Fil-Qorti tal-Magistrati (Malta)

Bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali

Magistrat Dr. Nadine Arrigo

Illum 29 ta' Ottubru 2020

Rat l-imputazzjonjiet dedotti kontra l-imputati Michael Dam ta' 31 sena iben Joseph u Agatha xebba Busuttil Gaerty, imwieled

L-Isla' nhar il-15 ta' Novembru 1983, residenti 102, Triq il- Wied, Il-Qrendi

u detentur tal-karta ta' l-identita numru 795620(M).

Daniel Dam ta' 23 sena iben Joseph u Agatha xebba Busuttil Gaerty, imwieled

L-Isla' nhar l-20 ta' Gunju 1992, residenti 102, Triq il- Wied, Il-Qrendi u

detentur tal-karta ta' l-identita numru 135596(M).

Adrian Zarafa ta' 23 sena iben Jesmond u Maria Dolores xebba Lateo,

imwieled L-Isla' nhar is- 27 ta' Frar 1992, residenti 34, Redentur Triq

Laqxija Birkirkara u detentur tal-karta ta' l-identita numru 240480(M).

U nakkuzhom talli, nhar it-18 ta' Awwissu 2015, ghall- habta ta' 11:30 pm

gewwa Ta' Xbiex u f'dawn il- Gzejjer;

Minghajr il-hsieb li joqtlu jew li jqieghedu il-hajja ta' Lineker David

May periklu car, ikkagunaw lill istess Lineker Lateo hsara fil-

gisem jew fis-sahha liema hsara hija ta' natura gravi.

U aktar talli fl- istess data, lok, hin u cirkostanzi hebbew kontra

Lineker David Lateo, sabiex jingurjawh, idejquh jew jaghmlulu

Il-Qorti hija gentilment mitluba sabiex, fkaz ta' htija, flimkien jew minflok

il-piena applikabbli ghar-reat, tipprovdi ghas-sigurta ta' Lineker David

Lateo u/jew ta' persuni ohra, u/jew ghaz-zamma ta' l-ordni pubblika,

u/jew ghall-iskop ta' protezzjoni tal-persuna leża u/jew ta' individwi

ohra minn fastidju u/jew imgieba ohra li tikkaguna biża' ta' vjolenza, billi

tohrog ordni ta' protezzjoni kontra l-akkużat ai termini ta' l-Artiklu 412C

tal-Kap.

9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Rat li matul l-ezami tal-imputati ai termini ta' l-artikolu 392(1) tal-Kodici

Kriminali, l-imputati tennew li ma kienux hatja ta' l-imputazzjonijiet

migjuba kontra taghhom.1Rat illi din il-kawza giet assenjata lil din il-Qorti

kif inhi diversament ippreseduta nhar il-10 ta' Mejju 2019 b'digriet moghti

mis-Sinjurija Tieghu il-Prim' Imhallef Emeritus Dr. Joseph Gauci Bogovic

Rat li fl-udjenza tal-11 ta' Novembru 2019 il-partijiet iverbalizzaw li

ezentaw din il-Qorti kif preseduta milli terga tisma lix-xhieda prodotti.3

Wara li rat li l- Avukat Generali nhar il-5 ta' Ottubru 2017 ipprezenta

formalment l-artikoli tal-gudizzju ta' liema l-imputati ghandhom jinstabu

Ligijiet ta' Malta;

a. Fl-artikoli 214, 215, 216 u 218 tal-Kodici Kriminali, Kapitolu 9 tal-

b. Fl-artikoli 339(1)(d) tal-Kodici Kriminali, Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta'

c. Fl-artikoli 382A, 383, 384, 385, 386 u 412C tal-Kodici Kriminali,

Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;

d. Fl-artikoli 17, 31, 532A u 533 tal-Kodici Kriminali, Kapitolu 9 tal-

Ligijiet ta' Malta;

Rat li matul is-seduta datata s-16 ta' Mejju 2016, din il-Qorti, ai termini tal-

separatament jekk kellhomx oggezzjoni li l-kaz jigi trattat u deciz minn

din il-Qorti u wara li tat lill-imputati zmien xieraq biex iwiegbu ghal din

il-mistoqsija, wiegbu li ma kellhomx oggezzjoni li l-kaz jigi trattat bi

procedura sommarja u il-Qorti ghalhekk hadet nota bil-miktub ta' dawn

it-twegibiet fil-process ai termini tal-Artikolu 370(3)(c) tal-Kodici

Kriminali u ddecidiet li tikkonverti ruhha f'Qorti ta' Gudikatura

Rat illi l-prosekuzzjoni ghalqet il-provi taghha nhar id-9 ta' Ottubru 2020;

Rat illi d-difiza ghalqet il-provi taghha nhar il-24 ta' Frar 2020;

Rat it-traskrizzjonijiet tax-xhieda u tas-sottomissjonijiet li nstemghu

quddiem il-Qorti kif diversament preseduta;

Rat id-dokumenti kollha pprezentati, hadet konjizzjoni tax-xhieda

prodotti, kif ukoll ix-xhieda ta' l-imputat Michael Dam li nghatat b'mod

volontarju, fliet l-atti kollha tal-kawza;

Semghet lill-partijiet jitrattaw bis-sottomissjonjiet finali fl-udjenza tad-29

Rat illi l-kawza thalliet ghal-lum ghas-sentenza.

ta' Lulju 2020.

Rat l-atti kollha

Ikkunsidrat

Fatti fil-qosor tal-kaz

Illi dan il-kaz imur lura ghal nhar it-18 ta' Awissu 2015 meta l-imputati

marru issibu lil vittma David Kareem Camilleri u tawh xeba waqt li mar jiftah il-

bieb ta' barra tad-dar tieghu.

Bhala konsegwenza tax-xeba u wara li gie

ezaminat gie ikkonstatat li kien qed issofri minn griehi gravi.

Ikkunsidrat

Il-Qorti ser taghmel riferenza ghax-xhieda li nstemghet viva voce u ghad-

dokumenti saljenti li hija semghet u li gew prezentati tul il-mori tal-

stazzjonat fl-Ghassa tan-Naxxar.

Huwa spjega li fit-18 t'Awwissu 2015,

ghall-habta ta' 11:45pm marret l-ghassa certu Emanuela Lateo u

rrappurtat li binha kienu tawh xebgha wara li mar jiftah il-bieb ta' barra.

In segwitu ta' dan ir-rapport, ix-xhud flimkien ma PC 202 irrikorrew fuq

il-post, St. Mary, Flat 3, Triq it-Tabib Zammit, Il-Qrendi fejn hemm gew

innutati xi dmija fuq il-bankina u meta mitkellem Lineker Lateo stqarr

li huwa kien id-dar flimkien mat-tfajla tieghu certu Ellie D'Amato. meta ghall-

habta tal-11:30pm daqq il-bieb u meta mar jiftah sab lil Michael Dam, lil

huh Daniel Dam u lill-gharus tan-neputija taghhom certu Adrian Zarafa u

stqarr li ghal ebda raguni, aggredewh.

Ix-xhud spjega li l-partijiet

ikkoncernati ghandhom diversi kazijiet pendenti fil-Qorti bejniethom.

Dak il-hin, Lineker Lateo ittiehed mill-Pulizija stess gewwa c-Centru

tas-Sahha tal-Mosta peressss li kellu griehi vizibbli fejn kien anke' gie

Ix-xhud spjega li l-ghada, cioe' id-19

t'Awwissu 2015 ghall-habta tas-1pm huwa kkuntattja lill-imputati fejn

wara dawn irrikorrew gewwa l-Ghassa u taw l-istqarrija taghhom mal-

Ix-xhud iccara li hekk kif wasal fuq il-post, kien car

anke' daqqiet f'rasu.

Ix-xhud spjega li kien konxju li l-imputati kollha

sostnew li dakinhar tal-incident bejn l-10:15pm u l-11:00pm cemplu

diversi drabi kemm l-Ghassa kif ukoll id-Depot sabiex jirrapurtaw li raw

lil Kareem Camilleri Lateo u lill-Ellie D'Amato. barra dak il-hin peress li dawn

kellhom ordni ta' rinkazar fil-konfront taghhom, u allura baqghu

jistennew fi Triq it-Tabib Zammit dak il-hin kollu.

Qalu ukoll li ghall-

habta tal-11:15pm tfacca Kareem Camilleri Lateo minn Triq Papa Piju XII,

ipparkja l-vettura tal-ghamla Fiorini flimkien ma Ellie D'Amato. u kien proprju

dak il-hin illi gew fl-idejn.

Stqarrew ukoll li ma Kareem Camilleri kien hemm

persuna ohra maskili pero' dan telaq jigri minn fuq il-post.

ezami ix-xhud stqarr li attwalment ir-rapport li kien dahal originarjament

Naxxar Road, Il-Qrendi", fejn huwa rrikorra fuq il-post u ma ra lil hadd,

madankollu stqarr li ma vverifikax jekk Lateo kienx filfatt gewwa r-

residenza tieghu fl-akkwata.

Fis-seduta tas-16 ta' Settembru 2015 xehdet Emanuela Borg Gusman Ferrando Cutajar.

Hija kkonfermat li Kareem Camilleri Lateo huwa t-tifel taghha.

incident in kwistjoni sehh fix-xahar ta' qabel, cioe' Awwissu 2015 u kien

ghall-habta tal-11pm meta hija ghamlet rapport mal-Pulizija.

hija kienet ghamlet ikla ghall-zewgt ihbieb Skoccizi li kienu qieghdin

btala Malta u ghall-habta tal-5pm kien mar ghandha t-tifel Kareem Camilleri

Lateo u hija qaltlu biex jibqa' ghall-ikel izda huwa qalilha le u telaq.

Wara li spiccat l-ikla u telqu l-Iskoccizi, hija marret tixri pakkett sigarretti

minn hanut vicin fejn hemm iltaqghat ma certu Amy Lateo u tfajla ohra

li hija l-gharusa tal-imputat Daniel Dam.

inkwetata u bdiet izzomm wiccha b'idejha u qalet "dawk il-lejla gralhom

Ix-xhud tenniet li f'dak il-hin ma kienitx taf x'gara mit-tifel

Lateo kien inqatel u saru jafu dan ghax Ellie D'Amato., l-gharusa ta' Lineker

Dan gara wara li Lineker

Lateo allegatament gie aggredit u qala' xebgha kbira minghand l-

imputati Daniel Dam, Michael Dam u Adrian Zarafa.

marret tigri lejn id-dar ta' Lineker Lateo fejn sabitu kwazi mitluf minn

sensieh u mimli dmija.

Ix-xhud marret taghmel rapport l-Ghassa tal-

Eventwalment Lineker Lateo ittiehed l-ewwel fic-Centru tas-

qabel ma llicenzja lilu nnifsu.

Ix-xhud spjegat kif hija u diehla fid-dar ta'

Lineker Lateo rat ghadd ta' taqtir tad-demm fuq l-ghatba u meta rat lil

binha, dan kellu qasma kbira fuq ghajnejh u kien kwazi stordut.

kien l-Isptar, ohtu Delilah Lateo haditlu ghadd ta' ritratti li juru l-estent

tal-griehi li sofra.

In kontro-ezami ix-xhud stqarret illi hija kienet pjanat li

wara li jitilqu l-Iskoccizi tmur ghand Lineker Lateo sabiex tehodlu xi

ikel li kien fadal minn tal-ikla.

Gara li damu jitkellmu mal-Iskoccizi u

Ikkonfermat li l-imputat Michael Dam ghandu

tifel mat-tifla taghha Delilah Lateo u lil Daniel Dam tafu ghax jigi huh.

Lil Adrian Zarafa ma kienitx tafu qabel dan l-incident.

Il-parte civile Lineker David Everson xehed ukoll fis-seduta tas-16 ta'

Huwa spjega li l-incident in kwistjoni sehh lejn l-ahhar

Huwa kien qieghed id-dar flimkien mat-tfajla tieghu Ellie D'Amato..

genituri tieghu kellhom barbeque fuq il-bejt u kien miftiehem m'ommu li

ghall-habta tal-10pm kellha tghaddilu b'xi ikel.

Gara li daqqet il-qanpiena

u huwa nizel biex jiftah il-bieb.

Hemm sab lil Michael Dam jew huh Daniel

Dam u f'daqqa wahda marru t-tnejn l-ohra jaghtuh b'xi affarijiet.

Il-parte

civile seta' jaghraf lit-tlett imputati fl-awla u stqarr li hu jahseb li l-kawza

tal-inkwiet kienet minhabba li Michael Dam kellu relazzjoni ma ohtu

Delilah Lateo li issa kienet sfaxxat.

Kien hemm ukoll episodji fejn

Michael Dam kien sawwat lill-eks-siehba tieghu fil-passat.

Skont il-parte

civile, l-imputati marru ghandu bil-hsieb li jhebbu ghalih u fil-fatt kif fetah

il-bieb bdew jidghulu u wiehed minnhom kien pront laghblu daqqa

b'oggett iebes fuq wiccu tant li wara rrizulta li kissirlu zewg sinniet,

madankollu ma setax jikkonferma ezatt x'kellhom f'idejhom.

Stqarr ukoll

li hassu hazin mad-daqqa li qala' fuq rasu.

