FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR.

JOSEPH R. BUHAGIAR SIMPSON LL.D. ILLUM il-Ħamis, 29 ta' Novembru, 2018

WOMEN IN MANAGEMENT LIMITED (C – 55668) vs L-AWTORITA' GĦAT-TRASPORT F'MALTA, il-Ministru għat-Trasport u Infrastruttura u Melita Shipyard Limited (C – 64312), għal kull interess li jista' jkollha

Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fit-30 ta' Ġunju, 2014, li bih u għar-raġunijiet hemm imsemmija, il-kumpannija attriċi titlob li din il-Qorti (i) issib li l-għoti ta' konċessjoni ta' servizz ('service concession') lill-kumpannija mħarrka Melita Shipyard Limited, mill-Awtorità mħarrka, il-Ministeru jew min minnhom, sar b'nuqqas ta' trasparenza u b'diskriminazzjoni billi naqsu li jippubblikaw sejħa għall-offerti jew sejħa għal expression of interest biex kull min kien interessat seta' jipparteċipa; (ii) issib li l-għoti tas-service concession lill-kumpannija mħarrka Melita Shipyard Limited huwa abbużiv u illegali billi jmur kontra l- liġi; (iii) issib li t-trasferiment ta' art mill-Awtorità mħarrka, mill-Ministru jew

29 ta' Novembru, 2018

minn min minnhom kellha ssir wara sejħa għall-offerti fil-Gażżetta tal-Gvern; (iv) issib li tali trasferiment ta' art sar bi ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Att dwar it-Trasferiment tal-Artijiet1, u għaldaqstant huwa null u bla effett; (v) tordna lill- Awtorità mħarrka, lill-Ministru mħarrek jew lil min minnhom sabiex iwaqqfu minnufih u jtemmu s-service concession mogħti minnhom lill-kumpannija mħarrka Melita Shipyard Limited; u (vi) tordna lill-Awtorità mħarrka, lill- Ministru mħarrek jew lil min minnhom sabiex b'mod trasparenti u mhux diskriminatorju jippubblika sejħa oħra għall-offerti jew expression of interest sabiex kull min hu interessat ikun f'qagħda li jipparteċipa.

Talbet ukoll l- ispejjeż, magħduda dawk tal-protest ġudizzjarju;

Rat id-degriet tagħha tal-10 ta' Lulju, 20142, li bih ordnat in-notifika lill- imħarrkin u tat direttivi lill-kumpannija attriċi dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tagħha;

Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa fis-6 ta' Awwissu, 2014, li biha l-Ministru mħarrek laqa' għall-azzjoni attriċi billi, preliminarjament, qal li ma huwiex il- leġittimu kontradittur u għaldaqstant għandu jinħeles milli jibqa' fil-kawża.

Fil- mertu laqa' billi ċaħad ix-xiljiet miġjuba kontra tiegħu.

Jgħid li l-konċessjoni temporanja ngħatat lill-kumpannija mħarrka fil-kors tat-twettieq tal-funzjoni tal- Awtorità mħarrka li tiżviluppa u tħaddem il-portijiet u l-faċilitajiet anċillari magħha.

Illi fost l-għanijiet tal-Awtorità mħarrka hemm dak li jmexxi 'l quddiem il-politika favur żvilupp f'Malta bħala ċentru ta' interess marittimu fil- Mediterran u bħala port ta' dħul għall-Unjoni Ewropea.

Żied jgħid li l- kumpannija attriċi ma taħdimx fil-qasam marittimu u għaldaqstant m'għandhiex interess ġuridiku fit-talbiet tagħha.

Illi l-Awtorità mħarrka bl-ebda mod ma kisret xi obbligu, liġi jew disposizzjoni ta' Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Ewropew, kif ukoll li fil-każ ta' "service concession", għall- kuntrarju ta' dak li jiġri f'sejħa għal kuntratt ta' xogħlijiet pubbliċi, ma hemm ebda ħtieġa li ssir pubblikazzjoni ta' sejħa għall-offerti;

Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa fis-7 ta' Awwissu, 2014, li biha l-Awtorità mħarrka laqgħet għall-azzjoni attriċi billi, preliminarjament, qalet li l- kumpannija attriċi għandha tipprova l-interess ġuridiku tagħha biex tipproponi u tmexxi 'l quddiem din il-kawża.

Fil-mertu, ċaħdet ix-xiljiet miġjuba kontra tagħha u qalet li hija mxiet skond il-funzjonijiet, drittijiet u obbligi tagħha, kif ukoll skond il-liġi.

Ċaħdet li ġabet ruħha b'mod diskriminatorju mal- kumpannija attriċi;

Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa fil-11 ta' Awwissu, 2014, li biha l-kumpannija mħarrka laqgħet għall-azzjoni attriċi billi, preliminarjament, qalet li l-

1 Kap 268 2 Paġġ.

20-21 tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

kumpannija attriċi għandha tipprova l-interess ġuridiku tagħha f'din il-kawża.

Qalet ukoll illi t-talbiet attriċi mhumiex indirizzati lejha u għaldaqstant mhix il- leġittima kuntradittriċi tal-azzjoni attriċi.

Żiedet tgħid li l-oġġett ta' kawża li għandu jiġi mistħarreġ huwa nieqes billi r-rabta li hemm bejnha u l-Awtorità huwa dak ta' operatur ta' floating dock proprjetà tagħha sa minn qabel ma sar il- kuntratt.

Fil-mertu, ċaħdet li kien hemm trasferiment ta' art lilha, kif ukoll li seħħ xi ksur ta' liġi;

Rat id-degriet tagħha tal-10 ta' Diċembru, 20143, li bih ħalliet il-kawża għal ġbir tal-provi u trattazzjoni marbuta mal-ewwel eċċezzjoni preliminari mressqa mill-kumpannija mħarrka, dik ta' nuqqas ta' interess ġuridiku fil-kumpannija attriċi sabiex tressaq din il-kawża;

Rat ix-xhieda u l-provi dokumentali mressqa quddiemha;

Rat id-degriet tagħha tas-27 ta' Ġunju, 20164, li bih ħalliet il-kawża għat- trattazzjoni tal-għeluq bil-miktub;

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-kumpannija mħarrka tal-5 ta' Settembru, 20165;

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-Awtorità mħarrka tas-7 ta' Ottubru, 20166;

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-kumpannija attriċi tal-5 ta' Ottubru, 20167, bi tweġiba għan-Noti ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-imħarrkin;

tal-għeluq mill-avukat

tal-kumpannija

it-trattazzjoni ulterjuri

Semgħet mħarrka8;

Rat l-atti kollha tal-kawża;

Rat id-degrieti li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza dwar l-eċċezzjoni preliminari tan-nuqqas ta' interess ġuridiku fil-kumpannija attriċi biex tmexxi 'l quddiem din il-kawża;

Ikkunsidrat: 3 Paġ.

50 tal-proċess 4 Paġ.

382 tal-proċess 5 Paġġ.

384 sa 391 tal-proċess 6 Paġġ.

392 – 8 tal-proċess 7 Paġġ.

403 sa 419 tal-proċess 8 Paġ.

422 tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

Illi din hija azzjoni għal stħarriġ ġudizzjarju.

Il-kumpannija attriċi (minn issa 'l hemm imsejħa "WIM") tgħid li ġarrbet diskriminazzjoni meta l-imħarrkin, jew min minnhom, taw kuntratt ta' konċessjoni ta' servizz pubbliku ('service concession') lill-kumpannija mħarrka mingħajr ma ħarġet sejħa għal offerti jew expression of interest, bir-riżultat li hi ma setgħetx tipparteċipa jew turi interess fil-proġett.

Tgħid ukoll li l-konċessjoni saret bi ksur tal-liġi Maltija, kif ukoll dik Ewropeja;

Illi għal din l-azzjoni, l-imħarrkin laqgħu b'għadd ta' eċċezzjonijiet.

Din is- sentenza qiegħda tingħata dwar eċċezzjoni preliminari minnhom, dik tan- nuqqas ta' interess ġuridiku tal-kumpannija attriċi.

Din l-eċċezzjoni tqajmet mill-kumpannija mħarrka Melita Shipyard Limited (minn issa 'l hemm imsejħa "MSL") bħala l-ewwel eċċezzjoni preliminari tagħha.

Tqajmet ukoll mill- Ministru mħarrek (is-sitt eċċezzjoni tiegħu) u mill-Awtorità mħarrka (l-ewwel eċċezzjoni preliminari tagħha);

Illi bħala fatti rilevanti li joħorġu mill-atti tal-kawża jirriżulta li WIM hija kumpannija privata li ilha mwaqqfa minn Marzu tal-2012 u reġistrata fir- Reġistru tal-Kumpanniji ta' Malta9.

L-azzjonisti tagħha huma rappreżentati fil- memorandum minn kumpannija waħda ta' servizzi fiduċjarji10;

Illi b'kuntratt tal-21 ta' Marzu, 201411, MSL kisbet u xtrat "floating dock" bil- patti u l-kundizzjonijiet hemm miftehma, u li rreġistratu mal-awtorità marittima kompetenti f'Malta fis-7 ta' April, 201412;

Illi fi żmien li ma jirriżultax mill-provi mressqa, MSL ingħatat il-konċessjoni biex tħaddem il-'floating dock' fil-Port il-Kbir;

Illi diriġent ta' WIM ra rapport f'ġurnal lokali tat-13 ta' April, 2014, u minn hemm sar jaf li l-Awtorità mħarrka, bil-kunsens tal-Ministru mħarrek, kienet tat konċessjoni ta' servizz pubbliku lil MSL biex tħaddem il-"floating dock" fil- Port il-Kbir;

Illi fit-23 ta' April, 201413, WIM ressqet protest ġudizzjarju kontra l-Awtorità u kif ukoll kontra l-Ministru mħarrkin li bih talbithom jieħdu l-passi kollha meħtieġa biex iżommu u jtemmu minnufih is-service concession mogħtija lil MSL u żammithom responsabbli għad-danni kollha li setgħet iġġarrab minħabba l-mod kif ingħatat dik il-konċessjoni ta' servizz;

9 Dok "WM1", f'paġġ.

7 – 13 tal-proċess 10 Dok "QT2", f'paġġ.

97 sa 216 tal-proċess 11 Dok "A", f'paġġ.

38 sa 46 tal-proċess 12 Dok "B", f'paġ.

47 tal-proċess 13 Dok "WM3" f'paġġ.

15 – 6 tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

Illi l-protestati warrbu l-pretensjonijiet ta' WIM b'żewġ kontro-protesti li ressqu kontriha fis-7 ta' Mejju, 201414, u fit-8 ta' Mejju, 201415, rispettivament;

Illi fit-30 ta' Ġunju, 2014, WIM fetħet din il-kawża;

Illi bħala kunsiderazzjonijiet ta' dritt li jduru mal-eċċezzjoni taħt eżami, bilfors jidħol l-istħarriġ tal-leġittimazzjoni attiva ta' WIM biex tressaq din il-kawża fil- qafas tal-ġrajjiet li wasslu għaliha;

Illi l-imħarrkin jgħidu li WIM ma taħdimx fil-qasam marittimu.

Illi hija qatt ma xtrat tender document la f'isimha u l-anqas bħala mandatriċi f'isem terzi.

Ma jirriżultax lanqas li qatt kellha min talabha parir jew servizz dwar il-konċessjoni mertu tal-kawża.

Jgħidu wkoll li l-persuni li kienu jirrappreżentawha meta ngħatat il-konċessjoni fuq imsemmija, lanqas biss kienu jiffurmaw parti mit- tmexxija tagħha fiż-żmien rilevanti.

Għaldaqstant, jgħidu li WIM qatt ma setgħet iġġarrab xi preġudizzju, u hija għal kollox nieqsa mill-karatteristiċi ta' interess ġuridiku kif meħtieġ li jkollha f'din il-kawża;

Illi l-Qorti jidhrilha xieraq tgħid li l-kwestjoni ta' x'inhu interess ġuridiku meħtieġ fl-attur ilha tkun mistħarrġa mill-qrati tagħna, u dan għaliex il-liġi ilha żmien twil titlob dan ir-rekwiżit fl-att li bih tinbeda kawża;

Illi kif ingħad għadd ta' drabi mill-Qrati Maltin, l-interess meħtieġ fl-attur irid ikun wieħed dirett, leġittimu, kif ukoll attwali16.

L-interess irid joħroġ minn stat attwali ta' ksur ta' jedd, liema ksur ikun jikkonsisti f'kundizzjoni pożittiva jew negattiva li xxejjen jew tipprova ġġib fix-xejn dritt li jappartjeni lid-detentur jew lilu jkun mistħoqq17;

Illi l-interess ġuridiku f'attur huwa dak li l-imħarrek jirrifjuta li jagħraf il-jedd tal-istess attur u li, fih innifsu, joħloq il-ħtieġa tal-vertenza.

Għalhekk dan iġib miegħu il-konsegwenza li l-ewwel u l-aqwa interess ġuridikament ammissibbli huwa dak li kull persuna għandha, jiġifieri li titlob li, fil-konfront tagħha, issir ħaqq jew li tiġi msewwija inġustizzja magħmula fil-konfront tagħha18;

Illi għar-rigward ta' l-aspett ta' attwalità tal-interess tal-attur, azzjoni tista sseħħ u titqies imsejsa b'interess kif imiss kemm-il darba tkun kapaċi li tipproduċi riżultat vantaġġuż jew utili għal min jipproponiha u li dak ir-riżultat jista' jiġi utilizzat19.

Barra minn dan, irid jintwera li dak l-interess jibqa' jseħħ matul il-

14 Dok "WM4", f'paġġ.

17 – 9 tal-proċess 15 Dok "WM5", f'paġ.

20 tal-proċess 16 Ara P.A. 20.1.1950 fil-kawża fl-ismijiet Bugeja Caligari vs Agius Cutajar (Kollez.

Vol: XXXIV.ii.453) 17 Ara P.A. 27.3.1990 fil-kawża fl-ismijiet Alford et vs Bruno (Kollez.

2.4.1993 fil-kawza fl-ismijiet Parnis et vs Cutajar Conti (Kollez.

Ċiv.

27.5.1991 fil-kawza fl-ismijiet Abela Hill vs Monachella et (Kollez.

Ara wkoll App.

Ċiv.

14.9.1988 fil- kawża fl-ismijiet Blaut vs Clarke et noe (Kollez.

29 ta' Novembru, 2018

ħajja kollha tal-azzjoni, u mhux biss fil-bidu tagħha, għaliex jekk dan l-interess jonqos jew jintemm, il-konsegwenza immedjata tkun li l-imħarrek jinħeles milli jibqa' fil-kawża20;

Illi l-interess tal-attur għandu jkun jidher mill-att tar-Rikors Maħluf nnifsu21, u għalkemm il-mottiv tal-interess mhux meħtieġ li jkun imsemmi fir-Rikors Maħluf, għandu jirriżulta mill-provi jekk kemm-il darba jiġi kuntrastat22;

Illi fejn hemm iżjed minn attur wieħed, il-kwestjoni ta' jekk l-atturi kollha għandhomx ikollhom l-istess interess, hemm aċċenn għaliha fl-artikolu 161(3) tal-Kap.

