Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa, 29 ta' Novembru, 2019.

Numru 10 Ċitazzjoni numru 190/01 SM

Joseph Mizzi Haber nominat b'digriet numru 1464/2000 tas-Sekond'Awla tal-Qorti Ċivili kuratur tal-inabilitat Carmel sive Charles Mizzi Haber u b'digriet tat-2 ta' Diċembru, 2009 il-ġudizzju ġie trasfuż f'isem Joseph Mizzi Haber sabiex ikompli l-kawża minflok Carmel sive Charles Mizzi Haber li miet fil-mori tal-Kawża v. Joseph Sweidan u martu Leonilda

Birmingham huwa appell ad istanza tal-konvenuti Joseph u Leonilda

konjuġi Sweidan mis-sentenza tat-3 ta' Diċembru 2013 mogħtija mill-

Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, li permezz tiegħu qed jitolbu lil din il-Qorti sabiex

tħassar, tirrevoka u tannulla s-sentenza appellata, u konsegwentement

Ċiv.

filwaqt illi tilqa' dan l-appell u tilqa' l-eċċezzjoni ulterjuri tal-preskrizzjoni,

u tilqa' wkoll l-eċċezzjonijiet l-oħra tal-esponenti, u tiċħad it-talbiet tal-attur

Bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-attur appellat.

Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell is-sentenza mogħtija mill-

ewwel Qorti qiegħda tiġi hawnhekk riprodotta fl-intier tagħha:

Rat ic-citazzjoni promotrici datata l-5 ta' Frar, 2001, li permezz taghha l-atturi sintetikament esponew is-segwenti:

"1.1 Illi l-attur kien nominat kuratur ta' missieru Carmel sive Charles Mizzi Haber li kien inabilitat b'digriet numru 1464/2000 tas- Sekond'Awla tal-Qorti Civili, datat is-16 t'Ottubru, 2000, (ara fol 5 et sequitur); Illi b'kuntratt datat is-7 ta' Mejju, 1997, in atti tan-Nutar "1.2 Dottor Carmelo Law, l-imsemmi Carmel sive Charles Mizzi Haber biegh zewg (2) fondi urbani wiehed numru 52, Triq Sant'Antnin, Ħaż-Żabbar, liberu u frank, u iehor numru 95, Triq San Vincenz, San Ġwann, soggett ghal cens annwu u temporanju ta' disgha u sittin centezmu, (Lm0.69), li jaghlaq fis-sena 2028, it-tnejn tale quale u bla garanzija ghall-vizzji li ma jidhrux, bil-prezz komplessiv ta' elf u hames mitt Lira Maltin, (LM1,500.00), senjatament hames mitt Lira Maltin, (LM500.00), ghall-ewwel fond u elf Lira Maltin, (LM1,000.00), ghat-tieni, u taht kondizzjonijiet ohra stipulati fl-istess kuntratt, (ara fol 8 et sekwitur); "1.3 effett minhabba:

Illi l-kuntratt indikat fil-paragrafu precedenti hu null u bla

Vizzju ta' kunsens ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber li ma kienx mentalment kapaci biex jikkuntratta; "1.3.2.

(2) fondi fuq riferiti bi prezz redikolu u irrizorju;

Ingann ezercitat mill-konvenuti biex akkwistaw iz-zewg

Illi l-konvenuti gew interpellati biex jersqu ghar-rexissjoni

"1.4. tal-kuntratt fuq indikat izda baqghu inadempjenti; "1.5. jkollhom l-opportunita` jghidu ghaliex din il-qorti m'ghandhiex:

Illi ghalhekk l-atturi aderew din il-qorti biex il-konvenuti

Ċiv.

Tiddikjara u tiddeciedi li l-kuntratt ta' bejgh datat is-7 ta' "1.5.1.

Mejju, 1997, in atti tan-Nutar Dottor Carmelo Law huwa ghalhekk null u bla effett; "1.5.2.

Tordna lill-konvenuti biex fi zmien qasir u perentorju iffissat mill-qorti, jersqu ghall-att rexissorju relattiv, u dan taht kull provediment xieraq u opportun li joghgobha taghti; "1.5.3.

Tinnomina nutar pubbliku biex jippubblika l-att rexissorju relattiv; "1.5.4.

Tinnomina kuraturi biex jirrapprezentaw lill-konvenuti fuq l-att rexissorju fl-eventwali kontumacja tal-konvenuti; "1.5.5.

Bl-ispejjez kif dedotti fic-citazzjoni promotrici kontra l- konvenuti;

Rat in-nota tal-eccezzjonijiet datata s-16 ta' Marzu, 2001, li permezz taghha eccepew sintetikament is-segwenti:

Illi l-attur irid igib prova li hu wild naturali ta' Paceville, San Ġiljan sive

Illi l-attur irid ukoll igib prova li gab il-kunsens tal-istess Mizzi Haber imsemmi fil-paragrafu precedenti biex ikun jista' jagixxi ghan-nom tieghu; "2.3.

Illi mhux minnu li fis-7 ta' Mejju, 1997, Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaci biex jikkonkludi kuntratt u dan, kif anke jidher mill-premessi tac-citazzjoni de quo fejn l-istess attur jiddikjara li dan Mizzi Haber jinsab prezentement inabilitat; "2.4. hu null u bla effett minhabba vizzju tal-kunsens ta' l-istess Mizzi Haber; "2.5. irrizorju; "2.6.

Illi mhux minnu li l-kuntratt tas-7 ta' Mejju, 1997, fuq indikat

Illi lanqas hu minnu li l-proprjetajiet inbieghu bi prezz

B'rizerva ghal eccezzjonijiet ulterjuri;

Rat id-digriet taghha diversament preseduta datat it-18 ta' Gunju, 2002, li permezz tieghu hatret espert tekniku hemm indikat biex jivvaluta` l-proprjetajiet meritu ta' din il-procedura u ghall-finijiet l-ohra hemm indikati, (ara fol 69); "4.

Rat ir-relazzjoni guramentata tal-espert tekniku datata d-29 t'April, 2003, (ara fol 83 et sequitur);

Ċiv.

Rat id-digriet taghha diversament preseduta datat il-11 ta' Marzu, 2010, li permezz tieghu hatret assistent gudizzjarju hemm indikat, (ara fol 158); "6.

Rat in-nota tar-Registratur koncernat datata t-2 ta' Jannar, 2012, li permezz taghha ghadda l-inkartament precedentement mghoddi lill- assistent gudizzjarju fl-atti ta' din il-procedura, (ara fol 166); "7.

Rat id-digriet taghha datat l-20 ta' Marzu, 2012, li permezz tieghu, fuq talba tal-abbli rapprezentanti tal-partijiet, awtorizzat li t-trattazzjoni ssir bil-modalita` hemm indikata, (ara fol 191); "8.

Rat id-digriet ulterjuri taghha datat l-1 ta' Novembru, 2012, fejn hemm, wara talba appozita, estendiet it-termini precedentement koncessi lill-kontendenti, (ara fol 194); "9.

Ezaminat ix-xhieda mismugha minn din il-qorti diversament preseduta; "11.

Ezaminat l-affidavitijiet prodotti; "12.

Ezaminat rispettivament datati d-9 ta' Jannar, (ara fol 195), u t-13 ta' Frar, (ara fol 205), it-tnejn tal-2013; "14.

Rat il-verbal tal-abbli rapprezentanti legali tal-partijiet datat l-10 ta' Lulju, 2013, li permezz tieghu infurmaw lill-qorti li kienu qed jistriehu fuq in-noti minnhom ipprezentati; "Ikkunsidrat: "15.

Illi essenzjalment, l-iskop tal-procedura odjerna hi li jigi rexiss il- kuntratt ta' kompravendita` li Carmel sive Charles Mizzi Haber kien irrediga fis-

7 ta' Mejju, 1997, in atti tan-Nutar Dottor Carmelo Law, li permezz tieghu

kien biegh lill-konvenuti zewg (2) proprjetajiet, wiehed il-Birgu u l-iehor

tas-Sliema kif indikat mill-attur fic-citazzjoni odjerna, (ara paragrafu

numru wiehed punt tnejn, (1.2), aktar qabel);

Illi skont il-perit tekniku nominat minn din l-istess qorti

diversament preseduta, (ara paragrafu numru tlieta, (3), jirrizulta

sottomissjonijiet

ta'

"16.1. zewg (2) postijiet in dizamina a bazi tas-suq edilizju f'Mejju, 1997;

Illi l-istess perit tekniku kien inkarigat jaffettwa l-istima taz-

Ċiv.

"16.2. tekniku ikkonkluda s-segwenti:

Illi wara li acceda fil-postijiet in dizamina l-istess perit

Illi l-fond ta' tas-Sliema stmah tmintax –il elf Lira

Illi l-fond tal-Birgu stmah tmien mitt Lira Maltin,

(LM800.00), (ara fol 87); Illi di piu`, l-istess espert tekniku ta' stima wkoll ta' "16.2.3. fond numru 9, Triq Sta.

Domenica, Burmarrad, San Pawl il-Baħar, li ma giex indirizzat mill-attur, u stmah fl-ammont ta' elf u mitejn Lira Maltin, (LM1,200.00);

"Ikkonsidrat: "17.0.

Charles Mizzi Haber jirrizulta sintetikament is-segwenti:

Illi rigward is-sanita` u kapacita` mentali ta' Paceville, San Ġiljan sive

Illi l-istess psikjatra beda jikkura lil Mizzi Haber ghall-habta tal-

Illi fil-perjodu in dizamina dan kien jigi ikkurat minn Dr. Joseph Farrugia Attard, dak iz-zmien ukoll Direttur tal-Psikjatrija l-Isptar Monte Carmeli, fejn l-istess Ellul kien ikun rikoverat; "17.2.

Illi jirrizulta li fil-perjodu bejn l-1992 u 1999 Ellul kien rikoverat l-isptar fuq indikat madwar ghoxrin (20) darba, (ara fol 23); "17.4.

Ma kienx ikun car fil-hsibijiet tieghu;

Illi Farrugia Attard jsostni li Mizzi Haber:

Illi meta kien ikun rikoverat, Mizzi Haber kien jibqa' hekk rikoverat ghal gimghat, (ara fol 23), ghalkemm wara kien ukoll jinsisti li jigi licenzjat, (ara fol 23); "17.6. rikoverat l-istess sptar, (ara fol 23); "17.7. cert fil-valuri tieghu, (ara fol 24);

Illi fl-1996 kien hemm perjodu pjuttost twil fejn Ellul kien

Illi meta ezamina lil Ellul f'Marzu, 1999, sab li dan ma kienx

Ċiv.

Illi l-istess Saliba jistabbilixxi li Mizzi Haber allavolja kapaci "17.8. jirraguna u jesprimi x-xewqat tieghu fuq certi affarijiet, fuq ohrajn ma kienx kapaci jiehu hsieb l-interess tieghu – specjalment rigward flus u kapital, (ara certifikat mediku a fol 27); "17.9.

Illi effettivament l-istess Ellul seta' ghalhekk kien dak li l- psikjatra Farrugia Attard jsejjah "suggestible", senjatament li jkun facilment manuvrabbli, u manuvrat, (ara fol 24); "17.10. is-sitwazzjoni kienet aktar accentwata minn perjodi ohra; Illi in generali s-suespost kien ikkonfermat mis-social "17.11. worker ta' l-Isptar Monte Carmeli li sintetikament sostniet ukoll is- segwenti:

Illi skont l-istess psikjatra seta' wkoll kien hemm perjodi fejn

Illi l-post ta' Haz-Zabbar kien qisu maqjel, (ara fol 47), u

Illi b'mod aktar esplicitu issostni li Mizzi Haber ma kienx kapaci

"17.11.2. lanqas biss kellu ilma u dawl, (ara fol 48); "17.11.3. jinnegozja bejgh jew kwistjonijiet ta' proprjeta`, (ara fol 49); "17.11.4. izomm ruhu, (ara fol 50); "17.11.5.

Illi tul l-ghaxar (10)/hdax (11) –il sena li kienet ilha taf lil Mizzi Haber ma kienitx taf li dan kellu xi prokuratur tieghu, u hadd ma kien imur jarah meta kien ikun rikoverat l-isptar, (ara fol 51);

Illi in effetti Mizzi Haber kien jagixxi ta' vagabond u ma kienx

"Ikkonsidrat: Illi r-rekwiziti essenzjali ta' kuntratt validu vinkolanti u li "18.0. jiswa huma dawk stabbiliti mill-artiklu 966 tal-Kodici Civili, senjatament:

Illi l-partijiet ikunu kapaci jikkuntrattaw;

Il-kunsens ta' dak li jobbliga ruhu;

Haga zgura li tkun l-oggett tal-kuntratt;

Kawza lecita biex wiehed jobbliga ruhu;

Illi l-"oggett" u l-"kawza" huma irrilevanti ghal vertenza u huma biss il-"kapacita`" u l-"kunsens" li jimmeritaw analizi ghar- rizoluzzjoni tal-vertenza odjerna; Ikkunsidrat:

Ċiv.

Illi hu stabbilit bl-artiklu 968 tal-istess Kodici Civili li:

""Kull kuntratt maghmul minn persuna li m'ghandhiex l-uzu tar-raguni … huwa null";"

Illi fir-rigward jirrizulta li mill-ezami tal-psikjatra kuranti u tas-social worker li kienet tiehu hsiebu ntefa' dubji serji fir-rigward tal-kapacita` mentali ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber; "21.

Illi komplessivament isostnu li ghalkemm kien hemm perjodi ta' lucidita` pero` Mizzi Haber, minhabba s-sitwazzjoni mentali delikata tieghu, ma kellux sens attwali tal-valur veru tal-affarijiet u tar-realta` ta' madwaru u per konsegwenza, kien jghix fi stat ta' inkurja personali, vagabondagg u f'fond li kwazi lanqas kien tajjeb bhala maqjel ghall-annimali stante li ma kienx fih ilma u dawl, (ara fol 48); "Ikkonsidrat: "22.

