Qorti tal-Appell (Kompetenza Inferjuri) Imħallef Anthony Chiarenza Appell numru: 61/2017 G & P Borg Limited (appellata) Vs Rambull Company Limited (appellanti)

29 ta' Ottubru, 2019.

B'rikors preżentat fl-10 ta' Novembru, 2017 il-konvenuta appellat minn deċiżjoni

tat-Tribunal tal-Arbitraġġ li biha ikkundannaha tħallas lill-kumpannija attriċi s-

somma ta' mija u tnejn u għoxrin elf disa' mija u seba' euro u tmienja u erbgħin

ċenteżmu (€122,907.48) bl-imgħax kalkolat skont is-subtitolu 1A tal-Kodiċi tal-

Kummerċ, u ċaħad ir-rikonvenzjoni tal-konvenuta bl-ispejjeż kontriha.

Fil-qosor l-aggravji tal-konvenuta huma li:

It-Tribunal żbalja meta ddeċieda li ma kellhiex jedd għall-imgħaxijiet

addizzjonali li kellha tħallas għaliex ma kinux l-effett immedjat u dirett

tan-nuqqas tal-attriċi li tlesti x-xogħol fiż-żmien miftiehem.

It-Tribunal żbalja meta applika l-artikolu 1047 tal-Kodiċi Ċivili għaliex dik

id-disposizzjoni tapplika biss għall-każijiet ta' delitt u kważi-delitt.

Il-każ

in eżami jitratta dwar kuntratt ta' appalt li ma ġiex onorat skont il-ftehim.

It-Tribunal naqas milli jiddeċiedi dwar ir-responsabbilta' tal-attriċi għall-

morożita fl-esekuzzjoni tal-obbligazzjoni miftehma fil-kuntratt ta' appalt.

Morożita li waslet sabiex il-konvenuta kellha tagħmel tajjeb għall-

imgħaxijiet addizzjonali fuq is-somma li ssellfet mingħand il-bank sabiex

għamlet il-proġett u li tort tal-attriċi tlesta erbatax-il xahar tard.

wassal sabiex ".… l-esponenti ġiet reża fl-impossibilta' li tevita li tħallas

dak l-imgħax addizzjonali fuq is-somma lilha mislufa ovvjament

limitatament għal dawk l-istess erbatax-il xahar".

Kuntrarjament għal dak li kkonkluda t-Tribunal, il-konvenuta ma kellhiex

l-obbligu li tagħti prova li jekk il-proġett tlesta skond il-ftehim li kellha

mal-attriċi, is-self li kellha mal-bank kien jitħallas minnufih.

Il-ħlas li

qegħda tippretendi l-konvenuta m'huwiex l-imgħax fuq is-self iżda l-

imgħax addizzjonali (mhux previsti) li weħlet f'perjodu ta' erbatax-il

xahar minn meta suppost tlesta x-xogħol skont il-kuntratt ta' appalt sa

meta tlesta bħala fatt.

Ġialadarba t-Tribunal ma ddeċidiex il-kwistjoni dwar responsabbilta, din

il-qorti għandha tibgħat l-atti lura lit-Tribunal sabiex jiddeċiedi dwarha.

Jekk minnflok din il-qorti tagħżel li tiddeċiedi dwar ir-responsabbilta,

għandha tqies l-argumenta tal-konvenuta li saru f'paragrafu 7 tar-rikors

It-Tribunal naqas milli jikkunsidra t-talba tal-konvenuta dwar is-somma

ta' €1,766.04 u €839.07.

Inoltre, ma kienx ġustifikat li jwarrab it-talba

tal-konvenuta sabiex titnaqqas is-somma ta' €7678.28 minħabba żbalji

li għamel il-perit Grech fil-kalkoli li għamel.

It-Tribunal żbalja meta ċaħad it-talba tal-konvenuta għas-somma ta'

€29846.28 li tirrapreżenta VAT u li l-konvenuta qegħda ssostni li qegħda

tintalab li tħallas darbtejn.

Permezz ta' tweġiba preżentata fil-5 ta' Diċembru, 2017 il-konvenuta tat ir-

raġunijiet għalfejn l-appell għandu jkun miċħud.

Permezz ta' kuntratt iffirmat fit-23 ta' Frar, 2010 il-konvenuta inkarigat lill-attriċi

sabiex tibnilha garaxxijiet, żewġt iħwienet, disa' appartamenti u żewġ

penthouses (ġebel u saqaf) f'sit ġewwa Ħal Qormi.

Il-bini kellu jkun lest

sal-24 ta' Novembru, 2010.

Il-bini ma tlestiex fiż-żmien miftiehem.

Il-konvenuta

ssostni li tlesta erbatax-il xahar wara l-24 ta' Novembru, 2010 filwaqt li l-attriċi

ssostni li fil-31 ta' Awissu, 2011 kien hemm 'substantial completion' u ma

kellhiex ħtija għad-dewmien.

Il-konvenuta argumentat li l-appell tal-konvenuta m'huwiex fuq punti ta' liġi.

qorti ma taqbilx li dan ir-raġunament japplika għall-ilmenti kollha tal-konvenuta.

Fin-nota ta' sottomissjonijiet il-kumpannija konvenuta spjegat li d-danni li

kienet qegħda tippretendi fir-rikonvenzjoni kienu jinkludu, 'Danni naxxenti

mid-dewmien da parti ta' G & P Borg fit-tlestija tal-proġett'.

jikkonsistu fis-segwenti:

"(i) Interessi fuq interessi bankarji addebitati fuq is-somma mislufa għall-akkwist tas-sit, bejn 1 ta' Diċembru 2010 u 23 ta' Jannar 2012 - €10,606. (ii) Ħlasijiet għal health and safety effetwati lid-ditta Azzopardi & Associates oltre ż-żmien - €451.12. (iii) Interessi fuq interessi addebitati lil Abela Vella fuq somom mislufa mill-Bank għat-twettiq tal-Proġett li bihom tħallas il-kuntrattur u l-Perit għax-xogħlijiet eżegwiti, f'dak il-perjodu li jeċċedi ż-żmien pattwit sakemm effettivament tlestew ix-xogħlijiet - €21,485.23. (iv) Interessi fuq interessi li ġew addebitati lill-kont ta' Rambull fuq somom mislufa minn APS Bank Limited u Lombard Bank Malta plc, biex jitħallsu spejjeż konnessi mal-faċilita' ta' self bankarju għall-akkwist tas-sit - €880.79. (v) Interessi fuq interessi fil-perjodu ta' 1.15 sena li ġew addebitati lill-kont ta' Rambull fuq self fis-somma ta' €185,794.17 mingħand APS Bank Limited, liema somma tħallset lill- kuntrattur - €17,571. (vi) Tiġdid tal-polza ta' assigurazzjoni fil-perjodu ta' erbatax-il xahar oltre t-terminu pattwit għat-tlestija tal-proġett - €890.50".

Fid-deċiżjoni t-Tribunal tal-Arbitraġġ ma ddeċidiex dwar jekk il-kuntrattur kellux

responsabbilta għal dewmien fit-tlestija tax-xogħol.

Kwistjoni kontestata mill-

attriċi.

It-Tribunal minflok iddeċieda dwar jekk il-konvenuta kinitx tat prova tad-

danni li tippretendi li sofriet minħabba l-allegat dewmien fit-tlestija tal-proġett.

It-Tribunal wara li għamel riferenza għall-artikoli 1130(1), 1137 u 1047(1) tal-

Kodiċi Ċivili osserva:-

"In vista tad-dettami tal-liġi, it-Tribunal ħass il-ħtieġa illi, qabel ma jagħrbel il-provi u dokumenti kopjużi u jiddefinixxi l-argumenti kollha u jikkonfrontahom mal-kontro argumenti, li jistaqsi jekk al menu prima facie, il-kontro-talba, fir-rigward tad-danni naxxenti mid-dewmien tistax tirnexxi fil-limiti tal-iuxta allegata et probata.

It-Tribunal eżamina bir-reqqa l-posizzjoni li ħadet l-intimata in materia.

It-Tribunal jifhem illi l- causa petendi hawn hi li l-intimata kienet issellfet flejjes mingħand il-banek sabiex bihom tkun tista' tniex il-proġett imsemmi.

Naturalment, kull self jikkomporta l-ħlas tal-imgħax.

L-intimata qegħda tirraġuna illi meta l-proġett dam iktar miż-żmien kuntrattat, hi ħallset imgħax bankarju għal dak il-perjodu addizzjonali.

Hi għalhekk qegħda tippretendi li tiġi kumpensata l-imgħax fuq dak l-imgħax għal dak il-perjodu ta' 14 il-xahar.

Tali ħsieb kien ikun konformi għal dak li hemm dispost fl-artikolu 1047(1) appena ċitat.

Iżda t- Tribunal ma jħossx li dan huwa biżżejjed.

Il-liġi trid illi d-danni li jiġu likwidati ikunu 'biss dawk id-danni li jkunu l-effett immedjat u dirett tan-nuqqas tal-obbligazzjoni'.

Hawn għalhekk tqum il-kwistjoni ta' jekk hemmx prova jew almenu indizju, ill dan l-imgħax addizzjonali kellu jitħallas bħala effett dirett u immedjat tad-dewmien allegat.

Biex jiddetermina jekk id-dewmien kienx kawżattiv ta' dan l-oneru li tilmenta fuqha l-intimata, it-Tribunal irid jistaqsi jekk ġiex pruvat, ukoll imqar prima facie, illi li kieku x-xogħol tlesta eżattament fil-ħin pattwit, l-intimata kienet ser tħallas lura s-self kollu immedjatament, u għalhekk kienet ser tiffranka dan l-imgħax addizzjonali.

Jekk dan ma jiġix ippruvat mill-intimata, ikun ifisser illi ma hemmx nexus ta' kawża u effett, bejn il-morożita fl-eżekuzzjoni tax-xogħol, u l-ħlas tal-imgħax addizzjonali.

It-Tribunal jifhem illi r-raġuni il-għala l-intimata ssellfet biex twettaq il-proġett, kien għaliex ma kellhiex biżżejjed fondi de proprio, biex tkun tista' tniedi l-proġett mingħajr l-appoġġ finanzjarju tal-bank.

Isegwi għalhekk illi l-uniku mod li bih kien ser ikun possibbli għall-intimata illi tħallas lura dan is-self, kien illi mill-għada tad-disa' xhur, hi tkun biegħet biżżejjed appartamenti sabiex tirrifondi s-somom mislufin lilha.

Ma teżisti l-ebda possibilta' oħra.

Għaliex anki jekk l-intimata kellha tgħid li hi kellha flus tagħha stess li bihom kienet tkun kapaċi tħallas dak is-self, tqum il- kwistjoni li f'dak il-kaz kien l-obbligu tagħha li tagħmel hekk ħalli timminimizza d-danni tagħha.

F'każ bħal dan it-Tribunal ma jistax joqgħod sempliċiment fuq dak li qed jiġi allegat mill-intimata u jieqaf hemm.

L-intimata trid tkur kif it-twettiq tal-ftehim fiż-żmien pattwit kien ser jeħlisha mill-ħlas tal-imgħax ulterjuri wara dik id-data.

It-Tribunal japprezza li din mhix prova faċli imma lanqas hi waħda impossibbli, u li kieku din saret, setgħet wasslet almenu għal-likwidazzjoni arbitrio boni viri.

Mod wieħed ta' kif setgħet iġġib tali provi kien kien ikun per eżempju, li kieku kellha numru ta' konvenji ta' bejgħ tal-appartamenti, li ġew frustrati minħabba d-dewmien fix-xogħol, u li minħabba tali dewmien, akkwirenti prospettivi irtiraw mill-konvenji.

L-istess igħodd għall-partita ta' €890.50 tiġdid ta' polza ta' assikurazzjoni.

Dwar il-partita €451.12 għal Health and Safety jista' jingħad qabel xejn, li ħdejn l-ammonti konċernati, dan huwa ammont de minimis, iżda apparti minn hekk id-dokumenti FA u NTSS m'humiex riċevuti iżda dokumenti ex parte, b'valur probatorju skars.

Fin-nuqqas ta' xi prova konkreta ta' kif id-dewmien kien il-kawża diretta tal-ħlas tal-imgħax

ulterjuri, it-Tribunal ma jara l-ebda mod ieħor għad-disposizzjoni tiegħu li bih ikun jista'

jillikwida danni a favur l-intimata, fl-event li kellu jirriżulta illi d-dewmien fix-xogħol kien tassew

imputabbli in parte jew in toto għar-Rikorrenti.

In vista tan-nuqqas ta' siwi li jkun hemm eżami approfondit ta' din il-materja, it-Tribunal ser jastjeni milli jintraprendi dan il-kors ta' indaġni, u fil-parti konklussiva ser jgħaddi biex jiċħad dik il-parti tal-kontrotalba ibbażata fuq id-dewmien".

It-Tribunal tal-Arbitraġġ ma ddeċidiex dwar jekk kienx hemm dewmien fit-

tlestija tal-proġett, fl-affermattiv kemm kien dak id-dewmien, u jekk l-attriċi

kinitx responsabbi għad-dewmien jew kienx hemm raġunijiet oħra li kienu

indipendenti mill-kuntrattur.

Minflok agħżel li jibda billi jiddeċiedi jekk il-

konvenuta tatx prova tad-danni li tippretendi minħabba l-allegat dewmien fit-

tlestija tal-bini mill-kuntrattur.

Ovvjament mingħajr prova li l-konvenuta sofriet

id-danni li tippretendi, ma kienx hemm il-ħtieġa li jkun determinat jekk l-attriċi

kinitx responsabbli minħabba l-allegat dewmien fit-tlestijia tal-bini.

Għalkemm

it-Tribunal agħżel li ma jipproċedix b'sekwenza, jidher li agħżel it-triq ta'

prattiċita fis-sens li inutli jikkunsidra l-provi voluminużi dwar l-allegata

responsabbilta' tal-attriċi minħabba li l-bini ma tlestiex fiż-żmien pattwit jekk

ma kienx hemm provi li l-konvenuta sofriet id-danni pretiżi minnha.

Il-konvenuta tilmenta li t-Tribunal ma kellu qatt japplika l-artikolu 1047(1) tal- Kodiċi Ċivili, peress li dik id-disposizzjoni qegħda taħt is-subtitolu ta' Delitti u Kważi Delitti u mhux danni minn ksur kuntrattwali.

Disposizzjoni li tipprovdi:

"Il-ħsara li tikkonsisti f'illi ttellef lil persuna l-użu tal-flus tagħha, tissewwa bil- ħlas tal-imgħaxijiet li jitqiesu bit-tmienja fil-mija fis-sena".

Għamlet riferenza għall-artikolu 1125 tal-Kodiċi Ċivili li jipprovdi:

"Kull min jonqos li jesegwixxi obbligazzjoni li huwa jkun ikkuntratta, hu obbligat għad- danni".