12, minn fejn jidher ċar li mhux meħtieġ li l-interess ta' kull attur ikun l-istess, għaliex l-elementi msemmija aktar 'il fuq biex isejsu l-interess, għalkemm japplikaw f'kull każ, ma jikkomportawx fihom l-identità bħala rekwiżit għas-siwi tal-azzjoni;

Illi l-Qorti hija tal-fehma li dan ifisser li jekk, għal xi raġuni, xi wieħed mill- atturi tonqos fih il-kwalità ta' parti interessata waqt il-proċeduri jew titlef l- interess, din ċ-ċirkostanza tolqot lilu biss u mhux ukoll is-siwi tal-azzjoni mibdija minnu ma'oħrajn.

Hekk illi, fl-aħħar mill-aħħar, it-tneħħija ta' dak l- attur mill-atti fuq nuqqas ta' interess tirriduċi ruħha għall-kwestjoni marġinali ta' qsim ta' spejjeż fil-konfront tal-atturi l-oħrajn u l-parti mħarrka, iżda mhux ixxejjen l-azzjoni;

Illi f'din il-kawża, għalkemm WIM ressqet talba biex l-għoti tal-konċessjoni titwaqqaf, tintemm u tinħareġ sejħa oħra permezz ta' pubblikazzjoni biex h tkun tista' tikkonkorri, mill-provi mressqa, l-interess ġuridiku tagħha ma jidhirx li kien jissussisti kemm fiż-żmien rilevanti tal-konċessjoni u kif ukoll meta fetħet din il-kawża.

Fil-fatt, l-għan ewlieni ta' WIM (kif joħroġ mill-memorandum tagħha) kien dak li toffri taħriġ u għajnuna sabiex nisa jsibu impieg f'livell maniġerjali23.

Id-dħul tal-istess kumpannija jidher li kien ġenerat tabilħaqq minn dan is-settur, jiġifieri minn "training and assistance in employment"24.

Aktar tard, l-għan ewlieni tal-kumpannija attriċi nbidel għal wieħed ta' intermedjarju fil-qasam tal-assikurazzjoni25;

Illi għalkemm WIM tisħaq li ħadmet fil-qasam marittimu26, prova ta' dan ma tressqitx.

Għall-kuntrarju, id-diretturi tal-kumpannija qatt ma taw kunsens biex dan seta' jsir27.

Minuti ta' laqgħat li setgħet żammet WIM minn fejn jirriżulta

Ċiv.

17.2.1993 fil-kawża fl-ismijiet Ublenhaut et noe vs Briffa Curmi (Kollez.

Ċiv.

3.12.1984 fil-kawża fl-ismijiet Scicluna Bartoli vs D’anastas (Kollez.

Vol: LXVIII.ii.232) u l-għadd ta' sentenzi hemm imsemmija 22 Ara App.

Ċiv.

12.12.1983 fil-kawża fl-ismijiet Ignazio Sheridan vs. Michael Galea Mitchell et (mhix pubblikata) 23 Ara dok.

"QT1" f'paġ.

90 tal-proċess 24 Ara dok.

"MSL1", para 3.4 f'paġ.

310 tal-proċess 25 Ara dok.

"MSLS" f'paġ.

322 tal-proċess 26 Ara x-xhieda ta' Reuben Bruno f'paġ.

358 tal-proċess 27 Ara x-xhieda ta' Alexia Cucchiara f'paġġ.

285 – 6 tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

dan il-kunsens ma tressqux bħala prova, u dan minbarra li l-avukat difensur tal- kumpannija attriċi nnifisha jiddikjara li WIM ma kellhiex involviment dirett fil- qasam marittimu28;

Illi jirriżulta wkoll illi meta saret il-konċessjoni mertu ta' din il-kawża (xi żmien qabel April, 2014), id-diretturi ta' WIM kienu Tracey Chappell u Alexia Cucchiara, li ma jirriżultax li kienu involuti fil-protest ġudizzjarju li ppreżentat WIM kontra l-imħarrkin jew f'din il-kawża f'April tas-sena 201429.

Fil-fatt huma rreżenjaw mill-kariga ta' diretturi fil-5 ta' Awwissu, 201430.

Jirriżulta li l-persuna li kienet midħla mal-ilment ta' WIM kien Reuben Bruno, iżda mid-dokumenti ppreżentati jirriżulta li huwa nħatar bħala direttur ta' WIM f'Ġunju tas-sena 201431 u ta r-riżenja tiegħu f'Awwissu32 tal-istess sena.

Illum, WIM għandha bħala direttur tagħha lil RMB Management Limited li twaqqfet fis-sena 2011 biex tagħti servizz ta' konsulenza fil-qasam ta' servizzi ta' konsulenza marbuta ma' ħwejjeġ finanzjarji tax-Shari'ah33;

Illi fis-sottomissjonijiet tagħha34, WIM tgħid li llum il-ġurnata l-kwestjoni tal- għoti ta' konċessjonijiet ta' servizz pubbliku huwa regolat b'Regolamenti35 li jagħtuha kull jedd li tikkontesta l-għoti ta' konċessjoni bħal dik u jipprovdu saħansitra rimedji proċedurali biex tressaq ilment dwarha.

Tgħid għalhekk, li ladarba fiż-żmien rilevanti, ma kinux għadhom l-imsemmija Regolamenti fis-seħħ – li hija tgħid li l-għan tagħhom huwa li jittrasponu fil-liġi Maltija d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/23UE tal-Parlament Ewropew – hija ma kellhiex għażla oħra għajr li tressaq il-kawża tagħha tallum għal stħarriġ ġudizzjarju;

iddaħħlu

Illi, fil-fehma tal-Qorti, dan l-argument ma huwiex tajjeb għall-għanijiet tal- eċċezzjoni preliminari li l-Qorti għandha quddiemha.

Jekk inhu minnu li d- dispożizzjonijiet tad-Direttiva ma kinux għadhom jagħmlu parti mil-liġi domestika fiż-żmien rilevanti, dan jixhed li WIM qiegħda tistqarr li r-rimedji li jista' jkun li llum iddaħħlu fil-liġi ma kinux hemm meta nfetħet din il-kawża.

Din hija stqarrija ta' nuqqas tal-element ta' interess legali u kif ukoll l-element tal-attwalità tal-istess interess tagħha.

Fit-tieni lok, l-argument ma jbiddel xejn mill-kunsiderazzjonijiet li saru qabel dwar il-firxa ta' ħidma kummerċjali li WIM kienet maħsuba li tagħmel sa minn mindu twaqqfet u li fil-fatt kienet mdaħħla fihom fiż-żmien meta ngħatat il-konċessjoni.

Fit-tielet lok, u kif jirrilevaw uħud mill-imħarrkin fis-sottomissjonijiet tagħhom, ħareġ ċar li l-aktar

28 Ara paġ.

56 tal-proċess 29 Ara x-xhieda ta' Tracy Chappell f'paġ.

291 tal-proċess.

Ara wkoll kopja tal-protest mmarkat bħala dok.

"WM3" f'paġġ.

15 – 6 tal-proċess 30 Ara Dok.

"QT1" f'paġ.

62 tal-proċess 31 Ara Dok.

"QT1" f'paġ.

63 tal-proċess 32 Ara Dok.

"QT1" f'paġ.

62 tal-proċess 33 Ara Dok.

QT3" f'paġ.

270 tal-proċess 34 Nota ta' Sottomissjonijiet f'paġġ.

407 – 410 tal-proċess 35 A.L. 353 tal-2016 (L.S. 174.10)

29 ta' Novembru, 2018

persuna interessata ekonomikament fil-konċessjoni u f'dak li setgħet toffri kien Reuben Bruno fil-vesti tiegħu personali.

Dan ukoll ifisser li dak l-interess personali ma jittrasferix ruħu fil-personalità ta' WIM li hija persuna legali differenti għal kollox minn Bruno;

Illi f'dan il-qafas, il-Qorti issib li kien jonqos f'WIM l-interess dirett u attwali li huwa meħtieġ biex tressaq u biex tmexxi 'l quddiem din il-kawża, u l-għan prattiku tal-kawża, minn kif inhu mfassal ir-Rikors Baluci.

Ma jidhirx li l- azzjoni kif imressqa ġabet lil WIM xi preġudizzju biex tista' issostni it-talbiet tagħha u biex dawn jintlaqgħu.

Dan iwassal lill-Qorti biex issib bħala mistħoqqa l-ewwel eċċezzjoni preliminari mqanqla mill-imħarrkin f'dan ir- rigward, li għaldaqstant sejra tintlaqa';

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi billi:

Tilqa' l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-kumpannija mħarrka bħala mistħoqqa, u ssib li jonqos fil-kumpannija attriċi l-interess ġuridiku li tressaq u tmexxi 'l quddiem din il-kawża;

Tilqa' wkoll din l-istess eċċezzjoni preliminari kif imressqa mill-Awtorità mħarrka u mill-Ministru mħarrek, għall-istess raġunijiet;

Teħles lill-imħarrkin mill-ħarsien tal-ġudizzju; u

Tordna li l-kumpannija attriċi tħallas l-ispejjeż tal-kawża.

Moqrija Borg Buttigieg. Joseph R. Zammit Maempel LL.D., L-Iklin 29 ta' Novembru, 2018 Marisa Elsdon Deputat Reġistratur 29 ta' Novembru, 2018

29 ta' Novembru, 2018

29 ta' Novembru, 2018


QORTI TAL-APPELL KRIMINALI

Seduta tad-29 ta' Novembru 2018

tal-identita' Maltija bin-numru 486283(M), akkuzat quddiem il-Qorti tal-

Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali talli fis-19 ta' Mejju 2001,

Bi vjolenza kkometta stupru fuq A ta' nazzjonalita` Taljana.

Bla ordni skond il-ligi ta'l-awtorita` kompetenti u barra mill-kazijiet li fihom il-ligi taghti s-setgha lill-privat li jarresta lill-hati, arresta, zamm jew issekwestra lill-imsemmija A kontra l-volonta` taghha u dan bhala mezz biex tigi mgieghla taghmel xi haga jew toqghod ghal xi haga li tofffendi l-misthija tas-sess taghha;

Bi vjolenza kkometta attentat vjolenti ghal pudur fuq A.

Akkuzat ukoll talli rrenda ruhu recidiv b'sentenza tal-Qorti tal-Magistrati datata 09/10/2008, liema sentenza saret definittiva u ma tistax tigi mibdula.

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura

Kriminali, tal-10 ta' Dicembru 2012, fejn il-Qorti filwaqt li ma sabitx lill-imputat

hati tat-tieni imputazzjoni u filwaqt li astjeniet milli tiehu konjizzjoni tal-addebitu

ta' recidiva rizultanti min-nota ta' rinviju ghal gudizzju tal-Avukat Generali, wara

li rat l-artikoli 198, 201(b) u 207 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta sabet lill-

imputat hati tal-imputazzjonijiet l-ohra dedotti kontra tieghu, b'dan illi fir-

rigward tat-tielet imputazzjoni ma irrizultax l-aggravju kontemplat fl-artikolu

202 tal-Kap.9, u ikkundannatu ghal perijodu ta' hames snin prigunerija.

bl-applikazzjoni tal-artikolu 533 tal-Kap.9, ordnat lill-imputat biex fi zmien sena

ihallas s-somma ta' €3973.52 rapprezentanti spejjez inkorsi in konnessjoni mal-

Rat l-atti u d-dokumenti kollha.

Rat il-fedina penali aggornata tal-appellant/appellat esebita mill-Prosekuzzjoni

fuq ordni tal-Qorti.

Rat ir-rikors tal-appell tal-imputat Joseph Di Bartolo ipprezentat fl-20 ta' Dicembru

2012 fejn talab lil din il-Qorti tirriforma s-sentenza appellata billi:

1. tirriforma u tvarja s-sentenza appellata billi tikkonfermaha f'dik il-parti

fejn il-Qorti tal-Magistrati bhala Qorti tal-Gudikatura Kriminali illiberat lill-

imputat mit-tieni imputazzjoni u astjeniet milli tiehu konjizzjoni tal-

addebitu tar-recidivia u tikkancellaha u tirrevokaha f'dik il-parti fejn l-

appellant gie misjub hati tal-ewwel u it-tielet imputazzjoni u ghalhekk

2. il-parti fejn il-Qorti erogat il-piena u fejn l-imputat gie ikkundannat ihallas

l-ispejjez u minflok taghti piena aktar ekwa u gusta fic-cirkostanzi minghajr

il-hlas tal-ispejjez inkorsi in konnessjoni mal-hatra tal-esperti.

Rat ir-rikors tal-appell tal-Avukat Generali ipprezentat fit-28 ta' Dicembru 2012,

fejn talab lil din il-Qorti sabiex tirriforma s-sentenza appellata billi tikkonfermaha

f'dik il-parti fejn sabet lill-imputat hati tal-ewwel u it-tielet imputazzjonijiet kif

migjuba kontra tieghu, fejn sabitu mhux hati tat-tieni imputazzjoni u kif ukoll tal-

aggravju fir-rigward tat-tielet imputazzjoni u thassarha f'dik il-parti fejn erogat

il-piena u minflok tinfliggi l-piena komplessiva skont il-ligi.

Rat il-fedina penali aggornata tal-appellant/appellat esebita mill-prosekuzzjoni

Rat l-atti u d-dokumenti kollha.

fuq ordni tal-Qorti.

Ikkunsidrat,

Illi filwaqt illi l-uniku lanjanza ventilata mill-Avukat Generali diretta lejn is-

sentenza appellata tikkoncerna l-piena inflitta billi dehrlu illi l-Ewwel Qorti

malament astjeniet milli tiehu konjizzjoni tal-addebitu tar-recidiva , l-imputat

Joseph Di Bartolo iressaq diversi aggravji b'dak ewlieni jattakka l-apprezzament tal-

provi maghmul mill-Ewwel Qorti fir-rigward ta' dawk l-imputazzjonijiet fejn

Subordinatament ghal dan jilmenta ukoll illi l-piena

Illi l-Qorti jidrilha illi qabel xejn ghandha

tikkonsidra l-ewwel aggravju imqanqal mill-appellant dwar l-apprezzament tal-

provi maghmul mill-Ewwel Qorti u jekk l-istess kienx wiehed kemm legalment kif

ukoll fattwalment validu1.

Illi jibda biex jinghad illi l-Ewwel Qorti ghamlet esposizzjoni ta' dritt erudit fir-

rigward tar-reat ewlieni li bih l-appellant jinsab akkuzat u cioe' dak tal-istupru,

specjalment fic-cirkostanzi ta' dan il-kaz fejn l-att sesswali inkriminatorju

allegatament sehh meta l-vittma kienet ikkunsmat l-alkohol.

