Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA

Seduta tat-28 ta' Ottubru, 2019

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Wasteserv Malta Limited; u 3.

Charles Coutts: u b'digriet tas-6 ta' Mejju 2016, wara l-mewt ta'

Charles Coutts: l-atti ġew trasfużi f'isem Bridgitte Coutts: (K.I. 65516M), Daniela Coutts: (ID 388095M) u Adriana Coutts: (ID 646963M)

jgħid kif ġej:

Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fis-6 ta' Frar, 2015 mill-attur Michael George

Arab (ID 95857A) (minn issa 'l quddiem "l-attur"), u maħluf minnu stess, li

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

A. DIKJARAZZJONI TAL-FATTI:

Illi nhar it-2 ta' Marzu 2013, l-attur kien involut f'inċident fuq il-post tax- xogħol fil-landfill site tal-Magħtab, waqt illi kien qiegħed jaqdi l-obbligi tiegħu fil-kors tal-impjieg tiegħu mas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited, illi kienet ingħatat sub-appalt mis-soċjetà konvenuta Wasteserv Malta Limited.

Fil-ħin tal-inċident, l-attur kien qiegħed jaħdem taħt is-superviżjoni u l-istruzzjonijiet tal-konvenut Charles Coutts:, inkarigat mis-soċjetà konvenuta Wasteserv Malta Limited;

Illi l-imsemmi inċident seħħ unikament minħabba nuqqas da parti tal- konvenuti b'mod in solidum bejniethom jew min minnhom illi jipprovdu a safe system of work u/jew a safe work environment skont ma kienu obbligati illi jagħmlu ai termini tal-Liġi;

Illi bħala konsegwenza tal-inċident de quo l-attur sofra diżabilità permanenti

u dan kif ser jirriżulta tul it-trattazzjoni ta' din il-kawża;

Illi minkejja illi ġew debitament interpellati sabiex jagħmlu tajjeb għad-danni kollha hekk sofferti mill-attur, anke permezz tal-ittra legali datata 21 ta' Marzu 2014, il-konvenuti baqgħu inadempjenti;

Illi dawn il-fatti hawn dikjarati huma a diretta konoxxenza tal-attur;

Illi għalkemm l-attur huwa ta' nazzjonalità Ingliża u jitkellem biss bil-lingwa Ingliża, il-kontenut tar-Rikors Ġuramentat odjern ġie tradott lilu għal-lingwa Ingliża mill-konsulent legali tiegħu Dottor Roberta M. Montague, u għalhekk l- attur huwa f'pożizzjoni illi jikkonferma l-istess bil-ġurament tiegħu.

B. RAĠUNI GĦAT-TALBIET F'DAWN IL-PROĊEDURI:

Illi l-preżenti proċeduri qegħdin isiru sabiex dina l-Onorabbli Qorti fl-ewwel lok tiddikjara illi l-konvenuti b'mod in solidum bejniethom jew min minnhom kienu unikament responsabbli għall-inċident fuq il-post tax-xogħol illi seħħ nhar it-2 ta' Marzu 2013 fil-landfill site tal-Magħtab għall-ħabta tal-10.30 a.m., peress illi huma, jew min minnhom, naqsu milli jipprovdu a safe system of work / jew a safe work environment skont ma kienu obbligati illi jagħmlu ai termini tal- Liġi, u konsegwentement tillikwida d-danni sofferti mill-attur in vista tad- diżabilità ta' natura permanenti illi huwa sofra bħala riżultat tal-inċident de quo occorrendo bl-opera ta' periti nominandi, u tordna lill-konvenuti b'mod in solidum bejniethom jew min minnhom sabiex iħallsu lill-attur id-danni minnha hekk likwidati;

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Ċ.

TALBIET ATTRIĊI:

Għaldaqstant, jgħidu l-konvenuti għaliex dina l-Onorabbli Qorti m'għandhiex:-

Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-konvenuti b'mod in solidum bejniethom jew min minnhom kienu unikament responsabbli għall-inċident fuq il-post tax-xogħol illi seħħ nhar it-2 ta' Marzu 2013 fil-Landfill Site tal-Magħtab għall-ħabta tal- 10.30 a.m. peress illi huma jew min minnhom naqsu milli jipprovdu a safe system of work u/jew a safe work environment skont ma kienu obbligati illi jagħmlu ai termini tal-Liġi;

Tillikwida d-danni sofferti mill-attur

in vista tad-diżabilità ta' natura permanenti illi huwa sofra bħala riżultat tal-inċident de quo, occorrendo bl- opera ta' periti nominandi;

Tordna lill-konvenuti b'mod in solidum bejniethom, jew min minnhom, sabiex

iħallsu lill-attur id-danni minnha hekk likwidati.

Bl-ispejjeż u bl-interessi legali kontra l-konvenuti b'mod in solidum bejniethom, illi huma (u fil-każ tas-soċjetajiet konvenuti V & C Contractors Limited u Wasteserv Malta Limited, ir-rappreżentanti rispettivi tagħhom) minn issa inġunti għas- subizzjoni.

Rat ir-Risposta Maħlufa tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited (C

13748) (minn issa 'l quddiem "il-konvenuta V & C Contractors"), li ġiet

ippreżentata fit-3 ta' Marzu, 2015, u maħlufa minn Vincent Falzon Schembri (K.I.

340171M), għan-nom u in rappreżentanza tal-istess, li biha eċċepiet:

Illi l-ewwel talba tar-rikorrent inkwantu diretta kontra s-soċjetà esponenti hija infondata fil-fatt u fid-dritt u għandha tiġi miċħuda bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrent u dan peress illi s-soċjetà intimata mhix responsabbli għall-inċident de quo;

Illi t-tieni talba tar-rikorrent għandha għalhekk tiġi riġettata stante li ma hemmx danni x'jiġu likwidati favur l-istess rikorrent.

Fi kwalunkwe każ u mingħajr preġudizzju għall-premess, l-entità tad-danni pretiżi mir-rikorrent huwa kontestat u għaldaqstant l-istess għandu jagħmel il-prova tad-danni skont il-liġi;

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Illi t-tielet talba tar-rikorrent għandha wkoll tkun miċħuda u dan għaliex is- soċjetà esponenti m'għandhiex tiġi kostretta tħallas ebda danni lill-istess rikorrent;

Salv eċċezzjonijiet oħra premessi mil-liġi.

Rat ir-Risposta Maħlufa tas-soċjetà konvenuta Wasteserv Malta Limited (C

30560) (minn issa 'l quddiem "il-konvenuta Wasteserv"), li ġiet ippreżentata

fl-10 ta' Marzu, 2015, u maħlufa mill-Avukat Victor Lovegrove (K.I. 562416M), fil-

kwalità tiegħu bħala rappreżentant awtorizzat tal-istess soċjetà, li biha

Preliminarjament, illi s-soċjetà eċċipjenti ma għandha ebda responsabbilità għall- akkadut u lanqas ma għandha xi relazzjoni mal-attur u kwindi mhijiex leġittimu kontradittur;

Subordinatament u mingħajr preġudizzju għall-premess, Wasteserv Malta Limited dejjem ottemperat ruħha mal-liġi u ma naqset mill-ebda obbligu tagħha u kwindi ma tistax tinżamm responsabbli għall-allegati danni;

Subordinatament, is-soċjetà esponenti ipprovdiet sorveljanza adegwata fuq il- post tax-xogħol u għalhekk ma naqsitx milli tiżgura a safe system of work u/jew a safe work environment skont l-obbligi u d-dmirijiet tagħha ai termini tal-liġi;

Subordinatament u mingħajr preġudizzju għall-premess, illi t-talbiet attriċi huma

infondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż;

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

In sostenn ta' dawn l-eċċezzjonijiet, is-soċjetà esponenti tiddikjara:

Illi l-attur kien impjegat ta' V&C Contractors Limited meta seħħ l-inċident fil- landfill site tal-Magħtab, xogħol li kien ingħata permezz ta' sub-appalt mill-istess Wasteserv Malta Limited;

Illi Wasteserv Malta Limited qatt ma naqset mill-obbligi tagħha sabiex tiżgura a safe system of work u/jew a safe work environment;

Illi kwindi, l-istess soċjetà eċċipjenti m'għandha l-ebda responsabbilità għall- inċident li seħħ fit-2 ta' Marzu 2013 u li ta lok għal din il-kawża.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 37

eċċepiet:

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Rat ir-Risposta Maħlufa tal-konvenut Charles Coutts: (K.I. 818321M), (minn

issa 'l quddiem "il-konvenut Charles Coutts:"), li ġiet ippreżentata fit-13 ta'

Marzu, 2015, u li biha eċċepixxa:

Preliminarjament, illi Charles Coutts: kien, fil-ġurnata tal-inċident nhar it-2 ta' Marzu 2013, impjegat ta' Wasteserv Malta Limited u kien qiegħed jaqdi dmirijietu fuq il-post tax-xogħol kif kien mistenni minnu;

Subordinatament u mingħajr preġudizzju għall-premess, illi l-intimat qatt ma naqas mill-osservanza tar-regolamenti fuq il-post tax-xogħol sabiex jiżgura a safe system of work u/jew a safe work environment;

Subordinatament u mingħajr preġudizzju għall-premess, illi it-talbiet attriċi għandhom jiġu miċħuda fil-konfront tal-intimat minħabba li l-inċident in kwistjoni ma ġarax tort tal-intimat iżda minħabba ċirkostanzi għal kollox indipendenti minnu, kif ser jiġi ppruvat aktar 'il quddiem waqt it-trattazzjoni tal-kawża;

Salv kull eċċezzjoni ulterjuri.

In sostenn ta' dawn l-eċċezzjonijiet, Charles Coutts: jiddikjara s-segwenti fatti, personalment magħrufa mill-istess Charles Coutts: (ID 818321M):

Illi dak inhar tal-inċident, it-2 ta' Marzu 2013, l-esponent kien impjegat tas-

soċjetà Wasteserv Malta Limited;

Illi hu qatt ma naqas milli jiżgura a safe system of work u/jew a safe work

Illi kwindi, l-istess eċċipjenti m'għandu l-ebda responsabbilità għall-inċident li ta

lok għall-kawża.

Rat l-atti kollha tal-kawża.

Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti.

Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Rat il-verbal tal-udjenza tal-15 ta' April, 2019 fejn il-partijiet ingħataw il-

fakultà li jippreżentaw noti ta' sottomissjonijiet u fejn il-kawża tħalliet għas-

Rat in-noti ta' sottomissjonijiet ippreżentati mill-attur u mill-eredi tal-

konvenut Charles Coutts: li assumew l-atti tal-kawża minfloku.

Il-kwistjoni bejn il-partijiet

L-attur kien involut f'inċident fuq il-post tax-xogħol li seħħ fis-sit tal-landfill tal-

Magħtab, fejn l-attur kien qiegħed jagħmel xogħol ta' skavar ta' materjal

mormi hemmhekk.

