fl-14 ta' Mejju 2018, cioe' meta din il-kawza kienet diga infethet u kienu ghandhom qed jinstemghu l-provi, dahal fis-sehh permezz tal-Att XI tal-2018 il-Kap.

579 intitolat "l-Att dwar il-Midja u l-Malafama".

Illi ghalkemm b'effett mill-14 ta' Mejju 2018 gie imhassar ukoll il-Kap.

248 tal- Ligijiet ta' Malta madanakollu ai termini tal-Artikolu 25(2) tal-Kap.

579: "l-Att imħassar, kif fis-seħħ qabel ma jiġi mħassar permezz ta' dan l-Att, għandu jkompli japplika fir-rigward ta' kawżi pendenti fil-qorti fiż-żmien li jitħassar".

Ghaldaqstant huwa car illi huma d-disposizzjonijiet tal-Kap.

248 (L-Att dwar l- Istampa) li japplikaw ghall-kawza odjerna.

Eccezzjonijiet ta' natura preliminari: eccezzjoni numru wiehed

Illi l-ewwel eccezzjoni preliminari mressqa mill-intimati hija illi li l-eccipjent Carmel Micheal fil-vesti legittimu kontradittur fl-azzjoni attrici in kwantu r-rapprezentanza legali tal-Ghaqda tal- Konsumaturi hija vestita fil-President u s-Segretarju Generali tal-ghaqda flimkien.

ta' Segretarju Finanzjarju m'huwiex

Illi l-Qorti rat l-Istatut tal-Ghaqda tal-Konsumaturi pprezentata mill-intimati permezz ta' nota fl-1 ta' Novembru 2018 u senjatament l-artikolu 2 taht it- Taqsima VIII 'Dmirijiet u Setghat' minn fejn jirrizulta illi "Ic-Chairperson u s- Segretarju Generali flimkien huma responsabbli ghar-rapprezentanza ufficjali u legali tal-Ghaqda"17

Illi ghalkemm l-Ghaqda tal-Konsumaturi hija "organizazzjoni volontarja" iskritta taht il-Kap.

492 tal-Ligijiet ta' Malta, xi haga li tirrizulta anke prima facie mill-fatt illi fl-okkju hemm indikat in-numru ta' iskrizzjoni assenjat lilha bhala "VO" ossia' "Voluntary Organisation", m'hemm xejn fl-atti li jindika illi din l-

istess Ghaqda ghandha personalita' guridika distinta minn dik tal-membri taghha.

F'dan ir-rigward il-Kap.

492 tal-Ligijiet ta' Malta jaghmilha cara fl- Artikolu 2(4) illi: "L-iskrizzjoni ta' organizzazzjoni volontarja taħt dan l-Att ma timplikax: (a) li l-organizzazzjoni għandha personalità ġuridika; jew (b) li tkun organizzazzjoni reġistrata, kif hemm imsemmi fit-Tieni Skeda li tinsab mal-Kodiċi Ċivili; jew (ċ) li r-responsabbiltà tal-amministraturi tagħha li taqa' taħt il-liġijiet li japplikaw tkun b'xi mod milquta"

Illi mill-Istatut tal-Ghaqda is-sura legali ta' din l-organizazzjoni jidher li tixbah l-izjed lil dik ta' Assocjazzjoni anke ghaliex l-isem Ingliz taghha huwa "Consumers Association – Malta".

Mill-atti tal-kawza ma' hemm l-ebda prova pero illi din l-organizazzjoni giet registrata fir-Registru ta' Persuni Legali taht it- Tieni Skeda tal-Kap.

16 tal-Ligijiet ta' Malta u ghaldaqstant m'hemm xejn x'juri lil din il-Qorti illi l-Ghaqda hija moghnija b'personalita' guridika distinta minn dik tal-membri taghha.

Illi dan kollu qed jinghad ghaliex quod non est in actis non est in mundo u fin- nuqqas ta' prova li l-Ghaqda imsemmija giet registrata taht it-Tieni Skeda tal- Kap. 16 tal-Ligijiet ta' Malta, allura jrid jigi meqjus illi l-Ghaqda filfatt ma' gietx hekk registrata u ghaldaqstant mhux biss jirrizulta illi l-Ghaqda m'ghandhiex personalita' guridika imma inoltre ghaliha japplikaw id-disposizzjonijiet relattivi taht l-istess skeda li huma applikabbli ghal organizazzjonijiet li ma' gewx registrati.

F'dan ir-rigward l-Artikolu 14(4) tat-Tieni Skeda tal-Kap.

16 tal-Ligijiet ta' Malta jipprovdi kif gej: "14(4) Organizzazzjoni mhux reġistrata tista' tiġi mħarrka f'isimha stess u hija rappreżentata fil-proċeduri ġudizzjarji minn amministratur.

Organizzazzjoni mhux reġistrata tista' tħarrek f'isimha stess u hija rappreżentata mill-persuna li, skont l-istatut, mill-amministratur uniku jew, jekk ikun hemm aktar minn amministratur wieħed, minn żewġ amministraturi li jkunu."

L-Artikolu 7(2) tal-istess skeda jghid ukoll illi: "7(2) Għall-finijiet ta' din l-Iskeda, "amministratur" tfisser uffiċjal jew persuna li tiġi maħtura biex tikkontrolla u tamministra organizzazzjoni inklużi gvernatur, direttur, trustee jew membru tal-kumitat u kull persuna oħra li twettaq dawk il- funzjonijiet ukoll jekk taħt isem ieħor."

SENTENZA TAT-28.10.2019 — KAZ QTM:CIV:253:2017:VGA gia' FDP

Illi minn dan kollu jirrizulta ghalhekk illi l-Ghaqda tal-Konsumaturi setghet tigi mharrka f'isimha f'dawn il-proceduri.

Fin-nuqqas pero hija ghandha tigi rapprezentata minn amministratur, ossia' uffiċjal jew persuna li tiġi maħtura biex tikkontrolla u tamministra organizzazzjoni inklużi gvernatur, direttur, trustee jew membru tal-kumitat u kull persuna oħra li twettaq dawk il-funzjonijiet ukoll jekk taħt isem ieħor.

M'hemmx dubbju illi kemm Benny Borg Tran Cuschieri Valentine bhala President (jew ahjar Chairperson skond l-Istatut tal-ghaqda), kemm Evelyn Farrugia Attard bhala Segretarju Generali u kif ukoll Carmel Micheal bhala Segretarju Finanzjarju, t-tlieta li huma jistghu jigu meqjusa bhala "amministraturi" f'ghajnejn il-ligi u ghaldaqstant il-kumpanija rikorrenti m'ghamlet xejn hazin illi lill-Ghaqda, individwi biex it-tlett harrket irrispettivament minn dak li hemm miktub fl-Istatut.

lil dawn

Illi ghalhekk l-ewwel eccezzjoni qed tigi michuda.

Eccezzjonijiet ta' natura preliminari: eccezzjoni numru tnejn

Illi it-tieni eccezzjoni, ukoll ta' natura preliminari, giet sorvolata permezz tad- digriet ta' din il-Qorti diversement presjeduta tal-31 ta' Mejju 2018 meta laqghet it-talba ghal korrezzjoni fl-okkju tar-rikors/avviz sabiex minflok in-numru ta' iskrizzjoni 685 wara l-kliem VO jiddahhal in-numru Ħaż-Żabbar.

Mill-atti ma' jidhirx illi l-eccezzjoni giet formalment irtirata mill-intimati izda galadarba din giet sorvolata bil-mod fuq imsemmi fic-cirkustanzi l-Qorti qeghda tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri taghha.

Ikkunsidrat: Eccezzjonijiet fil-mertu

Illi fil-mertu, il-kumpanija rikorrenti bbazat it-talba taghha fuq l-Artikoli 28 u 29

tal-Kap.

248 tal-Ligijiet ta' Malta, li jipprovdu inter alia is-segwenti.

(1) Fil-każ ta' malafama, b'xi mezz imsemmi fl-artikolu 3, li l-għan tagħha jkun li ttellef jew tnaqqas ir-reputazzjoni ta' xi persuna, il-qorti ċivili kompetenti tista', minbarra d-danni li jistgħu jintalbu taħt xi liġi li tkun fis-seħħ f'dak iż- żmien dwar telf jew ħsara attwali, tagħti lill-persuna offiża somma ta' mhux iżjed minn ħdax-il elf, sitt mija u sitta u erbgħin euro u sebgħa u tmenin ċenteżmu (11,646.87).

(2) F'kull każ li għalih japplika dan l-artikolu, il-konvenut jista', bi tnaqqis tad- danni, jipprova li hu jkun għamel jew offra li jagħmel apoloġija lill-attur dwar dik il-malafama qabel ma tkun inbdiet l-azzjoni għad-danni jew, kemm jista' jkun malajr wara malli kellu l-opportunità li hekk jagħmel f'każ li l-azzjoni tkun inbdiet qabel kellu l-opportunità li jagħmel jew li joffri li jagħmel dik l- apoloġija:

Iżda l-konvenut ma jistax iġib dik il-prova bi tnaqqis ta' danni jekk hu jkun ġieb il-prova tal-verità skont l-artikolu 12.

Kull min, b'xi mezz imsemmi fl-artikolu 3, jippubblika xi dikjarazzjoni li jkun jaf li hi jew bid-diliġenza xierqa seta' jkun jaf li hi falza u li x'aktarx tagħmel ħsara lil xi negozju jew proprjetà oħra, jeħel li jħallas, minbarra d-danni li jkollhom jitħallsu taħt xi liġi oħra li tkun isseħħ dwar kull telf jew ħsara attwali, somma ta' mhux iżjed minn ħdax-il elf, sitt mija u sitta u erbgħin euro u sebgħa u tmenin ċenteżmu (11,646.87) li tiġi stabbilita mill-qorti kompetenti."

Illi l-eccezzjonijiet tal-intimati fil-mertu huma bbazati fuq tlett binarji principali li fil-qosor jikkonsistu i) li l-publikazzjoni de quo ma hijiex libelluza; (ii) illi l- eccipjenti bhala ghaqda tal-konsumaturi registrata u l-ufficjali taghha huma ezenti minn kull responsabilita' kemm civili kemm kriminali billi l- pubblikazzjoni imsemmija saret in bona fede u kienet mahsuba unikament ghall- ahjar taghrif, edukazzjoni u protezzjoni tal-konsumaturi fil-kors tal-funzjonijiet tal-eccipjenti bhala ghaqda tal-konsumaturi, u (iii) illi, il-pubblikazzjoni msemmija tikkonsisti f' espressjoni ta' opinjoni u apprezzament jew value judgement, u huwa fair comment fuq materja ta' interess pubbliku; fuq fatti sostazjalment veri."

Il-hames eccezzjoni: applikazzjoni tal-Art.

36(1) tal-Kap.

378 tal-Ligijiet ta' Malta

Illi qabel xejn din il-Qorti ser titratta l-hames eccezzjoni u cioe dik li "l- eccipjenti bhala ghaqda tal-konsumaturi registrata u l-ufficjali taghha huma ezenti minn kull responsabilita' kemm civili kemm kriminali billi l- pubblikazzjoni imsemmija saret in bona fede u kienet mahsuba unikament ghall- ahjar taghrif, edukazzjoni u protezzjoni tal-konsumaturi fil-kors tal-funzjonijiet tal-eccipjenti bhala ghaqda tal-konsumaturi";

Illi hawnhekk l-intimati qeghdin jirreferu ghall-Artikolu 36(1) tal-Kap.