Dan m'huwiex każ fejn il-konvenuta qegħda ssostni li l-attriċi tellfitha 'l-użu tal-

flus tagħha', iżda li spiċċat teħel imgħax għall-perjodu meta suppost il-bini kien

Għalkemm it-Tribunal għamel riferenza għal dik id-disposizzjoni, mid-

deċiżjoni stess hu evidenti li ma kellha l-ebda impatt fuq id-deċiżjoni finali.

deċiżjoni hu ċar daqs il-kristall li t-Tribunal ikkonkluda li l-konvenuta ma kellhiex

jedd għad-danni li tippretendi l-konvenuta għaliex ma tatx prova li kienu 'l-

effett immedjat u dirett tan-nuqqas tal-obbligazzjoni' (artikolu 1137

tal-Kodiċi Ċivili).

Għalkemm l-artikolu 1125 jipprovdi li min ma jwettaqx

obbligazzjoni li jkun ikkuntratta, obbligat iħallas id-danni, madankollu min

jippretendi d-danni għandu ovvjament jagħti prova li d-danni huma effett dirett

tan-nuqqas ta' twettiq tal-obbligazzjoni mid-debitur.

Dan m'huwiex każ ta'

danni morali fejn allura l-attur jew konvenut f'rikonvenzjoni m'għandux obbligu

li jagħmel dik il-prova.

Il-morożita' fl-esekuzzjoni tal-obbligazzjoni m'hijiex

biżżejjed sabiex il-konvenuta tippretendi danni minħabba dewmien fl-

esekuzzjoni tal-obbligazzjoni.

Kellha tagħti wkoll prova li sofriet dawk id-danni

li tippretendi probabbilment b'effett dirett u immedjat tad-dewmien li tallega li

għalih kienet responsabbli l-attriċi.

Kuntrarjament għal dak li argumentat il-konvenuta, m'huwiex minnu li t-

Tribunal, ".… b'mod preliminari u merament bħala punt ta' prinċipju legali

jeskludi awtomatikament id-dritt tal-esponenti għall-kumpens dovut lilha fir-

rigward tad-dewmien min-naħa tas-soċjeta attriċi ....".

It-Tribunal ma ddeċidiex

a bażi ta' prinċipju legali biss iżda wara li kkunsidra jekk il-konvenuta ressqitx

provi li d-danni li tippretendi kinux riżultat tal-fatt li x-xogħol li kellu jsir ma

tlestiex sal-24 ta' Novembru, 2011.

Mill-atti rriżulta li:-

Fid-29 ta' Jannar, 2010 sar kuntratt pubbliku li bih APS ta lill-konvenuta

self ta' €90,627 għax-xiri tas-sit fejn sar l-iżvilupp u €561,373 għax-

xogħol.

Skont is-sanction letter dak is-self kellu jitħallas fir-rigward ta'

€326,000 fi żmien sentejn "from first disbursement", u l-kumplament fi

żmien tlett snin.

Fit-28 ta' Jannar, 2010 sar kuntratt pubbliku li bih Lombard ta lill-

konvenuta self ta' €165,000 għall-proġett li kellha f'San Ħal Safi.

Skont is-sanction letter datata 2 ta' Novembru, 2009 dak is-self kellu

jitħallas fi żmien tlett snin "from first drawdown of funds", li jfisser f'xi

żmien matul is-sena 2013.

Mela l-imgħax li kienet qegħda tħallas il-konvenuta lill-banek għas-self li kienet

ħadet, kien ovvjament kontemplat fil-ftehim ta' self li sar mal-APS u l-Lombard.

Fin-nota ta' sottomissjonijiet li ppreżentat quddiem it-Tribunal, il-konvenuta

spjegat li d-dewmien issarraf, "… f'telf għal Rambull konsistenti fi ħlasijiet li ma

setgħux jiġu sfruttati minħabba d-dewmien ta' erbatax-il xahar, kif ukoll

ħlasijiet li jeċċedu dawk li kien ġie kalkolat li kellhom jitħallsu fiċ-ċirkostanzi

previsti u pattwiti".

Il-qorti tosserva li dak li tippretendi l-attriċi bħala danni f'paġna 25 tan-nota ta'

sottomissjonijiet paragrafi (i), (iii) u (v) qisu jagħti x'jifhem li hu l-imgħax fuq l-

imgħax bankarju dovut lill-APS u Lombard fir-rigward tas-self għax-xiri tas-sit

fejn sar l-iżvilupp u sabiex isir il-proġett, u dan matul il-perjodu bejn l-1 ta'

Diċembru, 2010 u 23 ta' Jannar, 2012.

Min-naħa l-oħra fid-dikjarazzjoni tad-

difiża l-konvenuta ma semmietx 'interessi fuq interessi', iżda:

L-istess fl-affidavit tal-perit Joseph Petrou fejn xehed x'kienu r-rati ta' imgħax

dovut lill-Lombard u APS mis-sena 2009 sal-2012 għas-self li ngħatat il-

"Dan id-dewmien ikkaġunalna danni li jikkonsistu fl-interessi li ġew addebitati lilna fil-kontijiet tagħna fiż-żewġ banke li r-rappreżentanti tagħhom ġja xehedu.

Kull spiża tħallset mill-imsemmija żewġ banek u ġiet iddebitata lilna.

Kull spiża li twettqet u ma setgħetx tiġi sfruttata matul il-perjodu tad-dewmien surriferit, ikkaġunitilna spejjezż, naxxenti mill-interessi debitati lilna mill-banek fuq dik is- somma kolpita mid-dewmien.

Fil-bidu ħallasna interessi liż-żewġ banek, iżda peress illi kien hemm dewmien ta' erbatax-il xahar biet tlestiet l-istruttura, ma stajniex nibqgħu inħallsu interessi, u dawn ġew iddebitati lilna miż-żewg banke.

Kull meta kien hemm bejgħ minn 'Ortensia Court' l-APS Bank dejjem tħallas l-ewwel l-interessi li ikunu dovuti, il-bilanċ kien imur biex tonqos is- somma mislufa".

Mod titlob l-imgħax fuq imgħax u mod titlob imgħax fuq kapital.

ġuramentata li ppreżentat l-istess konvenuta fil-15 ta' Marzu, 2016, jidher li

qegħda tippretendi l-imgħax li ħallset fil-perjodu bejn l-1 ta' Diċembru 2012 u

t-23 ta' Jannar, 2012 inkluż ukoll imgħax fuq l-imgħax (ara paragrafu A ta' dik

F'kull każ, il-qorti tasal biex taqbel mar-raġunament tat-Tribunal.

Il-konvenuta

kellha tispjega u tikkonvinċi lit-Tribunal bi provi ċari u konkreti li kieku x-xogħol

li kellha tagħmel l-attriċi tlesta fiż-żmien miftiehem,1 ċjoe sal-24 ta' Novembru

2010, kienet ser tevita milli tħallas l-imgħax liż-żewġ banek matul il-perjodu

mill-1 ta' Diċembru 2010 sat-23 ta' Jannar, 2012.

F'dan ir-rigward il-perit Joseph

Petrou xehed in kontro-eżami:2

"Dr Kris Law: Issa inti llum il-ġurnata minn dawn l-appartamenti, kollox

biegħejt ?

Dr Kris Law: Mhux kollox biegħejt.

Int qed titlob allura l-imgħaxijiet

fuq dak il-perjodu ta' fuq l-ispejjeż li għamilt għall-perjodu li skont

Issa pero, għax ma kontx

f'pożizzjoni li tista' tibda ddaħħal flus mill-bejgħ tal-appartamenti,

hekk hu ?

Għalhekk hu evidenti li l-kumpannija konvenuta qegħda tibbaża l-pretensjoni

tagħha dwar l-imgħax li tippretendi mingħand l-attriċi, fuq il-fatt li matul l-

erbatax-il xahar delay fit-tlestija tal-bini ma setgħetx tbiegħ appartamenti u

jkollha qligħ li kien jippermettilha tħallas l-imgħax u parti mill-kapital.

Fir-rikors tal-appell il-konvenuta argumentat li irrispettivament meta tħallas id-

dejn li għandha mal-banek, "… xorta ser tkun qed tħallsu erbatax-il xahar wara

u xorta ser tkun weħlet imgħaxijiet addizzjonali .....".

Pero' biex ma teħilx

imgħax fil-perjodu li għalih il-konvenuta qegħda tippretendi d-danni, ċjoe' fil-

perjodu mill-aħħar ta' Novembru, 2010 sat-23 ta' Jannar, 2012, kien ikollha

tbiegħ appartamenti.

Fatt li rrikonoxxih il-perit Xuereb stess meta xehed.

Il-perit Petrou xehed li l-konvenju għall-bejgħ tal-ewwel appartament u garaxx

sar fis-6 ta' Lulju, 2011 mal-konjuġi Schembri u fit-30 ta' Novembru 2012 kien

1 Ovvjament fl-ipoteżi biss li d-dewmien kien attribwibbli għan-nuqqas tal-attriċi.

Kwistjoni li dwarha ma ngħatatx deċiżjoni għar-raġuni li t-Tribunal agħżel li fl-ewwel lok jiddeċiedi jekk il-konvenuta kinitx sofriet danni bil-fatt li l-iżvilupp ma tlestiex sat-30 ta' Novembru, 2010.

2 Seduta tad-29 ta' Settembru, 2016.

pubblikat il-kuntratt ta' bejgħ.

Pero' ma ppreżentax kopja tal-konvenju u l-

kuntratt ta' bejgħ u għalhekk m'hemmx tagħrif dwar il-kondizzjonijiet ta' dak il-

bejgħ.

M'hemmx prova li l-konvenuta kienet qabel l-24 ta' Novembru, 2010

ikkonkludiet konvenji ma' terzi għall-bejgħ tal-appartamenti u li minħabba d-

dewmien kien hemm bżonn ta' estensjoni għall-pubblikazzjoni tal-kuntratt jew

saħansitra sfratta l-bejgħ.

ġebel u saqaf jew finished;

Mhux magħruf f'liema stat inbiegħu l-appartamenti u garaxxijiet, ċjoe'

Mhux magħruf jekk qabel l-24 ta' Novembru, 2010 kienx qiegħed isir

reklamar għall-bejgħ ta' proprjeta fil-binja in kwistjoni.

Lanqas mhemm

prova meta l-konvenuta bdiet tirreklama l-proprjeta għall-bejgħ;

Minkejja dak li qalet l-attriċi, mid-deposizzjoni ta' Carmel Massa,

rappreżentant tal-APS, irriżulta li fl-2016 l-konvenuta kien għad fadlilha

bilanċ ta' €398,192 xi tħallas lura l-bank.

Fatt li ma tantx jagħti lill-qorti

x'tifhem li l-konvenuta kellha wisq għaġla biex tbiegħ il-units separati;

L-ewwel appartament li kien inbiegħ, skont il-perit Xuereb, kien fit-30 ta'

M'hemmx prova għalfejn il-kuntratt sar dakinhar meta

l-istess xhud qal li l-konvenju sar fis-6 ta' Lulju, 2011.

Il-konvenju stess

datat 6 ta' Lulju, 2011 jindika li ma kien hemm xejn x'iżomm li f'dak iż-

żmien jiġi negozjat il-bejgħ ta' appartamenti;

Meta tqies dak li ntqal hawn fuq il-qorti hi tal-fehma li hemm wisq ifs and buts

dwar jekk il-konvenuta kienx jirnexxielha tiffranka l-imgħax u l-imgħax fuq l-

imgħax li qegħda tippretendi mingħand l-attriċi għall-perjodu mit-30 ta'

Novembru, 2010 sat-23 ta' Jannar, 2012.

Għalhekk f'dan ix-xenarju ta'

inċertezza wieħed m'għandux joqgħod jispekula x'seta' ġara li kieku il-bini tlesta

sal-24 ta' Novembru, 2010.

Għal dak li jirrigwarda ħlasijiet relatati mal-health and safety, dik hi materja ta'

apprezzament ta' provi li dwarha m'hemmx jedd ta' appell.

Fil-fatt it-Tribunal

ikkonkluda li "… id-dokumenti FA u NTSS mhumiex riċevuti iżda dokument ex

Ġialadarba mhemmx jedd ta' appell fuq punt

ta' fatt, il-qorti ma tistax tilqa' l-ilment tal-konvenuta li mhu xejn għajr stedina

sabiex din il-qorti tagħmel apprezzament ta' provi u tasal għall-konklużjoni

Peress li m'hemmx appell fuq punti ta' fatt, din il-qorti ma tistax tara

jekk hemmx provi oħra li kellhom iwasslu lit-Tribunal għall-konklużjoni

Dan apparti li fir-rikors tal-appell il-konvenuta ma qalitx x'kienu l-

Fl-aħħarnett, fir-rigward tal-polza ta' assikurazzjoni il-qorti hi tal-fehma li

m'hemmx provi li setgħu jikkonvinċu lit-Tribunal li dik l-ispiża ma kinitx issir.

Provi dwar il-polza m'hemmx ħlief kont ta' Elmo Insurance kontra ħruq datat

30 ta' Mejju, 2011 għas-somma ta' €805 (Dok.

Il-konvenuta ilmentat wkoll li t-Tribunal ma kkunsidrax ".… l-element tad-danni

mitlub qabel ma ddetermina r-responsabbilta' b'tali mod li dan il-punt ma jidhirx

li ġie determinat mit-Tribunal kif mitlub jagħmel permezz tal-arbitraġġ".3

M'hemmx dubju li l-bini li kellha tagħmel l-attriċi ma tlestiex sal-24 ta'

Novembru, 2011 li hu ż-żmien li ftehemu dwaru l-kontendenti fil-kuntratt li

Pero' ġialadarba t-Tribunal kkonkluda li l-konvenuta ma tatx prova li

sofriet danni minħabba dewmien, ma kienx hemm ħtieġa li t-Tribunal

jiddetermina jekk id-dewmien kienx tort tal-attriċi.

Il-konvenuta imbagħad għaddiet biex fil-paragrafu numru 7 tar-rikors tal-appell

tgħid li, "f'każ illi dina l-Onorrabbli tiddeċiedi wkoll il-kwistjoni tar-

responsabbilta', f'tali rigward għandha tikkunsidra wkoll is-segwenti

fatturi.....".4 Dik il-parti tal-appell hi bażata fuq apprezzament ta' fatti li skont

il-konvenuta kellha twassal lit-Tribunal għall-konklużjoni differenti.

Hekk per

eżempju hu l-ilment dwar il-ħanut Dooples.5 Appell minn punti ta' fatt m'humiex

tagħha għas-somma ta':-

F'dak il-paragrafu l-konvenuta ilmentat ukoll li t-Tribunal ma kkunsidrax it-talba

€1766.04, ".… ibbażata fuq il-fatt illi r-Rikorrenti għamel użu ta' rata

skorretta, minflok dik kuntrattwali".