Illi fl-ewwel lok ir-reat tal-istupru jikkonfigura meta l-awtur tar-reat:

"bil-vjolenza, jikkommetti stupru fuq persuna tas-sess il-wieħed jew l- ieħor". ....

Kif gie ben ritenut mill- Qorti ta' l-Appell Kriminali per l-Onor Imhallef Joseph Galea Mercieca Said, fl- ismijiet il-Pulizija Supt.

Bartholomeo Dugo et. vs. Ommissis, deciza fl-4 ta' Settembru 2003: "Biex ikun hemm ir-reat ta' stupru mhux mehtieg li

1 Illi fl-appell kriminali fil-kawza fl-ismijiet : "Ir-Republika ta' Malta vs. Ivan Gatt", deciza fl-1 ta' Dicembru, 1994 inghad illi :- "Fi kliem iehor , l-ezercizzju ta' din il-Qorti fil-kaz prezenti u f'kull kaz iehor fejn l-appell ikun bazat fuq apprezzament tal-provi , huwa li tezamina l-provi dedotti f' dan il-kaz , tara jekk , anki jekk kien hemm versjonijiet kontradittorji – kif normalment ikun hemm – xi wahda minnhom setghetx liberament u serenament tigi emmnuta minghajr ma jigi vjolat il-principju li d-dubju ghandu jmur favur l-akkuzat , u jekk tali versjoni setghet tigi emmnuta w evidentement giet emmnuta mill-gurati , il-funzjoni , anzi d-dover ta' din ilQorti huwa li tirrispetta dik id-diskrezzjoni w dak lapprezzament .

Biex din il-Qorti , kif del resto gieli ghamlet – tiddisturba l- gudizzju tal-gurati , trid tkun konvinta li listess ma setghux , taht ebda cirkostanza ragjonevoli , jaghtu affidament lill-versjoni minnhom emmnuta."

Illi din il-Qorti ghamlet ezami approfondit tal-provi biex tara jekk l-Ewwel Qorti setghetx legalment u ragjonevolment tasal ghall-konkluzzjoini ta' htija dwar l- imputazzjonijiet li dwarhom sabet htija fil-konfront tal-appellant

jkun hemm penetrazzjoni shih u l-icken bidu ta' konnessjoni karnali hija sufficjenti biex jissussisti reat.2"

Dan il-kongungiment karnali irid necessarjment isir minghajr il-kunsens tal-

Illi l-artikolu 201(b) johloq presunzjoni legali fis-sens illi dan il-kunsens

ghandu jitqies li qed jigi michud meta "l-persuna li fuqha jsir l-abbuż ma tkunx

tista'tirreżisti minħabba marda tal-ġisem jew tal-moħħ jew għal raġuni oħra

indipendenti mill-egħmil tal-ħati, inkella minħabba l-mezzi qarrieqa li l-ħati

jkun inqeda bihom."

Issa l-Ewwel Qorti fid-decizjoni taghha ticcita il-Blackstone li jaghmel distinzjoni

il-konsum

mentalment inkapaci totalment jew parzjalment u ukoll fejn tali konsum ma

jimpingiex fuq il-kapacitajiet mentali tal-vittma.

Illi ghalkemm il-ligi taghna tiddisponi illi jkun hemm il-presunzjoni tal-vjolenza

kull meta il-vittma tkun fizikament jew mentalment inkapaci, madanakollu ma

issir l-ebda distinzjoni mill-legislatur dwar jekk dik l-infermita' mentali ghandhiex

tkun dovuta ghall-azzjoni volontarja tal-vittma jew inkella tal-aggressur taghha.

Illi dan il-punt gie dibattitu recentement fl-Italja billi fid-dritt penali taljan l-istat

ta' inkapacita' mentali naxxenti mill-konsum tal-akohol fil-kazijiet ta' vjolenza

sesswali igib mieghu aggravanti fil-piena3.

reat xortawahda jissussisti (u dan referibbilment ghall-artikolu 609 tal-Codice

Penale), ghalkemm jekk l-konsum ikun wiehed volontarju ma tikkonfigurax l-

2 "Ir-Republika ta' Malta vs. Mustafa Ali Figallo" deciza fil-5 ta' Lulju, 2002

Issa mill-ezami tal-atti processwali jirrizulta indubitat u mhux ikkontestat illi il-

kongungiment karnali sehh bl-appellant ighid illi fil-fatt kien hemm rapporti

sesswali bejnu u bejn A. Il-kontestazzjoni tezisti biss fir-rigward tal-presenza o

meno tal-kunsens tal-vittma fil-mument li sehh l-att inkriminatorju u allura jekk

kienx jezisti wiehed mill-elementi legali sabiex jissussiti r-reat tal-istupru b'dan

il-kaz jirrisolvi ruhu dwar jekk ghandhiex tapplika l-presunzjoni legali stabbilita

fl-artikolu 201(b) sabiex b'hekk jikkonfigura l-element tal-vjolenza.

Illi kif inghad l-appellant jattakka l-apprezzament maghmul mill-Ewwel Qorti tal-

provi migjuba quddiemHa u jishaq illi qatt ma setghet tinstab htija iktar u iktar

meta l-prosekuzzjoni ma ressqitx il-provi kollha, kemm favur kif ukoll kontra l-

akkuzat kif titlob il-ligi.

Jishaq illi kien hemm evidenza determinanti sabiex huwa

jigi ezonerat mill-htija, li l-prosekuzzjoni naqqset li iggib 'il quddiem.

Dawn il-

provi kienu fil-fehma tieghu jikkorroborraw il-verzjoni tieghu tal-fatti.

Issa ibda biex jinghad illi l-appellant ghazel li ma jiehux il-pedana tax-xhieda, kif

del resto, kellu kull dritt li jaghmel.

Illi allura l-verzjoni tieghu tal-fatti tohrog mill-

istqarrija rilaxxjata minnu lill-pulizija meta gie arrestat fil-21 ta' Mejju 2011.

Illi minn ezami ta' din il-verzjoni tal-fatti u dik moghtija mill-vittma A, jirrizulta

qbil f'dak kollu li sehh kemm qabel kif ukoll wara l-att sesswali inkriminatorju.

madanakollu ma hemmx qbil dwar dak li sehh meta l-vittma u l-appellant marru

fir-residenza tieghu gewwa l-Qrendi, fejn ghalkemm it-tnejn ighidu li hemmhekk

komplew jixorbu l-inbid, madanakollu filwaqt li il-vittma tishaq illi hija bdiet

thossha ghajjiena u storduta wara li xorbot l-inbid li offrielha l-appellant minn

flixkun li kien miftuh u li hu hareg mill-fridge, u li minn dan il-mument intillfet

minn sensieha, l-appellant jichad dan kollu.

Jirrizulta madanakollu skont il-

verzjoni tal-appellant illi A verament kienet qed thossha ghajjiena u storduta

wara li xorbot l-inbid, tant illi huwa offrielha li timtedd fuq is-sodda tieghu u ighid

li fil-fatt kellu ighinha sakemm wasslet sas-sodda.

Mhux biss izda jishaq illi ftit

wara hija raqdet.

Wara ftit, l-appellant dehrlu li kellu izomm kumpanija lil din it-

tfajla fuq is-sodda u allura imtedd ma genbha u dan dejjem skont il-verzjoni

tieghu tal-fatti.

Illi il-Qorti ma tistax ma tqiesx l-imgieba tal-appellant bhala wahda li kellha l-

ghan uniku li japproffita ruhu minn din it-tfajla anke jekk kellha titwemmen il-

verzjoni tieghu tal-fatti u dan ghaliex ma tistax tara mottiv iehor li seta' iwassal

lill-appellant jintefa' fuq is-sodda hdejn tfajla rieqda meta din ma kenitx stedintu

precedentement ghall-ebda intimita' sesswali, ghajr dak li ikollu x'jaqsam

Jishaq illi imbaghad kienet din it-tfajla li bdiet tipprovokah u tqanqallu

l-istinti sesswali tieghu, tant illi allura huwa fehem illi din riedet rapport sesswali

mieghu u fil-fatt huwa akkomodaha.

Illi l-Qorti mal-ewwel tistqarr illi qajla tista' temmen din il-verzjoni tal-fatti.

evidenti mill-imgieba tal-vittma illi l-ammont ta' alkohol li kienet ikkunsmat kien

tali illi l-kapacitajiet mentali taghha kienu gew kompromessi.

Il-vittma tghid illi

hija intilfet minn sensieha, filwaqt li l-appellant ighid li hija gharrfitu li kienet

ghajjiena u offrielha biex timtedd fuq is-sodda fejn ghena biex tasal, u fil-fatt

Illi f'dawn iz-zewg verzjonijiet ghalkemm ma hemmx qbil dwar id-

dinamika tal-fatti, madanakollu hija il-fehma ta' din il-Qorti illi ghall-appellant

kellu jkun evidenti illi din it-tfajla li huwa kien stieden ghandu d-dar ma kenitx

f'posizzjoni taghti il-kunsens taghha ghal xi forma ta' rapport sesswali iktar u

iktar meta matul il-jum kollu li kien qatta' maghha ma jidhirx illi din tatu x'jifhem

illi xtaqet xi intimita' mieghu, ghal tal-inqas dan ma jirrizultax la mill-verzjoni li

taghti t-tfajla u lanqas minn dik tal-appellant dwar dak li sehh matul il-gurnata

fejn hemm qbil bejniethom.

L-appellant allura ma messu qatt approfitta ruhu

minn din is-sitwazzjoni, izda mill-provi indizzjarji jidher illi kien ippreparat sewwa

ghal din l-evenjenza, tant illi mhux biss stieden lill-vittma tieghu tikkonsma

ammont ta' alkohol fil-hin li qatta' maghha, izda imbaghad stedinha d-dar tieghu

b'intenzjonijiet ulterjuri, tant illi sahansitra kien anke armat b'vibrator fuq il-

kommodina hdejn is-sodda lesta biex tintuza, kif fil-fatt ighid li ghamel.

Illi allura ghalkemm l-appellant jilmenta illi l-prosekuzzjoni naqqset milli tressaq

provi li fil-fehma tieghu kienu determinanti sabiex isahhu il-verzjoni tieghu tal-

fatti, din il-Qorti ma tarax kif dawn setghu jagevolawh b'xi mod.

Ibda biex il-

persuna ta' nazzjonalita taljana bl-isem ta' B li allegatament akkompanja lill-

vittma l-isptar sabiex tigi medikament ezaminata, ma kienx prezenti ghall-event

Illi ma hux ikkontestat

mill-vittma illi meta hija giet f'sensieha u tallbet lill-appellant iwassalha d-dar,

ghalkemm tikkontendi li kienet ghada storduta, madanakollu tishaq illi kienet

kapaci tqum fuq saqajha, timxi, tasal sal-vettura tal-appellant u tirkeb fiha sabiex

hu iwassalha lura fil-lukanda fejn kienet soggjornata.

Illi allura din il-Qorti ma

tara xejn inverosimili fil-fatt illi din it-tfajla ghaddiet ghaxar ewro lill-appellant

meta waqaf biex jaghti id-diesel lill-vettura tieghu tant illi qaltlu biex iwaqqafha

kantuniera 'il boghod mill-lukanda fejn allura hija wasslet hemmhekk bil-mixi.

lanqas tara xejn inverosimili fil-fatt illi l-appellant ghadda lil din it-tfajla d-dettalji

personali tieghu billi fuq dan il-punt il-parti leza taqbel u tghid illi din il-karta fejn

tnizzlu dawn id-dettalji remietha kif wasslet fil-lukanda.

Illi esposti dawn il-fatti probatorji allura din il-Qorti tqies illi l-Ewwel Qorti

setghet legalment u ragjonevolment tasal ghal konkluzjoni li wasslet ghaliha,

iktar u iktar meta kellha ix-xorti tisma' lill-vittma tiddeponi u tosserva l-

komportament taghha tul il-kors tax-xiehda, tant illi mis-sentenza appellata

jidher illi dan il-fatt kien wiehed determinanti sabiex giet emmnuta l-verzjoni tal-

Illi maghdud dan u ezaminati

l-atti mill-gdid

l-aggravju marbuta mal-

apprezzament tal-provi qed jigi michud.

Ikkunsidrat,

Illi jifdal biex jigu ezaminati l-aggravji imqanqla kemm mill-appellant kif ukoll

mill-Avukat Generali marbuta mal-piena inflitta.

L-appellant jishaq illi l-piena

imposta fuqu kienet wahda eccessiva u ghalhekk qed jitlob temperament fl-

L-Avukat Generali minn naha l-ohra qieghed jitlob illi din il-Qorti tqies l-

addebitu tar-recidiva

l-Ewwel Qorti erronjament astjeniet milli tiehu

konjizzjoni tieghu billi sahhqet illi dan l-addebitu ma kienx gie moghti fl-akkuza

Illi b'referenza ghal dan l-ahhar gravam, din il-Qorti tistqarr minnufih illi l-Avukat

Generali ghandu ragun u li x'aktarx illi kien lapsus tal-Ewwel Qorti meta

iddikjarat illi din l-akkuza ma kenitx giet moghtija fic-citazzjoni billi minn qari tal-

istess huwa evidenti illi wara esposizzjoni tal-akkuzi hemm indikat hekk:

"Akkuzat ukoll talli rredna ruhu recediv b'sentenza tal-Qotri tal- Magistrati datata 09/10/2008, liema sentenza saret defenittiva u ma tistax tigi mibdula."

Fil-fatt meta l-Avukat Generali baghat in-nota ta' rinviju ghal gudizzju fit-13 ta'

April 2012 irrealizza li kien naqas milli jindika fl-istess id-disposizzjonijiet tal-

artikolu 49 u 50 tal-Kodici Kriminali tant illi permezz ta' nota ipprezentata fid-19

ta' April 2012 huwa talab sabiex jissostitwixxi in-nota ta' rinviju b'ohra fejn

hemmhekk gew indikati l-imsemmija disposizzjonijiet tal-ligi.

Madanakollu billi iz-zieda fil-piena fil-kaz fejn huwa moghti dan l-addebitu hija

wahda diskrezzjonali u billi fil-fehma ta' din il-Qorti il-piena erogata mill-Ewwel

Qorti kienet wahda li ghalkemm taqa' fil-parametri tal-ligi vigenti fiz-zmien tal-

kummissjoni tar-reat7, madanakollu mhijiex wahda li tqarreb lejn il-minimu, u

tenut kont ukoll illi l-appellant ma jidhirx illi ghandu fedina penali allarmanti fejn

il-vjolazzjonijiet tal-ligi huma de minimis, ma tqiesx illi l-piena erogata ghandha

tigi mizjuda.