Illi kif irritjena l-abbli rapprezentant legali tal-attur fin-nota tieghu fuq indikata fil-kawza fl-ismijiet Joseph ‘Amoroso vs Anna u Joseph konjugi Fenech, Prim'Awla tal-Qorti Civili, datata l-10 ta' Mejju, 2006: ""Il-kapacita` kuntrattwali hija wiehed mill-erba' elementi kostituttivi essenzjali … ta' kull kuntratt ghaliex jolqot fis-shih dak li l-partijiet suppost li jkunu ftiehmu dwaru … Biex il-kunsens jista' jinghad li jkun jghodd, mhux bizzejjed li wiehed ihares lejn is-sura estrema tieghu … fuq il-kuntratt.

Dan jinghad ghaliex dak li jidher irid ikun jaqbel ma' dik id-dispozizzjoni psikologika fil-gewwieni tal-persuna li tkun tixhed il-qbil taghha ma' dak li immanifestat fid-deher.

Ghalhekk, mhux bilfors li ghaliex bniedem jaghmel il-forma jew il-marka tieghu fuq kuntratt dan wahdu jkun ifisser li dik il-persuna kellha l-fehma interna jew il-kapacita` mentali li tintrabat f'kuntratt ...";"

Illi l-istess sentenza citata fil-paragrafu precedenti tkompli tikkjarifika s-sitwazzjoni in dizamina bil-mod segwenti:

"" … Illi l-kapacita` li wiehed jintrabat f'kuntratt timplika li dik il-persuna tista' wahedha tiehu hsieb hwejjigha.

Il-kapacita` naturali li wiehed jersaq fuq kuntratt titlob kemm id-dehen mehtieg biex bih il-persuna taghraf tintrabat fil-ftehim, u kif ukoll il-liberta` li taghmel dan minghajr ma tkun imgieghelha jew imxekkla";"

"Ikkonsidrat: "24.

Illi t-testimonjanzi tal-espert psikjatra kuranti u tas-social worker li kienet tiehu hsieb l-istess Mizzi Haber jimmilitaw favur it-tezi li dan Mizzi Haber qatt ma seta' kellu dik il-kapacita` mentali sufficjenti li tippermettilu jikkonkludi kuntratti oneruzi bhal dak in dizamina;

Ċiv.

takkolji

il-ligi u konsegwentement,

Illi di piu` jirrizulta wkoll manifestement assodat li l-prezz tal-post f'tas-Sliema inbiegh ghal frazzjoni irrizorja tal-valur veru tal-istess post fis-suq; "Ikkunsidrat: Illi in vista tal-fatt li jirrizulta assodat li Carmel sive Charles "26.0. tassew manifestement manuvrabbli minn Ellul kellu karattru malintenzjonat, din il-qorti thossha sodisfatta li l-attur ipprova l-kaz tieghu skont l- eccezzjonijiet sollevati mill-konvenuti, t-talbiet attrici, u ghalhekk: "DECIDE: "26.1.

Tiddikjara u tiddeciedi li l-kuntratt ta' bejgh datat is-7 ta' Mejju, 1997, in atti tan-Nutar Dottor Carmelo Law, huwa null u minghajr effett; "26.2.

Tordna lill-konvenuti Joseph u Leonilda konjugi Sweidan biex fi zmien xahrejn (2) mid-data ta' din is-sentenza jersqu ghall-att rexissorju tal-kuntratt indikat fil-paragrafu precedenti; "26.3.

Debono biex jippubblika l-att rexissorju relattiv; "26.4.

Tinnomina wkoll lill-kuraturi deputati li jkun imisshom skont it-turn biex jirrapprezentaw lill-konvenuti fl-att rexissorju fl-eventwali kontumacja tal-istess konvenuti; "26.5. konvenuti Joseph u Leonilda konjugi Grech."

Bl-ispejjez kif dedotti fic-citazzjoni promotrici kontra l-istess

Rikors tal-Appell tal-konvenuti (23.12.2013):

Il-konvenuti ħassew ruħhom aggravati bis-sentenza tal-ewwel

Qorti u għalhekk interponew dan l-appell minnha.

L-aggravji tagħhom

huma s-segwenti:

Is-sentenza mogħtija mill-ewwel Onorabbli Qorti tippekka in kwantu

la tgħid u lanqas huwa ċar fuq liema miż-żewġ kawżalijiet, jew inkapaċita`

Ċiv.

mentali jew vizzju tal-kunsens minħabba qerq, kienet qiegħda tilqa' t-

talbiet attriċi.

Dawn il-kawżalijiet huma fihom infushom kontradittorji u l-

ewwel Qorti ma setgħetx tilqa' t-talbiet attriċi mingħajr ma tispeċifika

b'referenza għal liema kawżali kienet qiegħda tilqa' l-istess.

(ii) M'huwiex minnu li fil-perjodu meta ġie ffirmat il-kuntratt in kwistjoni

cioe` nhar is-7 ta' Mejju 1997 Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kienx

mentalment kapaċi sabiex jikkuntratta u din il-kawżali ma ġietx ippruvata

u għalhekk hemm lok li tintlaqa' t-tieni eċċezzjoni mqajma mill-esponenti.

(iii) M'huwiex minnu li l-kuntratt ta' nhar is-7 ta' Mejju 1997 fl-atti tan-

Nutar Dr Carmelo Law huwa null u mingħajr effett ai termini tal-liġi

minħabba vizzju tal-kunsens da parti ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber

minħabba ingann eżerċitat mill-esponenti u din il-kawżali ma ġietx

ippruvata u għalhekk hemm lok li tintlaqa' t-tielet eċċezzjoni mqajma mill-

Il-prezz li bih id-defunt Carmel sive Charles Mizzi Haber biegħ il-fondi

tiegħu lill-esponenti ma għandu l-ebda rilevanza għall-istanza odjerna u

ma jista' bl-ebda mod jitqies għaliex il-leżjoni ma tistax tagħti lok għan-

nullita` tal-kuntratt fiċ-ċirkostanzi tal-każ odjern.

F'kull każ u mingħajr preġudizzju għall-aggravji preċedenti, it-

Ċiv.

talbiet tal-attur in kwantu bbażati fuq l-allegat vizzju tal-kunsens da parti

ta' Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber minħabba qerq, tali talbiet huma preskritti ai

termini tal-Artikolu 1222(1) tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta.

Nota tal-Eċċezzjonijiet Ulterjuri (23.12.2013):

Flimkien mar-rikors tal-appell tagħhom, il-konvenuti ppreżentaw

nota tal-eċċezzjonijiet ulterjuri, li permezz tagħha eċċipew il-preskrizzjoni:

"Illi mingħajr preġudizzju għar-rikors tal-appell u għall-aggravji hemm imressqa, f'kull każ, it-talbiet tal-attur appellat in kwantu bbażati fuq l- allegat vizzju tal-kunsens da parti ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber minħabba qerq, tali talbiet huma preskritti ai termini tal-Artikolu 1222(1) tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta."

Risposta tal-Appell tal-attur appellat (27.01.2014):

L-attur appellat wieġeb biex jgħid għaliex l-appell tal-konvenuti

għandu jiġi miċħud u s-sentenza appellata kkonfermata.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti:

L-ewwel aggravju:

Fl-ewwel aggravju tagħhom il-konvenuti appellanti jargumentaw li

tal-inkapaċita` mentali u

tal-vizzju

minħabba qerq huma kontradittorji u allura konsegwentement l-ewwel

Ċiv.

Qorti ma setgħetx tilqa' t-talbiet attriċi mingħajr ma tispeċifika abbażi ta'

liema miż-żewġ kawżali kienet qiegħda tilqa' l-istess.

Jaċċennaw għall-

fatt li l-ewwel Qorti irriteniet li Carmel sive Charles Mizzi Haber ma setax kellu l-

kapaċita` mentali biex jikkuntratta u fl-istess nifs qalet li kellu karattru

manuvrabbli minn malintenzjonat u jsostnu li dan huwa raġjonament

mhux biss konfuż iżda wkoll konfliġġenti għaliex huwa legalment

impossibbli li dawn iż-żewġ ipotesijiet jeżistu fl-istess persuna.

Għalhekk

isostnu li ladarba t-talbiet attriċi ġew milqugħa abbażi ta' tali raġjonament,

is-sentenza għandha tiġi mħassra.

Din il-Qorti tibda' biex tagħmel referenza għas-segwenti paragrafu

premess mill-attur nomine fiċ-ċitazzjoni:

"U peress illi l-imsemmi kuntratt ta' bejgħ datat 7 ta' Mejju 1997 (Dok JE2) hu null u bla effett minħabba vizzju tal-kunsens da parti tal- imsemmi illum inabilitat Carmel sive Charles Mizzi Haber li ma kienx mentalment kapaċi biex jikkuntratta kif ukoll minħabba ingann eżerċitat mill-konvenuti biex akkwistaw l-imsemmija żewġ fondi bi prezz redikolu u irriżorju ta' elf u ħames mitt lira Maltin (Lm1,500) għaż-żewġ fondi urbani fuq deskritti."

Skont din il-premessa l-attur nomine qed isostni li l-kuntratt tas-7

ta' Mejju 1997 huwa null għal żewġ raġunijiet:

għax Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaċi biex

għax il-kunsens ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber ġie vizzjat b'ingann.

Ċiv.

Jiġi ppreċiżat Ii l-konvenuti fin-nota tal-eċċezzjonijiet tagħhom qatt

ma qajmu l-allegata kontradittorjeta` tal-kawżali (wisq anqas in-nullita`

taċ-ċitazzjoni abbażi tal-istess, kif ġieli jsir f'ċirkostanzi simili); fin-nota tas-

sottomissjonijiet tagħhom tat-13 ta' Frar 2013 imbagħad sempliċiment

ikkummentaw li l-imsemmija kawżali huma inkompatibbli u konfliġġenti.

Għalkemm l-ewwel Qorti ddikjarat li kienet eżaminat in-noti tas-

sottomissjonijiet taż-żewġ partijiet, hija bl-ebda mod ma daħlet f'din il-

kwistjoni tal-allegata kontradittorjeta` tal-kawżali.

Il-konvenuti appellanti f'dan l-ewwel aggravju tal-appell tagħhom

issa qed jargumentaw li l-ewwel Qorti kellha tippreċiża abbażi ta' liema

kawżali kienet qiegħda tilqa' t-talbiet; isostnu li għar-raġuni biss li t-talbiet

ġew milqugħa abbażi taż-żewġ kawżali s-sentenza għandha tiġi mħassra.

Qabel xejn għandu jiġi ppreċiżat illi għalkemm l-imsemmija żewġ

kawżali (li fuqhom hija ppernjata t-talba għan-nullita` tal-kuntratt) huma

fil-fatt opposti għal xulxin, in kwantu waħda tallega li Carmel sive Charles

Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaċi, u l-oħra tallega li ġie ingannat (fatt Ii

jippresupponi li allura kien mentalment kapaċi) ma jfissirx li huma

inkompatibbli fl-istess azzjoni.

Biss, pero`, in-nullita` tal-kuntratt kellu jiġi

dikjarat abbażi ta' waħda jew l-oħra, kif fil-fatt jargumentaw il-konvenuti

appellanti, u mhux abbażi tat-tnejn.

Ċiv.

Huwa ferm rilevanti għal dan il-każ l-insenjament u r-riferenzi li

għamlet din il-Qorti fis-sentenza mogħtija minnha stess fil-5 ta' Ottubru

2018 fil-kawża fl-ismijiet Rosalinda Rita Calleja Gilson v. Carmen Calleja Gilson:

"....għalkemm it-tielet talba fiha nfisha tikkontempla żewġ kawżali differenti (li Saviour Calleja Gilson kien sanis mentis u wkoll li ma kienx sanis mentis) ma jfissirx li tali kawżali ma jistgħux ikunu kompatibbli għal xulxin.

F'dan ir-rigward issir riferenza għal deċiżjoni riċenti mogħtija minn din il-qorti fil-kawża Lorenza Ciantar Pisani et vs Maria Dolores Calleia et (2 ta' Marzu 2018) fejn ġie ritenut hekk:

""L-ewwel Qorti kkummentat illi ż-żewġ kawżali huma opposti għal xulxin in kwantu l-ewwel waħda hija bbażata fuq l-allegazzjoni tal-inkapaċita, filwaqt li t-tieni waħda tippresupponi li kienet kapaċi tagħmel testment (libertas testandi) iżda kienet kondizzjonata...… ""Għalkemm il-kawżali ta' theddid tippresupponi l-kapaċita` tat-testatriċi li tagħmel testment, jibqa' l-fatt li fin-nuqqas li tiġi verifikata l-allegazzjoni tad-dimensja (ossia inkapaċita` mentali assoluta) fil-mument li ġie redatt it-testment, xorta waħda jista' jirriżulta indeboliment mentali u/jew fiżiku li seta' rrenda l-pożizzjoni tat-testatriċi aktar suxxettibbli għal theddid.

Jidher li kien f'dan l-ispirtu li l-ewwel Qorti minkejja li kkummentat li l- kawżali huma "opposti" għal xulxin, qisithom sanabbli u kompatibbli tant li qisithom it-tnejn alternattivi għal xulxin.""

"Din il-pożizzjoni hija fil-fatt in linea ma dak insenjat mill-Prim'Awla tal- Qorti Ċivili fil-kawża John Cachia noe et v. Carmela Espinosa Rodriguez (deċiża fl- 4 ta' Ġunju 1964), u cioe` li għalkemm jista' jidher li hemm kontradizzjoni bejn lallegazzjoni tal-inkapaċita` mentali tat-testatur u l- allegazzjoni tal-kaptazzjoni u s-suġġestjoni, (in kwantu tal-ewwel tippresupponi n-nuqqas ta' sana mens u tat-tieni tippresupponi li fil-fatt kien hemm sana mens) tali kontradizzjoni hija waħda biss apparenti.

Il- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili irrikonoxxiet li apparti mill-inkapaċita` mentali per se, għandu jiġi kkonsidrat l-indeboliment mentali u fiżiku in kwantu jpoġġi lill-persuna iktar fil-mira tad-dolo.

""ma hemm xejn kuntrarju li l-kapitazzjoni u s-suġġestjoni jiġu pprospettati bħala ipotesijiet subordinati fil-każ ta' nuqqas ta' verifika tal- ipotesi iżjed gravi tal-infermita` mentali; għaliex, kif jgħid ir-Ricci, 'alla facolta` di testare e` necessario che si accoppi una volonta` efficace'.

Hekk infatti sar fis-sentenza Day vs Ferrelli, Koll.