€839.07, valur ta' xogħol mhux mitlub fin-nuqqas tal-perit tal-proġett li

kien telaq erba' xhur qabel, iżda wkoll minħabba li l-prezz hu eżaġerat.

Fin-nota ta' sottomissjonijiet6 il-konvenuta qalet li d-difiża tagħha hi mibnija

wkoll fuq il-fatt li l-attriċi ħadet "żbalji aritmetiċi u rati erronji applikat mill-

kuntrattur fl-invoices maħruġin minnu (Dok.

BB8) liema żbalji ġew ikkonfermati

u ammessi minn Bernard Bell fix-xhieda tiegħu waqt is-seduta ta' 26 ta'

Kompliet li saru żbalji oħra bil-konsegwenza li l-kont finali

Min-nota ġuramentata preżentata mill-konvenuta fil-

15 ta' Marzu, 2015 hemm spjegazzjoni ta' dik is-somma, li fiha hemm inkluż is-

somma ta' €1766.04 u €839.07 li l-konvenuta tippretendi li kellhom jonqsu mill-

kont finali.7 Fir-rigward tas-somma ta' €4230.05, fin-nota ta' sottomissjonijiet l-

attriċi aċċettat biss is-somma ta' €1329.04.

Ammont li ddikjarat li qegħda

deċiżjoni tat-Tribunal hu evidenti li straħ fuq dak li ddikjarat l-attriċi fin-nota ta'

sottomissjonijiet u qal biss:-

"Dwar l-iżbalji ammessi minn Bernard Bell dawn ġew elenkati fin- nota ta' sottomissjonijiet finali ta' GB Borg Ltd minn Dr Kris Law.

Dan b'riferenza għal Dok.

L-esponent ikkonstata illi l-items in kwistjoni huma 3.33, 6.01, 6.02, illi jammontaw għal €1329.24.

Bħala spjegazzjoni it-Tribunal jinnota illi item 3.33 huwa diġa inkluż f'item 3.02, hemm żball f'item 6.01 illi r-rata kellha tkun ta' €30.93/m3, u item 6.02 illi minn kubaġġ ta' 131.5m3 għandu jkun ta' 118m3".

6 Ara paragrafu 3 ta' fol.23 tan-nota ta' sottomissjonijiet.

7 Ara paragrafu B ta' dik in-nota.

Pero' t-Tribunal naqas milli jgħid għalfejn ma kkunsidrax l-ammonti l-oħra li

jissemmew fin-nota ġuramenta tal-konvenuta u li tippretendi li huma inkluża

fis-somma ta' €4230.05.

Dan iktar u iktar meta Paul Law, direttur tal-

kumpannija attriċi f'affidavit tat-23 ta' Jannar, 2017, direttur tal-attriċi, qal:-

"In kwantu jirrigwarda żbalji fil-konteġġi l-unika żball li hemm, u li fil-fatt ġie ammess mix-xhieda ta' Bernard Bell kien żball ta' €4,230.05 u vera l-kont għandu jonqos b'dan l- ammont.

Dan ilna li ammettejnieh dan l-iżball..… Illi in konklużjoni l-unika tnaqqis li għandu jsir huwa dak l- iżball ta' Bernard Bell li jammonta għal €4,230.05, li aħna ammettejna mal-ewwel għax kien hemm żball fis-somom".

Fil-fehma tal-qorti dan hu punt ta' liġi għaliex it-Tribunal ma tax raġuni għalfejn

l-ammonti ta' €1766.04 u €839.07, li l-konvenuta kienet qegħda tippretendi li

għandhom jitnaqqsu, ma naqqashomx.

Dan apparti li hemm dikjarazzjoni ċara

tad-direttur Paul Law li għandha titnaqqas is-somma ta' €4230.50.

Fir-rikors tal-appell il-konvenuta ilmentat ukoll li t-Tribunal ".. warrab it-talba

tagħha li għandha titnaqqas is-somma €7678.28, naxxenti minn żbalji imwettqa

mill-perit Joe Cali fiċ-ċertifikati imħejjija u maħruġin minnu, għas-segwenti

raġunijiet ....".

Fin-nota ta' sottomissjonijiet, il-parti li titratta r-rikonvenzjoni, il-

konvenuta qalet li saru "Żbalji aritmetiċi fil-kontijiet ippreparati mill-Perit Joe

Elgabaei dan l-ilment, it-Tribunal iddeċieda:

"Dwar l-allegati żbalji illi għamel fil-kalkoli tiegħu l-Perit Joseph Cali, fis- seduta tal-4 ta' Mejju, 2017 huwa iddepona illi dan ma kienx il-każ.

L-arbitru tekniku eżamina l-kontijiet, li bagħatlu f'forma ta' soft copy x-xhud, u jiddikjara illi ma sab l-ebda żball aritmetiku.

Jekk is-soċjeta konvenuta kellha dan id- dubju, kellha ssostnieh waqt il-ġbir tal-provi, billi tindika lil arbitri, fejn kienu dawn l-iżbalji".

Fid-dokument Statement of Defence il-konvenuta ma lmentatx li l-perit

Joseph Cali kien għamel żbalji fil-kontijiet.

L-istess fir-rikonvenzjoni.

26 tan-nota ta' sottomissjonjiet.

Is-soft copy tal-kontijiet li ngħata l-perit tekniku u li fuqhom għamel il-

kalkoli huma dawk li ġew preżentati.

Il-qorti hekk tifhem id-dikjarazzjoni

L-iżbalji li allegat il-konvenuta ma ġewx spjegati b'mod sodisfaċenti.

M'huwiex biżżejjed li fuq il-kontijiet eżibiti jitniżżlu biss ċifri mingħajr

spjegazzjoni ċara li tippermetti lil min irid jiddeċiedi jifhem sew x'inhu l-

L-aħħar ilment tal-konvenuta hu li ma tnaqqsitx is-somma ta' €29,846.28, VAT

li tallega li ħallset darbtejn.

Fid-deċiżjoni appellata, it-Tribunal qal:

"Dwar il-kwistjoni tat-Taxxa Fuq il-Valur Miżjud allegatament imħallsa darbtejn, it-Tribunal josserva illi s-somma ta' €29,846.28 imsemmija fin-nota ta' sottomissjonijiet tas-soċjeta intimata ma tirriżultax mill-affidavit tal-Perit Petrou, kif tittanta li tgħid l-istess nota.

Iktar minn hekk it-Tribunal ma ngħatax informazzjoni preċiża ta' kif inħadmet din is-somma.

It-Tribunal jafferma illi in prinċipju huwa veru illi l-VAT ma titħallasx darbtejn fuq l-istess partita, fis-sens li partita li fuqha ikun ġja ġie kalkolat il-VAT ma tistax terġa tiġi akkollata b'VAT fuq VAT.

B'danakollu, filwaqt li t-Tribunal jaċċetta il-prinċipju invokat, jidher li ma ġie provdut l-ebda kalkolu jew breakdown ta' liema partiti ġew trattati b'dan il- mod mir-Rikorreti.

It-Tribunal ma jistax jeskludi li dan tassew ġara.

Iżda jiġi dikjarat li bħal kull organu ta' aġġudikazzjoni, it-Tribunal mhux mistenni li jagħmel indaġni jew investiazzjoni dwar il-fatti.

Għall-kuntrarju t-Tribunal hu marbut li jżomm quddiemu dak li ġie prodott bħala prova.

Xejn iktar.

Għalhekk, f'dan ir-rigward it-Tribunal, fl-assenza ta' provi ma jistax jikkunsidra din id- difiża ulterjorment u għalhekk qed iwarrabha".

Fin-nota ġuramentata tal-perit Joseph J. Petrou hemm spjegat kif wasal għaċ-

ċifra ta' €29,846.

Hu evidenti li l-perit Xuereb qiegħed jippreżumi li fuq il-

materjal li nxtara sabiex sar il-proġett, l-attriċi talbet lill-konvenuta tħallas il-

VAT għal darbtejn.

Jidher li wasal għal dik il-konklużjoni fuq prezzijiet tas-suq

tal-materja prima li l-attriċi xtrat sabiex għamlet ix-xogħol.

Fir-rikors tal-appell

il-konvenuta għamlet riferenza għall-Dok.

VT1 li huma l-kalkoli li għamel il-perit

Xuereb dwar VAT li għandu jitnaqqas mit-talba tal-attriċi.

Pero' dik m'hijiex

Il-prova hi li fil-kuntratt hemm stipulat, "001.

Dak hu li ftehemu l-partijiet, u jridu josservawh

irrispettivament x'kienu l-prezzijiet tas-suq.

F'dan ir-rigward Bernard Bell

ukoll xehed, "Prezzijiet kif jidhru fuq dokument GG huma netti mit-Taxxa L-Imqabba Bartoli, ċjoe' jekk aħna xtrajna materjal b'ċertu prezz, aħna nuru l-prezz

bil-VAT li nkunu ħallasna fuqu imnaqqsa".9 Mill-kontijiet stess li ħareġ il-perit

Joseph Cali, li kien il-perit inkarigat mill-konvenuta għall-proġett, jirriżulta li

l-VAT żdied fl-aħħar ta' kull kont.

Il-qorti taqbel mat-Tribunal li fir-rigward tal-

materjal li l-attriċi xtrat sabiex sar ix-xogħol, mhemmx prova li fil-kontijiet l-

attriċi inkludiet għal darbtejn il-VAT li tħallset fuq l-affarijiet li xtrat u li użat fil-

proġett.

Fis-somma ta' €29846.28, il-konvenuta qalet li hemm inkluża s-somma ta'

€4536, ".… li hi taxxa tal-VAT li għandha titħallas lura lill-Intimata peress illi din

ma tħallsitx lid-Dipartiment tal-VAT mir-rikorrenti.

Prova ta' dan hi n-nuqqas ta'

żewġ riċevuti fiskali li kellhom jintbgħatu mir-Rikorrenti lill-intimata".

Tħallsitx

jew le l-VAT li kummerċjant ikun ġabar mingħand klijent, hi materja li tolqot lill-

kummerċjant u d-Dipartiment.

Dan apparti li l-fatt li ma ngħatatx riċevuta fiskali

lill-klijent m'hijiex fiha nnifisha prova li l-kummerċjant ma jkunx ħallas it-taxxa

li jkun ġabar lill-awtorita kkonċernata.

Għaldaqstant, dak l-argument hu wkoll

Għal dawn il-motivi biss sa fejn kompatibbli ma' dak li ngħad hawn fuq tilqa'

biss parti mill-aggravju spjegat f'paragrafu numru sebgħa (7) tar-rikors tal-

appell in kwantu jirreferi għall-ammonti ta' €1766.04 u €839.07, u tiċħad

il-kumplament tal-aggravji.

Għaldaqstant, tvarja d-deċiżjoni tat-Tribunal

tal-Arbitraġġ u minflok tikkundanna lill-konvenuta tħallas lill-attriċi s-

somma ta' mija u għoxrin elf tlett mija u żewġ euro u wieħed u erbgħin

ċenteżmu (€120,302.41).

Tikkonferma l-kumplament tad-deċiżjoni.

Spejjeż

tal-appell jinqasmu in kwantu għal 95% a karigu tal-konvenuta u 5% a

karigu tal-attriċi.

9 Kontro-eżami li sarlu fis-26 ta' Novembru, 2014.


QORTI TALMAĠISTRATI MALTA Bħala Qorti ta`Ġudikatura Kriminali Maġistrat Dr. VICTOR GEORGE JOHNSTON

Seduta tat Traffiku Referenza talKaż: TRF0011720191 Il Pulizija (Spettur SARAH MAGRI) Vs Francesca Vella Mamo (K.I. Nru. 724357M)

Illum, 29 ta' Ottubru 2019 Il Qorti, Rat lakkużi hawn taħt indikati.

"Talli fl-24/3/2019 ghal habta ta`10:50pm bil  vettura GBJ708 ġewwa TUL BIRKIRKARA  KOSTA,NAXXAR [1] Uzajt, gieghelt jew hallejt lil persuna ohra tuza vettura bil mutur fit toroq, kemm il darba, ghall uzu tal vettura minnek jew min dik il persuna l ohra, skond il kaz, ma tkunx issehh polza ta` assigurazzjoni dwar ir riskji ta` terzi persuni (Kap 104 Artiklu 3 (1)) Il Prosekuzzjoni titlob li l imsemmija persuna jigi skwalifikat mill Licenzji kollha tieghu tas sewqan ghal perjodu ta` zmien li l Qorti jidrilha xieraq" Semghet ix-xhiedha.

Ikkunsidrat illi mill-affidavit ta' PS7320 Antoine Vella Mamo irrizulta inter alia illi:

009378M) kienet qed issuq il-vettura in kwistjoni - L-istess Diandra Moran stqarret mal-Pulizija illi hija "ma' kienetx koperta b'polza

tal-assigurazzjoni ghax ghada taht il-21 sena"

- Fuq il-post kien hemm certu Francesca Vella Mamo (ID.

MORAN), l-imputata, li tigi bint

sid il-vettura Luciane Clangura (ID.

- L-istess Francesca Vella Mamo stqarret mal-Pulizija illi Diandra Moran tigi habiba taghha u "kienet hi li qaltilha biex twassalla l-karozza Il-Gżira ghax hi riedet titla ma' shaba minn Paceville sa' Il-Gżira"

- Lucienne Clangura, sid il-vettura u omm l-imputata stqarret mal-Pulizija illi "l-vettura hija inxurjata ma' Atlas Insurance u hi l-vettura qeda tkopri persuni ta 'l fuq minn 25 sena u b'eccezzjoni li tista' ssuqha biss bintha Francesca Vella Mamo"

Ikkunsidrat illi l-akkuza li qed tigi addebitata lill-imputata temanixxi mill-artiklu 3(1) tal-Kap.

104 tal-Ligijiet ta' Malta li jiddisponi kif gej: "3.

(1) Bla ħsara tad-disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza, ħadd ma jista' juża jew iġiegħel jew iħalli lil persuna oħra tuża vettura bil-mutur fit-toroq kemm-il darba, għall-użu tal- vettura minnu jew minn dik il-persuna l-oħra, skont il-każ, ma tkunx isseħħ polza ta' assigurazzjoni dwar ir-riskji ta' terzi persuni, skont id-disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza."

Ikkunsidrat illi fil-fehma taghha l-elementi necessarji ghall-vjolazzjoni ta' dan l-artiklu huma s-segwenti:

L-imputat: Fil-kaz ta' "uzu" l-imputat jista' jkun kwalunkwe persuna li tista' tinstab kriminalment responsabbli taht il-ligi.

