FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI

(Sede Kostituzzjonali)

ILLUM, 29 ta' Ottubru, 2020

Kawża Numru 12 (Kost.)

Jimmy MALLIA ZARB vs IL-PRIM MINISTRU TA' MALTA, l-Avukat Ġenerali, illum imsejjaħ l- Avukat tal-Istat, il-Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali u l- Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni

Rat ir-Rikors imressaq minn Jimmy Pace fl-10 ta' Mejju, 2018, li bih u għar-raġunijiet hemm imfissra, talab li din il-Qorti (i) issib ma jiswiex għaliex sar bi ksur tal-liġi u għalhekk mingħajr effett, ir-rapport finali mħejji mill-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni (aktar 'il quddiem imsejħa "il-Kummissjoni"), billi naqset li ssegwi l-jeddijiet fundamentali tiegħu li

29 ta' Ottubru, 2020

tagħtih il-possibilità li jkollu smigħ xieraq kif imħares bid-dispożizzjonijiet tal- artikolu 6 tal-Konvenzjoni (Ewropeja) għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal- Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (aktar 'il quddiem imsejħa "il- Konvenzjoni") u kif ukoll tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika ta' Malta (aktar 'il quddiem imsejħa "il-Kostituzzjoni"); (ii) issib li l-Kummissjoni naqset milli ssegwi l-istess drittijiet fundamentali tiegħu fuq imsemmija; u (iii) tagħti dawk ir-rimedji kollha sabiex id-drittijiet tiegħu jiġu mħarsa.

Talab ukoll l-ispejjeż;

Rat id-degriet tagħha tat-28 ta' Ġunju, 2018, li bih qiegħdet il-

kawża għas-smigħ u ordnat in-notifika lill-intimati;

Rat it-Tweġiba mressqa mill-Kummissjoni intimata fil-21 ta' Ġunju, 2018, li biha u għar-raġunijiet hemm imfissra, laqgħet għall-azzjoni tar- rikorrent billi qalet li, preliminarjament, (1) ir-rikorrent ma eżawriex ir-rimedji ordinarji disponibbli għalih u għaldaqstant l-azzjoni tiegħu saret qabel waqtha; (2) il-Kummissjoni mhix qorti jew tribunal billi xogħolha hu li tinvestiga u mhux tagħti deċiżjoni, għaldaqstant ma jistax ikun hemm ksur tal-jeddijiet fundamentali kif qed jixli r-rikorrent.

Laqgħet ukoll b'eċċezzjonijiet fil-mertu;

Rat it-Tweġiba mressqa mill-intimati Prim Ministru, l-Avukat Ġenerali u l-Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, fil-25 ta' Ġunju, 2018, li biha u għar-raġunijiet hemm imfissra, laqgħu għall-azzjoni tar-rikorrent billi, preliminarjament, qalu li (1) mhumiex il-kontraditturi leġittimi għaliex ir- rikorrent mhu qed jattribwixxi ebda nuqqas fil-konfront tagħhom; (2) l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni ma jgħoddux għall-każ, ladarba l-Kummissjoni twettaq biss investigazzjoni u ma tiddetermina ebda drittijiet jew obbligi ċivili jew akkużi kriminali; u (3) l-azzjoni mhux proponibbli skond id-disposizzjoni ta' l-artikolu 18 tal-Att dwar il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni.

Laqgħu wkoll b'eċċezzjonijiet fil-mertu;

Rat id-degriet tat-28 ta' Ġunju, 20181, li bih ordnat li ssir it- trattazzjoni fuq l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-Kummissarju mħarrek u l- ewwel tliet eċċezzjonijiet preliminari tal-imħarrka l-oħra.

Għal dan il-għan, ħatret lill-Assistent Ġudizzjarju Avukat Maria Dolores Newton biex tisma' l-provi fuq l-istess eċċezzjonijiet preliminari;

Rat n-Nota ppreżentata mill-Kummissjoni intimata fis-16 ta' Lulju, 20182, marbuta mal-verbal tas-smigħ tat-28 ta' Ġunju, 2018, u l-ewwel eċċezzjoni sollevata minnha fit-Tweġiba għar-Rikors tar-rikorrent;

1 Paġġ.

34 – 5 tal-proċess 2 Paġġ.

36 sa 38 tal-proċess

29 ta' Ottubru, 2020

Rat ix-xhieda mressqa quddiem l-Assistent Ġudizzjarju; Rat il-provi dokumentali mressqa mill-partijiet; Rat il-verbal tal-Assistent Ġudizzjarju mogħti waqt is-seduta miżmuma quddiemha fid-19 ta' Settembru, 2018, li bih iddikjarat magħluq l- istadju tal-ġbir tal-provi u tat żmien lill-partijiet biex iressqu s-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub;

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-intimati Prim Ministru, l-Avukat Ġenerali u l-Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali fit-3 ta' Ottubru, 20183; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mir-rikorrent fid-19 ta'

Diċembru, 2018, bi tweġiba għal dik tal-intimati4;

Rat il-verbal tas-smigħ tas-17 ta' Jannar, 20195, li bih il-partijiet

iddikjaraw li m'għandhomx sottomissjonijiet oħra xi jressqu;

Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza dwar

l-imsemmija eċċezzjonijiet preliminari;

Ikkunsidrat:

Illi din hija kawża ta' lment ta' ksur ta' jedd fundamentali għal smigħ xieraq.

Ir-rikorrent jgħid li ġarrab ksur tal-imsemmi jedd billi ma ġiex mgħarraf li kien suġġett għal investigazzjoni u għaldaqstant ma ngħatax il-jedd li japparteċipa b'mod sħiħ u jiddefendi ruħu kif imiss fl-istess proċeduri.

Isejjes dan l-ilment tiegħu kemm fuq id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni u kif ukoll fuq dawk tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni.

Qiegħed jitlob li din il-Qorti ssib ma jiswewx il-proċeduri mnedija mill-Kummissjoni intimata u lanqas ir-rapport finali li bagħtet lill-Ministru intimat; issib li huwa ġarrab ksur tal-jedd fundamentali tiegħu; u tagħtih rimedju sabiex jitħarsulu l- istess jeddijiet;

3 Paġġ.

46 sa 51 tal-proċess 4 Paġġ.

55 sa 67 tal-proċess 5 Paġ.

70 tal-proċess

29 ta' Ottubru, 2020

Illi għal din l-azzjoni, l-intimati laqgħu kemm b'eċċezzjonijiet preliminari, kif ukoll fil-mertu.

Din is-sentenza ser tingħata fuq l-eċċezzjonijiet preliminari mqanqla.

Il-Kummissjoni ntimata tqanqal l-eċċezzjoni tal- intempestività billi tgħid li r-rikorrent ma eżawriex ir-rimedji ordinarji disponibbli għalih.

Tgħid ukoll li hija entità investigattiva, u għaldaqstant ma tistax titqies bħala qorti, bil-konsegwenza li l-jedd fundamentali li dwaru r- rikorrent ressaq din l-azzjoni tiegħu ma seta' qatt jinkiser b'dak li ntalbet tagħmel u b'dak li għamlet; Illi l-intimati Prim Ministru, l-Avukat Ġenerali u l-Ministru tal- Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, min-naħa l-oħra, laqgħu billi qalu li mhumiex il-kontraditturi leġittimi billi r-rikors mhu qed jattribwixxi ebda nuqqas fil-konfront tal-ebda wieħed minnhom.

Itennu li l-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni ma jgħoddux għall-każ tar-rikorrent billi l-Kummissjoni twettaq biss investigazzjoni u ma tiddetermina ebda drittijiet jew obbligi ċivili jew akkużi kriminali.

Fl-aħħarnett, jgħidu li l- azzjoni hi improponibbli minħabba dak li jipprovdi l-artikolu 18 tal-Att dwar il- Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni6;

Illi bħala fatti rilevanti jirriżulta li r-rikorrent kien f'impjieg ma'

intrapriża u kien jokkupa wkoll kariga ta' direttur f'Korporazzjoni pubblika.

F'Ġunju 2016, tressaq ilment minn terza persuna lill-Kummissjoni fejn xliet lir- rikorrent b'tixħim waqt il-qadi ta' dmirijietu (marbuta ma' sejħa pubblika għal offerti).

Il-Kummissjoni iltaqgħet mal-persuna li ressqet l-ilment.

Ittellgħu quddiemha wkoll numru ta' xhieda.

Wara li semgħet lix-xhieda, il- Kummissjoni talbet ukoll lir-rikorrent biex jidher quddiemha.

Jirriżulta li r- rikorrent deher quddiem il-Kummissjoni aktar minn darba, u kien mgħejjun mill-avukat tal-fiduċja tiegħu;

Illi fil-25 ta' Jannar, 2017, il-Kummissjoni ħejjiet rapport indirizzat lill-Ministru intimat.

Minn dak li joħroġ mir-Rapport, il-Kummissjoni tenniet li, mix-xhieda mressqa, kien jirriżultalha li bejn Lulju u Awwissu tal-2014, ir- rikorrent kien involut f'każ ta' tixħim ta' flus.

Tgħid ukoll li r-rikorrent għandu jedd għall-preżunzjoni tal-innoċenza, u li l-ġudizzju finali jibqa' f'idejn il- Qorti7.

Ir-rikorrent jgħid li sar jaf bir-Rapport u x'fih "għall-ħabta ta' Frar tas- sena 2017".

Kif inħareġ ir-Rapport, ir-rikorrent kien sospiż kemm mill-impieg tiegħu fil- Korporazzjoni pubblika; Illi fl-10 ta' Mejju, 2018, ir-rikorrent fetaħ din il-kawża;

fl-intrapriża u mneħħi mill-pożizzjoni eżekuttiva

6 Att XXII tal-1988 (Kap 326) 7 Dok.

"JM001" f'paġ.

5 sa 21 tal-proċess

29 ta' Ottubru, 2020

Illi l-kunsiderazzjonijiet ta' xejra legali marbutin mal-każ tar- rikorrent jitilqu mill-kwestjoni tal-jedd fundamentali li huwa jgħid li ġarrab ksur tiegħu.

Joħroġ ċar mill-att promotur tal-kawża li r-rikorrent jibni l-każ tiegħu kemm fuq id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u kif ukoll tal- artikolu 6 tal-Konvenzjoni.

Huwa jqis li, b'dak li sar, kien imċaħħad minn jedd li jipparteċipa bis-sħiħ fil-proċeduri quddiem il-Kummissjoni u għaldaqstant li jiddefendi lilu nnifsu kif imiss8, f'kelma waħda jixli lill-intimati bi ksur tal- ħarsien tal-prinċipji ta' ħaqq naturali kif joħroġ fir-regola 'audi et alteram partem'.

Aktar tard, jgħid li l-ksur li hu jixli bih lill-intimati iħaddan fih ukoll il-prinċipju tal-"equality of arms"9;

Illi għal dak li jirrigwarda l-allegat ksur taħt l-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni, għandu jingħad li, fil-partijiet tiegħu rilevanti għal dan il-każ, dak l-artikolu jipprovdi li: "(1) Kull meta xi ħadd ikun akkużat b'reat kriminali huwa għandu, kemm-il darba l-akkuża ma tiġix irtirata, jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi. … (5) Kull min jiġi akkużat b'reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm jiġi pruvat jew ikun wieġeb li huwa ħati: Iżda ebda ħaġa li hemm fi jew magħmula skond l-awtorità ta' xi liġi ma titqies li tkun inkonsistenti ma' jew bi ksur ta' dan is-subartikolu safejn dik il-liġi timponi fuq xi persuna akkużata kif intqal qabel il-piż tal-prova ta' fatti partikolari.