378 tal- Ligijiet ta' Malta ossia' l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur illi jipprovdi kif gej:

(1) Minkejja d-disposizzjonijiet ta' kull liġi oħra, għaqda ta' konsumaturi reġistrata u kull wieħed mill-uffiċjali tagħha fil-qadi ta' dmirijietu f'isimha jkun eżenti minn kull responsabbiltà kemm ċivili jew kriminali, dwar kull pubblikazzjoni, stqarrija jew komunikazzjoni jew attività oħra, li jkunu saru bona fide li jkunu maħsubin unikament għall-aħjar tagħrif jew edukazzjoni jew protezzjoni tal-konsumaturi.

Din l-eżenzjoni tapplika għall-persuni kollha li jippubblikaw, jistampaw, jirreġistraw, ixandru jew jikkomunikaw din l- informazzjoni b'xi mod li jkun."

Illi cio' nonostante ma' ngiebu l-ebda provi li jindikaw illi l-Ghaqda tal- Konsumaturi hija ghaqda registrata taht il-Kap.

378 tal-Ligijiet ta' Malta u ghaldaqstant din il-Qorti ma' tistax hlief tqis din l-ghaqda bhala ghaqda li

SENTENZA TAT-28.10.2019 — KAZ QTM:CIV:253:2017:VGA gia' FDP

twaqqfet ghall-protezzjoni u

tal- ghalkemm konsumaturi madanakollu ma' tikkwalifikax ghall-protezzjoni taht l-istess Att (f'dan ir-rigward japplika l-Artiklu 42 tal-Kap.

Ghalhekk din il-hames eccezzjoni qeghda tigi michuda.

l-promozzjoni

Is-sitt eccezzjoni: fair comment

Illi fis-succint, l-elementi tad-difiza tal-fair comment skond Gatley kif

sussegwentement elaborati mill-Qrati taghna19 huma ghalhekk hamsa:

Il-kumment irid ikun gie msejjes fuq fatti li jkunu ssemmew fil- pubblikazzjoni li minnha jitressaq l-ilment; Il-fatti imsemmija jridu ikunu sostanzjalment veri;

Jekk il-kumment ikun dwar imputazzjoni ta' motivi korrotti jew dizonesti irid jintwera li dan il-kumment kien ġustifikabbli jew mistħoqq; Il-kumment irid ikun tali li jikkwalifika bħala kritika u mhux żebliħ, tgħajjir jew insolenza; u Il-kumment irid jagħti l-fehma onesta tal-kummentatur u l-pubblikazzjoni ta' dik il-fehma ma tkunx saret b'ħażen jew bil-ħsieb preċiż li jweġġa' lil dak li jkun.

Illi fl-affidavit tieghu, David Cutajar Galea, General Business Claims Department Manager tal-kumpanija rikorrenti jelenka l-ilmenti ewlenin tar-rikorrenti, cioe' dawk l-affarijiet fil-pubblikazzjoni li r-rikorrenti tikkontendi li jikkonsistu f'malafama (Art.

28) jew dikjarazzjonijiet foloz (Art.

i. Stampa f'posizzjoni prominenti fuq il-pagna principali tas-sit elettroniku tal-Ghaqda tal-Konsumaturi li tghid: "Are you given full clear information" flimkien ma' snippet ta' artikolu bit-titolu "Beware: Citadel's Travel Insurance Hidden Limitations" u bit-tags "News, Spooky Traders".

Ghar-rikorrenti, il-kliem "name and shame" jaghtu l-impressjoni illi l- artiklu kien intenzjonat illi jsemmi u jgieghel tisthi lir-rikorrenti filwaqt li l-kliem "Spooky Traders" kienu intenzjonati li jfissru li r-rikorrenti tisraq lill-klijenti taghha u tingannahom b'limitazzjonijiet mohbija fil-poloz tal- assigurazzjoni taghha.

Ir-rikorrenti tilmenta ukoll illi l-istampa bil-kliem "Are you given full clear information" kif ukoll it-titlu tal-artikolu "Beware: Citadel's Travel Insurance Hidden Limitations" theggeg lill-qarrejja sabiex jzommu 'l boghod mir-rikorrenti ghaliex din ma' taghtix informazzjoni cara u shiha u tahbi certu restrizzjonijiet fil-poloz tal-assikurazzjoni li toffri.

20 Treeby Ward et. vs Joseph et.(deciza mill-Qorti Suprema Ingliza fl-1 ta' Dicembru 2010)

Skond ir-rikorrenti dawn l-asserzjonijiet tal-Ghaqda huma infondati u juru nuqqas ta' gharfien dwar is-suggett.

Ghar-rikorrenti, l-Ghaqda agixxiet ta' "Judge and Jury" u b'mod vindikattiv fil-konfront taghha.

Ir- rikorrenti tenfasizza ukoll illi l-konsumatur in kwistjoni qatt ma' agixxiet kontra r-rikorrenti quddiem it-Tribunal tal-Konsumaturi u ghalhekk l- Ghaqda ma' kelliex taht banner bil-kliem "Consumer Claims Tribunal Decisions.

Ir- rikorrenti tishaq ukoll illi m'huwiex il-kaz illi "it missold the product" u dan proprju ghaliex galadarba il-polza direttament minghandha hija ma setghet qatt tinforma lill-konsumatur minn qabel dwar in-natura tal-polza.

Inoltre skond ir-rikorrenti il- konsumatur m'ghamlitx uzu mill-complaint procedure interna li toffri l- kumpanija.

l-konsumatur ma' xtratx

tippubblika

Illi dak li ghandu jittiehed in konsiderazzjoni huwa dak li qarrej ordinarju jifhem

meta jara l-artikolu fil-kuntest li huwa jinstab.

SENTENZA TAT-28.10.2019 — KAZ QTM:CIV:253:2017:VGA gia' FDP

Illi gie stabbilit ukoll fil-gurisprudenza nostrana22 u anke dik Ingliza illi biex wiehed jiddetermina jekk kliem humiex malafamanti jew le wiehed ghandu japplika t-test tal-bniedem ragjonevoli dotat b'intelligenza ordinarja.

Illi ghal dak li ghandu x'jaqsam il-banner bil-kliem "Consumer Claims Tribunal Decisions.

INFORM US NAME & SHAME", il-Qorti ma' tistax ma' tissolevax illi min- natura tieghu, banner ta' dan ix-xorta fuq il-pagna principali ta' sit elettroniku huwa intenzjonat li jinbidel wara ftit sekondi u huwa ukoll meqjus separat mill- informazzjoni jew artikli li jidhru tahtu u filfatt huwa intiz biex iservi bhala link ghal materja ohra li tinstab fuq l-istess sit.

Inoltre' taht dan il-banner kien hemm snippets ta' artikoli ohra li ma' jikkoncernawx lill-kumpanija rikorrenti.

F'dan ir-rigward l-intimat Borg Cuschieri Valentine xehed kif gej fis-seduta tat-28 ta' Marzu 2019: "Ix-Xhud: Ehe dan jekk inti tara dan, tara dak il-banner, dak huwa ta' fuq, Consumer claims and … dawk huma … dak huwa banner.

Fil-fatt dan il-kaz hemm min ...ma telax igifieri l- … x'jismu t-Tribunal.

Barra minn hekk hemm zewg banners.

Dak il-banner jinbidel.

Issa jekk inti tara isfel ukoll, inti tara li hemmhekk ahna poggejna, ghandna affarijiet ohra igifieri dawn mhux kwistjoni ta' xi hadd illi ahna qeghdin nghidu isma' oqoghdu attenti ghax jekk tara l- ewwel wiehed hemmhekk tara li hemm survey, ghamilna hemm igifieri hemmhekk hemm post biex ahna nhajru lin-nies ta' survey li huma ghandhom jimlew tal-health, li hu cross border, igifieri hemmhekk mhux korretti li huma qeghdin jghidu li ahna poggejnihom taht dak … taht dak … taht dak il-banner.

Dak il-banner jinbidel.

Barra minn hekk mill-ahhar darba sal-lum, illum hemm

Milton P et. al., para.12.10- 12.11, p. 346 22 Ara per ezempju L-Avukat Dottor Louis Pearson. v. Frans Ebejer Falzon (QTA:CIV: 947:1997:2 deciza fid-19 ta' April 2005) 23 [1964] A.C. 234, 258.

tlett banners ghaliex zidna iehor, ghax dawk il-banners huma xi haga ta' campaigns.

Mhijiex xi haga ta' … hawn … it's a section … it's not a section tal- website… … Le ghax dik fil-fatt il-banner jinbidel.

Il-banner jinbidel wahdu automatically igifieri mument minnhom inti tara dawk in-news kollha, ghaliex dawk huma news kollha hemmhekk li ghandek il-parti ta' taht.

Fil-fatt huma separati ukoll jekk inti tara l-website taghna hija separata mill … minn … minn eh … x'jismu … electronic eh … hawn x'jismu … notice … illi jkollok hemmhekk notice ghaddejja il-hin kollu.

Issa tghaqqad … issa jekk jiena bhalissa qed nara banner, jekk inhalli nofs minuta ohra dik il-banner tinbidel u tigi fuq telecommunications, li m'ghandha x'taqsam xejn ma' … Dr James VELLA GREGORYStanicich Sive Stanicic: Imma f'Awwissu ta' 2017 jidhirli meta gie pubblikat l- artiklu, fejn ghandek il-bicca ta' fuq … fuq decisions li qed tghid int, dik ma kenitx tinbidel?

Dik kienet tibqa' hemm.

Hemmhekk ma naqbilx mieghek..."

Illi fir-rigward tas-sustanza tal-artikolu nnifsu, din il-Qorti wara li fliet sew it-

termini u kundizzjonijiet tal-polza ssib is-segwenti:

i. Taht Section 1 – Cancellation and Curtailment Charges, individwu kopert taht il-polza jista' jaghmel claim ghal rimbors ta' spejjez ta' unused travel and accommodation minhabba kancelliment ("cancellation") jew tnaqqis ("curtailment") ta' vjagg ("journey") jew vakanza ("holiday") li jkunu inevitabbli ("unavoidable") minhabba mard.

Taht l-intestatura ta' "Definitions", il-kelma "Curtailment" (ossia' tnaqqis) tigi definita bhala li wiehed jirritorna lura daru qabel id-data skedata ta' ritorn.

Fil-kaz odjern, il-konsumatur giet lura fil-gurnata skedata tat-titjira ta' ritorn u allura m'hijiex eligibbli ghal rimbors ta' curtailment charges.

Il-kelma "Cancellation" ma' tinghata l-ebda definizzjoni.

L-Ghaqda tal- Konsumaturi ma' taqbilx ghaliex tghid illi din id-definizzjoni importanti imkien ma' tinstab fil-polza u huwa proprju ghalhekk illi l-konsumatur giet "ingannata".

SENTENZA TAT-28.10.2019 — KAZ QTM:CIV:253:2017:VGA gia' FDP

Din il-Qorti thoss pero illi filwaqt li r-rikorrenti hija nfurmata sew dwar "id-duty of care" ta' klijent li jiffamiljarizza ruhu sew mat-termini tal- polza qabel ma' jakkwistha, hija donnu ma' tantx tghid wisq dwar il-fatt illi dan huwa kuntratt ibbazat fuq l-uberrima fides jew utmost good faith u, ghalhekk, hemm l-obbligu tal-assikurat li jaghmel disclosure tal-fatti materjali lill-assikurazzjoni (xi haga li ma' jidhirx illi l-konsumatur in kwistjoni naqset milli taghmel) u, min-naha l-ohra, l-obbligu daqstant importanti li l-assikurazzjoni tagixxi 'in utmost good faith' u ma tirrifjutax claim ingustament.