Fil-kaz ta' "gieghelt jew hallejt", l-imputat jrid ikun sid il-vettura, xi hadd li ghandu pussess taghha jew inkella xi hadd li lilu giet fdata l-vettura.

Ghalkemm l-Artikolu 3(1) ma' jispecifika xejn f'dan ir-rigward, il-persuna li ggieghel jew thalli lil persuna ohra tuza vettura minghajr kopertura lil terzi trid tkun necessarjament jew sid il-vettura jew persuna li ghandha pussess taghha inkella persuna illi mill-provi jirrizulta illi lilha giet fdatha, mqar b'mod temporanju, l-vettura in kwistjoni.

F'dan il-kaz, mill-affidavit ta' IL-GŻIRA Antoine Vella Mamo jirrizulta illi omm l-imputata (sid il-vettura) kienet fdat din il-vettura lit-tifla taghha u filfatt din kienet ukoll awtorizzata minn ommha u specifikata bhala Authorised Driver fil-polza tal- assigurazzjoni (a fol 16).

Jirrizulta ukoll illi l-imputata ikkonfermat illi kienet hi li qalet lix-xufiera Diandra Moran (habiba taghha) sabex issuq l-istess vettura.

Kwindi galadarba l-imputata kellha l-pussess tal-vettura bhala Authorised Driver, l- vettura kienet giet fdata lilha minghand ommha U l-imputata halliet lil persuna ohra tuza l-vettura, allura dan l-ewwel element huwa ampjament sodisfatt.

Il-vettura bil-mutur: Haga minn ewl id-dinja (ghalkemm ma' trid tiehu xejn

b'sorpriz) illi trid tintuza "vettura bil-mutur" sabiex dan ir-reat jissussisti.

F'dan il-kaz, il-vettura bil-mutur li intuzat kienet il-vettura "tal-ghamla Toyota b'numru ta' registrazzjoni GBJ896".

Dan l-element huwa ghalhekk sodisfatt.

Il-lok: Il-vettura bil-mutur trid tintuza fit-toroq.

Li jfisser dan illi l-vettura trid

tkun qed tigi effettivament misjuqa fit-triq.

F'dan il-kaz, dan l-element huwa ukoll sodisfatt galadarba jirrizulta mill-provi illi l- vettura in kwistjoni kienet qed tinstaq gewwa Tul il-Kosta, In-Naxxar U illi x-xufiera stess stqarret mal-Pulizija illi hija kienet qed issuq l-istess vettura f'dan il-lok.

L-uzu tal-vettura (mill-persuna li tuza jew li giet permessa jew mgieghla tuza) ma' jkunx kopert b'polza ta' assigurazzjoni dwar ir-riskji ta' terzi persuni: F'dan il-kaz, dan l-element ma' giex sodisfatt peress illi mill-provi (a fol 16) johrog illi tali polza ta' assigurazzjoni kienet filfatt ezistenti.

Ikkunsidrat dwar dan l-ahhar element illi l-Kap.

104 tal-Ligijiet ta' Malta, ossia' l- Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni, giet promulgata permezz tal-Ordinanza XXXVI tal-1939 (permezz ta' proklama li giet sussegwentement revokata l-Ordinanza baqghet ma' dahlietx fis-sehh qabel l-1947) bhala, dak iz-zmien, il-Kap 165 tal-Ligijiet ta' Malta.

L-artiklu 3(1) in kwistjoni mill-bidu nett kien jaqra ezattament kif jaqra llum il-gurnata u m'huwiex il-kaz, kif gieli gie argumentat quddiem il-Qrati taghna, illi wara li Malta daħlet fl-Unjoni Ewropeja kellu jinbidel dan l- artiklu tal-ligi biex jigi ccarat illi hija l-vettura li ghandha tkun koperta u mhux necessarjament il-persuna li tuzaha.

Illi polza tal-assigurazzjoni ta' vettura hija tipikament (ghalkemm mhux esklussivament) mahruga jew "Fully Comprehensive" jew "Third Party, Fire & Theft" jew inkella "Third Party Only".

Illi t-tlett tipi ta' polza ghandhom xi haga in komuni: dik li t-terza persuna, tkun min tkun, hija koperta mill-assigurazzjoni u f'kaz illi dik it-terza persuna ssofri danni, kemm ghall- proprjeta' taghha u kemm ghall-persuna taghha, din tkun tista' taghmel claim u titlob kumpens ghar-risarciment tad-danni.

Bil-ligi (ossia taht l-Art.

4 tal-Kap.

104), kull polza ta' assigurazzjoni ta' vettura trid tkun minimament tkopri t-terzi persuni.

Fi kliem iehor, m'huwiex possibbli illi kumpanija ta' assigurazzjoni tohrog polza ta' assigurazzjoni ta' vettura minghajr ma' tkopri t-terz.

Illi naturalment min jaffordja u jiflah ihallas ftit izjed, jista' jkopri r-riskji tieghu ukoll u/jew ta' min ikun qieghed isuq.

Hawn min jkopri r-riskji tieghu u/jew tas-sewwieq f'kaz illi jsofri danni li jirrizultaw minn nar jew serq ("Third Party, Fire & Theft") u hawn min jaghzel dik il-polza li tissejjah "Fully Comprehensive" u b'hekk ikopri hafna mid-danni li jista' jsofri hu jew is-sewwieq kemm fil-persuna tieghu u kemm fil-vettura tieghu.

Illi kwalunkwe polza ta' assigurazzjoni tas-sewqan tigi mahruga lill-policyholder, f'dan il- kaz lis-sid tal-vettura Lucienne Clangura (ara fol 16 tal-process), u tispecifika ukoll dawk il- persuni li jkunu awtorizzati li jsuqu l-vettura.

F'dan il-kaz il-polza in kwistjoni tispecifika illi awtorizzati jsuqu l-vettura huma: il-policyholder (omm l-imputata), kwalunkwe persuna illi ghandha 25 sena jew izjed u kif ukoll il-persuna (li ghandha bejn 18 u 25 sena) illi ssuq il-vettura fuq l-ordni jew bil-permess tal-policyholder.

F'dan il-kaz il-persuna li kellha bejn 18 u 25 sena u li kienet awtorizzata mill-policyholder sabiex issuq il-vettura u kienet

ghalhekk ukoll koperta, hija l-imputata Francesca Vella Mamo, bint il-policyholder.

Illi x'jigri jekk persuna li m'ghalqitx il-25 sena u li m'hijiex indikata bhala persuna

Cuschieri kellha 21 sena fid-data indikata fl-akkuza) issuq l-istess vettura?

F’kaz li jigri

hekk, allura l-policyholder jkollu problema biex jitlob lill-kumpanija tal-assigurazzjoni

tieghu sabiex thallsu tad-danni li jkun sofra (hu jew xi beneficcjarju iehor tal-polza) ghaliex

ir-risarciment mhux necessarjament

din aktarx tkun intitolata tirrifjuta peress illi l-vettura kienet qed tigi misjuqa minn persuna eskluza mill-polza.

Naturalment kollox jiddependi mill-fattispecie tal-kaz u wiehed ikun irid jinvestiga ukoll fost affarijiet ohra jekk wara kollox il-policyholder kienx jaf illi s-sewwieq mhux awtorizzat kien qieghed isuq il-vettura.

Fi kwalunkwe kaz pero din hija kwistjoni ta' natura civili u m'hijiex ta' rilevanza ghall-kamp kriminali.

3(1) tal-Kap.

104 tal-Ligijiet ta' Malta, u kwindi ghal din il-kawza, huwa illi ghall-uzu ta' dik il-vettura tkun tezisti polza ta' assigurazzjoni li tkun in vigore.

Jekk tali polza tkun tezisti, allura t-terz dejjem ikun protett (hlief f'certu kazijiet specifici elenkati fil-ligi) ghaliex jigri x'jigri, tkun qed tinstaq minn min tkun qed tinstaq, il-kumpanija tal- assigurazzjoni tkun obbligata taghmel tajjeb ghad-danni li t-terz jsofri b'kawza tal-uzu tal- imma vettura.

Dan eventwalment isir.

Filfatt it-terza persuna tista' anke tiftah kawza civili fil-Qorti jew fic- Centru Malti tal-Arbitragg, skond il-valur tal-kaz, kontra l-persuna assigurata bil-polza u f'kaz ta' sentenza favur it-terz, l-assiguratur huwa obbligat taht l-Art.

10(1) tal-Kap.

104 illi jhallas lill-istess terz anke jekk l-assiguratur ikun intitolat jannulla jew ihassar il-polza.

Naturalment imbaghad l-istess assiguratur ikollu d-dritt li jitlob risarciment tad-danni minghand l-assigurat – materja li hija ukoll ta' natura civili.

Illi dan kollu jfisser illi fir-rigward tal-kopertura tat-terz ma' taghmilx differenza jekk min kien qieghed juza l-vettura u kkawza d-danni kellux licenzja tas-sewqan jew le, ghandux inqas minn 25 sena jew le, jew jekk huwiex b'xi mod eskluz mill-kopertura tal-polza jew le.

It-terz dejjem protett jekk fis-sehh ikun hemm polza ta' assigurazzjoni tal-vettura.

Illi t-terz ma' jkunx protett biss jekk fid-data tal-incident ma' jkunx hemm fis-sehh polza ta' assigurazzjoni ghal dik il-vettura.

Ad ezempju, f'dan il-kaz ingiebet prova (a fol 16) illi l-polza giet ikkancellata b'effett mill-4 ta' April 2019 minhabba li din giet iddikjarata bhala scrapped.

Li jfisser dan illi li kieku per ezempju l-vettura fil-verita ma' kienetx verament giet scrapped u baqghet tinstaq mill-4 ta' April 2019 'l quddiem (xi haga li ma' gratx f'dan il-kaz ghaliex hawnhekk qed nitkellmu fuq incident li sar fl-24 ta' Marzu 2019) u inqala incident wara tali data, allura ghall-uzu tal-vettura in kwistjoni ma' kienx ikun hemm fis- sehh polza ta' assigurazzjoni u allura t-terz ma' kienx ikun jista' jitlob kumpens mill- kumpanija tal-assigurazzjoni.

Huwa dan il-kaz illi ried jipprevjeni milli jigri l-legislatur permezz tal-Art.

3(1) tal-Kap.

104 tal-Ligijiet ta’ Malta.

F’kazijiet bhala dawn, it-terz xorta jista’ jkollu forma ta’ protezzjoni billi japplika lill-Fond għal Protezzjoni u Kumpens

9D(1) tal-Kap.

104 tal-Ligijiet ta’ Malta pero dan mhuwiex desiderabbli u hija

sitwazzjoni bhal din illi l-legislatur ried jipprevjeni milli tigri permezz tal-Art.

Illi matul is-snin inqalghet certu ambigwita’ fil-Qrati nostrani fis-sens illi bdiet tqum il-

mistoqsija dwar il-presunzjoni taht l-Artikolu 3(1A) tal-Kap.

104 tal-Ligijiet ta’ Malta.

"3(1A) Ikun preżunt li ma kienx hemm polza tal-assigurazzjoni fis-seħħ skont is-subartikolu

(1), kemm-il darba min jiġi akkużat b’reat taħt is-subartikolu (1) ma jġibx prova kuntrarja

billi juri ċertifikat tal-assigurazzjoni maħruġ taħt l-artikolu 4(4)."

Illi l-ambigwita’ qamet principalment dwar fuq min jinkombi l-oneru tal-prova dwar l-

assikurazzjoni.

Fis-sentenza ricenti moghtija minn din il-Qorti diversement presjeduta fl-

ismijiet Briguglio vs Nathaniel De Battista (QTM:KRM:Magistrat Doreen Benedetti – 11 ta' Marzu 2019), il-Qorti dahlet f'certu dettal dwar is-sentenzi kunfliggenti fuq dan il-punt u finalment pero stqarret li dan il-kunflitt gie rizolt permezz ta' sentenzi ricenti fosthom is-sentenza fl-ismijiet Briguglio vs Andre Apap tal-Appell Kriminali moghtija mill-Qorti (QTA:KRM:400:2010, deciza 4 ta' Frar 2011) fejn inghad is-segwenti:- "Ghar-rigward tal-imputazzjoni dwar sewqan mill-imputat meta ma kienx kopert b'polza ta' l-assikurazzjoni kontra r-riskji ta' terzi persuni, il-prova li l-imputat kien hekk kopert b'tali polza kienet tispetta lill-imputat ghat-tenur tal-artikolu 3(1A) tal-Kap 104.

Din il- Qorti ma taqbilx mad-distinzjonijiet li saru minn din il-Qorti diversament preseduta fis- sentenzi taghha Il-Pulizija vs. Angelo Moffitt, Il-Pulizija vs Stefan Amaira, u l-Pulizija vs Charles traci u ohrajn dwar meta tiskatta l-prezunzjoni prevista fis-subartikolu 3(1A) tal- Kap 104.

Is-subartikolu 3(1A) tal-Kap 104 hu car u inekwivoku fil-portata tieghu: il- prezunzjoni in kwistjoni tiskatta kull meta "...min jigi akkuzat b'reat taht is-subartikolu (1) ma jgibx prova kuntrarja billi juri certifikat ta' l-assigurazzjoni mahrug taht l-artikolu 4(4)" tal-Kap.

Din id-dispozizzjoni ma thalli lok ghal ebda interpretazzjoni" Illi l-ambigwita' li qamet fuq min jinkombi l-oneru tal-prova gabet maghha ukoll kontroversja bla bzonn (bla bzonn ghaliex hija totalment irrilevanti u m'ghandiex x'taqsam mal-kwistjoni tal-oneru tal-prova), fis-sens illi ghal xi raguni jew ohra beda jigi argumentat, xi drabi mid-difiza u xi kultant anke accettat mill-Qrati taghna, illi jekk l- imputat ikun eskluz mill-kopertura (per ezempju ghaliex m'ghandux licenzja tas-sewqan jew ghaliex ghandu inqas minn 25 sena u ma' jkunx "sewwieq awtorizzat" specifikat fil- polza) allura huwa jkun hati tal-akkuza migjuba kontrih taht l-Art.

3(1) tal-Kap.

104 tal- Ligijiet ta' Malta.

Bir-rispett, argument bhal dan huwa bla bazi legali u din il-Qorti assolutament ma' tistax taqbel mieghu.

Filfatt f'dan ir-rigward din il-Qorti taghmel taghha l- kliem li ntqal mill-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Briguglio vs Emanuel Fero’ (App.

Nru. 329:2010:MM, 26 ta' Marzu, 2015): … Id-dicitura tal-Artikolu 3(1) tal-Kap 104 hija cara u ma thalli lok ghall-ebda tip ta' interpretazzjoni.

Jissussistu l-elementi tar-reat previst fl-imsemmi artikolu meta ma tkunx issehh polza ta' assigurazzjoni dwar riskji ta' terzi persuni, skond id-disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza.