(6) Kull min ikun akkużat b'reat kriminali - … (ċ) għandu jitħalla jiddefendi ruħu personalment jew permezz ta' rappreżentant legali u min ma jkunx jista' jħallas għal rappreżentanza legali hekk kif tkun meħtieġa raġonevolment miċ- ċirkostanzi tal-każ tiegħu jkollu dritt li jkollu dik ir-rappreżentanza bi spejjeż pubbliċi";

Illi l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jagħmilha ċara li l-jedd ta' smigħ xieraq fil-qafas ta' proċeduri kriminali jiddependi minn (a) akkuża li (b) tkun qegħda tinstama' minn Qorti indipendenti w imparzjali mwaqqfa b'liġi.

Dan l-artikolu ġie mfisser mill-Qrati tagħna bħala li japplika biss fejn ikun inbeda proċediment quddiem qorti li, fl-għeluq ta' dak il-proċediment, tista' tasal biex tagħti deċiżjoni li tiddetermina l-ħtija jew in-nuqqas ta' ħtija tal- persuna akkużata;

Illi, min-naħa l-oħra, għal dak li jirrigwarda l-allegat ksur taħt l- artikolu 6 tal-Konvenzjoni, fil-partijiet rilevanti tiegħu għal dan il-każ, dan jipprovdi li: "(1) Fid-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u ta' l-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa intitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi. .. ..; (2) Kull min ikun akkużat b'reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun

8 Ara r-raba' premessa fir-Rikors promotur f'paġ.

2 tal-proċess 9 Nota ta' Sottomissjonijiet tiegħu f'paġ.

58 tal-proċess

29 ta' Ottubru, 2020

innoċenti sakemm ma jiġix pruvat ħati skond il-liġi; (3) Kull min ikun akkużat b'reat kriminali għandu d-drittijiet minimi li ġejjin … (ċ) li jiddefendi ruħu personalment jew permezz ta' assistenza legali magħżula minnu stess jew, jekk ma jkollux mezzi biżżejjed li jħallas l-assistenza legali, din għandha tingħata lilu b'xejn meta l-interessi tal-ġustizzja jeħtieġu hekk";

Illi normalment, l-imsemmi artikolu jinqara flimkien mal-artikolu 6(1) tal-istess Konvenzjoni.

Illi f'dan ir-rigward, għalhekk, jidher ċar li l-applikabilità tal- ħarsien tal-jedd għal smigħ xieraq taħt l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni hija usa' minn dik mogħtija għall-istess jedd taħt l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni.

Dan ukoll għaliex l-effetti tal-artikolu tal-Konvenzjoni jistgħu jiddaħħlu fis-seħħ dwar stħarriġ ta' lment ta' ksur ta' jedd għal smigħ xieraq sa minn qabel mal- każ jitressaq għal smigħ quddiem qorti, jekk kemm-il darba jintwera li l- proċediment x'aktarx ikun serjament kompromess b'xi nuqqas ta' tħaris fi stadju bikri ta' xi wieħed mid-dispożizzjonijiet ta' dak l-artikolu;

Illi fis-sottomissjonijiet tiegħu, ir-rikorrent ma jispeċifikax liema dispożizzjonijiet tal-Kostituzzjoni jew tal-Konvenzjoni jqis li ġarrab ksur tagħhom.

Jidher li jinvoka l-imsemmija dispożizzjonijiet b'mod ġeneriku, imma jlibbishom taħt il-prinċipju tal-audi et alteram partem meta kien imċaħħad minn il- Kummissjoni u għaldaqstant li jitħalla jiddefendi lilu nnifsu kif imiss;

jipparteċipa bis-sħiħ fil-proċeduri quddiem

Illi wara li l-Qorti qrat sewwa l-imsemmija sottomissjonijiet u dawk tal-intimati jidher li l-ilment tar-rikorrent jikkonsisti fil-fatt li r-rikorrent ma ntalabx jidher quddiem il-Kummissjoni mill-bidu nett tal-investigazzjoni, u li b'hekk ġie żvantaġġat għaliex ma setax jiddefendi lilu nnifsu kif imiss;

Il-Qorti iżda qabel kull ħaġa oħra, sejra tqis l-ewwel eċċezzjoni tal- intimati, li biha jgħidu li, fil-każ ta' tlieta minnhom, dawn tħarrku għalxejn għaliex ma għandhom x'jaqsmu xejn mal-każ.

L-eċċezzjoni qiegħda titqajjem

29 ta' Ottubru, 2020

mill-Prim Ministru, l-Avukat Ġenerali, u l-Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali;

Illi fi kliem l-intimati, ħadd minnhom ma għandu locus standi fil- kawża billi l-ebda waħda mill-premessi jew talbiet ma tolqot lil xi wieħed minnhom.

Itennu li ma kellhom ebda sehem fl-investigazzjoni magħmula mill- Kummissjoni.

Dan japplika wkoll fil-konfront tal-Ministru, li jissemma biss bħala l-persuna li rċieva kopja tar-rapport imħejji mill-Kummissjoni fuq stħarriġ magħmul minnha stess.

L-Avukat tal-Istat, min-naħa l-oħra, jgħid li għandu jirrappreżenta lill-Gvern f'dawk l-azzjonijiet li, minħabba n-natura tagħhom, ma jkunux jistgħu jiġu diretti lejn Kap ta' Dipartiment tal-Gvern ieħor11;

Illi r-rikorrent, filwaqt li ma jispeċifikax l-intimati x'sehem taw fil- kwestjoni li minnha qed jilmenta, jilqa' billi jgħid li f'kawża ta' ksur ta' jedd fundamentali għandu jiġi mħarrek il-Kap tad-Dipartiment tal-Gvern milqut mill- ilment, u fejn l-ilmenti ma jkunux jistgħu jiġu diretti kontra xi wieħed jew aktar mil-kapijiet tad-Dipartiment tal-Gvern, il-kawża għandha titressaq kontra l- Avukat tal-Istat12;

jistgħu

jitqiesu bħala

leġittimi kuntraditturi

Illi l-Qorti tqis li l-kwestjoni ta' min għandu jwieġeb għal xilja ta' ksur ta' jedd fondamentali tintrabat sewwa mal-għamla tal-ksur li jkun u wkoll mal-għamla ta' rimedju li jista' jingħata.

Ilu żmien li l-Qrati tagħna għarfu din ir-rejaltà u għalhekk sawru d-distinzjonijiet meħtieġa applikabbli għall-biċċa l- kbira mill-każijiet.

Għalhekk, illum il-ġurnata jingħarfu kategoriji differenti ta' persuni f'azzjonijiet kostituzzjonali.

Dawn jinqasmu fi tliet kategoriji, jiġifieri (a) dawk li jridu jwieġbu direttament id-dritt fundamentali ta' persuna, (b) dawk li jridu jagħmlu tajjeb (billi jipprovdu r- rimedju xieraq) għan-nuqqasijiet jew l-egħmejjel li bihom ħaddieħor jikser xi jedd fundamentali ta' xi ħadd, u (ċ) dawk il-partijiet kollha li jkunu f'kawża meta kwestjoni ta' xejra kostituzzjonali jew konvenzjonali tqum waqt is-smigħ ta' xi kawża f'qorti13.

Ma' dawn, u dejjem jekk ikollhom interess fil-kawża, jistgħu jiddaħħlu persuni oħrajn bil-għan li jagħmlu sħiħ il-ġudizzju u jagħmluh rappreżentattiv ta' kull interess involut fil-kwestjoni, l-iżjed fejn il-kwestjoni mistħarrġa fl-ilment tkun tolqot fil-laħam il-ħaj xi jedd jew l-interessi tagħhom u biex ikun hemm integrità tal-ġudizzju14;

indirettament għall-għemil

Illi jekk wieħed iqis kif inhuma mfassla t-talbiet tar-rikorrent f'din il-kawża, wieħed isib li dawn kollha jirrigwarda w il-fatt li l-Kummissjoni

11 Nota ta' Sottomissjonijiet f'paġġ.

46 sa 47 tal-proċess 12 Nota ta' Sottomissjonijiet tar-rikorrent f'paġ.

66 tal-proċess 13 Kost.

7.12.1990 fil-kawża fl-ismijiet Mercieca Gauci vs Cesare. Prim Ministru et (Kollez.

Vol: LXXIV.i.261); u Kost.

6.8.2001 fil-kawża fl- ismijiet Joseph Mary Salerno et vs K ummissarju tal-Pulizija et 14 Ara, b'eżempju, Kost.

22.2.2013 fil-kawża fl-ismijiet Raymond Ruan-Eiam Falzon Gatt et vs Avukat Ġenerali et

29 ta' Ottubru, 2020

kienet qiegħda tistħarreġ ilment magħmul dwaru u t-tfassil tar-rapport li bagħtet lill-Ministru intimat.

Fi kliem ieħor, l-ilmenti tar-rikorrent jintrabtu kollha mal- fatt tal-proċediment quddiem il-Kummissjoni.

Għalhekk, bi tħaddim ta' dak li jipprovdi l-artikolu 181B tal-Kodiċi tal-Organiżżazzjoni u Proċedura Ċivili, għall-ilment tiegħu la għandhom iwieġbu l-intimat Prim Ministru u lanqas l- intimat Avukat tal-Istat.

Fir-rigward tal-ewwel, ma ntwera bl-ebda mod li dan kien wettaq jew ordna li titwettaq xi ħaġa li dwarha jilminta ir-rikorrent; fil-każ tat-tieni, lanqas ma ntwera li l-Avukat tal-Istat iddaħħal jew indaħal fl-għoti ta' xi parir jew fl-użu ta' xi diskrezzjoni dipartimentali li dwarha r-rikorrent jgħid li ġarrab xi ksur tal-jeddijiet tiegħu.

Lanqas ma huwa mistenni li dawn iż-żewġ intimati jagħtu lir-rikorrent xi rimedju minnu mitlub f'każ li l-Qorti ssib li l- ilment tiegħu huwa mistħoqq;

Illi jibqa' li wieħed jara jekk l-intimat Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali jmissux jew le jibqa' fil-kawża.

Mill-atti jirriżulta li l- Kummissjoni bagħtet lill-Ministru r-rapport bil-konklużjonijiet tagħha, kif titlob il-liġi15.

Ma jirriżultax li tul l-investigazzjoni mill-Kummissjoni, il-Ministru kien b'xi mod involut.

Għaldaqstant, ladarba l-ilment tar-rikorrent jintrabat mal-mod ta' kif imxiet il-Kummissjoni fl-istħarriġ tal-ilment li tressaq dwaru, il-Ministru intimat ma jidher li jista' jwieġeb għall-ebda għemil jew omissjoni min-naħa tiegħu, u għalhekk huwa wkoll għandu jinħeles mill-ħarsien tal- ġudizzju;

Illi għalhekk, l-eċċezzjoni preliminari tal-imsemmija tliet intimati

hija tajba u sejra tintlaqa'; Illi jmiss li l-Qorti tqis l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal- Kummissjoni, li titkellem dwar azzjoni tar-rikorrent mibdija qabel waqtha minħabba li huwa kellu rimedju ieħor fil-liġi li ma nqediex bih.

Il- Kummissjoni tgħid li l-kwestjoni li jilmenta minnha r-rikorrent hija xilja ta' ksur mill-Kummissjoni tal-prinċipju ta' audi et alteram partem.

Jgħid li bl-aġir tal-Kummissjoni, huwa ġarrab danni.

Il-Kummissjoni ttenni li t-talbiet tar- rikorrent jistgħu jkunu mistħarrġa quddiem qorti ordinarja u għaldaqstant mhux quddiem din il-Qorti16; Illi, min-naħa l-oħra, ir-rikorrent jilqa' billi jgħid li l-Att dwar il- Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni jimpedih milli jfittex rimedju ordinarju billi taħt l-artikolu 18 tiegħu, ma tista' tittieħed ebda azzjoni kontra l- egħmil u l-pubblikazzjoni ta' rapport mill-Kummissjoni.