Illi fic-cirkostanzi allura din il-Qorti ma tqiesx illi l-piena erogata ghandha tigi

varjata u kwindi l-aggravvju tal-appellant marbut mal-istess qed jigi michud.

Ghal dawn il-motivi il-Qorti qed taqta' u tiddeciedi billi tichad l-appell tal-

appellant, tilqa' dak tal-Avukat Generali, tirriforma is-sentenza appellata billi

tikkonfermaha fejn sabet lill-appellant hati tal-ewwel u it-tielet imputazzjonijiet

minghajr l-aggravanti mahsub fl-artikolu 202 tal-Kodici Kriminali u fejn illiberatu

mit-tieni akkuza, izda tvarjha fejn din astjeniet milli tiehu konjizzjoni tal-addebitu

tar-recidiva, tiddikjara lill-appellant hati ukoll li huwa recidiv fit-termini tal-

artikoli 49 u 50 tal-Kodici Kriminali, izda tghaddi biex tikkonferma l-bqija tas-

sentenza u cioe' tikkonferma il-piena inflitta ta' hames snin prigunerija u il-hlas

tal-ispejjez peritali fl-ammont ta' €3973.52 u dan b'applikazzjoni tal-artikolu 533

tal-Kodici Kriminali, liema hlas ghandu isir fi zmien sena dekoribbli mil-lum.

Vera Kopja

7 L-artikolu 198 gie sostitwit permezz tal-Att XIII tal-2018

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Ċitazz.

FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR.

JOSEPH R. FARRUGIA GILLIBRAND LL.D. ILLUM il-Ħamis, 29 ta' Novembru, 2018

Kawża Nru. 1 Ċitazz.

MIDDLE SEA INSURANCE P.L.C. kif surrogata abbażi tal-polza ta' assikurazzjoni tat-tip comprehensive u skond il-liġi, fid-drittijiet ta' l-assikurata tagħha is-Soċjetà Islander Tourist Services Limited u l-istess Islander Tourist Services Limited vs Stefan SADOWSKI

Il-Qorti: Rat l-Att taċ-Ċitazzjoni mressaq fl-10 ta' Awwissu, 2005, li bih u għar- raġunijiet hemm imsemmija, il-kumpannija attriċi, fil-kwalità tagħha fuq imfissra, talbet li din il-Qorti (i) ssib li l-imħarrek waħdu jaħti għall-ħabta li seħħet bejn żewġ karozzi kmieni filgħodu tal-24 ta' Lulju, 2004, fi Triq il- Kosta, Il-Gżira, bejn il-vettura bin-numru tar-reġistrazzjoni STF 975 misjuqa mill-imħarrek u l-vettura bin-numru tar-reġistrazzjoni HVY 009 tal-kumpannija

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

assikurata Islander Tourist Services Limited; (ii) tikkundanna lill-imħarrek iħallas lill-kumpannija assikuratriċi attriċi s-somma ta' sebat elef u sbatax-il lira Maltin (Lm 7,017)1, jew somma oħra verjuri, minnha mħallsa lill-assikurata tagħha fuq is-saħħa tal-polza ta' assikurazzjoni u liema somma tirrappreżenta d- danni konsegwenzjali mġarrba bħala riżultat tal-ħabta msemmija, flimkien mal- imgħaxijiet fuq l-imsemmija somma; (iii) tikkundanna lill-imħarrek iħallas lill- kumpannija attriċi assikurata Islander Tourist Services Limited is-somma ta' tlitt mitt lira Maltin (Lm 300)2 rappreżentanti d-danni minnha mġarrba in linea ta' ħlas excess skond il-polza ta' assikurazzjoni, minħabba l-ħabta msemmija, flimkien mal-imgħaxijiet fuq l-imsemmija somma; (iv) tillikwida, jekk meħtieġ billi taħtar perit għal dan il-għan, id-danni kollha mġarrba mill-kumpannija attriċi assikurata Islander Tourist Services Limited b'riżultat tat-telf ta' qligħ mill-użu tal-vettura bin-numru tar-reġistrazzjoni HVY 009, b'riżultat tal-ħabta msemmija; u (v) tikkundanna lill-imħarrek iħallas lill-kumpannija attriċi assikurata Island Tourist Services Limited is-somma tad-danni konsegwenzjali kif hekk likwidata.

Talbet ukoll l-ispejjez, magħduda dawk tal-ittri uffiċjali u kif ukoll l-imgħax legali;

Rat id-degriet tagħha tal-11 ta' Awwissu, 20053, li bih ordnat in-notifika lill- imħarrek u tat direttivi lill-kumpanniji attriċi dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tagħhom;

Rat in-Nota tal-Eċċezzjonijiet imressqa fit-30 ta' Jannar, 2006, li biha l- imħarrek laqa' għall-azzjoni attriċi billi ċaħad kull ħtija għall-inċident u qal li l- ħtija kollha jġorrha s-sewwieq l-ieħor involut fil-ħabta.

Jikkontesta d-danni mitluba u jgħid li m'għandux ibati danni.

Jgħid li kemm-il darba l-ewwel talba attriċi tintlaqa' w il-kontestazzjoni tiegħu dwar il-quantum tad-danni pretiżi mill-kumpannija attriċi, m'għandux ibati l-ħlas ta' imgħax.

Jikkontesta t-tielet u r-raba' talbiet attriċi u jgħid li m'hemm ebda dannu x'jiġi likwidat favur il- kumpannija attriċi.

Jgħid ukoll li m'għandu jbati ebda spejjeż ġudizzjarji fir- rigward tat-tielet talba attriċi li saret għalxejn għaliex kollox seta' nġabar taħt ir- raba' talba.

Illi kemm-il darba l-ewwel talba attriċi tintlaqa' u l-kontestazzjoni tiegħu dwar il-quantum tad-danni pretiżi mill-kumpannija attriċi, m'għandhiex tintlaqa' t-talba għall-ħlas ta' mgħax magħmula fit-tielet talba.

Itemm jgħid li l- ħames talba attriċi m'għandhiex tintlaqa' billi m'hemmx lok għal kundanna ta' ħlas ta' danni lill-kumpannija attriċi;

Rat in-Nota mressqa mill-kumpanniji attriċi fit-3 ta' Marzu, 20094, bix-xhieda bl-affidavit u l-provi dokumentali mressqa għall-finijiet tad-degriet tal-11 ta' Awwissu, 2005; 1 Li jġibu € 16,345.21 fi flus tallum 2 Li jġibu € 698.81 fi flus tallum 3 Paġ.

6 tal-proċess 4 Paġġ.

14 sa 28 tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

Rat id-degriet tagħha tal-5 ta' Mejju, 20095, li bih ħatret lill-Avukat Maria Dolores Elphick bħala Assistent Ġudizzjarju sabiex tisma' l-provi tal-partijiet;

Rat il-verbal tal-25 ta' Settembru, 20096, quddiem l-Assistent Ġudizzjarju, li bih l-imħarrek stqarr li ma kienx qed jikkontesta l-ammont tad-danni pretiżi;

Rat ix-xhieda u d-dokumenti mressqa quddiem l-Assistent Ġudizzjarju mill- partijiet;

Rat il-verbal tal-1 ta' Diċembru, 20117, li bih il-Qorti tat lill-partijiet żmien sabiex iressqu s-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub;

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-atturi fid-9 ta' Marzu, 20128;

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-imħarrek tat-22 ta' Mejju, 20129, bi tweġiba għal dik tal-atturi;

Semgħet it-trattazzjoni ulterjuri tal-avukati tal-partijiet10;

Rat l-atti tal-kawża;

Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza;

Ikkonsidrat: Illi din hija azzjoni ta' danni minħabba ħabta bejn żewġ karozzi.

Il-kumpannija attriċi assikuratriċi (minn issa 'l hemm imsejħa "MSI") wara li għamlet tajjeb lill-assikurata tagħha Islander Tourist Services Limited (minn issa 'l hemm imsejħa "ITSL") għall-ħsara mġarrba minnha wara l-imsemmija ħabta, tgħid li għal dik il-ħabta kien jaħti biss l-imħarrek u qiegħda tfittxu biex iħallasha lura kumpens ta' €16,345.21 li hija ħallset lil ITSL fuq is-saħħa tal-polza tal-għamla comprehensive, liema somma kienet tirrappreżenta l-ħsara mġarrba mill-vettura ta' ITSL li kienet imdaħħla fil-ħabta mal-karozza misjuqa mill-imħarrek.

Min- naħa tagħha, ITSL qiegħda tfittex lill-imħarrek għall-ammont ta' €699 (ekwivalenti għal Lm300) li hija kellha terfa' bħala 'excess' skond l-imsemmija polza.

L-istess ITSL, min-naħa l-oħra, qiegħda tfittex lill-imħarrek ukoll għad- 5 Paġ.

32 tal-proċess 6 Paġ.

101 tal-proċess 7 Paġ.

248 tal-proċess 8 Paġġ.

250 sa 268 tal-proċess 9 Paġġ.

271sa 286 tal-proċess 10 Paġ.

288 tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

danni li hija ġarrbet b'rabta mal-imsemmija ħabta minħabba f'telf ta' qligħ bħala riżultat tal-ħsarat fil-vettura tagħha;

Illi l-imħarrek laqa' għall-azzjoni attriċi billi ċaħad kull ħtija għall-inċident u qal li l-ħtija kollha jġorrha s-sewwieq l-ieħor involut fil-ħabta.

Jikkontesta d- danni mitluba u jgħid li m'għandux ibati l-ħlas tal-ebda danni li setgħu saru fil- vettura l-oħra.

Jgħid li kemm-il darba l-ewwel talba attriċi tintlaqa' w il- kontestazzjoni tiegħu dwar il-quantum tad-danni pretiżi mill-kumpannija attriċi, m'għandux ibati l-ħlas ta' imgħax.

Jikkontesta t-tielet u r-raba' talbiet attriċi u jgħid li m'hemm ebda dannu x'jiġi likwidat favur il-kumpannija attriċi ITSL.

Jgħid ukoll li m'għandu jbati ebda spejjeż ġudizzjarji fir-rigward tat-tielet talba attriċi li saret għalxejn għaliex kollox seta' nġabar taħt ir-raba' talba.

Illi kemm-il darba l-ewwel talba attriċi tintlaqa' u l-kontestazzjoni tiegħu dwar il- quantum tad-danni pretiżi mill-kumpannija attriċi ITSL tintlaqa' wkoll, m'għandhiex tintlaqa' t-talba għall-ħlas ta' mgħax magħmula fit-tielet talba.

Itemm jgħid li l-ħames talba attriċi m'għandhiex tintlaqa' billi m'hemmx lok għal kundanna ta' ħlas ta' danni lill-kumpannija attriċi ITSL;

Illi bħala fatti relevanti li joħorġu mill-atti jirriżulta li ITSL hija sid ta' vettura tal-għamla Ford Transit bin-numru tar-reġistrazzjoni HVY 009 reġistrata mal- Awtorità tat-Trasport bħala garage hire vehicle11.

Nhar l-24 ta' Lulju, 2004, Mario Spiteri Colombo, impjegat mal-istess ITSL, assista żewġ turisti ta' nazzjonalità Irlandiża, Richard u bintu Rebecca Micheal, biex iwassalhom l-ajruport.

It-titjira lejn l-Irlanda kienet għall-ħabta tat-8.30 ta' filgħodu, u Briffa ġabar lil Micheal minn Lukanda fil-Qawra għall-ħabta tas-sitta neqsin kwart ta' filgħodu.

Dak il- ħin, kien għadu qiegħed jisbaħ u l-wiċċ tat-triq ma kienx imxarrab b'xita għax kien bnazzi12.

Ma jidhirx lanqas li dak il-ħin kien hemm xi traffiku ieħor għaddej minn qrib fejn seħħet il-ħabta;

Illi Spiteri Colombo jgħid li kien qed isuq b'veloċità ta' mhux aktar minn erbgħin (40) kilometru fis-siegħa13.

Jistqarr li kien qed isuq fin-nofs tal-kareġġata tiegħu fid- direzzjoni lejn San Pawl il-Baħar iċ-Ċagħak bil-ħsieb li jdur lejn it-triq li tagħti għat-telgħa "Ta'Alla w Ommu" fin-Naxxar14.

Iżid jgħid li, wara li qabeż il-liwja ta' Kennedy Grove fi Triq il-Kosta15, ra vettura ġejja mid-direzzjoni opposta, fid- direzzjoni lejn Tal-Pieta', li kienet qiegħda ddur il-liwja fi Triq il-Kosta qabel ma tikser għat-telgħa magħrufa bħala "t'Alla u Ommu" ġewwa s-Salina.

Il-vettura kienet tal-għamla Alfa Romeo bin-numru ta' reġistrazzjoni STF 975 misjuqa mill-imħarrek.

Fi kliem Spiteri Colombo, l-imħarrek kien qed isuq b'veloċità qawwija ħafna, tant li x'ħin dar il-liwja qabeż il-linja u spiċċa fuq il-karreġġata

11 Ara x-xhieda ta' Brian Tonna Gilford f'paġ.

52 tal-proċess 12 Dok "MB1" f'paġġ.

152 u 166 tal-proċess 13 Ara x-xhieda ta' Mario Spiteri Colombo mogħtija fil-kontro-eżami f'paġ.

188 tal-proċess 14 Ibid paġ.

198 tal-proċess 15 Ara x-xhieda ta' Mario Spiteri Colombo mogħtija fil-kontro-eżami f'paġ.

201 tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

tiegħu, jiġifieri dik li tagħti għal Ħal Farrug, Ħal Luqa.

Bil-ħsieb li jevitah, Spiteri Colombo kiser il- vettura kemm jista' jkun lejn ix-xellug, tkaxkar mal-bankina iżda xorta ntlaqat minn Galea16.

Il-vettura ta' Briffa inqalbet lil hinn minn fejn seħħet il-ħabta17 u spiċċat fuq id-double line fil-kareġġata tiegħu filwaqt li dik tal-imħarrek Il-Mellieha fuq id-double line fuq il-karreġġata ta' Briffa18.

Din il-verżjoni tal-fatti ġiet korroborata mill-passiġġieri Rice li kienu riekba fil-vann misjuq minn Briffa19;

Illi, min-naħa l-oħra, l-imħarrek jgħid li kien qed isuq fuq in-naħa tiegħu, viċin in-nofs tat-triq, b'veloċità ta' madwar sittin (60) kilometru fis-siegħa, meta ra l- vann misjuq minn Spiteri Colombo ġej b'veloċità kbira għal fuqu.

Dak il-ħin iż-żewġ vetturi ħabtu ma' xulxin20.

Il-vann ta' ITSL ġarrab ħafna ħsarat mal-ħabta u malli nqaleb;

Illi MSI, fuq rakkomandazzjoni tas-surveyor li ikklassifika l-vettura bħala "beyond economic repair"21, offriet lill-ITSL, li f'Novembru tal-2004, aċċettat ħlas għas-saldu fl-ammont ta' sebat elef u tlitt mitt Lira (Lm7,300)22.