Is-semplici fatt li tkun tissussisti kopertura assigurattiva jeskludi ghal

kollox ir-reat kontemplat fl-imsemmi artikolu (sottolinear u emfasi mizjuda minn din il-

Eventwali ksur tal-kondizzjonijiet tal-polza jista` jwassal ghal konsegwenzi ta'

natura civili bejn l-assikuratur u l-assigurat, senjatament l-eventwali dritt ta' regress civili

li l-assiguratur jista` jkollu fil-konfront tal-assikurat.

Izda tali kwistjonijiet ta' natura civili

dak li jirrigwarda r-reat kontemplat fl-artikolu 3(1) tal-Kap 104 billi dan ir-reat jissussisti

biss meta ma tkunx fis-sehh polza ta' assigurazzjoni"

Illi lanqas ma' taqbel din il-Qorti ma' posizzjoni li gieli ttiehdet fil-passat fis-sens illi sabiex

ixejjen il-presunzjoni li wettaq reat taht l-Artikolu 3(1), l-imputat jehtieglu jipprezenta xi

dikjarazzjoni mill-kumpanija tal-assigurazzjoni tieghu illi l-polza tkopri ukoll terzi persuni.

Din hija xi haga prezunta u semmai ghandha tkun il-prosekuzzjoni illi f'kaz illi l-imputat

jipproduci bhala prova tieghu polza tal-assigurazzjoni li tkopri l-uzu tal-vettura, iggib prova

illi minkejja l-ezistenza ta' dik il-polza, jezistu cirkustanzi (fosthom dawk kontemplati taht

10(2) jew (3) tal-Kap.

104) li minhabba fihom terzi persuni jistghu ma' jkunux koperti.

Illi fil-kaz in kwistjoni kif diga inghad, mill-provi (a fol 16) johrog illi fir-rigward tal-uzu tal-vettura kien hemm ezistenti fil-gurnata tal-incident, polza ta' assigurazzjoni dwar ir- riskji ta' terzi persuni, xi haga li giet ikkonfermata ukoll viva-voce mir-rapprezentant ta' Atlas Insurance fis-seduta tal-lum.

Illi ghaldaqstant l-imputata ma' tista qatt tinstab hatja tal-akkuza addebitata lilha.

Decide Wara li rat lakkużi u lliġi, ossia Kap 104 Artiklu 3(1).

Tillibera lill-imputata fuq nuqqas ta' provi.

Dr. VICTOR GEORGE AXIAK Mihail

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR.

IMĦALLEF TONIO MALLIA

Seduta ta' nhar it-Tlieta, 29 ta' Ottubru, 2019

Numru 8 Ċitazzjoni numru 710/05 SM

Maria Conċetta sive Mari armla ta' Colin Mifsud Cassar f'isimha u f'isem binha Tristan Mifsud Cassar u kif ukoll Michelle Mifsud Cassar v. Joseph Reynolds. u b'digriet tat-23 ta' Ottubru, 2018, stante l-mewt ta' Joseph Reynolds. l-Qorti ordnat it-trasfużjoni tal-ġudizzju f'isem martu Antoinette Reynolds.; u Vincent Reynolds.

Dan huwa appell imressaq mill-attriċi proprio u nomine minn

sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit-3 ta' Diċembru, 2013,

(minn issa 'l hemm imsejħa "s-sentenza appellata"), li biha u għar-

raġunijiet hemm imfissra, laqgħet l-eċċezzjoni preliminari tal-preskrizzjoni

Ċiv.

tas-sentejn imqajma mill-intimati u b'hekk ċaħdet fil-mertu t-talbiet attriċi

dwar il-likwidazzjoni u l-ħlas ta' danni pretiżi mill-atturi minħabba l-ħruġ

kontrihom ta' mandat kawtelatorju matul is-smigħ ta' kawża;

L-ewwel Qorti waslet għad-deċiżjoni tagħha billi ikkunsidrat kif ġej:

jistghu

"11.0. sintetikament riassunti bil-mod segwenti: "11.1.

Illi l-origini tas-saga gudizzjarja riskontrata taf l-origini taghha ghall-kawza li missier l-attrici u l-konvenuti odjerni kienu intavolaw fl- 1983 kontra l-attrici odjerna u zewgha, illum mejjet, (ara fol 6); "11.2.

Illi l-eventwali kawza introdotta kontra l-attrici odjerna u zewgha indikata fil-paragrafu precedenti kienet biex dawn ihallsu lil missier l- attrici odjerna l-valur intrinsiku ta' oggetti tad-deheb u oggetti ohra prezzjuzi valutati komplessivament fl-ammont ta' hamest elef Lira Maltin, (LM5,000.00); "11.3.

Illi dik il-procedura kienet mehtiega biex missier l-attrici odjerna jithallas tal-oggetti de quo li kien ikkonsenjalha bl-intiza li dawn kellhom ihallsuh meta jbieghuhom; "11.4.

Illi meta missier l-attrici odjerna intavola l-kawza fuq riferita, ghalkemm agixxa f'isem il-komunjoni tal-akkwisti, dak iz-zmien ma kienx hemm il-htiega li martu tippartecipa bhala ko-attrici fl-istess kawza; "11.5.

Illi l-kawza hekk introdotta minn missier l-attrici fl-1983 fuq riferita, (ara paragrafu numru hdax punt wiehed, (11.1.), aktar qabel), kienet deciza fil-21 ta' Marzu, 2005, u l-ezitu kien favur l-attrici odjerna u zewgha, (ara fol 6); "11.6.

Illi tul il-procedura fuq hekk riferita inhargu wkoll il-mandati meritu ta' din il-procedura; "Ikkonsidrat: "12.0.

Illi f'dan ir-rigward, preliminarjament waqt li atturi qed jitolbu d- danni, il-konvenuti qed jecepixxu l-preskrizzjoni, (ara paragrafu numru tnejn punt tlieta, (2.3), aktar qabel); "12.1.

Illi l-artikli tal-Kodici Civili citati mill-konvenuti huma is-segwenti:

Ċiv.

L-artiklu 2153 u "12.1.2.

L-artiklu 2156 (d) u (f); "12.2.

Illi l-artiklu 2153 tal-Kap 16 jghid is-segwenti:

"L-azzjoni ghall-hlas preskrizzjoni bl-eghluq ta' sentejn";

tal-hsarat mhux

taqa' bi

Illi l-artiklu 2156 tal-Kap 16 jistabbilixxi li l-azzjonijiet hawn elenkati jaqghu bi preskrizzjoni bl-eghluq ta' hames (5) snin:

"(d) "L-azzjonijiet ghall-hlas ta' imghaxijiet ta' somom mehuda b'self jew taht titolu iehor, u in generali, ta' dak kollu li jithallas bis-sena jew kull tant zmien iehor aqsar minn sena"; (f) "L-azzjoni ghall-hlas ta' kull kreditu iehor li gej minn operazzjonijiet kummercjali jew minn hwejjeg ohra, meta l-kreditu ma jkunx jaqa', skont din il-ligi jew ligijiet ohra, taht preskrizzjoni aqsar, jew ma jkunx jirrizulta minn att pubbliku";

Illi nonostante dak rilevat fin-nota tal-eccezzjonijiet, (ara fol 36), l-istess konvenuti irrinunzjaw ghall-eccezzjoni sollevata taht l- artiklu 2156 fuq citata, (ara fol 276); "Ikkonsidrat: "13.0.

Illi fir-rigward tal-artiklu 2153 tal-Kap 16 fuq citat ghandu jinghad is-segwenti: "13.1.

Illi l-kontendenti jaqblu li ai termini tal-artiklu 2137 tal-Kap 16, il- preskrizzjoni tal-azzjoni tibda minn dak inhar li tkun tista' tigi ezercitata l-azzjoni; "13.2.

Illi fejn il-kontendenti ma jaqblux hu rigward id-data minn meta jibda jghodd il-perjodu in dizamina; "13.3.

Illi f'dan ir-rigward: "13.3.1.

L-atturi jsostnu li l-punctum temporis ghandu jkun il-21 ta' Marzu, 2005 – id-data tas-sentenza Reynolds. vs Mifsud Cassar, (ara paragrafu numru wiehed punt wiehed, (1.1), aktar qabel); "13.3.2.

Illi l-konvenuti jsostnu s-segwenti: "13.3.2.i.

In kwantu ghad-danni ikkagunati imhabba l-impediment ta' partenza 1856/83: dan ghandu jibda mis-7 ta' Dicembru, 1983, meta inhareg; "13.3.2.ii.

In kwantu ghad-danni ikkagunati minhabba n-nuqqas ta' possibilita` ta' uzu ta' xi deheb li kellu jigi depozitat biex tinhareg

Ċiv.

garanzija bankarja: dan ghandu jibda mid-data tal-istess impediment tas-safar cioe`, is-7 ta' Dicembru, 1983.

"Ikkonsidrat: "14.

Illi fir-rigward taqbel mal-kontenzjoni tal-konvenuti li jiccitaw il- kawza fl-ismijiet L-Avukat Dottor Louis Abela Grech Sant’ Angelo nomine vs Angelo Pitcher nomine, tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili, datata t-3 ta' Lulju, 2003, li tistabbilixxi:

"Ghar-rigward ta' kull terminu ta' preskrizzjoni, jinghad in linea ta' principju li z-zmien jibda jghodd minn dak inhar tal-incident u mhux mid- data li fih il-persuna sar jaf li sofra danni; id-data li taghti bidu ghall- preskrizzjoni hi, allura, determinabbli oggettivament u tibda tiddekorri mill-fatt tal-hsara, (ara Stevanovic vs D’alessandro, deciza mill-Onorabbli Qorti tal-Appell fit-22 ta' Gunju, 1900, (Vol.

XVII.1.15), u Coleiro Kingswell vs Galea Brevers, deciza minn din il-Qorti fis-7 ta' Mejju, 1999)";

Illi in effetti, l-istess artiklu 2137 fuq riferit, (ara paragrafu numru tlettax punt wiehed, (13.1), aktar qabel), jistabbilixxi bi kjarezza li:

" … il-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak inhar li din l-azzjoni tista' tigi ezercitata ...";

Illi ghalhekk l-impossibilita` li wiehed jagixxi trid tkun wahda indipendenti mill-volonta` tieghu, estranea minnu u impossibilita` li ma jkunx jista' jirrimwovi, (ara Lapira vs C&A Company Limited tat-2 ta' Gunju, 2003, tal-Qorti ta' l-Appell); "Ikkonsidrat: "17.

Illi tenut kont tas-suespost ghandu jkun pacifiku li la l-mandati ta' sekwestru u t'impediment ta' safar kienu inoltrati fl-1983, allura l-attrici setghet tirribattihom immedjatament u mhux thalli jghaddi dan iz-zmien kollu, (tnejn u ghoxrin (22) sena), biex tindirizzhom; "18.

Illi di piu`, ghandu jigi wkoll sottolineat li l-istess attrici ghandha d- dover li timminimizza d-danni riskontrati u mhux thallihom jakkumulaw fis-silenzju biex tiskatta sorpriza procedurali meta jidhrilha li jkun opportun; "19.0.

Illi in vista tal-premess din il-qorti hi sodisfatta li l-konvenuti ippruvaw l-eccezzjoni taghhom tal-preskrizzjoni tal-azzjoni odjerna a bazi tal-artiklu 2153 tal-Kap 16. . . ";

Fir-Rikors tal-Appell imressaq minnhom fl-20 ta' Diċembru, 2013,

l-atturi (minn issa 'l hemm imsejħin "l-appellanti") lmentaw li l-ewwel Qorti

qieset biss dwar l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni bla ma daħlet biex tqis il-

Ċiv.

Għalhekk talbu li din il-Qorti tħassar is-sentenza appellata billi

tiċħad l-imsemmija eċċezzjoni, u jekk ikun il-każ tgħaddi biex tiddeċiedi l-

mertu u tilqa' t-talbiet tagħhom jew,inkella li tibgħat l-atti lura lill-ewwel

Qorti biex tiddeċiedi l-mertu, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-intimati;

Fir-Risposta tal-Appell imressqa minnhom fid-9 ta' Jannar, 2014, l-

intimati (minn issa 'l hemm imsejħin "l-appellati") saħqu li s-sentenza

appellata jixraq tkun konfermata u li l-appell imressaq minnha jkun

miċħud bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellanti;

Semgħet it-trattazzjoni tal-appell waqt is-smigħ tat-22 ta' Jannar,

Rat l-atti kollha tal-kawża, magħduda dawk taż-żewġ Mandati

kawtelatorji li fuqhom l-appellanti ressqu l-kawża tagħhom;

Rat li l-appell tħalla għas-sentenza;

Ikkunsidrat:

Illi din hija azzjoni ta' danni mġarrba minħabba l-ħruġ ta' Mandati

L-appellanti jgħidu li l-Mandati nħarġu b'mod fieragħ u

Ċiv.

danni minħabba f'hekk;

sempliċement biex idejjaqhom u jippretendu li l-appellati jħallsuhom id-

Illi għal dik l-azzjoni, l-appellati laqgħu, fost l-oħrajn, billi qajmu l-

eċċezzjoni tal-preskrizzjoni tal-azzjoni attriċi.

Fil-mertu, ikkontestaw ukoll

is-siwi tal-azzjoni billi qalu li l-Mandati nħarġu b'jedd li tagħtihom il-liġi biex

iħarsu l-pretensjonijiet li kjellhom kontra l-appellanti u żewġha f'kawża

miftuħa minn missierhom.

Għalkemm l-appellati kienu qajmu l-

preskrizzjoni kemm taħt l-artikolu 2153 u kif ukoll taħt l-artikolu 2156(d) u

(f) tal-Kodiċi Ċivili, huma kienu irrinunzjaw għall-imsemmija eċċezzjoni

safejn tirrigwarda ż-żmien maħsub fl-artikolu 2156, u żammew sħiħa l-

eċċezzjoni tagħhom dwar l-artikolu 2153 tal-Kodiċi;

Illi l-ewwel Qorti laqgħet dik l-eċċezzjoni u sabet li l-azzjoni tal-

appellanti kienet waqgħet għaliex saret wara ż-żmien;

Illi din il-Qorti jidhrilha li, biex tqis sewwa l-appell imressaq

quddiemha, jkun xieraq li tislet il-qafas kronoliġiku li fih ġraw l-episodji

marbuta mal-kwestjoni mertu tal-każ.

Fis-7 ta' Diċembru, 1983, missier

l-appellanti Shires talab u kiseb il-ħruġ ta' Mandat ta' Impediment tas-

Safar1 kontra l-imsemmija appellanti u żewġha in kawtela ta' pretensjoni

ta' ħamest elef Lira Maltin (Lm 5,000).

Fil-21 ta' Diċembru, missier l-

1856/83, Dok "B", f'paġġ.