Jinkombi fuq il-kumpanija tal-assikurazzjoni li taghti l-polza tal- assikurazzjoni lill-assikurat u anke li tispjegalu l-kundizzjonijiet taghha, galadarba l-kumpanija tal-assikurazzjoni tippretendi li l-assikurat irid jimxi mal-kelma (hafna drabi preciza) tal-polza.

F'dawn it-tip ta' standard form contracts, dawn it-tip ta' klawsoli jpoggu f'vantagg negozjali lill-assikuratur u, ghalhekk, ghandu l-obbligi li, galadarba jdahhalhom fil-kuntratt, ghandu jispjegahom.

Dan huwa konformi mal- izviluppi li saru fil-qasam guridku-normattiv, kemm fuq livell lokali kif ukoll komunitarju, fejn jidhlu drittijiet tal-konsumatur li biddlu l-ottika tal-principju pacta sunt servanda li, fir-realtà, huwa bbazat fuq il-helsien tal-partijiet li jkunu jistghu jikkontrattaw bil-libertà il-konvenzjoni ta'

Galdarba standard form contracts fihom kundizzjonijiet pre- fissi li mhumiex negozjati u mill-bidu hemm zbilanc negozjali, allura jidhol aktar l-obbligu tal-kummercjant li jispjega f'lingwa li tinftiehem dawn il-kundizzjonijiet.

Tant li l-Artiklu 47 tal-Att Dwar Hwejjeg tal- Konsumatur jipprovdi li kuntratt mal-konsumatur irid ikun redatt f'lingwa li ghandha tinftiehem mill- konsumatur.24 Issa huwa minnu illi fil-kaz de quo l-kumpanija rikorrenti ma' setghet tispjega xejn il-period of lill-konsumatur personalment qabel commencement of insurance ghaliex tali kopertura hija wahda mill- beneficcji marbuta mal-VISA Advance (jew Premier) tal-HSBC Bank Malta plc.

Dan ma' jgibx pero b'daqshekk illi m'hemmx alternattivi ohra sabiex ir-rikorrenti tispjega bi kliem semplici u car in-natura tal-polza lill- klijenti taghha.

Wara kollox ghalkemm il-konsumaturi taht tali skemi tal- bank ma' jixtrux direttament il-polza minghand ir-rikorrenti u ma' jhallsux premium, xorta wahda jibqa' l-fatt illi tali konsumaturi huma ukoll klijenti tar-rikorrenti u huma marbuta mar-rikorrenti bl-istess mod li huma marbuta klijenti ohra li jixtru l-polza direttament minghand l-kumpanija u fuq kollox, ir-rikorrenti xorta wahda jipprovdu servizz direttament lill-istess konsumaturi.

Il-fatt li t-termini u kundizzjonijiet tal-polza jinsabu online fuq il-websites tal-HSBC u ta' Citadel Insurance plc ma huwiex bizzejjed biex jezonera lill-provditur tas-servizz mill-obbligu li jaghti u jispjega l-polza tal- assikurazzjoni u l-kundizzjonijiet l-aktar importanti f'dik il-polza.

Kif jista' jsir dan?

Certament b'mod minimu dan jista' jsir billi tiddahhal b'mod car id-definizzjoni ta' "cancellation" fl-istess polza.

Izjed minn hekk pero, ghandu jkun hemm linji gwida fi kliem semplici (li jkunu disponibbli kemm fuq is-siti elettronici tar-rikorrenti u tal-bank in kwistjoni, u anke fil-polza nnifisha) li jfissru lill-konsumatur x'tinkludi u x'ma tinkludix kancelliment ta' vjagg jew vaganza.

Huwa vera illi r- rikorrenti ma' tistax a priori tistabilixxi dawk is-sitwazzjonijiet kollha li m'humiex specifikament eskluzi mill-kopertura izda huwa car, anzi carissimu, illi eskluzjoni bhal dik in kwistjoni, hija wahda illi kwalunkwe kumpanija ta' assikurazzjoni hija ben konxja taghha u bla ebda tigbid ta' immaginazzjoni ma' jista jitqies illi r-rikorrenti ma' tistax tispjega b'mod ahjar din is-sitwazzjoni lill-konsumaturi kollha taghha.

Illi stabbilit dan kollu, kellha ragun allura l-Ghaqda tal-Konsumaturi ggib dan kollu fuq is-sit elettroniku taghha bil-mod kif gabitu?

Il-Qorti thoss illi l-Ghaqda

24 FH vs MAPFRE Middlesea plc et (Kaz Nru. 440/2016 – L-Arbitru ghas-Servizzi FInanzjarji)

kienet korretta u gustifikata illi tinforma lill-konsumaturi b'dan kollu u li tghidilhom joqoghdu attenti.

Il-Qorti thoss li forsi l-Ghaqda setghet tkun iktar ghaqlija li kieku, galadarba hija kienet qed tirreferi ghal kaz partikolari, hija ppubblikat ukoll il-fatt illi l-polza f'dan il-kaz kienet wahda mahruga taht skema tal-klijenti tal-bank u li allura l-ghazla tal-klijenti f'dan il-kaz ma' kienetx jekk ghandomx jixtru l-polza minghand ir-rikorrenti izda semmai, jekk ghandhomx jixtru polza ahjar minn kumpaniji ohra minflok ma' jistriehu fuq dik li jgawdu "minghajr hlas" taht l-iskema tal-bank.

Ma' jistax jinghad pero illi dan l-"izball" kien xi wiehed li jingurja jew ihammeg ir-reputazzjoni kummercjali tar- rikorrenti mhux l-anqas ghaliex verament il-konsumaturi taht din l-iskema jridu joqoghdu attenti.

Il-Qorti thoss ukoll illi kliem bhala "spooky traders" ghalkemm forsi mhux l-izjed kliem idoneji, m'ghandhomx jitqiesu bhala malafamanti fil-kuntest tal-istorja kollha kif ippubblikata fuq is-sit elettroniku.

F'dan ir-rigward, l-intimat Borg Cuschieri Valentine jammetti illi kien zball li jpoggu l- artikolu taht il-kappa ta' "Spooky traders" meta jghid "Fuq it-tieni punt (omissis) tal-ispooky traders.

Hawnhekk kellna zball fil … fil-website taghna u fil-fatt ikkoregejnieh."25 Ghal darb' ohra, il-Qorti tissottolineja illi dan l-izball ma' jistax b'xi mod jitqies malafamanti fil-kuntest tal-istorja kollha u lanqas ma' ihammeg ir-reputazzjoni kummercjali tar-rikorrenti.

Illi huma rilevanti ukoll l-kliem tal-istess xhud fis-seduta tal-4 ta' Ottubru 2018 meta dan qal hekk: "U punt iehor zghir illi din ma kienitx xi haga partikolari ghal persuna wahda.

Illi ghalhekk il-Qorti thoss illi d-difiza tal-fair comment postulata mill-intimati fis-sitt eccezzjoni taghhom hija wahda li tregi u qeghda tigi milqugha.

Il- kummenti fl-artikolu kienu msejjsa fuq fatti li jissemmew b'mod car fil- pubblikazzjoni li tilmenta minnha r-rikorrenti.

Il-fatti msemmija kienu sostanzjalment veri.

Il-kummenti lanqas ma' kienu tali illi jikkonsistu f'zeblih, tghajjir jew insolenza, izda filfatt kienu jikkonsistu fi kritika gusta u f'fehma onesta li ma' saretx b'xi hazen jew b'xi hsieb preciz li twegga lir-rikorrenti jew lin-negozju taghha.

Art.29 tal-Kap.

Illi r-rikorrenti tinvoka favur taghha ukoll l-Art.

29 tal-Kap.

248 li jipprovdi li "kull min, b'xi mezz imsemmi fl-artikolu 3 ta' dan l-att, jippubblika xi dikjarazzjoni li jkun jaf li hi jew bid-diligenza xierqa seta' jkun jaf li hi falza u li x'aktarx taghmel hsara lil xi negozju jew proprjeta' ohra, jehel......"

Kwindi ghal fini ta' din il-kawza jrid jirrizulta li l-intimati kienu jafu li d-dikjarazzjonijiet li

SENTENZA TAT-28.10.2019 — KAZ QTM:CIV:253:2017:VGA gia' FDP

kienu qeghdin jaghmlu kienu foloz u li x'aktarx kienu ser jaghmlu hsara lin- negozju tar-rikorrenti.

Huma dawn iz-zewg elementi li jridu jissussistu sabiex it-talba tar-rikorrent tirnexxi.

Irrizulta pero' illi d-dikjarazzjonijiet maghmula mill-Ghaqda tal-Konsumaturi fl-artikolu lamentat ma' kienux foloz, anzi kienu sostanzjalment korretti u ghalhekk it-talba taht dan l-artikolu ma' tistax tintlaqa.

Il-Qorti qeghda ghalhekk tiddisponi minn din il-kawza billi:

(a) Tichad l-ewwel u l-hames eccezzjoni;

(b) Tastjeni milli tiehu konjizzjoni tat-tieni eccezzjoni;

(c) Tilqa'

l-bqija tal-eccezzjonijiet u

it-talba tal-kumpanija rikorrenti billi ma' jirrizultax illi l-artikolu lamentat huwa libelluz, ingurjuz u intiz biex ihammeg ir-reputazzjoni kummercjali taghha

(d) Fir-rigward ta' spejjez, il-Qorti tiddeciedi li:

l-ispejjez relatati mal-ittra legali tal-10 ta' Awwissu 2017 ghandhom ibatuhom ir-rikorrenti; l-ispejjez gudizzjarji relatati mal-kawza ghandhom ssopportjati kif gej: 80% mir-rikorrenti u 20% mill-intimati.


IT-TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR

Ġudikatur AVV.

Seduta tat-Tnejn, 28 ta' Ottubru 2019

Ra l-Avviż tat-Talba ippreżentat fit-12 ta' Jannar 2018 li permezz tiegħu l-attur ippremetta u talab:

"Ili l-konvenuta għandha tiġi ikkundannata minn dan l-Onorabbli Tribunal tħallas lill-attur is-somma ta' disa' mija u disgħa u sebgħin Ewro u erbgħin ċenteżmu (€979.40) più imgħax legali rappreżentanti ammont dovut minnek bħala danni ikkaġunati lill-mittenti fil-ħajt diviżorju, liema danni għalkemm interpellata biex tħallas bqajt inadempjenti.

Illi nonostante interpellata tħallas diversi drabi anki b'ittra uffiċjali taħt l-artikolu 166A, baqgħet inadempjenti u għalhekk kellha ssir din il-kawża.

Bl-ispejjeż kontra l-konvenuta minn issa inġunta għas-subizzjoni.

Illi l-attur ġie ammess għall-benefiċċju tal-għajnuna legali."

Ra r-Risposta tal- konvenuta ippreżentata fis-17 ta' April 2018 li fiha tressqu s-segwenti eċċezzjonijiet:

"Illi l-valur tad-danni li qiegħed jallega l-attur f'dan il-każ huwa eżorbitanti ferm u żgur li l-valur tax- xogħlijiet neċessarji ma jammontawx għall-valur ta' disa' mija u disgħa u sebgħin Ewro u erbgħin ċenteżmu (€979.40).