XXIV.i.793 u fis-sentenzi taljani Nri 538 sal-548 ċitati fir-Raccolta ta' Gurisprudenza tal-Fadda, Vol III taħt l-Artikolu 762-763, li kif huwa risaput jikkomentaw leġislazzjoni simili għal tagħna.

Għalhekk il-kontradizzjoni bejn it-tlett motivi li jaqgħu fl-ewwel kategorija fuq imsemmija hija biss apparenti u huwa wkoll floku, skont l-imsemmija sentenza Day vs Ferrelli, li l- indeboliment mentali u fiżiku jiġi kkonsidrat, apparti mill-inkapaċita`,

Ċiv.

anke bħala element tal-attrazzjoni iżjed faċli tad-dolo.""

Fid-dawl tas-suespost, għandhom raġun il-konvenuti appellanti in

kwantu jargumentaw li kuntratt ma jistax jiġi dikjarat null abbażi ta'

inkapaċita` mentali u wkoll abbażi ta' vizzju tal-kunsens minħabba

Din il-Qorti pero` ma jirriżultalhiex li l-ewwel Qorti effettivament

għamlet hekk, anke jekk prima facie jista' jkun Ii hekk jidher.

Din il-Qorti tosserva li l-ewwel Qorti eżaminat b'mod approfondit l-

ewwel kawżali dwar l-allegata inkapaċita` mentali ta' Carmel sive Charles

Caruana Smith għall-Artikolu 968 tal-Kodiċi Ċivili li jistipula li kull kuntratt

magħmul minn persuna li m'għandhiex l-użu tar-raġuni huwa null.

li bejn l-1992 u l-1999 Mizzi Haber kien rikoverat l-isptar Monte Karmeli madwar

għoxrin darba, qieset id-depożizzjonijiet tat-tabib psikjatra Ii kien jikkurah,

u wkoll tas-social worker Ii kienet tieħu ħsiebu, u rriteniet li jitfgħu "dubji

serji fir-rigward tal-kapaċita` mentali ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber".

Enfasizzat li ż-żewġ xiehda sostnew li Mizzi Haber ma kellux sens attwali tal-valur

tal-affarijiet u tar-realta` ta' madwaru tant li kien jgħix fi stat ta' inkurja

personali, vagabondaġġ, u f'fond li lanqas biss kellu dawl u ilma.

Ikkonkudiet illi t-testimonjanzi ta' dawn iż-żewġ persuni "jimmilitaw favur

it-teżi li dan Mizzi Haber qatt ma seta' kellu dik il-kapaċita` mentali suffiċjenti li

tippermettilu jikkonkludi kuntratti onerużi bħal dak in diżamina."

ukoll illi "di piu`" irriżulta li l-prezz tal-fond li jinsab f'Tas-Sliema nbiegħ

għal frazzjoni irriżorja tal-valur tal-istess post fis-suq (fatt Ii ovvjament

Ċiv.

ikompli jikkonferma kemm ma kellux il-kapaċita` mentali Ii jidħol f'kuntratti

bħal dak in kwistjoni).

Dan kollu juri li l-ewwel Qorti irriżultalha Ii l-ewwel

kawżali ġiet sodisfatta.

Hija pero` stranament, ma waqfitx hemm, iżda kompliet hekk:

"Illi in vista tal-fatt Ii jirriżulta assodat li Carmel sive Charles Mizzi Haber kellu karattru tassew manifestement manuvrabbli minn malintenzjonat, din il- qorti tħossha sodisfatta li l-attur ipprova l-każ tiegħu skont il-liġi u konsegwentement, filwaqt Ii tirrispinġi l-eċċezzjonijiet sollevati mill- konvenuti, takkolji t-talbiet attriċi..."

Dan il-paragrafu donnu jagħti x'jifhem li l-ewwel Qorti kienet qed

tikkonkludi li t-tieni kawżali wkoll ġiet pruvata u li allura meta laqgħet l-

ewwel talba u ddikjarat in-nullita` tal-kuntratt tal-1997 dan kienet qed

tagħmlu abbażi tat-tieni kawżali wkoll.

Dan pero` mhux il-każ għaliex l-

ewwel Qorti m'għamlet assolutament l-ebda eżami biex tistabbilixxi jekk

fil-fatt kienx hemm qerq da parti tal-konvenuti, kif ġie allegat fit-tieni

Għandu jitqies għalhekk li n-nullita` tal-kuntratt kif dikjarata

mill-ewwel Qorti kien biss abbażi tal-ewwel kawżali, cioe` minħabba

li Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kellux dik il-kapaċita` mentali suffiċjenti

biex jikkonkludi kuntratti bħal dak mertu tal-kawża.

Isegwi għalhekk, li l-

ewwel aggravju tal-konvenuti huwa infondat.

Ċiv.

tagħhom

imbagħad,

il-konvenuti appellanti

jilmentaw li mhux minnu Ii meta ġie ffirmat il-kuntratt (fis-7 ta' Mejju 1997)

Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaċi.

Wara li jagħmlu

ampja referenza għall-insenjament tal-qrati tagħna f'kawżi fejn kienet

intalbet ir-rexissjoni ta' kuntratt (jew testment) abbażi ta' inkapaċita`

mentali, isostnu li mill-provi li nġabru f'din il-kawża bl-ebda mod ma

jirriżulta li fil-perjodu meta ffirma l-kuntratt in kwistjoni Carmel sive

Charles Mizzi Haber ma kellux l-"użu tar-raġuni" kif kontemplat fl-Artikolu 968 tal-

Kodiċi Ċivili.

Fir-rigward tal-motivazzjoni tal-ewwel Qorti in kwantu bbażata fuq

id-depożizzjoni tal-psikjatra Dr Joseph Farrugia Attard jilmentaw li din kienet

erronja għas-segwenti raġunijiet:

Għalkemm l-ewwel Qorti ddikjarat li fl-1996 kien hemm perjodu twil

fejn Carmel sive Charles Mizzi Haber kien rikoverat l-isptar Monte Karmeli, il-

psikjatra invece xehed li kien hemm perjodu twil mill-1996 fejn ma ġiex

Fir-referenza li l-ewwel Qorti għamlet għar-rapport tal-psikjatra

naqset li tirrileva u tikkonsidra li dan fil-fatt ġie rilaxxjat f'April 1999

(sentejn wara li sar il-kuntratt in kwistjoni);

Ċiv.

L-ewwel Qorti naqset li tqis li x-xiehda tal-psikjatra bl-ebda mod ma

tirreferi għall-istat mentali ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber fil-mument li sar il-

kuntratt; Inoltre uħud mill-brani tax-xiehda tiegħu huma ipotetiċi.

Inoltre jirreferu għas-segwenti xiehda (li l-ewwel Qorti ma għamlet

l-ebda referenza għalihom), u jsostnu li d-depożizzjoni tagħhom bl-ebda

mod ma tipprova li Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kellux l-użu tar-raġuni

fil-mument li ffirma l-kuntratt:

In-Nutar Carmelo Law, li xehed li kien ilu żmien jaf lil Carmel sive

Charles Mizzi Haber, li minkejja li kien iġib ruħu ta' "tramp" u ma jiħux ħsieb il-

post fejn joqgħod kellu edukazzjoni u intelliġenza, li fil-mument li sar il-

kuntratt kien kompost, u li ma ħassx il-ħtieġa li jinġieb ċertifikat mediku

sabiex isir il-kuntratt;

Il-konvenut Joseph Sweidan, li xehed li qatt ma kien hemm xi

okkażjoni fejn ħass Ii Mizzi Haber ma kienx f'sikktu, u li kemm dam magħhom

kien mar l-Awstralja xi tliet darbiet; u Ii dakinhar tal-kuntratt Mizzi Haber kien

jidher normali u tajjeb f'saħħtu.

"Il-prova reġina" – li fl-udjenza tal-1 ta' Novembru 2001 Carmel sive

Charles Mizzi Haber innifsu kkonferma Ii huwa kien ried li l-bejgħ isir.

Ċiv.

Din il-Qorti eżaminat il-provi kollha prodotti f'din il-kawża u qiegħda

hawn tagħmel aċċenn għalihom.

07.05.1997 Kuntratt ta' bejgħ li permezz tiegħu Carmel Mizzi Haber biegħ lill-

konvenuti żewġ fondi urbani għall-prezz kumplessiv ta' Lm1,500 (fond il-

Birgu għall-prezz ta' Lm500; u fond Tas-Sliema għall-prezz ta' Lm1,000).

07.08.1997 Timbru fuq il-passaport1 ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber li

06.02.1998 Timbru fuq il-passaport ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber li tindika

li telaq mill-Awstralja.

20.02.1998 Testment magħmul minn Carmel sive Charles Mizzi Haber li

permezz tiegħu ħassar kull testment preċedenti u ħalla bħala "universal

01.04.1998 Timbru fuq il-passaport ta' Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber li tindika

1 Passaport maħruġ fil-05.06.1996

Ċiv.

Ii telaq mill-Awstralja.

22.05.1998 Timbru fuq il-passaport ta' Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber li tindika

27.04.1999 Ċertifikat mediku maħruġ mill-psikjatra Dr Joseph Farrugia Attard fejn

irrakkomanda li Charles Mizzi Haber jiġi inabilitat:

"Jirriżulta li dan iddeterjora b'tali mod li avolja għadu kapaċi jirraġuna u jesprimi x-xewqat tiegħu fuq ċerti affarijiet, fuq affarijiet oħra m'għadux kapaċi jieħu ħsieb l-interessi tiegħu.

Dan żgur jikkonċerna affarijiet ta' flus u kapital. "....Fl-opinjoni tiegħi dan il-pazjent mgħadux kapaċi jieħu ħsieb l- interessi kollha tiegħu, iżda m'huwiex daqstant iddeterjorat illi jitlef id- drittijiet tiegħu.

Għaldaqstant qiegħed nirrikmanda li jiġi inabilitat u mhux interdett."

08.06.1999 Joseph Mizzi Haber ippreżenta rikors fil-Qorti Ċivili (Sekond'Awla)

fejn talab li missieru Charles Mizzi Haber jiġi inabilitat jew interdett mill-attijiet tal-

ħajja ċivili minħabba li huwa mentalment inkapaċitat u għalhekk mhux fi

stat li jeżerċita d-drittijiet ċivili kollha tiegħu.

21.01.2000 Ittra mibgħuta minn Ena Sciuto (social worker fl-isptar

Monte Karmeli) lil Joseph Mizzi Haber fejn infurmatu fost affarijiet oħra li:

Ċiv.

08.06.2000 Il-Qorti Ċivili (Sekond'Awla) permezz

ta' digriet Nru

1464/2000 laqgħet ir-rikors ta' Joseph Mizzi Haber u inabilitat lil missieru Charles

Mizzi Haber milli jagħmel atti mingħajr l-assistenza tal-istess Joseph Mizzi Haber, li hija

appuntat bħala l-kuratur tiegħu.

21.05.2001 Carmel sive Charles Mizzi Haber għamel prokura f'isem il-konvenut

01.10.2007 Chery Anne Mc Donnell irrinunzjat għall-wirt ta' Paceville, San Ġiljan sive

Charles Mizzi Haber b'mod li l-eredita` tiegħu iddevolviet skont il-liġi għand ibnu

Dr Joseph Farrugia Attard (Direttur tal-Psikjatrija fl-Isptar Monte Karmeli) fix-

xiehda tiegħu tad-29 ta' Marzu 2001 ikkonferma Ii huwa kien it-tabib

kuranti ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber.

Qal li rah għall-ewwel darba għall-

ħabta tal-1992/1993 u baqa' jarah qisu sal-1999.

snin" kien iddaħħal l-isptar "diversi drabi"; fil-fatt ikkalkula li ddaħħal 'il fuq

minn għoxrin darba.

Spjega li kien jiddaħħal l-isptar "peress li huwa, fil-

Ċiv.

ħsibijiet tiegħu, ma tantx kien ikun ċar", u kien jabbanduna lilu nnifsu anke

fiżikament tant li kien ikun maħmuġ u fil-bżonn tal-għajnuna.

Qal li f'April

1996 u Awwissu 1996 kien rikoverat f'Monte Karmeli u kien rah hu,

imbagħad fi Frar 1997 kien reġa' ddaħħal l-isptar Monte Karmeli pero`

f'dak il-perjodu ma kienx eżaminah hu.

Kompla jgħid li "qisu mill-1996"

kien hemm perjodu pjuttost twil fejn huwa ma ġiex rikoverat iżjed fl-isptar

Monte Karmeli, għalkemm qal li jista' jkun li f'dak iż-żmien kien rikoverat

fl-isptar San Vinċenż, peress li kien irriżultalu li kien jagħmel ukoll perjodi

Qal li f'Marzu 1999 ibnu Joseph Mizzi Haber u Connie Marshall (oħt

Charles Mizzi Haber tar-rispett) kienu marru jkellmuh u talbuh jeżaminah.

xehed hekk dwar il-viżta:

"Jiena fil-fatt eżaminajtu fid-dar ta' Connie Marshall u huwa kien spjega li kien konfuż peress li kien għadu kemm tilef xi djar jew kellu xi problema dwar xi djar tiegħu.

Ngħid ukoll li huwa kien qiegħed jirraġuna pero` fuq ċerti affarijiet Ii jiena staqsejtu bħal per eżempju l-eta` tiegħu jew kif kienet tiġi minnu Connie Marshall huwa ma kienx daqshekk żgur dwar it-tweġibiet Ii kellu jtini.

Ngħid ukoll li anke għar-rigward tas- sens ta' valuri tiegħu huwa kien inċert.… "...huwa kellu difetti fil-karattru tiegħu.

Huwa seta' jieħu deċiżjonijiet pero` ma setax jikkunsidra l-kumplessitajiet kollha li kienu jinvolvu tali deċiżjonijiet.

Ngħid ukoll li huwa seta' kien dak li ngħid jiena "suggestible" fis-sens Ii wieħed seta' jiggwida d-deċiżjoni tiegħu li forsi lanqas kienet tkun id-deċiżjoni tal-istess Ellul.

B'dan ngħid li seta' ġie manipulat.

"Wisq probabbli hija Ii wieħed jitwieled predispost għal dawn l-affarijiet pero` din hija ħaġa li timmatura maż-żmien.

