Mandat Inibizzjoni 1726/20TA

QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR.

IMĦALLEF LEE ABELA LL.D.

Illum, it-Tnejn, 28 ta' Diċembru, 2020

Mandat ta' Inibizzjoni Numru 1726/20TA

Rat ir-rikors ta' Ducker Mohamedreda B Spiteri Hili ID.

734339A tad-9 ta'

Diċembru 2020;

Rat id-digriet tagħha tad-9 ta' Diċembru 2020;

Rat ir-risposta tal-intimati Soċjetajiet tal-21 ta' Diċembru 2020;

Rat l-atti u dokumenti kollha ta' dawn il-proċeduri;

Mandat Inibizzjoni 1726/20TA

Rat li permezz ta' verbal magħmul fl-udjenza fejn il-partijiet qablu li l-

mandat mertu ta' dawn il-proċeduri jiġi milqugħ fir-rigward tas-Soċjeta'

limitatament għas-segwenti żewġ propjetajiet u cioe'

18, Bellavista Court B, Bellavista Street , Il-Gudja u

Rat ukoll in-noti ta' insinwa ai fini ta' dawn il-proċeduri presentati seduta

stante bid-deskrizzjoni u rjiħat skont il-liġi ta' dawn iż-żewġ propjetajiet (a'

fol 34 u 35).

Għaldaqstant għar-raġunijiet fuq imsemmija l-Qorti, fil-waqt li qed tvarja d-

digriet tagħha tad-9 ta' Diċembru 2020, billi tirrevokah inkwantu jirreferi u

jirrigwarda s-soċjeta IAS Limited (C 12202) u inkwantu jirrigwarda kull

propjeta' oħra tas-Soċjetajiet intimati salv għall-propjetajiet fuq imsemmija

tikkonfermah

fil-konfront

tas-Soċjeta' Administration

Management Services Limited (C 19809 ) u tilqa' għalhekk definittivament

it-talbiet tar-rikorrent fir-rigward tal-imsemmija Soċjeta' Administration

Investment Management Services Limited (C 19809) u limitatament għas-

segwenti propjetajiet: 18, Bellavista Court B, Bellavista Street, Il-Gudja

u 57 u 59, El Dorado Street, Ħal Gharghur, kif aħjar deskritti fin-noti ta' insinwi

fuq imsemmija.

Mandat Inibizzjoni 1726/20TA

Il-Qorti qed tordna li dan id-digriet jiġi notifikat lill-Awtoritijiet kompetenti u

cioe', lir-Reġistratur tal-Artijiet u Direttur tar-Reġistru Pubbliku biex jagħmlu

dak li titlob minnhom il-liġi.

Spejjes ta' dawn il-proċeduri a' karigu tas-Soċjeta' intimata Administration

Mogħti kameralment illum 28 ta' Diċembru, 2020.

Imħallef Toni Fenech Magrin

Deputat Reġistratur


Mandat ta' Inibizzjoni 1749/20 TA

QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR.

IMĦALLEF TONI ABELA LL.D.

Illum it-Tnejn, 28 ta' Diċembru, 2020

Mandat ta' Inibizjoni Numru 1749/20TA

Josef lles (K.I. Nru. 3181101(M)) u Justine lles (K.I. Nru. 30257(M)) vs Chris Sammut De Marco (K.I. Nru. 2544092M)

Rat ir-rikors ta' Joseph u Justine lles tal-11 ta' Diċembru 2020;

Rat id-digriet tagħha li jġib l-istess data;

Rat l-atti u dokumenti kollha ta' dawn il-proċeduri;

Semgħet lill-intimat jixhed fis-seduta tal-21 ta' Diċembru 2020;

Mandat ta' Inibizzjoni 1749/20 TA

Semgħet lill-abbli difensuri jagħmlu s-sottomissjonijiet tagħhom fl-istess

Rat li dawn il-proċeduri tħallew għal digriet in camera.

Konsiderazzjonijiet

Ir-rikorrenti għamlu dawn il-proċeduri peress li l-intimat għandu ħsieb

jiżviluppa l-arja tal-blokk ta' flats bl-isem ta' Comfior, Block One, Marfa

Road, Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex).

Huwa paċifiku bejn il-partijiet li l-intimat ser ikollu bżonn

ineħħi taraġ tal-ħadid għamla ta' garigor li huwa kommuni.

provi rrisulta li dan it-taraġ b'xi mod jew ieħor ser ikun anke effetwat fl-

estensjoni tiegħu fid-dawl tal-mod kif ġew approvati x-xogħlijiet mill-

Awtorita' kompetenti.

Bl-iżvillupp inkwistjoni jidher li l-arja superfiċjali tal-

bejt esistenti, li r-rikorrenti jinsistu li għandhom dritt ta' użu tiegħu, bl-

iżvillupp propost din ser tiċkien fid-daqs.

Kwantu jirrigwarda din il-pretensjoni tar-rikorrenti, l-intimat jinsisti li minkejja

li fil-kuntratt tar-rikorrenti għandhom imniżżel "with the right of use but not

għax l-anqas hu ma kellu.

Fi ftit kliem qed jargumenta li d-dritt ta' użu ma

kienx wieħed illimitat iżda biss biex jinstallaw ċertu servizzi (ara kuntratt ta'

akkwist tar-rikorrenti a' fol 23 l-ewwel paragrafu u risposta numru tnejn u

erbgħa tal intimat a' fol 32 u 33).

Mandat ta' Inibizzjoni 1749/20 TA

Waqt li kienet qed tisma' t-trattazzjoni, bħal ma ħafna drabi jiġri fi proċeduri

bħal dawn, il-partijiet bħal donnhom riedu jikkonvolġu li din il-Qorti fil-

kwistjoni li tirrigwarda l-mertu tal-pretensjonijiet reċiproċi tagħhom.

ir-rigward il-Qrati tagħna dejjem sostnew li "l-istħarriġ li għandha tagħmel

il-Qorti huwa biss wieħed prima facie u dan għaliex il-mertu jmissu jiġi

mistħarreġ fil-kawża proprja bejn il-partijiet.

Għalhekk, hija l-fehma tal-

Qorti li m'huwiex meħtieġ li tifli fil-mertu l-kwistjonijiet li nqalgħu bejn il-

partijiet u li wasslu għall-ħruġ tal-Mandat" (P.A., 25.08.2010, deċiżjoni fl-

Biex mandat tax-xorta li qed tikkunsidra din il-Qorti f'dawn il-proċeduri ikun

jista' jinħareġ, kull ma għandu jirrisulta huma żewġ elementi.

L-ewwel

wieħed li r-rikorrent għandu prima facie dritt x'jittitula skont il-liġi u t-tieni li

d-danni jistgħu ikunu irriversibbli.

Mill-provi rrisulta li dan it-taraġ tassew

huwa komuni u li l-bejt tassew ser jiċkien.

Xi jfissru dawn iċ-ċirkostanzi

kwantu jirrigwarda l-azzjoni sostanzjali mhux kompitu ta' din il-Qorti tara.

Anzi, din il-Qorti trid tippedala kemm jista' jkun lill hinn minn dan l-aspett

tal-problematika legali, anke sabiex ir-raġunament f'dawn il-proċeduri ma

jintużax bħala ammunizzjon quddiem dik il-Qorti, li kif ingħad għad trid tiġi

adita biex tiddeċiedi l-mertu fis-sustanza tal-pretensjoni tar-rikorrenti.

Wara li eżaminat l-atti u qieset iċ-ċirkostanzi kollha, din il-Qorti hija

sodisfatta, li ai fini ta' dawn il-proċeduri, jesistu l-elementi kollha sabiex it-

talbiet tar-rikorrenti jintlaqgħu.

Mandat ta' Inibizzjoni 1749/20 TA

Għaldaqstant din il-Qorti, għar-raġunijiet fuq imsemmija, fil-waqt li qed

tikkonferma l-ordni tagħha tal-11 ta' Diċembru 2020, qegħda tilqa'

definittivament it-talbiet tar-rikorrenti kif mitluba fir-rikors tagħhom tal-11 ta'

Diċembru 2020.