Jgħid ukoll li f'din il- kawża mhux qed jitlob riżarċiment tad-danni mġarrba minnu, iżda rimedju li mhux neċessarjament jkun wieħed li jissarraf fil-ħlas ta' somma flus.

11(a) tal-Kap.

326 tal-Liġijiet ta' Malta 16 Nota ta' Sottomissjonijiet f'paġġ.

36 sa 38 tal-proċess

29 ta' Ottubru, 2020

billi jgħid li fi kwalunkwe każ, kumpens għall-ksur ta' jedd fundamentali huwa separat mill-kunċett ta' danni ċivili likwidati mill-qrati ordinarji17;

Illi kif ingħad għadd ta' drabi, l-eżistenza ta' rimedju ieħor lill-parti li tressaq azzjoni ta' allegat ksur ta' jedd fondamentali taħt il-Kostituzzjoni jew taħt il-Konvenzjoni għandha tirriżulta lill-Qorti bħala stat ta' fatt attwali u obbjettiv, u d-diskrezzjoni li tista' twettaq il-Qorti biex ma teżerċitax is-setgħat tagħha "jekk tqis li jkun desiderabbli li hekk tagħmel" minħabba l-eżistenza ta' rimedju ieħor hija deċiżjoni fuq tali stat ta' fatt. Kemm hu hekk, huwa biss meta jew jekk jirriżulta lill-Qorti bħala fatt li (kien) jeżisti rimedju ieħor effettiv lir-rikorrent li l-Qorti tista' tiddelibera jekk għandhiex twarrab milli teżerċita s- setgħat tagħha li tisma' l-ilment imressaq quddiemha18.

F'każ li ma jirriżultax li kien hemm rimedju ieħor xieraq, il-Qorti trid tieħu konjizzjoni tal-ilment, u f'każ li kien hemm rimedju ieħor, il-Qorti xorta waħda jibqagħlha s-setgħa li tiddeċiedi li ma ċċedix l-eżerċizzju tas-setgħa tagħha;

Illi ma jrid bl-ebda mod jintesa li d-diskrezzjoni li l-Qorti għandha f'dan ir-rigward trid titwettaq b'mod korrett u mmirata lejn l-iskop li l-leġislatur ried li jilħaq biha: jiġifieri, li filwaqt li ma jitħallewx isiru kawżi kostituzzjonali bla bżonn, min-naħa l-oħra ma jiġrix li, minħabba tħaddim "liberali" tad- diskrezzjoni, persuna tinżamm milli tmexxi 'l quddiem azzjoni bħal din meta jkun jidher li l-każ huwa wieħed serju li jimplika t-telf jew tnaqqir ta' jedd fondamentali għal dik il-persuna.

Kif ingħad b'għaqal f'dan ir-rigward, din id- diskrezzjoni għandha dejjem tiġi wżata fl-aħjar interess tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja biex, min-naħa l-waħda, il-Qrati ta' indoli kostituzzjonali ma jsibux ma' wiċċhom kawżi li messhom jew setgħu tressqu quddiem Qrati oħrajn kompetenti jew li dwarhom messhom jew setgħu jitfittxu rimedji oħrajn effettivi, u biex, min-naħa l-oħra, persuna ma tiġix imċaħħda mir-rimedji li għandha jedd tfittex taħt il-Kostituzzjoni jew taħt il-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta19;

Illi meta jingħad li jkun hemm rimedju ieħor xieraq, dejjem ikun qiegħed jitfisser li tali rimedju jrid jitqies fid-dawl tal-ksur tal-jedd fondamentali li jkun qed jiġi allegat li nkiser jew li jkun mhedded li sejjer jinkiser: għandu jkun rimedju aċċessibbli, xieraq, effettiv u adegwat biex jindirizza l-ksur jew theddid ta' ksur lamentat20.

M'hemmx għalfejn li, biex jitqies bħala effettiv, ir- rimedju jintwera bħala wieħed li se' jagħti lir-rikorrent suċċess garantit, biżżejjed li jintwera li jkun wieħed li jista' jiġi segwit b'mod prattiku, effettiv u effikaċi21;

17 Ara Nota ta' Sottomissjonijiet tar-rikorrenti f'paġġ.

55 sa 57 tal-proċess 18 Ara Kost.

31.5.1999 fil-kawża fl-ismijiet Sloan vs Awtorità tal-Ippjanar (Kollez.

27.2.2003 fil-kawża fl-ismijiet John Cavallaro vs Awtorità tal-Ippjanar et 20 Ara Kost 5.4.1991 fil-kawża fl-ismijiet Salerno vs Kummissarju tal-Pulizija et (Kollez.

9.3.1996 fil-kawża fl-ismijiet Clifton De Santis v s Kummissarju tal-Pulizija (mhix pubblikata)

29 ta' Ottubru, 2020

Illi, madankollu, l-eżistenza ta' rimedju ieħor trid titqies fiż-żmien tal-allegat ksur tal-jedd fondamentali li dwaru jitressaq l-ilment, u mhux fiż- żmien li jkun tressaq l-ilment kostituzzjonali jew konvenzjonali22.

Mhuwiex mogħti lil persuna l-benefiċċju li l-ewwel tħalli jgħaddi għalxejn iż-żmien li fih setgħet tieħu r-rimedju għall-ksur tal-jedd tagħha, u mbagħad tressaq ilment kostituzzjonali jew konvenzjonali dwar l-istess ksur bħallikieku l-proċedura kostituzzjonali jew konvenzjonali kienet xi rimedju in extremis li wieħed jista' jirrikorri għalih biex isewwi żball jew nuqqas li ma messux twettaq qabel23;

tagħha

is-setgħat

tisma' kawża

Illi f'għadd ta' sentenzi mogħtijin f'dawn l-aħħar snin mill-Qorti Kostituzzjonali, ġew stabiliti prinċipji li għandhom jiġu segwiti minn Qorti biex tqis jekk huwiex minnu li r-rikorrent kellu għad-dispożizzjoni tiegħu rimedju alternativ effettiv.

Fost dawn il-prinċipji wieħed isib li (a) meta jidher ċar li jeżistu meżżi ordinarji disponibbli għar-rikorrent biex jikseb rimedju għall- ilment tiegħu, ir-rikorrent għandu jirrikorri għal tali meżżi qabel ma jirrikorri għar-rimedju kostituzzjonali, u huwa biss wara li jkun fittex dawk il-meżżi jew wara li jidher li dawk il-meżżi ma jkunux effettivament disponibbli li għandu jintuża r-rimedju kostituzzjonali; (b) li d-diskrezzjoni li tuża l-Qorti biex tqis jekk għandhiex ta' natura kostituzzjonali għandha torbot, sakemm ma tinġiebx xi raġuni serja u gravi ta' illegalità, inġustizzja jew żball manifest fl-użu tagħha; (ċ) m'hemm l-ebda kriterju stabilit minn qabel dwar l-użu tal-imsemmija diskrezzjoni, billi kull każ jeħtieġ jiġi mistħarreġ fuq iċ-ċirkostanzi tiegħu; (d) in-nuqqas waħdu ta' teħid ta' meżżi ordinarji mir-rikorrent mhuwiex raġuni biżżejjed biex Qorti ta' xejra kostituzzjonali taqtagħha li ma tużax is-setgħat tagħha li tisma' l-ilment, jekk jintwera li l-imsemmija meżżi ma kinux tajbin biex jagħtu rimedju sħiħ lir- rikorrent għall-ilment tiegħu; (e) in-nuqqas ta' teħid ta' rimedju ordinarju – ukoll jekk sata' kien għal kollox effettiv biex jindirizza l-ilment tar-rikorrent - minħabba l-imġiba ta' ħaddieħor m'għandux ikun raġuni biex il-Qorti twarrab is-setgħat tagħha li tisma' l-ilment kostituzzjonali tar-rikorrent24; (f) l- eżerċizzju minn Qorti (tal-ewwel grad) tad-diskrezzjoni tagħha bla ma tistħarreġ il-materja neċessarja li fuqha tali diskrezzjoni għandha titwettaq, jagħti lil Qorti tat-tieni grad is-setgħa li twarrab dik id-diskrezzjoni25; u (ġ) meta r-rimedju jaqa' fil-kompetenza ta' organu ieħor jew meta s-smigħ tal-ilment tar-rikorrent se' jwassal biex l-indaġni ġudizzjarja u l-proċess l-ieħor tas-smigħ tar-rimedju ordinarju jkunu duplikazzjoni ta' xulxin, il-Qorti kostituzzjonali għandha ttendi lejn ir-rifjut li tuża s-setgħat tagħha kostituzzjonali, sakemm l-indaġni

22 Kost.9.10.2001 fil-kawża fl-ismijiet Paul Monaco vs Kummissarju tal-Pulizija et 23 Ara Kost.

25.6.1999 fil-kawża fl-ismijiet Spiteri vs Chairman Awtorità tal-Ippjanar et (Kollez.

Vol: LXXXIII.i.201) 24 P.A. (Kost.)

VDG 9.2.2000 fil-kawża fl-ismijiet Victor Van Der Laan vs L-Awtorità tal-Ippjanar et 25 Ara Kost.

7.3.1994 fil-kawża fl-ismijiet Salerno vs Fitzgerald et (Kollez.

Vol: LXXVIII.i.48) u Kost.

12.12.2002 fil-kawża fl-ismijiet Visual & Sound Communications Ltd. vs Il-Kummissarju tal-Pulizija et

29 ta' Ottubru, 2020

ġudizzjarja tal-każ ma tkunx, min-natura tagħha, ixxaqleb iżjed lejn kwestjoni kostituzzjonali26;

Illi d-diskrezzjoni li l-Qorti tagħżel li tieħu jekk twettaqx jew le s- setgħat tagħha kostituzzjonali biex tisma' kawża għandha tiġi eżerċitata bi prudenza, b'mod li fejn jidher li hemm jew sejjer ikun hemm ksur serju ta' drittijiet fondamentali, il-Qorti xxaqleb lejn it-twettiq ta' dawk is-setgħat27.

Irid dejjem jitqies li din id-diskrezzjoni għandha dejjem tiġi wżata biex jinżamm il- bilanċ li ssemma aktar qabel28;

Illi jidher li l-kwestjoni marbuta mal-eżawriment tal-proċeduri 'ordinarji' qabel ma wieħed jew 'konvenzjonali' jridu jitqiesu wkoll minn jekk ir-rimedji eżistenti jitqisux fihom infushom tajbin biżżejjed biex ma joħolqux ilmenti ġodda ta' ksur ta' jeddijiet fundamentali meta wieħed iqis jekk għandux jirrikorri għalihom.

F'dan ir- rigward, il-Qorti tqis li ma tistax tinjora l-kejl suġġerit mill-Qorti ta' Ħal Qormi fejn jidħol dan l-element ta' eżawriment ta' rimedji domestiċi ordinarji, kif stabilit dan l-aħħar f'kawżi li jolqtu lil Malta29;

jersaq għar-rimedju 'kostituzzjonali'

Illi meta jitħaddmu dawn il-prinċipju għal każ li għandha quddiemha, il-Qorti tasal għall-fehma li għalkemm fil-premessi r-rikorrent jilmenta minn tiġrib ta' reputazzjoni u telf finanzjarju (dan tal-aħħar preżumibilment dovut għall-fatt li tilef kariga jew telf ta' xogħol), l-ilment prinċipali jibqa' dak li minħabba li ma ngħatax smigħ xieraq, huwa ma kienx f'qagħda li jiddefendi lilu nnifsu u li, bis-sejbiet tal-Kummissjoni, jista' jkun suġġett għal proċeduri kriminali.