U probabbilment fil-ħajja adulta tiegħu huwa kien hekk il-ħin kollu pero` seta' kien hemm perjodu fejn is-sitwazzjoni kienet aktar aċċentwata minn perjodi oħrajn."

Ċiv.

Qal Ii d-disturb fil-personalita` tiegħu meta rah f'Marzu 1999 kienet

iktar aċċentwata minn meta rah f'April 1996, pero` anke dak iż-żmien

(cioe` sena u xahar qabel ma sar il-kuntratt) diġa` kien hemm

indikazzjonijiet ta' dan id-disturb mentali.

Ikkonferma Ii huwa kien

issuġġerixxa lill-familjari tiegħu li jiġi inabilitat u irrilaxxja ċertifikat bid-data

tas-27 ta' April 1999 għal dawn il-finijiet.

Joseph Mizzi Haber fix-xiehda tiegħu tal-1 ta' Novembru 2001 qal li huwa

t-tifel uniku ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber.

Qal li "għal dawn l-aħħar seba'

snin" missieru kien dieħel u ħiereġ l-isptar Monte Karmeli u li fiż-żmien

tax-xiehda tiegħu fil-fatt kien jinsab hemm.

Qal li fil-Milied tal-2000 kienu

ġabuh joqgħod f'San Ħal Qormi miegħu u maz-zija tiegħu u kien ikun hemm

mumenti fejn missieru ma jkunx qed jirraġuna u jkun diffiċli biex jiġi

Xehed li jżomm ruħu żmattat u mhux nadif.

Qal li kien mar jara lil missieru fid-dar tiegħu f'TasL-Għarb u sab

tabella mwaħħla mad-dar li tgħid Ii kienet għall-bejgħ iżda meta kien

kellem lil missieru dan kien qallu li ma kienx ser ibiegħ id-dar.

Imbagħad

sar jaf li missieru kien mar joqgħod Birżebbuga f'proprjeta` tal-konvenut,

li skont is-social worker ma kinitx tajba għall-abitazzjoni, adirittura lanqas

biss kienet tajba għall-annimali.

Kompla jgħid li missieru mbagħad qallu

Ii kien biegħ id-dar f'Tas-Sliema lill-konvenut għall-prezz ta' Lm1,500

għalkemm ma kienx irċieva tali flus.

Xehed li meta għamel ir-riċerki sab

Ċiv.

li fil-fatt missieru kien biegħ lill-konvenuti mhux biss il-fond f'Tas-Sliema

iżda wkoll fond ieħor li kellu l-Birgu.

Qal li l-konvenut kien qallu Ii ried

ibiegħ il-fond f'Tas-Sliema li kien xtara mingħand missieru u qallu li jekk

riedha hu seta' jixtriha mingħandu għal Lm20,000.

Waqt li Joseph Mizzi Haber kien qed jixhed, l-ewwel Qorti staqsiet lil

Carmel sive Charles Mizzi Haber innfisu jekk huwa riedx li jbiegħ il-post f'Tas-

Sliema lil Joseph Sweidan u huwa wieġeb fl-affermattiv.

Semma li kellu jsir

tpartit ma' post ta' Joseph Sweidan f'ĦażĦad-Dingli.

Semma wkoll li Joseph

Sweidan kellu jagħtih Lm1,500 iżda qatt ma tħallsu minnu.

Kontro-eżaminat fid-29 ta' April 2003, Joseph Mizzi Haber spjega li huwa

qatt ma għex ma missieru iżda maz-zija li jisimha Connie Marshall,

iżda kien iżur lil missieru fid-dar f'TasL-Għarb.

Qal li lil missieru kien jarah

b'mod regolari qabel ma nbdew il-proċeduri fis-Sekond'Awla.

Kontro-eżaminat fl-14 ta' Ġunju 2010 qal li hu kien jgħix maz-zija u

missieru kien jgħix għal rasu.

Qal li missieru kien jidħol waħdu fl-isptar

Qal ukoll li kien jipprova jġib lil missieru joqgħod miegħu

minħabba l-kondizzjoni medika tiegħu iżda kien diffiċli ħafna.

Qal li t-

tabella "For Sale" li kienet imwaħħla fuq il-post ta' Kappara, San Ġwann kienet iġġib

in-numru tat-telephone tal-konvenut, u hu kien ċempillu mingħajr ma qallu

min hu u dan ħadu jara l-post.

Qal Ii meta talbu ċ-ċwievet dan ma riedx

Ċiv.

jagħtihomlu.

Kontro-eżaminat fit-3 ta' Novembru 2010 qal li meta kien mar id-

dar tiegħu f'TasL-Għarb u ra t-tabella "For Sale" kien ġibed l-attenzjoni ta'

missieru u kien irrabja u ried ikun jaf min waħħalha.

Qal li meta kien imur

jara lil missieru f'Tas-Sliema ġieli kien joħodlu l-ikel iżda missieru kien

Qal li ma ħallielu xejn fit-testment u ħalla kollox lil waħda

Awstraljana jisimha Cheryl Mc Donnell, li pero` irrinunzjat għall-wirt.

In-Nutar Joseph Law fix-xiehda tiegħu tal-1 ta' Novembru 2001

ikkonferma I-kuntratt in kwistjoni ġie ffirmat u ppublikat minnu.

Qal li lil

Carmel sive Charles Mizzi Haber ilu jafu diversi snin u kien iltaqa' miegħu l-

Insinwa fejn kien qed jagħmel xi riċerki dwar il-proprjeta` tiegħu.

dak iż-żmien l-avukat George Kayekh kien jamministra l-proprjeta` ta'

Mizzi Haber imbagħad ma kompliex u għadda l-karti lill-Imħallef Antoine Vella King

Dan imbagħad kien għadda l-karti lilu (lix-xhud) u minn dak

iż-żmien kompla jamministra l-proprjeta` ta' Mizzi Haber, għalkemm għal xi snin

kien ta kollox f'idejn Mizzi Haber.

Qal li Mizzi Haber kellu ċertu edukazzjoni u intelliġenza għalkemm kien

jgħix bħala "tramp" u d-dar fejn kien joqgħod "kien ġabha qisha miżbla".

Qal li sussegwentement kien mar joqgħod f'penthouse f'TasL-Għarb u n-

nies li kienu joqgħodu fil-blokk ma setgħux jissaportuh, anke minħabba l-

Ċiv.

intejjen u għalhekk sab ruħu barra, u f'ħin minnhom iltaqa' mal-konvenut

li offrielu li jmur joqgħod f'post tiegħu f'HażĦad-Dingli.

Qal li hu kien mar

jara dan il-post u ra Ii kien tajjeb għall-abitazzjoni.

Qal li dam jgħix f'dan

il-post għal xi xhur iżda l-istorja "reġgħet irrepetiet ruħha" għaliex Ellul

kien joħroġ u jħalli l-bieb miftuħ tant li kienu anke daħlu n-nies u ħadu xi

affarijiet.

Spjega li minn meta sar jaf lil Ellul huwa kien jgħix ħajja ta'

vagabond u kellu l-istramberiji tiegħu pero` kien kompost u ma jfissirx li

Qal li l-kuntratt in kwistjoni sar bl-

aċċettazzjoni taż-żewġ partijiet, sostna li kienu ftehmu dak Ii hemm fuq il-

kuntratt, u qal li ma kienx ħass in-neċessita` li jinġieb ċertifikat mediku.

Qal li ma kienx jaf li Mizzi Haber kien qed jiġi rikoverat fl-isptar Monte Karmeli.

Żied jgħid Ii fiż-żmien li sar il-kuntratt Mizzi Haber kien infatwat wara mara

Awstraljana tant li kien mar l-Awstralja.

Osserva li l-qagħda mentali

tiegħu iddeġenerat ftit xhur wara Ii sar il-kuntratt u mar u ġie lura mill-

tagħha tal-5 ta' Frar 2002 qalet li ilha taf il Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber għal

għaxra jew ħdax-il sena iżda ilha taħdem miegħu bħala social worker

għall-aħħar erba' snin.

Fil-fatt ikkonfermat li fl-1997 (meta sar il-kuntratt)

ma kienx għadu klijent tagħha.

Qalet li Mizzi Haber huwa vulnerabbli u jieħu

Ċiv.

deċiżjonijiet mingħajr ma jaħseb fuq il-konsegwenzi tagħhom.

Qalet li fl-1998 kienet marret tara l-post fejn kien jabita Mizzi Haber f'ĦażĦal Tarxien u kkonkludiet li ma kienx tajjeb għan-nies.

marret kien hemm sodda bla saqqu, fridge fil-bitħa u television black and

white, u la dawl u lanqas ilma.

Meta reġgħet marret innutat li kien hemm

mitraħ fuq is-sodda u ilma fil-bitħa, iżda xorta ma kienx "up to standard"

u addattat għall-abitazzjoni: saħansitra t-toilet kien għall-apert fil-bitħa.

Qalet li l-konvenut kien qalilha li kien lest iżomm lil Mizzi Haber fil-post għal ħajtu

Kompliet tgħid li minħabba dawn is-sitwazzjonijiet kienet ħasset

il-ħtieġa li tkellem lil iben Carmel sive Charles Mizzi Haber:

"...peress li skont jiena, Carmel Mizzi Haber ma kienx kapaċi li jinnegozja bejgħ jew kwistjonijiet ta' proprjeta` ma' terzi."

F'xiehda sussegwenti, mogħtija fis-27 ta' Frar 2003 qalet Ii meta

kienet marret tara l-post f'ĦażĦad-Dingli Mizzi Haber kien rikoverat fl-isptar Monte

Irrepetiet li l-post f'ĦażĦad-Dingli kien qisu maqjel u ma kienx

hemm sinjali li xi ħadd għex riċentement fih.

Joseph Sweidan, il-konvenut, fix-xiehda tiegħu tat-18 ta' April 2002

xehed Ii lill-konvenut kien ilu jafu "xi sitt snin".

Qal li huwa kien isuq il-

karozza tal-linja u Mizzi Haber kien jiġi fuq il-karozza tiegħu.

B'hekk sar jafu.

li Mizzi Haber kien jorqod barra f'TasL-Għarb u jinħasel fil-funtana tal-ilma li hemm

ix-xatt ta' Tas-Sliema.

Qal li Mizzi Haber kien qallu li kellu post Tas-Sliema għall-

Ċiv.

bejgħ u hu tħajjar jixtrih.

Spjega li kien mar jara l-post Kappara, San Ġwann

"dakinhar stess" li ltaqa' miegħu l-ewwel darba għaliex Ellul baqa' jiġri

miegħu xi żewġ vjaġġi.

Qal li fil-post kien hemm ħmieġ mal-bieb ta' barra

u tant kien hemm imbarazz li lanqas setgħu jgħaddu.

staqsih jekk kellux post fejn jista' jgħix u hu kien urieħ il-post f'ĦażĦal Tarxien.

Qal li minkejja li kien hemm xhieda li ddiskrivewh bħala post li

lanqas m'hu tajjeb għall-annimali, lil Ellul kien għoġbu tant li xi ġimgħa

wara daħal fih.

Qal hekk:

"Aħna konna ftehmna, cioe` jiena u Mizzi Haber, illi jiena kelli nixtri mingħandu l-post ta' Kappara, San Ġwann basta kont għidtlu li huwa ma jagħfasnix fil-prezz, u jiena kont se nagħtih il-post ta' Birżebbuga biex joqgħod fih mingħajr kera.

Jiena dwar il-prezz kont ftehmt ma' Mizzi Haber għas-somma ta' elf u ħames mitt lira.

Jiena għalija dan l-arranġament kien arranġament ġust.

"Biex inkun aktar preċiż, peress li kont insejt, jiena fil-fatt mingħand Mizzi Haber ma xtrajtx biss il-post tiegħu ta' Kappara, San Ġwann, iżda post ieħor il-Birgu.

Fil- fatt il-post ta' Kappara, San Ġwann xtrajtu b'elf lira u l-post tal-Birgu xtrajtu ħames mitt lira."

F'xiehda sussegwenti mogħtija fil-25 ta' Novembru 2002, xehed li

Mizzi Haber dam joqgħod fil-post tiegħu ta' Birżebbuga għal xi tliet snin, iżda

kemm dam fih kien mar xi darbtejn jew tlieta l-Awstralja.

Kontro-eżaminat fis-6 ta' Diċembru 2010 qal li hu u Carmel sive

Charles Mizzi Haber kienu ftehmu li huwa jbiegħlu l-postijiet tiegħu, u li dakinhar

tal-kuntratt "kien jidher bħal ma kien is-soltu, jiġifieri normali."

Qal li kien

jidher tajjeb u f'saħħtu.

Żied jgħid li qatt ma kien hemm okkażjoni fejn

ħass li ma kienx f'sikktu.

Qal li Mizzi Haber kien iħobbhom ħafna u huwa kien

Ċiv.

Żabbar stess.

idur bih, imur għalih il-post ta' Birżebbuga u jieħdu għandhom f'Ħaż-

Josephine Mattinson fix-xiehda tagħha tal-4 ta' Novembru 2003 qalet

li toqgħod Birżebbuga u kienet tara lil Ellul meta kienet tmur tixtri peress

li kienet tgħaddi mill-fond li kien joqgħod fih.

Qalet li dam joqgħod hemm

xi sentejn, u ġieli kienet tieqaf tkellmu meta kien ikun barra l-bieb, u sa

fejn taf hi l-kuritur kien jidher nadif.

Lucia Mugliette fix-xiehda tagħha tal-4 ta' Novembru 2003 qalet Ii

togħod Birżebbuga u kienet taf li l-konvenut kien ġab lil Mizzi Haber joqgħod fil-

post tiegħu.

Qalet li dam hemm xi sentejn iżda qatt ma daħlet fih.

li ġieli rat lill-konvenuti jmorru joħdulu l-ikel.

AIC Joseph Gauci Hill, perit tekniku, fil-21 ta' Novembru 2002 ħalef

ir-rapport tiegħu.

Fir-rapport tiegħu, spjega li kien aċċeda fil-postijiet tal-

Birgu, ta' Tas-Sliema u ta' Birżebbuga u konsegwentement għamel stimi

tal-imsemmija proprjetajiet skont is-suq tal-proprjeta` f'Mejju 1997.

kkonkluda hekk:

fond ta' Kappara, San Ġwann

fond ta' Birżebbuga

Parti min-Naxxar.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti dwar il-provi:

L-Artikolu 525 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi illi:

"(1) L-interdizzjoni, kif ukoll l-inabilitazzjoni, tibda sseħħ minn dak in- nhar tad-digriet; u l-atti magħmulin mill-interdett jew mill-inabilitat, wara d-digriet, jew, ukoll, wara l-ħatra ta' kuratur temporanju, huma nulli.