Bl-ispejjes kontra l-intimat.

Mogħti kameralment illum, 28 ta' Diċembru, 2020.

Imħallef Toni Kordi

Deputat Reġistratur

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA (Ġurisdizzjoni Kostituzzjonali) ONOR.

IMĦALLEF SACCO ABELA LL.D.

Seduta ta' nhar it-Tnejn, 28 ta' Diċembru, 2020

Rat ir-rikors ta' l-Avukat tal-Istat tas-16 ta' Dicembru, 2020;

Rat ir-risposta ta' Christopher Tait tat-28 ta' Dicembru, 2020.

Il-Qorti tinnota li fil-mori ta' dawn il-proceduri Christopher Tait ghamel

talba simili quddiem il-Qorti tal-Appell Kriminali li giet michuda.

Il-Qorti taghmel referenza ghad-digriet taghha tal-15 ta' Dicembru 2020 fejn

spjegat li l-kaz li ghandha quddiemha ma jaqax fis-sitwazzjonijiet tipici fejn

normalment tintlaqa' talba ad interim.

Fid-dawl ta' dawn l-osservazzjonijiet, il-Qorti ikkunsidrat li l-punt huwa

wiehed innovattiv, tant li allontanat ruhha mill-kazijiet tipici.

Ghalhekk ikun

ahjar u gust li din il-kwistjoni tingieb quddiem il-Qorti Kostituzzjonali.

Ghaldaqstant il-Qorti wara li rat l-artikolu 229 (3) tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta'

Malta, qed tilqa' t-talba tar-rikors tal-Avukat tal-Istat tas-16 ta' Dicembru,

2020 u tawtorizzah jappella mid-digriet interlokutorju ta' din il-Qorti tal-15

ta' Dicembru, 2020.

Imħallef Toni Borg Saydon

Deputat Reġistratur


Ir-Repubblika ta' Malta

Illum, 29 ta' Lulju, 2021

Rat ir-rikors ta' Christopher Grech Cascun pprezentat fir-registru ta' din l-Onorabbli Qorti

fil-11 ta' Mejju, 2021 fejn espona bir-rispett:

Illi l-esponenti intavola l-eccezzjonijiet ghall-att tal-akkuza mahruga fil-konfront

tieghu fiz-zmien skont il-ligi;

Illi wara li dan sar kien biss ricentement u cioe' fit-23 ta' Frar, 2021 li l-esponenti gie

mgharraf illi llum il-guranta certu Racheal Fred illi ghamlet stqarrijiet guramentati li

gew esebiti fl-atti processwali hija mahruba mill-pajjiz u ghalhekk l-esponenti la qatt

seta' u lanqas ma jista' jghamel kontro-ezami taghha;

Illi ghalhekk huwa jixtieq illi jqajjem eccezzjoni ulterjuri f'dan is-sens;

Illi fl-atti processwali gew esebiti zewg stqarrijiet guramentati ta' certu Racheal Fred

illi ttiehdu waqt l-istadju tal-inkjesta, wahda nhar il-21 ta' Dicembru, 2014 fl-ufficju

tal-Ispettur Gabriel Caruana Said u stqarrija guramentata ohra li giet esebita fl-atti tal-

inkjesta quddiem il-Magistrat Inkwirenti Marsenne Garilli nhar it-22 ta'

Illi huwa biss ricentement u cioe' fit-23 ta' Frar, 2021 lill-esponenti gie mgharraf illi

llum il-gurnata din l-istess persuna hija mahruba mill-pajjiz u ghalhekk l-esponenti la

qatt seta' u lanqas ma jista' jaghmel kontro-ezami taghha;

Illi dan gie maghruf stante li kienet din l-istess Qorti li harget European Arrest

Warrant u International Arrest Warrant fil-konfront tax-xhud Racheal Brigar u dan

wara l-istess ma dehritx il-Qorti fil-kawza taghha pendenti quddiem l-istess Qorti;

L-importanza tal-kontro-ezami fi proceduri kriminali

Illi, fl-ewwel lok kienu bosta l-insenjamenti tal-Qrati taghna li ssintetizzaw l-

imporanza tal-kontro-ezami waqt il-proceduri kriminali fejn wiehed ikun jista'

jezamina l-veracita' o meno ta' dak li jkun intqal.

Huwa u jitkellem fuq il-kontro-ezami, l-awtur Peter Stagno jispjega li permezz tal-

L-awtur Ian Siegersma jishaq fuq l-importanza li jkun hemm il-possibilita' tal-kontro-

Illi b'referenza ghall-kawza fl-ismijiet Xuereb Darmanin vs Gilbert Chappell et moghtija nhar

is-27 ta' Lulju tas-sena 2020 mill-Qorti tal-Magistrati (Malta) Bhala Qorti ta'

Gudikatura Kriminali intqal:

M'hemmx dubju li l-kontro-ezami huwa wahda mill-aktar armi

essenzjali ghad-difiza ta' akkuzat stant illi permezz tal-ghodda

tal-kontro-ezami l-imputat tramite l-legali tieghu jkun jista'

jikkontrolla x'xhud, jivverifika jekk huwiex jigdeb jew jghid il-

verita', jistharreg kemm ix-xhieda tieghu ghandiex mis-sewwa

u jikkonfrontah fi stadju ulterjuri bi provi kontra ta' dak li jkun

intqal.

Illi ssir ukoll referenza ghas-sentenzaa fl-ismijiet Carmel Xuereb Bianco vs Malta deciza

mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (ECHR) fid-29 ta' Novembru, 2016

(Applikazzjoni nru.

dwar il-fatt li l-applikant ma kienx thalla jghamel kontro-ezami tax-xhud:

Stqarrija Guramentata ta' persuna li tkun defunta jew mahruba

Illi ssir referenza ghal dak li qalet il-Qroti tal-Appell Kriminali (Superjuri) fil-kawza

fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta vs Osama Ebeid, 27 ta' Jannar, 2021:

bhala regola, min ikun ghamel tali stqarrija guramentata

ghandu jingieb il-qorti ghall-fini ta' kontroll da parti tal-

akkuzat jew imputat, madanakollu meta dik il-persuna ma

tkunx tista' hekk tingieb dak li ghandha thares il-Qorti, kif

gustament jishaq l-appellant, huwa illi tara li l-jeddijiet tal-

persuna akkuzata ghall-smiegh xieraq jibqghu mhux mittiefsa

meta tiddeciedi illi d-depozizzjoni tax-xhieda hekk moghtija

ghandha tigi ammessa bhala prova minghajr ma jkun jista' jsir

dak il-kontroll kif imfisser.

Illi stante li fil-kaz odjern Fred iddeponiet fi stadju ferm bikri tal-proceduri fejn l-

esponenti kien ghadu lanqas biss kien akkuzat huwa lanqas qatt ma kellu c-cans

jaghmel mistoqsijiet in kontro-ezami lill-istess persuna u ghalhekk umilment

jisottometti illi jekk tali stqarrija guramentata tigi kkunsidrata ser tkun qed twassal

ghal ksur ampju tad-dritt tas-smiegh xieraq tieghu;

Illi l-Qorti tal-Appell Kriminali nhar is-26 ta' Mejju, 2003 fil-kawza fl-ismijiet il-

L-ewwel sentenzaa tal-Artikolu 30A tal-Kap.

101 taghmilha

cara li dak l-Artikolu qed jipprovdi ukoll eccezzjoni, pero` mhux

eccezzjoni ghar-regola kontenuta fl-Artikolu 646(1) tal-Kodici

Kriminali izda ghar-regola kontenuta fl-Artikolu 6612 ta' l-

Minn dan isegwi, li anke meta l-prosekuzzjoni

tkun trid taghmel uzu minn dikjarazzjoni guramentata mehuda

skond l-imsemmi Artikolu 30A, ir-regola ghandha tkun li minn

ikun ghamel dik l-istqarrija ghandu jingieb fil-qorti biex l-

imputat jew akkuzat ikun jista' jikkontroezaminah dawrha.