Għal dan ir-rapport, MSI ħallset lis-surveyor l-ammont ta' sbatax-il Lira (Lm17)23;

Illi, minkejja r-rakkomandazzjoni tas-surveyor, ITSL għażlet li ssewwi l-vann24.

Sakemm saru t-tiswijiet meħtieġa, il-vettura għamlet numru ta' xhur wieqfa25.

ITSL tqis li n-nuqqas ta' użu tal-vann sakemm issewwa swielha erbatax-il elf mitejn u tlieta u disgħin euro u tlettax-il ċenteżmi (€14,293.13) f'telf ta' qligħ26;

Illi l-kumpannija assikuratriċi tal-imħarrek Galea, Atlas Insurance, qabbdet espert sabiex jagħmel rikostruzzjoni tal-inċident u jħejji rapport.

L-espert ex parte wasal għall-fehma li Spiteri Colombo kien qed isuq b'veloċità eċċessiva ta' madwar sebgħa u sebgħin (77) mil fis-siegħa27.

L-espert jistqarr li kellem biss lill- imħarrek (u mhux ukoll lis-sewwieq l-ieħor u lanqas lill-passiġġieri li kienu rekbin miegħu) u ikkonsulta xi dokumenti li għaddietlu l-assikurazzjoni tal- istess imħarrek28;

16 Ara l-verzjoni tal-fatti mogħtija minn Mario Spiteri Colombo lill-Pulizija dak in-nhar tal-inċident – Dok.

JM f'paġ.

108 tal-proċess.

Ara wkoll ix- xhieda ta' Mario Spiteri Colombo mogħtija b'affidavit f'paġ.

21 tal-proċess u dik mogħtija fil-kontro-eżami f'paġġ.

184 sa 198 tal-proċess 17 Ara Dokti "RC2" u "RC3", f'paġġ.

75 – 6 tal-proċess 18 Ara l-iskizz Dok "RC1" f'paġ.

74 tal-proċess 19 Ara x-xhieda ta' Richard Micheal f'paġġ.

77 sa 90 u dik ta' Rebecca Micheal f'paġġ.

91 – 8 tal-proċess 20 Ara x-xhieda tal-imħarrek Stefan Muscat Triolo f'paġ.

119 – 120 tal-proċess 21 Ara Dok.

"RB4" f'paġ.

26 tal-proċess, Dok.

"RB3" f'paġ.

23 tal-proċess u Dok.

"PM1" f'paġ.

25 tal-proċess 22 Ara Dok.

"AM1" f'paġ.

18 tal-proċess 23 Ara Dok.

"RB4" f'paġ.

26 tal-proċess 24 Affidavit ta' Antoine Foo Thiang Jooi f'paġ.

17 tal-proċess 25 Ara Dok.

"AM3" f'paġ.

19 tal-proċess u x-xhieda ta' Brian Tonna Gilford f'paġġ.

53 – 4 tal-proċess 26 Ara Dok.

RB1 f'paġ.

17 tal-proċess, Dok.

"AM2" f'paġ.

19 tal-proċess, Dok.

"AM3" f'paġ.

20 tal-proċess u x-xhieda ta' Charles Snoussi f'paġġ.

35 – 9 tal-proċess 27 Li jsarrfu f'124 kilometru fis-siegħa.

"MB1" f'paġġ.

147 sa 167 tal-proċess 28 Xhieda ta' Mario Garnisi fil-kontro-eżami, f'paġġ.

229 sa 242 tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

Illi l-Qorti tal-Appell Kriminali permezz ta' sentenza tat-23 ta' Jannar, 2006, ikkonfermat is-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati fid-19 ta' April, 2005, li kienet sabet li Galea kien jaħti għall-inċident29.

Min-naħa l-oħra, Spiteri Colombo ħareġ liberat permezz ta' sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali fit-28 ta' Ġunju, 200530;

Illi l-kumpanniji attriċi fetħu din il-kawża f'Awwissu tal-2005;

Illi l-konsiderazzjonijiet ta' natura legali li jirrigwardaw il-każ huma marbuta mal-mertu, jiġifieri min jista' jitqies responsabbli għal dak li ġara.

Ta' min jgħid li, dwar l-ammont tad-danni mġarrba ma hemm l-ebda kwestjoni bejn il- partijiet, u dan għaliex hemm dikjarazzjoni espressa mill-imħarrek fl-atti tal- kawża li tgħid li l-ammont ta' danni m'huwiex kontestat31.

Il-kontestazzjoni li fadal bejn il-partijiet hija biss dwar il-ħtija għall-ħabta;

Illi r-rimedju li qed ifittxu l-atturi huwa dak li joħrog mid-delitt jew kważi-delitt li jorbot lil kull persuna li tagħmel tajjeb għall-ħsara li tiġri bl-għemil (jew nuqqas ta' għemil) tagħha32.

Il-ligi teħles mir-responsabbiltà ta' xi għemil li jġib il-ħsara, dak kollu li jseħħ minħabba aċċident jew minħabba forza maġġuri33.

Madanakollu, ma jitqiesx li jkun seħħ b'aċċident dak li jiġri mill- fatt, pożittiv jew negattiv, tal-bniedem34 u li, fuq kollox, ikun imbassar minn qabel minn persuna ta' dehen ordinarju35 jew, għal anqas, jista' jigi evitat36.

Min-naħa l-oħra, il-fatt li jitnissel minn forza maġġuri huwa li l-ġrajja tiegħu ma jista' jiqfilha ħadd37.

Illi, fis-sottomissjonijiet tiegħu, l-imħarrek jgħid li l-ħabta seħħet bla mistenni u li huwa sab ma' wiċċu qagħda li ħalqet emerġenza għall- għarrieda ('sudden emergency')38 minħabba l-imġiba tas-sewwieq l-ieħor;

Illi huwa aċċettat li aċċident mhuwiex entità astratta, imma huwa fatt li jkun ġara kif inhu fix-xorta u l-entità tiegħu, jiġifieri "event bl-inċidenti inerenti miegħu inkwantu minnu jidderivaw danni: il-kwestjoni m'hijiex biss ta' kawżalità, iżda wkoll ta' responsabbiltà, u min bin-negliġenza tiegħu ikkawża jew ikkontribwixxa biex jikkawża d-danni li jkunu ġraw, ikun ikkawża jew ikkontribwixxa biex jikkawża l-'aċċident' u pro tanto jkun responsabbli għalihom"39;

"RB" f'paġġ.

102 – 6 tal-proċess 30 Ara Dok.

JB" f'paġ.

110 tal-proċess 31 Verbal f'paġ.

101 tal-proċess 32 Art.

1031 tal-Kap.

1029 tal-Kap.

Ċiv.

Ċiv.

14.1..1919 fil-kawza fl-ismijiet Scicluna vs Borg Maggi et (Kollez.

Ċiv.

XXX.i.869) 38 Nota ta' sottomissjonijiet tiegħu f'paġġ.

280 – 1 tal-proċess 39 App.

Ċiv.

2.3.1964 fil-kawża fl-ismijiet Galdes vs Bianchi et (Kollez.

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

Illi tajjeb li jingħad li, biex tkun tiswa x-xilja tal-forza maġġuri f'aċċident, ma jridx ikun hemm xi sehem, pożittiv jew negattiv (fis-sens ta' omissjoni jew nuqqas) tal-bniedem40.

Minbarra dan, huwa mgħallem ukoll li biex ikun hemm tas-soltu, il-każ fortuwitu mhux biżżejjed li sproporzjonata, u li tiġri mill-forzi tan-natura, imma jeħtieġ li tkun inevitabbli, b'mod li ma tistax tigi evitata bid-diliġenza ordinarja tal-bonus pater familias"41.

Fuq kollox, min jallega ċirkostanza bħal din, jaqa' fuqu l-piż li jipprova allegazzjoni bħal din;

jkun hemm ġrajja mhux

Illi bl-istess mod, fejn xi ħadd jallega li jkun sab ruħu f'qagħda fejn ma seta' bl- ebda mod jevita l-aċċident, ikun irid tabilfors juri li jkun sab ruħu f'dik il- qagħda bla ħtija tiegħu.

Għaldaqstant, ix-xilja tal-aċċident inevitabbli ma tistax titqajjem b'suċċess ta' min jinvokaha43;

tirriżulta negliġenza min-naħa

jekk kemm-il darba

Illi f'dan ir-rigward, l-imħarrek jistrieħ fuq rapport imħejji minn espert ex parte mqabbad mill-assikuratriċi tiegħu li jitfa' l-ħtija fuq s-sewwieq tal-vann minħabba żewġ raġunijiet: l-ewwel, billi s-sewwieq tal-vann kien qed isuq b'veloċità eċċessiva (dik ta' 77 mil fis-siegħa) waqt li kien ħiereġ minn liwja u għaldaqstant ma kienx f'qagħda li jdur kif meħtieġ; it-tieni, il-ħabta kienet selħa bejn iż-żewġ vetturi ("side sweep") u mhux daqqa frontali44;

Illi fis-sottomissjonijiet dettaljati tagħhom45, il-kumpanniji attriċi jmeru l- konkluzjonijiet ta' dan ir-rapport għal numru ta' raġunijiet: l-ewwel, l-espert tqabbad mill-kumpannija assikuratriċi tal-imħarrek u għaldaqstant ma kienx indipendenti; it-tieni, l-espert qagħad fuq il-verżjoni mogħtija mill-imħarrek mingħajr ma ħa l-verżjoni tal-fatti tas-sewwieq tal-vann; it-tielet, li l-imsemmi espert injora għal kollox il-fatt li kien hemm xhieda oħra, lil hinn mis-sewwieqa taż-żewġ vetturi, li mingħandhom seta' jieħu verżjoni ta' xhieda li raw l- inċident kif ġara tassew; ir-raba', li l-inkarigu mogħti lill-imsemmi espert twettaq xhur wara li ġara l-inċident; il-ħames, li l-espert mexa fuq numru ta' assunzjonijiet mingħajr ma vverifika jekk dak li kien qed jassumi kienx minnu; is-sitta, is-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali li sabet fl-imħarrek il-ħtija għal dak li ġara;

Illi huwa u jibqa' dejjem prinċipju tad-dritt li l-parti attriċi f'kawża għandha l- obbligu li tipprova kif imiss il-premessi għat-talbiet tagħha b'mod li, jekk 40 App.

Ċiv.

5.10.2001 fil-kawża fl-ismijiet Elmo Insurance vs Joseph Foo Thiang Jooi et 41 P.A. 7.2.1953 fil-kawża fl-ismijiet Foo Thiang Jooi vs Belle Mifsud Parascandalo noe (Kollez.

Edit) pġ.

Ċiv.

16.1.1984 fil-kawża fl-ismijiet Nażżareno Apap pro et noe vs Francis Chetcuti et (mhix pubblikata) 44 Ara "Dok.

MB1" f'paġġ.

147 – 167 tal-proċess.

Ara wkoll ix-xhieda ta' Mario Garnisi f'paġġ.

136 u 144 tal-proċess 45 Nota ta' Sottomissjonijiet f'paġġ.

257 sa 264 tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

tonqos li tagħmel dan, iwassal għall-ħelsien tal-parti mħarrka.46 Il-fatt li l-parti mħarrka tkun ressqet verżjoni li ma taqbilx ma' dik imressqa mill-parti attriċi ma jfissirx li l-parti attriċi tkun naqset minn dan l-obbligu, għaliex jekk kemm-il darba l-provi ċirkostanzjali, materjali jew fattwali jagħtu piż lil dik il-verżjoni tal-parti attriċi, il-Qorti tista' tagħżel li toqgħod fuqha u twarrab il-verżjoni tal- parti mħarrka.

Min-naħa l-oħra, il-fatt li l-parti mħarrka ma tressaqx provi tajba jew ma tressaq provi xejn kontra l-pretensjonijiet tal-parti attriċi, ma jeħlisx lil din milli tipprova kif imiss l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet tagħha.47 Illi huwa għalhekk li l-liġi torbot lill-parti f'kawża li tipprova dak li tallega48 u li tagħmel dan billi tressaq l-aħjar prova49;

Illi huwa wkoll miżmum li fil-każ li ż-żewġ partijiet iressqu verżjonijiet għal kollox konfliġġenti ma' xulxin b'mod li l-waħda xxejjen 'il-oħra, bħal ma huwa f'dan il-każ, iżda li t-tnejn jistgħu jitwemmnu, allura qagħda bħal din tgħin lill- parti mħarrka, fuq il-bażi tar-regola li onus incumbit ei qui dixit50 u tar-regola proċedurali l-oħra li timxi magħha li actore non probante reus absolvitur.51 Iżda, hawn ukoll, mhux kull konflitt fil-provi jew verżjonijiet imressqa quddiem qorti għandhom iwasslu għaċ-ċaħda tat-talbiet attriċi, għaliex il-kriterju li jsegwi l-ġudikant irid ikun dak li jqis jekk, fid-dawl tal-provi mressqa, verżjoni waħda jistax joqgħod fuqha aktar mill-oħra52;

Illi l-Qorti wara li qieset iż-żewġ verżjonijiet tal-partijiet u x-xhieda li tresqet quddiemha, tasal għall-fehma li l-verżjoni miġjuba mill-kumpanniji attriċi dwar kif seħħet il-ħabta għandha aktar għaliex toqgħod fuqha filwaqt li t-teżi tal- imħarrek dwar l-emerġenza għall-għarrieda ma treġix.

Fl-ewwel lok, il-fatti li joħorġu mill-atti jagħtu kreditu lix-xhieda mressqa minn MSI f'dak li jirrigwarda d-dinamika ta' kif seħħet il-ħabta.

Fit-tieni lok, iċ-ċirkostanzi li xehed dwarhom l-imħarrek innifsu (kemm fiż-żmien li ntalab jagħti l-verżjoni ta' x'ġara fi żmien qrib il-ħabta u wkoll matul is-smigħ tal-kawża) jixhdu li ma kienx fl-aqwa kundizzjoni fiżika li jżomm kontroll tal-vettura misjuqa minnu.

F'dan ir-rigward, il-Qorti ttenni dak li bosta drabi oħra ngħad, u jiġifieri li hija regola ġenerali li kull sewwieq huwa mistenni li jħares żewġ regoli ewlenin, jiġifieri l-ewwel, li jirregola s-sewqan tiegħu skond iċ-ċirkustanzi kollha tal- inħawi fejn ikun (magħduda magħhom il-konfigurazzjoni tat-triq, il-ħin u l- kundizzjonijiet atmosferiċi), u t-tieni, li jżomm attenzjoni ("proper look out") dwar dak li jkun qiegħed iseħħ fil-qrib jew huwa mistenni li jseħħ minnufih53;

JSP 12.1.2001 fil-kawża fl-ismijiet Hans J. Cameron et vs Raymond Alves De Oliveira 47 App.