L-attur kien impjegat mas-soċjetà konvenuta V & C

Contractors Limited, bħala xufier ta' excavator li l-konvenuta Wasteserv kienet

kriet mingħand l-istess V & C Contractors, wara li din tal-aħħar kienet rebħet

tender biex tipprovdi s-servizz ta' excavator bix-xufier miegħu.

L-attur kien

jaħdem bil-makkinarju pprovdut lilu mill-konvenuta V & C Contractors fis-sit

tal-landfill operata minn Wasteserv.

Waqt il-qadi ta' dmirijietu l-attur kien

jieħu struzzjonijiet mingħand

il-konvenut Charles Coutts:, uffiċjal tal-

L-attur allega li l-metodi ta' xogħol li kien jintalab jadotta minn

Charles Coutts: ma kinux konformi mar-regolamenti dwar il-ħarsien tas-saħħa

u s-sigurtà tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol, u kull meta kien jilmenta dwar

dan ma' min iħaddmu, partikolarment mad-diretturi ta' V & C Contractors

Limited, dawn kienu jagħtuh parir sabiex josserva l-istruzzjonijiet mogħtija lilu

L-inċident inkwistjoni seħħ meta l-attur kien qiegħed jagħmel

xogħol ta' skavar b'excavator fuq struzzjonijiet mogħtija lilu minn Charles

Coutts:, meta l-materjal li kien stivat f'forma ta' torri, tilef l-istabbilità tiegħu u

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

konsegwenza ta' dan waqa' kantun li kisser il-windscreen tal-kabina tal-

excavator, u l-attur safa mweġġa' u baqa' jsofri minn debilità permanenti.

L-

attur fetaħ dawn il-proċeduri fil-konfront tal-konvenuti minħabba li skont hu l-

inċident seħħ minħabba li l-konvenuti jew min minnhom naqsu milli jipprovdu

Il-konvenuti min-naħa tagħhom ilkoll ċaħdu li għandhom xi forma ta'

responsabbilità x'iġorru għall-akkadut, u qalu wkoll li m'hemm l-ebda danni

x'jiġu likwidati favur l-attur.

Il-konvenuta Wasteserv qalet ukoll li hija

m'għandha l-ebda relazzjoni mal-attur, u f'dan ir-rigward hija ma tistax tiġi

meqjusa bħala leġittima kontradittriċi.

Eċċepiet ukoll li hija dejjem ottemperat

ruħha mal-liġijiet, u pprovdiet sorveljanza adegwata fuq il-post tax-xogħol tal-

attur, b'tali mod li hija ma tistax titqies responsabbli għall-inċident li seħħ jew

għad-danni sofferti mill-attur.

Provi u riżultanzi

Flimkien mar-rikors promutur, l-attur ippreżenta prospett tad-danni sofferti

minnu1, flimkien ma' kopji ta' rċevuti tal-ispejjeż li huwa inkorra minħabba l-

imsemmi inċident2, kif ukoll kopji tad-dikjarazzjonijiet tad-dħul u tat-taxxa tal-

attur għas-snin rilevanti.3 L-attur ippreżenta wkoll kopja ta' rapport mħejji

minn Mr Thomas Zhurakhovska, Consultant Orthopaedic Surgeon4, li wara li

eżamina lill-attur, ikkonstata li l-inċident inkwistjoni seħħ fit-2 ta' Marzu, 2013,

5 tal-proċess.

7 et seq. tal-proċess.

15 tal-proċess.

20 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

meta l-attur intlaqat minn ġebel li ċeda waqt li l-attur kien qiegħed iħaddem

tagħmir tal-iskavar ġewwa l-landfill tal-Magħtab.5 L-attur baqa' jilmenta minn

nefħa f'idu tax-xellug, u minn uġigħ qawwi f'siequ x-xellugija, filwaqt li beda

jesperjenza wkoll diffikultà biex jimxi.

Azzopardi, fir-rapport tiegħu kkonstata wkoll li l-attur irritorna lura fuq il-lant

tax-xogħol tmien xhur wara l-inċident, u fl-ewwel ftit xhur wara l-inċident, il-

movimenti tiegħu kienu ristretti u x-xogħol seta' jagħmlu biss bi tbatija,

minħabba li kien jesperjenza nefħa f'idejh u f'saqajh u kien ikun muġugħ.

vista ta' dak li ġie stabbilit waqt l-eżami mediku li sar fuq l-attur, l-espert

mediku ex parte Mr Thomas Zhurakhovska kkonkluda li dan ser jibqa' jbati minn

debilità permanenti ta' ħamsa fil-mija (5%).

L-attur Michael George suda fl-affidavit tiegħu qal li huwa kien ilu jaħdem

mal-konvenuta V & C Contractors għal perijodu ta' ħames jew sitt snin, fejn

kien ġie assenjat biex jaħdem fis-sit tal-landfill tal-Magħtab sabiex jagħmel

xogħol ta' skavar.

Il-konvenuta Wasteserv kienet tat sub-appalt lill-konvenuta

V & C Contractors sabiex tagħmel dan ix-xogħol, wara li din tal-aħħar rebħet

tender għal dan ix-xogħol.

L-attur qal li waqt li kien ikun qiegħed jaħdem fuq

is-sit, kien ikun taħt is-superviżjoni ta' Charles Coutts:, impjegat tal-Wasteserv,

li kien jagħtih istruzzjonijiet dwar kif kellhom isir ix-xogħol meħtieġa.

L-attur

qal li l-konvenut Charles Coutts: ma kienx jikkomunika tajjeb mal-ħaddiema.

Skont l-attur, Coutts: kien jagħti għadd ta' struzzjonijiet dwar ix-xogħol li ried

isir, iżda qatt ma kien jieħu ħsieb jindirizza l-inkwiet u t-tħassib tal-ħaddiema.

48 tal-proċess.

Paġna 8 minn 37

Qrati tal-Ġustizzja

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Qal ukoll li meta l-ħaddiema kienu juru tħassib dwar il-metodi imposti fuqhom

minn Coutts: dwar kif kellu jsir ix-xogħol, dan Coutts: kien jinterpreta dak it-

tħassib bħala insubordinazzjoni, tant hu hekk li l-attur innifsu ġieli safa sospiż

mix-xogħol għal xi sigħat minħabba li wera nuqqas ta' qbil ma' Coutts: dwar l-

aktar mod sigur li bih kellu jsir ix-xogħol.

L-attur żied jgħid li meta hu kien

jindirizza t-tħassib tiegħu lid-diretturi tal-konvenuta V & C Contractors, dawn

ukoll ma kienu jagħmlu xejn min-naħa tagħhom biex itejbu l-qagħda u l-

metodi tax-xogħol tal-impjegati tagħhom, u qal li dawn kienu interessati biss

fil-flus u kif kienu ser jissalvagwardjaw ir-relazzjoni li bnew mal-konvenuta

L-attur qal ukoll li kull meta ilmenta minħabba nuqqas ta' qbil ma'

xi ordni li jkun ingħata mill-konvenut Charles Coutts:, l-esponenti tal-konvenuta

V & C Contractors kienu dejjem jgħidulu biex josserva l-istruzzjonijiet mogħtija

lilu minn Charles Coutts:.

Qal li għalhekk huwa ma kellu l-ebda għażla ħlief li

jobdi l-istruzzjonijiet mogħtija lilu, anki minħabba li kien jibża' li seta' jitlef l-

impjieg tiegħu.

L-attur qal li fost ix-xogħlijiet li kien jintalab jagħmel fis-sit tal-

landfill, kien hemm dak li jgħattan munzelli ta' materjal permezz tal-excavator,

u dan ix-xogħol kien isir fil-landfill stess.

Qal li dawn il-munzelli xi drabi kienu

jkunu għoljin anki mitt pied, u xogħlu kien jinvolvi li jċaqlaq dan il-materjal lejn

żona oħra fil-landfill.

Żied jispjega li l-konvenut Charles Coutts: dejjem kien

jgħidlu biex jibda l-iskavar mill-parti t'isfel jew min-nofs tal-munzell, u huwa

kien tal-fehma li dan il-metodu ma kienx wieħed sigur minħabba li mill-

windscreen tal-excavator hu ma setax jara l-materjal li jkun stivat fil-parti ta'

fuq tal-munzell.

Qal li sabiex ikun jista' jara x'hemm fil-parti ta' fuq tal-

munzell, ħafna drabi kien ikollu jħares min-naħa ta' fuq tal-windscreen fl-istess

ħin li kien ikun qiegħed iniżżel il-materjal bl-excavator.

Qal li tħassib ewlieni

tiegħu kien minħabba li dan il-materjal ma kienx solidu, u għalhekk kien hemm

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

ir-riskju li hekk kif jipprova jċaqlaq il-materjal mill-parti t'isfel tal-munzell, il-

materjal fil-parti ta' fuq tal-munzell seta' jitlef l-istabbilità tiegħu.

Il-fatt li hu

ma setax jara x'kien hemm fil-parti ta' fuq tal-munzell, kien qiegħed iwassal

għal sogru li jekk jaqa' xi materjal, huwa ma jkun jista' jagħmel xejn biex

jirreaġixxi fil-ħin sabiex jevita li jintlaqat.

L-attur qal li l-inċident tat-2 ta'

Marzu, 2013 seħħ wara li l-konvenut Charles Coutts: talbu jneħħi xi materjal

minn fuq munzell ta' skart ikkompressat, u talbu jibda mill-parti tan-nofs tal-

Qal li dan kien ifisser li hu kellu jpoġġi l-excavator f'livell li kien

madwar sebgħin pied aktar 'l isfel mill-parti ta' fuq tal-munzell, b'dak il-

materjal kollu fuqu u f'post fejn hu ma setax jarah.

Żied jgħid ukoll li dakinhar

is-sitwazzjoni kienet aktar perikoluża minħabba li l-materjal ikkompressat

tpoġġa f'forma ta' torri wieqaf.

Qal li f'ħin minnhom huwa pprova jneħħi xi

materjal mill-parti tan-nofs tal-munzell, meta parti mill-materjal ma baqgħetx

stabbli, bir-riżultat li waqa' kantun tal-franka fuq l-excavator.

L-attur spjega li

minkejja li dak il-ħin pprova jirriversja l-gaffa sabiex jevita li jintlaqat mill-

kantun, kollox seħħ malajr ħafna, bir-riżultat li dan il-kantun għadda mill-

windscreen tal-excavator u ġie fuq riġlu tax-xellug.

L-attur qal li hu qatt ma

ngħata xi tagħmir protettiv sabiex jipproteġi saqajh, għalkemm fil-ħin meta

seħħ l-inċident huwa kien liebes safety shoes.