Illi mhux minnu li l-konvenuta qatt ġiet innotifikata b'ittra uffiċjali taħt l-artikolu 166A tal-Kap.

12 u għalhekk ma setgħet qatt tkun taf bl-allegat valur tad-danni in kwistjoni.

Illi di più, id-danni sofferti mill-attur huma r-riżultat tal-inadempjenza tiegħu stess kif ser jiġi ippruvat waqt is-smigħ tal-kawża u għalhekk ma tistax tinżamm responsabbli Sera Enriquez għal tali danni.

Illi mhux minnu li l-konvenuta ikkawżat id-danni lill-attur u għalhekk ma għandhiex tinżamm responsabbli għal dan.

Se mai, huwa l-amministratur ta' Ocean Heights li għandu jinżamm responsabbli.

Bl-ispejjeż kontra l-attur."

Sema' x-xhieda kollha, qara d-dokumentazzjoni kollha ippreżentata, sema' t-trattazzjoni finali li saret tul is-seduta tal-25 ta' Settembru 2019 u ra li l-kawża tħalliet għas-sentenza għat-28 ta' Ottubru 2019.

Provi ippreżentati

Fl-udjenza tad-29 ta' Mejju 2018 xehed l-attur li bil-Malti u taħt ġurament1, qal li huwa joqgħod fil-fond fl- indirizz Flat 3, Ocean Heights, Block B, Triq Piscopo Macedonia, Il-Qala.

Il-konvenuta toqgħod fil- mezzanin li hemm taħtu.

Fit-12 ta' Diċembru 2015 l-attur kien fil-fond tiegħu jiekol u ħin minnhom sema' ħafna storbju.

Il-konvenuta kienet ilha tagħmel xi xogħlijiet u l-attur kien ilu jieħu paċenzja.

Meta l-attur ħareġ fit-terrazzin fuq wara tal-appartament tiegħu, huwa sab ħofra kbira fil-ħajt li jifred it-terrazzin tiegħu mill-fond ta' ħdejh, liema fond ta' ħdejh huwa ta' terzi persuni.

Mistoqsi min għamel din il-ħofra, ix-xhud qal li l-konvenuta kienet inkarigat xi ħaddiema sabiex jagħmlu xogħlijiet fuq katusa l-ħofra saret huma u jsiru dawn ix-xogħlijiet.

Il-konvenuta qatt ma aċċettat li kienu l-ħaddiema tagħha li għamlu l-ħofra.

Skont ix-xhud, il-konvenuta qalet li kien dieħel l-ilma għandha u għalhekk kellha bżonn tirranġaha.

Sal-preżent, il-ħofra kienet għadha ma ssewwietx.

Fil-kontro-eżami, l-attur xehed li kien minnu li l-katusa relattiva taqdi diversi appartamenti oħrajn u hija dik il-katusa li tarmi l-ilma li jiġi mit-terrazzini relattivi.

Fil-passat, il-konvenuta kienet kellmet lill-attur sabiex tinfurmah li l-katusa kellha xi ħsarat u kien qiegħed jidħlilha l-ilma.

Kienu marru xi nies mid-ditta tal- assigurazzjoni GasanMamo flimkien ma' perit u xi ħaddiema.

Huwa wasal għall-konklużjoni li kienu l- ħaddiema inkarigata mil-konvenuta li għamlu t-toqba għar-raġuni li kien għen lil wieħed minnhom b'xi barmil u dan il-wieħed kien rah fil-passat jagħmel xogħlijiet mal-ħaddiema tal-konvenuta.

Ix-xhud ma kienx jaf jekk il-konvenuta kellhiex il-permess tal-amministratur tal-blokk sabiex tagħmel xogħlijiet fil- katusa.

Fl-udjenza tal-20 ta' Ġunju 2018 xehed Kurt ‘Apap Migneco, prodott mill-attur.2Huwa ntalab jixhed dwar il-polza tal-assigurazzjoni H4464LO11, liema polza tkopri l-blokk tal-appartamenti relattiv ħlief l-appartament numru "1", liema appartament kien assigurat minn Middlesea Insurance meta saret il-claim.

Id-ditta li magħha jaħdem ix-xhud kienet ġiet infurmata minn Middlesea Insurance li l-appartament numru "1" kien sofra xi ħsarat.

Ix-xhud kien ma fuq il-post personalment biex jara l-ħsarat.

Fl-14 ta' Novembru 2013 instab li kien hemm parti mid-drain nieqsa, liema nuqqas kien meqjus wieħed minimu.

Id-ditta tal- assigurazzjoni qabbdet lil min is-soltu jkun inkarigat jagħmel dawn ix-xogħlijiet u ħallsitu u ħallset anki lil min kien ġarrab il-ħsara.

Ix-xhud ippreżenta survey report u l-fattura tal-kuntrattur li tqabbad.

Fl- appartament numru "3" saru x-xogħlijiet billi nqalgħet maduma, twaħħlet ġunta li kien hemm nieqsa mis- sistema tad-drain u mbagħad reġgħet twaħħlet il-maduma li kienet inqalgħet.

Fil-post ta' isfel kien sar it- tibjid meħtieġ minħabba d-dħul tal-ilma.

Ma sar ebda xogħol fil-ħajt diviżorju.

Fil-kontro-eżami, ix-xhud qal li l-maduma jew madum li nqalgħu kienu nqalgħu biex saru x-xogħlijiet fl-art, jiġifieri biex tissewwa l-ħsara fid-drain.

Skont ix-xhud, il-ħsara kienet ikkaġunata minħabba din il-biċċa nieqsa mid-drain u s-sid tal-appartament numru "1" meta seħħ l-inċident kienet Muriel Moore.

L- assigurazzjoni ma tkoprix il-blokk kollu, iżda biss xi units.

Dawk koperti jkunu msemmija fil-polza.

Relattivament għat-tielet paġna tad-dokument KC1, il-ħsara li tidher fil-ħajt hija dik fl-appartament numru "1" mhux f'numru "3".

Ix-xogħlijiet relattivi saru minn Matthew Torpiano jew impjegati tiegħu.

L-attur ippreżenta affidavit u dokumentazzjoni annessa miegħu.3 Essenzjalment, l-attur qal hekk fl- affidavit:

- Fil-fehma tiegħu, huma responsabbli għad-danni relattivi "l-konvenuta Sera Enriquez tal-

maisonette ta' taħtna ġewwa l-blokka B1 u oħrajn."

- Għal aktar minn tlett snin, l-attur sema' storbju ġej mill-fond tal-konvenuta hi u tagħmel tibdiliet fil-

maisonette tagħha.

Ix-xogħlijiet li saru mill-konvenuta iddanneġġjaw anki l-bankina.

L-attur qal li l-ħsara relattiva saret fil-proprjetà ta' "Mrs Hennah senior" u hu kien il-carer tagħha.

- Skont l-attur, fit-12 ta' Novembru 2016, żewġ ħaddiema inkarigati mill-konvenuta fetħu toqba kbira fil-ħajt diviżorju, liema toqba kienet waħda ta' żewġ piedi u tmien pulzieri li nifdet il-ħajt u kienet tagħti fuq it-terrazzin tal-attur.

Skont l-attur, dan sar minn wara dahru u ċertament mingħajr il- kunsens tiegħu u bl-użu ta' makkinarju li ma kienx addattat għal ħajt singlu.

L-attur ikkonferma li "l-affari ġiet solvuta meta nstab connection nieqes fid-drain tal-ilma."

Fl-udjenza tal-20 ta' Frar 2019 xehed Salvatore Oscar Moran, prodott mil-attur.4 Essenzjalment, ix-xhud irrefera għad-dokument li jinsab a fol.

49 tal-proċess u ikkonferma li kien hu li ħareġ dik l-istima iżda ma kienx tqabbad sabiex jagħmel dak ix-xogħol.

L-istima kienet inħarġet wara li l-attur kien talbu jara xi xogħlijiet fid-dar tal-attur stess u x-xhud kien mar kif mitlub.

Fl-udjenza tad-29 ta' April 2019 xehdet il-konvenuta.

Bil-lingwa Maltija u taħt ġurament, hija qalet hekk:

- Fl-2013 hija kienet marret tara l-maisonette li riedet tixtri, li huwa sottostanti għall-appartament tal- attur.

Perit maħtur mill-bank li kien ser jislef marret tara l-fond u nfurmat lill-konvenuta li kien hemm xi leakage nieżel mill-ħajt li jibqa' nieżel mill-fond sovrastanti.

Hija qalet li kien stipulat fil- kuntratt li billi l-katusa hija komuni, l-amministratur kellu jsewwi kwalsiasi danni.

- Għalkemm il-konvenuta ma marritx tgħix hemm, kienet żebgħet il-fond u beda jidher id-dħul tal- ilma.

Skont il-konvenuta, l-amministratur tal-blokk qalilha li l-ħsara kellha tkun imsewwija imbagħad il-kontijiet jitħallsu mill-amministratur.

Il-konvenuta kellmet lill-attur u nonostante li ftiehmet miegħu li hi u l-għarus tagħha kellhom jagħmlu xi xogħlijiet ta' tiswija, huwa ma riedx jiftħilhom il-bieb.

Billi l-attur ma aċċettax li x-xogħol isir min-naħa tiegħu, kellu bilfors jitkisser il-ħajt b'dak il-mod sabiex tissewwa l-katusa.

Ġie ippreżentat affidavit ta' Andre Mifsud Degiorgio, li huwa l-amministratur tal-blokk tal-appartamenti relattiv.

- Huwa kien mgħarraf bil-problemi li kienu għaddejjin u bil-ħsarat sofferti mill-konvenuta.

Fil-fatt, huwa kien awtorizza lill-konvenuta sabiex tkun tista' ssib lil xi ħadd li jsewwi l-ħsarat relattivi.

Kien sar qbil li billi l-katusa relattiva sservi bħala drain għall-units kollha, l-ispejjeż kellha tħallashom il- konvenuta u mbagħad tingħata rifużjoni minn kull condominus billi kienet katusa komuni.

Irriżulta li sabiex issir it-tiswija relattiva, l-konvenuta kellha tidħol fil-fond tal-attur iżda kien hemm xi problemi billi l-attur (skont ix-xhud) lanqas ma ried iħallas is-sehem tiegħu mill-ispejjeż tal- komun.

L-attur ma tax lill-konvenuta aċċess għall-katusa mill-fond tiegħu u argumenta li l-ħsarat

ma kinux tiegħu u għalhekk ma kellu xejn x'jaqsam.

Wara dan, il-konvenuta kellmet lis-sid tal- appartament ħdejn dak tal-attur u dan ħalla lill-ħaddiema jidħlu jagħmlu t-tiswijiet neċessarji.

Il-konvenuta kienet essenzjalment offriet li tieħu ħsieb ix-xogħlijiet kollha u l-ispejjeż relattivi tħallsu mill-owners' association billi kienu ħsarat komuni.

Għalhekk, kien il-każ li l-attur ma ħalliex li jsiru x-xogħlijiet neċessarji.

Ġie ippreżentat ukoll affidavit ta' Matthew Chetcuti Saydon, li kien il-partner tal-konvenuta u ħaddiem li jaħdem diversi xogħlijiet tal-idejn.

Fl-affidavit tiegħu, huwa sostna diversi punti li kienu saru mill-konvenuta kif ukoll minn Andre Mifsud Degiorgio.