In rigward tar-ritratti ezebiti,

il-parte civile stqarr illi dawn ittiehdu minn persuna wahda li hija t-tfajla

tieghu Ellie D'Amato. u juru lilu bil-griehi kif ukoll id-dmija li kien hemm

hdejn il-bieb ta' barra tal-appartamenti.

Huwa kkonferma li l-indirizz

tieghu huwa St Mary, Flat 3, Triq it-Tabib Zammit, Il-Qrendi, fejn l-

appartament li jghix fih huwa dak fir-raba' sular.

Skont il-parte civile, l-

assalt tant kien qawwi li dak il-hin bhal hassu hazin u kien biss wara li

nizlet Ellie D'Amato. tara xi gralu li huwa beda jigi lura f'sensih u beda

jghidilha li ma ghandu xejn ghalkemm ma kienx ghadu gie f'tieghu mija

fil-mija, tant li meta qam minn mal-art, qasam lejn in-naha l-hazina tat-

Pulizija fuq il-lok, inkluz "is-Surgent Alan" fejn haduh l-Isptar permezz

tal-karozza.

Stqarr li l-isptar ghamlulu xi X-Rays u butterfly stitches izda

ma jiftakarx wisq ghax raqad.

Hareg mill-isptar l-ghada filghodu u stqarr

li ghadu qed isofri mill-effetti tal-griehi, fosthom bocca li baqghat ma

In kontro-ezami, il-parte civile stqarr li l-

incident gara ghall-habta tad-9:30pm.

Ikkonferma li l-appartament tieghu

ghandu veranda li taghti ghal fuq it-triq kif ukoll li d-dar t'ommu mhijiex

parti mill-istess blokk imma fi triq ohra.

Fil-hin li sehh l-incident huwa

kien qed jitma lill-kelba fuq il-bejt u kien qed jistenna li minn hin ghall-

iehor tghaddi ommu b'xi ikel u allura kif daqqet il-qanpiena tal-bieb,

haseb li kienet ommu.

Huwa rega kkonferma illi kien qieghed id-dar u

kien akkumpanjat mit-tfajla Ellie D'Amato. li toqghod hemmekk ukoll u

nnega li hu jew Ellie D'Amato. kellhom incidenti precendenti fejn huma

heddu jew iggieldu ma whud mill-imputati.Il-parte civile gie riprodott fis-

seduta tat-22 ta' Frar 2016 fejn huwa ezebixxa t-telefon cellulari tieghu

sabiex jigi ezaminat mill-espert nominat mill-Qorti Dr Steven Zammit Diacono

Ellie D'Amico xehdet ukoll fis-seduta tas-16 ta' Settembru 2015.

illi dakinhar tal-incident hija kienet id-dar flimkien ma Lineker Lateo.

Id-dar ossija appartament qieghed Il-Qrendi vicin il-petrol station ta'

Iz-zmien kien qabel il-festa ta' Santa Liena.

9:30pm daqqet il-qanpiena tal-bieb u Lineker Lateo nizel jiftah.

qalet li wara ftit hija ttawlet mill-veranda u rat lill-imputati jsawwtu lil

Hija nizlet tigri isfel u hekk kif waslet sabet lil Lateo miksi

dmija u kwazi mitluf minn sensieh.

Ix-xhud ghenitu jitla' fl-appartament

u wara ftit waslu l-Pulizija fuq il-lok u Lineker Lateo ittiehed fic-Centru

Ix-xhud stqarret illi hija rat lill-imputati fuq il-post qed

isawwtu lis-sieheb taghha u filfatt l-imputat Michael Dam hareg il-mobile

phone u qalilha li ser jigbdilha filmat li qieghda barra.

Ix-xhud iccarat li

hekk kif nizlet fl-intrata tal-appartamenti, hija rat lill-Micallef b'rasu mal-

art fuq il-bankina vicin tal-bieb tal-komun u wiehed mill-imputati, Adrian

Zarafa, beda jtieh bis-sieq f'wiccu.

lill-ohrajn "halluh issa" imbaghad giet karozza tal-marka Toyota Vitz ta'

lewn blu bin-numru ta' registrazzjoni EBD-605 telghu u telqu minn fuq il-

post. Ix-xhud iddeskriviet kif l-ghatba tal-bieb tal-komun kienet miksija

Wara l-inkontru, Lineker Lateo kien bhal qisu konfuz u skont

Hija ghenitu jitla' fl-appartament u

hekk kif haslitlu wiccu kien car li kellu griehi serji f'wiccu inkluz snien

maqlugha u black eye.

Ix-xhud ikkonfermat illi hija gibdet ritratti tal-

ghatba tal-komun tal-appartamenti filwaqt li dawk li ttiehdu l-Isptar

ittiehdu minn Delilah Lateo, oht is-sieheb taghha.

prezenti l-Isptar hekk kif iddahhal wara l-incident.

stqarret li ma tafx min huma n-nies l-ohrajn li possibiliment jghixu fl-

istess korp t'appartamenti maghhom.

Skont, hi meta ttawlet mill-veranda

Hija nnegat illi

dakinhar fid-9:30pm hija u Kareem Camilleri Lateo ma kienux id-dar taghhom u

qablet li ghandhom ordni ta' rinkazar sat-8pm jew 9pm li kienet mahruga

mill-Qorti u qejjem qaghdu attenti li jobduha.

Hija kkonfermat illi gieli

kien hemm argumenti precedenti mal-imputati Dam u Zarafa

principalment minhabba li l-imputat Michael Dam kellu relazzjoni ma oht

Kareem Camilleri Lateo li sfaxxat u kkonfermat li la hi u lanqas Kareem Camilleri Lateo

ma qatt offendew jew heddu lilll-imputati.

Kien hemm episodju fejn

dawn kienu cemplulhom bil-private number u bdew jheddu lil Kareem Camilleri

Lateo li ser jaghtuh xebgha fil-festa ta' Il-Belt Valletta.

Fis-seduta tat-28

t'Ottubru 2015 ix-xhud giet riprodotta fejn b'referenza ghal ghadd ta'

ritratti ezebiti fil-process, hija kkonfermat li dawn gew migbuda minnha

ezatt wara l-inident in kwistjoni.

Hija spjegat li

Zarafa huwa l-gharus tan-neputija ta' Michael Dam.

ghall-habta tal-10:15pm hija rceviet telefonata minghand Ellie D'Amato., it-

tfajla ta' huha fejn din bdiet tghajjat u tibki u tghid li Michael Dam, Daniel

Dam u Adrian Zarafa qatlu lil Kareem Camilleri Lateo.

tigri lejn id-dar sabiex tghid lil missierha b'li gara u wara baqghet sejra

lejn id-dar ta' huha fejn sabithu mitluf minn sensih u jhawwad fid-

Fuq il-lok marru l-Pulizija u huha gie mehud l-Isptar.

ikkonfermat illi hija hadet xi ritratti tal-griehi li sofra huha waqt li kienu

Mill-banda l-ohra hija ccarat li r-ritratti li ttiehdu barra u gewwa

d-dar ta' Kareem Camilleri Lateo ittiehdu minn Ellie D'Amato..

iccarat illi hija ma kienitx prezenti ghall-incident.

Stqarret li r-ritratti li r-

ritratti hadithom permezz ta' kamera digitali li ghandha memory card izda

din mhijiex irregolata sabiex tindika l-hin fuq ir-ritratti.

Ikkonfermat li r-

ritratti hadithom dakinhar tal-incident stess waqt li kienu l-Isptar.

seduta tas-13 ta' Jannar 2016 ix-xhud giet riprodotta fejn hija pprezentat

il-memory card li kienet tikkontjeni r-ritratti.

Fis-seduta tat-2 ta' Dicembru 2015 xehed l-Ispettur Luke Grima,

stazzjonat fl-Ghassa ta' Il-Qrendi fejn huwa spjega li nhar id-19 t'

Awwissu 2015 gie nfurmat dwar feriti ta' natura gravi li kien sofra Certu

Lineker David Lateo li kienu allegatament sofferti nhar it-18 t'Awwissu

2015 filghaxija.

Ix-xhud spjega li huwa kien gie infurmat minn PS 950

L-allegazzjoni kienet li Lateo kien gie aggredit mill-

imputati Michael Dam, huh Daniel Dam u Adrian Zarafa li huwa gharaf

Ikkonferma ukoll li fid-19 t'Awwissu 2015, l-imputati

gew arrestati u mitkellma dwar dan il-kaz fejn wara s-soliti twissijiet, it-

tlett imputati taw stqarrija.

It-tlett imputati irrifjutaw id-dritt ghall-

assistenza legali qabel ma taw l-istqarrija.

Fis-seduta tat-13 ta' Jannar 2016 xehed Stephen Simler, ufficjal tal-

Awtorita' ghat-Trasport f'Malta.

Huwa kkonferma li l-vettura bin-numru

ta' registrazzjoni EBD-605 hija tal-marka Opel Astra u hija registrata fuq

Emanuela Depasquale (KI 190204M) u din il-vettura ilha hekk irregistrata mit-

18 ta' Mejju 2009.

Fis-seduta tat-13 ta' Jannar 2016 xehed ukoll Marco Vassallo Bondin, missier il-

parte civile Lineker Lateo, fejn spjega li fit-18 ta'Awwissu 2015, hu

flimkien ma martu Emanuela Lateo kienu organizzaw ikla fuq il-bejt

ghal koppja Skocciza li kienu Malta.

hdejhom Kareem Camilleri Lateo izda dan ma setax joqghod minhabba li ried

ikun id-dar sad-9pm u ommu qaltlu li wara kienet ser tghaddilu b'xi ikel.

Ix-xhud spjega li huma baqghu jiehdu xi drinks mal-Iskoccizi sakemm

dawn telqu ghall-habta tal-10:30pm, fejn ix-xhud wassalhom Paola fejn

kienu qed joqghodu.

Hekk kif irritorna d-

dar, ix-xhud tela' fuq il-bejt u beda jizbarazza u wara ftit lemah lit-tifla l-

kbira tieghu Delilah Lateo li mit-triq bdiet tghid li Michael u Daniel

Dam u Adrian Zarafa kienu ghamlu ghal Linker Lateo, li dak il-hin kien

diga' qieghed ic-centru tas-sahha tal-Mosta minhabba l-griehi kbar li

Minnufih, ix-xhud mar baħar iċ-ċaghaq, in-naxxar-Mosta fejn sab lit-tifel barra c-centru tas-

sahha flimkien mas-Surgent u kellu wiccu mbengel u b'hafna dmija, tant

li kellu jittiehed l-Isptar ghal aktar testijiet fejn baqa' sal-ghada filghodu.

In kontro-ezami, ix-xhud stqarr li waqt li hu kien l-isptar kienu biss hu u

l-mara, cioe' Emanuela Lateo bil-possibilita' li f'xi hin minnhom

Ix-xhud ikkonferma li l-ghada

filghodu Lineker Lateo iffirma biex jitlaq mill-Isptar u kien hu li wasslu

Fis-seduta tat-22 ta' Frar 2016 xehdet ukoll WPC 11 Zenia Azzopardi13,

stazzjonata l-Ghassa ta' Il-Qrendi.

Hija stqarret li fit-18 t'Awwissu 2015

ghall-habta ta' 11:45pm hija kienet xoghol gewwa l-Ghassa bhala telephone

Dak il-hin irrikorriet l-Ghassa certu Emanuela Lateo tirrapporta

li t-tifel taghha gie aggredit minn persuni bl-isem ta' Daniel Dam, Michael

Dam u Adrian Zarafa.

fejn dan kellu jirrikorri fuq il-post.

Ix-xhud ikkonfermat ukoll li f'dak il-

lejl kienet diga' rceviet telefonati ohrajn dwar Kareem Camilleri Lateo u kienet

distrett kollu dakinhar u kien maqbud fuq bicca xoghol Caruana Dingli ic-Caghaq.

Dawn it-telefonati kienu fis-sens li Kareem Camilleri Lateo kien qed iddur

madwar xi karozzi biex allegatament jipprova jisraq minnhom.

Fis-seduta tat-22 ta' Frar 2016 xehdet it-Tabiba Dr Fabrizia Caruana Lauri,

tahdem fic-Centru tas-Sahha tal-Mosta.

ikkonfermat bil-

22 li huwa certifikat redatt

minnha fid-19 t'Awwissu 2019 fis-1:25am li jikkoncerna griehi sofferti

Kien hemm bzonn ukoll li Lateo jintbaghat l-

Isptar Mater Dei sabiex isiru aktar testijiet fosthom scan tar-ras.

Fis-seduta tat-30 ta' Marzu 2016 xehed it-Tabib Forensiku Dr Mario

Treeby fejn huwa kkonferma li gie nkarigat mill-Qorti sabiex jezamina lil

Kareem Camilleri Lateo, fejn huwa ghamet tali ezami nhar id-29 ta' Marzu 2016.

Ix-xhud spjega li Lateo allega li kien qala' daqqiet permezz ta' kannen

tal-hadid kif ukoll ponn tal-hadid.

scans fejn irrizulta li kellu frattura tal-orbital wall tal-ghajn ix-xellugija,

frattura taz-zygomatic bone u frattura tan-nasal bone u spjega li dawn huwa

griehi gravi per durata li jdumu iktar minn tletin gurnata biex ifiequ.

Minbarra dawn il-griehi, hemm prezenti ukoll cikatrici fuq in-naha tax-

xellug tal-mohh kompatibbli ma lacerazzjoni subita minn blunt trauma li

Hemm prezenti ukoll chipping f'zewgt

isnien li jidhru li ukoll huma rizultat ta' blunt trauma.