13 – 4 tal-proċess

Ċiv.

appellanti fetaħ kawża kontra l-appellanti u żewġha.

Fis-16 ta' Lulju,

1984, l-appellanti u żewġha ressqu b'Ċedola ta' Depositu2 b'garanzija

bankarja għas-somma indikata fil-Mandat mehmuża magħha3.

ingħatat l-imsemmija garanzija, l-appellanti u żewġha rahnu oġġetti ta'

ħaġar u metall prezzjuż mal-Bank li kienu stmati li jiswew sebat elef mija

Dakinhar li tressqet iċ-Ċedola, l-

appellanti u żewġha talbu u kisbu l-ħruġ ta' Kontro-Mandat għall-Mandat

ta' Impediment tas-Safar5;

Illi fil-21 ta' Marzu, 19916, l-appellanti u żewġha interpellaw lill-

appellati u lil ommhom b'ittra uffiċjali sabiex jersqu għal-likwidazzjoni u l-

ħlas tad-danni li ġarrbu minħabba l-ħruġ kontrihom tal-Mandat ta'

Impediment tas-Safar u l-ħruġ tal-garanzija bankarja.

ġudizzjarju, tissemma ittra uffiċjali oħra li l-appellanti u żewġha jgħidu li

kienu bagħtu f'April tal-1989.

Fil-21 ta' Lulju, 19997, l-appellanti u żewġha

talbu lill-Qorti jitħallew jiżbankaw il-garanzija bankarja li kienu iddepożitaw

biex seta' jinħareġ il-Kontro-Mandat.

It-talba tagħhom intlaqgħet b'degriet

tat-28 ta' Settembru, 19998.

Meta l-appellanti u żewġha talbu lill-Bank

iroddilhom lura l-oġġetti mirhuna miegħu, l-oġġetti ma nstabux.

2 Dok "D1", f'paġ.

16 tal-proċess 3 Dok "D2" f'paġ.

17 tal-proċess 4 Dokti "E1" u "E2", f'paġġ.

21 – 2 tal-proċess 5 Dok "D3", f'paġġ.

18 – 20 tal-proċess 6 Dok "VB12", f'paġ.

163 tal-proċess 7 Dok "VB10", f'paġ 158 tal-proċess 8 Dok "MS1", f'paġ.

43 tal-proċess

il-Bank kien aċċetta li jagħti kumpens bil-ħlas ta' somma flus miftehma lill-

Ċiv.

appellanti u lil żewġha;

Illi fid-19 ta' Novembru, 19999, l-appellati talbu u kisbu l-ħruġ ta'

Mandat ta' Sekwestru kawtelatorju kontra l-appellanti u żewġha għas-

somma ta' ħamest elef Lira Maltin (Lm 5,000) u b'ħarsien tal-

pretensjonijiet tal-kawża li kien fetaħ missierhom li, sadattant, kien miet

f'Lulju tal-1984 u huma assumew l-atti tal-kawża minfloku bħala werrieta

tiegħu.

Meta nħareġ il-Mandat, il-Bank sekwestratarju bagħat jgħarraf li

fil-kont tal-eżekutati intimati (l-miżżewġin Shires) kien hemm biss is-

somma ta' sitt Liri Maltin u tletin ċenteżmi (Lm 6.30).

minħabba li l-ftehim bejn il-miżżewġin Shires u l-istess Bank dwar il-

kumpens fuq imsemmi ma kienx għadu ġie finaliżżat (il-ftehim kien iffirmat

fis-17 ta' Diċembru, 199910, meta ġew biex jitħallsu s-somma miftehma,

il-Bank żamm is-somma ta' LM 5,073 minħabba l-Mandat ta' Sekwestru

li kien laħaq inħareġ.

Fl-14 ta' Diċembru, 199911, appellanti u żewġha

kienu ressqu talba għat-tħassir tal-imsemmi Mandat, iżda l-Qorti ma

laqgħethiex b'degriet mogħti fis-17 ta' Marzu, 2000.

Is-sentenza fil-kawża

miftuħa minn missier l-appellanti ngħatat mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-

21 ta' Marzu, 200512.

Fit-22 ta' April, 200513, l-

appellanti (li sadattant kienet romlot) ġibdet il-bilanċ kollu li kien għad

5061/99 Dok "VB11", f'paġġ.

159 sa 161 tal-proċess 10 Dok "MM4" f'paġġ.

169 – 170 tal-proċess 11 Dok "MS3", f'paġġ.

45 – 6 tal-proċess 12 Dok "A", f'paġġ.

6 sa 12 tal-proċess 13 Dok "MM7", f'paġ.

173 tal-proċess

Ċiv.

hemm miżmum fil-kont tagħha mal-Bank, ladarba l-effetti tal-Mandat ta'

Din il-kawża nfetħet fl-4 ta' Awwissu, 2005;

Illi l-aggravju ewlieni tal-appellanti mis-sentenza appellata ġej

mill-fatt li huma ma jaqblux mal-ewwel Qorti dwar meta beda miexi ż-

żmien biex huma setgħu jiftħu l-kawża tagħhom għad-danni minħabba l-

Mandati maħruġa kontrihom.

Filwaqt li jaqblu li ż-żmien preskrittiv jibda

għaddej minn dakinhar li l-jedd ta' azzjoni jibda miexi14, huma jisħqu li l-

kawża tallum ma setgħux jiftħuha qabel ma ngħatat is-sentenza fil-kawża

li nfetħet kontra tagħhom u meta għaddiet f'ġudikat;

Illi, min-naħa tagħhom, l-appellati jwarrbu dak l-argument u jgħidu

li jekk tabilħaqq li l-appellanti kienu tal-fehma li l-Mandati kontrihom kienu

nħarġu b'abbuż u b'mod fieragħ u biex jagħmlilhom ħsara, kien messhom

mexxew mill-ewwel, ladarba d-danni ġarrbuhom minħabba l-istess

Mandati u mhux minħabba l-kawża;

Illi ma għandu jkun hemm l-ebda dubju li l-azzjoni mibdija mill-

appellanti hija dik maħsuba

tal-Kodiċi

Organiżżazzjoni u Proċedura Ċivili.

Għalkemm din l-azzjoni hija miftuħa

biss għal min ikun inħareġ kontrih Mandat kawtelatorju15, jista' jingħad li

l-bażi ta' azzjoni bħal dik hija t-tħaddim tal-prinċipju ġenerali tar-

2137 tal-Kap 16 15 Art.

836(1) tal-Kap 12

Ċiv.

responsabbiltà għad-danni akwiljani16.

Dak il-prinċipju jrid li kull min iġib

ħsara lil kull ħaddieħor b'għemil jew b'nuqqas li għalih iwieġeb, irid

jagħmel tajjeb għal dik il-ħsara17.

Il-liġi ma tagħrafx jekk il-persuna

mġarrba kinitx fil-ħsieb jew fil-mira tal-persuna li tkun għamilitilha dik il-

ħsara18: il-kriterju huwa r-rabta bejn l-għemil u l-ħsara li dak l-għemil ikun

ġab fuq il-persuna jew ħwejjiġha;

Illi fil-fehma tal-Qorti jekk għandu jgħodd xi żmien preskrittiv

f'azzjoni bħal dik li għandha quddiemha llum, dan huwa ż-żmien ta'

sentejn maħsub fl-artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili.

Minn daqshekk, l-ewwel

Qorti ħaddmet id-dispożizzjoni t-tajba u, fis-sewwa, lanqas l-appellanti ma

jgħidu li dak ma kienx iż-żmien utli li kellu jitqies biex ikejjel is-siwi tal-

eċċezzjoni tal-preskrizzjoni mqajma mill-appellati.

Jingħad ukoll li ż-

żmien imsemmi huwa wieħed ta' preskrizzjoni u mhux ta' dekadenza;

Illi l-kwestjoni, għalhekk, tintrabat l-aspett tal-punctum temporis,

jiġifieri maż-żmien meta l-appellanti setgħu jiftħu l-kawża tagħhom għad-

Kif ingħad, l-artikolu 2137 tal-Kodiċi Ċivili jgħid li

l-preskrizzjoni tibda tgħaddi minn meta l-azzjoni tkun setgħet issir bla ma

jittieħed qies tal-istat jew tal-kundizzjoni tal-persuna li lilha dik l-azzjoni

Il-ħarsien ta' din ir-regola hi waħda bażika, tant li jinsab mgħallem

16 P.A. RCP 31.5.2000 fil-kawża fl-ismijiet Cammast Ltd vs Joseph E. Carbone et (mhix appellata) u P.A. RCP 30.5.2002 fl-atti tar-rikors fl-ismijiet Yorkie Clothing Industry Ltd. vs Dr. Lillian Dimech Consiglio Elgabaei (mhix appellata) 17 Art.

1031 tal-Kap 16 18 Art.

1033 tal-Kap 16

Ċiv.

illi l-impossibilità li wieħed jaġixxi trid tkun impossibilità indipendenti mir-

rieda ta' dak li jkun, dovuta għal kawża 'l barra minnu li huwa ma setax

Illi dan il-prinċipju jinbena fuq il-massima li actione non natae non

L-awturi Kephart-Cassar Vella u Canovari f'dan ir-rigward

U band'oħra jżidu jgħidu illi "La prescrizione

Illi hu x'inhu l-għajn tal-preskrizzjoni invokata mill-parti mħarrka,

jaqa' dejjem fuq il-Qorti li tqis minn liema data tali preskrizzjoni bdiet

għaddejja, u l-eċċezzjoni m'għandhiex tintlaqa' jekk mill-provi mressqin

jew mill-atti tal-proċess dik id-data ma tkunx tista' tiġi stabilita22.

Min-naħa

l-oħra, ladarba tkun stabbilita d-data li minnha 'l quddiem tnisslet il-ħsara

u beda għaddej iż-żmien preskrittiv, iċ-ċirkostanza dwar jekk il-parti

mġarrba kenitx taf jew le li dik il-ġrajja seħħet ma tkunx rilevanti biex il-

15.2.1965 fil-kawża fl-ismijiet Sarlo et noe vs Ciantar Galea (Kollez.

21 Op. cit. §393-bis, paġ 306 22 App.

Ċiv 5.4.1993 fil-kawża fl-ismijiiet ‘Apap vs Giorgina Dimech Consiglio et (Kollez.

Ċiv.

Qorti tqis jekk dak iż-żmien għaddiex jew għalaqx.

Dan jingħad għaliex,

fid-dawl tat-tagħlim imsemmi hawn fuq, "Hu risaput illi d-dies a quo tal-

preskrizzjoni jibda jgħodd minn meta ssir il-ħsara, u mhux minn meta dak

li jkun jinduna bil-ħsara.

Fil-kawża Pitcher v Giglio, deċiża mill-Prim'

Awla tal-Qorti Ċivili fil-31 ta' Ottubru, 1959, intqal illi: "il-preskrizzjoni tibda

tgħaddi u timxi mill-jum li fih ikun ġara l-fatt illeċitu li minnu jidderiva d-

dannu, u mhux mill-jum meta l-parti leża tiġi taf bih".

It-test huwa wieħed

oġġettiv u mhux dipendenti fuq meta l-vittma jkun komdu li jinduna bil-

ħsara.

Din il-Qorti, Sede Inferjuri, fil-kawża Graham v. Stivala, deċiża

fil-11 ta' Ġunju, 2010, qalet: ".....… jibda biex jiġi reġistrat illi kif jinghad fl-

Artikolu 9985 Kodiċi Ċivili, "bla ħsara ta' disposizzjonijiet oħra tal-liġi, il-

preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak in-nhar li din l-azzjoni tista' tigi

ezerċitata, mingħajr ma jittieħed qies tal-istat jew tal-kundizzjoni tal-

persuna li lilha din l-azzjoni tmiss".

Hu spjegat mill-Qorti tal-Appell

Supejuri illi "t-test li trid il-liġi allura kien dak oġġettiv, dipendenti mill-fatti

li minnhom joriġina d-dritt tal-attur li jaġixxi, mhux it-test soġġettiv għall-

persuna tal-attur u ċioe` jekk din kenitx jew le f'kundizzjoni li taġixxi, tkun

xi tkun ir-raġuni" ("Galea Bason Farrugia Naudi -vs-Anthony Giglio", 6 ta' Ottubru,

Evidentement, imbagħad, "iż-żmien hu dak li fih tkun twieldet l-

obbligazzjoni, u li fih ikunu twieldu d-dritt u l-azzjoni konsegwenzjali"

("Joseph Crucetta -vs- Prof. Joseph Wilson", Prim' Awla, Qorti Ċivili,

9 ta' Jannar 1953")23";

Ċiv.

31.10.2014 fil-kawża fl-ismijiet Mizzi Estates Ltd vs Frank Micallef Camilleri et

Ċiv.

Illi, minkejja dan, tibqa' dejjem tgħodd ir-regola li l-parti li tqanqal l-

eċċezzjoni tal-preskrizzjoni trid tippruvaha kif imiss u li, f'każ ta' dubju,

dan imur kontra l-istess parti eċċipjenti;

Illi tajjeb jingħad ukoll l-jedd li wieħed jipproċedi għad-danni

mġarrba minħabba l-ħruġ ta' Mandat ma jitnissilx – kif jgħidu l-appellanti

– dejjem u bilfors hekk kif tinqata' l-kawża li dwar il-pretensjonijiet tagħha

jkun inħareġ tali Mandat.

Kif ingħad bosta drabi f'dan ir-rigward, il-fatt

waħdu li persuna tkun bdiet proċedura (magħduda magħha l-ħruġ ta'

Mandati biex jikkawtelaw dik l-azzjoni) li, wara l-istħarriġ tal-Qorti, ma tiġix

milqugħa, ma jfissirx b'daqshekk biss li kull proċedura kienet saret

b'abbuż tad-dritt li tirrikorri lejn il-Qorti24;

Illi, ġeneralment, l-abbuż mill-proċedura ġudizzjarja jitqies biss

f'każijiet eċċezzjonali li, x'aktarx, jintrabtu mal-qerq tal-persuna li tkun

irrikorriet għaliha jew mal-frugħa tal-pretensjoni nfisha25.

element ta' aġir fieragħ fi proċedura ġudizzjarja, dan normalment jixhed

l-abbuż tal-proċess ġudizzjarju26.

F'dan ir-rigward ingħad li għalkemm ir-

raġunijiet li għalihom min ikun talab u kiseb il-ħruġ ta' Mandat kawtelatorju

jista' jinsab ħati għad-danni ma jintrabtux biss mal-erba' ċirkostanzi

24.1.1895 fil-kawża fl-ismijiet Moon vs Friggieri noe (Kollez.

Vol: XV.34) u P.A. JZM 8.1.2013 fil-kawża fl-ismijiet Joseph Azobu vs Frans Azobu (mhix appellata) 25 App.

Ċiv.