Dan ta' l-aħħar mhux ilment li dwaru jista' jingħata rimedju minn Qorti fil-kompetenza 'ordinarja'30, imma minn Qorti msejħa biex tqis ilment ta' ksur ta' jedd fundamentali;

Illi l-Qorti għaldaqstant issib li m'għandhiex tieqaf milli teżerċita s- setgħat tagħha fiċ-ċirkostanzi li jirriżultaw s'issa, u għandha twarrab l-ewwel eċċezzjoni tal-Kummissjoni ntimata;

Illi ladarba l-Qorti sabet li l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal- intimati Prim Ministru, Avukat Ġenerali u Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali kienet mistħoqqa, strettament ma hux il-każ li tistħarreġ ukoll it- tieni eċċezzjoni preliminari tagħhom.

Madankollu, ladarba dik l-eċċezzjoni tolqot fil-qofol tiegħu s-siwi tal-azzjoni mibdija mir-rikorrent u ladarba l-

26 P.A. Kost 29.10.1993 fil-kawża fl-ismijiet Martin Portanier vs Kummissarju tal-Pulizija (mhix pubblikata) 27 Kost.

14.5.2004 fil-kawża fl-ismijiet David Middleton vs Awtorità Dwar it-Trasport Pubbliku 28 Kost.

31.10.2003 fil-kawża fl-ismijiet Mediterranean Film Studios Limited vs Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta et 29 Ara Q.E.D.B. 24.10.2014 fil-kawżi fl-ismijiet Cinena et vs Malta (Applik.

60908/11 u 62110/11 et) §§ 64, 68 u 72 30 Il-Qorti hija tal-fehma li l-kawża msemmija mill-Kummissjoni fl-ismijiet Michael De Santis vs. Cesare. Prim' Ministru et (Kost 27/10/2017) ma tgħoddx għal dan il-każ billi r-rimedju mfittex mir-rikorrent f'din il-kawża mhux wieħed li jista' jiġi mistħarreġ f'azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju taħt l-art.

469A tal-Kap 12

29 ta' Ottubru, 2020

partijiet ressqu sottomissjonijiet dwarha, il-Qorti ssib li għandha tqisha.

Bis- saħħa tal-imsemmija eċċezzjoni preliminari, l-intimati jgħidu li l-proċeduri quddiem il-Kummissjoni ma jgħoddux għalihom id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni31.

Fi kliem l-intimati, il- Kummissjoni twettaq biss investigazzjoni u ma tiddetermina l-ebda dritt jew obbligu ċivili jew akkuża kriminali.

Għaldaqstant ma jgħoddux fil-konfront tagħha l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni32 li fuqhom ir-rikorrent isejjes l-azzjoni tiegħu;

Illi għal din l-eċċezzjoni, ir-rikorrent jilqa' billi jgħid li l-liġi stess torbot lill-Kummissjoni li trid tħares il-prinċipji tal-ġustizzja naturali.

Jgħid ukoll li kull ma jmur, il-Qorti Kostituzzjonali u l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem qed jagħtu tifsiriet wiesgħa għat-tħaddim ta' dawn il-prinċipji milli kienu jingħataw tradizzjonalment33;

Illi l-Qorti tqis li din il-kwestjoni ġiet mistħarrġa bir-reqqa mill- ogħla Qorti tagħna meta, wara li għarblet x'inhuma l-funzjonijiet li l-liġi tagħti lill-Kummissjoni, żiedet tgħid li:

Minn dan kollu, ma jistax ikun hemm l-iċken dubbju li l- Kummissjoni hija organu investigattiv u mhux aġġudikattiv.

Il-fatt li ghandha tagħti l-opportunità lill-persuna li fuqha jaqa' s-suspett jew li tkun qed tigi investigata li tinstema' bil-ġurament u li ghandha timxi wkoll skond il-prinċipji tal-ġustizzja naturali ma jnaqqas xejn mill-funzjoni investigattiva tagħha u b'ebda mod ma jikkonverti dik il-funzjoni f'waħda aġġudikattiva, u, għalhekk, wisq anqas aġġudikattiva ta' xi drittijiet jew obbligi ċivili jew ta' xi akkuża kriminali.… L-obbligu impost fuq il-Kummissjoni li hija timxi "skond il- prinċipji tal-gustizzja naturali" huwa intiz sabiex jassigura li l-proċeduri investigattivi jimxu b'mod "fair".." 34.

F'dak il-każ, il-Qorti Kostituzzjonali sabet li lmenti dwar l-operat tagħha msejsa fuq l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni jew l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni ma jgħoddux;

Illi, kif ingħad aktar qabel, id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni jgħoddu għal proċediment fejn persuna tkun għaddejja minn proċedura fuq akkuża ta' reat quddiem qorti indipendenti u imparzjali li għandha s-setgħa li tiddetermina tali akkuża u ssib ħtija jew nuqqas ta' ħtija fix- xilja li ssir.

Kif intwera sewwa f'dan il-każ, il-Kummissjoni ma tiddeċiedi jew taqta' dwar l-ebda ħtija u kulma tagħmel hu li, dwar dak li jirriżultalha minn stħarriġ jew investigazzjoni li tkun għamlet, tressaq ir-rakkomandazzjonijiet tagħha.

Fuq is-saħħa ta' tali rakkomandazzjonijiet, l-awtoritajiet kompetenti

31 Din hija wkoll it-tieni eċċezzjoni sollevata mill-Kummissjoni intimata 32 Ara Nota ta' Sottomissjonijiet f'paġġ.

48 sa 49 tal-proċess 33 Ara Nota ta' Sottomissjonijiet tar-rikorrent f'paġ.

59 tal-proċess 34 Kost.

15.1.2007 fil-kawża fl-ismijiet Prof. Anthony Cuffaro Libreri vs Il-Prim Ministru et

29 ta' Ottubru, 2020

jieħdu d-deċiżjonijiet xierqa dwar jekk jittressqux xiljiet ta' reat kontra persuna u jekk jittiħdux proċeduri quddiem xi qorti dwar dawk ix-xiljiet;

Illi għal dak li jirrigwarda t-tħaddim tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni, ma jistax jingħad li r-rikorrent kien b'xi mod mixli ("charged") b'xi reat quddiem il-Kummissjoni.

Dan jingħad ukoll jekk wieħed jagħraf li l-kunċett ta' "akkuża" għall-finijiet tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni għandu tifsira awtonoma u jiġbor fih kull xilja minn dak il-waqt li fih persuna tkun mgħarrfa uffiċjalment minn xi awtorità kompetenti li tkun saret kontriha allegazzjoni li wettqet reat jew minn dak il-waqt li l-qagħda ta' dik il-persuna tintlaqat b'mod sostanzjali mill-azzjonijiet meħuda mill-awtoritajiet b'riħet xi suspetti mqajma kontrih35.

Il-Qorti żżid ukoll li ma taqbilx mas-sottomissjonijiet tar-rikorrent li l- Kummissjoni taġixxi bħala "tribunal" għall-finijiet tat-tifsira mogħtija lil dik il- kelma fl-artikolu 6 tal-Konvenzjoni36.

Għall-kuntrarju ta' dak li jallega r- rikorrent, il-Kummissjoni ma imponiet fuqu l-ebda sanzjoni fuq l-ilment li kien tressaq dwaru quddiemha;

Illi fid-dawl ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, il-Qorti tasal għall-

fehma li t-tieni eċċezzjoni tal-intimati għandha mis-sewwa u sejra tintlaqa';

Illi b'konsegwenza tal-ilqugħ tat-tieni eċċezzjoni preliminari tal- intimati, il-Qorti tqis li mhux il-każ li tistħarreġ ukoll it-tielet eċċezzjoni preliminari; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-

kawża billi: Tiċħad

tal-Kummissjoni l-ewwel eċċezzjoni preliminari intimata u ssib li din il-Qorti m'għandhiex tieqaf milli teżerċita s-setgħat tagħha;

tal-intimati Prim l-ewwel eċċezzjoni preliminari Ministru, Avukat Ġenerali u Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali u ssib li ħadd minnhom ma huwa l-kontradittur leġittimu tal- pretensjonijiet tar-rikorrenti u qiegħda teħlishom milli jibqgħu fil-kawża;

tal-intimati Prim it-tieni eċċezzjoni preliminari Ministru, Avukat Ġenerali u l-Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali u ssib li l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni ma jgħoddux għal proċeduri li jsiru quddiem il-Kummissjoni intimata; u

Tilqa'

Tilqa'

35 Q.E.D.B. (GC) 13.9.2016 fil-kawża fl-ismijiet Horsman & others vs Renju Unit (Applik.

17.9.2013 fil-kawża fl-ismijiet Grace Farrugia Attard vs Il-Prim Ministru et §§ 23 – 6

29 ta' Ottubru, 2020

Tiċħad għalhekk it-talbiet tar-rikorrent, bl-ispejjeż tal-kawża

Onor. Joseph R. Sciberras Herrera LL.D., Iż-Żejtun 29 ta' Ottubru, 2020 Marisa Tyson Deputat Reġistratur 29 ta' Ottubru, 2020

29 ta' Ottubru, 2020

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Fil-Qorti tal-Magistrati (Malta)

Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali

Magistrat Dr. Nadine Fleri Soler

Kumpilazzjoni Numru: 607/2018

Illum 29 ta' Ottubru 2020

Rat li tressaq Lill Shaun Huber Meli ta' 23 sena detentur tal- karta tal- identita

2721735(M) Mwieled fil- Pieta nhar it- 08 ta' April 1995 iben Raymond

Attard Bason u Mary Ann Hayes u residenti fil- fond Nru: 50, St. Michael Tril-

il- Lampuka, Parti minn Ħaż-Żebbug (Malta).

Billi inti akkuzat talli nhar 09 ta' Settembru 2017 bejn l ghaxra u nofs ta'

filghodu u il- hamsa u nofs ta' wara nofs in nhar (10:30 hrs – 17:30 hrs)

gewwa Triq San Publju, Ix-Xewkija u f' dawn il- Gzejjer;

Bil- hsieb li taghmel delitt li ma giex ezegwitt minhabba xi haga

accidentali u indipendenti mill- volonta tieghek, tajt bidu ghall-

ezekuzzjoni sabiex tikkommetti serq minn gewwa vettura tal-

ghamla Nissan bin- numru tar- registrazzjoni LNR724 li kienet

ipparkjata fil Ix-Xewkija liema serq huwa aggravatt bil- mezz, bil valur

u bix- xorta tal- haga misruqa.

U aktar talli fl-istess data, hin, lok u cirkostanzi volontarjament

hassart, jew gharraqt hwejjeg haddiehor, mobbli jew immobbli,

cioe' vettura bin-numru tar-registrazzjoni LNR724 tal-ghamla

Nissan ghad-dannu ta' Larner Mizzi, liema hsara ma tiskorrix aktar

minn mitejn u hamsin euro (€250) izda tiskorri tlieta u ghoxrin ewro

u disgha u ghoxrin centezmu (€23.29).

U aktar talli fl- istess data, hin, lok u cirkostanzi ksirt il-

providementi tal –Artikolu 7 tal- Kap 446 tal- ligijiet ta' Malta

imposti fuqhekk b' sentenza tal- Qorti tal- Magistrati (Malta)

Magistrat Dr. J. Mifsud LLD datata 10 ta' Gunju 2016 liema sentenza

saret definittiva u ma tistghax tinbidel.

providementi tal -Artikolu 7 tal- Kap 446 tal- ligijiet ta' Malta

imposti fuqek b' sentenza tal- Qorti tal- Magistrati (Malta) Magistrat

sentenza saret definittiva u ma tistghax tinbidel.