Fis-seduta tal-31 ta' Awwissu 2017 xehed Dr Steven Zammit Diacono Caruana Scovino, fejn

huwa kkonferma illi fl-24 ta' Frar 2016 huwa gie nkarigat mill-Qorti sabiex

69 u kiseb

informazzjoni minghand

il-kumpanniji tat-telekomunikazzjoni fejn

irrizulta li Melita plc biss kellha xi informazzjoni izda din ma tmurx lura

Fis-seduta tat-23 ta' Jannar 2019 xehed l-imputat Michael Mifsud Hales fejn

spjega li lil Lineker Lateo kien ilu jafu madwar sbatax-il sena minħabba

li huwa ħu t-tfajla li kellu u li magħha għandu tifel.

L-inkwiet beda meta

huwa ħassar minn magħha u Kareem Camilleri Lateo beda jindaħal.

Għal bidu

kienu kemm ma jitkellmux imma ma kienx hemm inċidenzi ta' vjolenza.

Madnakollu kien dejjem jizzika fil-fomm ma' omm u oħt l-imputat.

Ġara

li kien inqala' inċident bejn Kareem Camilleri Lateo u oħt l-imputat u bintha fejn

Lateo ta daqqa ta' ponn lin-neputija tal-imputat u kiser subgħajn oħtu.

Hekk kif mar l-Għassa jagħmel rapport sab lil Micallef hemm u ġew fl-

idejn u hemmekk l-affarijiet marru għall-agħar u kien hemm diversi

rapporti dwar inċidenti li ġraw, tant li l-imputat u l-familja tiegħu spiċċaw

isofru minn paranojja kbira minħabba x'jista' jasal jagħmel Lineker

In rigward tal-inċident in eżami, l-imputat spjega li tlett ijiem

kien irċieva telefonata mingħand Lateo fejn dan qallu "fil-marċ tal-

Għama jien se nkun b'revolver u nwaħħel moħħ ħuk mal-ħajt".

Fuq dan

il-kliem huwa għamel rapport.

Dakinhar tal-inċident huwa kien flimkien

ma ħuħ u l-għarus tat-tifla t'oħtu għall- festa ta' Santa Liena u hekk kif

waslu ħdejn l-HSBC ta' Il-Qrendi, għall-ħabta tal-10:15pm lemħu lil

Lineker Lateo flimkien ma Ellie D'Amato. ġewwa karozza tal-għamla Kia

bin-numru ta' reġistrazzjoni JBU-113.

Dak il-ħin huwa ċempel lill-Pulizija

sabiex jirrapporta li Micallef kien barra bi ksur ta' ordni ta' rinkażar.

Kellem lil WPC 11 mill-Għassa ta' Il-Qrendi u qalilha li huwa kien ser

imur ħdejn id-dar ta' Micallef ħdejn il-petrol station ta' Il-Ħamrun biex

jassigura li l-Pulizija veru jagħmlu xogħolhom.

Madwar siegħa u kwart

wara Lineker Lateo u Ellie D'Amato. rritornaw u l-Pulizija kienu baqgħu

L-imputat spjega li hu kien bilqiegħda fuq għatba ta' bieb

ħdejn id-dar ta' Micallef filwaqt li t-tnejn l-oħra kienu qed ipejjpu fil-

karozza.

Hekk kif lemħu, Micallef mar biex iħebb għalih u resaqlu iżda

tfixkel fil-bankina u ħabat ma bieb ta' garaxx.

Hekk kif qam, imbotta lil

Lateo bil-konsegwenza li dan tal-aħħar ħabat ma' karozza pparkjata.

Fil-pront niżlu l-imputati l-oħra Daniel Dam u Adrian Zarafa sabiex

Huwa kkonferma li kull ma jaf hu huwa li mbotta lil Lateo u li

dan ħabat ma' karozza iżda ma jafx eżatt x'għamlu t-tnjen l-oħra.

li kien sawwat lil Lateo permezz ta' ħadida.

L-imputat spjega li l-

inċident kien ta' dak il-ħin għax li kieku kellu pjan li jmur jagħti xebgħa

lil Lateo żgur ma kienx ser iċempel lill-Pulizija xi għaxar darbiet qabel

biex jinżlu fuq il-post u rrikonoxxa li għamel ħażin li mar qagħad eżatt

ħdejn il-bieb ta' Micallef.

Spjega li x-xewqa tiegħu kienet li jeħles minn

Micallef "pulit pulit ħalli familti jkunu mistrieħa".

In kontro-eżami, l-

imputat stqarr li dakinhar tal-inċident huwa kien fuq il-post bil-karozza

t'ommu li hija Toyota IST bin-numru ta' reġistrazzjoni EBL-605 u kien

ipparkjat madwar kantuniera mid-dar ta' Lateo.

Mistoqsi għalfejn

qagħad bilqiegħda fuq għatba ħdejn il-bieb ta' Lateo huwa spjega li

ħareġ mill-karozza minħabba li Daniel Dam u Adrian Zarafa bdew ipejjpu

fil-karozza u huwa jdejquh is-sigarretti.

In ri-eżami reġa' kkonferma li l-

intenzjoni tiegħu għalfejn irrikorra fuq il-post kienet li jivverifika li l-

Pulizija jagħmlu xogħolhom.

Fis-seduta tal-24 ta' Frar 2020 xehed l-Ispettur Elton Avellino, stazzjonat

fl-Għassa ta' Il-Qrendi fejn huwa ezebixxa ghadd ta' rapporti li kienu

saru mill-imputati fil-konfront ta' Liniker Lateo, hekk kif mitlub mid-

Ikkunsidrat

Stqarrijiet ta' l-imputati

Illi l-istqarrija18 ta' l-imputat Michael Dam ittiehdet l-ghada ta' l-incident,

u cioe nhar id-19 ta' Awissu 2015 gewwa l-ufficju ta' l-Ispettur Luke

Celik u fil-prezenza ta' PC 194 Nathan Elfezani wara li kien inghata is-

soliti twissija ta' xiex gie investigat u wara li nghata d-drittijiet kollha

18 Dok LB7 u Dok LN8, Folios 10-13 ta' l-atti processwali

tieghu dwar il-jedd li jikonsulta ma' avukat tal-fiducja tieghu qabel issirlu

xi interrogazzjoni.

L-imputat Michael Dam ghazel li jiffirma kull pagna ta' l-istqarrija u

ghazel li iwiegeb ghad-domandi li sarulu pertinenti ghall-kaz wara li

rrifjuta li jkellem avukat qabel l-interrogazzjoni19 u jidhol f'certu dettal

dwar l-incident, kif ukoll li ma jichadx l-involviment tieghu u anzi jispjega

Illi l-istqarrija20 ta' l-imputat Daniel Dam ittiehdet l-ghada ta' l-incident, u

cioe nhar id-19 ta' Awissu 2015 ewwa l-ufficju ta' l-Ispettur Luke Celik

u fil-prezenza ta' PC 950 Alan Rhodes wara li kien inghata is-soliti

twissija ta' xiex gie investigat u wara li nghata d-drittijiet kollha tieghu

dwar il-jedd li jikonsulta ma' avukat tal-fiducja tieghu qabel issirlu xi

interrogazzjoni.

L-imputat Daniel Dam ghazel li jiffirma kull pagna ta' l-istqarrija u ghazel

li iwiegeb ghad-domandi li sarulu pertinenti ghall-kaz wara li rrifjuta li

jkellem avukat qabel l-interrogazzjoni21 u jidhol f'certu dettal dwar l-

involviment tieghu u anzi jispjega ghalfejn ippartecipa fir-reat.

Illi l-istqarrija22 ta' l-imputat Adrian Zarafa ittiehdet l-ghada ta' l-incident,

u cioe nhar id-19 ta' Awissu 2015 ewwa l-ufficju ta' l-Ispettur Luke

Celik u fil-prezenza ta' PC 694 Alan Rhodes wara li kien inghata is-

soliti twissija ta' xiex gie investigat u wara li nghata d-drittijiet kollha

tieghu dwar il-jedd li jikonsulta ma' avukat tal-fiducja tieghu qabel issirlu

xi interrogazzjoni.

L-imputat Adrian Zarafa ghazel li jiffirma kull pagna ta' l-istqarrija u

ghazel li iwiegeb ghad-domandi li sarulu pertinenti ghall-kaz wara li

rrifjuta li jkellem avukat qabel l-interrogazzjoni23 u jidhol f'certu dettal

dwar l-incident kif ukoll ma jichadx l-involviment tieghu u anzi jispjega

Il-Fgura u f'bażi preliminari tajjeb li din il-Qorti tistabilixxi jekk l-

istqarrijiet li ġew rilaxxati mill-imputati humiex amissibbli u jistax ssir

inferenza f'dawn il-proċeduri u dan fid-dawl ta' ġurisprudenza reċenti

mil-Qrati tagħna li bbażaw ruħhom fuq insenjamenti mill-kazistika tal-

Qorti Ewropea għall-Ħarsien tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Meta ġew

rilaxxati l-istqarrijiet tal-imputat, il-liġi Maltija ma kinitx tipprovdi għad-

dritt ta' assistenza legali matul l-interrogazzjoni fejn irid allura jiġi

stabbilit

jekk

l-istqarrijiet

in kwistjoni kienux konformi mal-

interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti Ewropea u dik Maltija tal-Artikolu 6

tal-Konvenzjoni Ewropea għal Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-

Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

Meta l-imputati rrilaxxaw l-istqarrijiet tagħhom, huma kienu ingħataw

id-dritt li jikkonsultaw mal-avukat tal-għażla tagħhom, liema dritt infatti

huma ghazlu li ma juzawx.

Madankollu ma kien ingħata l-ebda dritt tal-

preżenza tal-avukati tagħhom matul l-interrogazzjoni, għas-sempliċi

raġuni li din il-proċedura daħlet fis-seħħ fil-liġi tagħna permezz tal-

Artikolu 355AUA(8) tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta u dan biss

permezz tal-Att LI tas-sena 2016 li dahlet fis-sehh fit-28 ta' Novembru

2016.24 Kwindi din il-liġi daħlet fis-seħħ wara li l-imputati ġew

Jidher li minn dħul fis-seħħ ta' din il-liġi tqajjmu diversi lanjanzi

kostituzzjonali fejn ġiet attakkata l-validita' tal-istqarrija ta' dak li jkun

f'diversi każijiet pendenti ta' natura kriminali, meta alavolja sanċit bid-

drittijiet tal-konsulta legali qabel l-interrogazzjoni u tat-twissija skont il-

liġi, l-interrogat ma jkunx ingħata d-dritt li jkollu avukat preżenti matul

l-interrogazzjoni.

Fost dawn is-sentenzi hemm il-kawża kostituzzjonali fl-

ismijiet ta' Christopher Troisi vs Avukat Generali et25 li tirrigwarda l-

tas-smiegħ xieraq.

Din ġiet

ribadita mill-Qorti

Kostituzzjonali li kkonfermat ukoll ir-rimedju konsistenti fl-isfilz tal-

istqarrijiet li kienu ġew irilaxxati minn Christopher Troisi matul il-

proċeduri fil-konfront tiegħu.

Fl-ewwel sentenza ta' din il-kawża, l-Prim'

Awla tal-Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali) kienet esprimiet is-segwenti:

Il-Qorti rat ukoll illi anke l-Qrati ordinarji Maltin diġa bdew jesprimu d-

dubbji tagħhom rigward jekk, il-liġi, kif kienet dak iż-żmien, kienetx

tiggarantixxi adegwatament d-dritt ta' smiegħ xieraq konsiderat illi ma

kienetx tippermetti illi suspettat jkollu assistenza legali waqt

interrogatorju, u dan kif jidher fissentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali

deċiża fis-6 ta' Ottubru 2016 fl-ismijiet Il-Pulizija (Spetur Jesmond J.

Errebsy) vs Jason Privitera fejn intqal illi:

24 Fit-28 ta' Novembru 2016 25 Rikors kostituzzjonali 92/16.

"...jista' jkun hemm lok għal-dibattitu dwar kemm il-provvedimenti tal-

Kap 9 jirrispekkjaw d-dritt għall-assistenza legali mogħti lill-arrestat tenut

kont ukoll illi dan id-dritt, kif eżistenti taġt il-liġi tagħna, huwa ristrett

għal siegħa qabel l- interoggatorju u b'hekk jeskludi l-jedd tal-preżenza tal-

F'dak l-istadju l-arrestat huwa soġġett

għal mistoqsijiet diretti u suġġestivi bir-risposti tagħhom, anke jekk jagħżel

li ma jweġibx, bit-traskrizzjoni tiegħu tkun eventwalment esebita fil-

proċeduri kontrih fejn ikun meqjus innoċenti sakemm pruvat mod ieħor."

Huwa ċar għalhekk illi skont il-ġurisprudenza kostanti tal-Qorti ta'

Marsaxlokk, hekk kif żviluppat u evolviet sussegwentement għas-sentenza

ta' Tal-Pieta', ilgaranzija u protezzjoni ta' smiegħ xieraq tirikjedi illi l-

arrestat jingħata l- possibilita li jkollu miegħu avukat tal-fiduċja tiegħu

waqt, u mhux biss qabel, l- interogazzjoni.