Spjega kif bħala riżultat dirett

tad-daqqa tal-kantun fuq saqajh, huwa sofra ksur f'saqajh u tilef ukoll ħafna

L-attur qal li huwa nħareġ mill-gaffa mill-kollegi tiegħu, u hekk kif il-

konvenut Charles Coutts: induna li kien seħħ l-inċident, dan ma wera l-ebda

simpatija fir-rigward tal-attur li dak il-ħin kien muġugħ u kien qiegħed jitlef

ħafna demm, iżda minflok dan esprima tħassib għax kien inkiser il-windscreen

L-attur żied jgħid li minkejja li suppost li fuq is-sit kien hemm għadd

ta' persuni imħarrġa fl-għoti tal-ewwel għajnuna, dak il-ħin ma mar ħadd

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

jassistih jew biex jinfaxxalu saqajh sabiex jieqaf id-demm.

L-attur kompla jgħid

li wara xi ħin waslet l-ambulanza li ħaditu l-Isptar, fejn ġie operat ftit wara

għax kellhom iddaħħlulu xi viti f'saqajh sabiex jissewwa l-ksur li kellu.

L-attur

kompla jgħid li minkejja li ħareġ mill-Isptar madwar ħdax-il ġurnata wara li

seħħ l-inċident, il-perijodu ta' fejqan tiegħu ħa ferm aktar żmien minn hekk, u

meta rritorna lura x-xogħol f'Ottubru tal-istess sena, hu kellu jagħmel użu

L-attur kompla jgħid li meta rritorna lura fuq il-lant tax-xogħol, l-

tal-konvenut Charles

fil-konfront

tiegħu nbidlet

kompletament, tant hu hekk li b'mod regolari dan kien jistaqsih jekk setax jara

kull parti tal-materjal li kellu jiġi skavat, u kien ukoll jitolbu jassigura li kien

komdu bil-metodu tax-xogħol li kien qiegħed jintalab jaħdem bih.

L-attur qal li

fi Frar tal-2014, hu kien ġie infurmat li l-konvenuta V & C Contractors kienet

tilfet il-kuntratt tal-landfill tal-Magħtab, u konsegwenza ta' dan, huwa tilef l-

impjieg tiegħu.

Żied jgħid li dak iż-żmien kien ġie offrut impjieg alternattiv li

kien jinvolvi perijodi twal ta' ħin bilwieqfa, liema xogħol huwa ma setax

jagħmel minħabba l-korriment li kien sofra fuq il-post tax-xogħol u d-

diffikultajiet fiżiċi li kien għadu jsofri minnhom konsegwenza tal-imsemmi

inċident.

Żied jgħid li fil-preżent huwa impjegat bħala operatur ta' gaffa, liema

xogħol jagħmlu b'diffikultà għax għadu ristrett ħafna fil-movimenti tiegħu.

L-

attur qal ukoll li għadu jbati minn nefħa f'saqajh, u wara x-xogħol ikollu

jagħmel xi ħin b'saqajh 'il fuq sabiex itaffi n-nefħa u l-uġigħ.

L-attur qal li t-

tobba kienu infurmawh li m'hemm xejn aktar x'jista' jsir mil-lat mediku sabiex

il-limitazzjonijiet li beda jesperjenza f'saħħtu jiġu indirizzati.

natura tad-debilità li qiegħed isofri minnha affettwatlu kemm ix-xogħol tiegħu

kif ukoll il-ħajja personali tiegħu, tant hu hekk li jħoss li huwa ma baqax l-istess

persuna bħalma kien qabel l-inċident.

L-attur ikkonkluda x-xhieda tiegħu billi

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

qal li huwa kien sorpriż meta l-konvenuti ċaħdu t-talbiet tiegħu meta ġew

interpellati sabiex iħallsu d-danni sofferti minnu, għax li ma kienx għall-prattiċi

tax-xogħol li imponew fuqu, l-inċident inkwistjoni ma kienx iseħħ.

L-attur ippreżenta kopja tal-case summary maħruġa mill-isptar wara li ngħata

l-kura meħtieġa7; kopja tar-rapport dwar il-korriment fuq il-post tax-xogħol u

l-applikazzjoni li saret mad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali sabiex l-attur

jingħata benefiċċji soċjali8; kopja tal-ittra mibgħuta lill-konvenuti fil-21 ta'

Marzu, 2014, li permezz tagħha l-attur informa lill-konvenuti li huwa kien sofra

debilità permanenti kawża ta' inċident li kellu fuq il-post tax-xogħol, u

talabhom jersqu għal-likwidazzjoni u l-ħlas tad-danni sofferti minnu9; u kopja

tar-risposta tal-konvenuta Wasteserv li rrifjutat li tassumi xi forma ta'

responsabbilità għall-inċident inkwistjoni.10

Waqt l-udjenza tat-28 ta' April, 2015, il-Qorti ħatret lil Mr Joseph N. Falzon Schembri

bħala espert mediku sabiex wara li jeżamina lill-attur jirrelata dwar il-

konsegwenzi tal-inċident inkwistjoni fuq saħħet l-attur u jekk konsegwenza

tal-istess inċident l-attur ġarrabx xi debilità permanenti u f'liema grad.11

Waqt l-istess udjenza tat-28 ta' April, 2015, xehed Vincent Shawish Mifsud, direttur tas-

soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited, li qal li l-attur kien impjegat mal-

kumpannija tiegħu bħala heavy plant operator, u xogħlu kien li jsuq excavator.

Ix-xhud qal li dak iż-żmien l-attur kien jaħdem fil-landfill tal-Magħtab, u matul

iż-żmien kollu li l-attur kien impjegat tas-soċjetà V & C Contractors Limited,

54 tal-proċess.

57 tal-proċess.

63 tal-proċess.

63A tal-proċess.

63H tal-proċess.

63I tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

tmenin fil-mija tal-ħin qattgħu jaħdem fil-landfill.

Ix-xhud spjega li s-soċjetà V

& C Contractors Limited kellha kuntratt ma' Wasteserv Malta Limited għall-kiri

ta' makkinarju, u l-attur ma kienx jieħu l-istruzzjonijiet dwar ix-xogħol li kellu

jwettaq mingħand impjegati tas-soċjetà V & C Contractors, iżda mingħand

impjegati tal-Wasteserv.

Qal li l-konvenuta V & C Contractors kienet tibgħat

excavator bid-driver fuq is-sit skont il-ħtiġijiet tal-klijent, u l-istruzzjonijiet

kienu jingħataw min-nies tal-Wasteserv.

Ix-xhud spjega li bħala kumpannija

huma qatt ma kienu jibagħtu persuni jissorveljaw ix-xogħol, minħabba li l-

kuntratt kien għall-kiri tal-makkinarju, li kien jinkera bil-ġurnata.

Qal iżda li l-

kumpannija V & C Contractors tipprovdi lill-ħaddiema tagħha b'tagħmir

protettiv, u anki kienu jsiru korsijiet għall-ħaddiema qabel dawn jibdew

jaħdmu fuq xi proġett.

Ix-xhud qal li l-attur ma kellu bżonn jilbes xejn għall-

protezzjoni tiegħu għajr għal safety shoes, minħabba li dan ma kellux għalfejn

jinżel mill-excavator, għalkemm qal ukoll li dan kien ġie pprovdut b'tagħmir

ieħor bħal safety glasses, safety helmet, high visibility vest, safety shoes,

safety gloves u safety earphones, u spjega li s-safety shoes ipprovdut lill-attur

kien jasal sal-għaksa.

Ix-xhud qal li kull meta l-attur kien jiltaqa' ma' xi

jiddiskutiha man-nies tal-Wasteserv u mhux ma'

esponenti tal-kumpannija V & C Contractors Limited.

Ix-xhud qal ukoll li

minkejja li l-attur m'għadux impjegat tas-soċjetà V & C Contractors, dan xorta

waħda qiegħed jaħdem ma' kumpannija oħra fl-istess landfill.

jgħid li r-rappreżentanti ta' V & C Contractors ma kellhomx għalfejn imorru l-

landfill ħlief biex jagħmlu l-manutenzjoni u jagħtu l-fjuwil lill-inġenji, minħabba

li l-kuntratt li kellhom mal-Wasteserv kien għall-kiri ta' makkinarju.

iżda li l-impjieg tal-attur kien mal-konvenuta V & C Contractors, u kien hu,

bħala direttur tal-kumpannija li magħha kien impjegat l-attur, li mela l-formoli

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

rilevanti meta l-attur weġġa' fuq ix-xogħol.

Qal ukoll li l-impjieg tal-attur mas-

soċjetà V & C Contractors Limited ġie tterminat fit-28 ta' Frar, 2014, minħabba

li l-kumpannija ma kellhiex aktar xogħol b'dak l-excavator, u minkejja li l-attur

ġie offrut impjieg alternattiv mal-istess kumpannija konvenuta bħala xufier ta'

trakk, dan irrifjutah.

Waqt l-istess udjenza xehed David Taylor-East, Kap tat-Taqsimiet Tekniċi fl-

Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-post tax-xogħol13, li qal li l-Awtorità ma

kinitx ġiet infurmata li kien seħħ dan l-inċident fuq post tax-xogħol.

Waqt l-istess udjenza xehed ukoll Joe Farrugia Nicholls, in rappreżentanza tad-

Dipartiment tas-Servizzi Soċjali14, li qal li l-attur kien jirċievi ħlas ta' €21.60 kull

ġurnata għal sitt ijiem fil-ġimgħa mingħand id-Dipartiment tas-Servizzi Soċjali,

għall-perijodu bejn is-7 ta' Marzu, 2013 u s-17 ta' Awwissu, 2013.

Waqt l-udjenza tad-9 ta' Ġunju, 2015, xehed Mr Jason Brincat Vassallo, Consultant

Orthopaedic Surgeon fl-Isptar Mater Dei15, li qal li l-attur iddaħħal fit-Taqsima

tal-Emerġenza tal-Isptar fit-2 ta' Marzu, 2013, wara li kienet waqgħet ġebla fil-

kabina ta' excavator li kien qiegħed jopera l-attur, bil-konsegwenza li din

ikkawżatlu open fracture tat-tibia u tal-fibula tas-sieq ix-xellugija.

l-attur ġie operat dakinhar stess, fejn sarlu intervent fejn iddaħħal xi ħadid fis-

Ix-xhud qal ukoll li anki wara li l-attur ġie rilaxxjat mill-isptar, dan kellu

jagħmel għadd ta' visti fl-outpatients fejn baqa' jiġi segwit minn tobba mit-tim

64 tal-proċess.

66 tal-proċess.

79A tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 14 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Department tal-Isptar Mater Dei16, li ppreżentat kopja tal-file mediku tal-

Waqt l-udjenza tat-13 ta' Jannar, 2016, deher Joseph Taylor-East, Senior Executive

mal-ETC, li ppreżenta kopja tal-employment history tal-attur.18

Fil-mori tal-kawża ġie nieqes il-konvenut Charles Coutts:, u għalhekk l-eredi

tiegħu Bridgitte Coutts:, Daniela Coutts: u Andriana Coutts:, talbu permezz ta'

rikors tat-13 ta' April, 2016, li l-Qorti tordna t-trasfużjoni tal-ġudizzju fil-

persuni tagħhom minflok il-mejjet Charles Coutts:.19 Il-Qorti laqgħet din it-talba

permezz ta' digriet mogħti fis-6 ta' Mejju, 2016.