Finalment nakkuzah ukoll talli rrenda ruhu recediv ai termini ta' l

Artikoli 49, 50 u 289 tal- Kapitolu 9 tal- ligijiet ta' Malta permezz ta'

diversi sentenzi moghtija fil- konfront tieghu, mill Qrati ta' Malta

liema sentenzi huma definittivi w ma jistghux jinbidlu.

Rat li matul l-ezami tal-imputat fl-udjenza tas-7 ta' Jannar 2019, ai termini

ta' l-artikolu 392(1) tal-Kodici Kriminali, sar l-ezami ta' l-imputat fejn

wiegeb li mhuiex hati ta' l-imputazzjonjiet dedotti kontrieh.1

Rat li din il-kawza giet assenjata lil din il-Qorti kif inhi diversament

ippreseduta nhar il-10 ta' Mejju 2019 b'digriet moghti mis-Sinjurija

Tieghu il-Prim' Imhallef Emeritus Dr. Joseph Sciberras Mifsud LL.D.2

Rat li fl-udjenza tas-17 t'Ottubru 2019 il-partijiet iverbalizzaw li ezentaw

din il-Qorti kif preseduta milli terga' tisma' lix-xhieda prodotti.3

Rat il-kunsens tal-Avukat Generali sabiex il-kawza odjerna tigi ttrattata bi

Rat illi l-prosekuzzjoni ghalqet il-provi taghha nhar is-17 ta' Ottubru 2019.

Rat illi d-difiza ghalqet il-provi taghha nhar id-9 ta' Lulju 2020.

Rat it-traskrizzjonijiet tax-xhieda u tas-sottomissjonijiet li nstemghu

quddiem il-Qorti kif diversament preseduta;

Rat id-dokumenti kollha pprezentati, hadet konjizzjoni tax-xhieda

prodotti, fliet l-atti kollha tal-kawza;

Semghet lill-partijiet jittrattaw bis-sottomissjonjiet finali fl-udjenza tad-29

Rat illi l-kawza thalliet ghal-lum ghas-sentenza.

Illi dan il-kaz immur lura ghal nhar id-9 ta' Settembru 2017 meta gie

rapport minn certu Zammit Davison Pullicino li xi persuna ppruvat tidhollu fi u

tisgassalu l-karozza sabiex tisirqu u kkagunatlu l-hsara fil-process.

investigazzjoni tal-pulizija irrizulta li kien l-imputat u sussegwentement

ressquh sabiex iwiegeb ghall-imputazzjonijiet dedotti kontrih.

ta' Lulju 2020.

Rat l-atti kollha

Ikkunsidrat

Fatti fil-qosor

Ikkunsidrat

Il-Qorti ser taghmel riferenza ghax-xhieda li nstemghet viva voce u ghad-

dokumenti saljenti li hija semghet u li gew prezentati tul il-mori tal-

Fis-seduta tas-7 ta' Jannar 2019 xehed l-Ispettur Mario kyte,

stazzjonat fis-CID.

Huwa spjega kif nhar is-17 ta' Settembru 2018 beda

jinvestiga kaz dwar attentat ta' serq minn vettura LNR724 fejn il-vittma,

certu Zammit Davison Pullicino, kien ghamel rapport gewwa l-Ghassa tal-Belt fid-9 ta'

Settembru elfejn 2017 li fl-imsemmija data fil-10:45hrs kien ipparkja l-

vettura tieghu x'hin rega' mar lura ghall-habta tal-17:30hrs sab xi hsarat

fil-wind breaker u ghafsa fuq il-bieba ta' quddiem tal-lemin.

In segwitu tar-

rapport, kienu marru ufficjali tal-forensika sabiex jaghmlu ezamijiet ghal

Minn dawn l-investigazzjonjiet instabu xi palm marks u

impronti digitali minn fuq il-vettura li qablu ma dawk tal-imputat Shaun

Giardina-xhud stqarr li fil-kors tal-investigazzjoni kien baghat ghall-

imputat Shaun Huber Meli sabiex ikellmu fejn wara li rrifjuta l-jedd ghall-

assitenza legali, huwa kien qal li ma jiftakar xejn peress li kien ilu 'l fuq

sena, inkluz jekk jafx lil Zammit Davison Pullicino u jekk jafx fejn qieghda Triq San

Publju, Ħal Ghaxaq hdejn MiddleSea Insurance.

Lanqas ma wiegeb dwar il-

fatt li kienu nstabu l-marki tas-swaba tieghu fuq il-post.

Fl-istess seduta xehed PS 336 Francesco Xuereb Belli, stazzjonat gewwa t-

Taqsima Forensika, li stqarr li nhar id-9 ta' Settembru 2017 kien gie

nfurmat mill-Ispettur Daryl Sladden li kienet ser tintbaghat vettura LNR724

tal-ghamla Nissan sabiex isiru ezamijiet forensici fuqha.

ikkonferma illi din il-vettura kellha t-twieqi ftit imnizzla minn taht il-wind

Ix-xhud ghamel ezamijiet permezz ta' powders u pniezel

rispettivi fejn huwa gibed ritratti tal-lifters li rrizultaw.

Fis-seduta tas-6 ta' Marzu 2019 xehed PS 90 Jeffrey Brimmer li stqarr li

nhar it-18 ta' Settembru 2018 kien assista lill-Ispettur Mario kyte

rigward serqa rrapurtata fid-9 ta' Settembru 2017 minn vettura LNR724.

L-Ispettur kien kellem lil Shaun Huber Meli fejn dan kien irrifjuta d-dritt li

Ix-xhud spjega li sid il-vettura kien gab stima tal-hsarat fejn l-ammont

involut kien ta' cirka €400.

Fl-istess seduta xehed ukoll Atkins li kkonferma li kien ghamel

rapport mal-Pulizija dwar attentat ta' break in fil-vettura tieghu LNR724

Huwa kien sab ksur fil-wind-breaker u sab ukoll

hafna idejn u finger prints mat-twieqi tal-vettura.

hemm affarijiet ta' valur maghluqa fil-vettura apparti l-istereo.

tal-incident huwa kien ipparkja l-karozza tieghu Ħal Ghaxaq hdejn il-

MiddleSea Insurance ghall-habta tal-10:00hrs u halliha hemm sal-

Skont hu, minn stimi li gab, l-ispiza rikjesta sabiex tissewwa l-

hsara kagjunata hija ta' €400.16.

Fl-istess seduta xehed ukoll Stephen Montfort Hartley, ufficjal tal-Awtorità ghat-

Trasport f'Malta li kkonferma li l-vettura LNR724 hija tal-marka Nissan

Qashqai ta' kulur griz u hija registrata fuq Zammit Davison Pullicino, u dan sa mit-3

Fl-istess seduta xehed ukoll PC 0112 Daniel Celeste, stazzjonat l-Ghassa

tal-Belt Ħal Ghaxaq fejn huwa kkonferma illi nhar id-9 ta' Settembru 2017

huwa rcieva rapport minghand certu Pullicino Zammit Davison fejn dan qal li

ppruvaw jisgassawlu l-karrozza fi Triq San Publju, Ħal Ghaxaq.

ipparkja l-vettura tieghu fl-istess gurnata ghall-habta tal-10:45hrs u

induna ftit qabel ma ghamel ir-rapport ghall-habta tas-19:00hrs.

naha tieghu, ix-xhud beda jhejji r-rapport u mar jispezzjona l-hsara fil-

karrozza fejn innota wind breaker imkissra tal-bieba tan-naha tax-xufier u

Ix-xhud innota ukoll xi marka tal-idejn mal-hgieg u allura

talab lill-kwerelant sabiex imur bil-vettura ghand it-Taqsima Forensika

sabiex isiru ezamijiet ghall-marki tas-swaba.

Minn dak il-punt il-kaz baqa'

jigi segwit mill-ufficjali tas-CID.

Fis-seduta tal-11 t'April 2019 xehed Joseph Portelli, espert dwar il-marki

tas-swaba mahtur mill-Qorti.

Huwa spjega li fis-seduta tas-6 ta' Frar 2019

kien gie awtorizzat sabiex jiehu kopja tal-marki tas-swaba u tal-pali tal-

Gie awtorizzat ukoll jiritra l-impronti li

kienu elevati mill-ufficjali tat-Taqsima Forensika minn fuq il-vettura de

quo u dan sabiex jaghmel ezercizzju komparattiv.

ezercizzju li ghamel, irrizulta li kien hemm qbil identiku ta' parti mill-pala

tal-id xellugija, tas-subgha tan-nofs tal-id xellugija kif ukoll parti mill-pala

tal-id leminija ma dawk tal-imputat.

Fis-seduta tas-17 t'Ottubru 2019 xehed PC 8532 Jonathan Beeston Pace,

stazzjonat fis-CID fejn iddikjara li huwa qed jaghraf lill-imputat fl-awla u

Ikkonferma ukoll li l-

imputat kien ghazel li ma jkellimx avukat.

kkonfermat illi hija preparat social inquiry report fir-rigward tal-imputat

Skont ix-xhud l-ezercizzju ma kienx wiehed facli

minhabba li Shaun Huber Meli huwa persuna maghluqa u sabha difficli li

jitkellem fuq episodji passati.

Ix-xhud spjegat li ilha taf lill-imputat minn

In vista tal-fatt li l-imputat trabba man-

nanna materna, ix-xhud xtaqet tintervistaha ukoll izda l-imputat ma

xtaqx sabiex din ma titghabbiex bil-problemi tieghu.

Jidher ukoll li sa

mal-genituri tal-imputat, irrizulta illi huma ma tantx kienu

informazzjoni dwar binhom.

Biss ukoll, il-genituri spjegaw, li huma stess,

fil-passat, kellhom xi diffikultajiet.

Rigward l-aspett tad-droga, l-imputat

stqarr li ta' disa' snin huwa beda

jabbuza mill-gass tal-lighters,

eventwalment, huwa progressa fl-abbuz tal-kokajina, erojina, sintetika u

Jidher ukoll li l-imputat gieli ghamel uzu minn sustanzi illeciti

Madnakollu, l-ahhar rizultat posittiv li kien

hemm ghad-droga kien fit-2018.

Ghalkemm matul is-snin l-imputat gieli

wera sinjali ta' progress fit-triq it-tajba, skont ix-xhud, l-imputat ghandu

bzonn jahdem hafna fuq l-aspett ta' personalità tieghu, partikolarment l-

emozzjonijiet u r-repsonsabilità.

Bhala pjan ta' kura, importanti li l-

imputat jibqa' jigi mghejjun, sabiex eventwalment, jiehu responsabilità

fuq il-problema ta' droga u jahdem fuq l-aspetti profondi, sabiex huwa,

ma jibqax imwahhal fuq issues tal-passat u jkun jista' jimxi 'l quddiem.

Jista' ukoll jibbenefika minn programm residenzjali, sabiex jahdem fuq l-

aspett ta' droga.

Ikkunsidrat

Grad tal-prova fi proceduri penali għas-sejbien ta' ħtija

Il-prosekuzzjoni trid dejjem tipprova sal-grad rikjest mil-ligi kemm l-

element materjali kif ukoll dak formali tar-reati in ezami.