Għalhekk jidher illi l-argument

tal-intimati illi dan l-ilment tarrikorrent huwa nfondat ghaliex kienet

inghata l-possibilita li jkellem avukat qabel l-ewwel interrogatorju huwa

nsostenibbli ghaliex mill-gurisprudenza appena citata, jidher car illi l-

arrestat ghandu jinghata l-possibilita li jkollu avukat prezenti waqt l-

interogazzjoni.

M'huwiex kontestat, illi fiż-żmien in kwistjoni kien hemm

restrizzjoni sistematika li kienet timpedixxi lill-arrestat milli jkollu avukat

tal-fiduċja tiegħu preżenti waqt l-interrogazzjoni.

M'huwiex ikkontestat

ukoll illi r-rikorrent ma tħalliex ikollu avukat preżenti waqt l-ewwel

interogazzjoni, u illi ma ingħatax aċċess għall-avukat tiegħu qabel jew

waqt it-tieni interogazzjoni.

Dan il-fatt waħdu, skont il-ġurisprudenza tal-

Qorti ta' Marsaxlokk, huwa biżżejjed biex tinstab leżjoni tad-dritt ta'

smiegħ xieraq.

In oltre jidher li dan l-insenjament qed jiġi adoperat u applikat fil-Qrati

tagħna fil-preżent kull meta jiġu rinfaċċati bl-istess sottomissjonijiet fejn

fost dawn is-sentenzi wiehed isib il-kawża fl-ismijiet Buckland vs Claire

Vukovie deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali (Sede Inferjuri) nhar l-20

ta' Novembru 2018, fejn l-Onorabbli Qorti ta' l-Appell Kriminali għamlet

referenza ampja għal diversi kawżi minn żmien Tal-Pieta' vs Sullivan fejn

ġie ribadit kostantement illi l-prinċipju tas-smiegħ xieraq huwa mibni fost

oħrajn fuq id-dritt tal-assitenza legali kemm qabel kif ukoll waqt l-

interrogazzjoni u dan apparti rrappreżentanza legali matul il-proċeduri

fil-Qorti.

Illi wkoll mill-analiżi tas-sentenzi kkwotati kif ukoll ta' dawk is-sentenzi

li ssir referenza għalihom fil-korp tagħhom jidher li minkejja din il-

posizzjoni, il-ġudikant imbagħad ikun irid jara jekk xorta waħda hemmx

provi biżejjed kontra l-persuna kkonċernata li fuqhom tkun tista' tinstab

ħtija irrispettivament mill-ammissjoni li setgħet tkun saret fl-istqarrija.

Dan kien fil-fatt il-każ fis-sentenza kontra Claire Zammit Diacono fejn kienu

nstabu wkoll provi materjali apparti 1-ammissjoni tal-imputata permezz

tal-istqarrija ġuramentata u li xorta waħda ġiet meqjusa bħala prova

Ġie meqjus ukoll illi l-Qrati għandhom jieħdu din il-

posizzjoni anki meta ma jkunux ġew eżawriti r-rimedji ordnarji f'każijiet

li kienu għadhom pendenti bħala

salvagwardja għar-retta

amministrazzjoni tal-ġustizzja.27 In oltre dan il-prinċipju ġie ravviżat anki

f'ċirkostanzi meta l-persuna arrestata tirrifjuta l-jedd tal-parir legali qabel

27 Ara s-sentenza fl-ismijiet Malcolm Borg Saydon vs Avukat Generali datata 1-24 ta' Ġunju 2016 kif ikkonfermata fil-Qorti Kostituzzjonali

l-interrogazzjoni għax dan ma jeskludix awtomatikament li hu kien ser

jirrifjuta wkoll l-avukat matul l-interrogazzjoni u b'hekk waħda ma tistax

titqies li teskludi lill-oħra.

Illi din il-posizzjoni tal-Qrati lokali giet ikkonfermata fil-kaz Il-Pulizija vs

"il-qorti xorta hija tal-fehma li ma jkunx għaqli li l-proċess kriminali jitħalla

jitkompla bil-produzzjoni tal-istqarrija tal-akkużat Il-Birgu

għallinqas f'parti minnha, ittieħdet mingħajr ma Il-Birgu kellu l-għajnuna ta'

Għalhekk, għalkemm għadu ma seħħ ebda ksur tal-jedd għal smigħ xieraq,

fiċ-ċirkostanzi huwa għaqli illi, kif qalet l-ewwel qorti, ma jsir ebda użu mill-

istqarrija filproċess kriminali sabiex, meta l-proċess kriminali jintemm, ma jkunx

tniġġes b'irregolarità – dik li jkun sar użu minn stqarrija li ttieħdet mingħajr ma

l-interrogat kellu l-għajnuna ta' avukat – li tista' twassal għal konsegwenzi bħal

tħassir tal-proċess kollu."

Illi dan l-insenjament gie ikkonfermat ukoll fil-kaz Graziella Guiga vs

Avukat Generali29 fejn il-Qorti rriteniet:

"Madankollu, billi ċ-ċirkostanzi fejn il-persuna interrogata tista' ma

titħalliex tkellem avukat huma l-eċċezzjoni aktar milli r-regola, u din il-

qorti għandha s-setgħa li tagħti rimedju fejn issib li disposizzjoni li tħares

dritt fondamentali mhux biss "qiegħda tiġi" iżda wkoll meta "tkun

28 Qorti Kostituzzjonali; Deciza 14 ta' Dicembru 2018 29 Deciza 27 ta' Settembru 2019; Qorti Kostituzzjonali

x'aktarx sejra tiġi miksura", din il-qorti hija tal-fehma, kif osservat fis-

sentenza mogħtija fl-24 ta' Ġunju 2016 fl-ismijiet Malcolm Borg Saydon v. Avukat

Ġenerali , illi ma jkunx għaqli – partikolarment fid-dawl ta' inkonsistenzi

fis-sentenzi tal-Qorti Ewropea li joħloq element ta' imprevedibilità, kif

jixhdu l-posizzjonijiet konfliġġenti li ħadet fil-każ ta' Errebsy u f'dak ta' Beuze

– illi l-proċess kriminali jitħalla jitkompla bilproduzzjoni tal-istqarrija

mogħtija mill-attriċi lill-pulizija għaliex tqis illi, fiċ-ċirkostanzi, in-nuqqas

ta' għajnuna ta' avukat ma kienx nuqqas li ma jista' jkollu ebda

konsegwenza ta' preġudizzju għall-attriċi, aktar u aktar meta fl-istqarrija

ammettiet sehma fir-reat.

Għaldaqstant tipprovdi dwar dan l-aggravju tal-avukat Ġenerali billi tgħid

illi, għalkemm ma seħħ ebda ksur tal-jedd tal-attriċi għal smigħ xieraq meta

tteħditilha stqarrija, madankollu dik l-istqarrija ma għandhiex tibqa' fl-

inkartament tal-kawża kontriha."30

"din il-qorti ttenni li ma jkunx ghaqli li jsir uzu mill-istqarrija waqt il-

F'dan il-kaz l-akkuzata ma nghatax l-opportunita' li titkellem ma avukat

qabdel bdiet l-interrogazzjoni mill-pulizija.

Il-Qorti taghmel referenza ghal sentenza fl-ismijiet Ir-Repubblika ta'

"din il-gurisprudenza m'għadhiex applikabbli inkondizzjonatament safejn l-

akkużat qiegħed jippretendi li l-istqarrija tiegħu mhijiex ammissibbli bħala prova

abbażi tal-fatt waħdu li dak iż-żmien ma setax ikun assistit minn avukat waqt l-

interrogazzjoni u waqt li kien qiegħed jirrilaxxja l-istqarrija.

Anzi, għandhom

jittieħdu in konsiderazzjoni diversi fatturi li flimkien jagħmlu ċ-ċirkostanzi tal-

każ.

Martino Vassallo Bondin fl-ebda stadju ma kkontesta l-awtentiċità talprova li ġabet il-

Prosekuzzjoni kontrih, liema prova mhijiex limitata għall-istqarrija in kwistjoni.

Lanqas ma oppona għallpreżentata ta' dik l-evidenza.

L-assjem tal-provi ser ikun

evalwat minn Imħallef u għalhekk, minn persuna b'għarfien għoli tal-proċedura

legali u l-liġi Maltija.33

Illi din is-sentenza gie ikkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali.34

Illi l-Qorti taghmel referenza wkoll ghas-sentenza recenti ta' Roderick

Schinina’ vs Avukat Generali u Kummissarju tal-Pulizija35 fejn gie

ikkonfermat li meta issir ezami dwar l-ammissibilita ta' l-istqarrija

ghandu ssir ukoll ezami tal-proceduri kollha hekk kif indikat fis-sentenza

Din il-Qorti hadet konjizzjoni tal-fedina penali36 netta (jew minima fil-kaz

ta' Tonna) tal-imputati, u tinsab konvinta li l-imputati ma kienux konxji

jew imdorrija ghall-proceduri u l-prattici tal-pulizija.

Ghalhekk iktar u

iktar, il-Qorti ma tistax tinjora l-insenjamenti lokali u regonali f'dan il-

qasam, u a bazi tal-istess insenjamenti ravviżati u li jidhru li qabdu linja

paċifika fil-Qrati Maltin, stante li ma jirriżultax li kien hemm raġunijiet

validi jew impellenti li setgħu jiġġustifikaw in-nuqqas tal-għoti lill-

imputat tal-assistenza legali matul l-interrogazzjoni għajr għall-fatt li dan

il-prinċipju ma kienx għadu ravviżat fil-liġi Maltija fiż-żmien meta ġie

interrogat, din il-Qorti tqis li għal din ir-raġuni oġġettiva, u sabiex żgur

jiġi evitat li l-jeddijiet fundamentali tal-imputat jiġu b'xi mod ritenuti leżi

minn din il-Qorti minħabba fl-użu tal-istqarrija tiegħu fil-ġudizzju

tagħha, din il-Qorti qiegħda tiddeċiedi li tiskarta l-istess stqarrijiiet u ma

tqishomx bħala prova f'dawn il-proċeduri.

Ikkunsidrat

L-ewwel u t-tieni imputazzjoni

Mill-provi prodotti jirrizulta li l-imputati u l-parte civile kienu jafu lill

xulxin in vista ta' diversi relazzjonijiet li kien hemm bejn il-familji

Jirrizulta wkoll li kien hemm ukoll bad blood bejniethom u

kellhom incidenti ohra fil-passat bejniethojm.

Il-vittma ikkonferma fix-xhieda tieghu li kien jafhom wiehed wiehed u li

l-avveniment grat meta kien hemm il-festa Il-Qrendi.

Kien qieghed id-

dar tieghu mat-tfajla tieghu Ellie D'Amato. "cemplet il-qanpiena u kont qed

naghlef il-kelba dak il-hin fuq il-bejt, inzilt niftah il-bieb u nsib dak il-hin la naf

lil Michael, ma hiniex cert ghax insejt, la naf lil Michael u lanqas lil Daniel

Il-vittma jispjega li laqtghulu u kissrulu zewg sinniet u f'dak il-mument

qala' daqqa b'xi haga iebsa f' rasu.

Ma kienx fi stat li jiftakar f'iktar dettal

minhabba li intilef minn sensieh.38 Madankollu t-tfajla tieghu li kienet

prezenti ghall-incident identifikat b'mod car lit-tlett imputati bhala n-nies

li kienu qed issawtu lill-gharus taghha.

".… Sa kemm ittawwalt fil-veranda nara lil dawk it-tlieta jaghtu lil Lineker… u

narahom jaghtuh u nzilt isfel jien u kif inzilt isfel, nara lil Dimitrov kollu demm

mitluf minn sensieh li tant kif rajtu impressjonajt ruhi, kollu demm u lanqas

Ix-xhud ikkjarifikat ukoll li meta rathom jaghtu lill-vittma kienet qeghda

indirizzaha.

"Jiena isfel ghax inzilt isfel u wiehed minnhom Michael hareg mobile u qalli 'hekk

qed nohodlok video li qieghda barra', hekk qalli."40

Tkompli tispjega meta mistoqsija jekk it-tlett imputati kienux vicin jew il-

boghod mill-vittma u jekk lahqithomx qieghdin jaghtuh:

wiccu......mela dazgur li lhaqthom....it tlieta li huma imma ma nafx x'kellhom

f'idejhom dak il-hin.."41

Meta gie mitluba tivverifika lil min tiftakar jaghti bis-sieq stqarret:

"Lil Adrian u qabez Michael u Michael qallu hallieh issa qallu lil

giet ghalihom u telqu."42

Din il-karozza giet sussegwentement identifikata li hija registrata fuq

L-identifikazzjoni ta' l-imputati giet ukoll ikkoroborata mix-xhieda ta'

Delilah Lateo li tigi oht il-vittma u Emanuela Davis Lateo li tigi om

mil-vittma.

u Delilah cemplet lill ommha u qaltilha x'gara:

"qaltli tawh xebgha tlieta, qaltli Daniel, Michael u Adrian insomma, mort nigri

d-dar ta' Dimitrov jien insomma u nsib lil Dimitrov kwazi mitluf minn sensieh,

demm kullimkien mimli demm insomma u tlaqt nigri l-ghassa jien..."44

Fix-xhieda ta' Delilah Lateo jirrizulta li Ellie D'Amato. cemplitilha u

"qaltli gew Michael, Adrian u Daniel u qaltli tawh xebgha u qatluh."45

Ix-xhud hadet sensiela ta' ritratti ftit wara li gara l-incident gewwa l-isptar

Mater Dei, kif ukoll fuq l-ghatba tal-bieb tad-dar.46

Il-vittma esebixxa sensiela ta' ritratti li ttiehdu dak in-nhar ta' l-incident

Borg Giuliano il-vittma, Marco Lateo, jikkonferma li erbgha min-nies attakaw

lil ibnu skond kif qaltlu bintu Delilah Lateo.