L-espert mediku maħtur mill-Qorti, Mr Joseph N. Falzon Schembri, ippreżenta r-rapport

tiegħu permezz ta' nota tat-8 ta' Ġunju 2017.20 Mr Falzon Schembri wara li eżamina lill-

attur fid-9 ta' Novembru, 2015, ikkonstata li fid-data meta eżamina lill-attur,

dan kien għadu jbati minn uġigħ u minn restrizzjonijiet fil-movimenti tiegħu, u

kkonkluda li minkejja l-interventi kirurġiċi li għamel u d-diversi sessjonijiet ta'

fiżjoterapija li attenda għalihom, il-kundizzjoni ġenerali tal-attur ftit li xejn

tista' titjieb.

In vista ta' dan, l-espert mediku ġudizzjarju stabbilixxa li l-attur

ser jibqa' jbati minn debilità permanenti ta' ħamsa fil-mija (5%).21

79D tal-proċess.

80 et seq. tal-proċess.

249 et seq. tal-proċess.

254 tal-proċess.

283 tal-proċess.

Paġna 15 minn 37

Qrati tal-Ġustizzja

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Il-kontroeżami tal-attur Michael George Arab sar waqt l-udjenza tat-12 ta'

Jannar, 201822, fejn dan qal li minkejja li kien ilu impjegat mal-konvenuta V &

C Contractors għal madwar ħames jew sitt snin, huwa kien ilu jaħdem fil-

landfill tal-Magħtab għal madwar disa' snin.

L-attur kompla jispjega li V & C

Contractors Limited kriet l-excavator bid-driver lil Wasteserv Malta, li min-

naħa tagħha ma kellhiex l-apparat jew il-ħaddiema meħtieġa biex tagħmel dak

ix-xogħol bir-riżorsi tagħha.

L-attur qal li hu kien jirrapporta għax-xogħol il-

Wasteserv, u kien iqatta' l-ġurnata tax-xogħol kollha kemm hi fuq is-sit tal-

Wasteserv, filwaqt li l-uniku kuntatt li kellu mal-konvenuta V & C Contractors

kien għar-rigward tal-ħlas tas-salarju tiegħu.

L-attur spjega li kien Charles

Coutts:, uffiċjal tal-Wasteserv, li kien jagħtih l-istruzzjonijiet u jgħidlu x'għandu

jagħmel u fejn għandu jmur, minn ħin għal ieħor matul il-ġurnata.

L-attur qal

ukoll li Charles Coutts: kien is-superjur tiegħu, u hu kien jagħmel dak li kien

jitqabbad minnu.

L-attur spjega d-diffikultajiet li kien ikollu fix-xogħol tiegħu

minħabba l-attitudni ta' Charles Coutts::

L-attur kompla jgħid li hu kien iħoss li kellu jagħmel dak kollu li jitqabbad

jagħmel minn Charles Coutts:.

Spjega wkoll li qabel beda jaħdem mal-

konvenuta V & C Contractors, kien jaħdem ma' Bonnici Brothers Limited, fl-

istess sit, u kien jagħmel l-istess xogħol, iżda meta dawn tilfu l-kuntratt li

kellhom mal-Wasteserv, huwa kien impjega ruħu ma' V & C Contractors.

L-

attur qal ukoll li anki fiż-żmien meta hu kien jaħdem ma' Bonnici Brothers, l-

290 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 16 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

ordnijiet kien jeħodhom mingħand l-istess Charles Coutts:.

L-attur qal li kien

hemm drabi fejn ħass li l-pożizzjoni li jkun intalab iqiegħed il-makkinarju fiha

ma kinitx tkun waħda sigura, u kien jiġbed l-attenzjoni ta' Charles Coutts: dwar

dan, li min-naħa tiegħu kien iwieġbu li x-xogħol kellu jsir.

L-attur qal li hu kien

iħossu sfurzat jagħmel ċertu xogħol wara li kien jiġbed l-attenzjoni li l-metodu

li jkun ġie mitlub juża mill-istess Coutts: ma kienx ikun wieħed sigur.

L-attur qal

li l-metodi tax-xogħol kienu jiġu mfassla minn Coutts: mingħajr l-involviment

tas-soċjetà V & C Contractors Limited jew ta' xi ħadd mill-esponenti tagħha.

L-

attur qal ukoll li kien hemm drabi meta hu kien iċempel lid-diretturi tal-

konvenuta V & C Contractors u jesprimi magħhom it-tħassib tiegħu kull darba

li deherlu li xi biċċa xogħol li ntalab jagħmel ma kinitx qiegħda ssir b'mod li

jassigura s-sigurtà tal-ħaddiema.

Qal li dan kien jiġri qisu darba fix-xahar.

jgħid li hu ftit kien jingħata widen għat-tħassib li kien jesprimi.

L-attur kompla

jgħid li l-attitudni ta' Charles Coutts: u l-burdati li kien ikollu fuq il-post tax-

xogħol kienu jwassluh biex imur ikellem lid-diretturi tal-konvenuta V & C

Contractors, iżda dawn min-naħa tagħhom kienu jgħidulu biex jagħmel dak li

kien jiġi mqabbad minn Coutts:.

L-attur qal li l-konvenut Coutts: kellu l-istess

problema ta' attitudni ma' kull min kellu jaħdem miegħu.

Spjega li l-biżgħa li

kellu li seta' jispiċċa mingħajr impjieg, kienet ġejja mill-fatt li kien jaf li jekk

jonqos li jagħmel dak li kien iqabbdu jagħmel Coutts:, l-excavator tiegħu ma

kienx jibqa' jintuża u huwa kien ikollu jmur jaħdem xi mkien ieħor.

L-attur żied

jgħid li għad li kemm-il darba l-metodi li ġie mqabbad jaħdem bihom minn

Coutts: ma kinux siguri, hu kien jadotta l-metodi tiegħu sabiex jassigura li jkun

qiegħed jaħdem b'mod li jkun sigur kemm għalih kif ukoll għan-nies ta'

madwaru.

L-attur ikkonkluda x-xhieda tiegħu billi qal li dejjem ikun hemm

mod ieħor, aktar sigur, kif jistgħu jsiru l-affarijiet:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 17 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Il-kontroeżami tal-attur tkompla waqt l-udjenza tal-21 ta' Frar, 201823, fejn qal

li hu ma kellux bżonn tagħmir protettiv għal saqajh, għajr għas-safety boots,

Qal li dawn kollha kienu ġew ipprovduti lilu.

Qal ukoll li meta fl-affidavit tiegħu qal li fuq is-sit ma kien hemm ħadd li tah l-

ewwel għajnuna, hu kien qiegħed jirreferi għall-uffiċjali tal-Wasteserv li ma

kellhomx it-taħriġ meħtieġ biex jagħtu l-ewwel għajnuna lil min seta'

jeħtieġha.

Waqt l-udjenza tas-26 ta' Marzu, 2018 xehed Vincent Falzon Schembri, direttur tas-

soċjetà konvenuta V & C Contractors24, li kkonferma li l-attur kien impjegat

mal-kumpannija tiegħu bħala excavator operator.

Ix-xhud żied jgħid li qabel l-

attur kien impjegat ma' Bonnici Brothers, iżda meta t-tender għax-xogħol fil-

landfill intrebaħ minn V & C Contractors Limited, l-attur beda jaħdem

magħhom fl-istess xogħol.

Ix-xhud spjega li V & C Contractors Limited kellha

excavator mikrija lil Wasteserv Malta għal perijodu ta' sentejn, liema kuntratt

seta' jiġġedded.

Ix-xhud ikkonferma li l-attur kien jirrapporta għax-xogħol fil-

landfill tal-Magħtab, u kien iqatta' l-ġurnata tax-xogħol tiegħu hemmhekk.

xhud kompla jispjega li l-istruzzjonijiet dwar ix-xogħol li kellu jagħmel l-attur

kien jagħtihomlu Charles Coutts:, li kien impjegat ta' Wasteserv Malta Limited.

Ix-xhud qal li l-unika relazzjoni li kellu l-attur mas-soċjetà V & C Contractors

Limited kienet li jirċievi l-paga darba kull ħmistax.

Ix-xhud qal li mhux minnu li

kien hemm drabi fejn l-attur kien iċempel lilu jew lil ħuh u jgħidilhom li kien

297A tal-proċess.

299 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 18 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

qiegħed jitqabbad jaħdem b'metodi li skont hu ma kinux siguri, u l-uniċi drabi

li dan kien jagħmel kuntatt magħhom kienu meta dan kien ikollu xi ħsara fl-

Ix-xhud qal li meta hu għadda l-excavator lill-attur sabiex ikun jista'

jaħdem biha, din kienet ġdida fjamanta, iżda wara li l-attur telaq mill-impjieg li

kellu ma' V & C Contractors, din kellha tiġi refurbished b'mod estensiv.

ukoll li quddiem il-windscreen, l-excavator kellha guard għall-protezzjoni ta'

min ikun qiegħed iħaddimha, iżda din il-guard kienet inqalgħet mill-attur.

xhud spjega li din il-guard kienet tgħatti l-kabina kollha kemm hi, u dawn il-

guards jitpoġġew sabiex joffru protezzjoni f'dawk il-postijiet fejn ikun ser

jitwaqqa' bini bl-excavator jew għal xogħol li jsir f'postijiet bħalma hi l-landfill

tal-Magħtab.

Ix-xhud qal li dakinhar tal-inċident hu kien irċieva telefonata fejn

ġie mgħarraf li l-attur kellu inċident, u hu kien mar l-isptar mill-ewwel sabiex

jara l-attur kif inhu, u wara baqa' sejjer il-Magħtab, fejn sab li l-kabina tal-

excavator kienet mifqugħa, u mal-art kien hemm kwantità ta' demm u xi

ħġieġ.

Qal ukoll li l-guard li kellha l-excavator baqgħet ma kinitx instabet, u l-

excavator kienet tintuża biss mill-attur.

Waqt l-udjenza tas-27 ta' April, 2018 xehed Charles Falzon Schembri, direttur tal-

konvenuta V & C Contractors25, li esebixxa għadd ta' ritratti sabiex juri l-

excavator li kien qiegħed jaħdem biha l-attur kif kienet.26 Qal ukoll li meta

nxtrat din l-excavator, ma kellhiex guard quddiem il-windscreen, u l-guard

kienet tpoġġiet mill-konvenuta V & C Contractors biex isservi bħala safety

kemm għax-xufier u biex tipproteġi l-ħġieġ tal-excavator.