Ifisser biss li, bhala regola, min ikun ghamel tali stqarrija

guramentata ghandu jingieb il-qorti ghall-fini ta' kontroll da

parti tal-akkuzat jew imputat.

Fil-kaz in dizamina Connell la gie prodott mill-prosekuzzjoni

fil-qorti peress li kien telaq minn Malta definittivament, u anqas

ittiehdet id-deposizzjoni tieghu permezz tal-procedura tar-

L-ewwel qorti, ghalhekk, kellha tiskarta l-istqarrija

guramentata tieghu u mhux, kif effettivament ghamlet, tistrieh

in parti fuqha.

jista' jsir f'kaz bhal dak in ezami meta l-persuna li tkun ghamlet

l-istqarrija guramentata skond l-Artikolu 30A tmut, jew ma

tkunx tista' tinstab, jew ma jkunx ragonevolment prattikabbli

li tinstema' permezz ta' rogatorji.

Ghalhekk dana l-ewwel

aggravju tal-appellant qed jigi akkolt.

Illi fl-istess sena hija wkoll is-sentenzaa tal-Qorti Kriminali tat-8 ta' April, 2010, fl-

ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta vs Matthew-John Gatt Baldacchino, fejn inghad illi:

S'intendi, dana l-Artikolu 30A tal-Kap.

101 irid dejjem jinqara

fid-dawl tad-disposizzjonijiet generali tal-Kodici Kriminali

jistax ikun hemm dubju li l-intervent ta' Magistrat taht is-

subartikoli (12) u (13) tal-Art.

24A tal-Kap.

101 hija forma ta'

inkjesta dwar l-in genere b'modalitajiet kemm xejn differenti

F'dan is-sens ukoll esprimiet ruhha l-Q.E.D.B. ta' Pembroke fis-sentenzaa li tat fil-

21 ta' Novembru, 1986 fil-kaz ta' Unterpertinger vs Austria;

mehtiega ghall-finijiet tal-istess Kap. 101) u 646(2) tal-Kap.

huma cari fil-portata taghhom: id-deposizzjoni regolarment

moghtija fl-inkjesta dwar l-in genere (bhalma hi dik a fol.

144) tista' tingieb bhala prova, u mhux semplicement ghall-

finijiet ta' kontroll, basta, pero`, li x-xhud jingieb ukoll fil-qorti

biex jigi ezaminat viva voce...hlief jekk ix-xhud ikun mejjet,

ikun barra minn Malta jew ma jkunx jista' jinsab… (ara l-

proviso tas-subartikolu (2) tal-imsemmi Artikolu 646).

Illi finalment, id-difiza taghmel ukoll referenza ghas-sentenzaa moghtija mill-Qorti

tal-Magistrati (Malta) fil-kawz fl-ismijiet il-Pulizija vs Robert Clark nhar il-25 ta'

Gunju, 2020 fejn il-Qorti skartat ix-xhieda guramentata ta' certu Nadia Cameron u

dana wara li kkonsidrat is-segwenti:

Illi, mehud in konsiderazzjoni dak kollu li nghad hawn fuq fir-

rigward tax-xiehda guramentata rilaxxata minn Nadia

Cameron, jibqa' li l-imsemmija Nadia Cameron baqghet qatt ma

xehdet f'dawn il-proceduri.

Mill-atti processwali ma jirrizultax

li kien hemm xi impediment iehor ghal dan ghajr ghall-fatt li

kien ghad hemm pendenti kontra taghha proceduri kriminali.

F'dawn ic-cirkostanzi, la darba d-difiza giet prekluza milli

tikkonfronta u tikkontrolla x-xhud Nadia Cameron billi taghmel

ilkontro-ezami taghha, il-Qorti tqis illi m'ghandhiex triq ohra

hlief illi tiskarta x-xiehda guramentata ta' Cameron moghtija

quddiem il- Magistrat Dr. Antonio Caruana Said Somewekesa u b'hekk

tiddikjara tali xiehda guramentata bhala

Ovvjament, il-Qorti ser tiskarta wkoll kwalunkwe riferenza li

setghet saret ghax-xiehda guramentata ta' Nadia Cameron mid-

diversi xhieda li xehdu fil-mori tal-proceduri odjerni.

Illi huwa jirrileva illi l-fatt illi wahda mix-xhieda hija mahruba giet konjizzjoni tieghu

wara li gew prezentati l-eccezzjonijiet fit-terminu lilu moghti skont il-ligi u

ghaldaqstant huwa qatt ma kien jew seta' kien f'posizzjoni li jkun edott b'din l-

informazzjoni.

Ghaldaqstant, fid-dawl tas-suespost, l-esponenti umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti

joghgobha tawtorizzah li jaghmel eccezzjoni ulterjuri u dana sabiex jigu salvagwardjati d-

drittijiet tal-akkuzat u ukoll fl-iprem interess tal-gustizzja, billi tqis inammissibli l-istqarrija

guramentata u kwalunkwe dikjarazzjoni fl-istadju tal-investigazzjoni moghtija minn Racheal

Fred f'dawn il-proceduri u konsegwentement tisfilza mill-atti processwali l-istess stqarrija u

kif ukoll kwalisasi referenza ghaliha fl-atti processwali dan taht dawk il-kundizzjonjiet u

pprovedimenti li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha xierqa u opportuni.

Rat ir-risposta tal-Avukat Generali pprezentata fir-registru ta' din l-Onorabbli Qorti

fid-19 ta' Mejju, 2021 fejn espona bir-rispett:

Illi r-rikorrent Christopher Grech Cascun qieghed jitlob lil din l-Onorabbli Qorti tawtorizzah

jaghmel ecezzjonijiet ulterjuri sabiex tqis inammissibli l-istqarrija guramentata u kwlunkwe

dikjarazzjoni fl-istadju ta' investigazzjoni moghtija minn Rachael Fred f'dawn il-proceduri u

konsegwentement tisfilza mill-atti processwali l-istess stqarrija u kif ukoll kwalisjasi referenza

ghaliha fl-atti processwali;

Illi preliminarjament, hu evidenti l-fatt li ai termini tad-disposizzjonijiet tal-kapitolu 101

tal-Ligijiet ta' Malta, il-legisltur holoq strument gdid f'idejn l-investigaturi sabiex ikun

jista' jikseb prova li altrimenti hija inammissibli fil-konfront ta' persuna ohra.

Illi l-Artikolu

30A jipprovid espressament:

"Minkejja d-dispozizzjoniiet

Kriminali, meta persuna tkun involuta f'xi reat kontra din l-

Ordinanza, kull dikjarazzjoni maghmula minn dik il-persuna u

li tigi konfermata bil-gurament quddiem magistrat, u kull

xheida moghitja minn dik il-persuna quddiem xi qorti tista'

l-imsemmija Ordinanza, kemm il-darba jinsab li dik id-

dikjarazzjoni

volontarjament, u ma gietx mgieghla jew mehuda b'theddid jew

b'biza, jew b'weghdiet jew bi twebbil ta' vantaggi"

Dan l-artikolu jippermetti li bhala regola kull min ikun ghamel stqarrija guramentata ghandu

jingieb il-Qorti ai fini ta' kontroll da parti tal-akkuzat.

L-ewwel sentenzaa tal-artikolu 30A

tal-Kap 101 taghmilha cara li dan l-artikolu jipprovdi eccezzjoni ghar-regola kontenuta fl-

artikolu 661 tal-Kodici Kriminali u mhux ghall-artikolu 646(1).