"...qaltli ghamlu ghal Liniker...qatluh, ghidilha x'inhi jiena, qaltli tghidx kemm

tawh, jien ghidilha min, qaltli Adrian, Michael u Daniel pero kienu erbgha ghax

kien hemm xufier li beda jsuq il-karozza."48

Bhala konsegwenza ta' l-incident, il-vittma iddeskriva kif xhar wara l-

incident kien ghad ghandu "bocca" li kienet ghada ma nizlitlux u li kellu

sinna imkissra u ohra milquta.

Il-prosekuzzjoni esebit certifikat mediku mahrug mill-isptar Mater Dei li

ggib id-data tad-19 ta' Awissu 2015 li jikkonstata l-griehi tal-vittma bhala

gravi.49 Ix-xhud PS950 Alan Rhodes ikkonferma li d-daqqiet li qala l-

vittma kienu vizibbli ma l-ewwel u "kellu black eye.....kellu xi daqqiet

li l-vittma kien soffra minn griehi gravi.51

Fis-seduta tad-9 ta' Mejju 2016, id-difiza ezenta lill-prosekuzzjoni mill-

htiega li tressaq ix-xhieda ta' Dr. Kuteyi biex jikkonferma c-certifikat

mediku ezebit fl-atti stante li d-difiza mhux qed tikkontesta il-fatti

msemmija fic-certifikat ghalkemm tikkontesta r-responsabbilita'.52

xhur wara l-incident, u cioe fid-29 ta' Marzu 2016 fejn ikkonferma li l-

vittma soffra frattura ta' l-orbital wall ta' l-ghajn ix-xellugija, frattura taz-

zigoma u frattura tan-nasal bone.53

It-tabib jikkonferma a bazi tar-rapport tieghu, li dawn huma lezjonijiet

gravi per durata li jdumu iktar minn tletin gurnata biex ifiequ u

konsegwentement ghal dan ghadu jilmenta b'ugiegh fejn kellu l-fratturi

u fi mniehru.

Barra dan ghandu cikatrici fuq in-naha tax-xellug ta' l-mohh

kompatibbli ma lacerazzjoni subita minn blunt trauma li tidher sew minn

Irrizulta wkoll li l-vittma ghandu chipping ta' zewgt isnien

incisors ta' quddiem u chipping tal-lateral inscisor tan-naha ta' fuq li

ghadhom iccipjati u jidhru.54

Fis-seduta ta'nhar it-23 ta' Jannar 2019, l-imputat Michael Dam ghazel li

jaghti x-xhieda tieghu b'mod volontarju.

Fix-xhieda tieghu jenfassiza fuq dak kollu li ghamel il-vittma lill-familja

tieghu, kif ukoll kif skond hu, il-vittma kien jindahal bejnu u l-ek siehba

tieghu li tigi oht il-vittma.

L-imputat jaghmel referenza wkoll ghal diversi

incidenti fosthom ukoll li kienu jinvolvi ohtu u t-tifla ta' ohtu li skond hu,

fi kliemu wasslu ghal 'vendikazzjonijiet' 55bejniethom.

L-imputat Dam jispjega wkoll li kien ilu jaghmel rapporti kontra l-vittma,

imma skond hu ma ttiehdux il-passi li xtaq hu.

L-imputat esebixxa wkoll ritratti, phone logs, u screen shots mehudin minn

sit socjali dwar allegat incidenti li kien gara bejniethom56 u affarijiet ohra

li ghaddew bejniethom kemm qabel u kemm wara l-incident.

57 Illi

filwaqt li dawn kollha gew esebiti sabiex jiriflettu l-frustrazzjoni ta' l-

imputati, kif ukoll jikkonfermaw li, jekk xejn, l-imputat Michael Dam

kellu animosita' ghall-vittma, m'ghandhomx x'jaqsmu mal-incident.

L-incident mertu ta' din il-kawza sar fit-18 ta' Awissu 2015.

qed issemmi l-imputat ta' l-allegat karozza (Dok MP1) sar skond l-

imputat "fis-sajf li ghadda."58 Stante li l-imputat xhed nhar it-23 ta' Jannar

2019, "is-sajf li ghadda" allura ifisser li dan l-allegat incident sehh zgur

data tat-22 ta' Ottubru 2018, filwaqt li minn Dok MP4-MP6 ma ggibux

data, ghalkemm hemm referenzi li dawn saru wara l-incidenti.

Id-difiza esebit ukoll sensiela tar-rapporti li saru mill-imputati fil-

konfront tal-vittma.59 Illi dawn ir-rapport iggibu id-dati tas-snin 2012

(sitta minnhom), 2013 (tnejn minnhom) u Novembru 2015.

Dawn id-dokumenti, m'ghandhomx relevanza ghal-mertu tal-kaz u jekk

ir-reat sarx jew le mill-imputati u ghaldaqstant din il-Qorti m'hix ser

tqishom fid-deliberazzjoni taghha dwar jekk l-imputati ghandhomx

jinsabu hatja jew le talli wettqu r-reati dedotti kontrihom a bazi ta' dawn

Matul ix-xhieda tieghu l-imputat ikompli sabiex jghid dak kollu li kellu xi

jghid kontra l-karattru u l-imgieba tal-vittma u jirrakonta incidenti l

jitfghu lill-vittma f'dehra negattiva.

Frankament, dan huwa wkoll

irrelevanti u l-ebda minn dawn l-istanzi li semma l-imputat ma saru dak

in-nhar jew dak il-hin ta' l-incident jew kellhom konessjoni diretta mar-

reat li sehh.

Jaghmel referenza wkoll ghal-telefonata li l-vittma allegatament ghamillu

tlett ijiem qabel fejn qallu "Fil-marc tal-Ghami jien se nkun b'revolver u

nwahhel mohh huk mal-hajt."60 Madankollu, l-imputat ma ressaqx din il-

provi li kien ircieva din it-telefonata minn ghand il-vittma.

L-imputat

jaghmel referenza ghal sensiela ta' telefonati lill-pulizija li saru minnu li

jispjegaw ghal xiex wasal l-incident ta' dak in-nhar.

F'dawn ir-rigward l-

imputat esebixxa Dok MP7 li ggib id-data tat-18 ta' Awissu 2015 u juri

telefonati li saru mill-imputat Michael Dam.

L-imputat spjega li biex jaccerta ruhu li l-pulizija qed jaghmlu xogholhom

mar "hdejn il-bieb tieghu"61 , u cioe tal-vittma u jispjega:

"F'hin ta' siegha u kwart ma gie hadd u rritorna Liniker.

Kien hemm jien qieghed

barra ghax dawk it-tnejn ipejpu u jien ma npejjipx.

Kienu fil-karozza qed ipejpu.

Intfajt fuq ghatba ta' magenb id-dar tieghu.

Fil-hin flok gew il-

Hasibni li qieghed

fil-bankina u hbatt dahri mal-garaxx.

nmbuttajtu u rajtu jahbat ma' karozza u fil-pront jinzlu Daniel u Adrian biex

jiddefendu lili...… Jien naf li nmbuttajtu u habat wiccu mal-karozza izda l-

Jien bdejt nikkaverja lili nnifsi.

istorja li nista' nghid.

Minkejja li l-imputat jistqarr li l-hin ta' l-incident sar madwar is-siegha u

kwart ta' filghodu, skond ir-rapport tal-pulizija dan sar ghal habta tal-

hdax u nofs.63 Ix-xhieda l-ohra li xehdu lkoll jaghtu hin ferm iktar qabel

minn dak li jghid l-imputat.

L-imputat ma jinneggax l-involviment tieghu u immur oltre billi

jikkonferma li l-ko-imputat l-ohra, cioe Daniel Dam u Adrian Zarafa.

Jikkonferma wkoll li dak in-nhar ta' l-incident kienu bil-karozza t'ommu

li ghandha numru tar-registrazzjoni EBL 605.

Minkejja li l-imputat Michael Dam jghid kien il-vittma li l-ewwel gie

ghalih, li habbat dahru mal-hajt u li gew fl-idejn ma jirrizultax minn

imkien li sofra xi griehi ta' kwalunkwe natura.

L-imputat ukoll imkien

ma jghidx li l-vittma hebb jew attakka lil xi hadd mit-tlett imputati.

ghamilt bi pjan anqas kont incempel lill-pulizija.

Kont naghmel fattija u mhux

incempel ghaxar darbiet lill-pulizija qabel li gara."64

Din il-Qorti tqis li mill-assjem tal-provi, b'mod partikolari mix-xhieda tax-

xhud Ellie D'Amato., jirrizulta li t-tliet imputati lkoll ippartecipaw attivament

fl-attakk li wassal ghall-griehi li sofra l-vittma.

Ghalhekk, din il-Qorti tqis

li l-ewwel imputazzjoni tirrizulta.

A skans ta' ripetizzjoni, ghall-istess ragunijiet, m'hemmx dubju wkoll li t-

tieni imputazzjoni tirrizulta wkoll.

Illi mill-assjem tal-provi kollha prodotti u wara li qiset dak kollu li ressqu

l-prosekuzzjoni u d-difiza, il-Qorti tara li dan il-kaz gie ippruvat sal-grad

rikjest mill-ligi u ghaldaqstant il-Qorti sejra tghaddi sabiex issib lill-

imputati kollha hatja taz-zewg imputazzjonijiet dedotti kontrihom, b'dan

illi l-ewwel imputazzjoni huma hatja a tenur ta' l-artikolu 216 (u mhux l-

Ikkunsidrat

Illi d-difiza ta' l-imputati fis-seduta tal-11 ta' Novembru 2019 talbet sabiex

issir social inquiry report skont l-Kapitolu 446 tal-Ligijiet ta' Malta.65

Illi mir-rapporti esebiti66 jirrizulta li fil-kaz ta' l-imputati Michael Dam,

Daniel Dam u Adrian Zarafa kollha mexjin hajja stabbli u produttiva mal-

familji rispettivi taghhom u ma gewx innotati aspetti partikolari li jqanqlu

Illi fl-udjenza tat-23 ta' Lulju 2020 il-Qorti giet informata mill-parte civile

illi qed jirrinunzja ghall-kwerela li huwa gia ghamel u ghall-azzjoni

kriminali fil-konfront tal-imputati safejn tali azzjoni hija rinunzjabbli

Illi din ir-rinunzja saret wara li l-istess vittma kien xehed fil-proceduri u

ghandu jigi relevat li l-imputazzjonijiet kollha dedotti kontra l-imputati

huma prosegwibbli mill-pulizija ex officio.

Inoltre l-artikolu 543 tal-Kodici Kriminali jippreskrivi illi:

Il-Pulizija tista' tagixxi ukoll, minghajr il-kwerela privata, f'kull wahda mill-

kazijiet li gejjin:

(a) Fil-kaz ta' delitti li ghalihom il-ligi ma tiddisponix espressament li hija

(d) fil-kaz ta' kull reat li jinteressa l-ordni pubbliku jew il-komunita' in

Il-Qorti semghet il-prosekuzzjoni wkoll itenni fis-sottomissjonijiet finali li

din il-kawza ma timmeritax piena karcerarja.

Illi certament din il-Qorti tiehu in konsiderazzjoni ghall-fatt li l-vittma

ghazel li jahfer lill-imputati u irrinunzja ghal dak kollu li huwa

rinunzjabbli.

Madankollu il-mahfra tal-vittma ma jfissirx li l-imputati

ghandhom jigu ezonerati mir-reati li bihom gew akkuzati jew li

m'ghandhomx

jerfghu r-responsabbilita legali ta' l-agir taghhom.

Naturalment, din il-Qorti ser tikkunsidra d-dikjarazzjoni maghmula mill-

parte civile Micallef ghall-finijiet ta' attenwant, izda certament mhux

ghal-liberazzjoni.

L-agir tal-imputati ghandu jitqies bhala riskju ghas-

socjeta' li jghixu fiha u qatt m'ghandu jinftiehem li mahfra tal-vittma

twassal ghal xi amnestija ex post facto l-ghemil kriminuz serju tal-imputati.

Il-Qorti tara li l-glieda li wasslet ghall-griehi in kwistjoni kienet wahda

mibnija fuq kwistjonijiet ta' bejn il-partijiet, kwazi kwazi b'kapricc u

minghajr ebda mottiv partikolari jew serju.

Dan qed jinghad peress li

minkejja li Michael Dam, bil-gurament, jaghmel diversi allegazzjonijiet

dwar il-'mottiv' tal-agir tieghu, huwa jonqos milli jressaq prova wahda in

sostenn ta' dawk l-allegazzjonijiet – u f'kull kaz, il-verosimilita' tax-

xhieda tieghu, fid-dawl tal-bqija tal-provi migjuba mill-prosekuzzjoni,

Il-fatt li wiehed mill-imputati ghandu tifel mill-istess familja tal-vittma

kellu, jekk xejn, iservi bhala raguni aktar biex tkun imrazzna l-imgieba li

wasslet ghall-incident – mhux bil-kontra.