"(2) L-atti ta' qabel l-interdizzjoni jew inabilitazzjoni jistgħu jiġu annullati, jekk ir-raġuni tal-interdizzjoni jew tal-inabilitazzjoni kienet teżisti fiż-żmien li saru dawk l-atti."

It-talba attriċi biex il-kuntratt tas-7 ta' Mejju 1997 jiġi dikjarat null in

kwantu bbażata fuq il-kawżali li Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaċi biex

jikkuntratta, effettivament tinkwadra taħt l-Artikolu 525(2).

Għalhekk

jeħtieġ li jiġi stabbilit jekk ir-raġuni li abbażi tagħha Carmel sive Charles

Mizzi Haber ġie inabilitat fis-16 ta' Ottubru 2000 kinitx diġa` teżisti fil-mument li

sar il kuntratt tas-7 ta' Mejju 1997 mertu tal-vertenza odjerna, cioe` tliet

snin u nofs qabel.

Din il-Qorti wara li kkonsidrat bir-reqqa l-provi fuq indikati hija

moralment konvinta (bħall-ewwel Qorti) li Carmel sive Charles Mizzi Haber fil-fatt

ma kellux kapaċita mentali suffiċjenti meta biegħ iż-żewġ fondi tiegħu lill-

konvenuti permezz tal-kuntratt tal-1997.

Is-segwenti fatturi partikolari,

meqjusin kollha flimkien, iwassluha għal tali konklużjoni:

Iċ-ċertifikat mediku ta' Dr Farrugia Attard li fih irrakkomanda li Mizzi Haber jiġi

Ċiv.

inabilitat fil-fatt sar f'April 1999 (wara li eżaminah f'Marzu 1999): sena u

nofs qabel id-digriet li permezz tiegħu Mizzi Haber ġie inabilitat.

Għalhekk

għalkemm ġie inabilitat f'Ottubru 2000 l-inkapaċita` mentali li

jikkuntratta diġa` kienet teżisti f'Marzu 1999.

Il-psikjatra xehed li meta eżaminah f'April 1996 (jiġifieri sena u

xahar qabel il-kuntratt) diġa` kien hemm indikazzjoni tad-disturb fil-

personalita` tiegħu (cioe` li għalkemm kien kapaċi jieħu deċiżjonijiet ma

kienx kapaċi jikkonsidra l-kumplessitajiet kollha tad-deċiżjonijiet meħuda

minnu) anke jekk ma kinitx daqstant akuta daqs meta rah f'Marzu 1999.

Qal ukoll pero` li l-kondizzjoni tiegħu timmatura maż-żmien.

Għalhekk

jekk f'April 1996 diġa` kien hemm indikazzjoni tad-disturb, sa Mejju

Matul is-snin mill-1992/1999 kien ġie rikoverat fl-isptar Monte

Karmeli 'il fuq minn 20 darba "peress li fil-ħsibijiet tiegħu ma tantx kien

ikun ċar".

Fil-fatt tliet xhur biss qabel il-kuntratt (Frar 1997) kienet

waħda mid-drabi li kien rikoverat l-isptar Monte Karmeli.

Skont il-konvenut il-patt kien li Mizzi Haber jittrasferilu ż-żewġ fondi tiegħu

tal-Birgu u ta' Kappara, San Ġwann u hu da parti tiegħu jħallsu Lm1,500 u

jippermettilu joqgħod fil-fond tiegħu ta' Birżebbuga kera franka.

Fil-

kuntratt ġie dikjarat li Mizzi Haber kien qed ibiegħ iż-żewġ fondi għall-prezz

Ċiv.

kumplessiv ta' Lm1,500 (ma tniżżel xejn dwar l-allegata kera franka fil-

post ta' Birżebbuga).

In-Nutar Carmelo Law kkonferma li l-partijiet kienu

ftehmu dak li tniżżel fuq il-kuntratt.

Wieħed pero` leġittimament jistaqsi:

Liema persuna ta' kapaċita` mentali sejra taċċetta li tittrasferixxi

proprjeta` għal 1/13 tal-valur tagħha?

Fil-fehma tal-qorti l-kuntratt

stess jikkonferma li f'dak iż-żmien Mizzi Haber ma kienx kapaċi jikkonsidra l-

kumplessitajiet tad-deċiżjoni meħuda minnu fuq tali kuntratt.

stess huwa prova li dak iż-żmien kellu linfermita` mentali tali li kienet

tagħmlu inkonsapevoli tal-effett tal-atti li kien qed jagħmel.

innifsu huwa każ ta' res ipsa loquitur.

(Għalhekk il-konklużjoni tal-

psikjatra vis-à-vis l-eżami ta' Ellul li sar f'Marzu 1999 ċertament li

tapplika wkoll għaż-żmien tal-kuntratt - cioe` Mejju 1997).

Lanqas ma jista' jiġi argumentat li dan il-prezz "ridikolu" ġie aċċettat

minn Mizzi Haber sabiex jikkumpensa lill-konvenuti għal xi serviġi reżi minnhom,

għaliex jidher li l-kuntratt in kwistjoni sar fi stadju ferm bikri tal-

"ħbiberija" tagħhom.

(Fil-fatt il-konvenut, fix-xiehda tiegħu tat-18 ta'

April 2002 qal li kien ilu jaf lil Mizzi Haber "xi sitt snin" (li jiġi 1996) - iżda mill-istess

xiehda tiegħu jirriżulta li mill-ewwel darba li ltaqgħu kien sar diskors fuq

id-dar Kappara, San Ġwann tant li dakinhar stess kien ħadu jaraha.

Għalhekk

aktarx li kienu ltaqgħu fl-1997, is-sena tal-kuntratt u mhux fl-1996.)

In-Nutar Carmelo Law qal li ma ħassx in-neċessita` li jitlob ċertifikat

Ċiv.

mediku, għaliex għalkemm Ellul kien jgħix ħajja ta' vagabond u kellu l-

istramberiji tiegħu, "ma jfissirx li mentalment ma kienx qiegħed hemm".

Madanakollu l-istess nutar stqarr li ma kienx jaf li Ellul kien ikun

Finalment, għandu jingħad li fir-rigward tal-argument tal-konvenuti

appellanti li teżisti "l-prova reġina" illi Ellul kellu l-użu tar-raġuni fil-mument

tal-iffirmar tal-kuntratt għaliex fl-udjenza tal-1 ta' Novembru 2001, fuq

domanda tal-ewwel Qorti, ikkonferma li kien ried li l-bejgħ isir, din ma hija

prova reġina xejn, mhux biss għaliex dak li qal qalu bla ġurament u meta

kien diġa` inabilitat, iżda wkoll għaliex il-psikjatra stess spjega li l-

kondizzjoni tiegħu, l-inkapaċita` mentali tiegħu, ma kinitx tali li ċċaħħad lil

Ellul milli jieħu deċiżjonijiet, iżda kienet tali li ċċaħħdu milli jifhem il-

kumplessitajiet ta' tali deċiżjonijiet u l-interessi tiegħu, speċjalment

f'affarijiet "ta' flus u kapital".

Ta' min isemmi fil-fatt li tliet xhur wara li sar il-kuntratt (f'Awwissu

1997) mar l-Awstralja għaliex (kif spjega n-Nutar) fiż-żmien li sar il-

kuntratt kien infatwat wara mara Awstraljana (ċertu Cheryl Mc Donnell); huwa

għamel sitt xhur hemm, ġie lura Malta għal xahrejn, imbagħad reġa' mar

lura għal xahar u tliet ġimgħat.

Dan kollu juri li kien kapaċi jieħu

deċiżjonijiet, saħansitra kien kapaċi jsiefer waħdu; iżda hawn ukoll, il-fatt

li fix-xahrejn Ii kien Malta bejn żjara u oħra ddeċieda li jagħmel testment

Ċiv.

u jinnomina lil din l-Awstraljana li kien infatwa ruħu tant fuqha bħala l-

eredi universali tiegħu, tkompli tikkonferma l-konklużjoni tal-psikjatra li ma

il-kumplessitajiet

tad-deċiżjonijiet

tiegħu, speċjalment

f'affarijiet "ta' flus u kapital".

Il-fatt li innomina lil din il-mara bħala l-eredi

universali tiegħu jistona mhux ftit (kemm jekk kellu patrimonju sostanzjali,

u kemm jekk kien mimli dejn).

Il-fatt li Cheryl Mc Donnell għażlet li tirrinunzja

għall-wirt ikompli jikkonferma dan.

Għaldaqstant, in vista ta' dan kollu, it-tieni aggravju jirriżulta

Ir-raba' aggravju

Fid-dawl tas-suespost, ir-raba' aggravju (li l-prezz mhux rilevanti)

It-tielet aggravju u l-ħames aggravju/l-eċċezzjoni ulterjuri

Ukoll fid-dawl tas-suespost, it-tielet aggravju (li l-qerq ma ġiex

pruvat) u l-ħames aggravju/l-eċċezzjoni ulterjuri (li t-talbiet tal-attur in

kwantu bbażati fuq il-vizzju tal-kunsens minħabba qerq, huma preskritti)

jisfumaw fix-xejn, u għalhekk mhux il-każ li din il-Qorti tqishom

ulterjorment.

Għal dawn il-motivi din il-Qorti tikkonferma s-sentenza appellata, u

tippreċiża biss li n-nullita` tal-kuntratt qed tiġi dikjarata unikament abbażi

tal-inkapaċita` mentali ta' Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber biex jikkuntratta.

Bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-konvenuti appellanti.

Giannino Cilia Brincau Noel Attard Kingswell Imħallef

Imħallef

Ċiv.

Joseph Bencini Prim Imħallef

Deputat Reġistratur rm


Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa, 29 ta' Novembru, 2019.

Franġisk u Mananni konjuġi Grima k/a Kokavessis; u b'digriet tat-8 ta' Jannar 2008 il-ġudizzju ġie trasfuż f' isem Janette mart John Grima k/a Kokavessis, Miguel Grima k/a Kokavessis, Carmela mart Paul Manche’, Victoria mart Francis Farrugia Galea, Margaret mart Michael Sacco Decelis, ilkoll aħwa Grima k/a Kokavessis, minflok Franġisk Grima k/a Kokavessis li miet fil-mori tal-kawża u b'digriet tal-20 ta' Novembru 2012 il-ġudizzju ġie trasfuż f'isem Francis Farrugia Galea minflok Victoria Farrugia Galea li mietet fil-mori tal-kawża v. Antonio u Maria konjuġi Sobh

Dan huwa appell ad istanza tal-konvenuti Antonio u Maria konjuġi

Sobh mis-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex)

Ġurisdizzjoni Superjuri, Sezzjoni Ġenerali, fis-27 ta' Ġunju 2014, li

permezz tiegħu qegħdin jitolbu lil din il-Qorti tvarja s-sentenza appellata

Ċiv.

tikkonferma l-paragrafu numru (1) tad-decide in kwantu

ddikjarat li l-atturi huma proprjetarji tal-passaġġ de quo;

tħassar il-paragrafu numru (2) tad-decide u minflok tordna li

l-ħajt għandu jinbena miż-żewġ partijiet fil-kawża a spejjeż

komuni u dana fil-post u modalita` indikata mill-perit tekniku

Joseph Paladino fir-rapport tiegħu, u cioe` fejn fuq il-pjanta

jinsabu 'l ġewwa minn dan id-dotted line li huwa mmarkat fuq

il-pjanta jibqgħu miftuħa.

Bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-atturi appellati.

Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell is-sentenza mogħtija mill-

ewwel Qorti qegħda tiġi hawnhekk riprodotta fl-intier tagħha:

"Il-Qorti, "Rat ic-Citazzjoni li permezz tagħha l-atturi, wara li ppremettew : "Illi l-atturi huma proprjetarji ta' sqaq tar-raba fil-Munxar formanti parti mit-territorju magħruf bħala "Ta' Taksis", u li jisbokka għal Triq il-Bajjada; "Illi xi żmien ilu l-attur Attard kien ta permess lill-konvenut Farrugia sabiex jaqal l-ħajt divisorju bejn il-proprjeta' tiegħu (tal-konvenut)

Ċiv.

u l-passaġġ proprejta' tal-atturi u dana peress illi l-konvenut ried li jagħmlu tal-kantun; "Illi wara li l-konvenut qala l-ħajt tas-sejjieħ li kien hemm ma reġax bnih kif kien mifthiem li jagħmel u dana nonostanti diversi interpellazzjonijiet da parti tal-attur u promessi da parti tal- konvenut li sa jibnih; "Illi oltre dan l-istess konvenut fetaħ twieqi fuq l-istess passaġġ mingħajr ebda dritt u mingħajr l-permess tal-attur; "Illi konvenut ħalla fl-istess passaġġ ġebel u tankijiet u materjal ieħor li qed jostakolaw l-aċċess liberu ta' l-istess passaġġ għall- attur.

"Talbu lill-konvenuti nomine jgħidu għaliex m'għandhiex din il- Qorti: "1.

Illi fi żmien qasir u perentorju li jiġi lilhom prefiss li jerġgħu jibnu l-ħajt diviżorju bejn il-proprjeta' tagħhom u l-passaġġ imsemmi proprejta' tal-atturi u dana bil-kantun kif miffthiem;

Illi jgħalqu b'mod permanenti t-twieqi li fetħu fuq l-istess

passaġġ proprjeta' tal-atturi;

Illi fl-istess żmien ineħħu l-ġebel tankijiet u materjal ieħor li jirriżulta li tefgħu fuq l-istess passaġġ, u dana kollox taħt id- direzzjoni ta' perit nominandi.

"Fin-nuqqas li jagħmlu x-xogħolijiet neċessarji taħt id-direzzjoni tal-istess perit nominandi u a spejjes tal-konvenuti.

"Bl-ispejjeż inklużi dawk tal-ittra uffiċċjali tal-25 ta' Mejju 1995 u bil-VAT.

Il-konvenuti huma nġunti għas-subizzjoni.