Fl-udjenza tal-25 ta' Settembru 2019 sar il-kontro-eżami tal-konvenuta.

F'dan l-istadju, it-Tribunal jagħmilha ċara li qiegħed assolutament jiskarta l-affidavit u dokumentazzjoni oħra ippreżentata mill-attur fl-4 ta' Ottubru 2019, jiġifieri wara l-għeluq tal-provi.

L-attur kellu jippreżenta l- provi kollha li deherlu meħtieġa fiż-żmien riżervat għall-provi tiegħu u anki jekk ried jikkummenta fuq il- provi mressqa mill-konvenuta, dan seta' jsir fil-kontro-eżami u fit-trattazzjoni.

Konsiderazzjonijiet

Fil-qosor, din il-kawża tirrigwarda eżerċizzju ta' tiswija ta' katusa li kien allegatament jinneċessita li ssir toqba f'ħajt.

L-attur aċċetta li din il-katusa kienet waħda komuni u jidher li qiegħed jibbaża t-talba tiegħu fuq il-fatt li l-ħaddiema li kkawżaw din il-ħsara kienu inkarigati mill-konvenuta.

Sad-data tax-xhieda tal- attur (a fol.

20), it-toqba kienet għadha mhux imsewwija u d-dokument ippreżentat mill-attur in sostenn tat-talba tiegħu huwa stima li taqbel mal-ammont mitlub.

L-istima ġiet ippreżentata mill-attur (dokument CV1 a fol.

22) u tinsab ukoll a fol.

35 tal-proċess.

It-Tribunal jifhem li ladarba l-attur aċċetta li l-ħsarat relattivi kienu sabiex tissewwa katusa li kienet taqdi l- blokk kollu, inkluż l-appartament okkupat minnu, huwa relevanti l-Art.

490(2) tal-Kodiċi Ċivili li essenzjalment jgħid li fejn hemm komproprjetà, kull komproprjetarju jidħol fil-vantaġġi u fil-piżijiet tal- komunjoni skont is-sehem tiegħu.

Kien għalhekk l-obbligu tal-attur li jikkontribwixxi s-sehem tiegħu mill- ispejjeż.5

Wara eżami tal-provi mressqa, it-Tribunal ma jsibx diffikultà jemmen li ġie sodisfaċentement stabbilit li t- toqba fil-ħajt saret sabiex tissewwa katusa li kieku ma ssewwietx, kienet tibqa' sors ta' ħsara għal units oħrajn fil-blokk.

Għalhekk, kien fl-interess ta' kull condominus li ssir it-tiswija relattiva.

Dan kollu ma ġiex kontradett mill-attur.

Anzi, l-attur ikkonferma li l-katusa kienet waħda li taqdi diversi units.

Huwa ovvju li huwa fl-interess tal-condomini kollha li ma jkunx hemm katusa bil-ħsara fil-blokk u li jekk ikun hemm katusa b'xi ħsara, din tissewwa minnufih.

Anki jekk huwa minnu li strettament, il-ħsarat saru minn ħaddiema inkarigati mill-konvenuta, ma jistax jiġi injorat li t-tiswijiet li allegatament ikkawżaw il-ħsarat sofferti mill-attur kienu tiswijiet ferm neċessarji.

It-Tribunal jikkunsidra li għalkemm it-tiswija tal-katusa kienet neċessarja, ma jidhirx li hemm raġuni tajba sabiex tħalliet toqba fil-ħajt tal-attur wara li t-tiswijiet tlestew.

Kien l-obbligu ta' min ikkummissjona t- tiswijiet li jara li dawn it-tiswijiet ma jkunux il-kawża ta' iktar ħsarat.

Jidher li f'dan il-każ, huwa ippruvat li kienet il-konvenuta li ikkummissjonat it-tiswijiet bil-permess tal-amministratur Dan mistqarr, it-Tribunal josserva addizzjonalment li tenut kont tad-daqs tat-toqba, l-ammont mitlub, li huwa ibbażat fuq stima, huwa esaġerat.

Il-konvenuta targumenta li t-talba tal-attur għandha tiġi miċħuda għax meta wieħed jara l-provi fl-assjem tagħhom, l-attur qiegħed jippretendi li l-ħitan tiegħu jiġu msewwija meta kien hu stess li ma ħalliex lill- ħaddiema jidħlu f'daru sabiex isewwu l-ħsarat relattivi.

5 Ara Micallef Trigona sive Aldo Saliba Hales vs. Frederick Burlo’ Ellul deċiża mill-Qorti tal-Appell (Inferjuri) fit-22 ta' Ġunju 2005.

Għalkemm fil-fehma tat-Tribunal l-attur żbalja meta ma ħalliex lill-ħaddiema jidħlu sabiex isewwu l-katusa, dan ma jiġġustifikax it-toqba li ħallew warajhom meta tlestew ix-xogħlijiet.

Dan qiegħed jingħad nonostante li t-Tribunal diġà stabbilixxa li t-tiswija tal-katusa kienet ġustifikata.

Għaldaqstant, għar-raġunijiet fuq premessi, it-Tribunal jikkonkludi li t-talba tal-attur timmerita li tkun milqugħa iżda certament mhux fl-intier tagħha.

Dan huwa principalment minhabba l-fatt illi l-attur instiga hu stess dawn id-danni billi ma halliex lill-konvenuta jkollha access sabiex issewwi l-hsarat tal-komun, ta' liema, hu stess, l-attur, huwa parti!!

Deċide

Għaldaqstant, it-Tribunal jaqta' u jiddeċiedi din l-azzjoni billi jilqa' parzjalment it-talba tal-attur u fuq bażi arbitrio boni viri, jillikwida l-ammont ta' erbgha mija u hamsin Ewro (€450) minghajr imghax, u jordna li l- konvenuta għandha tħallas dan l-ammont lill-attur in linea ta' kumpens għall-ħsarat sofferti minnu.

It-Tribunal jiċħad il-partijiet tal-Avviż tat-Talba fejn intalab li l-konvenuta tkun ikkundannata tħallas l- ispejjeż ta' xi ittra uffiċjali stante nuqqas ta' provi f'dan ir-rigward.

Billi t-Tribunal huwa tal-fehma li din il-kawża setgħet ġiet evitata bi ftit rieda tajba fuq iż-żewġ naħat, jordna li l-ispejjeż tal-kawża jinqasmu ugwalment bejn il-partijiet.

Law), LL.D. Ġudikatur

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


GRIMA LI JIRREGOLA L-KERA

Vincent Matvienko Calleja u martu Lillian Matvienko Calleja

Illum 28 ta' Ottubru, 2019

Ra r-Rikors1 tar-rikorrenti prezentat fil-15 ta' Marzu 2017 li permezz tieghu talbu:

Illi l-esponenti huma sidien ta' zewg fondi li jikkonsistu f'dar ta' zewg sulari bin-numru erbatax (14), li hija sovrapposta ghal semi-sotteran (store) bin-numru hmistax (15), f' St. Theresa Alley, Bormla.

Dawn iz-zewg fondi m'humiex imniffdin.

Illi fir-rigward tad-dar bin-numru 14, St Theresa Alley Bormla , Il-Fontana Gata , predecessur ta' l-esponenti, kien ikkoncediha b'titolu ta' enfitwesi ghal zmien ta' sbatax il- sena (17) lill- intimat Vincent Matvienko Calleja, bic-cens annwu ta'sitta u sittin liri Maltin (LM66) ekwivalenti ghal mija u tlieta u hamsin Ewro u erbgha u sebghin centezmi (EUR153.74) b'effett mill-1 ta' Mejju 1972, u dan permezz ta' kuntratt pubbliku tal-25

ta' April 1972 fl-atti tan-Nutar Victor Gerada.

Il-perjodu enfitewtiku ghalaq fit-30 ta' April 1989.

Illi fir-ricerka li ghamlu l-esponenti u verifiki ma' l-intimati , wicc imb'wicc, wara l-mewt ta' ulied Carmelo Gata, irrizulta illi l-intimati kienu moruzi fil-hlas tac-cens u inoltre baqghu jokkupaw din id-dar wara li kien ghalaq il-perjodu enfitewtiku minghajr ma hallsu xejn.

Illi, sussegwentement, l-esponenti ghamlu l-konteggi ta' kemm l-intimati kellhom jaghtu f-arretrati ta' cens u kera a bazi ta' l-emendi fil-ligi tal-1979 u ta' l-2009, stante li l- koncedent tac- ens, Carmelo Gata, miet qabel ma kien ghalaq ic-cens temporarju.

B'hekk irrizulta illi l-intimati huma debituri fl-ammont ta' ghaxart elef , mija u erbgha u ghoxrin Ewro u disgha u tmenin centezmu (EUR 10,124.89) f'arretrati ta' cens u kera li naqsu li jhallsu matul is-snin (ara kalkoli f' Dok 1 anness ).

Illi f' Marzu 2015, l-intimat kien mitlub permezz ta' ittra biex ihallas l-arretrati dovuti.

Illi fis-6 ta' Mejju 2015, l-intimati nfurmaw lill- esponenti permezz ta' l-avukat taghhom Dr Ludvig Muscat Zarb, verbalment u fuq inkarigu taghhom, illi ma kienx hemm problemi u li huma kienu sejrin iuhallsu l-ammont dovut kollu u li kien ser jikkonferma dan anki bil- miktub.

B'hekk l-intimati rrinunzjaw ghall- preskrizzjoni f'zewg okkazzjonijiet separati.

Illi l-intimati, wara li kienu ammettew inekwivokabbilment, kif inghad hawn fuq, illi, huma sejrin ihallsu l-ammont totali, hallsu bis sis-somma ta' EUR 2,490.63 (Abbazi tar-rati f'Dok 1 fuq imsemmi) permezz ta' cheque datat 8 ta' Gunju, 2015.

Illi meta l-esponenti nsistew maghhom, permezz ta ' diversi ittri, biex ihallsuhom ukoll il-kumplament kif kienu ntrabtu li jaghmlu (jigifieri, l-ammont rimanenti ta' EUR 7,634.26 (Eur 10,124.89-Eur 2,490.63=Eur 7,634.26), l-intimati rrifjutaw.

Wara li

kienu ammettew li sejrin ihallsu l-ammont totali u b'hekk effettivament itterrompew il- preskrizzjoni, l-intimati bidlu l-verzjoni taghhom u bdew jghidu li l-kumplament kienu preskritti.

Illi in vista ta' l-ammissjoni maghmula mill-intimati permezz ta' l-ittra tal-konsulent legali taghhom, li biha obbligaw ruhhom li jhallsu l-ammonht intier, l-intimati baqghu debituri ta' l-esponenti fl-ammont ta' Eur 7,634.26.

Illi fir-rigward tal-fond numru 15, St. Theresa Alley, Bormla, Carmelo Gata kien ikkoncedih ukoll b'titolu ta' enfitwesi temporarja, pero' bhala 'store' u li terzi persuni.Inoltre, dan qatt ma gie sub-koncess jew mikri lil hadd.

Ghalhekk l-intimati qatt ma' kellhom l-ebda titolu validu fil-ligi biex jokkupaw dan il- fond.

Il-perjodu enfitewtiku ghalaq fit-30 ta' Marzu 1988.

Illi wara ricerka , l-esponenti skoprew li kien l-intimat Vincent Matvienko Calleja li kien kiseb ic-cavetta ta' dan il- fond minghand terzi u kien ilu jokkupah irregolarment minn mindu kien ghalaq ic-cens temporaneju all'[insaputa tal-predecessuri taghhom.