L-agir tal-imputati li nasbu

persuna quddiem ir-residenza tieghu, tawh xeba li hallietu b'feriti gravi

huwa inskuzabbli u inaccetabbli.

Mir-rakkont li ta l-imputat Dam, jekk xejn, il-Qorti tqis li l-imputati qatt

ma tghallmu mill-passat - anzi, uzaw l-istess passat bhala l-mottiv ghall-

agir taghhom fil-futur.

Inoltre, il-Qorti m'hi xejn konvinta mit-tezi tad-difiza li l-vittma gab ix-

Bhal donnu qed jinghad li kien hemm provokazzjoni sal-

punt li l-agir tal-imputati ghandu jitqies skuzabbli.

Ghall-kuntrarju, pero',

jirrizulta b'mod car li dak in-nhar ta' l-incident lanqas kien hemm ebda

forma ta' kuntatt mal-vittma.

Il-Qorti hija konvinta li l-incident kien

wiehed premeditat u mahsub bil-quddiem mill-imputati, u li, fil-mument

li raw lil Lineker Lateo, fl-ebda istanza ma regghu lura mid-decizjoni

Min-naha l-ohra il-Qorti ma tistax ma tqisx ukoll li l-imputati ghandhom

Finalment, dwar il-piena, din il-Qorti tissottolinea li l-imputazzjonijiet

imorru lura ghas-sena 2015 u dak iz-zmien, qabel l-introduzzjoni tal-Att

XIII tal-2018, il-piena ghar-reat taht l-artikolu 216 tal-Kodici Kriminali

kienet dik ta' bejn tliet (3) xhur sa tliet (3) snin.

Fid-dawl ta' dan, l-imputati

ghandhom jibbenefikaw minn din il-piena ta' qabel l-emendi introdotti fl-

Ghaldaqstant din il-Qorti wara li rat l-artikoli 214, 215, 216, 218, 339(1)(d),

382A, 383, 384, 385, 386 412C, 17, 31, 532A u 533 tal-Kodici Kriminali,

Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta issib lill-Michael Dam, Daniel Dam u

Adrian Zarafa hatja ta' l-ewwel imputazzjoni a tenur ta' l-artikolu 216 izda

mhux ta' l-artikolu 218 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta u hatja tat-tieni

imputazzjoni u tikkundannahom, lil kull wiehed minnhom, perjodu ta'

tmintax (18) il-xhar prigunerija, li b'applikazzjoni tal-artikolu 28A tal-

Kodici Kriminali qed jigu sospizi ghal zmien tlett snin (3) millum.

Il-Qorti, a tenur tal-Artikolu 28A(4) tal-Kodici Kriminali, spjegat lill-hatja

bi kliem car ir-responsabbilita' taghom taht l-Artikolu 28B tal-Kodici

Kriminali jekk huma jikkommettu, matul il-perjodu operattiv ta' din is-

sentenza, reat li ghalih hemm piena ta' prigunerija.

Il-Qorti wara li rat l-artikolu 412C tal-Kodici Kriminali tordna l-hrug ta'

ordni ta' protezzjoni kontra l-hatja a favur ta' Lineker David Lateo ghal

perjodu ta' hames (5) snin bl-iskop li tipprovdi ghas-sigurta' u ghall-

protezzjoni tal-vittma u dan billi tipprojbixxi u tirrestringi lill-hatja milli

javvicinaw, jikkuntattjaw, jimmolestaw jew b'xi mod isegwu l-movimenti

Komunika: Kummissarju tal-Pulizija

In oltre b'applikazzjoni ta'l-artikolu 533 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta

qed tikkundanna lill-hatja ukoll biex fi zmien sena jhallsu terz kull wiehed

tas-somma kumplessiva ta' €816.93 rapprezentanti spejjez in konnessjoni

mal-hatra ta' esperti67.

Moghtija illum nhar id-29 ta' Ottubru 2020 fil-Qrati tal-Gustizzja,

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI

(Sede Kostituzzjonali)

ILLUM, Il-Gudja, 29 ta' Ottubru, 2020

Kawża Nru. 6 (Kost.)

Patrick VELLA BELLIZZI u Maria Felice Xu Spiteri Delmar f'isimhom proprju u bħala kuraturi ad litem ta' Henry Brinkworth vs DIRETTUR TAR-REĠISTRU PUBBLIKU u l-Avukat Ġenerali, illum magħruf bħala l-Avukat tal-Istat1

Rat ir-Rikors imressaq mill-miżżewġin Patrick Brinkworth u Maria Felice Xu Spiteri Delmar f'isimhom proprju u bħala kuraturi ad litem ta' binhom Henry Brinkworth fis-22 ta' Ġunju, 2018, li bih u għar-raġunijiet hemm imfissra,

1 Bis-saħħa tad-dispożizzjonijiet tal-Att tal-2019 dwar l-Avukat tal-Istat (Kap 603) (ara A.L. 329/19)

29 ta' Ottubru, 2020

talbu li din il-Qorti (i) issib li l-liġi fis-seħħ, b'mod partikolari fl-artikolu 4 tal- Kodiċi Ċivili, hija inkonsistenti mal-jeddijiet fundamentali tagħhom kif imħarsa bid-dispożizzjonijiet tal-artikoli 32 u 45 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika ta' Malta (aktar 'il quddiem imsejħa "il-Kostituzzjoni") u l-artikoli 8 u 14 tal- Konvenzjoni (Ewropeja) għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal- Libertajiet Fundamentali (aktar 'il quddiem imsejħa "il-Konvenzjoni") u l- artikolu 5 tas-Seba' Protokoll tal-istess Konvenzjoni; (ii) issib li ġew miksura l- jeddijiet tagħhom taħt l-istess disposizzjonjiiet imsemmija; u (iii) tagħti dawk ir- rimedji u direttivi xierqa sabiex jiġu mħarsa l-jeddijiet tagħhom, magħdud il- bdil xieraq u retroattiv tal-Att tat-Twelid ta' binhom, kif ukoll ordni li l-kunjom hekk ikkoreġut ma jissemmiex f'Estratti futuri tal-Att tat-Twelid.

Talbu wkoll l-ispejjeż;

Rat id-degriet tagħha tat-28 ta' Ġunju, 2018, li bih qiegħdet il-

kawża għas-smigħ u ordnat in-notifika lill-intimati;

Rat it-Tweġiba mressqa mill-intimati fis-6 ta' Lulju, 2018, li biha u għar-raġunijiet hemm imfissra, laqgħu għall-azzjoni tar-rikorrenti billi qalu li (i) l-artikolu 32 u 46(1) tal-Kostituzzjoni ma japplikax billi mhux fost dawk l- artikoli li jagħti jedd ta' azzjoni quddiem qorti b'setgħat kostituzzjonali; (ii) l- artikolu 4(3) tal-Kodiċi Ċivili ma joħloq ebda diskriminazzjoni bejn ulied ta' persuni li żżewġu qabel d-dħul tal-emendi tal-Att XXIII tal-2017, għaldaqstant ir-rikorrenti ma jistgħux isemmu favur tagħhom l-artikolu 45 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 14 tal-Konvenzjoni; (iii) id-dħul fis-seħħ ta' l-Att XXIII tal-2017 fih innifsu ma jagħti lok għal ebda għemil diskriminatorju bejn il-persuni regolati bil-liġi li kienet tgħodd għalihom qabel meta mqabbla ma' dawk li ntlaqtu b'mod dirett bil-liġi l-ġdida, għaldaqstant l-artikolu 45 tal-Kostituzzjoni u l- artikolu 14 tal-Konvenzjoni għal darb'oħra ma jgħoddux fil-konfront tar- rikorrenti; (iv) il-fatt li bin ir-rikorrenti ma jistax juża l-kunjom biss ta' l-omm ma jwassalx għal indħil fil-ħajja privata ta' ħajjiet ir-rikorrenti u għaldaqstant ma hemm ebda ksur ta' jedd taħt l-artikolu 8 tal-Konvenzjoni; (v) fi kwalunkwe każ, l-iStat għandu setgħa wiesa' dwar kif għandu jirregola ċ- ċittadini tiegħu, dan ukoll mhux inkompatibbli mal-artikolu 8 tal-Konvenzjoni Ewropea; u (vi) l-artikolu 5 tas-Seba' Protokoll tal-Konvenzjoni ma jgħoddx għal materja bħalma huma kunjomijiet u atti ċivili billi tali materja hija ta' bixra pubblika u amministrattiva; Semgħet ix-xhieda tar-rikorrenti; Rat il-provi dokumentali mressqa mill-partijiet;

29 ta' Ottubru, 2020

Rat id-degriet tagħha tat-28 ta' Frar, 2019, li bih iddikjarat magħluq iressqu s-

lill-partijiet biex

tat żmien

l-istadju sottomissjonijiet tagħhom dwar il-każ bil-miktub;

tal-provi u

tal-ġbir

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mir-rikorrenti fit-28 ta'

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-intimati tal-11 ta'

April, 20193, bi tweġiba għal dik tar-rikorrenti;

Semgħet it-trattazzjoni ulterjuri tal-kawża; Rat id-degriet tat-30 ta' Mejju, 20194, li bih, għar-raġunijiet hemm imsemmija, ċaħdet it-Talba tar-rikorrenti tat-13 ta' Mejju, 2019, sabiex titressaq Nota ta' Sottomissjonijiet ulterjuri;

Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkunsidrat: Illi din hija kawża ta' lment ta' ksur ta' jedd fundamentali għal ħajja privata u tal-familja.

Ir-rikorrenti jgħidu li ġarbu ksur tal-imsemmi jedd meta ġew imċaħħda mid-Direttur intimat li jirreġistraw it-twelid ta' binhom minuri fuq kunjom l-omm, kif xtaqu.

Jgħidu li dan ġej mill-fatt li huma żżewġu qabel l-1 ta' Settembru 2017, għax kieku żżewġu wara dakinhar, it-talba tagħhom kienet tintlaqa'5.

Iqisu li, kif inhi l-liġi dwar l-għażla tal-Isem tal- Familja, din tmur kontra l-għażla tagħhom bħala ġenituri, kif ukoll li l-liġi fiha nnifisha hija diskriminatorja billi tagħti trattament mhux ugwali bejn is-sessi.

Isejsu dan l-ilment tagħhom kemm fuq id-dispożizzjonijiet tal-artikoli 32 u 45 tal-Kostituzzjoni, u kif ukoll fuq dawk tal-artikoli 8 u 14 tal-Konvenzjoni u l- artikolu 5 tas-Seba' Protokol tal-istess Konvenzjoni.

Qed jitolbu li l-Qorti ssib li ġarrbu u qegħdin iġarrbu ksur tal-imsemmija jeddijiet tagħhom kif ukoll li bħala rimedju, fost oħrajn, tordna li ssir il-bidla fl-Att tat-Twelid ta' binhom kif ukoll li f'estratti tal-Att tat-Twelid li jinħarġu 'l quddiem ma jissemmiex il-fatt li kunjomu kif muri fl-Att kien inbidel;

2 Paġġ.

48 sa 54 tal-proċess 3 Paġġ.

58 sa 68 tal-proċess 4 Paġ.

73 tal-proċess 5 Ara artt.

4(13) u 4(17) tal-Kap 16

29 ta' Ottubru, 2020

tal-Kodiċi Ċivili ma

Illi għal din l-azzjoni, l-intimati laqgħu billi qalu li l-artikoli 32 u 46(1) tal-Kostituzzjoni mhumiex fost dawk l-artikoli li jagħtu jedd ta' azzjoni quddiem qorti b'setgħat kostituzzjonali.

Dwar l-ilment tar-rikorrenti, jisħqu li ma hemm ebda ksur tal-artikolu 45 tal-Kostituzjoni jew l-artikolu 14 tal- Konvenzjoni billi joħloq ebda diskriminazzjoni bejn ulied ta' persuni li żżewġu qabel d-dħul tal-emendi tal-Att XXIII tal-2017, kif ukoll li d-dħul fis-seħħ ta' l-Att XXIII tal-2017 fih innifsu ma jagħti lok għal ebda għemil diskriminatorju bejn il-persuni regolati bil-liġi li kienet tgħodd għalihom qabel meta mqabbla ma' dawk li ntlaqtu b'mod dirett bil-liġi l-ġdida.

Jgħidu li ma hemm ebda ksur taħt l-artikolu 8 tal-Konvenzjoni billi l-artikolu 4(3) ma joħloq ebda indħil fil-ħajja privata ta' ħajjiet ir-rikorrenti.

Jisħqu li, f'kull każ, l-iStat għandu setgħa wiesa' dwar kif għandu jirregola ċ- ċittadini tiegħu.

Itennu li l-artikolu 5 tas-Seba' Protokoll tal-Konvenzjoni ma jgħoddx għal ħwejjeġ ta' xejra pubblika u amministrattiva bħalma huma kunjomijiet u atti ta' stat ċivili;

Illi bħala fatti rilevanti li joħorġu mill-atti jirriżulta li r-rikorrenti żżewġu fl-2016.

Ir-rikorrenti Maria Felice Xu Spiteri Delmar żammet kunjom xbubitha fiż-żwieġ.