Illi, huwa principju generali assodat li x-xhieda ghandhom dejjem jigu ezaminati viva voce

quddiem il-Qorti salv ghal-cirkostanzi eccezzjonali li ghalihom tipprovdi specifikament l-

artikolu 646(2) tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Ic-cikrostanzi eccezzjonali citati f'dan l-

artikolu huma meta "huwa evidenti lill-Qorti li xhieda viva voce tista' tikkawza hsara

psikologika lix-xhud u jekk ix-xhud ikun mejjet, ikun barra minn Malta jew ma jkunx jista'

jinstab u bla hsara ghad-dispozizzjonijiet tas-subartikolu (8)".

Illi l-esponenti jinsab nfurmat mill-Ufficjal prosekutur illi Rachel Brigar ma tistax tigi

Naturalment, allura d-dispozizzjoni tal-artikolu 646(2) tal-Kap 9 japplika u

allura tista' tinqara ix-xhieda u l-istatement taghha.

Illi filwaqt li huwa palesi li l-artikolu

30A tal-Kap 101 qed jipprovdi eccezzjoni ghal-artikolu 661 tal-Kap 9, madanakollu ma hemm

xejn li jimpedixxi l-applikazzjoni tal-artikolu 646 tal-istess kap;

Illi l-prosekuzzjoni pproduciet lil-Rachel Brigar fuq il-pedana tax-xhieda nhar is-17 ta'

Novembru, 2016 li tinsab a fol 465 u kif ukoll nhar l-24 ta' April, 2018 a fol 597 tal-atti

Diment li l-proceduri addebitati fil-konfront taghha kienu ghadhom ma gewx

witness u cioe' ma setghetx tigi kostretta taghti t-testimonjanza taghha u dan minhabba l-fatt

li ghandha id-dritt sancit mill-kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropeja dwar id-drittijiet tal-

Infatti Racheal Brigar ghazlet biex tuzufruixxi ruha mill-jedd taghha li ma

tinkriminax lilha nnifisha.

Illi l-Qorti Civili Prim' Awla (Sede Kostituzzjonali) fil-kaz Connie Caruana Said u Jason Caruana Said

kontra l-Avukat Generali tenniet "meta xhieda ma jkunux ser jixhdu viva voce irid

jirrizulta illi kien hemm raguni valida ghaliex dawn ma telghux jixhdu u jrid jintwera ukoll

illi da parti tal-awtoritajiet ikun sar kull tentattiv possibli sabiex dawn ix-xhieda jigu

Ewropeja sabet li l-applikazzjoni ma kienitx ammissibli ghaliex ma kienx kaz ta' negligenza li

ma regghux tressqu xhieda li sussegwentement ma setghux jinstabu.

impossibilita' tal-produzzjonbi tax-xhud ma hija htija ta' hadd.

Is-soliti proceduri meta

persuna ma tkunx tista' tigi rintraccjata saru effetwati, igifieri ix-xoghol min-naha tal-

prosekuzzjoni sar.

Illi l-Qorti Kriminali fil-kaz ir-Repubblika ta' Malta vs Charles Paul El Aida tenniet li

"l-istqarrija guramentata maghmula a tenur tal-artikou 30A tal-Kapitolu 101 tal-Ligijiet ta'

Malta hija prova valida u ghandha valur probatorju.

Il-fatt wahdu illi x-xhieda li rrilaxxjaw

dawk l-istqarrijiet ma iddeponewx quddiem il-Qorti Istruttorja ma iggibx maghha l-

inamissibilita' ta' dik il-prova.

Illi huwa biss jekk jinsab illi jista' jkun hemm vjolazzjoni tad-

dritt tas-smiegh xieraq kif sancit fil-kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea illi

allura dik il-prova ghandha tigi skartata u hija unsafe and unsatisfactory izda mhux

Il-Qorti Kriminali kompliet tghid:

"huwa biss fl-istadju tal-guri, imbghad li l-gurati ghandhom

jinghataw id-direzzjoni mill-Imhallef togat ghar-rigward tal-

valur probatorju li ghandha tingahta lil dik il-prova fl-

eventwalita' li d-difiza ma ikolliex l-opportunita' tikkontrolla

dak mistqarr f'dawk l-istqarrijiet guramentati u dan sabix il-

jedd ghall-smiegh xieraq tal-persuna akkuzata ma jigix bl-ebda

Fil-kaz Emanuel Palmer Morewood vs Avukat Generali, il-Qorti Civili Prim' Awla (Gurisdizzjoni

Kostitutzzjonali) tenniet:

lahaq miet, il-prosekkuzzjoni kellha kull dritt taqra x-xhieda li

kien ta' x-xhud quddiem Qorti ohra, u lill-gurati gie spjegat

ghaliex kien qed isir hekk u li kellhom jikkunsidraw li x-xhud

ma setghax, f'dak l-istadju, jigi kontroezaminat mill-akkuzat."

Tenut kont ta' din il-gurisprudenza ormai kristallizata tal-Qrati nostrani huwa pacifiku li

xhieda guramentata ta' ko-akkuzat hija prova ammissibli u m'ghandiex tigi sfilzata,

madankollu stante li f'dan l-istadju r-rikorrenti ma ghandux fakolta' jaghmel il-kontro-ezami

ta' din ix-xhud peress li bhalissa ma tistax tigi rintraccjata ghandu jigi applikat l-artikolu

646(2) u jigi segwit l-insenjament tal-Qorti Kriminali fejn fl-istadju tal-guri, il-gurati

ghandhom jinghataw id-direzzjoni mill-Imhallef togat ghar-rigward tal-valur probatorju li

ghandha tinghata lil dik il-prova.

Ghaldaqstant in vista' tas-suespost l-esponent qieghed joggezzjona ghat-talba tar-rikorrenti.

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet prezentati flimkien mar-rikors tal-akkzuat prezentat

fir-registru ta' din l-Onorabbli Qorti nhar il-11 ta' Gunju, 2021 fejn zamm ferm l-

fehma tieghu li din il-Qorti ghandha tordna l-isfilz tal-istqarrija guramentata ta'

taghha stante li din tinsab mahruba u dan il-fatt jmur kontra id-dritt ta' l-akkuza li

jkollu smiegh xieraq.

Rat ir-risposta tal -Avukat Generali prezentata fir-registru ta' din l-Onorabbli Qorti

nhar l-14 ta' Gunju, 2021 fejn zamm ferm l-oggezzjoni tieghu ghat-talba rikorrenti.

Semghet lill-partijiet ghal darb ohra jittrataw din il-pendenza u dan fis-seduta ta' l-1

ta' Lulju 2021 u din id-darba l-avuakt difensur issugerixxa li din il-Qorti tista'

tipprovdi u dan sabiex tiehu hsieb u taccerta li l-akkuzat ikollu smiegh xieraq li ma

tordnax l-isfilz ta' din l-istqarriija sakemm fil-jum tal-guri Rachel Brigar ma tidhirx biex

tikkonferma l-kontenut taghha jew addirittura sabiex isir il-kontro esami taghha.

difza sostniet li huwa biss f'din ic-cirkostanzi li l-akkuzat jista' jkollu smiegh xieraq

u di piú jista jipprepara d-difiza tieghu u mhux ikun rinfaccjat b'sorpizi fil-jum tac-

celebrazzjoni tal-guri.

L-Avukat Generali ma qabilx ma din it-tezi u nsista li t-talba

rikorrenti ghandha tigi michuda u dan in linea ma dak li jiddisponi l-ligi

Ikkunsidrat,

Ir-rikorrenti fir-rikors tieghu prezentat fir-registru ta' din l-Onorabbli Qorti qed jitlob

li jigi awtorizzat jipprezenta eccezzjoni ulterjuri sabiex jitlob li l-istqarrija li giet

rilaxxjata minn Rachel Brigar li tinsab esebita f'dawn l-atti tigi sfilzata minn dan il-

process u tigi dikjarata inammissibli u kwalisasi referenza ghaliha tigi ukoll dikjarata

inammissibli stante li din ix-xhud illum harbet minn Malta.