Ix-xhud qal li meta l-

excavator iddaħħlet il-Magħtab, din kellha l-guard quddiem, iżda wara xi

żmien l-attur beda jiddejjaq bil-guard u qabad u qalagħha xi tliet ġimgħat

309 tal-proċess.

319 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 19 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

qabel seħħ l-inċident inkwistjoni.

Ix-xhud qal li hu kien induna dakinhar tal-

inċident li kienet tneħħiet l-guard, għax l-attur ma kien qal lil ħadd b'dak li

kien għamel.

Ix-xhud qal ukoll li l-attur qatt ma lmenta miegħu dwar il-

kundizzjonijiet tax-xogħol fil-Magħtab, u minkejja li dan kien ġie offrut

opportunitajiet ta' xogħol f'postijiet oħra, dan dejjem irrifjuta li jmur jaħdem

bnadi oħra, u l-uniku post li ried jaħdem fih kien il-Magħtab.

Qal ukoll li meta

kien jintalab biex jirrapporta għax-xogħol bnadi oħra, l-attur lanqas biss kien

Ix-xhud spjega li Charles Coutts: kien foreman li kien jassenja x-xogħol lil

kull excavator li jkun qiegħed jaħdem il-Magħtab.

Qal li dakinhar tal-inċident

hu kien mar fuq il-post, u sab li l-excavator kien imtella' ma' sies għoli ta'

madwar erba' sulari, u l-iżball li għamel l-attur kien li minflok ma mbotta l-

materjal bogħod minnu, hu beda jiġbdu lejn id-direzzjoni tal-excavator, bir-

riżultat li meta waqgħet ġebla minn qalb il-materjal, din ġiet fuqu.

Ix-xhud żied

jispjega li bħala regola, il-materjal għandu jiġi mbuttat u mhux jinġibed lejn id-

direzzjoni tal-excavator.

Ix-xhud qal ukoll li meta tkellem ma' Charles Coutts:,

dan kien qallu li hu ma tax struzzjonijiet lill-attur biex jitla' bl-excavator minn

fejn tela', u dan kien talbu biex jibda jaħdem minn fuq u jimbotta l-materjal lil

Ix-xhud allega li l-attur ma mexiex mal-istruzzjonijiet li kien ġie

mogħti minn Charles Coutts: u kien l-attur li neħħa l-guard minn mal-

Ix-xhud żied jgħid li kieku l-guard tħalliet fil-post, dan l-inċident

ma kienx iseħħ, għax il-guard kienet maħsuba proprju sabiex tipproteġi lil min

ikun fl-excavator u sabiex tilqa' għall-ħsarat.

Charles Falzon Schembri qal li minkejja li l-

attur kien ġie infurmat li l-guard tpoġġiet prinċipalment għas-sigurtà tiegħu,

hu qabad u qalagħha mingħajr ma informa lil ħadd.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 20 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Waqt l-udjenza tas-17 ta' Settembru, 2018, xehdet Bronia Blanshard, Senior HR

Manager il-Wasteserv27, li qalet li Charles Coutts: kien impjegat mal-Gvern, li

kien ġie ssekondat ma' Wasteserv Malta Limited b'effett mit-3 ta' Frar, 2003.

Ix-xhud esebiet kopja tal-kuntratt ta' impjieg li Charles Coutts: kien iffirma ma'

Wasteserv Malta Limited, flimkien ma' dokumenti oħra b'rabta ma'

promozzjonijiet li dan kien ħa tul iż-żmien li dam impjegat ma' Wasteserv

Permezz ta' nota tat-22 ta' Ottubru 2018, il-konvenuti Bridgette Coutts:,

Daniela Coutts: u Andriana Coutts: ppreżentaw kopja tat-tender document fir-

rigward tax-xogħol li din is-soċjetà ngħatat minn Wasteserv Malta Limited.29

Il-kontroeżami tax-xhud Vincent Falzon Schembri mill-attur sar waqt l-udjenza tat-28 ta'

Jannar, 201930, fejn qal li hu ġieli kien imur fil-landfill tal-Magħtab, minkejja li

ma kellux għalfejn imur għax hu min-naħa tiegħu kien jikri l-makkinarju lill-

Qal li l-excavator li kien qiegħed jaħdem

bih l-attur fil-ħin tal-inċident kien għadu ġdid fjamant, kien ilu jintuża madwar

sena u nofs, u kien jiġi sservisjat b'mod regolari.

Ix-xhud qal ukoll li l-guard li

kien mgħammar bih dan l-excavator, kien ġie installat wara li nxtara l-

excavator, bħala miżura ta' protezzjoni addizzjonali, u dan kien ġie ċċertifikat

ukoll minn inġinier.

Ix-xhud qal li kull tagħmir li jintuża mis-soċjetà V & C

Contractors Limited b'rabta ma' xogħol ta' skavar, ikun mgħammar b'dawn il-

guards, u hu sar jaf li l-attur kien qala' l-guard dakinhar tal-inċident.

jgħid li dan il-guard ma setax ikun li kien ilu ħafna li nqala' għax kieku l-

mekkanik li sservisja l-excavator kien jinfurmah li l-guard kien inqala'.

328 tal-proċess.

332 et seq. tal-proċess.

375 et seq. tal-proċess.

435 tal-proċess.

Paġna 21 minn 37

Qrati tal-Ġustizzja

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

li l-aħħar li mar fil-landfill, kif kien imur darba kull ħmistax, il-guard kienet

għadha f'postha.

Żied jgħid li kieku hu ġie infurmat li xi ħadd kien qala' l-

guard, ma kienx jippermetti dan.

Ix-xhud qal li meta hu mar fil-landfill

dakinhar stess li seħħ l-inċident, kien ra l-kabina tal-excavator "mitħuna" u

kien ra wkoll li l-guard ma kinitx għadha mwaħħla fejn suppost kienet.

żied jgħid li wara kien sar jaf li din il-guard kienet instabet fl-art maġenb l-

uffiċċju tal-Wasteserv, fejn jiġu pparkjat il-makkinarju filgħaxija.

ukoll li min-naħa tiegħu hu żgur li qatt ma kien awtorizza lill-attur ineħħi l-

guard ta' quddiem il-kabina, u bħala kumpannija l-makkinarju jżommuh up to

date u bis-service.

Il-kontroeżami ta' Charles Falzon Schembri mill-attur sar waqt l-udjenza tal-15 ta' April,

201931, fejn qal li minkejja li huwa kien direttur tas-soċjetà V & C Contractors

Limited, huwa kien jaf lill-attur, u ġieli tkellem miegħu meta kien iżur il-

lantijiet tax-xogħol, anki sabiex jagħtih id-diesel għall-makkinarju.

Qal li hu

kien imur fuq is-siti tax-xogħol darba kull ħmistax biex jagħti d-diesel, iż-żejt u

jiċċekkja l-livelli tal-ilma tal-makkinarju.

Ix-xhud qal li s-service tal-excavator

inkwistjoni kien isir darba kull sitt xhur, u meta nxtara l-excavator dan kien

mgħammar bil-guard b'kollox.

Żied jgħid li hu ma kienx jaf li l-attur kien qala' l-

guard, u kieku kien jaf qabel, ma kienx iħallih jaħdem mingħajrha minħabba li

seta' jweġġa' u jikkawża ħsara lill-apparat f'każ li taqa' xi ħaġa mill-għoli.

xhud qal li biex tinqala' l-guard ma kienx hemm il-bżonn ta' xi għodda speċjali.

Ix-xhud qal li wara l-inċident huwa kien ġie infurmat minn Charles Coutts: li l-

attur kien ilu ftit ġranet biss li qalagħha.

Żied jgħid ukoll li kull darba li kien

imur fuq is-sit, il-guard dejjem raha mwaħħla, u l-aħħar darba li mar biex

jagħti d-diesel, hu kien raha mwaħħla f'postha.

445 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 22 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Konsiderazzjonijiet legali

F'kawża ta' din ix-xorta, l-ewwel talba li għandha tiġi indirizzata mill-Qorti hija

dik dwar ir-responsabbilità għall-inċident, u dan f'kuntest fejn il-konvenuti

il-kawża huma tlieta,

lkoll kemm huma qegħdin jeċċepixxu

m'għandhomx jinżammu responsabbli għall-akkadut u għad-danni sofferti

mill-attur.

Il-Qorti tirrileva li mill-provi jirriżultaw diversi kontradizzjonijiet fix-

xhieda mogħtija minn esponenti tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors

Limited, Vincent u Charles Falzon Schembri, li ma qablux bejniethom dwar punti

importanti ta' fatt li ċertament jinċidu fuq il-mertu ta' din il-kawża.

Barra minn

hekk fix-xhieda ta' Vincent u Charles Falzon Schembri jissemmew dettalji importanti li

lanqas biss sar riferiment għalihom fl-eċċezzjonijiet mogħtija mis-soċjetà

Tant hu hekk, għad illi fix-xhieda

tagħhom id-diretturi tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited Vincent

u Charles Falzon Schembri jinvokaw il-kontributorjetà tal-attur għall-inċident mertu tal-

kawża, bit-tneħħija tal-guard ta' quddiem il-windscreen tal-excavator, bħala

waħda mil-linji difensjonali tagħhom, fir-Risposta Maħlufa tas-soċjetà

konvenuta V & C Contractors Limited għal xi raġuni ma ngħatat ebda

eċċezzjoni f'dan is-sens.

Il-Qorti għalhekk sejra l-ewwel tanalizza l-provi

miġjuba quddiemha sabiex tiddetermina jekk huwiex il-każ li xi ħadd mill-

konvenuti għandu jwieġeb għat-talbiet tal-attur, jew inkella huwiex il-każ li

dawn għandhom iwieġbu għall-akkadut b'mod solidali.

L-attur kien impjegat mas-soċjetà konvenuta V & C Contractors bħala heavy

plant operator, għalkemm ta' kuljum dan kien jirrapporta għax-xogħol fis-sit

tal-landfill tal-Magħtab, liema sit huwa operat mill-konvenuta Wasteserv

Malta Limited, u fejn l-istruzzjonijiet kienu jingħataw u s-superviżjoni tax-

Paġna 23 minn 37

Qrati tal-Ġustizzja

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

xogħol kienet issir mill-ħaddiema tal-Wasteserv.

L-attur isemmi uffiċjal

partikolari ta' Wasteserv,

il-konvenut Charles Coutts:,

jagħmel

superviżjoni tal-ħaddiema, u

il-persuna

jagħti

istruzzjonijiet lill-attur dwar il-metodu ta' kif kellu jsir ix-xogħol.

L-attur fix-xhieda tiegħu qal li hu ma tantx kellu relazzjoni faċli mal-konvenut

Charles Coutts:, għax, skont l-attur, dan ma tantx kien jaċċetta l-kritika, u kien

jinterpeta istanzi fejn il-ħaddiema kienu juru nuqqas ta' qbil mal-metodi

indikati minnu bħala insubordinazzjoni.