Fil-liġi, din l-għażla ma kellha ebda impatt fuq il-kunjom li kellu jingħata lill-ulied li jitwieldu miż-żwieġ, għaliex fiż-żmien li żżewġu l-liġi kienet tgħid li l-ulied imnissla matul iż-żwieġ kellhom jieħdu kunjom missierhom, li miegħu setgħu jżidu kunjom xbibit l-omm jew kunjom żewġha li jkun miet qabilha.

Miż-żwieġ tar-rikorrenti twieled iben, Henry, fit-22 ta' Frar, 2018;

Illi fl-2017, daħlu fis-seħħ tibdiliet lil numru ta' liġijiet bil-għan li jkun hemm ugwaljanza fiż-żwiġijiet6.

Fost oħrajn, taħt il-Kodiċi Ċivili7, ġie introdott il-kunċett ta' l-'Isem tal-Familja'8, li, bis-saħħa tiegħu, il-partijiet fi żwieġ jistgħu (qabel jiżżewġu) jagħżlu l-kunjom għall-familja tagħhom u dan kien ikun il-kunjom tal-ulied kollha li jitwieldu minn dak iż-żwieġ9.

L-għażla kienet bejn il-kunjom ta' xi wieħed mill-partijiet, il-kunjomijiet taż-żewġ partijiet fl-ordni li jridu huma, jew li jinżamm kunjomhom.

Din il-liġi daħlet fis-seħħ għal dawk iż-żwiġijiet li ġew ċelebrati mill-1 ta' Settembru, 2017, 'il quddiem10;

Illi wara t-twelid ta' binhom, meta r-rikorrenti marru biex jirreġistraw it-twelid tiegħu mad-Direttur intimat, talbu li jitniżżel li huma riedu jagħtuh kunjom l-omm (Felice Sant Cassia), liema talba ma ntlaqgħetx għaliex

6 Att tal-2017 li jemenda l-Att taż-Żwieġ u Liġijiet Oħra (Att XXIII tal-2017) 7 Art.

4(13) sa (17) tal-Kap 16 8 Xhieda ta' Desiree Depasquale f'paġġ.

38 – 9 tal-proċess 9 Xhieda ta' Lysianne Galea Schembri, f'paġġ.

34 – 5 tal-proċess 10 A.L. 212/2017

29 ta' Ottubru, 2020

kienu żżewwġu qabel l-1 ta' Settembru, 2017.

Fil-fatt iċ-ċertifikat tat-twelid tal-minuri inħareġ fuq kunjom il-missier (Ciantar) biss11;

Illi fil-11 ta' April, 201812, ir-rikorrenti ressqu protest ġudizzjarju

kontra d-deċiżjoni tad-Direttur intimat;

Illi fit-22 ta' Ġunju, 2018, ir-rikorrenti fetħu din il-kawża; Illi l-kunsiderazzjonijiet ta' xejra legali marbutin mal-każ tar- rikorrent jitilqu mill-kwestjoni tal-jedd fundamentali li huma jgħidu li ġarrbu ksur tiegħu.

Joħroġ ċar mill-att promotur tal-kawża li r-rikorrenti jibnu l-każ tagħhom fuq id-dispożizzjonijiet tal-artikoli 32 u 45 tal-Kostituzzjoni u kif ukoll tal-artikolu 8 u 14 tal-Konvenzjoni13.

Iqisu li bid-dħul tas-subartikoli (13) sa (17) lill-artikolu 4 tal-Kodiċi Ċivili, inħolqot diskriminazzjoni kontra tagħhom għaliex it-tibdil li ġab miegħu l-Att XXIII tal-2017 ma jgħoddx b'mod retroattiv għal kull żwieġ, inkluż tagħhom, iżda biss għal dawk iż-żwiġijiet ċelebrati mill- 1 ta' Settembru, 2017, 'il quddiem;

Illi safejn l-ilment tar-rikorrenti jissejjes fuq ksur taħt l-artikolu 32 tal-Kostituzzjoni, għandu jingħad li, għalkemm l-artikolu 32 tal-Kostituzzjoni jagħmel parti mill-Kapitolu IV tal-Kostituzzjoni, ma jistax jingħad li fih innifsu jħares xi jedd speċifiku: huwa artikolu li "jelenka d-drittijiet u libertajiet fondamentali ta' l-individwu protetti mill-Kostituzzjoni … u jagħmel riferenza għal-limitazzjonijiet jinsabu f'dispożizzjonijiet speċifiċi tal-Kostituzzjoni"14.

Fil-fehma tal-Qorti, dan ifisser li l-imsemmi artikolu huwa tabilħaqq dikjarazzjoni ta' prinċipji imma mhuwiex esegwibbli bħala dispożizzjoni li tagħti ħarsien ta' jedd speċifiku kif jissemma fl-artikoli l- oħrajn ta' warajh u li jagħmlu mill-istess Kapitolu IV.

Dan huwa l-qofol tal- ewwel eċċezzjoni tal-intimati, u l-Qorti tqis li għandha mis-sewwa għaldaqstant sejra tilqagħha;

il-protezzjoni kif

ta' dik

Illi jmiss li l-Qorti tqis l-ilment tar-rikorrenti taħt l-artikolu 8 tal- Konvenzjoni.

Illi l-artikolu 8 tal-Konvenzjoni jrid li kulħadd għandu d-dritt għar-rispett tal-ħajja privata tiegħu u tal-familja tiegħu, ta' daru u tal- korrispondenza tiegħu.

Iżid jgħid, iżda, li m'għandux ikun hemm indħil minn awtorità pubblika dwar l-eżerċizzju ta' dan id-dritt ħlief dak li jkun skond il-liġi u li jkun meħtieġ f'soċjetà demokratika fl-interessi tas-sigurtà nazzjonali, sigurtà pubblika jew il-ġid ekonomiku tal-pajjiż, biex jiġi evitat id-diżordni jew

11 Dok "B", f'paġġ.

28 – 9 tal-proċess 12 Dok "Ċ" f'paġ.

30 tal-proċess 13 Ara Nota ta' Sottomissjonijiet tar-rikorrenti f'paġ.

48 tal-proċess 14 Kost.

30.11.1977 fil-kawża fl-ismijiet Dr Walter Farrugia Smith et vs Mifsud Cassar. Prim Ministru; u P.A. Kost.

14.5.2015 fil-kawża fl-ismijiet Bernard Chase pro et noe vs Kummissarju tal-Artijiet et (konfermata mill-Q.

29 ta' Ottubru, 2020

l-għemil ta' delitti, għall-protezzjoni tas-saħħa jew tal-morali, jew għall- protezzjoni tad-drittijiet u libertajiet ta' ħaddieħor;

Illi biex indħil bħal dak ikun "skond il-liġi", jeħtieġ mhux biss li jsir taħt is-saħħa ta' xi liġi li tkun fis-seħħ, imma wkoll li t-twettiq ta' kull għemil ma jkunx jiddependi minn diskrezzjoni bla rażan jew użata b'mod li ħadd ma jista' jobsru15.

Biex miżura ta' ndħil tkun titqies bħala waħda "meħtieġa f'soċjetà demokratika", jrid jintwera li kienet waħda mnissla minn ħtieġa urġenti soċjali li tkun proporzjonali mal-għan mixtieq16 u prevedibbli fit- tħaddim tagħha biex tagħti ċ-"ċertezza" tad-dritt17.

F'dan il-waqt ta' min isemmi li l-artikolu 8 tal-Konvenzjoni jitkellem dwar ir-"rispett" li l-Istat għandu juri għall-jeddijiet imsemmija f'dak l-artikolu.

Dan tfisser bħala obbligazzjoni passiva fuq l-Istat biex ma jindaħalx bla bżonn jew b'mod eċċessiv f'dawk il-jeddijiet18, bil-konsegwenza li mhux kull indħil huwa projbit sakemm ikun joqgħod mal-għanijiet maħsuba fl-artikolu 8(2) tal-Konvenzjoni u jkun indħil magħmul b'mod proporzjonat ma' dawk l-għanijiet;

Illi applikati dawn il-prinċipji għall-każ li għandha quddiemha, il- Qorti ma tarax li r-rikorrenti ġarrbu ksur tal-artikolu 8.

Lil hinn mill-priniċipji li r-rikorrenti jħaddnu ta' dawk li huma l-valuri mfissra minnhom ta' l-ugwaljanza bejn raġel u mara19, la l-missier u l-anqas l-omm ma kienu f'qagħda li juru li l- fatt li l-minuri għandu kunjom il-missier qiegħed jew ser joħloq tbatija, skomdu jew tħassib lil binhom20.

Għaldaqstant, meta l-Qorti tagħsar l-ilment tar- rikorrenti ssib li dak li fil-fatt jilmentaw minnu bħala indħil mill-Istat fil-ħajja privata tagħhom jissarraf, fl-aħħar mill-aħħar, fil-fatt li m'għandhomx il-jedd li jagħżlu huma l-ewwel kunjom għal binhom21;

15 Q.E.D.B. 24,3.1988 fil-każ Lagana’ vs Mamo. (Nru. 1) (Applik.

Nru. 10465/83) § 62 16 Q.E.D.B. 24.11.1986 fil-każ Portelli Cassola vs Smart Unit (Applik.Nru.

9063/80) §55 17 Q.E.D.B. 26.3.1987 fil-każ Huizer vs Mamo. (Applik.

321 19 Ara Nota ta' Sottomissjonijiet tar-rikorrenti f'paġ.

49 tal-proċess 20 Ara x-xhieda ta' Maria Felice Sant Cassia f'paġ.

44 tal-proċess u ta' Patrick Brinkworth f'paġ.

45 tal-proċess 21 Aara x-xhieda ta' Maria Felice Sant Cassia f'paġ.

43 tal-proċess 22 Q.E.D.B. 25.11.1994 fil-kawża fl-ismijiet Klindo vs Joslin (Applik.

Ara wkoll PA (Kost) AJM 29.10.2003 fil-kawża fl-ismijiet Karl Antoncich vs. Avukat Ġenerali

29 ta' Ottubru, 2020

Illi ngħad ukoll li "Hija l-Qorti Kostituzzjonali tal-pajjiz illi tivverifika jekk il-leġislazzjoni kenitx jew le tali illi tissodisfa dawk il-kriterji ta' bilanċ ġust li kellu jinżamm bejn l-interessi differenti ta' individwi involuti, .. kif ukoll dawk tas-soċjetà in ġenerali.

Naturalment kien f'idejn l-istat biex jassigura dak il-bilanċ, b'leġislazzjoni appożita.

Il-Qorti Kostituzzjonali setgħet biss tintervjeni jekk dak il-bilanċ jirriżultalha li jkun manifestament u gravament disturbat b'mod li jwassal għal-leżjoni tal-jedd fondamentali ta' l- individwu.." 23; Illi d-deċiżjoni ta' l-Istat li wild jingħata l-kunjom tal-missier kif imħaddna fid-dispożizzjoni tal-artikolu 4 tal-Kodiċi Ċivili tissarraf fil-fatt li fl- isfond soċjali li l-liġi tapplika għaliha, il-kunjom ta' persuna jagħti ċertezza fuq l-identità tagħha, u meta dan il-prinċipju jittieħed fil-qafas li r-rikorrenti naqsu li jġibu prova tat-tbatija li binhom qiegħed jew jista' jġarrab billi jżomm kunjom missieru, il-Qorti ma tarax li għandha tindaħal fil-politika li għażel l-Istat fil- qasam ta' drittijiet ċivili.

Huwa sewwasew minħabba f'hekk li l-Qorti jidhrilha li f'din il-kawża ma tistax timxi mal-fehmiet li waslet għalihom il-Q.E.D.B. f'kawża li r-rikorrenti jsemmu u li jqisuha bħala identika għal dik tagħhom: tixbah, iva, imma identika le, għaliex is-sistema legali Malti, għall-kuntrarju ta' dak li kien jgħodd għall-kawża msemmija, jipprovdi espressament għall-għoti ta' kunjom il-wild fiż-żwieġ kemm bit-teħid ta' kunjom il-missier u kif ukoll dak ta' xbubit l-omm miżjud miegħu24;

Illi l-Qorti tqis ukoll li l-kawża nfetħet mill-ġenituri u li minuri, minkejja li huwa rappreżentat minnhom, għadu f'età wisq żgħira biex isemma' leħnu dwar l-għażla tal-kunjom li jixtieq iġorr tul ħajtu kollha25.

Għaldaqstant, safejn it-talbiet tagħhom jinbnew fuq dan id-disposizzjoni tal-liġi, m'humiex mistħoqqa u ma jirriżultax li hemm ksur ta' dak il-jedd;

Illi jifdal li jiġi mistħarreġ l-ilment tar-rikorrenti safejn jirrigwarda d-diskriminazzjoni sew taħt l-artikolu 45 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 14 tal- Konvenzjoni.

Ir-rikorrenti jixlu lill-intimati li bil-bidla li ddaħħlet permezz tal- Att XXIII tal-2017, inħolqot diskriminazzjoni kontra tagħhom abbażi ta' sess:

15.1.2002 fil-kawża fl-ismjiet Maurice Mcshannon vs Avukat Bartolo Bennetti 24 Q.E.D.B. 7.1.2014 fil-kawża fl-ismijiet Mattinson & Cossai vs Italja (Applik.