PS 7.5.2010 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Portelli Theuma et vs Anthony Pechar 48 Art.

562 tal-Kap 12 49 Art.

559 tal-Kap 12 50 P.A. NC 28.4.2004 fil-kawża fl-ismijiet Frank Ellul Lanfranco Desira et vs William Sciberras Mifsud et 51 P.A. LFS 18.5.2009 fil-kawża fl-ismijiet Log.

Kurunell Gustav Mayo pro et noe vs Air Supplies & Catering Co Ltd 52 P.A. PS 28.4.2003 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Lofaro vs David Sevasta noe (konfermata fl-Appell fid-19.6.2006) 53 Ara per eżempju, P.A. RCP 26.4.2001 fil-kawża fl-ismijiet Formosa & Camilleri Ltd et noe vs Joseph Zammit Pavia (mhix appellata) ; u P.A. PS 21.10.2002 fil-kawża fl-ismijiet Stefan Slater vs Carmelo ‘Theuma Carabez (mhix appellata), fost oħrajn

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

Illi, fit-tieni lok, għalkemm l-imħarrek jixli lis-sewwieq l-ieħor li kien qabeż il- korsija tal-karreġġata tiegħu, jidher ċar li l-istess imħarrek ma kienx xejn anqas ħareġ 'il barra mill-karreġġata li fuqha kien għaddej.

Il-Qorti hija tal-fehma li kienet tkun storja oħra (li tinċidi ħafna fuq il-kwestjoni tal-ħtija tal-ħabta) li kieku s-sewwieq tal-vann kien beda jagħmel il-manuvra li jdur lejn il-lemin tiegħu biex jaqbad it-triq li twassal għat-telgħa "ta' Alla w'Ommu".

Imma l- fatti juru li ma kienx għadu wasal sewwasew sa hemm x'ħin saret il-ħabta.

Fit- tielet lok, mill-ġabra tal-provi, kien biss is-sewwieq tal-vann miż-żewġ sewwieqa involuti, li jidher li ipprova manuvra biex jevita l-ħabta: għall-Qorti, dan ifisser li l-imħarrek ma kienx qed jagħraf x'inhu jiġri madwaru sa ma seħħ l-impatt.

Fir-raba' lok, għall-istess raġunijiet mogħtija mill-kumpanniji attriċi fis-sottomissjonijiet tagħhom, il-Qorti tqis li, minkejja l-ħila u l-esperjenza tal- espert imqabbad ex parte mill-kumpannija assikuratriċi tal-imħarrek, ir-rapport li tħejja minnu jħalli bosta tweġibiet miftuħa u tfassal f'kundizzjonijiet li ma jħallux lil din il-Qorti toqgħod fuqu b'moħħha mistrieħ;

Illi, fil-ħames lok il-Qorti tagħti piż lill-verżjoni tal-fatti kif mogħtija miż-żewġ xiehda Richard u Rebecca Micheal, kemm matul is-smigħ tal-kawża u kif ukoll kif jirriżulta mir-Road Accident Report tal-24 ta' Lulju, 200454.

Min-naħa l-oħra, tqis il-verżjoni għal kollox xotta mogħtija mill-imħarrek lill-Pulizija li aċċeda fuq il-post tal-inċident55 meta mqabbla mal-verżjoni ferm aktar dettaljata li l- imħarrek jagħti lill-espert forensiku xahrejn wara li ġara l-inċident56;

Illi, fis-sitt lok, għalkemm il-Qorti mhix marbuta bis-sentenza mogħtija mill- Qorti tal-Appell Kriminali fil-proċeduri meħuda kontra l-imħarrek, wara li qieset il-fatti li nġiebu quddiemha, tasal għall-istess fehma li waslet għaliha dik il-Qorti, jiġifieri li għal dan l-inċident jaħti l-imħarrek minħabba sewqan eċċessiv;

Illi l-Qorti ma tqisx li huwa l-każ li, kif jistedinha tagħmel l-imħarrek fis- sottomissjonijiet tiegħu57, iż-żewġ sewwieqa jinsabu t-tnejn ħatja ndaqs għall- ħabta.

Din kienet tkun l-għażla tal-Qorti li kieku ma toħroġx ċara l-ħtija ta' xi parti jew ta' oħra.

Imma fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, f'din il-ħabta ma jirriżultax li s-sewwieq tal-vann kien jaħti b'xi mod għall-ħabta;

Illi dan iwassal lill-Qorti biex issib li l-imħarrek waħdu jaħti għall-ħabta u li huwa jrid jagħmel tajjeb għall-ħsarat li ġarbu il-kumpanniji attriċi.

Għalhekk, l- ewwel talba attriċi hija tajba u jistħoqqilha tintlaqa';

"JB" f'paġġ.

107 sa 111 tal-proċess 55 Ibid paġ.

109 tal-proċess 56 Dok.

"MB1" f'paġġ.

177 – 8 tal-proċess 57 F'paġġ.

284 – 5 tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

Illi, kif ingħad qabel, għal dak li jirrigwarda d-danni mġarrba mill-atturi ma hemm l-ebda kwestjoni bejn il-partijiet.

Jirriżulta b'mod ċar li l-ammont pretiż minn MSI tassew tħallas lil ITSL u ddaħħlet b'surroga fil-jeddijiet li ITSL kellha kontra l-imħarrek minħabba l-inċident.

Min-naħa l-oħra, l-imħarrek ma jikkontestax it-telf li ITSL tgħid li ġarrbet minn nuqqas ta' użu li għamlet għaż- żmien li l-vann kien wieqaf minħabba li kien qed jissewwa.

Il-pretensjonijiet ta' ITSL f'dan ir-rigward huma dokumentati58 u maħlufa59 u jirriflettu b'mod raġonevoli t-telf li hija ġarrbet sakemm dam jissewwa l-vann tagħha.

Minn dawn il-provi, il-vann jidher li dam bla liċenza mill-1 ta' Settembru, 2004, sal- aħħar ta' Ġunju tas-sena ta' wara (li jġibu tliet mija u wieħed u erbgħin jum).

ITSL uriet li, fiż-żmien li saret il-ħabta, il-vann kien jinkera bir-rata ta' tmintax- il Lira Maltin (Lm 18)60 kuljum.

Telf ta' din l-għamla mnissel min-nuqqas ta' użu tal-ħaġa huwa konsegwenza maħsuba mil-liġi fil-qafas tal-ħsara li jrid jagħmel tajjeb għaliha min jaħti ta' għemil negliġenti jew traskurat61.

Dan il- prinċipju jitnissel mir-regola li r-risarċiment tad-dannu mġarrab minn għemil delittwali jrid ikun, kemm jista' jkun, wieħed reintegrattiv62;

Illi meta tqis il-provi li tressqu minn MSI, il-Qorti ssib li d-danni mġarrbin minnha fil-kwalità tagħha ta' assikuratriċi ta' ITSL jinsabu pruvati u dokumentati tajjeb biżżejjed biex din il-Qorti tista' tilqagħhom.

Fis-sewwa, dawn id-danni jikkonsistu fil-ħlas li hija għamlet lil ITSL taħt il-polza biex ikkumpensatha tal-vann assikurat.

U hemm ukoll somma żgħira li hija ħallset lis-'surveyor' imqabbad minnha biex irrapportalha dwar il-ħsarat imġarrba mill- vann ta' ITSL involut fil-ħabta.

Dawn iż-żewġt irjus ta' danni jitilgħu għal sittax-il elf tliet mija u ħamsa u erbgħin euro u wieħed u għoxrin ċenteżmi (€ 16,345.21).

Dan huwa sewwasew is-somma li MSI talbet fl-Att taċ-Ċitazzjoni;

Illi, fin-nuqqas ta' kontestazzjoni min-naħa tal-imħarrek, il-Qorti sejra tillikwida din is-somma bħala danni mġarrba mill-attriċi MSI għall-finijiet tat-tieni talba attriċi;

Illi ITSL tressaq pretensjoni ta' kumpens għal dik il-biċċa mid-danni mġarrbin minnha fil-ħsarat li ġraw fil-vann tagħha li l-polza ta' assikurazzjoni ma kinitx tkopri minkejja li l-polza kienet waħda 'comprehensive'.

Din il-pretensjoni tirreferi għal dak li huwa msejjaħ l-'excess' (jiġifieri dak il-ħlas li l-assikurat irid jerfa' hu, minkejja li l-polza tkun tkopri s-sinistru assikurat).

Ladarba MSI aċċettat li d-danni mġarrba mill-assikurata tagħha ITSL kienu mħarsa bil-polza ta' assikurazzjoni li kellha fis-seħħ, u wettqet ħlas fit-termini tal-istess polza, jiġi l- 58 Dokti "AM2" u "AM3", f'paġġ.

19 – 20 tal-proċess 59 Affidavit ta' Antoine Foo Thiang Jooi f'paġ.

17 tal-proċess 60 Li jġibu € 41.93 fi flus tallum 61 Ara, b'eżempju, P.A. NC 30.6.2004 fil-kawża fl-ismijiet Anthony Craus vs Noel Mayo (mhix appellata) u P.A. GCD 12.10.2004 fil-kawża fl-ismijiet Alfred Attard Sciortino vs Paul Muscat Triolo (mhix appellata) 62 App.

Ċiv.

PS 20.10.2003 fil-kawża fl-ismijiet Percius Car Hire Ltd vs Richard Dakin

tal-'excess' ukoll huwa

l-ħlas

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

implimentazzjoni tal-imsemmija polza.

Għalhekk, ladarba l-Qorti waslet għall- fehma li l-imħarrek waħdu jaħti għall-ħabta u jrid jagħmel tajjeb għad-danni mġarrbin minn ITSL, din il-pretensjoni ta' ITSL hija mistħoqqa u għalhekk it- tielet talba attriċi sejra tintlaqa' u tillikwida d-dannu mġarrab minnha taħt din it-talba fis-somma ta' sitt mija u disgħa u disgħin euro (€ 699);

Illi, għar-rigward tal-pretensjoni ta' ITSL fir-raba' talba tagħha, din il-Qorti diġà tat il-fehma tagħha u ssib li hija waħda mistħoqqa.

Għalhekk sejra tillikwida s-somma ta' erbatax-il elf mitejn u sebgħa u disgħin euro u sebgħin ċenteżmi (€ 14,297.70) bħala dannu mġarrab taħt din ir-ras li jikkonsisti f'telf ta' użu tal-vann tagħha tal-kiri sakemm dam jistenna ż-żmien li jissewwa;

Illi l-Qorti jifdlilha tqis l-eċċezzjonijiet tal-imħarrek dwar il-kundanna għall- ħlas ta' mgħaxijiet (it-tielet u l-ħames eċċezzjonijiet).

Marbuta ma' dawn, hemm ir-raba' eċċezzjoni.

L-imħarrek jgħid li ladarba din hija azzjoni ta' danni, ma jistax jintalab iħallas imgħaxijiet fuq l-ammonti li l-Qorti tista' tillikwida favur l-atturi.

B'żieda ma' dan, jgħid li ma jmissux jitgħabba bi ħlas tal-ispejjeż marbuta mat-tielet talba attriċi għaliex din hija żejda u seta' nġabar kollox taħt ir-raba' talba;

Illi kemm MSI u kif ukoll ITSL iwarrbu dawn il-pretensjonijiet tal-imħarrek.

Huma jgħidu li (a) il-pretensjonijiet tagħhom għad-danni huma speċifikati fl-Att taċ-Ċitazzjoni u (b) li kien sewwasew għalhekk li ITSL firdet il-pretensjonijiet tagħha fit-tielet u fir-raba' talbiet tagħha;

Illi dwar il-kwestjoni tal-imgħaxijiet, joħroġ ċar mill-atti tal-kawża li, sa mill- bidunett, kemm MSI u kif ukoll ITSL ressqu talbiet b'ammonti determinati ta' danni pretiżi.

B'dan il-mod, ma jistax ikun li s-sottomissjoni tal-imħarrek (li, fis-sewwa, jsemmiha biss fit-tielet u fil-ħames eċċezzjonijiet tiegħu u ma jerġax isemmiha fin-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-għeluq) dwar il-prinċipju li in illiquidis non fit mora ma jimxux imgħaxijiet għandha tintlaqa'.

Il-Qorti bilkemm għandha għalfejn tgħid li, ukoll kieku kienet tiswa għall-każ tallum, il- massima msemmija mill-imħarrek hija r-regola, iżda huwa wkoll magħruf li dik il-massima m'hijiex xi regola assoluta63 u tippermetti eċċezzjonijiet.

Kemm hu hekk, qorti tista' tinjoraha meta b'dan il-mod ikun qiegħed jingħata vantaġġ lill- parti debitriċi li jkun bi ħtija tagħha li l-likwidazzjoni ma tkunx setgħet issir qabel64;

Illi għalhekk, fil-każ tat-tieni u tat-tielet talbiet attriċi sejra tordna li jgħaddi imgħax ladarba dawk it-talbiet kienu jsemmu somom li, bħala fatt, din il-Qorti

63 P.A. GV 16.10.2002 fil-kawża fl-ismijiet Blye Engineering Ltd vs Paolo Bonnici Ltd.

Ċiv.

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

qiegħda tilqagħhom fis-sħiħ.

L-imgħax għandu jibda jgħaddi mill-11 ta' Jannar 200665, li tidher li hija d-data meta l-imħarrek laqa' n-notifika tal-Att taċ- Ċitazzjoni;

Illi fil-każ tar-raba' talba attriċi l-kwestjoni tiegħu xejra oħra.

F'dik it-talba, ITSL ma kienet qatt għadha illikwidat somma ta' danni mġarrba minħabba nuqqas ta' użu tal-vann.

Anqas u anqas kienet interpellat lill-imħarrek iħallasha. is-sentenza.

Hawnhekk, ir-regola msemmija mill-imħarrek jistħoqqilha tkun applikata.

Dan ifisser ukoll għaliex l-attriċi ITSL għamlet sewwa li ma ġabritx il-pretensjonijiet tagħha taħt it-tielet u r-raba' talbiet f'keffa waħda.