L-attur qal ukoll li kienu diversi l-

istanzi fejn kien ilmenta dwar l-attitudni tal-konvenut Coutts: mal-employers

tiegħu, li min-naħa tagħhom kienu jgħidulu biex joqgħod mal-istruzzjonijiet

mogħtija lilu minn Coutts:.

L-attur jgħid li l-esponenti ta' V & C Contractors

Limited kienu jagħmlu dan sabiex iħarsu r-relazzjoni li kellhom mal-konvenuta

Rucka u sabiex ma jitilfux it-tender mogħti lilhom.

Fost il-kwistjonijiet

ewlenin li l-attur kien ikollu ma' Charles Coutts:, kien hemm dik dwar minn fejn

kellu jsir ix-xogħol ta' skavar.

L-attur ma kienx jaqbel mal-metodu indikat minn

Coutts: li l-iskavar isir mill-parti t'isfel ta' munzell jew minn nofsu, għax b'dan il-

mod huwa ma kienx ikun jista' jara l-parti ta' fuq tal-munzell.

L-attur spjega li

l-inċident inkwistjoni seħħ meta l-konvenut Coutts: talbu jiskava munzell skart

li kien għoli sew u li kien stivat f'forma ta' torri wieqaf, minn għoli li ma kienx

jippermetti lill-attur jara x'kien hemm fil-parti ta' fuq nett ta' dan il-munzell

skart li kien qiegħed jiġi skavat.

L-attur qal li dakinhar li seħħ l-inċident, hu

ntalab ipoġġi l-excavator f'pożizzjoni tali li dan il-munzell skart ma baqax

stabbli, bir-riżultat li waqa' kantun fuq il-windscreen tal-kabina tal-excavator,

kissirha, u baqa' dieħel u ġie fuq saqajn l-attur u kkawżalu ġrieħi serji.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 24 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Peress li ġie nieqes fil-mori tal-kawża, il-Qorti ma kellhiex l-opportunità tisma'

x-xhieda ta' Charles Coutts:, li kien preżenti fil-ħin meta seħħ l-inċident, sabiex

tisma' x'kellu xi jgħid dwar id-dinamika tal-imsemmi inċident.

Qorti għal ħin estensiv semgħet ix-xhieda ta' Vince Falzon Schembri u ta' Charles Falzon Schembri,

diretturi tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited, li kienet l-employer

tal-attur, li fix-xhieda tagħhom qalu li l-excavator li kien qiegħed jaħdem bih l-

attur kien mgħammar b'guard protettiva quddiem il-windscreen, liema guard

inqalgħet mill-attur xi jiem qabel seħħ l-inċident ad insaputa tagħhom.

spjegaw li kieku din il-guard tħalliet f'postha, l-inċident inkwistjoni ma kienx

ikollu r-riperkussjonijiet li kellu, għaliex il-kantun kien jiġi fuq il-guard u mhux

fuq il-windscreen, u għalhekk la kien iweġġa' l-attur u lanqas ma kienet tiġri l-

ħsara fl-excavator.

Il-Qorti tirrileva li l-ewwel darba li f'dawn il-proċeduri li semma li l-attur kien

neħħa l-guard protettiv ta' quddiem il-windscreen tal-excavator, ma kienx fir-

Risposta Attard ippreżentata mis-soċjetà konvenuta V & C Contractors

Limited fit-3 ta' Marzu, 2015 jew waqt id-depożizzjoni ta' Vincent Falzon Schembri tat-28

ta' April, 2015, imma tliet snin wara, waqt id-depożizzjoni ta' Vincent Falzon Schembri li ta

fis-26 ta' Marzu, 2018, u ċjoè meta l-attur kien għalaq bil-provi tiegħu u kien

diġà sar il-kontroeżami tiegħu u qajla seta' jiddefendi ruħu quddiem din l-

allegazzjoni li saret minn Vincent Falzon Schembri u Charles Falzon Schembri.

Fix-xhieda tiegħu Vincent Falzon Schembri qal li l-excavator inkwistjoni kien mgħammar

b'dan il-guard.

Ix-xhud Vincent Falzon Schembri qal li dan il-guard kien maħsub biex joffri

protezzjoni addizzjonali meta jitwaħħal quddiem il-windscreen, u li kieku din

il-guard tħalliet f'postha, la kien jinkiser il-windscreen tal-excavator u lanqas

ma kien iweġġa' l-attur.

Min-naħa tiegħu ix-xhud Charles Falzon Schembri esebixxa

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 25 minn 37

Camilleri Bowman Cera Muscat Numru 111/2015 LM

sensiela ta' ritratti sabiex juri kif kien l-excavator inkwistjoni mgħammar bil-

Iżda Vincent Falzon Schembri u Charles Falzon Schembri ma qablux bejniethom dwar dettall

importanti jekk il-guard kienx ġie installat mill-fabbrika, jew inkella jekk dan

kienx feature addizzjonali li twaħħal mal-excavator minn V & C Contractors

Limited wara li kien ġie mixtri, b'Vincent Falzon Schembri jixhed li l-guard twaħħal

minnhom wara li nxtara l-excavator, u b'Charles Falzon Schembri jgħid fil-kontroeżami li

sarlu, li l-excavator inxtara bil-guard imwaħħal miegħu u nħareġ hekk mill-

Dawn ix-xhieda it-tnejn allegaw li l-guard inkwistjoni tneħħa mill-

attur, li kien tefgħu barra l-uffiċini tal-Wasteserv xi jiem qabel seħħ l-inċident

inkwistjoni.

Barra minn hekk, ix-xhud Vincent Falzon Schembri għall-ewwel qal li l-guard

ma kienx instab wara li kien tneħħa mill-attur32, imma sussegwentement qal li

l-guard kien instab maġenb l-uffiċċju tal-Wasteserv fejn jiġu pparkjati l-inġenji

Il-Qorti tqis illi fuq punt ta' fatt daqstant kruċjali, ma kellux ikun hemm

inkonsistenzi sostanzjali fix-xhieda mogħtija mid-diretturi tal-konvenuta V & C

In vista tal-insistenza tad-diretturi ta' V & C Contractors

Limited li l-guard inkwistjoni kien imwaħħal quddiem il-windscreen tal-

excavator sa ftit tal-jiem qabel seħħ l-inċident, u dan il-guard kien inqala' mill-

attur proprju ftit jiem qabel seħħ l-inċident, is-soċjetà konvenuta V & C

Contractors kellha almenu ġġib prova oġġettiva in sostenn ta' dak li qiegħda

tallega li ftit ġranet qabel l-inċident inkwistjoni, l-excavator misjuq mill-attur

tabilħaqq kellu installat fuqu guard protettiv mal-windscreen tiegħu u li kien l-

attur li qalgħu minn postu b'mod li kkontribwixxa mhux ftit għall-akkadut u

għad-danni sofferti minnu stess.

Ix-xhud Vincent Falzon Schembri fix-xhieda mogħtija

305 tal-proċess.

439 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 26 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

minnu qal li meta l-excavator tas-soċjetà V & C Contractors Limited ġie

mgħammar b'dan il-guard, dan kien ġie ċċertifikati minn inġinier, u għalhekk

quddiem stqarrija bħal din,

il-Qorti tirritjeni

li kellha tinġieb prova

dokumentarja mis-supplier jew kopja taċ-ċertifikazzjoni tal-inġinier sabiex jiġi

kkonfermat dan il-guard meta twaħħal jekk twaħħal.

Prova oġġettiva li

setgħet saret imma ma saritx mis-soċjetà konvenuta V & C Contractors

Limited, kienet permezz tax-xhieda ta' uffiċjali jew impjegati ta' Wasteserv

sabiex jiġi kkonfermat li l-attur tabilħaqq kien nehha l-guard minn quddiem il-

windscreen tal-excavator u ħallieha fejn l-uffiċċju ta' Wasteserv fil-landfill tal-

Magħtab.

li kien kruċjali

tinġieb prova bħal din għall-

konsiderazzjonijiet li kellha tagħmel il-Qorti fir-rigward tar-responsabbilitajiet

li jridu jinġarru mill-konvenuti jew min minnhom, jew jekk huwiex il-każ li l-

attur ukoll għandu xi jwieġeb għall-konsegwenzi tal-inċident inkwistjoni.

xhud Charles Falzon Schembri, li esebixxa ritratti dwar kif kien jidher l-excavator bil-guard

imwaħħal quddiemu, ukoll naqas milli jipprova li sa qabel seħħ l-inċident

inkwistjoni, l-excavator li kien qiegħed jaħdem bih l-attur kellu guard ta' dan

it-tip imwaħħal quddiem il-windscreen, u minkejja li fix-xhieda tiegħu sostna li

r-ritratti esebiti huma tal-istess makkinarju li kien qiegħed jintuża mill-attur fil-

ħin tal-inċident, jirriżulta b'mod ċar li r-ritratt inkwistjoni ma ttiħidx fil-landfill

tal-Magħtab iżda f'sit tal-kostruzzjoni, u għalhekk il-Qorti fehmet li dan ir-

ritratt ittieħed wara li seħħ l-inċident inkwistjoni, f'perjodu ta' żmien meta l-

konvenuta V & C Contractors ma kinitx għadha marbuta bil-kuntratt li kellha

ma' Wasteserv.

Dan qiegħed jingħad in vista tal-fatt li d-diretturi ta' V & C

Contractors Limited, Vincent Falzon Schembri u Charles Falzon Schembri, it-tnejn xehdu li l-excavator

inkwistjoni meta nxtara mill-ewwel ittieħed fil-landfill tal-Magħtab.

Paġna 27 minn 37

Qrati tal-Ġustizzja

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Id-diretturi tal-konvenuta V & C Contractors lanqas qablu bejniethom dwar il-

frekwenza li biha kienu jmorru fil-landfill tal-Magħtab, bix-xhud Vincent Falzon Schembri

jgħid li kien imur darba kull ħmistax sabiex jiċċekkja l-makkinarju u jagħti l-fuel

lill-inġenji, u b'Charles Falzon Schembri jgħid li Vincent Falzon Schembri qajla kien jersaq lejn is-sit, u li

kien hu li kien imur fuq il-lant tax-xogħol biex jiċċekkja l-inġenji.

Mill-provi

jirriżulta ċar li l-uniku interess tad-diretturi ta' V & C Contractors Limited kien

fir-rigward biss tal-manutenzjoni tal-inġenji tagħhom, u ma kinux jidħlu fl-

operat tal-ħaddiema tagħhom li kienu jaħdmu bl-inġenji pprovduti mill-

kumpannija tagħhom.

F'dan ir-rigward l-attur xehed li meta lmenta mad-

diretturi tal-konvenuta V & C Contractors minħabba fl-attitudni ta' Charles

Coutts: meta intalab jagħmel xogħol b'metodi li huwa ħass li kellu joġġezzjona

għalihom, it-tweġiba li kien jingħata mill-esponenti ta' V & C Contractors

Limited kienet tkun li huwa kellu joqgħod mal-istruzzjonijiet mogħtija lilu

minn Wasteserv.