"Rat id-Dikjarazzjoni tal-fatti ta' l-atturi debitament maħlufa minn Frangisk Grima k/a Kokavessis.

"Rat in-Nota ta' l-Eċċezzjonijiet tal-konvenuti li eċċepew illi: "1.

L-intempestivita tal-azzjoni peress illi l-konvenuti dejjem kienu disposti li jibnu l-ħajt in kwistjoni tal-kundizzjoni pero' li dak li kien ġie miftiehem bejn il-kontendenti jiġi rdott f'kuntratt pubbliku, ħaġa li l-atturi dejjem irrifjutaw li jersqu għalih;

Illi fi kwalunkwe każ u mingħajr preġudizzju għal premess, it- twieqi oġġett ta' dina l-kawża huma skond il-liġi u fid-distanza legali;

Ċiv.

Illi dwar il-ġebel u tankijiet u materjal ieħor, dawn l-oġġetti

qegħdin fil-proprjeta' tal-konvenuti;

Salvi eċċezzjonijiet oħra fid-dritt u fil-fatt.

"Rat id-Dikjarazzjoni tal-fatti tal-konvenuti maħlufa minn Antonio Sobh.

"Rat id-digriet tagħha tad-19 ta' Ġunju 1997 fejn ħatret lill-Avukat Dottor Chris Brincat bħala perit legali.

"Rat id-digriet tagħha tal-25 ta' Ottubru 1999 li bih ħatret lill-A.I.C. Edward Sheth bħala perit tekniku sabiex jassisti lill-perit legali.

"Rat id-digriet tagħha tat-22 ta' Lulju 2002 fejn irrevokat l-inkarigu ta' Dr. Chris Brincat bħala perit legali, u ordnat li l-provi jkomplu jinġabru mill-Assistent Ġudizzjarju tagħha.

"Rat id-digriet tagħha tas-6 ta' Otubru 2005 fejn irrevokat l- inkarigu tal-A.I.C. Edward Sheth, u ssostitwietu bl-A.I.C. Joseph Paladino fl-istess inkarigu.

"Rat id-digriet tagħha tat-13 ta' April 2007 fejn, fuq talba tal-perit lis-surveyor Randolph Britta sabiex tekniku, jassistih fl-inkarigu tiegħu.

"Rat id-digriet tagħha tas-27 ta' Lulju 2007 fejn ordnat l- allegazzjoni tal-atti tal-kawżi ndikati fil-lista tax-xhieda tal-atturi.

"Rat ir-relazzjoni tal-perit tekniku ppresentata fit-23 ta' Mejju 2008 u minnu maħlufa fil-5 ta' Dicembru 2008.

"Rat id-domandi in eskussjoni tal-perit tekniku li saru mill-atturi permezz tan-Nota tagħhom tal-20 ta' April 2009.

"Rat ir-risposti tal-perit tekniku li ta għal dawn id-domandi fl- udjenza tal-24 ta' April 2009.

"Rat id-domandi in eskussjoni tal-perit tekniku li saru mill-atturi permezz tan-Nota tagħhom tat-23 ta' Jannar 2013.

"Rat ir-risposti tal-perit tekniku li ta għal dawn id-domandi permezz tan-Nota tiegħu tal-25 ta' Jannar 2013.

"Rat ir-risposti ulterjuri li ta l-istess perit tekniku fl-udjenza tat-22

ta' Marzu 2013.

"Rat l-affidavit ta' Michelle Britta fejn ikkonfermat bil-ġurament

is-survey mħejji mid-ditta tagħha.

Ċiv.

"Rat id-digriet tagħha tat-2 ta' Mejju 2014 fejn ħalliet il-kawża għal- lum għas-sentenza.

"Rat in-Nota ta' l-Osservazzjonijiet rispettivi tal-kontendenti.

"Rat l-atti l-oħra kollha tal-kawża, inkluzi l-verbali tax-xhieda mismugħa u d-dokumenti u affidavits esebiti.

"Ikkunsidrat: "Illi permezz ta' din il-kawża l-atturi qed jitolbu li l-konvenuti jiġu ordnati jkomplu jibnu l-ħajt diviżorju li jifred il-proprjeta' tagħhom mill-passaġġ proprjeta' tal-atturi, jgħalqu t-twieqi tagħhom li jagħtu għal fuq dan il-passaġġ, u biex ineħħu l-ġebel u mbarazz ieħor li jekk hemm bżonn, il-passaġġ.

Talbu wkoll, ħallew dikjarazzjoni fis-sens li dan il-passaġġ jappartjeni lilhom.

"Il-konvenuti eċċepew fl-ewwel lok l-intempestivita' tal-azzjoni, billi huma qatt ma opponew li jkomplu jibnu dan il-ħajt, pero' riedu li qabel xejn dak li ġie miftihem bejn il-kontendenti jiġi redatt f'kuntratt pubbliku.

Sostnew ukoll li t-twieqi msemmija kienu jagħtu għal fuq il-proprjeta' tagħhom, u l-materjal imsemmi fiċ- ċitazzjoni kien ukoll qiegħed fi ħwejjiġhom.

"F'xi żmien sew qabel ma ġiet istitwita din il-kawża, inħatt ħajt tas- sejjieh, li kien jifred il-passaġġ in kwistjoni mill-proprjeta' tal- konvenuti, bil-ħsieb li jsir ieħor tal-kantun minfloku.

L-attur sostna li biex isir dan, il-konvenut kien talab u akkwista l-kunsens tiegħu.

Minn naħa l-oħra l-konvenut jinsisti li huwa kien talab il-permess tal-predeċessuri fit-titolu tal-atturi, u ċioe' l-familja Calvagna, billi dakinhar il-proprjeta' tal-passaġġ kienet għadha tagħhom.1 Il- konvenut jikkontendi wkoll li meta ġie biex jissostitwixxi dan il-ħajt tas-sejjieħ b'wieħed tal-kantun, f'parti minnu ħalla fetħa biex ikun jista' jdaħħal it-truck tiegħu.

Billi l-passaġġ kien dejjaq wisq, daħal 'l ġewwa fil-proprjeta' tiegħu ħalli b'hekk ikun jista' jdaħħal it-truck tiegħu b'lura.

It-twieqi li fetaħ il-konvenut jgħid li qegħdin kollha fl- ispazju li ħalla biex ikun jista' jidħol it-truck.

dakinhar kellu l-permess tas-sidien tal-passaġġ biex ikun jista'

jdaħħal it-truck tiegħu minn dan il-passaġġ.

konvenuti baqgħu ma ressqu ebda provi.

"Madankollu f'din il-kawża l-konvenuti mhumiex jiċħdu li l-

passaġġ huwa proprjeta'

Eċċezzjonijiet tagħhom m'hemm ebda kontestazzjoni f'dan ir-

Jirriżulta mill-istess Nota tal-Eċċezzjonijiet, u anke minn

dak li ngħad fil-kors tas-smiegħ ta' din il-kawża, li l-konvenuti

jaċċettaw illi l-fetħa li kienet tħalliet f'dan il-ħajt issa għandha

tingħalaq.

Iżda l-ħajt baqa' ma nbeniex għaliex il-kontendenti

tal-atturi, u nfatti

1 Ara kopja tal-kuntratt ta' akkwist tal-atturi; Dok.A anness mac-citazzjoni, a fol.

5 – 14 tal- process

Ċiv.

l-oħra

fuq dak

l-konvenuti

mhumiex jaqblu fejn għandha titla' din il-parti tal-ħajt.

L-atturi jinsistu illi dan għandu jkun prolungazzjoni tal-ħajt tal-kantun fid- direzzjoni tat-tramuntana tal-ħajt tal-kantun indikat bħala "stone wall" (bil-gradients 100.82 - 100.23 immarkati fejnu) fuq is-survey ippreparata mid-ditta ta' Randolph Britta,2 sa ma jaħbat mal- ħajt tal-bini tal-konvenuti tal-faċċata (fejn hemm il-gradient 98.93).

Minn naħa li rrakkomanda l-perit tekniku,3 dan il-ħajt għandu jitla fejn fuq l- istess pjanta s-surveyor immarka "traces of rubble wall."

"Il-perit tekniku kien tal-opinjoni li dawn it-traċċi ta' ħajt tas-sejjieħ li s-surveyor sab meta mar fuq il-post biex jirrediġi l-pjanta tiegħu, jistgħu jagħtu ndikazzjoni fejn kien il-ħajt tas-sejjieħ oriġinali.

Dawn l-hekk imsejjħa traċċi ta' ħajt tas-sejjieħ ġew indikati fuq il- pjanta b'linja dritta mill-punt "A" fit-tramuntana sal-punt "B" lejn in- nofsinhar.

Għalkemm dan il-ġebel, li l-perit tekniku spjega li huwa "mbaqqad fl-art" jista' jagħti ndikazzjoni tal-parti ta' barra ta' xi ħajt tas-sejjieħ li xi darba seta' kien hemm f'dan il-passaġġ, ma ngħatatx spjegazzjoni għaliex xejn m'hu allinejat mal-ħajt (l-istone wall imsemmi) mibni mill-konvenut stess meta inqala' l-ħajt tas- sejjieħ, u li presumibilment inbena fejn suppost, għax m'hemm l- ebda kwistjoni dwaru.

Terġa' x'ħin tqabbel din il-pjanta mal-parti mis-survey sheet uffiċċjali tas-sena 1958,4 meta allura kien għad hemm il-ħajt tas-sejjieħ mibni, jidher ċarissimu fuq din il-pjanta tal- aħħar, li dik il-parti tal-ħajt tas-sejjieħ kienet nieżla f'linja dritta lejn it-tramuntana u taħbat ġo nofs il-hajt ta' wara tal-bini tal-konvenut, biex il-kantuniera tal-istess bini tidher qed tisporġi għal ġo l-isqaq, li konsegwentement f'dik il-parti jidjieq ħafna.

"Dan ma jistax ifisser ħlief illi l-parti tal-ħajt tal-kantun li jonoqs tinbena trid tkun kif qed isostnu l-atturi, u ċioe' prolungazzjoni tal- ħajt tal-kantun indikat bħala "stone wall" hawn fuq deskritta, fid- direzzjoni tat-tramuntana sa ma jaħbat ġo nofs il-ħajt ta' wara tal- li ma saret ebda bini

allegazzjoni dwar xi servitu' favur il-bini tal-konvenuti, t-twieqi fl-

istess bini li jistgħu jispiċċaw 'l barra minn dan il-ħajt li għandu

jinbena, u jkunu jagħtu għal fuq il-passaġġ proprjeta' tal-atturi,

għandhom jingħalqu.

L-istess, il-ġebel u materjal ieħor tal-

konvenuti li jkun hemm fuq in-naħa ta' barra tal-ħajt li jrid jinbena,

għandu jitnehha wkoll.

"Għal dawn il-motivi tiddeċidi l-kawża billi tilqa' t-talbiet attriċi u :

"1. tiddikjara li l-atturi huma l-proprjetarji assoluti u uniċi tal-

passaġġ msemmi fiċ-ċitazzjoni, formanti parti mit-territorju

"Ta' Taksis" fil-Munxar;

tal-konvenuti.

Għalhekk, u peress

219 3 Ara relazzjoni tiegħu a fol 216 -218 4 Esebita bhala Dok.JM 2 a fol.

Ċiv.

"2. tikkundanna lill-konvenuti sabiex, a spejjeż tagħhom u fi żmien

tliet (3) xhur mil-lum:

"(i) jibnu l-parti mill-ħajt diviżorju li fadal biex jinbena bejn il- proprjeta' tagħhom u l-passaġġ imsemmi, b'tali mod li din il- parti tal-ħajt li trid tinbena tkun prolungazzjoni tal-ħajt tal- kantun indikat bħala "stone wall" (bil-gradients 100.82 - 100.23 immarkati fejnu) fuq is-survey ippreparata mid-ditta ta' Randolph Britta,5 fid-direzzjoni tat-tramuntana sa ma jaħbat mal-ħajt tal-bini tal-konvenuti tal-faċċata (fejn hemm il- gradient 98.93); "(ii) jgħalqu t-twieqi kollha li għandhom fil-bini tagħhom li allura jkunu 'l barra minn dan il-ħajt li jrid jinbena; u "(iii) jneħħu l-ġebel, tankijiet u materjal ieħor tagħhom li jispiċċa fil-passaġġ ' l barra minn dan il-ħajt diviżorju.

"Fin-nuqqas li jsir dak hawn ordnat fiż-żmien konċess, tawtorizza lill-atturi sabiex jagħmlu huma dawn ix-xogħolijiet taħt id- direzzjoni tal-istess perit tekniku u a spejjeż tal-konvenuti.

"Bl-ispejjeż, inklużi dawk tal-ittra uffiċċjali tal-25 ta' Mejju 1995, jkunu a karigu tal-konvenuti."

s-segwenti:

RIKORS TAL-APPELL tal-konvenuti (15.07.2014):

Il-konvenuti ħassew ruħhom aggravati bis-sentenza tal-ewwel

Qorti u għalhekk interponew dan l-appell minnha.

Il-punti li jressqu huma

Jilmentaw li l-ewwel Qorti ma għamlitx distinzjoni bejn (i) il-

ħajt tal-isqaq li nbena minnu bil-ħajt tal-kantun u bi ftehim tal-

istess attur, u (ii) il-ħajt li dwaru il-partijiet mhux qed jaqblu

Ċiv.

fejn għandu jinbena.

Jenfasizzaw li l-ħajt tal-kantun indikat

bħala

fil-pjanta

tas-surveyor m'għandux

x'jaqsam ma' din il-kawża.

Jenfasizzaw ukoll li ż-żewġ ħitan

(tas-sejjieħ) inħattu fi żminijiet differenti: il-ħajt tas-sejjieħ li

nbena tal-kantun sar bi ftehim mal-attur; filwaqt li meta

inqala' l-bqija tal-ħajt l-ieħor, il-konvenut kien talab il-

permess lill-predeċessuri fit-titolu tal-attur.

Fit-tieni lok jilmentaw bil-fatt li l-ewwel Qorti invertiet l-oneru

tal-prova u għamlet apprezzament tal-provi.

Isostnu li l-

ewwel u qabel kollox kellhom ikunu l-atturi li jippruvaw bi

provi konvinċenti fejn kien il-ħajt, u mhux huma.