Dan ifisser ukoll għaliex, fil- fehma tal-Qorti, ir-raba' eċċezzjoni tal-imħarrek mhijiex tajba;

Il-likwidazzjoni qiegħda ssir bis-saħħa

ta' din

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi:

Tilqa' l-ewwel talba attriċi billi ssib li l-imħarrek waħdu kien jaħti għall- inċident li seħħ nhar l-24 ta' Lulju, 2004, fi Triq il-Kosta, Il-Gżira bejn il-vettura bin-numru tar-reġistrazzjoni STF 975 misjuqa minnu, u l-vettura bin-numru tar- reġistrazzjoni HVY 009 misjuqa minn Mario Spiteri Colombo, iżda proprjetà tal- kumpannija attriċi Islander Tourist Services Limited;

Tilqa' t-tieni talba attriċi u tikkundanna lill-imħarrek iħallas lill- kumpannija attriċi Middlesea Insurance p.l.c. l-ammont ta' sittax il-elf, tliet mija ħamsa u erbgħin euro, wieħed u għoxrin ċenteżmi (€16,345.21) minnha mħallsa bis- saħħa tal-polza ta' assikurazzjoni u rappreżentanti d-danni konsegwenzjali mġarrba bħala riżultat ta' l-inċident, flimkien mal-imgħaxijiet legali fuq l- imsemmija somma b'seħħ mill-11 ta' Jannar, 2006 sal-jum tal-ħlas effettiv;

Tilqa' t-tielet talba attriċi u tikkundanna lill-imħarrek iħallas lill-kumpannija attriċi Islander Tourist Services Limited is-somma ta' sitt mija disgħa u disgħin euro (€699), rappreżentanti d-danni minnha mħallsa bħala ħlas 'excess' skond il-polza ta' assikurazzjoni wara l-inċident, flimkien mal-imgħaxijiet legali fuq l- imsemmija somma b'seħħ mill-11 ta' Jannar, 2006 sal-jum tal-ħlas effettiv;

Tilqa' r-raba talba attriċi u tillikwida id-danni mġarrba mill-kumpannija attriċi Islander Tourist Services Limited fl-ammont ta' erbatax-il elf, mitejn sebgħa u disgħin ewro, u disgħa u sittin ċenteżmi (€14,297.69) rappreżentanti telf ta' qligħ min-nuqqas ta' użu tal-vann tagħha bin-numru tar-reġistrazzjoni HVY 009 bħala riżultat tal-inċident;

65 Ara r-riferta f'paġ.

9 tergo tal-proċess

29 ta' Novembru, 2018

Ċitazz.

Tilqa' l-ħames talba attriċi u tikkundanna lill-imħarrek iħallas lill-kumpannija attriċi Islander Tourist Services Limited l-ammont ta' erbatax-il elf, mitejn u sebgħa u disgħin ewro, u disgħa u sittin ċenteżmi (€14,297.69) minnha mġarrba;

Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-imħarrek bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt; u

Tordna li l-imħarrek iħallas l-ispejjeż tal-kawża, magħduda dawk marbuta mal-ittri uffiċjali imsemmija fl-Att taċ-Ċitazzjoni, u l-imgħaxijiet legali ulterjuri.

Onor. Joseph R. Foo Thiang Jooi LL.D., Ħaż-Żabbar 29 ta' Novembru, 2018 Marisa Britta Deputat Reġistratur 29 ta' Novembru, 2018

29 ta' Novembru, 2018


QORTI TAL-APPELL KRIMINALI

Seduta tad-29 ta' Novembru 2018

Rat l-akkużi dedotti kontra l-appellant Paschalino Gladwish (07688M) quddiem il-Qorti tal-Maġistrati

(Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali akkuzat talli nhar it-2 t' Ottubru, 2014 ghall-habta tal-

hdax u nofs ta' filghodu u fil-hinijiet ta' qabel, gewwa l-Qorti ta' Malta, f' Awla numru 7 il-Belt

Ingurja, jew hedded, lil Magistrat Dr. Miriam Zammit Pavia LL.D., waqt li kienet qieghda taghmel jew minhabba li kienet qieghda taghmel id-dmirijiet taghha, jew bil-hsieb li jbezzaghha jew li jinfluwixxi fuqha kontra l-ligi fid-dmirijiet tal-kariga taghha u dan bi ksur tal-Artikolu 93 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;

Ingurja, jew hedded, jew ghamel offiza fuq il-persuna ta' persuni inkarigati skont il-ligi minn servizz pubbliku, waqt li kienu qed jaghmlu jew minhabba li kienu qed jaghmlu dan is-servizz, jew bil-hsieb li jbezzahom jew li jinfluwixxu fuqhom kontra l-ligi fl-ezekuzzjoni ta' dak is-servizz u dan bi ksur tal-Artikolu 95 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;

U aktar talli fl-istess data, lok, hin u cirkostanzi; attakka jew ghamel rezistenza bi vjolenza jew b'hebb, ta' xorta li ma titqiesx bhala vjolenza pubblika, kontra persuni nkarigati skont il-ligi minn servizz pubbliku, fil-waqt li kienu qed jagixxu ghall-ezekuzzjoni tal-liġi jew ta' ordni moghti skont il-liġi mill-awtorità kompetenti u dan bi ksur tal-Artikolu 96 tal- Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;

Aktar talli fl-istess data, lok, hin u cirkostanzi, minghajr il-hsieb li joqtol jew li jqieghed il- hajja ta' PC 1415 Ryan Plumpton Cucchiara f'periklu car, kkaguna griehi ta' natura hafifa fuq il- persuna ta' PC 1415 Ryan Plumpton Cucchiara, hekk kif iccertifika Dr. Giovanni Ferrelli detentur ta' numru tar-registru mediku 5537 gewwa d-Dipartiment tal-Kura Primarja, Burmarrad, San Pawl il-Baħar, u dan bi ksur tal-artiklu 221 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

U aktar talli fl-istess data, lok, hin u cirkostanzi ma obdiex lordnijiet legittimi tal-awtorità jew ta' wiehed li jkun inkarigat minn servizz pubbliku u dan bi ksur tal-Artikolu 338 (ee) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;

Kif ukoll talli fl-istess data, lok, hin u cirkostanzi volontarjament hassar, jew gharraq hwejjeg haddiehor, mobbli jew immobbli, cioe' hgiega ghad-dannu tad-Direttur tal-Qorti u/jew entitatijiet ohra u terzi ohra, liema hsara ma tiskorrix l-mitejn u hamsin euro (€250) u dan bi ksur tal-artikolu 325(c) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;

U aktar talli fl-istess data, lok, hin u cirkostanzi hebb kontra l-Magistrat Dr. Miriam Zammit Pavia LL.D., l-ufficjali tal-Pulizija, Spettur Johann Joseph Huizer, Spettur Kevin Camilleri Despott, Spettur Dennis ‘Wismayer, is-Surgent 6 Duncan Saviour Al Jolsi u l-Kuntistabbli 1415 Ryan Plumpton Cucchiara sabiex jingurjhom, idejjaqhom jew jaghmillhom hsara u dan bi ksur tal- Artikolu 339 (1) (d) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;

U aktar talli fl-istess data, lok, hin u cirkostanzi volontarjament kiser il-bon-ordni jew il- kwiet tal-pubbliku u dan bi ksur tal-Artikolu 338 (m) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; 9.

U kif ukoll talli fl-istess data, lok, hin u cirkostanzi qal kliem li jikkonsisti f'dagha u dan bi

ksur tal-Artikoli 338 (bb) u 342 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;

U aktar talli fl-istess data, hin, lok u cirkostanzi irrenda ruhu recidiv ai termini tal-Artikoli 49 u 50 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta, wara li gie misjub hati b'sentenzi moghtija mill- Qrati ta' Malta, liema sentenzi saru definittivi u ma jistghux jigu mibdula.

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali tal-5 ta' Frar

2016, li biha, sabet lill-appellant ħati tal-imputazzjonijiet kollha miġjuba kontra tiegħu u wara li rat l-

Artikoli tal-ligi indikati mill-Avukat Generali fin-Nota ta' Rinviju ghall-Gudizzju tat-18 ta' Mejju 2015 u

senjatament l-Artikoli 17, 31, 49, 50, 93(3), 95, 96(a), 221, 338(ee), 339(1)(d), 338(dd), 338(bb) u 342

tal-Kodici Kriminali l-Qorti sabet lill-imputat hati tal-ewwel (1), tat-tieni (2), tat-tielet (3), tar-raba'

(4), tal-hames (5), tas-seba' (7), tat-tminn (8), tad-disa' (9) u tal-ghaxar (10) imputazzjoni migjuba fil-

konfronti tieghu u kkundannatu sentejn (2) u erba' (4) xhur prigunerija apparti l-imputazzjoni numru

sitta (6) u dan peress li l-prosekuzzjoni rritirat din l-akkuża waqt l-udjenża datata l-14 ta' April 2015.

B'applikazzjoni tal-Artikolu 533 tal-Kodici Kriminali l-Qorti kkundannat lill-appellant sabiex sa zmien

xahar minn meta jigi hekk mitlub bil-miktub ihallas lir-Registratur tal-Qorti s-somma ta' €443.62

liema ammont jirraprezenta l-ispejjez konnessi ma' esperti f' dan il-kaz.

Rat ir-rikors tal-appellant Paschalino Gladwish minnu ppreżentat fis-17 ta' Frar 2016 li bih talab li din il-

Qorti tirriforma s-sentenza appellata billi filwaqt li tikkonferma l-ħtija tal-appellant tal-akkużi kif

migjuba, tvarja l-piena erogata u minflokk tinfliġġi piena aktar miti u idonea.

Semgħet ix-xhieda ta' Dr. Roberta Ferrelli matul is-seduta datata 22 ta' Marzu 2017 li ppreżentat

Dok RH1, l-uffiċjal tal-Probation Joseph Tasca matul is-seduta datata 4 ta' Ottubru 2017 li ppreżenta

Fliet l-atti kollha proċesswali.

Dok JM rappreżentanti l-Pre Sentencing Report relattiv għal dan il-każ2 u s-Sur David Coleiro Kingswell dan tal-

aħħar bil-lingwa Ingliza, matul is-seduta tal-14 ta' Diċembru 2017 li ppreżenta Dok DM3, ilkoll kemm

huma fl-istadju tar-reviżjoni.

Semgħet it-trattazzjoni tal-partijiet.

Ikkunsidrat

Illi l-gravam sottopost ghal gudizzju ta' din il-Qorti huwa marbut unikament mal-piena erogata mill-

Ewwel Qorti ta' sentejn u erba' xhur prigunerija.

L-appellant jishaq illi l-piena imposta hija eżaġerata

fid-dawl tac-cirkostanzi partikolari ta' dan il-kaz fejn il-komportament tieghu li wassal ghar-reati lilu

addebitati u li dwarhom hu gie misjub hati kienu ipprovokati minn dak li sehh fl-awla tal-qorti meta

kien hemm insistenza mill-gudikant li kienet qed tippresjedi illi jitkompla s-smigh tal-provi tal-

prosekuzzjoni u dan mingħajr l-presenza tal-avukat difensur tieghu.

Dan sehh bi ksur tad-drittijiet

fondamentali tieghu.

Ikkunsidrat:

Illi jirriżulta mill-atti proċesswali illi l-inċidenti mertu ta' dan il-każ seħħew nhar it-2 ta' Ottubru 2014

fil-bini tal-Qorti, fl-Awla numru 7 matul is-seduta komunement magħrufa bħala "tad-drogi", liema

seduta kienet ippresjeduta minn dak iż-żmien il-Maġistrat, illum Farrugia Bellizzi Miriam Zammit Pavia.

Mill-provi

li jemergu mill-atti jirriżulta li l-avukat difensur ta'l-appellant kien l-Avukat Edward Roberts li

madankollu, fil-mument meta ssejħet il-kawża ma kienx preżenti fl-awla peress li kien maqbud

ġewwa awla oħra fuq xogħol ieħor.

Il-Qorti giet mgharrfa b'dan, tant illi skont ix-xiehda tal-avukat

Gatt jirrizulta illi kien talab lil Maġistrat sabiex meta ssejjaħ il-kawża taċċerta ruħha li hu (Dr. Gatt)

ikun preżenti priċipalment minħabba l-karattru 'partikolari' tal-appellant4.

Jirriżulta wkoll minn dak li

xehdu kemm l-ispettur Johann Huizer kif ukoll l-ispettur, illum Assistent Kummissarju Dennis

‘Wismayer, li l-avukat Gatt kien fil-fatt issejjaħ diversi drabi iżda ma tfaċċax.

Il-Maġistrat iddeċidiet li

tipproċedi bi smiegħ tal-provi, liema fatt urta bil-kbir lill-appellant tant li beda jgħolli leħnu u

jippretendi li l-avukat tiegħu ikun preżenti.

Minn hawn 'il quddiem jidher illi l-imgieba tal-appellant

bdiet tiggenera tant illi beda isir aggressiv, ighajjar u jhedded lill-gudikant, kif ukoll lill-pulizija.

Minhabba f'din l-imgieba belligeranti l-appellant kellu jigi imrazzan mill-pulizija li ghalkemm imwissi

ghal diversi drabi baqa' ma ikkalmax tant illi kellu jigi skortat 'il barra mill-awla fejn baqa' igib ruhu

hazin kemm barra l-awla kif ukoll sakemm twassal fil-lock-up tal-pulizija.

4 Folio 196 tal-atti proċesswali.

Ikkunsidrat:

Illi din il-Qorti qrat b'attenzjoni ir-rapport magħmul minn Dr. Roberta Ferrelli kif ukoll il-Pre

Sentencing Report kif ordnat minn din il-Qorti stess redatt mill-uffiċjal tal-probation Joseph Tasca u

semghet lill-istess professjonisti jixhdu viva voce dwar il-karattru u l-imgieba tal-appellant.

johrog car mir-risultanzi ta' dawn l-esperti huwa li l-appellant għandu problema serja ta' anger

management, liema rabbja skond Dr. Ferrelli hija marbuta mas-sens ta' biza' u insigurta' li minnhom

huwa afflitt l-istess appellant.

Jikkompensa għal dawn is-sentimenti billi jesterna rabbja u ostilita' fil-

konfront ta' oħrajn5.

Illi bl-ghajnuna ta' terapija kontinwa l-appellant jirnexxielu jikkontrolla din ir-

rabbja sabiex b'hekk huwa impellenti, fil-fehma tal-espert, illi jkompli jircevi it-trattament ghal

kundizzjoni tieghu.

L-espert tghid hekk:

'wara inċidenti bħal dawn, huwa (l-appellant) jiddispjaċieħ u jifhem li m'għamilx sew, iżda jiġġustifika l-imġieba tiegħu bħala reazzjoni għal-provokazzjoni u ma jinsiex malajr'6.

'meta wieħed jikkunsidra ir-rekord tas-sur Cefai, wieħed josserva elementi li jistgħu jgħollu r-riskju tal-possibilita' li jiltaqa' ma xi diffikulta' fl-imġieba tiegħu.

Minn naħa l-oħra, il-fatt li jidher li hu motivat li jkompli jimxi l-quddiem, ix-xewqa li għandu li jkompli bit-terapija, l- attitudni tiegħu s'issa, u l-fatt li f'dawn l-aħħar xhur fil-komunita' mill-ewwel ra x'għamel biex jistabilixxi struttura stabbli u produttiva f'ħajjtu, jgħinu sabiex inaqqsu r-riskju għall- livell medju li jwettaq reat ieħor.

Dan meta wieħed jikkunsidra wkoll li dan il-progress kien issa osservat għal perijodu sostanzjali li kien kemm fl-ambitu ta' ambjent kontrollat, kif ukoll fil-komunita'.