10.1.1955 fil-kawża fl-ismijiet Dimech Consiglio vs Theuma Carabez (Kollez.

Ċiv.

26.1.1926 fil-kawża fl-ismijiet Parretti vs Xuereb Zhang (Kollez.Vol: XXVI.i.405)

Ċiv.

msemmija fl-artikolu 836(8), taħt ir-regoli ġenerali tar-responsabbiltà jrid

jintwera li tali persuna tkun mexxiet b'imprudenza, traskuraġni jew

nuqqas ta' ħsieb ta' missier tajjeb tal-familja27.

Huwa magħruf ukoll li

Mandat kawtelatorju jinħareġ bir-responsabbiltà ta' min ikun talbu u jista'

hekk jintalab bil-ħsieb li jqiegħed fiż-żgur il-jeddijiet tagħha mingħajr ma

huwa meħtieġ li qabel ikun hemm deċiżjoni28;

Illi wara li għamlet dawn il-kunsiderazzjonijiet u qieset iċ-ċirkostanzi

fattwali fil-qafas kronoloġiku fuq imsemmi, din il-Qorti tasal għall-fehma li

l-aggravju tal-appellanti mhuwiex tajjeb u l-azzjoni tagħhom tabilħaqq

waqgħet biż-żmien preskrittiv li jgħodd għall-għamla ta' kawża tagħhom.

Dan jingħad għal aktar minn raġuni waħda.

Fl-ewwel lok, fejn jirrigwarda

l-Mandat ta' Impediment tas-Safar u l-garanzija maħruġa biex seta'

jitneħħa, joħroġ ċar li l-appellanti kienu jafu li għandhom jedd biex imexxu

għal xi danni li jgħidu li ġarrbu – fost l-ilmenti ewlenin kien hemm dik li

żewġ l-appellanti kien tilef opportunità ta' xogħol barra minn Malta bi ħlas

sostanzjali minħabba li ma setax jitlaq minn Malta – lil hinn minn x'kien

se' jkun l-eżitu tal-kawża li l-Mandat inħareġ biex jikkawtela.

dik l-għamla ta' Mandat tneħħiet mis-sistema proċedurali Malti fl-1995:

minkejja dan, l-appellanti u żewġha ma ċċaqalqux qabel erba' (4) snin

wara (u minn tal-anqas wara li kienu għaddew ħmistax-il sena minn

mindu kisbu l-ħruġ tal-Kontro-Mandat relattiv) biex iġibu fix-xejn xi effetti

27 P.A. TM 18.9.2002 fil-kawża fl-ismijiet John Chomarat vs Port Cottonera Ltd.

829 tal-Kap 12

Ċiv.

li seta' kien għad fadal b'riħet dak il-Mandat.

Fit-tielet lok, mill-atti jidher

li kemm fl-1989 u kif ukoll fl-1991, l-appellanti u żewġha kienu interpellaw

lill-appellati b'ittra uffiċjali biex jersqu għal-likwidazzjoni u l-ħlas tad-danni

sewwasew minħabba l-ħruġ ta' dak il-Mandat.

Dan jixhed li huma kienu

jagħarfu li l-jedd tagħhom li jipproċedu għad-danni ma kienx jiddependi

mill-eżitu tal-kawża miftuħa, imma mill-ġrajja tat-tiġrib tad-danni nfushom.

Fir-raba' lok, filwaqt li dik l-ittra uffiċjali setgħet serviet biex tikser iż-żmien

preskrittiv29, ma ntweriex li wara l-1991, l-appellanti tennew dik il-

proċedura u żammew ħaj iż-żmien li fih setgħu fetħu l-kawża;

Illi bl-istess mod, mill-atti tal-kawża, ma ħarġet l-ebda ħjiel ta' prova

li l-appellati kienu b'xi mod jew irrinunzjaw għaż-żmien preskrittiv li kien

miexi favurihom u wisq anqas li kien hemm xi raġuni oħra li setgħet

issospendiet jew kisret il-mixja ta' dak iż-żmien.

Lanqas ma nġabet xi

prova min-naħa tal-appellanti li kienu miżmuma minn xi ċirkostanza jew

raġuni partikolari milli jmexxu 'l quddiem l-azzjoni minħabba xiħaġa lil hinn

mir-rieda tagħhom;

Illi dak li ngħad dwar il-Mandat ta' Impediment tas-Safar jista'

jgħodd ukoll fil-biċċa l-kbira għall-Mandat l-ieħor kawtelatorju.

Għalkemm

dakinhar li nħareġ, il-Bank sekwestratarju iddikjara li fil-kont bankarju tal-

appellanti u żewġha kien hemm biss ftit aktar minn sitt Liri Maltin (Lm 6)

2128 tal-Kap 16

Ċiv.

fil-kont, l-appellanti kienet taf li jekk tassew kienet qiegħda ġġarrab danni

minħabba l-ħruġ tal-istess Mandat, dan kien jagħtiha kull jedd li tipproċedi

biex tfittex għad-danni.

Għall-kuntrarju, meta hi u żewġha nedew il-

proċeduri f'Diċembru tal-1999 biex jitolbu t-tħassir tal-Mandat, lanqas biss

talbu l-impożizzjoni tal-penali fuq l-eżekutanti (minkejja li allegaw li l-

Mandat kien inħareġ b'mod "malizzjuż, frivolu u vessatorju").

Hemmhekk

kienu semmew ir-riżerva għad-drittijiet tagħhom taħt l-artikolu 836(9) tal-

istess Kodiċi ta' Proċedura.

Dan ukoll, fil-fehma tal-Qorti, juri li l-

appellanti u żewġha kienu jafu bil-jedd tagħhom li jmexxu għad-danni u

dan sa minn bosta snin qabel ma nqatgħet il-kawża.

Fir-rigward ta' dan

il-Mandat kawtelatorju, mbagħad, ma ntweriex li l-appellanti u żewġha

kienu mexxew kontra l-appellati bil-ħruġ ta' ittra ġudizzjarja bħalma kienu

għamlu fil-każ tal-Mandat l-ieħor.

Dan il-fatt ifisser li l-appellanti u żewġha

lanqas ittantaw iwaqqfu jew jiksru ż-żmien preskrittiv li kien miexi

kontrihom biex ifittxu għal xi dannu mġarrab minnhom minħabba dak il-

Illi għalhekk, dan kollu juri li meta l-appellanti fetħu l-kawża tallum,

kien ilu li għadda ż-żmien meta messhom fetħuha u għalhekk is-sentenza

appellata kienet waħda mistħoqqa;

Ċiv.

Illi fid-dawl ta' din il-konklużjoni, il-Qorti ma għandhiex għalfejn

tgħaddi biex tistħarreġ xi aspetti fil-mertu tal-aggravju tal-appellanti,

ladarba dawn jippreżumu li l-azzjoni tagħhom trid tkun inbdiet f'waqtha;

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-appell

Tiċħad l-appell tal-appellanti u tikkonferma għal kollox is-sentenza

mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit-3 ta' Diċembru, 2013, fil-kawża

fl-ismijiet premessi, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellanti.

Joseph R. Farrugia Naudi Howes

Tonio Cefai Howes

Joseph Borg k/a Borg Bonaci Prim Howes

Deputat Reġistratur rm


LAW.), LL.D. Seduta ta' nhar il-Hamis, 29 ta' Ottubru 2020

Kawza Numru: 3 Rikors Ġuramentat Numru:- 1095/2018 JVC

(K.I.

Il-Qorti, Rat ir-Bal Gravesteljn fejn ir-rikorrenti Mario Felici et ikkonferma bil-gurament u talab kif isegwi:

'Illi r-rikorrenti huma l-propjetari tal-kamra bin-numru tlettax (13) formanti parti minn kerrejja accessibli minn entratura komuni li ggib in-numru ufficjali mija disgha u sittin (169), gja mija tlieta u sittin (163) fi Triq l-Arkata gewwa Rahal Chircop Ellul (Dok A);

Illi l-intimati qeghdin jokkupaw l-imsemmija kamra bla

ebda titolu validu fil-ligi;

Illi di piu l-intimati abbuzivament u minghajr ebda dritt skont il-ligi nifdu l-kamra mertu ta' dawn il-proceduri, mas- sular sovrastanti permezz ta' xogholijiet strutturali bil-ghan illi jisilfu access ghall-proprjeta' taghhom fl-istess sular sovrastanti u f'kull kaz it-titolu taghhom ghal tali access minnhom ikkrejat huwa bbazat fuq mera tolleranza;

Illi r-rikorrenti debitament interpallaw lill-intimati kemm permezz ta' ittra legali datata 23 ta' Marzu 2018, kif ukoll permezz ta' ittra ufficjali datata 21 ta' Mejju 2018, sabiex jizgombraw mill-kamra in kwistjoni u sabiex igibuha lura ghall-istat strutturali li kienet qabel ma huma ghamlu x- xogholijiet fuq riferiti, izda huma baqghu inadempjenti u ghalhekk kellha ssir dina l-kawza;

Ghaldaqstant, in vista tas-suespost, ir-rikorrenti jitolbu bir-rispett illi dina l-Onorabbli Qorti joghgobha :

Tiddikjara li l-intimati qeghdin jokkupaw il-fond bin-numru tlettax (13) formanti parti minn kerrejja accessibli minn entratura komuni li ggib in-numru ufficjali mija disgha u sittin (169), gja mija tlieta u sittin (163) fi Triq l-Arkata

gewwa Rahal Chircop Ellul minghajr titolu validu skont il-ligi ; u konsegwentament ;

Tordna lill-intimati sabiex jizgombraw mill-fond in kwistjoni u dan entro terminu qasir u perentorju illi jigi prefiss minn dina l-Onorabbli Qorti ;

Tordna wkoll sabiex, entro

terminu qasir u perentorju illi jigi stabbilit minn dina l-Onorabbli Qorti skont it-talba precedenti, l-istess intimati jwettqu, okkorrendo taht id-direzzjoni u s-sorverjanza ta' periti nominandi, dawk ix- xoghlijiet kollha mehtiega sabiex il-fond in kwistjoni jigi strutturalment mifrud minn mas-sular sovrastanti, sabiex b'hekk il-fond in kwistjoni jerga jigi rijintegrat ghall-istat originali tieghu; u fin-nuqqas

ta'

Tawtorizza lir-rikorrenti sabiex iwettqu huma stess l-istess in xogholijiet kwistjoni, taht id-direzzjoni u sorveljanza tal-istess periti nominandi, u dana a spejjez tal-intimati.

rijintegrazzjoni msemmija

fil-fond

Bl-ispejjez kontra l-intimati, illi minn issa huwa ngunti ghas- subizzjoni'.

Rat ir-Risposta Guramentata ta' Richard Bouvet et li eccepew kif isegwi:

'Illi preliminarjament jigi rilevat illi l-esponenti mhumiex il- legittimi kontraditturi stante illi ma tezisti l-ebda relazzjoni bejn ir-rikorrenti u l-esponenti u dan kif jidher mill-kuntratt ta' akkwist illi gie anness mar-rikors promotur fejn ir-

rikorrenti akkwistaw il-fond taghhom minghand Francis u Dolores konjugi Schembri Bell u mhux minghand l-esponenti.

Illi liberati mill- ghaldaqstant osservanza tal-gudizzju;

l-esponenti ghandhom

Illi inoltre l-esponenti jirrilevaw u dan minghajr pregudizzju ghas-suespost illi sabiex il-gudizzju jkun integru u fl-ahjar interess tal-gudizzju kellhom jitharku u jifformaw parti mill- kawza odjerna Francis u Dolores konjugi Schembri Bell;

Illi inoltre l-esponenti jirrilevaw u dan minghajr pregudizzju ghas-suespost taht liema disposizzjoni r-rikorrenti qed jibbazaw it-talbiet taghhom;

Illi fil-mertu l-esponenti jirrilevaw illi t-talbiet hekk kif maghmula mir-rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt;

Illi jigi rilevat illi din mhix kamra izda hi semplici entratura tal-esponenti ghad-dar u hi matrimonjali taghhom u dan ifisser illi minghajr tali entratura l-esponenti lanqas biss jkollhom access ghad-dar taghhom stess;

Illi inoltre jigi rilevat illi mhuwiex minnu illi l-esponenti qeghdin jokkupaw entratura/kamra bla ebda titolu validu fil-ligi izda sahansitra anke r-rikorrenti stess kienu jafu b'tali sitwazzjoni u accettaw u kkonformaw ruhhom ma tali sitwazzjoni stante illi tali stat ta' fatt tinsab fil-kuntratt ta' bejgh minnhom iffirmat tmien (8) snin ilu;

Illi ghalhekk it-talbiet tal-atturi ghandhom jigu michuda in

Salv eccezzjonijiet ulterjuri'.

Rat l-affidavits, kuntratt, nota, kontro-ezamijiet, dokumenti u l- provi kollha esebiti fl-atti; Rat id-digriet tal-Qorti kif diversament preseduta tal-11 ta' jigu trattati l- Dicembru, 2018 fejn halliet il-kawza sabiex eccezzjonijiet preliminari; Rat in-nota tal-atturi a fol.

27 tal-process intavolata fil-15 ta' Marzu, 2019 insegwitu ghal-verbal tal-Qorti kif diversament preseduta tas-7 ta' Marzu, 2019 fejn permezz taghha l-atturi ddikjaraw li fir-rigward l-ewwel u t-tieni talbiet huma bbazati ai termini tal-Artikolu 322 tal-Kodici Civili (Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta), filwaqt li t-tielet u r-raba' talbiet huma bbazati fuq il- fatt ta' kostruzzjoni bla jedd u ghalhekk ikkawzaw danni; Rat illi fil-verbal tat-30 ta' Gunju 2020 il-kawza giet differita ghal- lum ghad-decizjoni fuq l-ewwel zewg eccezzjonijiet tal-intimati; Semghet it-trattazzjoni tal-partijiet li giet traskritta u tinsab esebiti fl-atti;

Rat l-atti kollha tal-kawza.

Ikkunsidrat; Illi l-atturi jippremettu li huma l-proprjetarji ta' kamra bin-numru tlettax (13) formanti parti minn kerrejja accessibli minn entratura komuni li ggib in-numru ufficjali mija disgha u sittin (169), gja

il-fond

in kwistjoni

mija tlieta u sittin (163) fi Triq l-Arkata, Iż-Żebbuġ (Ghawdex).

Isostnu li l- intimati qed jokkupaw l-imsemmija kamra bla ebda titolu validu fil-ligi u in oltre li wettqu abbuzivament u minghajr dritt xoghlijiet strutturali bil-ghan li jisilfu access ghall-proprjeta' taghhom fis- sular sovrastanti u ghalhekk talbu li jigi dikjarat li l-intimati qeghdin jokkupaw l-imsemmija kamra minghajr l-ebda titolu validu fil-ligi u konsegwentament tordna l-izgumbrament mill- fond in kwistjoni u dan entro terminu qasir u perentorju li jigi prefiss.