Isostnu li l-

atturi ma ressqu l-ebda prova in sostenn tal-pretenzjoni

tagħhom li l-ħajt in kwistjoni kellu jitla' b'prolongazzjoni tal-

ħajt tal-kantun eżistenti.

Skont huma kien korrett il-perit

tekniku fis-sens li l-ħajt diviżorju in kwistjoni għandu jitla' fejn

li dan huwa kkonfortat:

- mit-traċċi tal-ħajt tas-sejjieħ oriġinali li nstabu fuq il-post;

- mix-xiehda u kontro-eżami tal-konvenut innifsu;

Ċiv.

- mill-fatt li l-wisgħa tal-isqaq kif murija fuq is-survey sheets

antiki hija kważi daqs il-wisgħa indikata fuq il-pjanta

redatta mill-perit u s-surveyors;

- mix-xiehda li ta l-perit tagħhom – il-perit Saviour Briffa Curmi.

(iii) Fit-tielet lok jargumentaw li l-ewwel Qorti għamlet eżerċizzju

tekniku u preżunzjonijiet li ma setgħetx tasal għalihom jekk

mhux bil-ħila ta' elementi tekniċi.

Isostnu li ma kienx hemm

raġuni valida biex l-ewwel Qorti tiskarta l-konklużjonijiet tal-

esperti tagħha.

Jargumentaw ukoll li kieku tabilħaqq issir

prolongazzjoni tal-ħajt tal-kantun (kif jippretendu l-atturi) ikun

ifisser li l-isqaq ser jitwessa' ħafna aktar milli suppost u ma

jista' qatt jaqbel ma dak li kien hemm oriġinarjament.

li l-perit sab li jekk il-ħajt jitla' fejn hemm it-traċċi tal-ħajt tas-

sejjieħ, ikun jaqbel mal-wisgħa tal-isqaq kif jirriżulta mis-

(iv) Finalment jissottomettu li jekk il-ħajt diviżorju jitla' fejn

jippretendu huma (cioe` fejn hemm id-dotted line fuq il-

pjanta), l-aperturi jiġu jagħtu fuq l-ispażju li huwa proprjeta`

tagħhom u għalhekk ma hemmx ħtieġa li jingħalqu.

Ċiv.

RISPOSTA tal-appell tal-atturi (12.08.2014):

L-atturi appellati wieġbu biex jgħidu li s-sentenza appellata hija

korretta u jistħoqqilha li tiġi kkonfermata, bl-ispejjeż kontra l-konvenuti

L-attur Franġisk Attard fix-xiehda tiegħu tad-19 ta' Novembru

1997 xehed illi huwa proprjetarju ta' territorju magħruf bħala "Ta Taksis"

li kien jinkludi passaġġ jew sqaq li jibda minn Triq il-Bajjada u jitla' sa dan

it-territorju tiegħu6.

Spjega li huwa bena parti mhux ħażin minn dan it-

territorju b'mod li dan il-passaġġ min-naħa ta' fuq huwa imblokkat bil-bini.

Sostna li ħadd m'għandu dritt jgħaddi minn dan il-passaġġ, u qal li fil-fatt

kien għamel kawża ta' spoll kontra l-konvenut għaliex kien qed jgħaddi

minnu, iżda tilifha għaliex ma għamilhiex fi żmien xahrejn.

Kompla jgħid

li xi snin ilu l-konvenut kien talbu l-permess biex jaqla' ħajt diviżorju li kien

hemm bejn il-passaġġ u l-proprjeta` tiegħu, sabiex jibnih tal-kantun.

li huwa kien tah il-permess biex jaqla' l-ħajt iżda għalkemm bena parti

minnu bil-kantun, ħalla fetħa mhux mibnija.

Żied jgħid li barra dan il-

konvenut fetaħ żewġt itwieqi għal fuq il-passaġġ: waħda madwar ħmistax-

il sena ilu (u kull meta jkellmu fuqha jgħidlu li ser jagħlaqha iżda ħalliha

6 Huwa flimkien maċ-ċitazzjoni ippreżenta kopja tal-att tal-akkwist datat 16.06.1973, atti Nutar Joseph Best.

Ċiv.

miftuħa); l-oħra fetaħha tliet snin ilu.

F'xiehda ulterjuri mogħtija

ta' Diċembru 1998,

ippreżenta site plan Dok FA1.

Spjega kif dan id-dokument juri kif kien il-

ħajt oriġinarjament, u cioe` illi ma kienx joħroġ mill-kantuniera iżda kien

jispiċċa f'nofs il-bini.

Huwa indika bl-ittra "X" dik il-parti tal-ħajt fejn jaħbat

F'xiehda ulterjuri oħra fid-19 ta' Ottubru 1999 l-attur ippreżenta

Spjega li fejn hemm indikat bl-ittra "X" huwa l-

fond tal-konvenut, fejn hemm indikat bl-ittra "Y" huwa l-passaġġ tiegħu,

u fejn hemm indikat bl-ittra "Z" huwa fejn jaħbat il-ħajt.

Ċiv.

Il-Perit Saviour Briffa Curmi (prodott mill-konvenuti) fix-xiehda tiegħu

tal-24 ta' Novembru 2006 qal li fil-fehma tiegħu, biex wieħed isib eżatt fejn

kien il-ħajt irid isir survey tal-ambjenti w imbagħad issir overlap tas-site

Spjega li l-ħajt tas-sejjieħ li jinsab faċċata ta' fejn hemm il-

kwistjoni għadu tale quale kif jidher fis-survey sheet, filwaqt li l-bini tal-

konvenut, ukoll għadu skont is-survey sheet għaliex jidher għadu qadim.

Għalhekk irraġuna li b'survey ta' dak li jeżisti llum b'overlap fuq is-site

plan tal-1968 suppost wieħed ikun jaf fejn għandu jiġi l-ħajt.

ħajt kien jaqbad minn x'imkien fil-kantuniera li huwa mmarka "A"7.

tiegħu

ta'

7 Fil-fatt fejn immarka bl-ittra "A" huwa proprju fejn l-attur immarka "Z" fuq is-survey sheet Dok FA.

Ċiv.

Novembru 2006 qal li għandu maqjel fl-ambjenti in kwistjoni, b'bieb ta'

garaxx u twieqi fuq l-ispazju li jgħid li hu tiegħu.

Spjega li oriġinarjament

kien hemm ħajt tas-sejjieħ mal-kantuniera immarkata "A", u huwa kien

tkellem mas-sidien ta' dak iż-żmien (l-awturi fit-titolu tal-attur odjern) u

qalulu li seta' jaqilgħu.

"Taċ-Ċiku qaluli aqilgħu.

Imbagħad qlajt il-ħajt hemmhekk biex għamilt dak il-garaxx, u kont nidħol bit-trakk minn hemm u hemmhekk it-trakk mhux se jtik id-djieq li tidħol hemmhekk.

Jiena hemmhekk daħħalt il-ħajt 'il ġew biex kont nitla' bit-trakk s'hemmhekk u niġi b'lura għal ġol-garaxx."

Qal li meta neħħa l-ħajt il-bini tiegħu tefgħu 'il ġewwa ħafna,

madwar ħmistax jew għoxrin pied, u dan sabiex ikun jista' jidħol bit-trakk.

Xehed ukoll li l-aperturi, kollha kemm huma, qegħdin f'tiegħu.

Enfasizza

li meta waqqa' l-ħajt ma kienx tal-attur iżda kien Taċ-Ċiku, u li l-attur ma

jafx kif kien dan il-ħajt qabel.

Fir-rigward tal-ħajt tal-kantun qal li dan bnieh

bi ftehim mal-attur.

"Qabel ma kienx tiegħu meta waqqajt il-ħajt.

Meta waqqajt il-ħajt kien Taċ-Ċiku.

Hu hawnhekk ma jafx x'kien hawn.

Imbagħad waqqajt il-ħajt, ftehmt ma' Taċ-Ċiku, is-sid ta' min kien, u nbiegħ u daħal hu (l-attur), imbagħad x'ħin daħal hu, aħna dak il-ħajt aħna u Attard għamilnih bi ftehim."

Kontro-eżaminat fl-20 ta' Lulju 2007, spjega li l-post li għandu kien

ta' missier il-mara u xtrah mingħandu, u li sussegwentement bena l-

garaxx madwar erbgħin (40) sena ilu.

Qal li l-ħajt tas-sejjieħ li kien qala'

bil-permess tal-awturi fit-titolu tal-attur, kien 'il barra, u huwa bnieh 'il

ġewwa biex ikun jista' jidħol bit-trakk.

Qal li wara li daħal fix-xena l-attur

Ċiv.

huwa bena ħajt tal-kantun bi ftehim miegħu; ippreċiża li hu u l-attur kienu

fil-fatt għamlu sinjal fejn kellu jiġi dan il-ħajt tal-kantun.

RAPPORT TAL-PERIT TEKNIKU

Il-perit tekniku Joseph Paladino issottometta:

- Survey sheet tal-1934 (Dok JM1) li fuqha l-isqaq huwa

- Survey sheet tal-1958 (Dok JM2) li fuqha l-isqaq huwa

- Survey sheet tal-1968 (Dok JM3) li fuqha l-isqaq huwa

indikat bl-aħmar;

indikat bl-aħmar;

indikat bl-aħmar;

- Survey li sar minn Messrs.

Ltd (Dok JM4) li fuqu ġie indikat l-isqaq kif jinsab illum.

Aċċenna għall-fatt li fuq dan is-survey ġie indikat "traces

of rubble wall" permezz ta' "dotted line" AB.

Huwa kkonkluda li l-ħajt li kien twaqqa' u li sa llum għadu ma

nbeniex għandu jinbena fuq il-linja AB indikata fuq Dok JM4, u dan

Ċiv.

għaliex proprju hemmhekk għadhom jeżistu traċċi fejn kien jinsab il-ħajt

oriġinali qabel ma twaqqa', u wkoll għaliex meta wieħed ikejjel il-wisgħa

tal-isqaq fuq is-survey sheets antiki (1934, 1958, 1968) u jqabbilhom

mas-survey ta' Messrs Randolph Camilleri Surveys Ltd, isib li d-

differenza hija negliġibbli.

Fis-seduta tal-24 ta' April 2009, huwa xehed in eskussjoni.

huwa mexa fuq il-pjanta tas-surveyor (Dok JM4), senjatament fejn ġie

indikat fejn kienu jinsabu t-traċċi tal-ħajt tas-sejjieħ.

AĊĊESS

Fl-20 ta' April 2012 inżamm aċċess fuq il-post, u kienu preżenti l-

Qorti, il-partijiet assistiti mid-difensuri tagħhom, u wkoll il-perit tekniku.

Il-konvenut indika lill-Qorti fejn kien hemm il-pedamenti l-qodma

tal-ħajt tas-sejjieħ.

Huwa spjega lil-Qorti li kien bena 'il ġewwa mill-ħajt

tas-sejjieħ li kien hemm, u dan biex ikun jista' jidħol bit-trakk li kellu fil-

garaxx, li llum jinsab imbarrat.

Qal li l-ħajt tal-kantun kien bnieh bi ftehim

mal-attur, iżda l-bqija tal-ħajt ma qablux fejn kellu jsir.

Il-konvenut isostni

li għandu jinbena fejn kien il-ħajt oriġinali tas-sejjieħ.

Sussegwentement għall-aċċess, il-Perit Tekniku Joseph Paladino fit-

Ċiv.

22 ta' Marzu 2013, reġa' xehed in eskuzzjoni.

Huwa ppreżenta survey

sheet tas-sena 1986 u mmarka l-passaġġ fuqha fl-aħmar.

b'referenza għall-pjanta li għamlu s-surveyors (Dok JM4) qal li dak il-ħajt

tal-kantun li huwa indikat bħala "stone wall" u li jispiċċa u ma jkomplix, ma

kienx jeżisti hekk, iżda ġie hekk għaliex inbena mgħawweġ 'il ġewwa.

KUNSIDERAZZJONIJIET

Il-pjanta tas-surveyor (Dok JM4) li mexa fuqha l-perit tekniku hija

Ċiv.

Biex wieħed jifhem aħjar kif kien l-isqaq tul iż-żminijiet, din il-Qorti

qed tinserixxi ħdejn xulxin estratti rilevanti mis-survey sheets tas-snin

1934, 1958, 1968 u 1986:

Komparazzjoni tas-survey sheet tal-1958 ma dik tal-1968 turi li l-

fetħa ġiet ikkreata bejn l-1958 u l-1968, cioe` qabel ma l-attur xtara l-

Dan jikkorrobora sew il-verżjoni tal-konvenut meta fix-

xiehda tiegħu mogħtija fl-2007 qal li madwar erbgħin (40) seba qabel (u

allura jiġi madwar l-1967) kien neħħa parti mill-ħajt tas-sejjieħ tal-passaġġ

bil-permess tal-predeċessuri fit-titolu tal-attur u li kien ħalla l-fetħa sabiex

ikun jista' jdaħħal it-trakk fil-garaxx li huwa bena bejn 15 u 20 pied 'il

Ċiv.

ftehim mal-attur.

ġewwa mill-passaġġ.

Meta imbagħad daħal fix-xena l-attur jirriżulta li

inħattet parti oħra mill-ħajt tas-sejjieħ u minfloku inbena ħajt tal-kantun bi

Għalkemm il-konvenuti jidhru li qegħdin jaqblu li l-fetħa li kienet

tħalliet miftuħa fiż-żmien il-predeċessuri tal-attur għandha tingħalaq,

huma jippretendu li l-ħajt għandu jinbena fejn fuq id-Dok JM4 hemm

indikat fejn jinsabu traċċi tal-ħajt tas-sejjieħ oriġinali, filwaqt li l-atturi

jippretendu li dan għandu jkun prolongazzjoni tal-ħajt tal-kantun, cioe`

fejn jinsab il-garaxx li llum huwa imbarrat (fejn hemm immarkat "lintol").

L-atturi jargumentaw li jekk il-hajt jinbena fuq fejn hemm "traces of rubble

wall" ma jigix ikompli mal-ħajt tal-kantun (fejn hemm immarkat "stone

wall") u għalhekk dan il-ħajt jiġi jperper.

Din il-Qorti pero` ma jidhrilhiex li

għandha tieħu dan il-fatt in kunsiderazzjoni.