Dan sehh wara li fl- 2013, l-intimat Vincent parascandalo ammetta wicc imb'wicc meta kienu fuq il-post, illki huwa kellu l-pussess tal-fond u zied ighid li kien jixtieq ikompli jokkupa dan il- fond b'titolu ta' kirja gdida.

Illi meta l-esponenti permezz ta' ittra datata 8 ta' Awissu 2015 talbu lill-intimat sabiex, jivvaka l-fond u jikkonsenjalhom ic-cavetta, huwa, permezz ta' ittra tat-12 ta' Awissu 2015 tal-avukat tieghu , stqarr li ma kellux bzonn dan il- fond aktar pero' kien ser javvakah fi zmien xahar iehor.

B'danakollu, meta fuq rikjesta tieghu l-esponenti marru biex jigbru c-cavetta ta' dan il-fond minghand l-avukat ta' l-intimati, dan ma accettax semplici ricevuta izda riedhom jiffirmaw dikjarazzjoni (f'forma ta' kitba privata gia' stampata) fis-sens li ma kienui qeghdin jippretendu l-ebda danni minghand l-intimati.

Minkejja li fl-1 ta' April 2016 l- esponenti , kif mitluba regghu marru ghac-cavetta, din regghet ma nghatatilhomx.

Imbaghad, sitt (6) ijiem wara , b'nuqqas ta' kortesija u ghal ragunijiet unikament ta' pika u inkejja, l-intimati ddepozitaw ic-cwievet tal-fond il-Qorti permezz ta' Cedola ta' Depozitu minghajr ma kjien hemm l-ebda htiega fil-ligi li jsir hekk.

Illi l-intimati ddepozitaw ukoll fil-qorti rapport maghmul minn arkitett u inginier civili mahtur minnhom li fih jinghad li l-fond kellu xi hsarat , kien uzat sabiex jinhazen l- imbarazz u ma kienx fil-fatt vakat.

Illi minkejja li b'ittra tat-18 ta' Mejju 2016 l-intimati nghataw opprtunita' ohra sabiex ibattlu dan il-fond tant li nghataw ukoll access ghalih, l-intimati baqghu jirrifjutaw ostinatament li jbattluh mill-imbarazz ta' go fih, issewuh, irregghuh fi stat tajjeb u jnaddfuh skont il-ligi.

Illi permezz ta' ittra datata 29 ta' Awissu 2016, l-intimati gew mitluba jhallsu d-danni ghall-okkupazzjoni illigali fl-ammont ta' Eur 8,053.87 kif ukoll l-ispejjez sabiex jaghmlu tajjeb ghan-nuqqasijiet l-ohra (ara kalkoli li jidhru f'Dok.

Illi dan il- fond kien inghata b'cens ghal zmien li ghalaq fit-30 ta' Marzu 1988 lil terzi persuni u wara ma kien hemm l-ebda titolu validu fil-ligi u l-ebda ftehim iehor dwaru.

Fil- frattemp, l-intimat Vincent Matvienko Calleja qabad u okkupa l-imsemmi fond numru 15, st Thersa Alley u wzah bhala 'dump' iktar milli biex jahzen oggetti tajbin.

Barra minn hekk, la qatt ghamel manutenzjoni u lanqas tiswijiet fih, iza semplicement baqa' jokkupah abbuzivament billi approfitta ruhu mill- fatt li s-sid kien persuna anzjana.

Minkejja li l-intimat kien 'squatter' go dan il-fond illegalment, meta l-esponenti qalului biex johrog 'il barra minn go fiuh , l-intimat irrifjuta li jivvaka l-fond, li jbattlu u li jirritorna c-cavetta lill- esponenti, u , minflok qabad u depozita c-cavetta l-Qorti bhala att ta' pika ghax ma riedx ibattal il-fond mill-kwantita' kbira ta' imbarazz li hemm fih u jroddu lura fi stat tajjeb.

Kien ghalhekk li beda jigdeb u jghid li ma kellux il-pussess, minghajr ma ddejjaq xejn li fl-2013 kien qal li l-esponenti wicc imb'wicc illi kellu l- pussess tal-fond hu u kien jixtieq ikompli jokkupah b'titolu ta' kirja gdida.

Illi in vista ta' l-imgieba abbuziva u illegali ta' l-intimati, l-esponenti interpellawhom (1) Ihallsuhom is-somma ta' EUR 8,053.87 bhala danni ghall-okkupazzjoni illegali, (2) Ihallsuhom l-ispejjez necessarji biex il-post jitbattal mill-imbarazz fin-nuqqas li jbattluh l- intimati, (3) ihallsuhom l-ispejjez ghatr-tiswija tal-post minhabba li dan thalla zdingat u garrab hsarat minhabba traskuragni kbira, (4) ihallsuhom id-danni ulterjuri ghan-nuqqas ta' uzu u telf ta' kera, u (5) l-imghaxijiet legali.

Illi minkejja l-ittra privata tal-4 ta' Settembru 2015 mibghuta ghan-nom ta' l- esponenti

mill- Avukat Dr. Joseph Preca lill-intimati, dawn baqghu inadempjenti.

Illi sussegwentement intbghatu zewg ittri privati ohra mill-avukat difensur ta' l- esponenti fid-29 ta ' Awissu2016 u fid-19 ta' Dicembru 2016,izda l-intimati xorta wahda baqghu inadempjenti.

Ghaldaqstant l-esponenti jitolbu bir-rispett illi dan l-Onorabbli Bord li Jirregola l-

(1) jiddikjara illi l-intimati huma debituri versu r-rikorrenti fl-ammont ta' sebat elef sitt mija u tletin euro u sitta u ghoxrin centezmu (EUR 7,634.26) bhala bilanc ta' arretrati ta' cens u ta ' kera fir-rigward tal-fond numru 14, St Theresa Alley, Bormla , u li fin-nuqqas ta' pagament huma jitqiesu bhala moruzi fil-hlas tal-kera u jigu fi zmien qasir u perentorju li jigi ffissat.

(2) Jiddikjara illi l-intimati jew min minnhom okkupaw u kellhom il-pussess tal-fond l- iehor konsistenti f'store (semi-sotterran ) bin-numru 15, St Theresa Alley, Bormla, u dan abbuzivament u illegalment, u illi rrifjutaw li jbattluh u jirritornawh fi stat tajjeb lill-esponenti.

(3) Jiddikjara lill-intimati jew min minnhom responsabbli ghall-hlas tad-danni ghall- okkupazzjoni fl-ammont ta' tmint elef u tlieta u hamsin euro u sebgha u hamsin centezmu (EUR 8,053.87) jew ammont verjuri hekk likwidat (anke jekk superjuri), okkorrendo bin-nomina ta'esperti teknici.

(4) Jiddikjara lill-intimati jew min minnhom responsabbli wkoll ghall-ispejjez necessarji biex il-post jitbattal mill-imbarazz fin-nuqqas li jbattluh l-intimati immedjatament, kif ukoll ghall-ispejjez biex issir it- tiswija tal-post minhabba li dan thalla zdingat u garrab hsarat minhabba traskuragni kbira, u kif ukolol responsabbli ghall-hlas tad- danni ulterjuri ghan-nuqqas ta' uzu u telf ta' kera.

(5) Jikkikwida l-ispejjez necessarji biex il-post jitbattal, kif ukoll biex il-post jigi ripristinat peress li thalla zdingat mill-intimat u konsegwentement jehtieg tiswijiet u manutenzjoni , kif ukoll tillikwida d-danni ulterjuri sofferti mill-esponenti ghan- nuqqas ta' uzu u telf ta' kera.

(6) Jikkundanna lill-intimati jhallsu lill-atturi l-ammonti fuq indikati ta' Eur 7,634.26 u EUR 8,053.87 jew ammont verjuri hekk likwidat, kif ukoll l-ammonti l-ohra hekk likwidati, okkorendo bin-nomina ta' l-esperti teknici.

Bl-imghaxijiet legali ta' 8 % fuq l-ammonti dovuti bhala arretrati u danni mill-intimati u dan mit-8 ta' Gunju 2015 u d-29 ta' Awissu 2016 rispettivament, u bl-imghaxijiet mid- data tal- likwidazzjoni tad-danni fir-rigward tad-danni li huma ' da liquidarsi'.

Bl-ispejjez, inkluzi dawk ta' l-ittri privati tal-4 ta' Settembru 2015, tad-29 ta' Awissu 2016 u tad-19 ta' Dicembru 2016, kontra l-intimati.

L-intimati huma minn issa ngunti ghas-subizzjoni.

Ra r-Risposta tal-intimati Parasacandalo2 prezentata fl-4 ta' Mejju 2017 li permezz taghha eccepew li:

Illi preliminarjament it-talba ghall-arretrati ta' cens u ta' kera in konnessjoni mal-fond 14, St. Theresa Alley, Bormla, hija preskritta ai termini ta' l-artiklu 2156 (c) tal- Kap 16 tal-ligijiet ta' Malta.

Il-kontenut kollu tal-paragrafu 7 ta' l-avviz li jaghmel referenza ghall-ittra tal-21 ta' Mejju 2015 ghandu jigi sfilzat mill-atti msemmija giet redatta bla pregudizzju u dan fuq l-iskorta tal-principju kif enuncjat fis-sentenza tal- Qorti ta' l-Appell tas-27 ta' Frar 2015 fl-ismijiet Intercomp Limited vs Boris Arcidiacono Limited li tghid : 'L- offerti li jsiru in linea ta' transazzjoni ma ghandhomx l-effikacja li jinterrompu l- preskrizzjoni jew l-effikaca tar-rikonoxximent tad-dejn ; ghaliex proposti simili jsirui bla pregudizzju tad-drittijiet rispettivi tal-kontendenti.

Ara wkoll Apell Civili tas-27 ta' April 1936 (Vol XXIX.I.613) fl-ismijiet Lombardo Buhagiar Brincat vs Michele Buhagiar Brincat.

Illi fil-mertu, l-intimati ma humiex responsabbli ghall-hlas ta' l-okkupazzjoni tal-fond ossia kantina numru 15, st Theresa Alley, Bormla, liema fond huwa indipendenti mill- fond 14,St. Theresa Alley bormla.

Din il-kantina qatt ma giet koncessa mir-rikorrenti lill-intimati taht l-ebda titolu u ghalhekk il-kalkoli mahduma f'Dok 2 ma japplikawx fil- konfront taghho.

Din il-kantina kienet ghal zmien twil abbandunata, mimlija imbarazz u sahansitra bil-grieden.

Circa ghaxar (10) snin ilu l-intimati inghataw ic-cavetta tal- kantina mill-okkupanti precedenti sabiex jiehdu hsiebha huma sabiex ma tibqax mitluqa.

Ghall-kuntrarju l-intimati zammew kemm setghu din il-kantina fi stat tajjeb ta' ndafa peress li kienet qedgha tkun mimlija grieden minhabba l-imbarazz li kien fiha.

Hekk kif gew mitluba mis- sidien, l-intimati irritornawlhom il-kantina billi nehhew l-affarijiet personali taghhom.

Illi l-intimati ma kkawzaw l-ebda hsara fil-kantina sakemm damu jiehdu hsiebu huma u jekk fiha xi hsara certament ma sehhitx minnhom.

Qieghda tigi esebita kopja ta' condition report redatt mill- Perit Carmel Sciberras Balbi, markat Dok A.