Talbu wkoll li jigi ordnat lill-intimati sabiex jwettqu okkorrendo taht is-supervizjoni ta' periti nominandi dawk ix- jigi xoghlijiet kollha mehtiega sabiex strutturalment mifrud minn mas-sular sovrastanti u sabiex il-fond jigi reintegrat ghall-istat originali tieghu u fin-nuqqas jerga tawtorizza lill-atturi sabiex iwettqu huma x-xoghlijiet a spejjez tal- intimati.

Illi da parti taghhom l-konvenuti preliminarjament eccepew illi mhumiex il-legittimi kontraditturi stante li ma tezisti l-ebda relazzjoni bejnhom u bejn l-atturi u dan kif jidher mill-kuntratt ta' akkwist u preliminarjament ukoll u minghajr pregudizzju ghas- suespost li sabiex il-gudizzju jkun integru u fl-ahjar interess tal- gudizzju kellhom jitharku u jiffurmaw parti mill-kawza Francis u l-atturi Dolores konjugi Schembri Bell. ghandhom jindikaw taht liema disposizzjoni kienu qeghdin jibbazaw it-talbiet taghhom u fil-mertu rrilevaw li t-talbiet hekk kif maghmula huma nfondati kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt.

Finalment irrilevaw li din mhix kamra izda hi semplici entratura ghad-dar matrimonjali u dan ifisser li minghajr tali entratura lanqas biss ikollhom access ghad-dar taghhom stess.

Ikkunsidrat ulterjorment:

Illi din hija decizjoni preliminari dwar l-ewwel u t-tieni eccezzjoni l-konvenuti in sintezi mqajjma mill-intimati ghandhom jigu liberati mill-osservanza tal-gudizzju stante li mhumiex il-legittimi kontradditturi u t-talba tal-konvenuti li jsostnu li sabiex il-gudizzju jkun wiehed integru u fl-ahjar interess tal-gudizzju ghandhom jitharrku u jiffurmaw parti mill-kawza odjerna Francis u Dolores Schembri Bell.

Il-Qorti ser tghaddi sabiex titratta dawn iz-zewg eccezzjonijiet individwalment.

L-Ewwel Eccezzjoni Preliminari: Illi permezz ta' din l-eccezzjoni l-konvenuti Richard u Rita konjugi Bugeja qeghdin jitolbu li jigu liberati mill-osservanza tal-gudizzju stante li jsostnu li m'humiex il-legittimi kontraditturi.

Skond l- intimati ma tezisti l-ebda relazzjoni bejnhom u bejn l-atturi u dan kif jidher mill-kuntratt ta' akkwist li gie anness mar-rikors promotur minn liema jirrizulta li l-atturi akkwistaw il-fond taghhom minghand certu Francis u Dolores konjugi Schembri Bell u mhux minghand l-esponenti.

Mill-atti jirrizulta li l-atturi Mario u Lucienne konjugi Felici xtraw u akkwistaw interament immarkata bin-numru tlettax (13), formanti parti mill-kerrejja, accessibli minn entratura komuni li ggib n-numru ufficjali mija disgha u sittin (169), gja mija tlieta u sittin (163) fi Triq l-Arkata, Iż-Żebbuġ (Ghawdex) permezz ta' kuntratt datat 19 ta' Frar, 2011 fl-atti tan- Nutar Dottor Anne Marie Flynn (ara kuntratt a fol.

F'dan il-kuntratt jigi enfasizzat li x-xerrejja jafu li l-fond

il-fond konsistenti f'kamra

in kwistjoni jinsab okkupati minn dawk li llum huma l-intimati konjugi Bouvet u wkoll gie dikjarat li l-intimati Bouvet qatt ma hallsu ebda forma ta' kera u jew hlas iehor ta' kwalunkwe tip.

Il-konvenut Richard Bouvet xehed permezz tal-procedura tal- affidavit a fol.

30 et seq tal-process fejn fost affarijiet ohra huwa sostna kif isegwi:

il-prezz rajnieh gholi wisq,

'… Fis-sena 2002, Frances Schembri Bell rega avvicinana bi proposta ohra fejn talabna LM500 sabiex it-tieqa li kienet taghmel parti mis-saqaf tal-perspex tinghalaq u l-kamra li ahna konna nghaddu minnha sabiex nidhlu fid-dar taghna ssir propjeta' taghna.

Ghal ewwel ahna ma accettajniex din il-proposta izda Frances Schembri Bell, tant kemm ried issir, rega avvicinana ghal darb'ohra bl-istess kundizzjonijiet izda bi prezz ta' LM50.

Ahna accettajna il-proposta ta' Frances Schembri Bell u hallasnieh LM50 tal-kamra.

Meta hallasnieh, kienet saret karta illi nkitbet minn Frances Schembri Bell fejn huwa jghid li bieghh il-kamra mill-post numru 13 lili, Richard Bouvet, fejn kien hemm anke xhud ta' dan il-ftehim Darren Kodjaandreev u dan kif muri mill-iskrittura murija fl-istampa 10.'

illi din

Illi dan kollu gie wkoll ikkonfermat mill-konvenuta Rita Bouvet fl- affidavit taghha a fol.

40 tal-process fejn iddikjarat li qrat l- affidavit ta' zewgha Richard Bouvet u kkonfermat il-kontenut tieghu.

Minn din id-deposizzjoni jirrizulta lill-Qorti li l-kamra li l- atturi xtraw minghand l-konjugi Schembri Bell permezz tal-kuntratt tad- 19 ta' Frar, 2011 fl-atti tan-Nutar Anne Marie Alsaidi hija l-istess kamra li l-konvenuti konjugi Bouvet ddeskrivew fil-paragrafu

kkwotat u li skont huma kienu wkoll xtraw izda mhux b'kuntratt pubbliku minghand il-konjugi Schembri Bell.

Illi l-kawza odjerna titratta talba ghal zgumbrament mill-kamra bin-numru tlettax (13) formanti parti minn kerrejja accessibli minn entratura komuni li ggib in-numru ufficjali mija disgha u sittin (169), gja mija tlieta u sittin (163) fi Triq l-Arkata gewwa Rahan Chircop Ellul, li hija l-istess kamra li qieghda tigi okkupata mill-konvenuti.

F'dan il-Qorti mhux ser tidhol fil-mertu tat-talbiet attrici, stante li din il-Qorti qieghda titratta unikament iz-zewg eccezzjonijiet preliminari izsda minn dak suespost u mill-fatt li fl-atti l-intimati ma jichdux li prezentement qed jokkupaw huma l-fond in kwistjoni jirrizulta lill-Qorti li l-konvenuti fil-fatt jikkwalifikaw bhala l-legittimi kontraditturi fil-kawza odjerna.

Ghaldaqstant din il-Qorti ser tghaddi sabiex tichad l-ewwel eccezzjoni preliminari tal-intimati.

It-Tieni Eccezzjoni Preliminari : Fit-tieni eccezzjoni preliminari l-konvenuti konjugi Bugeja eccepew li sabiex il-gudizzju jkun integru u fl-ahjar interess tal- gudizzju kellhom jitharrku u jifformaw parti mill-kawza Francis u Dolores Schembri Bell.

Illi dwar l-istitut tal-kjamat in kawza nghad fil-kawza fl-ismijiet Joseph Barbieri proprio et nomine -vs- Carmen Maric’ deciza fil-15 ta' Marzu, 1991 (Kollez.

LXXIX.ii.1119) illi :

'L-istitut (tal-kjamat fil-kawza) jaqdi diversi funzjonijiet procedurali, principalment: (a) dak li jintegra gudizzju fejn ikun hemm diversi konvenuti li jkollhom jigu mharrka u xi

whud minnhom jithallew barra; u (b) dak li jissalvagwardja d-drittijiet ta' min ikun indirettament interessat fl-ewwel azzjoni gudizzjarja u li aktarx ggib warajha azzjoni ohra bhala konsegwenza taghha......'

Inghad ukoll fil-kawza fl-ismijiet Vincent Ben Ammar pro et noe -vs- Mario Thornton et deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili nhar it-28 ta' Marzu, 2003 illi:

li, ghall-ahjar gudizzju fih dawk kollha

'r-ragjon d'essere ta' eccezzjoni ta' nuqqas ta' integrita tal- gudizzju tistrieh fuq tliet konsiderazzjonijiet principali : l- tal-Qorti, ewwel wahda hija li huma ghandhom interessati; it-tieni, sabiex tigi assigurata kemm jista' jkun l- effikacita` tal-gudizzju, in kwantu dan jorbot biss lil dawk il- persuni li jkunu ppartecipaw fl-istess gudizzju; it-tielet, biex jigi rispettat il-principju ta' l-ekonomija tal-gudizzju sabiex ma jkunx hemm il-bzonn li l-istess procedura tigi ripetuta kontra l-persuni kollha interessati fid-diversi kawzi billi dawn ma jkunux hadu parti f'gudizzju wiehed u l-kreditur attur ikollu l-interess li d-debituri kollha jigu vinkolati biex ikun jista' jesegwixxi t-titolu tieghu kontra taghhom kollha.'

Illi bhal ma gja inghad precedentement din il-kawza titratta talba ghal zgumbrament minn kamra li allegatament gie mibjugha mill- konjugi Grogan lill-konvenuti konjugi Bugeja ghalkemm ex- admissis mill-intimati ma gie redatt u konkluz l-ebda kuntratt pubbliku u li sussegwentement din il-kamra gie mibjugha minn l- istess konjugi Grogan lill-atturi konjugi Felici din id-darba permezz ta' kuntratt pubbliku.

Illi fl-att ta' bejgh bejn Francis u martu Dolores sive Maria Dolores sive Doris konjugi Schembri Bell li permezz tieghu bieghu u trasferew il- fond lill-atturi Mario u Lucienne konjugi Felici datat 19 ta' Frar, 2011 fl-atti tan-Nutar Dottor Anne Marie Alsaidi (a fol.

5 et seq tal-process) fil-paragrafi bin-numri 5 u 6 gie dikjarat illi :

'(5) Il-kumpraturi jiddikjaraw illi jafu li bhalissa il-kamra hija okkupata minn terzi u jobbligaw ruhhom li ma jinvolvux lill- vendituri f' xi kwalunkwe dizgwit jew pretensjonijiet f'dan ir rigward.

(6) Jigi dikjarat mill-partijiet illi t-terzi li jokkupaw il-kamra qatt ma halsu ebda forma ta' kera u jew hlas iehor ta' kwalunque tip.'

Illi Francis Schembri Bell ittella' jixhed quddiem din il-Qorti b'referenza ghall-eccezzjonijiet in dezamina u dan permezz ta' affidavit a fol.

26 tal-process u wkoll sar il-kontro-ezami tieghu.

Fl-affidavit tieghu huwa jinsisti li ghalkemm kien hemm xi tip ta' ftehim bejnu u l-intimati qatt ma sar kuntrtt pubbliku mal-intimati.

Jammetti izda li kellhom il-pussess fiziku tal-kamra.

60 et seq tal- process) huwa fi kliemu jikkonferma li kien skontu hu biegh l- istess proprjeta' lill-konvenuti konjugi Bugeja madanakollu jinsisti li qatt ma sar l-ebda kuntratt :

'Av. Amadeus Pelinku: Issa, kont ghamilt xi ftehim mas- Sinjuri Bugeja inti, rigward din l-entrata ?

Ix-xhud: Kont ghamilt ftehim, li nbieghilhom ...

Ix-xhud: Kont ghamilt ftehim, li nbieghilhom … Av. Amadeus Pelinku: Iva, ehe ?

Ix-xhud: u jaghmlu kuntratt.

Av. Amadeus Pelinku: U kemm bieghhejtilhom ?

Ix-xhud: Iva, jista jkun.

Av. Amadeus Pelinku: Iva jew jista jkun ?

Ix-xhud: Nahseb li iva hu ! … Av. Amadeus Pelinku: Dan iffirmajta inti din il-karta !

Il-Qorti: Aqraha ftit.

Ix-xhud: Iva li hemm miktub, "Jien Frans Schembri Bell, ircivejt is- somma ta' hamsin Lira Maltin minghand Ritchie Bouvet tal- bejgh tal-kamra mill-post numru 13, Arcade Street, Iż-Żebbuġ (Ghawdex)"'.

Illi f'dan l-istadju l-Qorti taghmel referenza ghan-nota tal-atturi konjugi Felici a fol 27 tal-process fejn b'referenza ghat-talbiet attrici huwa ddikjaraw kif isegwi : ' . . li l-ewwel u t-tieni talba huma bbazati fuq l-artikolu 322 ta' Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta stante illi l-intimati qeghdin jokkupaw il-fond.

Proprjeta' tar-rikorrenti, bla ebda titolu validu fil-ligi.

Illi fir-rigward tat-tielet u r-raba ; talba, l-attur jippermetti illi dawn it-talbiet huma bbazati fuq il-fatt li wettqu kostruzzjoni bla jedd u ghalhekk ikkawzaw danni.

M inhabba dan il-fatt il- konvenuti ghandhom jiehdu l-azzjonijiet neccessarju u rimedjabli jew inkella din l-Onorabbli Qorti ghandha tawtorizza lill-atturi jiehdu r-rimedji f'isimhom u a spejjez taghhom.'

Illi din il-Qorti tqis li in vista tat-talbiet atturi kif dedotti partikolarment it-tielet u r-raba' talba attrici, minghajr ma l-Qorti f'dan l-istadju tiddikjara oltre sabiex ma tippregudikax il-mertu tal-kaz odjern, tigi milqugha fis-sens li ghandhom jigu kjamati fil-kawza Francis Schembri Bell u martu Dolores sive Maria Dolores sive Doris Schembri Bell sabiex huma wkoll jirrispondu ghat-talbiet atturi.

Decizjoni : Ghaldaqstant ghar-ragunijiet kollha suesposti din il-Qorti taqta' u tiddeciedi l-ewwel zewg eccezzjonijiet tal-intimati kif isegwi : 1.

Tichad l-ewwel eccezzjoni preliminari;

tal-intimati ghandha

it-tieni eccezzjoni

Tilqa' it-tieni eccezzjoni preliminari fis-sens li f'dan l-istadju qed tordna l-kjamata fil-kawza ta' Francis Schembri Bell u Dolores sive Maria Dolores sive Doris Schembri Bell u dan provvizorjament a spejjez tal-atturi.

L-ispejjez tal-ewwel eccezzjoni ghandhom jigu sopportati mill- intimati.

Il-bqija tal-ispejjez jibqghu riservati ghas-sentenza finali.

(EUR.LAW), LL.D. 29 ta' Ottubru, 2020 Karen Izzi Savona Deputat Registratur 29 ta' Ottubru, 2020