Dan ma jfissirx

li l-prosekuzzjoni ghandha tipprova l-elementi kostituttivi tar-reati mertu

tal-imputazzjoni sal-grad tac-certezza assoluta, izda dejjem sal-grad lil

Fis-sentenza Ellul Sullivan vs Marco Paris, Kevin Beeston Pace u Marcel

Ucanaer, ghalkemm fuq reat differenti, il-Qorti tal-Appell tghallem hekk:

"Issa, pero', gja' la darba huwa necessarju li sabiex ikun hemm dan id-

delitt, bhal kull delitt iehor, mhux bizzejjed li jigi pruvat l-element

materjali biss, izda l-prosekuzzjoni trid tipprova, lil hin minn kull dubju

ragjonevoli, li kien jezisti fl-istess hin li qed isir l-att materjali, l-element

tal-mens rea, l-element formali, il-Qorti trid tara jekk in bazi tal-provi li l-

ewwel Qorti kellha quddiemha u li apprezzat, setghetx legittimament u

ragjonevolment tasal ukoll ghall-konkluzjoni li t-tlett appellanti, jew min

intenzjonalment

5 Appell Kriminali (Inferjuri) 284/2000 PV; 31.05.2001

ghamlu dak l-att materjali li wassal ghar-reat jew reati in kwistjoni, jew

jekk fizikament ma ghamluhx huma, ghall-anqas setghux mic-cirkostanzi

ragjonevolment ikunu jafu li qed issir dik l-attivita' fil-hanut in kwistjoni

li jappartjeni ghas-socjeta' li huma d-diretturi taghha, u, b'dan

ta' dan,

ragjonevolment ikunu konsapevoli ta' dan, ma ghamlu xejn sabiex

jwaqqfu dik l-attivita'.

Fi ftit kliem, din il-Qorti trid tara jekk mill-

apprezzament tal-provi li taghmel hi, liema ezercizzju ma taghmlux sabiex

tissostitwixxi dak li ghamlet l-ewwel Qorti, in bazi ta' dawk il-provi,

l-ewwel Qorti ragjonevolment u

legalment tasal sabiex

tikkonkludi li t-tlett appellanti, jew min minnhom, kellu din il-

konsapevolezza, din l-intenzjoni kriminuza tant rikjesta, apparti l-aspett

materjali."

"Sabiex wiehed ikun sodisfatt li dan l-element formali kien jezisti fit-tlett

appellanti, jew f'xi hadd minnhom, il-Prosekuzzjoni ghandha l-oneru li

tipprova sal-grad tal-konvinciment morali li l-appellanti, jew min

minnhom, kienu ben konxji li qed issir dak ...[ir-reat]… u, b'dan

kollu, ikkonkorrew u ghenu fil-ksur tal-ligi billi hallewh isir."

Oltre dan il-htija tirrizulta meta mill-provi tkun tirrizulta l-istess htija lil

hinn minn kull dubju dettat mir-raguni.

Fil-kawza Ellul Sullivan vs Paolo Paris huwa risaput li "hija regola tal-

procedura kriminali li l-prova trid tkun shiha u soddisfacenti"6 u li,

bhala principju fondamentali tal-process gudizzjarju fil-kamp penali, il-

provi migjuba jridu jwasslu ghal sejbien ta' htija minghajr dubju dettat

mir-raguni, "u jekk jezisti dak id-dubju, dan imur favur l-akkuzat".7

Illi fil-kaz Ellul Sullivan vs Grixti Maniscalco John8 gie ritenut li "fil-kamp penali kull dubju

dettat mir-raguni ghandu dejjem imur favur l-imputat".

Il-Qorti tal-Appell fis-sentenza Il-Pulizija vs Peter Zammit Dimech ghamlet ukoll

riferenza ghall-ispjegazzjoni tal-espressjoni "beyond reasonable doubt"

Kif ikkunsidrat fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija (Spettur Josric Galea Bason)

'Illi l-prosekuzzjoni ghadnha l-obbligu li tipprova il-kaz taghha lil hin min

kul dubbju dettat mir-raguni.

Huwa l-oneru tal-Prosekuzzjoni li tressaq l-

ahjar provi sabiex tikkonvinci lill-Qorti li l-akkuzi addebitati lill-imputat

huma veri u dan ghaliex kif jghid il-Manzini fil-ktieb tieghu Diritto Penale

7 Vide f'dan is-sens (Repubblika ta' Malta vs Jose' Edgar Britta (Appell Kriminali (Superjuri) 5.12.2012; u Repubblika ta' Malta vs George Monreal, (Appell Kriminali (Superjuri) 5.7.2002.

8 Qorti tal-Magistrati bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali) deciza 21/2/2002 9 deciz 5/12/1997 10 deciza mill-Qorti tal-Magistrati bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali fil-11 ta' April 2017

Jinghad f'dan l-istadju li l-imputat mhux tenut li jressaq l-ebda prova

sabiex jipprova l-innocenza tieghu, izda hija l-Prosekuzzjoni li trid

tipprova l-kaz taghha sal-grad li trid il-ligi u cioe' beyond reasonable

Il-Qrati taghna jikkonkludu li l-istess jghodd ukoll ghal provi indizjarji.

Anke dawn ghandhom iwasslu ghal prova lil hinn minn kull dubbju

dettat mir-raguni.

Ghalhekk, sabiex tinstab htija fil-kamp penali, ma

hemmx il-htiega li l-provi jkunu biss dawk diretti izda, anke meta ma

jkunux, il-prosekuzzjoni trid dejjem tipprova l-kaz taghha sal-grad

Ghalhekk, sabiex tinstab il-htija, provi indizzjarji jridu jkunu

univoci u jwasslu ghall-konluzjoni wahda biss u cioe' il-htija.

Kif jinghad fis-sentenza Il-Pulizija (Spettur Joseph Bouhlel) vs Rupert

Mugliett (deciza mill-Qorti ta' l-Appell Kriminali fil-11 ta' Lulju 2019):

"Huwa mportanti wkoll

lill-partijiet dwar

x'jikkostitwixxu provi ndizzjarji.

Fis-sentenza moghtija mill-Qorti tal-

Appell Kriminali nhar id-disgha (9) ta' Gunju, 1998 fl-ismijiet 'Il-Pulizija

vs Daeowood Sayed Dawood Delicata Ross' hemm referenza ghal dak li

Ghalhekk kif intqal fis-sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali

nhar il- hamsa (5) ta' Ottubru, 1998 fil-kawza fl-ismijiet 'Il-Pulizija v

Bhala konkluzjoni dwar x'inhu l-ahjar prova, il-Qorti tissottolinea li huwa

ben saput li l-apprezzament tal-provi ghandu jsir mhux biss b'mod

spezzettat u ndividwali izda l-provi ghandhom jigu analizzati flimkien fl-

assjem taghhom sabiex wiehed jara x'inferenzi jew interpretazzjoni

ragjonevoli u legali jista' jaghti lil dawk il-provi hekk interpretati.

tistax tinstab htija jew nuqqas ta' htija semplicement fuq analizi

ndividwali jew separata tal-provi.

Dawn ghandhom jigu kkunsidrati kemm

individwalment kif ukoll komplessivament.

Dan hu appuntu l-ezercizzju

li sejra taghmel din il-Qorti, u cioe' li tezamina bir- reqqa kollha l-provi

prodotti f'dan il-kaz.

Din il-Qorti fortunatament qieghda f'posizzjoni vantaggjuza meta tigi

biex taghmel apprezzament tax-xhieda u dan ghaliex ghalkemm il-process

ma kienx quddiemha minn dejjem, kienet hi li ghexet il-process u semghet

ix-xhieda kollha tul medda ta' zmien u cioe' tisma' viva voce l-provi kollha

u ghalhekk setghet tikkontrolla l-kredibilita' u veracita' tax-xhieda prodotti

quddiemha specjalment dawk li xehdu in kontro-ezami."

B'hekk isegwi li jekk il-provi jistghu iwasslu ghal aktar minn konkluzjoni

wahda, u jpoggu lill-Qorti f'salib it-toroq, tali provi ma jistghux jitqiesu

bizzejjed fil-kamp kriminali sabiex iwasslu ghall-htija lil hinn minn kull

dubju dettat mir-raguni.

Dwar dan, din il-Qorti taghmel referenza ghas-sentenza fl-ismijiet Il-

Pulizija (Spettur Robert Bugeja Micallef) (Spettur Ramon Mckeon) vs De Marco,

Illi dawn id-divergenzi kollha qatt ma setghu iwasslu ghall-

konkluzzjoni li kien hemm ftehim komuni bejn Huber Meli u l- appellant

sabiex issir din is-serqa.

L-ewwel Qorti sabet li kien hemm prova wahda

diretta konsistenti filli Huber Meli ghaddiet ic-curkett lill- appellant.

wahdu ma ghandux ikun kondicenti ghal sejbien ta' htija tant illi l-Qorti

strahet fuq il-provi indizzjarji.

Opportunement ikun mfakkar izda illi l-

provi indizzjarji jew hekk imsejjha cirkostanzjali huma biss ta' siwi meta

jkunu univoci u jippuntaw f'direzzjoni wahda.

Fil-kaz odjern, dawn l-

indizzji huma karenti minn din il-kwalita u konsegwentement ma thossx,

din il-Qorti, li setghet ragjonevolment u legalment tinstab htija fl-

appellant mill- Qorti tal-ewwel grad;"

Anke fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija Spettur Neil Spadaro Vs Simeon

'Illi in vena legali l-Qorti tosserva li sabiex il-prova indizzjarja twassal

ta' hitja,

twassal necessarjament, u f'kuntest ta' dak li hu ragjonevoli, ghall-htija

Fi kliem iehor, l-elementi ta' prova kostitwenti l- prova

11 Deciza Appell Kriminali 27/3/2017 12 Deciza mill-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' gudikatura kriminali fl-1 ta' Novembru 2001

indizzjarja jridu jkunu bazati fuq cirkostanzi provati li, interpretati b'

mod ragjonevoli, ma jistghux iwasslu ghal konkluzjoni ohra ghajr

dik tas-sejbien ta' htija.

fuqha l-prosekuzjoni qeda isserrah il- kaz taghha.

F' kaz li l-elementi ta'

prova jistghu ragjonevolment jwasslu ghal konkluzjoni li ma tkunx is-

sebien ta' htija, allura ghandha tapplika l-massima 'in dubbio pro reo' u

cioe' li dan id-dubbju ragjonevoli ghandu jmur favur l-imputat.'

Ikkunsidrat

Ir-reat ta' serq

Illi l-imputat huwa akkuzat ta' attentat ta' serq liema attentat ta' serq

huwa aggravat bil-valur, bil-mezz u bix-xorta tal-haga misruqa.

Id-definizzjoni ta' serq li giet segwita fil-gurisprudenza Maltija hija dik

adottata mill-Carrara li tigbor fiha l-elementi kollha tas-serq; jigifieri l-

kontrettazzjoni doluza ta' oggett li jappartjeni lil haddiehor akkwistat

b'mod frawdolenti bil-hsieb li jaghmel il-qliegh mir-res furtiva13.

skond il-Professur Borg Mercieca din id-definizzjoni tikkomprendi t-totalita'ta'

hames elementi li lkoll iridu jigu sodisfatti sabiex il-gudikabbli jigi misjub

Dawn l-elementi huma:

L-aggravji tas-serq kontestati f'dan il-kaz huma elenkati fl-artikolu 261

tal-Kodici Kriminali li jinkludu l-aggravju tal-mezz, tal-valur u tal-haga

misruqa.

Dawn qed jissemmew specifikament u limitatament minn din

il-Qorti in vista tal-imputazzjonijiet kif migjuba kontra l-imputat u li

jinkorporaw biss dawn l-aggravji.

Skond il-Kodici Kriminali l-aggravju tal-mezz li jista jsir b'diversi modi

wkoll skond kif senjalati fl-artikolu 263, 264 u 265 tal-istess Kodici,

jinkludi meta jkun hemm sgass, ksur jew skalata sabiex issir access fil-post

li jkun ser jinsteraq.