L-Avukat Generali mill-banda l-ohra qed joggezzzjona ghal tali talba u dan fuq il-

premessa li permezz tal-Kapitolu 101 tal-Ligijiet ta' Malta il-legislatur holoq strument

gdid f'idejn l-investigaturi sabiex jiksbu provi li altrimenti ikunu inammissibli fil-

konfront ta' persuna u dan skont l-Artikolu 30A ta' l-istess Kapitolu 101 tal-Ligijiet

ta' Malta.

Permezz ta' dan l-Artikolu tal-ligi l-prosekuzzjoni tkun tista' tipprezenta

stqarrijiet guramentati ta' terzi persuni fi proceduri kriminali fil-konfront ta' persuni

ohra basta li tali stqarrija giet guramentata quddiem l-Magistrat ta' l-ghassa.

dan l-Artikolu jipprovdi eccezzjoni ghar-regola kontenuta fl-Artikollu 661 tal-Kap 9

tal-Ligijiet ta' Malta u mhux ghall-Artikolu 646(1).

Ghalhekk anke f'dan l-istadju qabel ma din il-Qorti ser titratta dwar l-importanza ta'

xhieda li tinghata viva voce ser taghmel referenza ghal dawn iz-zewg Artikoli

partikolarment 646(1) u (2) tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta u l-Artikolu 661 tal- l-istess

Kap, liema zewg Artikoli ser jigu diskussi wara li l-Qorti taghmel xi referenza ghal

Artikoli 646 (1) u (2), Kif ukoll Artikolu 661 ta' Kap 9, jghidu hekk:

(1) Bla ħsara tad-disposizzjonijiet li ġejjin ta' dan l-

artikolu, ix-xhieda għandhom dejjem jiġu eżaminati fil-qorti u

(2) Ix-xiehda tax-xhieda, sew kontra kemm favur l-imputat jew

akkużat, kemm-il darba tkun ittieħdet bil-ġurament matul il-

kompilazzjoni, skont il-liġi, tista' tinġieb bħala prova:

Basta li x-xhud jinġieb ukoll fil-qorti biex jiġi eżaminat viva

voce kif provdut fis-subartikolu (1) ħlief jekk ix-xhud ikun

mejjet, ikun barra minn Malta jew ma jkunx jista' jinsab u bla

ħsara għad-disposizzjonijiet tas-subartikolu (8):

Konfessjoni ma tagħmilx prova ħlief kontra min jagħmilha,

u mhix ta' preġudizzju għal ebda persuna oħra.

Principju generali dwar il-kuncett ta' kontro-ezami

Il-kuncett ta' kontro-ezami huwa protett mill-Kostitutzzjoni ta' Malta kif provdut fl-

applikazzjoni ta' Artikolu 39(6)(d) tal-Kostituzzjoni li jħares id-dritt kostituzzjonali

tiegħu li;

"jiġi mogħti faċilitajiet biex jeżamina personalment jew

permezz tar-rappreżentant legali tiegħu x-xhieda msejħa mill-

prosekuzzjoni quddiem kull qorti u li jikseb l-attendenza ta'

xhieda suġġett għall-ħlas tal-ispejjeż raġonevoli tagħhom, u

jagħmel l-eżami tax-xhieda li jkunu ser jixhdu għalih quddiem

il-qorti bl-istess kondizzjonijiet bħal dawk li jgħoddu għal

xhieda msejħa mill-prosekuzzjoni."

Dan il-jedd kostituzzjonali jinsab mħares ukoll fid-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi

Kriminali meta fl-Artikolu 646(1) hemm dispost illi x-xhieda għandhom dejjem jiġu

eżaminati fil-qorti u viva voce, bl-enfasi, kif mistqarr minn din l-Onorabbli Qorti fuq

il-kelma "dejjem", bis-subartikolu 2, imbagħad iqies illi x-xiehda meħuda waqt il-

kumpilazzjoni għandha tittieħed ukoll bħala prova basta "li x-xhud jinġieb ukoll fil-

qorti biex jiġi eżaminat viva voce kif provdut fis-sub-artikolu (1)."

Din ir-regola ssib

eċċezzjoni biss jekk, "meta jitqiesu ċ-ċirkostanzi tal-każ, huwa evidenti lill-Qorti li xhieda

viva voce tista' tikkawża ħsara psikoloġika lix-xhud u jekk ix-xhud ikun mejjet, ikun barra

minn Malta jew ma jkunx jista' jinsab u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (8)",

liema ċirkostanzi ma japplikawx ghal kaz in dezamina peresss li x-xhud li tinsab

mahruba ma hix minorenni jew persuna vulnerabbli.

Premess dan allura għalkemm "… bħala regola, min ikun għamel tali stqarrija

ġuramentata għandu jinġieb il-qorti għall-fini ta' kontroll da parti tal-akkużat jew imputat1",

madanakollu meta dik il-persuna ma tkunx tista' hekk tinġieb dak li għandha tħares

il-Qorti, huwa illi tara li l-jeddijiet tal-persuna akkużata għal smiegħ xieraq jibqgħu

mhux mittiefsa meta tiddeċiedi illi d-depożizzjoni tax-xhieda hekk mogħtija għandha

tiġi ammessa bħala prova mingħajr ma jkun jista' isir dak il-kontroll kif imfisser.

Naturlament, din l-Onorabbli Qorti ghad-differenza minn Qorti ohra ma ghandhiex

il-kompetenza tiddecidi fuq materji li jaffettwaw s-smiegh xieraq ta' persuna kif

naxxenti mill-Artikolu 6 tal Konvenzjni Ewropeja

jew mill-Artikolu 39 tal-

Kostituzzjoni ta' Malta.

Hija obbligata li ssegwi in-normi u d-disposizzjonijiet tal-ligi

kif naxxenti mill-ligijiet statutorju tal-pajjiz, fosthom il-kodici penali.

Il-Q.E.D.B. ta` Pembroke espremiet ruhha fuq dan il-kuncett tal-kontro ezami fil-

każ ta` Scuereb v. Netherlands2 , liema sentenza ukoll giet citata mid-difiza meta

qalet hekk:

Imgħad ukoll mill-istess Qorti f'decizjoni ohra konsimili u cioe' fil-kaz

Il-Qorti tirrileva f'dan il-kaz odjern l-prosekuzzjoni esebiet l-istqarrija rilaxxata minn

Rachel Brigar u dan fis-seduta tad-29 ta' Jannar 20154 liema stqarrija giet guramentata

quddiem il-Magistrat Marseanne Garilli nhar it-22 ta' Dicembru, 2014.5 Jinghad

ukoll, pero' mhux b'referenza ghal mertu ta' din is-sentenzaa, li qabel ma giet

rilaxxata din l-istqarrija Rachel Brigar inghatat id-dritt taghha li titkellem ma avukat

difensur u jidher li tkelmet ma l-allura avukat Dr Noel Dempsey qabel ma giet rilaxxata

din l-istqarrija u in oltre li giet maghrfa bir-regola tal-inferenza.

In fatti l-ufficcjal

investigattur l-Ispettur Gabriel Fenech Caruana qalilha:

Illi l-istess Rachel Brigar tressqet il-Qorti nhar il-17 ta' Novembru, 20167 biex tixhed

fejn gie appuntat interpretu biex jaghmel traduzzjoni tax-xhieda taghha.

inghatat l-gurament u infurmata li setghet ma tatix ix-xhieda taghha peress li setghet

tinkrmina ruhha minhabba il-proceduri li kien hemm ghaddejin fil-konfront taghha,

Illi b'hekk l-akkuzat gie priv milli jaghmel il-kontro-ezami

ta' din ix-xhud.

111 ta' l-atti.

463 ta' latti.

Fid-deċiżjoni Palmer Morewood v. ‘Thomas (51760/99) tas-16 ta' Marzu 2000, il-QEDB stess

qalet:

8 App no 51760/99 (QEDB, 16 ta' Marzu 2000).

Huwa principju generalli li fi proceduri penali l-ahjar forma ta' evidenza hija

L-Artikolu 646(1) (tal-imsemmi

Kodici), jipprovdi li, salv certi eccezzjonijiet ..., "ix-xhieda ghandhom dejjem jigu

ezaminati fil-qorti u viva voce".