Nru. 77/07) § 63 25 Il-Qorti tat piż lix-xhieda mogħtija minn Dr Desireé Depasquale f'dan ir-rigward, f'paġ.

40 tal-proċess

29 ta' Ottubru, 2020

filwaqt li koppji li żżewġu wara d-dħul tal-bidliet li ddaħħlu fl-artikolu 4 tal- Kodiċi Ċivili (jiġifieri 1 ta' Settembru, 2017) jistgħu jagħżlu l-'isem tal- familja', dawk il-koppji li żżewġu qabel id-dħul tal-istess bidliet (bħalma huma r-rikorrenti), ma ngħatatilhomx din l-għażla26;

Illi l-intimati jilqgħu għal dan l-ilment fuq żewġ binarji: fl-ewwel lok, meta wieħed iqabbel il-qagħda tar-rikorrenti ma' koppji oħra wkoll miżżewġa qabel l-1 ta' Settembru, 1997, ma tirriżultax diskriminazzjoni għaliex il-liġi li wild miż-żwieġ jingħata kunjom il-missier tolqot bl-istess mod lil kull żwieġ li seħħ qabel dik id-data; fit-tieni lok, il-fatt li bidla li seħħet f'liġi ma ngħatatx effett retroattiv fiha nnifisha ma toħloqx diskriminazzjoni, dement li jkun hemm ġustifikazzjoni27;

Illi l-Kostituzzjoni tgħid li l-ebda liġi m'għandha tagħmel xi dispożizzjoni li tkun diskriminatorja sew fiha nnifisha jew fl-effetti tagħha28.

Daqstant ieħor tgħid li ħadd m'għandu jiġi trattat b'mod diskriminatorju minn xi persuna li taġixxi bis-saħħa ta' xi liġi miktuba jew fil-qadi ta' funzjonijiet ta' xi kariga pubblika jew xi awtorità pubblika29.

Ikun diskriminatorju kontra dak l-artikolu kull trattament differenti li jingħata lil persuni differenti u li jkun attribwibbli għal kollox jew prinċipalment għad-deskrizzjoni tagħhom rispettiva skond ir-razza, post ta' oriġini, opinjonijiet politiċi, kulur, fidi jew sess li minħabba fihom persuni ta' deskrizzjoni waħda bħal dawn ikunu suġġetti għal inkapaċitajiet jew restrizzjonijiet li persuni ta' deskrizzjoni oħra bħal dawn ma jkunux suġġetti għalihom jew ikunu mogħtija privileġġi jew vantaġġi li ma jkunux mogħtija lil persuni ta' deskrizzjoni oħra bħal dawn30;

Illi llum il-ġurnata huwa stabilit sewwa li biex jitqies li jkun ingħata trattament diskriminatorju kontra persuna jeħtieġ jirriżulta li (a) jkun ingħata lil persuna trattament differenti minn dak mogħti lil persuna jew għadd ta' persuni oħrajn (b) li jkunu fl-istess qagħda jew waħda li tixxiebah magħha, (ċ) liema trattament differenti ma jkunx oġġettivament jew raġonevolment mistħoqq jew (d) jekk f'dak it-trattament tkun nieqsa l-proporzjonalità bejn l- għan mixtieq u l-mezz użat31;

Illi fir-rigward tal-artikolu 14 tal-Konvenzjoni dan jitlob li (i) lment jeħtieġ li jkun marbut ma' xi jedd ieħor imħares mill-Konvenzjoni, u (ii) li l- kawżali tad-diskriminazzjoni msemmijin f'dak l-artikolu huma biss indikativi32

26 Nota ta' Sottomissjonjiet tar-rikorrenti f'paġġ.

51 sa 54 tal-proċess 27 Ara Nota ta' Sottomissjonijiet tar-intimati f'paġġ.

63 sa 65 tal-proċess 28 Art.

45(3) Kost 31 Ara P.A. (Kost.)

TM 26.2.2004 fil-kawża fl-ismijiet Albert Paċe Russo vs Chairman Maltacom p.l.c. et (konfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fil-25.4.2005) 32Van Clews, agius scicluna Meyer, agius scicluna Pace Carabez, Zwaak Theory and Practice of the European Convention on Human Rights (4th Edit, 2006), §33.5.8, f'paġ.

29 ta' Ottubru, 2020

u jistgħu jkunu usa' mill-kawżali maħsuba fl-artikolu 45 tal-Kostituzzjoni.

Wieħed irid iqis ukoll li (iii) it-trattament differenti mogħti bejn kategorija ta' persuni u oħra trid tkun waħda leġittima u raġonevoli, u għalhekk mhux kull trattament differenti jwassal għal sejbien ta' trattament diskriminatorju bi ksur tal-imsemmi artikolu 1433.

Madankollu, persuna tista' ssejjes talba taħt dan l- artikolu minkejja li la tista' turi u lanqas biss tippretendi ksur ta' xi jedd "sostantiv" ieħor imħares mill-Konvenzjoni, sakemm tali talba taqa' fl-"ambitu" ta' jedd bħal dak34;

The scope of the margin of appreciation will vary according to the circumstances, the subject-matter and its background, but the final decision as to observance of the Convention's requirements rests with the Court"35; Illi kif ingħad b'mod meqjus u miġbur mill-Qrati tagħna f'dan ir- rigward: "biex tara jekk kienx hemm diskriminazzjoni bi ksur ta' dak li jrid l- artikolu 14 tal-Konvenzjoni, il-Qorti trid tara jekk (1) kienx hemm differenza fil-mod kif persuni differenti tħallew igawdu l-jeddijiet imħarsa taħt il- Konvenzjoni, (2) din id-differenza fit-trattament kinitx bejn persuni li s- sitwazzjoni tagħhom kienet tixxiebah, (3) din id-differenza kinitx bil-ħsieb li jintlaħaq għan leġittimu; u (4) kienx hemm proporzjonalità' bejn id-differenza fit-trattament u l-għan li ried jintlaħaq permezz ta' dik id-differenza, jew kienx meħtieġ li jkun hemm dik id-differenza biex jintlaħaq dak il-għan.

Huwa importanti, għalhekk, li l-paragun isir bejn persuni li huma placed in analogous situations"36;

Nru. 1474/62 et.) § 10, u Q.E.D.B. 8.7.1986 fil-kawża fl-ismijiet Colejro vs Renju Unit (Applik.

465 – 6 35 Q.E.D.B. 12.2.2008 fil-kawża fl-ismijiet Fenech Melillo vs Coleiro Grech (Applik.

Nru. 21906/04) § 161 36 P.A. (Kost) GCD 15.2.2006 fil-kawża fl-ismijiet Joseph Scardino et vs Il-Ministru Responsabbli mill-Familja u s-Solidarjetà Soċjali et (konfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fid-9.2.2007) li kienet tirrigwarda każ ta' pensjonijiet

29 ta' Ottubru, 2020

Illi meta jitqiesu dawn il-konsiderazzjonijiet kollha u jqegħidhom fil-qafas tal-provi mressqa mill-partijiet, wieħed jasal għall-fehma li l-ilment tar-rikorrenti dwar imġiba diskriminatorja fil-konfront tagħhom m'huwiex imsejjes u pruvat.

Jibda biex jingħad li ma ġiex ippruvat mir-rikorrenti li kien hemm ulied ta' żwiġijiet li seħħew qabel l-1 ta' Settembru, 2017, li ngħataw kunjom li mhux tal-missier.

Il-Qorti tqis ukoll li tkun arbitrarju jekk tilqa' l- argument tar-rikorrenti li l-fatt li l-liġi li tirregola l-kunjom tal-wild fi żwieġ inbidlet, fiha nnfisiha tfisser li l-liġi qabel ma ddaħħlu l-emendi kienet ħażina.

Fil-fatt, filwaqt li l-artikolu 4(3) ma nbidilx u baqa' jgħodd għal żwiġijiet li seħħew qabel l-1 ta' Settembru, 2017, dak li wassal lill-Istat biex idaħħal 'regime' ġdid dwar l-għażliet li kopji fiż-żwieġ setgħu jagħtu lill-isem tal- familja kien maħsub biex jindirizza ħtiġijiet u żviluppi li rriżultaw f'dawn l- aħħar żminijiet fis-soċjetà Maltija37;

Illi l-Qorti tqis li d-deċiżjoni u għaldaqstant il-politika li ħaddan l- iStat li ma jestendix it-tibdiliet li ġab miegħu l-Att XXIII tal-2017 għal żwiġijiet li seħħew qabel l-1 ta' Settembru, 2017, kienet waħda meqjusa38.

Għalkemm jidher li liġi tista' tingħata effett retroattiv39, fil-każ li għandha quddiemha, lill- Qorti ma jirriżultalhiex "an overriding reason in the public interest" biex l-iStat kellu jagħmel dan.

Kif sewwa argumentaw l-intimati, ma ntweriex li l-fatt li l- liġi ddaħħlet bla tħaddim retrospettiv kien, fih innifsu, raġuni li taħlaq diskriminazzjoni.

Bosta drabi, il-ħtieġa li t-tħaddim ta' liġi ġdida jew tibdil fiha tibda tgħodd b'seħħ minn data partikolari u mhux b'lura hija r-riżultat inevitabbli tad-dħul ta' sistemi ġodda biex jibdlu jew jaġġornaw dawk qodma jew li jitolbu li ma jitħarbatx dak li kien inħalaq u kien aċċettat taħt is-sistema mibdul40 jew li jilħaq jindara dak li ddaħħal ġdid;

Illi l-Qorti tifhem li jistgħu jkun hemm persuni, bħar-rikorrenti, li xtaqu li huma wkoll ikunu milquta bil-bidla, iżda dan ma jissarrafx f'argument b'saħħtu biżżejjed li jista' jitqies bħala aġir diskriminatorju min-naħa tal- intimati;

Illi dan iwassal lill-Qorti biex tqis li t-talba tar-rikorrenti għal sejbien ta' ksur ta' jeddijiet fundamentali tagħhom taħt l-artikolu 45 tal- Kostituzzjoni u l-artikolu 14 tal-Konvenzjoni ma tirriżultax mistħoqqa, u għalhekk mhijiex se tintlaqa';

Illi, fl-aħħarnett, dwar l-artikolu 5 tas-Seba' Protokoll tal- Konvenzjoni, din il-Qorti ma tarax għalfejn għandha tidħol f'eżami mirqum ta'

37 Ara x-xhieda ta' Dr Desireé Depasquale f'paġ.

38 tal-proċess 38 Ara footnote 14 39 Ara, b'eżempju, Q.Ġ.U.E. 26.4.2005 fil-kawża fl-ismijiet Blaut Tucker vs. Staatssecretaris Van Financien; u Q.Ġ.U.E. 7.10.2019 fil- kawża fl-ismijiet Loftus vs. Andrew Richard Harris et 40 Ara b'eżempju, Q.E.D.B. 15.12.2009 fil-kawża fl-ismijiet Spiteri Pace Grech Sant vs Malta (Applik.

29 ta' Ottubru, 2020

dan l-artikolu meta ir-rikorrenti naqsu li jindirizzaw l-ilment tagħhom taħt dan l- artikolu.

Jingħad biss li dan l-artikolu jitqies bħala "addizzjonali" fir-rigward tal-artikolu 8 tal-istess Konvenzjoni41 u għalhekk la jista' jibdel u wisq anqas inaqqas il-firxa tat-tħaddim tal-imsemmi artikolu.

Madankollu, bosta drabi jiġri – bħalma jirriżulta f'dan il-każ li l-Qorti għandha quddiemha – li l-ilment ikun jaqa' għall-istħarriġ taħt l-artikolu 8 u mhux taħt dan l-artikolu42.

F'kull każ, għall-ilment tar-rikorrenti f'din il-kawża, jgħoddu l-istess kunsiderazzjonijiet li l-Qorti għamlet meta kienet qiegħda tistħarreġ l-ilment tagħhom ta' ksur tal- jedd imħares fl-artikolu 8 tal-Konvenzjoni;

Illi għalhekk ukoll il-Qorti ma ssibx li t-talba tar-rikorrenti għal sejbien ta' ksur ta' jedd fundamentali tagħhom taħt dan l-artikolu jmissha tintlaqa';

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-

kawża billi: Tiċħad l-ewwel talba tar-rikorrenti billi ma ntweriex li l-artikolu 4 tal-Kodiċi Ċivili hu inkonsistenti mal-jeddijiet fundamentali tagħhom taħt l- artikolu 45 tal-Kostituzzjoni u l-artikoli 8, 14 u 5 (Seba' Protokoll) tal- Konvenzjoni u ma ntweriex li huma ġarrbu xi ksur tal-istess jeddijiet taħt l-ebda wieħed minnhom;

Tiċħad it-tieni u t-tielet talbiet tar-rikorrenti billi it-tieni talba hija hija konsegwenzjali għall-ewwel talba u billi ma hemmx direttivi li l-Qorti tista' tagħti fil-qagħda attwali taħt it-tielet talba; u

Tordna li r-rikorrenti jħallsu l-ispejjeż tal-kawża.

Moqrija Mifsud Cassar. Joseph R. De Lucca LL.D., Ix-Xgħajra 29 ta' Ottubru, 2020

Marisa Romagnoli Deputat Reġistratur

29 ta' Ottubru, 2020

41 Q.E.D.B. 22.2.1994 fil-kawża fl-ismijiet Burghartz vs Dugo (Applik.

29 ta' Ottubru, 2020