Ra li, fl-udjenza tal-4 ta' Mejju 2017, il-kontendenti qablu li ghandha tinghata decizjoni preliminari dwar l-ewwel zewg eccezzjonijiet imressqa mill-intimati.

Sema' x-xiehda tal-kontendenti, u ra d-dokumenti pprezentati minnhom.

Ra s-sottomissjonijiet bil-miktub tal-kontendenti.

Semghet it-trattazzjoni orali ulterjuri mid-difensuri taghhom.

Ikkunsidra:

Qabel kollox, il-Bord qies l-ilment tar-rikorrenti mressaq fin-nota ta' sottomissjonijiet taghhom3, li l-intimati pprezentaw is-sottomissjonijiet taghhom bil-miktub tlett ijiem wara l-iskadenza tat-terminu moghti lilhom ghal dan l-iskop, minghajr ma ottjenew permess preventiv sabiex jaghmlu dan.

Filwaqt li jigbed l-attenzjoni tal-intimati ghall-obbligu li ghandhom li jaderixxu ghall-ordnijiet ta' dan il-Bord, u jitolbu ordnijiet godda fejn it- twettiq tal-ordnijiet moghtija ma jkunx possibbli minghajr htija taghhom, il-Bord jidhirlu li ghandu jippermetti li dawn is-sottomissjonijiet tal-intimati prezentati tardivament jibqghu jiffurmaw parti mill-atti, tenut kont li r-rikorrenti wiegbu ghalihom fid-dettall fis- sottomissjonijiet taghhom bil-miktub, u ghalhekk ma kienu bl-ebda mod pregudikati fl- ezercizzju tad-drittijiet procedurali taghhom.

Ikkunsidra wkoll li :

Din il-kawza tirrigwardja zewg fondi differenti, li pero' jinstabu fuq xulxin, bin-numri 14 u 15, fi Sqaq Santa Tereza, Bormla.

Fost hwejjeg ohra, b'dawn il-proceduri, ir-rikorrenti qed jitolbu l-hlas tal-arretrati tal-kera tal-fond 14, fi Sqaq Santa Tereza, Bormla, okkupat mill-intimati ghal skop residenzjali.

Hemm qbil li originarjament, dan il-fond kien moghti b'cens lill-intimati mill-awturi tar- rikorrenti, liema cens skada fit-30 ta' April 1989, u gie konvertit favur l-intimati f'titolu ta'

kiri skond id-disposizzjonijiet tal-Ordinanza li Tnehhi l-Kontroll tad-Djar (Kap. 158 tal- ligijiet ta' Malta).

Bl-ewwel talba taghhom, ir-rikorrenti qed jitolbu li dan il-Bord jiddikjara lill-intimati debituri taghhom fis-somma ta' sebat elef sitt mija u erbgha u tletin Ewro u sitta u ghoxrin centezmu (€7,634.26) rapprezentanti bilanc ta' arretrati ta' cens u kera fir-rigward ta' dan il-fond, u li fin-nuqqas ta' hlas jitqiesu moruzi fil-hlas tal-kera u jigu kundannati jizgumbraw fi zmien qasir u perentorju li jigi ffissat.4

Sabiex isostnu din it-talba taghhom, fis-sitt u s-seba' paragrafi tal-premessi taghhom fir- Rikors promotur, ir-rikorrenti jghidu li 'fis-6 ta' Mejju 2015, l-intimati nfurmaw lill-esponeti permezz ta' l-avukat taghhom Dr Ludvic Muscat Zarb, verbalment u fuq inkarigu taghhom, illi ma kienx hemm problemi u li huma kienu sejrin ihallsu l-ammont dovut kollu u li kien ser jikkonferma dan anki bil-miktub' u 'Illi b'ittra tal-21 ta' Mejju 2015, l-avukat taghhom difatti kkonferma dan bil-miktub : 'Kindly note that some of the amounts due are time barred and my clients are only obliged by law to affect payment for the last five (5) years.

B'hekk l-intimati rrinunzjaw ghall-preskrizzjoni f'zewg okkazjonijiet separati'.5

Ir-rikorrent ipprezenta kopja ta' din l-ittra legali datata 21 ta' Mejju 20156, mibghuta lilu mid-difensur tal-intimati, fost dokumenti ohra li pprezenta meta xehed f'din il-kawza.

Preliminarjament, l-intimati ddefendew ruhhom kontra din it-talba tar-rikorrenti fuq zewg binarji :

il-preskrizzjoni estintiva ta' hames snin skond l-art.

(ii) l-inammissibilita' bhala prova tal-korrispondenza legali mibghuta bla pregudizzju, u tan-negozjati li setghu saru bejn il-partijiet bl-intiza li tintlahaq transazzjoni, liema negozjati pero' fallew u t-transazzjoni ma sehhitx.

Il-Bord ser jikkunsidra l-ewwel il-kwistjoni tal-ammissibilita', jew le, tal-korrispondenza legali mibghuta bla pregudizzju f'isem l-intimati, billi jekk ammissibbli, din tista' timpingi b'mod determinanti fuq l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni tal-azzjoni tar-rikorrenti, in kwantu diretta biex jottjenu minghand l-intimati l-hlas tal-arretrati tac-cens u l-kera li ghalqu aktar

4 Ara l-ewwel talba, fol.

minn hames snin qabel bdiet din il-kawza, u fin-nuqqas ta' hlas, l-izgumbrament taghhom mill-fond in kwistjoni.

Ammissibilita' bi Prova ta' Korrispondenza Legali 'Bla Pregudizzju'

Irrizulta mill-provi li, qabel bdiet din il-kawza, meta r-rikorrenti kienu diga' qed jippretendu l-hlas mitlub, sar sforz mid-difensur tal-intimati sabiex din il-kwistjoni tigi rizolta amikevolment.

L-intimati ma tkellmux direttament huma mar-rikorrenti, u lanqas ma ghamlu atti ohra personalment.

Il-kontro-proposta taghhom tressqet lir-rikorrenti mill- avukat taghhom, l-ewwel verbalment, u mbaghad permezz tal-ittra legali msemmija datata 21 ta' Mejju 2015.

Mill-kontenut tal-imsemmija ittra, jidher car li l-kwistjonijiet bejn il-kontendenti ma kinux biss dwar il-hlas tal-arretrati tac-cens u l-kera tal-fond mertu tal-kawza, imma wkoll ir- rimbors lill-intimati tal-ispejjez li kienu qed jippretendu li ghamlu fil-post mikri, u li kienu jirrigwardjaw tiswijiet strutturali li kienu jinkombu fuq sid il-kera.

Ghalhekk, kuntrarjament ghal dak argumentat mir-rikorrenti fis-sottomissjonijiet taghhom, il-Bord jidhirlu li din il-korrispondenza kienet tifforma parti min-negozjati ghal transazzjoni bejn il-partijiet, intizi biex jirrisolvu l-pendenzi u l-kwistjonijiet kollha ta' bejniethom naxxenti jew relattivi ghall-kirja tal-fond 14, Sqaq Santa Tereza, Bormla.

Irrizulta wkoll li, f'dak l-istadju, id-difensur tal-intimati kien qed jitkellem mar-rikorrent Perit Joseph Gata Iwueke minhabba li t-talba ghall-hlas tal-arretrati kien ghamilha hu direttament lill-intimati7, u ma kienx ghadu patrocinat minn avukat.

Fl-ahharnett irrizulta li, wara li r-rikorrenti ma accettawx il-kontro-proposta tal-intimati kif komunikata bl-ittra legali datata 21 ta' Mejju 2015, b'ittra legali ohra tat-8 ta' Gunju 20158, l-avukat tal-intimati informa lir-rikorrenti li l-klijenti tieghu kienu ddecidew li jirrinunzjaw ghall-pretensjoni taghhom li jigu rimborsati ghall-ispejjez strutturali li ghamlu fil-fond mikri lilhom, u li jhallsu l-kera dovuta ghall-ahhar hames snin, u filfatt baghtilhom il-kalkoli ta' dan il-hlas, u l-hlas innifsu.

Ir-rikorrenti jaqblu ma' din is-sekwenza tal-fatti, ghalkemm jinsistu li dawn ma kinux jikkostitwixxu trattativi jew negozjati.

Ir-rikorrent Perit Gata De Trafford xehed li, meta rcieva minghand l-avukat tal-intimati l-ittra datata 21 ta' Mejju 2015, huwa kellem lill- avukat, mar fl-ufficju tieghu fejn kien hemm prezenti wkoll l-intimati, u f'dik l-okkazjoni ghamel zewg offerti lill-intimati – l-ewwel offerta li jhallas ghall-ispejjez strutturali u l-kera

dovuta minnhom toghla bir-rata ta' 6% skond il-ligi, u t-tieni offerta li jhallsuh il-kera shiha minghajr ma jigu rimborsati tal-ispejjez strutturali.

Ghal dawn l-offerti, l-avukat tal- intimati wiegbu li l-provvediment dwar iz-zieda fil-kera ma kienx japplika f'dan il-kaz.

U minhabba f'dan id-dizgwid, il-ftehim ma sehhx.

L-istess rikorrent qal fix-xiehda tieghu li, fil-laqgha li kellu mal-intimati fl-ufficju tal-avukat taghhom, dan 'f'idejh kellu c-cekk tal-ammont illi kien hemm milli nista' nifhem ic-cekk li tahulu il-klijent tieghu tal-ammont li kien hemm f'dik l-ittra, tal-without prejudice biex niftiehmu u kif ra hekk qalli mela tista' titlaq qalli … nergghu nitkellmu'.10 Pero' in kontroezami, l-istess rikorrent iddikjara car li 'Ic-cekk rajt ic-cekk f'idejk li kien cekk … Il- kontenut tieghu ma rajtux … ghandi nassumi li kien cekk validu … Pero' ma nahsibx li kien blank cheque jien'11.

L-intimata Lilian Muscat Azzopardi insistiet li, meta ltaqghu, ic- cekk ma kienx miktub u lanqas iffirmat, u li l-intiza kienet li l-avukat jiktbu lir-rikorrent kif jiftiehmu.12

tal-partijiet

fir-rigward,

Wara li qies il-provi kollha li tressqu miz-zewg nahat dwar din il-kwistjoni, u kkunsidra s- ic-citazzjonijiet mill- sottomissjonijiet gurisprudenza lokali u estera fir-rigward li ssenjalaw iz-zewg nahat, il-Bord huwa tal- fehma li l-ittra datata 21 ta' Mejju 2015, li l-avukat tal-intimati baghat lir-rikorrenti 'Without Prejudice' kienet tifforma parti mit-trattativi li kien qed imexxi l-istess avukat, fl-interess tal-patrocinati tieghu, mar-rikorrenti, f'tentattiv biex tigi rizolta amikevolment u minghajr kawzi l-pendenza miftuha mir-rikorrenti personalment bl-ittra datata Marzu 2015, li permezz taghha talbu minghand l-intimati l-hlas shih ta' cens u kera ghal skadenzi li ghalqu fl-ahhar 28 sena, cioe minn Mejju 1977 sa April 2015.

Din il-konkluzjoni l-Bord qed jasal ghaliha wkoll fl-isfond ta' dak li qalet il-Qorti tal-Appell fis-sentenza Intercomp Limited vs Boris Ferencevic Limited13 li 'd-diskors li ghadda bejn Boris Mc Donnell u l-avukat tas-socjeta` attrici f'inkontri kazwali illi kellhom, ghandu jitqies li sar bla pregudizzju, ghax kif ritenut fil-gurisprudenza patria l-offerti li jsiru in linea ta' tranzazzjoni ma ghandhomx l-effikacja li jinterrompu l-preskrizzjoni jew l-effikacja ta' rikonoxximent tad-dejn; ghaliex proposti simili jsiru minghajr pregudizzju tad-drittijiet rispettivi tal-kontendenti.