Dan ir-riskju jista' jkompli jitnaqqas jekk huwa jibqa' miexi kif inhu, bl- istess motivazzjoni u impenn, u bl-għajnuna neċessarja'7.

Illi fil-fatt fil-mori ta' dan l-appell jidher illi l-appellant indirizza bis-serjeta din il-problema li huwa

afflitt minnha tant illi illum sahansitra ghandu impjieg stabbli u anke irnexxielu jibni certu struttura

f'hajjtu mill-gdid wara perijodu ta' turbolenza fejn anke ghamel xi zmien inkarcerat.

Illi fil-fehma tal-uffiċjal ta' Probation Joseph Tasca li rrediġa l-Pre Sentencing Report, l-appellant ma

ghandux jigi inkarcerat mill-gdid izda għandu jingħata Ordni ta' Probation fil-massimu taghha u dan

55 'Il-profil ġenerali juri li s-Sur Cefai jesperjenza kunflitti konsiderevoli kemm internament kif ukoll bejn dak li juri minn barra u dak li jħoss minn ġewwa.

Jidher li minn barra jesprimi ostilita' iżda fil-fatt minn ġewwa huwa jibża jafda lill-ħaddieħor għax jibża li ħaddieħor jieħu vantaġġ minnu.

Jibża juri l-emozzjonijiet tiegħu jew li jidher li hu dgħajjef.

Din il-biża tikkreja anzjeta'.

Jiddefendi ruħu mill-kritika jew akkużi dwar xi difett jew nuqqas b'attitudni ta' ostilita'.

Huwa jħoss il-bżonn li jżomm kontroll riġidu fuqu nnifsu sabiex ma jkunx akkużat li żbalja.

Sabiex jevita' li ssirlu ħsara jew malizja, jipproġetta immaġini ta' persuna b'saħħitha u kultant anke juri rabja, impulsivita' u aggressivita.

L-esperjenzi ta' sitwazzjonijiet passati fejn hu deherlu li spiċċa minn taħt jew li ħaddieħor ħa vantaġġ minnu, fejn ma ntweriex rispett jew esperjenza li b'xi mod lilu żvantaġġjatu, huma dominanti' – folio 255 tal-atti proċesswali.

6 Folio 256 tal-atti proċesswali.

7 Folio 258 tal-atti proċesswali.

kif mahsub fl-artikolu 18 tal-Kapitolu 446 tal-Liġijiet ta' Malta b'Ordni ta' trattament ta' anger

management u dan qabel ma jiġi inserit lura fil-komunita' biex jaħdem.

irrakkomanda illi l-appellant għandu jkompli jiġi segwit minn espert psikjatriku tul dan il-perijodu

Illi il-Qorti kellha ukoll ix-xorti tisma' ix-xhieda ta' David Coleiro Kingswell li xehed in rappreżentana tal-Facilita

Korrettiva ta' Kordin u dan sabiex jigi stabbilit kif kienet l-imgieba ta'l-appellant tul il-permanenza

Jidher illi f'dan iz-zmien ta' inkarcerazzjoni l-appellant ġie sottopost għal diversi

testijiet tal-urina li kollha kemm huma kellhom riżultat fin-negattiv.

Madankollu mill-file tal-

appellant marbut mal-permanenza tieghu gewwa l-Habs, jirriżulta illi l-appellant kellu dsatax il-

inċident bejn il-perijodu tal-20 ta' Awwissu 2011 u il-15 ta' Ottubru 2016 fejn kellhom jittieħdu passi

dixxiplinari kontriħ.

Min dawn, ħamsa minnhom seħħew kollha wara d-data tas-sentenza appellata u

li lkoll kienu għadhom ma nqatawx fil-mument meta dan il-file ġie eżebit il-Qorti.

istess file, jidher li l-appellant kien qed jaħdem ġewwa l-forn tal-ħabs imma twaqqaf nhar id-19 ta'

Ottubru 2016 minħabba proċeduri dixxiplinari li ttieħdu kontra tiegħu8.

Ikkunsidrat:

Illi minn harsa lejn l-fedina penali tal-appellant esebieta a folio 231 tal-atti proċesswali, jidher li l-

appellant ilu jxellef difrejgħ mal-ġustizzja sa mis-sena 1995 u ċioe meta kellu biss sittax il-sena.

Jidher li l-biċċa l-kbira tal-fedina penali tiegħu tikkonsisti f'reati li jikkombaċaw mal-karattru u mat-

tendenzi tal-appellant kif deskritti fir-rapporti inseriti fl-atti u dan peress illi hu nstab ħati

ripetutament ta' ksur ta' paċi u bon ordni bi ġlied, għajjat jew dagħa u dan apparti reati aktar serji

fejn kien hemm inġurji u theddid fil-konfront ta' terzi kif ukoll sejbien ta' htija ghal offiza ta' feriti

gravi, u dan apparti reati marbuta ma' sfida lejn l-awtorita' pubblika in ġenerali fosthom il-pulizija.

L-aħħar reat indikat fil-fedina penali eżebita in atti jmur lura għal inċident li seħħ fil-Qorti f'Għawdex

fejn waqt seduta tal-qorti, l-appellant ħebb għal terza persuna u kkaġunalha feriti gravi, u dan

apparti reati oħra kommessi fl-istess data.

Ikkunsidrat:

Illi illum il-Qorti ghandha quddiemha il-mottiv wara l-imgieba anti-socjali u aggressiva tal-appellant.

L-appellant ghandu problemi ta' natura mentali u emozzjonali li iwasslu sabiex l-imgieba tieghu tkun

wahda erratika, aggressiva u kwindi ta' periklu ghal terzi.

L-appellant minhabba f'din il-kundizzjoni

ma jafx ibaxxi rasu ghall-awtorita' u jipprezenta ruhu dejjem lest biex jisfida.

Din il-Qorti tinnota

wkoll b'sodisfazzjoni li l-appellant jidher li qed jagħmel sforzi kbar minn naha tieghu sabiex jindirizza

Din il-bidla, il-Qorti setghet tosservaha ictu oculi mill-imgieba tal-appellant fl-awla

fejn dejjem wera rispett lejha u gab ruhu b'mod eccellenti.

Jidher li dan kien possibbli minhabba l-

fatt illi huwa baqa' jircevi il-kura u ukoll billi irnexxielu jibni struttura f'hajjtu.

qieghed juri x-xewqa illi jkompli jircevi din il-kura u jibqa' itejjeb lilu nnifsu bil-ghan illi ma jkunx

hemm repetizzjoni ta' incidenti ohra.

Din il-Qorti madankollu ma' tistax tnaqqas mis-serjeta ta' dan il-kaz, fejn l-appellant ghogbu ghat-

tieni darba jesterna l-karattru aggressiv tieghu f'awla tal-Qorti, din id-darba sahansitra indirizzat lejn

il-gudikant u l-membri tal-korp tal-pulizija li xogholhom hu li jaraw li tirrenja s-saltna tad-dritt u mhux

Mhux biss izda l-appellant gie misjub hati ukoll li huwa recidiv biex b'hekk din il-

Qorti hija prekluza milli taghti piena karcerarja sospiza fit-termini ta'l-artikolu 28A tal-Kodici

Huwa wkoll fatt ikkontestat li skond ġurisprudenza nostrana r-reati ravviżati taħt l-artikolu 95 u 96

tal-Kodiċi Kriminali jimmeritaw li jkunu puniti b'pieni ta' karċerazzjoni effettivi9.

Maghdud ma' dawn

iz-zewg reati l-appellant gie misjub hati ukoll tar-reat ravvizat fl-artikolu 93(3) tal-Kodici Kriminali.

l-legislatur haseb sabiex izid il-pieni marbuta ma' dawn it-tip ta' reati u dan permezz ta'l-Att V tal-

2014 li dahal fis-sehh fis-17 ta' Marzu 2014.

Issa ghalkemm ir-reati addebitati lill-appellant gew

kommessi f'Ottubru tal-2014 madanakollu l-Ewwel Qorti ghazlet li tapplika piena miti tenut kont illi l-

piena kontemplata ghar-reat ravvizat fl-artikolu 93(3) tal-Kodici Kriminali hija dik ta' bejn tmintax-il

xahar u tlett snin prigunerija kif ukoll l-imposizzjoni ta' multa bejn l-€1500 u l-€4000, liema multa

madanakollu ma gietx imposta mill-Ewwel Qorti.

Illi ghakemm l-Ufficjal tal-Probation ghamel rakkomandazzjoni illi l-appellant jinghata piena

alternattiva ghal dik tal-inkarcerazzjoni, din il-Qorti, madanakollu ma tistax ma tosservax illi l-

appellant ghadu jitqies ta' riskju ghas-socjeta u dan jekk ma jibqax isegwi l-kura li ghandu bzonn.

Ighid hekk l-Ufficjal tal-Probation fir-rakkomandazzjoni tieghu:

"Fid-dawl tal-informazzjoni migbura wiehed ghandu jzomm f'mohhu l-fatt li r-reat li kkometta Paschalino Gladwish huwa serju u huwa recidiv, kif jindikaw il-vittmi intervistati.

Dan il-kaz odjern huwa l-ahhar minn sensiela ta' kazijiet b'rabta ma' glied.

9 Ara fost oħrajn il-każ fl-ismijiet Il-Pulizija Vs Felice Ivan (John) deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali (Inferjuri) mill-Imħallef Vincent Carter nhar l-04/06/2002: 'Ir-reat kontemplat fl-Artikolu 96 tal-Kodici Kriminali (Attakk jew Resistenza lil Ufficjal Pubbliku) huwa wiehed serju hafna.

Minn ikun inkarigat minn servizz pubbliku u jkun qieghed jezegwixxi l-ligi jew ordni moghti skond il-ligi minn awtorita` kompetenti - bhalma normalment jaghmlu l-pulizja fil-kors normali tad-doveri taghhom - ghandu jinghata l-protezzjoni kollha tal-ligi, u tali protezzjoni tigi billi, wara li dak li jkun jinstab hati ta' dan ir-reat, tinghata l-piena stabbilita` mill-ligi li hija l- piena ta' prigunerija'.

wara li Gladwish skonta sentenzi ta' prigunerija, ma jirrizultax li rega' wettaq reati godda.

L- appellant ghandu ceru diffikultajiet fil-karattru u mis-servizz ta' ghajnuna psikologika li beda jibbenifika minnu mill-habs beda juri progress f'dan ir-rigward.

Qed ikun umilment issuggerit li ghandhom jittiehdu in konsiderazzjoni l-aspett tax-xoghol u l-familja tal- appellant, il-kaz pendenti li baqaghlu u l-htiega ta' riskatt lejn futur responsabbli u matur.

Huwa jehtieglu joqghod attent ghar-reazzjonijiet tieghu fil-konfront ta' haddiehor specjalment persuni f'awtorita bl-gharfien tal-possibilita li jista' jerga' jsehh reat simili u jerga' jispicca l-habs.

Sakemm ma jehux l-ghajnuna b'mod serju b'mod li jibdel l-attitudni aggressiva ghal wahda kalma, huwa jkun ghadu jitqies ta' riskju."

Għaldaqstant din il-Qorti hija tal-opinjoni li filwaqt li għandha tirrakomanda lill-awtoritajiet relattivi

sabiex l-appellant jingħata l-opportunita meħtieġa sabiex ikompli jsegwi t-terapija mal-psikjatra

tiegħu u kwalunkwe terapija oħra li tista tinħtieġlu sabiex ikompli jimxi l-quddiem, għandha xorta

waħda tibqa' imposta piena ta' karċerazzjoni effettiva.

Fuq kollox:

"Ta' spiss gie osservat minn din il-Qorti, kemm fil-gurisdizzjoni taghha superjuri kif ukoll dik inferjuri, li fuq appell mill-piena hija bhala regola ma tirrimpjazzax il-piena moghtija mill-ewwel Qorti b'dik li kieku hija – cioe` din il-Qorti – kienet taghti fic-cirkostanzi rizultanti kemm-il darba ma jkunx jirrizulta li l-piena moghtija mill-ewwel Qorti kienet b'xi mod "wrong in principle" jew "manifestly excessive"

"Il-piena ghandha diversi skopijiet.

Wiehed minnhom huwa sabiex jigi ripristinat it-tessut socjali li jkun gie mcarrat bil-ghemil kriminali ta' dak li jkun.

Taht dan l-aspett jassumu importanza, fost affarijiet ohra, kemm ir-rizarciment tad-dannu da parti tal-hati kif ukoll ir- riforma tal-istess hati.

Skop iehor tal-piena huwa dak li tigi protetta s-socjeta`.

Dan l-iskop jitwettaq kemm billi fil-kaz ta' persuni li b'ghemilhom juru li huma ta' minaccja ghas- socjeta` dawn jinzammu inkarcerati u ghalhekk barra mic-cirkolazzjoni, kif ukoll billi, fil-kaz ta' reati gravi, is-sentenza tibghat messagg car li jservi ta' deterrent generali.

Il-Qrati ta' gustizzja kriminali dejjem iridu jippruvaw isibu l-bilanc gust bejn dawn u diversi skopijiet ohra tal-piena."10.

Illi l-artikolu 142(1) tal- Criminal Justice Act 2003 fl-Ingilterra jistabilixxi hames principji li ghandhom

jigu segwiti fl-imposizzjoni tal-piena bhala:

10 Ir-Repubblika ta' Malta vs Rene' sive Nazzareno Bartolo Burlo’ 28/11/2006 App.Sup

Illi allura min hu imsejjah biex jiggudika ma ghandux ihares biss l-interessi tal-persuna ikkundannata

izda ghandu jara illi ihares l-interessi tal-vittma jew vittmi tar-reat u is-socjeta in generali billi jaghti

dik il-piena li ghandha isservi bhala kastig ghal min jikkometti r-reat, li tara li twassal ghat-tnaqqis tal-

kummissjoni ta' reati ohra, li tista' twassal ghar-rijabilitazzjoni u r-riforma tal-hati, li taghti il-harsien

mehtiega lil pubbliku u li l-hati jaghmel reparazzjoni ghal hazin li jkun ghamel.

F'dan il-kaz, kif inghad, il-piena kienet wahda li taqa' fil-parametri u ma kenitx lanqas eccessiva.

Għal dawn il-motivi din il-Qorti, taqta' u tiddeċiedi billi tiċħad l-appell ta' Privitera Gladwish u

konsegwentement tikkonferma s-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) nhar il-5 ta' Frar

2016 fl-intier tagħha.

Taghmel rakkomoandazzjoni lid-Direttur tal-Facilita Korrettiva ta' Kordin illi l-appellant jibqa' jinghata il-kura u it-trattament li ghandu bzonn sabiex tigi indirizzata il-problema tieghu u dan tul il-permanenza tieghu gewwa il-habs.

Vera Costantino