Jirriżulta wkoll li minkejja li l-attur kien ingħata tagħmir

protettiv mill-employer tiegħu, dan it-tagħmir ma kienx adegwat biżżejjed biex

jipproteġih minn inċidenti ta' din ix-xorta.

Il-Qorti tirritjeni li l-uniku mod kif l-

inċident mertu tal-kawża seta' jiġi evitat, kien proprju bit-twaħħil ta' guard ta'

protezzjoni quddiem il-windscreen tal-excavator, xi ħaġa li fil-fehma tal-Qorti

s-soċjetà konvenuta pprovdiet għaliha wara li seħħ l-inċident inkwistjoni, u

mhux qabel.

Tqis għalhekk li s-soċjetà V & C Contractors Limited naqset milli

tipprovdi t-tagħmir kollu meħtieġ għall-protezzjoni tal-ħaddiema tagħha.

Jirriżulta ukoll li l-konvenuta V & C Contractors naqset milli tagħmel

assessment tar-riskji involuti f'post tax-xogħol bħal dak inkwistjoni.

L-obbligi

tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors wara li din rebħet it-tender

inkwistjoni, bħala prinċipal tal-attur ċertament kienu jestendu lil hinn milli

tipprovdi lill-ħaddiem bil-makkinarju li jaħdem bih u li tħallsu l-paga għax-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 28 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

xogħol tiegħu, imma kellha ukoll tiżgura li l-ħaddiem jaħdem f'a safe place of

work u kif ukoll li tiġi adoperata a safe system of work, ikun min ikun fuq il-

lant tax-xogħol li jagħti l-istruzzjonijiet dwar il-metodi tax-xogħol minn

ġurnata għal ġurnata.

Għajr għal dak li dak li xehdu b'mod inkonsistenti għall-

aħħar id-diretturi tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors, il-Qorti tqis li ma

tressqet l-ebda prova oġġettiva li tikkorrabora dak li ntqal mill-aħwa Borg li l-

guards inkwistjoni kienu tqiegħdu quddiem il-windscreen tal-excavator qabel

l-inċident.

Il-Qorti tqis li huwa aktar probabbli u verosimili li dawn il-guards

bdew jitwaħħlu mal-excavators tas-soċjetà V & C Contractors Limited wara li

seħħ l-inċident inkwistjoni, imma lanqas dwar dan ma nġabet prova.

għal dawn ir-raġunijiet li l-Qorti tqis li s-soċjetà konvenuta V & C Contractors

Limited għandha tinżamm responsabbli għall-inċident fejn wieħed mill-

ħaddiema tagħha safa mweġġa' b'mod

li baqa'

Id-deċiżjoni fl-ismijiet Frederick Attard Williams et vs. Direttur

Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili et 34 , proprju indirizzat dawn l-obbligi

partikolari ta' min iħaddem, meta qalet:

"Kull min iħaddem għandu jagħmel dan l-eżerċizzju billi jottempera ruħu mad- dmirijiet ġenerali li jadotta prekawzjonijiet xierqa bħala bonus paterfamilias, u għalhekk, f'kull żmien u f'kull aspett li għandu x'jaqsam max-xogħol, għandu jagħmel dawk l-arranġamenti xierqa għall-ippjanar effettiv, organizzazzjoni, kontroll, monitoraġġ u reviżjoni kritika tal-miżuri preventivi u protettivi.

Dan jinkludi li jiġi kkonsidrat kemm in-natura tal-attivitajiet tax-xogħol billi tingħata l- informazzjoni u t-taħriġ meħtieġa skont il-liġi; li jara li jiġi pprovdut post sigur fejn isir it-taħriġ; li tingħata l-għodda adegwata u l-ilbies kollu protettiv meħtieġ; kif ukoll li tali għodda hekk adattata tiġi użata u lbies attwalment użat, b'dan li anki kieku jingħata l-ilbies u apparat protettiv kollu (li mhux il-każ odjern), xorta waħda l-prinċipal għandu jara li l-apparat jiġi effettivament użat."

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 29 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Il-Qorti tirrileva li minkejja li jirriżulta li s-soċjetà konvenuta V & C Contractors

Limited ipprovdiet lill-ħaddiema tagħha bl-ilbies protettiv kif ukoll ħeġġithom

jattendu għal korsijiet ta' taħriġ dwar kif għandhom iħarsu s-saħħa u s-sigurtà

tagħhom fuq il-lantijiet tax-xogħol fejn ikunu qegħdin jaħdmu, madanakollu

f'dan il-każ jirriżulta li ma saritx analiżi tar-riskji kollha involuti, u ma ngħatax

it-tagħmir protettiv kollu li l-ħaddiema kellhom jingħataw skont ir-riskji fix-

xogħol tagħhom.

Fid-deċiżjoni fl-ismijiet Fenech et vs. Chairman tal-Malta

Drydocks et35, dwar l-obbligi da parti ta' min iħaddem intqal:

joħroġ mill-isfera tal-kunċett ta' neminem

"Dwar in-natura tad-dmir impost fuq min iħaddem, il-Qrati tagħna ripetutament jinsistu fuq id-dmir ta' min iħaddem li jipprovdi 'a safe place of work' iżda rari kienu jidħlu fil-kwistjoni jekk in-nuqqas ta' min iħaddem li hekk jipprovdi jkunx aġir bi ksur ta' obbligu kuntrattali jew aġir delittwali.

Li hu żgur hu li l-Qrati tagħna dejjem jitkellmu fuq 'doveri' u 'obbligazzjonijiet' ta' min iħaddem, bħallikieku fuq dan hemm rabta kuntrattwali mal-ħaddiem li jipproteġieh.

Fil-kawża Sultana vs Spiteri deċiża mill-allura Qorti tal-Kummerċ fiit-28 ta' Mejju, 1979, ġie osservat li min iħaddem għandu d-dover li jara li l-post tax-xogħol ikun dejjem fi stat raġonevoli ta' sigurezza għal min ikun qed jaħdem, obbligu speċifiku u determinat li donnu involut fir- responsabbilità taħt delitt u kważi-delitt.

Il-Qrati tagħna espandew fuq dan l- obbligu ta' min iħaddem, u jinsistu fuq id-dover tiegħu li jipprovdi attrezzi u makkinarju sikur, post tax-xogħol nadif u ħieles minn perikolu, stħarriġ u superviżjoni tal-ħaddiema, manutenzjoni regolari fuq kull biċċa magna, u diversi obbligi relatati marbuta man-natura tax-xogħol (ara per eżempju il-kawża L-Iklin vs Spiteri Enden noe, deċiża mill-Prim Awla tal-Qorti Ċivili fis-27 ta' Ġunju 2007).

Minn dan jidher li malli jiġi ffirmat kuntratt ta' impjieg bejn min iħaddem u l-ħaddiem, jitwieled f'tal-ewwel obbligu li jieħu ħsieb l-inkolumità tal-ħaddiem, b'mod li dan l- obbligu jista' jitqies bħala parti mit-termini tal-istess kuntratt."

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 30 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Min-naħa tagħha l-konvenuta Wasteserv Malta Limited ukoll sostniet li hija

m'għandhiex tinżamm responsabbli għall-inċident inkwistjoni, għax skont hi

pprovdiet sorveljanza adegwata f'dan il-post tax-xogħol, u ma naqsitx milli

tiżgura li jkun hemm sistema ta' xogħol sigura jew ambjent tax-xogħol sigur

skont il-liġi.

Wasteserv Malta Limited kienet il-kumpannija li ħarġet sejħa

għall-offerti għall-kiri ta' makkinarju bix-xufier miegħu, liema makkinarju kien

maħsub biex bih isir xogħol ta' skavar.

Din is-sejħa għall-offerti ntrebħet mill-

konvenuta V & C Contractors Limited, li għall-perijodu tal-kuntratt kienet

timpjega lill-attur sabiex jopera l-excavator inkwistjoni fil-landfill tal-Magħtab.

Ċertament li l-konvenuta Wasteserv, li taħt id-direzzjoni ta' uffiċjali tagħha

kienu jsiru ħafna mix-xogħlijiet meħtieġa fis-sit, ma tistax teżonera lilha

nnifisha mir-responsabbilità għal dak li seħħ, għax mill-provi jirriżulta li din l-

entità ma ħaditx il-miżuri kollha meħtieġa biex tħares is-saħħa u s-sigurtà tal-

ħaddiema li jkunu qegħdin jaħdmu fis-siti tagħha.

Il-Qorti ssibha ferm diffiċli

tifhem kif quddiem l-ilmenti ta' ħaddiem li jħoss li l-metodi ta' xogħol li

qiegħed jintalab iħaddem mhumiex siguri, entità bħall-konvenuta Wasteserv

tibqa' siekta u tibqa' tippermetti li l-ħaddiem li jiġbed l-attenzjoni għal dawn

in-nuqqasijiet, jiġi penalizzat jew jintalab jieqaf mix-xogħol tiegħu għal xi ħin.

F'dan ir-rigward tqis illi kuntrarjament għal dak li ġie eċċepit mill-konvenuta

Wasteserv fir-Risposta Maħlufa tagħha, is-sorveljanza li kienet issir f'dan il-

post tax-xogħol partikolari kienet waħda fqira, għax minflok tiggwida lill-

ħaddiema dwar kif l-aħjar kellhom jaħdmu sabiex jassiguraw li x-xogħol isir bl-

inqas periklu possibbli, il-metodu ta' kif attwalment kien isir ix-xogħol fuq is-

sit, kien jikkomprometti s-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema u kien wieħed

perikoluż.

F'dan ir-rigward il-Qorti kkonsidrat ukoll ix-xhieda tal-attur fejn qal

li l-metodu ppreferut minn Charles Coutts: dwar kif kellu jsir ix-xogħol ta'

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 31 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

skavar fuq is-sit kien billi l-excavator jibda jħott minn nofs il-munzell tal-iskart

jew mill-parti t'isfel tiegħu, jew billi l-excavator jiġi ppożizzjonat b'mod li min

ikun qed isuqu ma jkunx jista' jara x'hemm fil-parti ta' fuq tal-munzell u ma

jkunx jista' jevita l-periklu f'każ li taqa' xi ħaġa mill-għoli fuq l-excavator, kif fil-

fatt ġara meta seħħ l-inċident inkwistjoni.

Kien biss wara li seħħ l-inċident

inkwistjoni, li l-esponenti tas-soċjetà V & C Contractors meta xehdu f'din il-

kawża, bdew isostnu li l-attur ma kienx qiegħed jaħdem tajjeb meta minflok

beda jaħdem biex ibiegħed l-iskart li kien qiegħed iħott minn fejn kien

qiegħed hu, beda jiġbdu lejh.