Il-valur jaggrava s-serq skond dak dispost fl-artikolu 267 u li jirrizulta jekk

il-valur tal-oggett misruq jeccedi l-ammont ta' mitejn u tnejn u tletin Ewro

Illi skont l-artikoli ta' l-Avukat Generali gew indikat li dan is-serq huwa

ikkwalikat bl-agravju tal-mezz in vista tal-fatt li skond il-ligi sar bi ksur

ta' gewwa jew ta' barra, b'imfietah foloz, jew bi skalata.

Ikkunsidrat

L-ewwel imputazzjoni

L-imputat tressaq ta' attentat ta' serq aggravat bil-mezz, bil-valur u bix-

xorta tal-haga misruqa, liema serq ma giex ezegwit minhabba xi haga

accidentali u indipendenti mill-volonta tieghu u dan wara li ta bidu ghall-

ezekuzzjoni sabiex jikkometti is-serq minn gewwa vettura tal-ghamla

Nissan bin-numru LNR 724 li kienet ipparkjata fil-Floriana.

Mill-provi ta' l-ufficjal prosekutur li kien qed jinvestiga l-kaz irrizulta li

kienu instabu xi palm marks minn fuq barra u gewwa l-vettura in kwistjoni

li gew identifikati li huma ta' l-imputat stess.

Illi dan gie wkoll

ikkonfermat minn PC1134 D. Agius li kien attenda fuq il-post ta' l-

Mix-xhieda tal-vittma Larner Mizzi irrizulta "li sibt il-karozza mhux kwazi

kif hallejtha ghax sibt ksur fil-wind visor u sibt hafna idejn u finger prints mal-

hgieg u mal-hgieg tal-passigier u mal-hgieg tieghi personali, tad-driver."15

Illi dawn gew ikkonfermati mix-xhieda ta' PS 336 Francesco Xuereb Belli

irrizulta li mar fuq il-post sabiex isiru ezamijiet forensici ta' impronti

digitali, li sussegwentement esebihom u pprezenta rapport.16

Mir-rapport irrizulta diversi marki ta' swaba u ta' palma li gew elevati

minn fuq il-vettura.

Illi dawn l-impronti digitali u l-marki tal-pali tal-idejn gew ikkomparati

max-xhud Joseph Portelli u irrizulta mir-rapport17 minnu esebit illi

"li uhud ma kienux tajbin ghall-fini ta' komparzzjoni, ohrajn li kienu tajbin

ghall-fini ta' komparazzjoni u ma qablux ma ta' Shaun Huber Meli pero kien hemm

id-dokument 302, 301 niskuza ruhi kien jaqbel u ghalhekk kien identiku u huma

parti mil-pala ta' id ix-xellugija tal-istess Shaun Huber Meli.

fih zewg impronti wahda minnhom ma kienetx tajbin ghal fini ta' komparazzjoni

pero l-ohra kienet taqbel u ghalhekk giet maghmula mis-subgha tan-nofs tal-id ix-

xellugija tal-istess Shaun Huber Meli u d-dokument 304 kien ukoll jaqbel u ghalhekk

kien identiku ma parti tal-pala tal-id il-leminija tal-istess Shaun Huber Meli."18

Il-vittma ikkonferma wkoll in-numru u d-dettalji tal-vettura bhala

"LNR724 Nissan Qashqai TenPlus.".

li din il-vettura hija registrata fuq Zammit Davison Pullicino.19

Mil-provi prodotti jirrizulta li l-istqarrija20 ta' l-imputat ittiehdet nhar is-

17 ta' Settembru 2018, gewwa l-Ghassa tal-Pulizija, Ta' Sannat, Ħal Ghaxaq fl-ufficju

ta' l-Ispettur Mario kyte fil-prezenza ta' PS90 J. Gerada.

Illi wara li l-imputat inghata il-jedd li qabel ma issirilu xi investigazzjoni

jithalla, kemm jista jkun malajr, jitkellem privatament ma' avukat jew

prokuratur legali, wicc imbwicc jew bit-telefon, jew fil-prezenza tal-

avukat waqt l-interrogazzjoni innifisha, iddikjara, li qed jirrinunzja milli

jezercita dan id-dritt.21

Illi fl-istqarrija l-imputat ma jammettix ghal-akkuzi dedotti kontrih u

ghazel li jew ma jwegibx jew iddikjara li ma jiftakarx.

Fl-istess stqarrija

jghid li f'dan il-perjodu ta' zmien kellu vizzju tad-droga u kien indigenti.

Il-prosekuzzjoni fis-sottomissjonijiet finali taghha taghmel referenza

ghal-kawzi Il-Pulizija vs Pierre Riley u Il-Pulizija vs Anthony

Sloan li jistabilixxu illi l-prova ta' l-impronti digitali wahidha hija prova

18 Folio 108-109 ta' l-atti processwali 19 Dok SC1, Folio 95-97 ta' l-atti processwali 20 Folio 104 ta' l-atti processwali 21Folios 103 ta' l-atti processwali 22 Qorti tal-Appell Kriminali, Gauci Piscopo Joseph Beeston Pace Penza, 17 ta' Settembru 2000 23 Deciza 28 ta' Mejju 1998

sufficjenti sabiex tissodisfa l-oneru tal-prova wahediha u li biha tista

twassal ghall-htija tal-persuna akkuzata.

Illi mill-ezami tal-provi jirrizulta li l-prosekuzzjoni qed isejjes il-kaz

taghha fuq il-fatt li instabu l-impronti digitali u marka tal-palma ta' l-

imputat fuq barra u fuq gewwa tal-vettura.

Ma jirrizultax li qed jigi

ikkontesta

li dawn

il-marki

fil-fatt

jappartjenu ghall-imputat.

Madankollu d-difiza tikkontendi li ma jirrizultawx provi bizejjed sal-grad

rikjest mill-ligi biex jinstab hati.

Il-Qorti tara li dawn l-impronti digitali u marka tal-palma ma irrizultawx

fuq xi post pubbliku jew fuq xi oggett li fuqhom jintmessu minn hafna

Jispicca l-fatt li dawn l-impronti u l-marki instabu gewwa l-vettura.

Dawn instabu fuq vettura privata li allura iqajjem il-mistoqsija ghalfejn

instabu dawn l-impronti u marki fuq din il-vettura, kemm gewwa u barra

bil-konsegwenza li gie ikkagunat hsara li l-istess vettura.

Jirrizulta wkoll

li l-vittma ma kienx jafu lill-imputat u allura ma jistax jinghad li dawk l-

impronti u marki saru a konoxxenza tieghu u bil-kunsens tieghu u ma

kellu ebda raguni ghalfejn ikollu l-impronti u marki tal-palma tal-imputat

fuq gewwa l-vettura.

Illi dan il-principju jinstab fis-sentenza Il-Pulizija vs Emanuel Johnson

"hemm kazijiet fejn il-prova tal-fingerprints wahedha tkun bizzejjed biex il-Qorti

tkun moralment konvinta mill-htija tal-akkuza."

Illi kif gie sottomess ma hemm ebda prova ohra kontra l-imputat hlief l-

impronti digitali u l-marki tal-pala fuq il-vettura.

Din il-Qorti, flimkien

mal-hsara il gie ikkagunat tqis li ghaliha din hija prova determinant u

sufficjenti li torbot mar-reat ta' attentat ta' serq.

Prova indizjara wahda,

jekk tkun univoka u ma taghti lok ghall-ebda spjegazzjoni ohra ghajr dik

tal-htija tal-akkuzat, tista' tkun bizejjed biex fuqha biss tinstab dik il-htija.

Illi din il-Qorti tqis li m'hemmx dubju li kien hemm sgass tal-vettura tal-

vittma u hija wkoll moralment konvinta li l-intenzjoni kienet dik ta' serq.

Il-fatt li ma ttiehed xejn, jew li ma nstab xejn mill-aggressur ma jfissirx li

ma kienx hemm dik l-intenzjoni.

Madankollu, din il-Qorti tqis li l-

aggravju tal-valur ma giex soddisfacjentement ipprovat.

Ghaldaqstant din il-Qorti wara li ezaminat il-provi kollha prodotti tqis li

l-kaz tal-prosekuzzjoni gie ppruvat sal-grad rikjest mill-ligi u din il-Qorti

hija moralment konvinta li l-imputat ghandu jinstab hati ta' din il-akkuza,

izda aggravata bil-mezz u bix-xorta tal-haga biss.

Ikkunsidrat

It-tieni imputazzjoni

24 Deciza 30 ta' Gunju 1998

L-imputat tressaq talli ghamel hsara volontarja fuq vettura bin-numru tar-

registrazzjoni LNR724 tal-ghamla Nissan ghad-dannu ta' Zammit Davison Pullicino,

liema hsara ma tiskorrix aktar minn mitejn u hamsin Euro, izda tiskorri l-

L-artikolu 325(1)(c) tal-Kodici Kriminali jghid:

(1) Kull min, b'mezzi xort'oħra minn dawk imsemmijinfl-artikoli ta' qabel ta'

dan is-sub-titolu, volontarjament iħassar,jagħmel ħsara jew igħarraq

ħwejjeġ ħaddieħor, mobbli jewimmobbli, jeħel, meta jinsab ħati –

(ċ) jekk l-ammont tal-ħsara ma jkunx jiskorri l-mitejn u ħamsin euro (250),

il-piena ta' priġunerija għal perjodu li ma jaqbiżx is-sitt xhur;

Il-vittma Zammit Davison Pullicino ikkonferma li l-hsara li saritlu fil-karozza tieghu

tammonta ghal erba mitt Euro u sittax-il centezmu.

F'dan ir-rigward ix-

xhud esebixxa Survey Report25 minn ghand

jikkonferma li l-ammont ta' hsara jammonta ghal €400.16.26 L-istess

rapport jikkonferma wkoll li d-data ta' l-incident kienet id-9 ta' Settembru

Mill-provi jirrizulta illi l-quantum tal-hsara jeccedi dak espressament

indikat fit-tieni imputazzjoni u, ghalkemm huwa minnu li fl-ambitu ta'

proceduri sommarji hemm inqas rigidita' fil-formalitajiet minn proceduri

ohra din il-Qorti tqis li hija ma tistax tmur lil hin minn dak li testwalment

l-imputat gie akkuzat bih fit-tieni imputazzjoni.

It-tieni akkuza tikontjeni ir-reat indikat fl-artikolu 325(1)(c).

mill-provi jirrizulta li dak applikabli kellu jkun l-artikolu 325(1)(b).

prosekuzzjoni minn naha

talbitx ghal-korezzjoni fl-

imputazzjoni wara li giet esebita l-prova relattiva tal-quantum tal-hsara li

kienet teccedi dak indikat fit-tieni imputazzjoni.

Dan ma jfissirx pero li din il-Qorti ma tistax issib lill-imputat hati tal-hsara

volontarja skont l-artikolu 325.

Il-paragrafi (a) sa (d) ta' l-artikolu 325(1)

qeghdin hemm biex jikkalibraw il-piena applikabli u mhux biex joholqu

reati individwali u separati.

Madankollu din il-Qorti ma tistax tinjora li

t-tieni imputazzjoni hija ristretta biss ghat-test tal-paragrafu (c) tal-

artikolu 325(1) u ghalhekk din il-Qorti ma tistax tmur lil hinn minn dik il-

Peress illi mill-provi jirrizulta li l-hsara

volontarja certament li tilhaq l-ammont ta' mitejn u hamsin Euro, l-

imputat ghandu jinstab hati, izda bil-piena stabillita fil-artikolu 325(1)(c).

Ghaldaqstant din il-Qorti sejra tghaddi sabiex issibu hati tat-tieni

imputazzjoni.