Fis-sentenzaa fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta v Angelo Farrugia Smith, intqal li:

"Ma hemm ebda regola fir-rigward li tidderoga mill-principju li

x-xhieda tal-akkuzat bhal dik ta' kull xhud iehor, ghandha tkun

viva voce bazata fuq dak li jiftakar b'dan imbaghad li stqarrijiet

tieghu precedenti jistghu jintuzaw billi jinqraw kemm biex

jiftakar ahjar kif wkoll biex jigi kontrollat ahjar dak li jkun qed

Illi ghalhekk in linea generali sabiex il-Qorti tikkonkludi fuq dan il-punt, hi ma

tistghax in principju taghti valur probatorju lid-dikjarazzjonijiet precedenti,

hija tal-fehma per ezempju li xhieda moghtija fl-inkjesta, ghandha valur ghal fini

biex jigi stabbilit x'affidabilita u x'kredibilita ghandha tinghata lix-xhud.

Qorti ma taghtix affidament lix-xhud f'dak li jkun xehed viva voce, minhabba l-

istqarrijiet precedenti konfliggenti tieghu, m'ghandiex dritt ghax mhux lecitu li

tiehu bhala vera u korretta s-sustanza jew il-kontenut tad-dikjarazzjoni precedenti

in sostituzzjoni ghal dak li jkun xehed viva voce quddiem l-imputat.

Dan qed jinghad

minkejja li skond l-Artikolu 646(4) tal-Kap 9, il-proces verbal jekk regolarment redatt,

ghandhu jikkostitwixxi prova fil-process u ma jkunx necessarju li jigu ezaminati ix-

xhieda, l-esperti u persuni ohra li jkunu hadu parti fl-inkjesta.

9 Deciz mill-Qorti Kriminali nhar il-15 ta' Mejju 1990.

Minkejja dan pero' s-sub artikolu 2, tal-istess Artikolu, jaghti d-dritt lill-partijiet li

jipproducu l-persuni imsemmija fil-proces verbal biex jixhdu viva voce.

Dan qieghed

hemm sabiex jissalvagwardja il-principju generali li l-ahjar xhieda ta' xhud hija dik

B'referenza ghas-sentenzaa fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta v Edwin Annati

jinghad li:

"Huwa veru li l-artikolu 646(4) tal-Kap 9 jipprovdi li l-processi

verbali jistghu jingiebu bhala prova bhal ma jghid l-artikolu 550

tal-istess Kodici u li dan ta' l-ahhar jiddisponi li process verbal

jekk regolarment redatt, jikkostitwixxi prova u li ma jkunx

mehtieg li jigu ezaminati mill-gdid ix-xhieda, esperti u persuni

ohra lli jkunu hadu parti fl-inkjesta. pero' dan l-artikolu qatt

ma kien intenzjonat u ma jistghax jiftiehem li jista jservi biex

Fil-fehma ta' din il-Qorti kull interpretazzjoni diversa, tkun assurda, kif del resto

intqal fis-sentenzaa fl-ismijiet Il-Maesta Tieghu r-Re v Paul Warren,11 fejn intqal li:

"..ghandhu jinghad li fil-prattika meta nstemghu xhieda in

konnessjoni ma proces verbal, u ma kienx ghad hemm akkuzat,

dawn il-provi, meta ngiebu il-Qorti quddiem l-akkuzat, gew

dejjem ripetuti hlief ghal xi ragunijiet specjali meta ma

Ghalhekk fil-fehma ta' Qorti jirrizulta

10 Moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar d-19 ta' Awissu, 1998.

11 Deciza mill-Qorti Kriminali nhar it-18 ta' Dicembru, 1942.

li taht l-ebda cirkostanzi m'ghandha tissostitwiha." ( enfasi ta'

din l-Onorabbli Qorti)

Fir-rigward ta' kontro-ezami tax-xhieda, issir referenza ghal Artikolu 645 tal-Kodici

Kriminali li jaghmel applikabbli ghall-process kriminali quddiem il-Qorti Kriminali

diversi Artikoli mill-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili (Kap 12).

dawn hemm l-Artikoli 578, 579, 580, 583, 584, 586 u 589 tal-imsemmi Kap 12.

ifisser li l-istitut tal-kontro-ezami ghandu wkoll l-importanza tieghu fi proceduri

penali u huwa regoalt kif ghandu isir.

L-Artikoli 578 u 579 ta' Kap 12 jitkellmu dwar x'tip ta' domandi jistghu isiru lix-xhud

u cioe' li d-domandi suggettivi u diretti jistghu jsiru biss mill-kontro parti fil-kontro

L-Artikolu 580(1) ta' Kap 12 jippreciza li in kontro-ezami, ix-xhud jista jigi mistoqsi

biss dwar il-fatti li fuqhom jkun xehed fl-ezami, jew fuq hwejjeg li jistghu jwaqqghu

l-kredibbilita' tax-xhieda tieghu.

L-Artikolu 583 ta' Kap 12 jistabilixxi li x-xhud jista' jiffriska l-memorja tieghu b'kitba

maghmula minnu nnifsu, jew minn haddiehor taht d-direzzjoni tieghu fiz-zmien li fih

l-fat fil-kwistjoni jkun gara, jew minnufih wara, jew f'kull zmien iehor meta l-fatt kien

frisk f'mohhu u huwa kien jaf li l-fatt kien gie mfisser sewwa f'dik il-kitba, izda f'dak

il-kaz il-kitba ghandha tigi esibita u tista' taraha l-parti kuntrarja.

L-Artikolu 584 ta' Kap 12 jistabilixxi l-parti li ggib ix-xhud ma tistghax tattakka l-

kredibbilita' tieghu biprovi kuntrarji, kemm bi provi li x-xhud ghandu generalment

L-Artikolu 586(1) ta' Kap 12 jipprovdi li qabel ma tigi attakkata l-kredibbilita' ta'

xhud bi provi u f'okkazzjoni ohra huwa kien ghamel dikjarazzjonijiet li ma jaqblux

max-xhieda tieghu, ghandhom jinghadu lilu dawk id-dikjarazzjonijiet li fic-

cirkostanzi taz-zmien, tal-lok u tal-persuni prezenti, u huwa ghandu jigi mistoqsi

jekk kienx ghamel jew le dawk id-dikjarazzjonijiet; u ghandu jigi lilu moghti zmien

biex jispjieghom.

Fis-sub-artikolu 2, l-istess Artikolu jipprovdi li jekk dawk id-

dikjarazzjonijiet kienu saru bil-miktub, ghandhom jigu murija lix-xhud qabel ma

ssirlu ebda mistoqsija fuqhom.

Din hija l-procedura generali li ghandha tigi segwita fir-rigward ta' kontro-ezami ta'

xhud u dan kollu inghad fir-rigward ta' l-ewwel aggravju sollevat mir-rikorrenti

intitolat 'l-importanza tal-kontro-ezami fi procedura kriminali.'

Illi pero' ix-xhieda li inghatat mix-xhud Rachel Brigar, inghatat permezz ta' stqarrija

gurametata ai termini tal-artikolu 30A tal-Kap 101 tal-Ligijiet ta' 'Malta li jiddisponi

s-segwenti:

30A.Minkejja d-dispożizzjonijiet tal-artikolu 661 tal-Kodiċi

Kriminali, meta persuna tkun involuta f'xi reat kontra din l-

Ordinanza, kull dikjarazzjoni magħmula minn dik il- persuna

u li tiġi konfermata bil-ġurament quddiem maġistrat, u kull

xiehda mogħtija minn dik il-persuna quddiem xi qorti tista'

tinġieb bi prova kontra kull persuna oħra akkużata b'reat kontra

l-imsemmija Ordinanza, kemm-il darba jinsab li dik id-

dikjarazzjoni

ingħatat

volontarjament, u ma ġietx imgiegħla jew meħuda b'theddid

jew b'biża, jew b'wegħdiet jew bi twebbil ta'vantaġġ"

Din l-Onorabbli Qorti ma gietx mitluba tghid jekk tali Artikolu tal-ligi jmurx kontra

id-dritt tal-akkuzat li jkollu smiegh xieraq, izda giet mitluba sabiex tawtorizza lir-

rikorrenti sabiex jipprezenta eccezzjoni ulterjuri fejn jitlob l-isfilz tal-istqarrija tax-

xhud Rachel Brigar u dan ghaliex l-istess difiza hija priva mill-opportunita' li taghmel

il-kontro-ezami taghha u konsegwentement hija inammissibli.