L-angolu tal-ħajt tal-kantun

m'għandux jikkundizzjona lill-Qorti fid-deċiżjoni tagħha dwar fejn għandu

jinbena l-ħajt biex jagħlaq il-fetħa.

Għalkemm

li ma ngħatat

spjegazzjoni għaliex it-"traces of rubble wall" indikati fuq il-pjanta Dok

JM4 mhumiex allineati mal-ħajt tal-kantun ("stone wall"), kif tajjeb

jargumentaw il-konvenuti b'daqshekk ma jfissirx li l-ħajt tas-sejjieħ

oriġinali ma kienx fejn instabu t-traċċi.

U għalkemm l-ewwel Qorti

Ċiv.

għaliex ma hemmx kwistjonijiet dwaru, il-perit tekniku fit-tieni xiehda

tiegħu in eskussjoni, minflok kien konvint li l-ħajt oriġinali ma kienx jeżisti

hemmhekk, u li l-istone wall fil-fatt huwa mgħawweġ 'il ġewwa.

Fid-dawl ta' dan kollu din il-Qorti hija tal-fehma li l-ewwel Qorti ma

kellha assolutament l-ebda raġuni sabiex tiskarta l-konklużjoni tal-perit

tekniku u tissostitiwha bil-konvinzjoni tagħha stess.

Ghalhekk, din il-Qorti

issib li l-appell tal-konvenuti huwa kompletament fondat.

jirriżulta li l-ħajt Ii għandu jinbena għandu jinbena fuq il-linja AB (cioe` fejn

instabu t-traċċi tal-ħajt tas-sejjieħ antik) jiġi li t-twieqi tal-konvenuti fil-fatt

qegħdin jagħtu għal fuq il-proprjeta` tiegħu stess u allura m'għandhomx

jingħalqu; u kwalsiasi materjal li jinsab mil-linja AB 'il ġewwa jiġi li huwa

ukoll fil-proprjeta` tal-konvenuti u għalhekk mhux il-każ li jiġu ordnati

jneħħuh.

Kif qalet din il-Qorti, fil-kawza fl-ismijiet Giswarda Talbot v.

Emanuele Caniglia et (23 ta' Gunju 1967) ghalkemm il-Qorti mhux

marbuta li taccetta l-konkluzjonijiet peritali kontra l-konvinzjonijIet taghha

innifisha, u l-konkluzjonijiet peritali bhal materjali istruttorji ohrajn

tekniku ma jistghux u ma ghandux, … ...., jigi skartat facilment,

ammenokke' ma jkunx jidher sodisfacentement illi l-konkluzjonijiet peritali

huma fil-kumpless kollhu tac-cirkostanzi irragonevoli.

Bl-istess mod il-

Ċiv.

Qorti (Prim Awla) ippronunzjat ruhha fil-kawza fl-ismijiet Josephine

Briffa Curmi v. Louis Davis, deciza fil-11 ta' Ottubru 2010 u ikkonfermata

minn din il-Qorti fil-31 ta' Ottubru 2014, u aktar ricentement il-Qorti tal-

Appell fil-kawza fl-ismijiet Kummissarju tal-Artijiet v. Mugliette et

deciza fit-28 ta' Marzu 2014 u Giulia Fava Zerafa et v. Guzeppi Azulay

deciza fl-24 ta' April 2015 .

konsegwentement:

Għal dawn il-motivi din il-qorti tilqa' l-appell tal-konvenuti u

tikkonferma l-paragrafu numru (1) tad-decide tas-sentenza

appellata in kwantu ġie dikjarat li l-atturi huma proprjetarji tal-

tħassar il-paragrafu numru (2) tad-decide tas-sentenza

appellata u minflok tordna li l-ħajt għandu jinbena miż-żewġ

partijiet fil-kawża a spejjeż komuni u dana fil-post u modalita`

indikata mill-perit tekniku Joseph Paladino fir-rapport tiegħu, u

cioe` fejn fuq il-pjanta hemm immarkati "traces of rubble

wall"; b'dan illi l-aperturi li jinsabu 'l ġewwa minn dan id-

dotted line li huwa mmarkat fuq il-pjanta jibqgħu miftuħa.

L-ispejjeż ta' dan l-appell għandhom jitħallsu mill-atturi appellati.

Joseph Seager Prim Imħallef

Giannino Beckett Camilleri Fava Noel Zarb Piscopo Imħallef

Bertolo

Maggi.

Deputat Reġistratur gr

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR ĠUDIKATUR DR MICHELA SPITERI LL.D. Seduta ta' nhar il-Gimgha, 29 ta' Novembru 2019

Victor Brooks (K.I. 15721G) u Magistrat Dr. Monica Brooks (K.I. 22256G)

Ra l-avviz tal-atturi pprezentat fil-21 ta' Gunju 2016 fejn talbu illi l-konvenut jigi kkundanat ihallas l-ammont ta' €2,750 oltre l-imghaxijiet legali, kwantu ghal €2,450 dovuti lill-attur Victor Brooks fuq spejjes ta' trasport, tragitt u hadt ta' containers u kwantu ghal €300.00 dovuti lill-attrici magistrat Dr. Monica Brooks bhala hlas ta' spejjes professjonali.

Ra r-risposta tal-konvenut ipprezentat fit-18 ta' Awwissu 2016, fejn preliminarjament invoka l-privilegium fori stante li l-konvenut ma huwiex residenti f'Malta; Talab illi ssir traduzzjoni tal-atti stante li ma jifhimx bil-lingwa Maltija; Ecepixxa wkoll illi t-talbiet huma mressqin minn zewg atturi differenti ghal zewg vertenzi differenti; Ecepixxa l-preskrizzjoni ta' sentejn ai termini tal-artikolu 2149(c) tal-kodici Civili fil-konfront tat-talba tal-Magistrat Dr. Monica Brooks; Illi fir-rigward tat-talba ta' Victor Brooks, din hija totalment infondata fil-fatt u fid-dritt u ghandha tigi michuda bl-ispejjes;

Illi ecepixxa l-preskrizzjoni fil-konfront tal-pretensjoni tal-attur ai termini tal-artikolu 2147(d) tal-Kodici Civili rigwardanti spejjes ta' tragitt, trasport u hadt ta' containers; Illi l-istess rigward il-pretensjonij ta' commission fuq kera ta' propjeta' li tirrisali ghas-sena 2012 li hija kolpita bil-preskrizzjoni ta' tmintax-il xahar fit-terminu tal-artikolu 2148(e) tal- Kodici Civili.

Ra l-atti u d-dokumenti kollha tal-kawza.

Ra s-sentenza ta' dan it-Tribunal diversament preseduta tal-21 ta' Ottubru 2016 fejn giet deciza l-eccezzjoni ta' privilegium fori u l-atti gew mibghuta lir-Registratur tal-Qorti sabiex il- kawza titkompla diversament preseduta gewwa l-Gzira ta' Ghawdex.

Ra l-verbal tal-24 ta' Frar 2017 fejn wara hlas ghas-saldu ta' tlett mitt Euro lil Magistrat Dr. Monica Brooks, il-pretensjoni taghha giet irtirata minghajr pregudizzju.

Ra ukoll id-dikjarazzjoni fejn il-partijiet accettaw li l-konvenut ihallas 1/9 tal-ispejjez relattivi tal-attrici Dr. Monica Brooks.

Ra l-prokura esebita fejn il-konvenut awtorizza lil Neda Cricchiola-Gherxi bi prokura generali.

Ra illi din il-prokura giet kontestata fis-27 ta' Settembru 2019 u t-Tribunal issospenda l- prolazzjoni tas-sentenza pendenti l-kontestazzjoni tal-istess prokura mill-attur.

Il-kawza thalliet ghall-informazzjoni ulterjuri ghat-8 ta' Novembru 2019.

Ra illi fl-4 ta' Ottubru 2019, giet esebita prokura li tidher fl-original taghha.

Ra illi fis-seduta tat-8 ta' Novembru 2019, Dr. Joshua Potter ma ghamel l-ebda kontestazzjoni fir-rigward ta' din it-tieni prokura. u ghalhekk it-Tribunal jaccetta l-awtencitta' taghha.

Sema' x-xhieda bil-gurament u ra l-affidavits prezentati fl-atti.

Ikkunsidra

Illi kif gja nghad l-eccezzjoni ta' privilegium fori diga' giet deciza u mhux il-kaz illi t-Tribunal jikkunsidraha f'dan il-gudikat.

L-istess jinghad rigward it-talba tal-Magistrat Dr. Monica Brooks, fejn skond il-verbal fuq imsemmi tal-24 ta' Frar 2017, il-mertu gie ezawrit bil-hlas ta' tlett mitt Euro u ghalhekk il- kawza, ghal dak li jirrigwarda l-Magistrat Dr. Brooks giet irtirata u konsegwentement it-Tribunal mhux ser jiehu konjizzjoni ulterjuri ta' dawn it-talbiet.

Illi qabel ma t-Tribunal ighaddi biex jikkunsidra l-mertu fil-konfront tal-attur Victor Brooks, irrid jiddisponi bl-eccezzjoni ta' preskrizzjoni ta' sena imqajma mill-konvenut ai termini tal-artikolu trasport 2147(d) u unloading ta' containers kif ukoll preskrizzjoni ta' tmintax-il xahar ai termini tal-artikolu 2148(e) tal-Kodici Civili rigward commission fuq kera ta' propjeta'.

l-ispejjes

Ikkunsidra

Illi t-Tribunal huwa sodisfatt illi l-konvenut kien inkariga lill-attur Victor Brooks sabiex dan isiblu dar Ghawdex fejn ikun jista' joqghod, jaghmillu l-arrangamenti ghat-trasport ta' ghamara u effetti personali li l-konvenut kien ser igib mill-esteru ghad-dar tieghu.

ta' l-ewwel wahda l-attur ighid li thallas u ma vvanta l-ebda pretensjoni l-ohra.

Rigward it- tieni inkarigu, pero' jidher illi nqalghu hafna kwistjonijiet u minkejja li l-container gie konsenjat fir-residenza tal-konvenut, l-ispejjes involuti u mhallsa mill-attur allegatament ma thallsux u ghalhekk saret din il-kawza.

Min-naha tal-konvenut it-Tribunal ghandu l-konfort tax-xhieda ta' Neda Cricchiola, l-mara tal-konvenut, liema xhieda hija nebuluza hafna u mhemm xejn cert f'dak illi qalet.

Tghid ukoll illi ghamlu pagament wiehed lill-attur wara z-zewg konsenji u li ma kien hemm xejn iktar dovut lill-attur.

Tghid ukoll illi talbu ircevuta li qatt ma nghataw.

Dana nghad, irrizulta wkoll illi l-process kollu tal-kiri tad-dar, konsenja ta' merkanzija, containers ecc. sar bejn is-sena 2011 u 2012.

Ma rrizultax illi saret ittra ufficjali u mistoqsi jekk l-attur ipprezentax ittra ufficjali qabel ma giet ipprezentata din il-kawza fil-21 ta' Gunju 2016, l-attur wiegeb li ma kienx jaf.

Ghalhekk fin-nuqqas ta' kull prova ohra, l-ewwel att gudizzjarju li seta' nterrompa l-perjodu preskrittiv huwa propju l-att li ppropona din il-kawza.

Ikkunsidra

Illi l-artikolu invokat mill-konvenut, u cjoe' l-art.

2147(d) tal-Kodici Civili ighid testwalment hekk:

L-azzjonijiet hawn taht imsemmija jaqghu bi preskrizzjoni bl-eghluq ta' sena:

l-azzjonijiet tal-vettura bl-art jew bil-bahar imsemmijin fl-artikoli 1628 sa 1631, ghall-hlas tal- kirjiet jew tal-pagi taghhom.

L-attur qieghed jitlob pagament tas-servizz illi ghamel talli gab container mill-esteru ghal Malta ghal beneficcju tal-konvenut u ghamel ix-xoghol ta' burdnar biex wassal il- container sad-dar tal-konvenut.

Dan ix-xoghol jaqa' nettament taht l-artikolu fuq imsemmi u kwindi preskrivibbli fi zmien sena.

Ittra ufficjali li setghet tinterrompi dan it-terminu ma saritx.

Dan iffisser kwindi illi ghal dak li jirrigwarda din l-eccezzjoni ta' preskrizzjoni l-azzjoni attrici tinsab kolpita bl-artikolu fuq imsemmi 2147(d) tal-Kodici Civili.

Illi rigward l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni dwar il-commission fit-termini tal-artikolu 2148(e) tal- Kodici Civili, l-artikolu jghid testwalment hekk:

l-azzjonijiet hawn taht imsemmija jaqghu bi preskrizzjoni bl-eghluq ta' tmintax il-xahar:

(e) l-azzjonijiet tas-sensala ghad-dritt ta' senserija.

Ikkunsidra

Illi hawn ukoll il-provi huma nebbuluzi u ma hemm xejn cert f'dak illi ighid l-attur.

L-unika haga illi jghid hija li sar jaf lil Torsten Cricchiola ghal habta ta' April 2012 meta kkuntattjah biex issiblu "a nice luxurious house in Gozo", sabiex Cricchiola u l-mara tieghu jikru u jghixu fiha.

Jghid ukoll illi wara li raw diversi djar ghazlu dar f'Ghajnsielem, sar ftehim mas-sid u giet mikrija.

Ma nghataw l-ebda aktar dettalji dwar din il-kirja.

Bhalma nghad aktar il-fuq, ma sarx xi att gudizzjarju sabiex jinterrompi l-preskrizzjoni minn April 2012 sakemm giet ipprezentata din il-kawza fil-21 ta' Gunju 2016.

Dan ifisser illi l-perjodu preskrittiv ghaddha favur il-konvenut u l-attur ma jistax jivvanta pretensjoni kontra l-istess konvenut u l-eccezzjoni ta' preskrizzjoni, anke f'dan il-kaz ghandha tigi milqugha.

Stante illi din l-azzjoni giet iddikjarata preskritta, mhux il-kaz li jigi kkunsidrat il-mertu.

Ghal dawn il-motivi, jaqta' u jiddeciedi illi jichad it-talba attrici.

Bl-ispejjes kontra tieghu.

(ft) Dr Michela Asciak LL.D. Ġudikatur (ft) Diane Portelli Cachia Deputat Reġistratur

Vera Micallef Tanti Ghar-Reġistratur