Ikkunsidrat

It-tielet imputazzjoni

L-imputat tressaq talli kiser il-provedimenti tal-artikolu 7 tal-Kapitolu 446

tal-Ligijiet ta' Malta impost fuqu b'sentenza tal-Qorti tal-Magistrati

(Malta) Dr. J. Galea Bason LLD data 10 ta' Gunju 2016 liema sentenza saret

definittiva u ma tistax tinbiddel.

Il-prosekuzzjoni esebit il-komparixxi bis-sentenza relattiva miktuba di

proprio pugno mill-Magistrat li ippresjeda l-kawza u mill-istess jirrizulta li

s-sentenza inghatat nhar il-10 ta' Gunju 2016.27

Id-difiza fis-

sottomissjonijiet taghha ikkontendiet li s-sentenza in kwistjoni lanqas biss

giet esebita mill-proksekuzzjoni u ghalhekk ma jistax jigi misjub hati ta' l-

imputazzjoni relattiva.

Jirrizulta pero, kif diga inghad, illi s-sentenza hija

miktuba bl-idejn fuq l-istess komparixxi u ma jirrizultax li l-istess giet

Ghaldaqstant din il-Qorti tqis is-sentenza miktuba di proprio

pugno fuq il-komparixxi bhala wahda valida ghal-finijiet ta' din l-

imputazzjoni u sejra tghaddi sabiex issibu hati ta' din il-imputazzjoni.

Ikkunsidrat

Ir-raba' imputazzjoni

L-imputat tressaq talli kiser il-provediment tal-artikolu 7 tal-Kapitolu 446

sentenza saret definittiva u ma tistax tinbiddel.

Il-prosekuzzjoni esebit is-sentenza relattiva.28

Peress li jirrizulta li t-terminu tal-ordna ta' probation kien ghadu ghaddej

fid-data tal-imputazzjonijiet odjerni, anke din l-imputazzjoni tirrizulta

ppruvata u l-Qorti sejra tghaddi sabiex issibu hati ta' din il-imputazzjoni.

Ikkunsidrat

L-addebitu tar-recidiva

Illi l-imputat gie akkuzat ukoll li f'kaz ta' htija jitqies li huwa recidiv taht

l-artikoli 49, 50 u 289 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Illi l-artikolu 289 tal-Kodici Kriminali fuq piena fil-kaz ta' recidiva ta' serq

"(1) Fil-każijiet ta' reċidiva fid-delitti msemmijin f'dan is-sub-titolu, il-piena

tista' tiżdied, fil-każ tat-tieni kundanna bi grad jew tnejn, u fil-każ tat-tielet

kundanna jew oħrajn warajha, minn grad sa tliet gradi.

(2) Meta ż-żieda fil-piena ma tistax issir ħlief billi tiġi mogħtija l-piena tar-

reklużjoni, din il-piena tista' tingħata satmintax-il perijodu.

Il-prosekuzzjoni esebit l-fedina penali ta' l-imputat.29 Il-fedina penali ta'

l-imputat hija voliminuza u refrattarja u tindika sentenzi simili ghal dawk

Illi f'dan ir-rigward il-prosekuzzjoni ressqet hames sentenzi.

Illi ghandu

jinghad li erbgha mis-sentenzi li gew esebiti fil-konfront tal-imputat kienu

dwar serq u l-ahhar wahda kienet dwar hsara volontarja.

Illi fir-rigward is-sentenza esebita ta' l-14 ta' Settembru 201730 l-imputat

kien gie misjub hati ta' numru sostanzjali ta' serqiet u gie ikkundannat

ghal piena karcerarja ta' tlett snin u nofs.

Illi fir-rigward is-sentenza esebita tas-16 ta' Novembru 201231 l-imputat

kien gie misjub hati ta' serq u gie ikkundannat ghal disa' xhur prigunerija.

Illi fir-rigward is-sentenza esebita tal-5 ta' Novembru 201232 l-imputat gie

misjub hati ta' serq u tqighed taht ordni ta' probation ghal perjodu ta' tlett

Illi f'dan il-kaz sentenza fejn il-persuna jinghata piena skont il-

Kapitolu 446 ma jistax jitqies li huwa recediv.

F'dan ir-rigward bizzejjed

wiehed jara s-sentenza Il-Pulizija vs Christopher Celeste moghtija mill-

Imhallef David Coleiro Tonna fil-Qorti tal-Appell nhar is-17 ta' Settembru 2004

u l-kawza Il-Pulizija vs Stephen Penza liema sentenza tghid li la darba

s-sentenza mghottija hija ta' Ordni ta' Probation jew jigi liberat bil-

kundizzjonijiet dawn ma jikkostitwixxu kundanna u ma jistghu jittiehdu

ai fini tal-addebitu tar-recidiva

Illi fir-rigward is-sentenza esebita tas-6 ta' Lulju 201534, l-imputat gie

misjub hati ta' serq u gie ikkundannat prigunerija ghal perjodu ta' sitta u

ghoxrin xahar u sittax il-xahar prigunerija rispettivament.

Illi fir-rigrward is-sentenza esebita tas-16 ta' Gunju 2017,35 l-imputat gie

ikkundannat sentenza sospiza u multa.

Illi fir-rigward dawn is-sentenzi l- Qorti tara li l-konnotati tal-imputat

jaqblu ma dawk ta' l-imputazzjonjijiet kif ukoll mal-fedina penali.

Ghaldaqstant mill istess verbali tas-seduti ma jirrizultax li kien hemm

ezenzjoni ta' l-ufficjal prosekutur sabiex jikkonfermaw dawn is-sentenzi.

Madankollu l-Qorti xorta tqis is-sentenzi in kwistjoni bhala validi in vista

tal-fatt li l-konnotati jaqblu ma dawk ta' l-imputat.

L-artikolu 289 tal-Kodiċi Kriminali huwa applikabbli "fil-kazijiet ta'

recidiva..." u peress li r-recidiva kif definita skont l-artikolu 49 tal-Kodiċi

Kriminali tirrikjedi li l-persuna koncernata "tkun giet ikkundannata ghal

reat..." persuna li tigi ikkundanata prigunerija (anke jekk is-sentenza hija

33 Qorti tal-Appell Kriminali, Onor. Gauci Piscopo David Coleiro Tonna; Deciza 30 ta' April 2008 34 Folio 59-70 ta' l-atti processwali 35 Folio 71 ta' l-atti processwali

sospiza) ghandha titqies bhala persuna recidiva u ghalhekk ladarba

hemm recidiva skont l-artikolu 49 u 50 hemm recidiva skont l-artikolu 289

tal-Kodiċi Kriminali u ghalhekk is-sentenza dwar serq taghti lok ghal

zieda tal-piena taht l-artikolu msemmi.

Ghalhekk il-Qorti tara li l-addebitu tar-recidiva giet sufficjentement

ipprovata u l-imputat ghandu jitqies li huwa recidiv ghal fini tal-artikoli

49 u 50.

Stante li xi sentenzi minnhom esebiti kienu jittratta fuq serq f'dan

il-kaz l-artikolu 289 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta ghandu jigi applikat u

cioe' jaghti lok ghal zieda fil-piena skond l-istess disposizzjoni.

Ikkunsidrat

Il-difiza fl-udjenza tas-6 ta' Frar 2020 kienet talbet li jigi mhejji Social

Inquiry Report.36 F'dan ir-rigward kienet xehdet l-ufficjal tal-probation

Mir-rapport irrizulta li l-vittma jixtieq li l-akkuzat irid jitghallem mill-

izbalji tieghu, jaghmel programm sabiex jindirizza l-abbuz tad-droga u

jsib impjieg halli ma jergax jaqa fic-cirku tas-serq.

L-imputat kellu trobbija difficli, instabbli u iebsa, bi problemi socjali,

finanzjarji u personali sostanzjali, u trabba min-nanna materna u go

numru ta' istituzzjonijiet.

Ta' sittax il-sena kien itella' l-Qorti u minn dak

iz-zmien l-hawn qatt ma rriforma ruhu.

Ta' eta' zghira beda jabbuza bid-

droga u l-imputat spicca jfendi ghal rasu u jghix bla direzzjoni jew

stabilita f'hajtu.

Illi minn ezami tas-sentenzi moghtija fil-konfront ta' l-imputat jirrizulta li

hu inghata diversi opportunitajiet matul il-medda tas-snin sabiex jirabilja

Floriana meta tigi biex tqis il-piena li ghandha tigi inflitta dina l-Qorti

ma tistax tinjora l-fedina penali volimuniza ta' l-imputat, iktar u iktar

meta tqis li l-imputat ghadu ta' eta zghira.

L-imputat mhux talli huwa

recidiv, izda sahansitra anke kiser l-ordnijiet impost minn Qrati ohra.

L-

imputat donnu ma jridx jirriforma hajtu ghalkemm inghata diversi

opportunitajiet mill-Qorti sabiex jaghmel dan u dina l-Qorti temmen illi l-

imputat ghandu bzonn serjament jindirizza l-imgieba tieghu f'dan ir-

rigward sabiex jaqbad it-triq tar-riforma u eventwalment jerga jintegra

b'mod produttiv fis-socjeta'.

Din il-Qorti ghalhekk, in vista li huwa

evidenti li l-imputat kiser il-fiducja moghtija lilu diversi drabi, kif ukoll

ghaliex ghandha r-responsabilita' tara li s-socjeta tigi salvagwardjata mill-

atti kriminali tieghu, tqis li ghandha timponi piena karcerarja effetiva

fuqu.

Ghaldaqstant il-Qorti wara li rat l-artikoli 41(1)(a), 261(b)(c)(g), 263,

264(1), 265, 267, 271(g), 278(3), 279(a), 280(2), 325(1)(c), 49, 50, 289 tal-

Kodici Kriminali, Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta, u fl-artikoli 23 tal-

Kapitolu 446 tal-Ligijiet ta' Malta issib lil Shaun Huber Meli hati ta' l-

imputazzjonijiet kollha dedotti kontrih u tikkundannah prigunerija

effettiva ta' tmien (8) xhur u filwaqt li l-Qorti tikkonferma z-zewg

Ordnijiet ta' Probation in kwistjoni, taghzel li ma titrattax mar-reati li

taghhom l-imputat kien inghata l-Ordinijet tal-Probation a tenur tal-

artikolu 7 tal-Kapitolu 446 tal-Ligijiet ta' Malta.

Il-Qorti wara li rat l-artikolu 412D tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta

tqieghed lill-hati taht Ordni ta' Trattament, liema ordni qieghda issir

ghall-perjodu ta' tliet (3) snin sabiex (1) jinghata assistenza psikologika

sabiex ikun jista jindirizza t-trawmi li ghadda minnhom fil-passat u li

kellhom impatt fuqu, (2) jindirizza l-problemi tad-droga li ghandhu.

Il-Qorti tordna wkoll li l-hati jigi ssorveljat minn ufficjal tal-Probation u

Parole ghal perjodu ta' tlett snin u li ghandu jikkoordina mad-Direttur tal-

Habs sabiex waqt li l-hati ikun qieghed jiskonta din il-piena ikompli bit-

trattament mehtieg b'mod immedjat u jassistih wara li jkun skonta l-

perjodu ta' prigunerija.

Il-Qorti tirrakomanda lid-Direttur tal-Facilita' Korrettiva ta' Kordin li

waqt li l-hati jkun fil-perjodu ta' inkarcerazzjoni, u safejn jaccetta l-istess

hati, jigi offrut u jinghata kull opportunita possibli sabiex itejjeb il-livell

ta' edukazzjoni tieghu u/jew jitghallem sena li eventwalment jghinnuh

jintegra ruhu fil-hajja tax-xoghol u s-socjeta.

Moghtija illum nhar id-29 ta' Ottubru 2020 fil-Qrati tal-Gustizzja,