Jidher ghalhekk ab initio li l-istqarrija li giet rilaxxjata minn Rachel Brigar giet hekk

rilaxxata skond il-ligi vigenti tal-pajjiz u dan ghaliex kif jidher minn ezami ta' din l-

istqarrija din giet rilaxxata quddiem l-ufficcjal prosekutur l-Ispettur Gabriel Caruana Said

nhar il-21 ta' Dicembru 201412 u ssegwenement konfermata quddiem il-Magistrat l-

ghada 22 ta' Dicembru, 201413 wara li inghatat id-drittijiet legali taghha kif imfrissra

fil-ligi tal-pajjiz meta giet rilaxxata.

Din il-Qorti ma hix mitluba tghid jekk l-Artikolu

30 tal-Kap 101 tal-Ligijiet ta' Malta, li a bazi taghha giet mehuda l-istqarrija hix prova

ammissibli in se, izda giet mtitluba tawtorizza lir-rikorrenti jipprezenta eccezzjoni

ulterjuri fejn bi hsiebu jitlob l-isfilz taghha ghaliex d-difiza giet priva milli taghmel il-

Id-difiza itenni li hija giet priva milli taghmel il-kontro esami

taghha f'zewg cirkostanzi fl-ewwel lok meta l-istess xhud Rachel Brigar giet imressqa

quddiem l-Qorti ta-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali u ghazlet

li ma tatix ix-xhieda taghha ghaliex setghet tinkrimina ruhha u fit-tieni lok issa meta

ser ikun hemm ic-celebrazzjoni tal-guri peress li x'aktarx ma tidhirx ghaliex tinsab

Illi l-Artikolu sucitat 646 (1) tal-Kodici Kriminali, jipprovdi eccezjoni ghar-regola tax-

xhieda li ghandha tinghata viva voce u dan ghaliex fic-cirkostanzi hemm imsemmi fil-

proviso li l-prosekuzzjoni m'ghandiex ghalfejn tressaq tali xhud li xehed permezz ta'

dikjarazzjoni biex jixhed viva voce in kontro-ezami u dan fil-kaz meta ix-xhud ikun

miet, ikun barra minn Malta jew ma jkunx jista' jinsab.

Illi fil-kaz in dezamina ix-xhud Rachel Brigar illum tinsab mahruba minn Malta tant li

inhareg Mandat ta' Arrest fil-konfront taghha.

Illi l-legislatur kien konxju ta' Artikolu 661 tal-Kodici Kriminali meta dan l-Artikolu

30A tal-Kap 101 tal-Ligijiet ta' Malta gie promulgat u dan ghaliex l-istess Artikolu

30A tal-Kap 101 jibda bil-kliem "minkejja dak li jipprovdi l-artikolu 661 tal-Kodici

Ghalhekk f'dan il-kaz il-legislatur mhux biss iddipartixxa mill-principju

generali li konfessjoni ma tagħmilx prova ħlief kontra min jagħmilha u mhix ta'

preġudizzju għal ebda persuna oħra izda anke mill-htiega li hemm bzonn li xhud

Pero' dan l-Artikolu 30A tal-Kap 101 ma jiddipartixixx minn xi

disposizjoni ohra tal-ligi, li kieku kienet l-intenzjoni tal-legislatur kien jkun hemm

eccezzjoni ohra ghal dan l-Artikolu.

Dan il-hsieb hu konfermat fis-sentenzaa

moghtija minn din il-Qorti diversament preseduta fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta

vs Matthew-John Gatt Baldacchino,14 ingħad illi:

"S'intendi, dana l-Artikolu 30A tal-Kap.

101 irid dejjem

jinqara

tad-disposizzjonijiet ġenerali

tal-Kodiċi

Kriminali (eċċetwat l-Artikolu 661 tal-istess Kodici, li għalih l-

Artikolu 30A jagħmel deroga espressa).

(u ma jistax ikun hemm dubju li l-intervent ta' Maġistrat taħt

is-subartikoli (12) u (13) tal-Art.

24A tal-Kap.

ta' inkjesta dwar l-in genere b'modalitajiet kemm xejn differenti

meħtieġa għall-finijiet tal-istess Kap. 101) u 646(2) tal-Kap.

huma ċari fil-portata tagħhom: id-deposizzjoni regolarment

mogħtija fl-inkjesta dwar l-in genere … tista' tingieb bhala

prova, u mhux sempliċiment għall-finijiet ta' kontroll, basta,

pero`, li x-xhud jinġieb ukoll fil-qorti biex jiġi eżaminat viva

14 Moghtija mill-Qorti Kriminali nhar it-8 ta' April 2010.

voce … ħlief jekk ix-xhud ikun mejjet, ikun barra minn Malta

jew ma jkunx jista' jinstab… (aral-proviso tas-subartikolu (2)

Fis-sentenzaa tal-Qorti Kriminali tas-6 ta' Lulju 2016, fl-ismijiet Ir-Repubblika ta'

Malta vs Charles Paul El Aida,15 wara li dik il-Qorti għamlet referenza għall-

Artikolu 30A tal-Kap.

101, kif ukoll għall-Artikolu 661 tal-Kap.

9, li għalih l-

imsemmi Artikolu 30A jagħmel eċċezzjoni, ingħad hekk:

"Issa allura dan ifisser illi ai termini tal-Artikolu 30A tal-

jitqiesu illi huma 'a competent witness' fil-konfront tal-akkuzat

fiz-zmien meta huma offrew

id-depozizzjoni

taghhom kienu ghadhom jitqiesu bhala ko-akkuzati billi l-

proceduri kriminali fil-konfront taghhom dwar l-istess fatti

Li hu cert huwa illi sakemm il-kaz taghhom jigi deciz dawn iz-

jistghux jigu imgieghla jaghtu id-depozizzjoni taghhom billi

ghandhom id-dritt sancit mill-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni

Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem illi ma jwiegbu ghall-

ebda mistoqsija li tista' b'xi mod tinkriminahom.

Fil-fatt meta

huma offrew id-depozizzjoni taghhom matul il-kumpilazzjoni

ghazlu li juzufruwixxu minn dan il-jedd u ma xehdux.

Issa id-

difiza targumenta illi gialadarba l-akkuzat ma nghatax il-jedd li

jikkontrolla dak mistqarr minn dawn it-tnejn min-nies fl-

istqarrija guramentata taghhom li tinsab esebita in atti, din il-

prova f'dan l-istadju hija inammissibbli u ghandha tigi skartata

15 Moghtija mill-Qorti Kriminali nhar is-6 ta' Lulju 2016.

u dan fid-dawl ta' dak deciz superjorment fid-decizjoni ta'

Dan ghaliex l-artikolu 30A ma huwiex eccezzjoni ghal dak

espressament stipulat illi "ix-xhieda għandhom dejjem jiġu

eżaminati fil-Qorti u viva voce."

Illi l-akkuzat kien ikollu ragun fl-argumenti minnu imressqa li

kieku dawn iz-zewg xhieda ghazlu li ma jixhdux matul is-

Illi allura il-Qorti u cioe' l-Imhallef togat ikun

irid necessarjament jaghti direzzjoni lill-imhallfin tal-fatti u

cioe` lill-gurati meta jigu biex jiznu din il-prova mressqa mill-

Prosekuzzjoni.