93 sa 95 12 Ara xiehda tal-intimata, 13.11.2018, fol.

Fic-cirkostanzi, ghalhekk, dan il-Bord jidhirlu li mhijiex ammissibbli bi prova, u konsegwentement m'ghandux iqis bi prova, il-kontenut tal-ittra datata 25 ta' Mejju 2015 li l-avukat tal-intimat baghat lir-rikorrent Cachia Faerne, u lanqas id-diskors li nghad bejniethom fil-laqgha sussegwenti li nzammet fl-ufficju tal-istess avukat.

Preskrizzjoni Kwinkwennali skond l-art.

L-intimati eccepew ukoll il-preskrizzjoni kwinkwennali tal-azzjoni ghall-hlas tac-cnus u l- kera maghluqa aktar minn hames snin qabel id-data tat-talbiet gudizzjarji mressqa b'din il-kawza.

L-art.

2156(c) tal-Kodici Civili jipprovdi li 'L-azzjonijiet ghall-hlas ta' kera ta' bini jew ta' raba' jaqghu bi preskrizzjoni bl-gheluq ta' hames snin'.

Jibda biex jinghad li l-preskrizzjoni tal-azzjoni ghall-hlas tac-cnus maghluqa mhijiex regolata bl-art.

2156(a)14 tal-Kodici Civili, li pero' ma gietx sollevata f'dan il-kaz.

Tajjeb li ssir referenza ghal dak li ntqal fis-sentenza Joseph Ruzicic vs Saviour Ryabova intqal illi skont l-Artikolu 2111 Kodici Civili "il-qorti ma tistax ex officio taghti effett ghall-preskrizzjoni jekk din ma tigix eccepita mill-parti interessata".

Dan l-artikolu huwa car bizzejjed u l-interpretazzjoni dwaru hi din.

Il-gudikant ma jistax jirricerka d' ufficio il-fatti kostituttivi ta' eccezzjoni rizervata mil-ligi lill-partijiet.

Hekk ukoll lanqas jista' l-gudikant jassumi d' ufficio tali fatti fid-decizjoni tieghu ghall-fini li jiddikjara l- preskrizzjoni ta' l-azzjoni jekk din ma tkunx giet espressament dedotta.

Dik l-Onorabbli Qorti kompliet li:

'Kif deciz, "peress li din hi preskrizzjoni invokata mill-appellant il-Qorti ma tistax tezamina jekk hijiex applikabbli xi disposizzjoni ohra f' materja ta' preskrizzjoni ghaliex gie dejjem stabbilit fil-gurisprudenza u del resto huwa konsentaneu ghar-raguni u ghall-ispirtu fundamentali fil-materja ta' preskrizzjoni, illi dik ghandi tigi nvokata mill-parti, u ma tistax il-Qorti tara u tezamina jekk hemmx xi preskizzjoni li tista' tkun opponibbli peress illi hija materja kollha ta' kuxjenza" – Kollez.

14 'l-azzjonijiet għal annati ta' ċnus, ta'renti perpetwi jew ta' vitalizji, ta' mgħaxijiet ta' ċnus bollali li tnisslu qabel l-14 ta' Awissu, 1862 u għall-ħlas tal-lawdemji dovuti fl-obbligazzjoni ta'bejgħ jew trasferiment ieħor ta' fondi enfitewtiċi' 15 App Nru: 1516/2002PS deciz fit-22 ta' Gunju 2005

Irid jinghad ukoll illi l-proposizzjoni generika ta' l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni mill-parti nteressata ma tawtorizzax lill-gudikant biex jindividwa hu t-tip tal-preskrizzjoni li tghodd ghall-kaz.

Dan ghaliex huwa l-parti li ghandu l-oneru jaghzel liema wahda mill-varji ipotesijiet prezunti mil-ligi hi applikabbli.

Fin-nuqqas ta' indikazzjoni specifika l-eccezzjoni nnifisha ma tistax hlief tigi dikjarata inammissibbli.

A propozitu anke f' dan il-kuntest gie deciz illi "l-eccepita preskrizzjoni bjennali mhix indikata b' mod sufficjentement car u specifiku in kwantu l-Artikolu 2254 (illum 2149) f' ben hames incizi distinti jiprospetta l- preskrizzjoni ta' azzjonijiet ghal kollox differenti wahda mill-ohra" – "Joseph Tagliaferro -vs- Emanuele Buttigieg Scicluna et", Appell Kummercjali, 21 ta' Marzu 1977;

Minn dan kollu jitnissel illi fl-assenza ta' indikazzjoni cara u specifika tal-preskrizzjoni, il- gudikant ma jistax jiehu inizzjattiva biex jissupplixxi hu ghan-nuqqas tal-parti.'

Skond il-ligi taghna, il-preskrizzjoni stabbilita bl-art.

2156(c) tista' tigi miksura, sospiza u anke rinunzjata, sahansitra anke wara li tkun ghaddiet.

F'dan il-kaz, ir-rikorrenti jippretendu li l-intimati rrinunzjaw ghall-preskrizzjoni meta, f'Mejju 2015, u wara, iddikjaraw bil-mezz tal-avukat taghhom li kienu lesti jhallsu l- arretrati kollha tac-cens u tal-kera.

Kif diga' gie deciz aktar 'il fuq, dan il-Bord mhux ser iqis bhala prova l-kontenut tal-ittra datata 21 ta' Mejju 2015 li l-avukat tal-intimati kien baghat, 'Minghajr Pregudizzju', lir- rikorrenti, u lanqas id-diskors li nghad fil-laqgha li sussegwentement l-intimati u l-avukat taghhom kellhom mar-rikorrent.

Dwar ir-rinunzja tal-preskrizzjoni, l-art.

2109 tal-Kodici Civili jipprovdi hekk :

(1) Ir-rinunzja għall-preskrizzjoni tista' tkun espressa jew taċita.

(2) Ir-rinunzja taċita tiġi minn fatt li jissoponi l-abbandun tal-jedd akkwistat.

Mill-provi mressqa quddiem il-Bord, ma rrizultaw ebda fatti min-naha tal-intimati li jissoponu l-abbandun tal-jedd ta' estinzjoni tal-azzjoni ghall-hlas tal-kera maghluq aktar minn hames snin qabel.

Jirrizulta li l-intimati kienu nghataw il-parir li t-talba tar-rikorrenti ghall-hlas ta' arretrati ta' kera li lahqet saret dovuta aktar minn hames snin kienet preskritta, u dan wassalhom sabiex, meta ma waslux fi transazzjoni mar-rikorrenti, bl- ittra tal-avukat taghhom datata 8 ta' Gunju 2015, baghtu lir-rikorrenti l-hlas tal-kera li kienet ghalqet minn Mejju 2010 sa April 2015, u mbaghad bil-quddiem sa l-ahhar ta' April 2016.

Dan kollu jindika car li l-intimati qatt ma kellhom hsieb li jabbandunaw il-jedd akkwizit minnhom tal-azzjoni ghall-hlas tal-kera li ghalaq qabel Mejju 2010, li lahqu akkwistaw bit- trapass taz-zmien u bl-inattivita' tar-rikorrenti u/jew l-awturi taghhom.

Dan qed jinghad ghaliex ir-rikorrenti, kieku riedu, setghu facilment kisru huma l-preskrizzjoni tal-azzjoni bil-prezentata tal-att gudizzjarju opportun kontenenti interpellanza ghall-hlas, kif preskritt bl-art.

Minn dan kollu pero' ma ghamlu xejn, lanqas wara li rcevew il-hlas tal-ahhar hames snin f'Gunju 2015, sakemm imbaghad f'Marzu 2017 procedew b'din il-kawza.

Kif issemma fil-kors tas-smigh tal-kawza, wara d-dhul fis-sehh tal-Att I tal-2017, sabiex tirnexxi l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni skond l-art.

2156(c), 'il-partijiet li jeccepuhom [ghandhom jaghtu] gurament minn jeddhom waqt il-kawza li mhumiex debituri, jew li ma jiftakrux jekk il-haga gietx imhallsa'.

Issa, f'dan il-kaz, wara li d-difensur tal-intimati kien iddikjara li ma kienx fadallu aktar provi x'jipproducu16, pero' qabel id-dikjarazzjoni finali tal-gheluq tal-provi17, fit-12 ta' Marzu 2018, l-intimati pprezentaw dikjarazzjoni guramentata taghhom 'li ma ghandhom jaghtu l-ebda flejjes lir-rikorrenti Cachia Faerne' .

Ir-rikorrenti ddikjaraw li kienu qed jikkontestaw il-kontenut tal-istess nota, pero' ma kkontestawx l-ammissibilita' taghha fl- istadju li giet prezentata, u lanqas qatt talbu l-isfilz taghha sakemm kien ghadu miftuh l- istadju tal-provi.

Min-naha taghhom, ir-rikorrenti pproducew b'xhieda taghhom lill- intimati, u dan il-Bord tahom id-dritt li jaghmlu d-domandi li dehrulhom opportuni u pertinenti ghaz-zewg eccezzjonijiet in ezami.18 Pero', fix-xiehda taghhom, la l-intimat Vincent Matvienko Calleja u lanqas martu Lilian Matvienko Calleja ma marru lura, jew b'xi mod bidlu, d-dikjarazzjoni taghhom li ma ghandhom jaghtu l-ebda flejjes lir-rikorrenti Gata Iwueke.

Wara li ra l-ligi, u qies dawn ir-rizultanzi kollha, il-Bord huwa tal-fehma li ghandu jilqa' l- ewwel eccezzjoni tal-intimati, u jiddikjara li, in kwantu diretta ghall-hlas mill-intimati tal- kera tal-fond 14, Sqaq Santa Tereza, Bormla, li ghalqet qabel Mejju 2010, l-azzjoni attrici hija preskritta fit-termini tal-art.

Ghar-ragunijiet kollha fuq moghtija, dan il-Bord qieghed jiddisponi mill-ewwel zewg eccezzjonijiet tal-intimati, billi jilqaghhom, u konsegwentement :

jilqa' in parti l-ewwel eccezzjoni tal-intimati, u jiddikjara li, in kwantu diretta ghall- (i) hlas mill-intimati tal-arretrati tal-kera tal-fond 14, Sqaq Santa Tereza, Bormla, ghall- 16 ara verbal tal-udjenza tat-22 ta' Gunju 2017 17 ara verbal tal-udjenza tal-4.4.2019 18 Ara digriet tat-12 ta' Lulju 2018, fol.

iskadenzi li ghalqu qabel Mejju 2010, l-azzjoni attrici hija preskritta fit-termini tal-art.

jilqa' t-tieni ecezzjoni tal-intimati u jordna l-isfilz tal-ittra legali datata 21 ta' Mejju (ii) 2015 mibghuta lir-rikorrenti mid-difensur tal-intimati (fol.

74 u 75), filwaqt li jiddikjara li kwalunkwe riferenza ghaliha, ghall-kontenut taghha u ghall-kontenut tad-diskussjonijiet bejn ir-rikorrenti u d-difensur tal-intimati, m'ghandhomx jitqiesu bhala parti mill-provi f'din il-kawza.

L-ispejjez jigu rizervat ghall-gudizzju finali.