Imma fid-dawl ta' dak li xehdu l-esponenti tal-

konvenuta V & C Contractors dwar kemm Charles Coutts: kien rett f'xogħlu, u

kemm dan kien ikun pront iwaqqaf milli jkompli jaħdem ħaddiem li jkun naqas

milli josserva l-metodi ta' xogħol indikati lilu mill-istess Charles Coutts:, il-Qorti

tqis illi huwa inverosimili dak li ntqal mid-diretturi tal-konvenuta V & C

Contractors, li l-attur kien jaħdem kif fettillu u li dan kien jazzarda jinjora l-

istruzzjonijiet mogħtija lilu minn Charles Coutts:.

Il-Qorti tqis li l-inċident

inkwistjoni seħħ għax l-attur tħalla jaħdem f'post tax-xogħol li ma kienx sigur

u fejn ma kinitx qed tiġi adoperata sistema sigura ta' xogħol.

Għal dawn in-

nuqqasijiet il-Qorti tirritjeni li għandhom jinżammu responsabbli t-tliet

Jifdal għalhekk li din il-Qorti tgħaddi għal-likwidazzjoni tad-danni sofferti mill-

attur, li jinkludu danni materjali kif ukoll telf ta' qligħ futur li huwa jista' jkollu

minħabba d-debilità permanenti sofferta minnu.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 32 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

L-attur ippreżenta għadd ta' irċevuti bħala prova ta' spejjeż li kellu jagħmel

b'konsegwenza tal-inċident mertu tal-kawża, li jammontaw għal tmin mija u

disgħa u ħamsin Euro u erbgħa u sebgħin ċenteżmu (€859.74).36

F'sentenza fl-ismijiet Emmeline Farrugia Sacco vs. Antione Attard Bugeja, intqal:

"Għalhekk il-Qorti għandha l-obbligu li teżamina t-telf ta' qligħ futur minħabba l-inkapaċità, it-telf ta' paga jew qligħ ieħor attwali li jinkorri fih id-danneġġjat; u dak it-telf ta' qligħ futur, ossia lucrum cessans, li d-danneġġjat ikun prekluż li jużufruwixxi minnu minħabba l-event sinistru kawża tal-għemil dirett tad- danneġġjant."

legali tagħna

il-kwantifikazzjoni tad-danni hija dejjem fid-

diskrezzjoni tal-ġudikant, u għalkemm hi regolata minn ċerti prinċipji, dawn

mhumiex assoluti.

F'deċiżjoni fl-ismijiet Paul Preca vs. Malta Caligari,

ġie ritenut illi:

"Id-determinazzjoni tal-kwantum tar-riżarċiment hi ċertament fis-sistema legali tagħna spirata mir-regola stabbilita fl-artikolu 1045 tal-Kodiċi Ċivili.

Fir-rigward tal-lucrum cessans dan jinvolvi telf ta' qliegħ futur minħabba l-inkapaċità.

Il-liġi imbagħad tħalli fid-diskrezzjoni tal-Qorti biex, valjati ċ-ċirkostanzi tal-każ, ix- xorta u grad ta' inkapaċità, u l-kondizzjoni tal-parti danneġġjata tistabbilixxi s- somma riżarċitorja.

Innegabilment, però, il-metodu ta' din il-valutazzjoni tad-

9 - spiżeriji varji; €13.69 + €2.31 a fol.

12 - spiżeriji varji; kif ukoll spejjeż legal a fol.

13 u 14, ammontanti għal €47.20 u €94.40 rispettivament.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 33 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

dannu lill-persuna minn dejjem ikkostitwiet il-problema l-aktar spinuża, kif hekk jirriżulta minn sempliċi raffront tad-diversi deċiżjonijiet in materja."

Il-Qorti tirrileva li fis-sena ta' qabel seħħ l-inċident, l-attur kellu dħul gross ta'

€14,966 li minnhom iridu jitnaqqsu t-taxxa (€1,107) u l-kontribuzzjonijiet tas-

Sigurtà Soċjali (€940.75), sabiex b'hekk jirriżulta li d-dħul nett tal-attur kien ta'

Is-salarju tal-attur irid jiġi aġġustat u jogħla abbażi tal-għoli tal-ħajja għall-

perijodu kollu tal-multiplier39, sabiex b'hekk il-Qorti qiegħda tikkomputa s-

salarju medju li l-attur kien jirċievi li kieku baqa' jaħdem fis-somma ta'

Huwa dan id-dħul bażiku li l-Qorti

ser tieħu għall-finijiet tal-komputazzjoni li trid tagħmel.

Il-multiplier huwa fattur pjuttost diskrezzjonali, għalkemm bħala regola huwa

ġeneralment aċċettat li għal persuna fl-età ta' erbgħa u ħamsin (54) sena, li

hija l-età li kellu l-attur fis-sena meta seħħ l-inċident, il-multiplier li għandu jiġi

adottat huwa ta' 10, tenut kont li persuna fl-età tal-attur hu mistenni jaħdem

ikollu ħamsa u sittin (65) sena sabiex

jilħaq

pensjonabbli.

F'sentenza fl-ismijiet John u Laura konjugi De Marco vs. Edward u

Lydia konjugi Restall40, il-Qorti qalet:

"Hawnhekk għandna fattur pjuttost diskrezzjonali.

Il-metodu ta' likwidazzjoni tad-danni kien għal żmien twil ibbażat fuq il-prinċipji enunċjati fil-kawża D'Emanuele vs Heard farrugia sciuech mill-Qorti tal-Appell Ċivili Superjuri fit-22 ta' Settembru, 1967.

F'dik il-kawża intqal li fid-determinazzjoni tal-multiplier wieħed irid jieħu in kunsiderazzjoni ċ-'chances and changes of life', b'mod li dan il-multiplier ma

39 F'sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell fid-19 ta' Mejju 2000 fl-ismijiet Joseph L-Iklin vs Charles Formosa Ventura pro et noe, il- Qorti stabbiliet illi, "Meta d-danni jirrappreżentaw kumpens għal telf futur il-Qorti trid tieħu in konsiderazzjoni l-effett li l- inflazzjoni jkollha fuq l-introjtu perċepit fid-data tal-inċident proġettat fuq firxa ta' snin magħżula bħala l-multiplier." 40 P.A., 10.05.2005.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 34 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

jwassalx lid-danneġġjat li jieħu kumpens daqs li kieku baqa' jaħdem sad-data li jirtira, iżda l-figura tiġi mnaqqsa biex b'hekk ikun ittieħed kunsiderazzjoni l-fatt li l-persuna danneġġjata setgħet, fil-kors normali tal-ħajja tagħha, ma waslitx qawwija u sħiħa sal-età tal-pensjoni. … Hawn għalhekk naraw element diskrezzjonali li qed jingħata lill-ġudikant.

Il-liġi ma tridx li l-kumpens ikun biss riżultat ta' eżerċizzju matematiku – għalkemm tali eżerċizzju jkun wieħed siewi u jwassal għal ċerta uniformità fil-likwidazzjoni tad-danni kif effettivament ġara wara s-sentenza ta' D'Emanuele vs Vassallo Fabri, b'danakollu l-ġudikant għandu jżomm quddiem għajnejh aspett aktar wiesa' tal- problema u fl-ammont li finalment jakkorda bħala danni għat-telf futur – dawk li fil-gergo huma magħrufa bħala 'lucrum cessans' jipprova jimprimi sens ta' ġustizzja billi mhux biss iħares lejn l-interessi tad-danneġġjat iżda billi wkoll jittieħed in konsiderazzjoni dak li kkawża d-dannu."

Fil-każ odjern ġie stabbilit mill-espert mediku maħtur mill-Qorti Mr Joseph N.

Falzon Schembri li l-attur qiegħed isofri minn debilità permanenti fil-grad ta' 5%, u dwar

din ir-rata ta' debilità permanenti hemm qbil anki mal-espert mediku ex parte

L-evoluzzjoni ġuriprudenzjali f'kawżi ta' din ix-xorta wassal għal żvilupp ieħor

importanti, dak li jsir tnaqqis ta' 20% minħabba li l-ħlas tal-kumpens qiegħed

Spiss kien jiġri li f'kawżi li kienu jdumu s-snin

biex jinqatgħu, il-Qorti kienet tnaqqas 2% minn dan l-20% għal kull sena li

kawża ddum biex tinqata' f'każijiet fejn ikunu għaddew aktar minn tliet snin

bejn id-data meta tiġi ppreżentata ċ-ċitazzjoni u s-sentenza.

f'dan il-każ il-Qorti ma tarax li hemm lok għal tali tnaqqis.

Il-kawża ġiet

ippreżentata fis-sena 2015, u minkejja li l-proċeduri ilhom għaddejjin aktar

minn erba' snin issa, dan id-dewmien ma jistax jiġi attribwit għal xi nuqqas ta'

xi parti jew oħra, u l-Qorti kkonsidrat li wieħed mill-fatturi li kkontribwew għal

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 35 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

dan id-dewmien, kien il-fatt li wieħed mill-partijiet ġie nieqes fil-mori tal-

kawża u għalhekk kellha ssir il-leġittimazzjoni tal-atti.

Is-salarju medju ta' €13.632.65 x multiplier ta' 10 x 5% diżabilità permanenti

sofferta mill-attur, iwasslu għal ċifra ta' €6,816.32 li meta tiġi ridotta b'20%

(lump sum payment), twassal għaċ-ċifra ta' ħamest elef, erba' mija u tlieta u

ħamsin Euro u sitt ċenteżmi (€5,453.06).

Huwa dan il-lucrum cessans li l-Qorti

qiegħda tistabbilixxi li jrid jitħallas mill-konvenuti in solidum bejniethom lill-

attur, sabiex b'hekk it-total f'danni li għandhom jitħallsu mill-konvenuti lill-

attur huwa ta' sitt elef, tliet mija u tnax-il Euro u tmenin ċenteżmu

Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u

tiddeċiedi din il-kawża kif ġej:

Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti fil-kawża;

Tiddikjara u

tiddeċiedi

l-konvenuti b'mod

bejniethom kienu unikament responsabbli għall-inċident fuq il-

post tax-xogħol illi seħħ fit-2 ta' Marzu, 2013 fil-landfill site tal-

Magħtab għall-ħabta tal-10.30 a.m. peress illi huma naqsu milli

skont ma kienu obbligati illi jagħmlu ai termini tal-Liġi;

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 36 minn 37

Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM

Tillikwida d-danni sofferti mill-attur in vista tad-diżabilità ta'

natura permanenti illi huwa sofra bħala riżultat tal-inċident mertu

tal-kawża fl-ammont ta' sitt elef, tliet mija u tnax-il Euro u tmenin

ċenteżmu (€6,312.80);

Tikkundanna lill-konvenuti b'mod in solidum bejniethom iħallsu

lill-attur id-danni minnha hekk likwidati.

Bl-ispejjeż u bl-imgħaxijiet legali mid-data tas-sentenza sad-data tal-ħlas

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 37 minn 37