Izda dan jista' isir biss fl-istadju meta allura

ikun qed jinstema' il-process penali fil-konfront tal-akkuzat.

ghalhekk ghalkemm gustament l-akkuzat talab id-direzzjoni tal-

Qorti f'din l-ewwel eccezzjoni sollevata minnu ghar-rigward

tal-validita' probatorja tal-istqarrijiet guramentati li jinsabu fl-

atti bhala prova li giet kumpilata fl-istadju li jipprecedi l-guri

mill-Qorti Istruttorja, madanakollu huwa prematur ghall-Qorti

li tiddikjara tali prova bhala wahda inammissibbli meta z-zewg

bhala xhieda tal-Prosekuzzjoni ghad iridu joffru id-depozizzjoni

taghhom fil-guri.

Izda jekk f'dak l-istadju huma jiddikjaraw li ser jaghzlu li ma

jixhdux biex ma jinkrimnawx irwiehom fil-process penali li jkun

il-gurati ghandhom jigu ggwidati meta jigu biex jiznu il-valur

probatorju tal-istqarrijiet guramentati u dan ghaliex "The right

Dan ghaliex kif gie deciz fil-kaz Luca v Italy,16 inghad mill-Qorti Ewropeja dwar id-

Drittijiet tal-Bniedem:-

Fis-sentenzaa Il-Pulizija vs Pierre Anzalone:

"L-ewwel sentenzaa tal-Artikolu 30A tal-Kap.

101 taghmilha

cara li dak l-Artikolu qed jipprovdi ukoll eccezzjoni, pero` mhux

eccezzjoni ghar-regola kontenuta fl-Artikolu 646(1) tal-Kodici

17 mogħtija fis-26 ta'Mejju 2003 mill-Qorti tal-Appell fis-sede inferjuri.

Kriminali izda ghar-regola kontenuta fl-Artikolu 661 ta' l-istess

Minn dan isegwi, li anke meta l-prosekuzzjoni tkun trid

taghmel uzu minn dikjarazzjoni guramentata mehuda skond l-

imsemmi Artikolu 30A, ir-regola ghandha tkun li min ikun

ghamel dik l-istqarrija ghandu jingieb fil-qorti biex l-imputat

jew akkuzat ikun jista' jikkontroezaminah dwarha.

dan ma jfissirx li jekk ix-xhud, meta jigi ezaminat jew kontro-

ezaminat, ibiddel jew jirritratta minn dak li jkun qal fid-

dikjarazzjoni guramentata, allura dik id-dikjarazzjoni (jew il-

parti mibdula jew ritrattata) ma tkunx aktar tista' tittiehed

bhala prova kontra l-akkuzat; il-gudikant jista' xorta wahda,

wara li jkun sema' lix-xhud, jasal ghall-konkluzjoni li l-verita`

hija dik kontenuta fl-istqarrija guramentata u mhux dak li jkun

iddepona fil-qorti x-xhud.

Ghalhekk dan ifisser biss li, bhala regola, min ikun ghamel tali stqarrija

guramentata ghandu jingieb il-qorti ghall-fini ta' kontroll da parti tal-akkuzat jew

Illi din il-materja giet trattata sa certu punt fil-kawza fl-ismijiet il-Pulizija vs

Malcolm Paul Cassar Vella fejn dik il-Qorti strahet fuq id-dikjarazzjoni ta' persuna

moghtija taht l-artikolu 30A tal-kap 101 sabiex issib htija fil-konfront tal-akkuzat u

Jinghad pero' li f'dik is-sentenzaa il-Qorti li "minn

ezami ta'l-atti johrog bhala fatt stabbilit illi l-appellanti kellu kull opportunita' ta' kontroll

fuq ix-xhieda ta' Dennis Grech Enriquez.

Dan ghaliex mhux biss dan Grech Enriquez ingieb jixhed fil-Qorti

sabiex jikkonferma l-istqarrija rilaxxjata minnu quddiem l-Inkwirenti, izda kellu kull

opportunita' li jghamillu l-kontro-ezami u sahansitra bil-kunsens ta'l-istess xhud tressaq

il-Psikjatra Joseph Amato Cohen sabiex jixhed dwar l-istat ta' sahha mentali ta' dan ix-xhud".

18 Deciza mill-Qorti tal-Appelli Kriminali nhar it-30 ta' Gunju 2016.

Inghad ukoll f'din is-sentenzaa ahharija li "skond is-sentenzaa ta' Pierre Harmsworth, id-

dikjarazzjoni guramentata ta' xhud quddiem il-Magistrat Inkwirenti ma jkollha l-ebda

validita' jekk ma tinghatax opportunita' tal-kontro ezami lill-imputat jew akkuzat.

L-iskop tal-kontro ezami huwa biex dik il-verzjoni li

jkun ta' xhud tista' tigi kontradetta, challenged u sahansitra tigi reza inattendibbli

minhabba l-karattru jew il-komportament tax-xhud jew inkella d-diversi posizzjonijiet li

Ikrah kemm hu ikrah ir-reat tat-traffikar tad-droga, pero' hemm principju iktar bil-

wisq importanti illi hija dik illi ssir gustizzja u li dejjem issir il-gustizzja minkejja d-

diffikultajiet kollha li jkollha.

Imhallef jew quddiem il-Magistrat togat allura hija biss cerimonja u xejn aktar."

F'dan il-kaz odjern pero' ic-cirkostanzi huma differenti ghaliex id-difiza ma

kellhiex l-opportunita li taghmel dan l-kontro-ezami u possibilment mhux ser

ikollha din il-fakulta' jekk ix-xhud tibqa' mahruba fil-jum meta jigi celerbat il-Guri.

Huwa minnu li din hi sitwazzjoni piuttost skomoda ghad-difiza li hija rinfaccata

b'dikjarazzjoni li ma tistax tikkontesta jew tikkonfronta pero' in linea ma dak li

tipprovdi l-ligi anke kieku dan ix-xhud ma harabx izda kien imsifer jew miet xorta

ma kienx ser ikun dispost jattendi l-Qorti u l-legislatur ried permezz ta' l-artikolu

646 (2) ta' Kap 9 li tali dikjarazzjoni tibqa' ammissibli bhala prova.

rilevat minn din il-Qorti li ma ghandha l-ebda prova li fil-jum meta jigi appuntat

il-guri din ix-xhud mhiex ser tkun hawn Malta.

Tali talba ghalhekk tista' tinghad

Din il-Qorti fil-vesti taghha ta' kompetenza kriminali ma hix f'posizjoni li

tiddikjara id-dikjarazzjoni ta' Rachel Brigar maghmula ai termini tal-Artikolu 30A

ta' Kap 101 inammissibli peress li inghatat skond il-ligi u hija Qorti ohra li ghandha

tiddecidi jekk tali dikajrazzjoni li qed tippriva lill-akkuzat mill-possibilita' li

jaghmel kontro-ezami tiksirx id-dritt tieghu ta' smiegh xieraq.

Dan qed jinghad 'l

ghaliex persuna li tkun offriet tali stqarrija guramentata ghandha tingieb il-Qorti

sabiex tixhed u dan sabiex id-difiza jkollha kontroll fuq dik il-prova mahluqa bil-

ligi u fin-nuqqas il-ligi tipprovdi rimedju hija l-Qorti kostituzzjonali li ghandha

tippronunzja ruha dwar dak li jikkostitwixxi nuqqas ta' smiegh xieraq.

Ghalhekk in vista tas-suespost din il-Qorti qedgha tichad it-talba tad-difiza

sabiex tipprezenta eccezzjoni ohra fejn titlob li d-dikjarazzjoni ta' Rachel Brigar u

kull referenza ghal din id-dikjarazzjoni jigu dikjarati inammissibli.

Din il-Qorti tordna li kopja ta' dan id-digriet jigi notifikat lil Onorevoli Ministru

tal-Gustizzja, l-Ugwaljanza u l-Governanza sabiex jara jekk ghandux jkun

hemm intervent legislattiv sabiex jkopri cirkostanza konsimili.