QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa, 29 ta' Novembru 2019

Appell Ċivili Numru 694/2011/1

Dan huwa appell tal-atturi minn sentenza mogħtija mill-prim'awla tal-

qorti ċivili fit-13 ta' Novembru, 2013 li biha sabet illi l-ittra uffiċjali

ppreżentata mill-bank konvenut fl-14 ta' April 2010 ġiet notifikata

lilhom validament skont il-liġi u li konsegwentement l-istess ittra

uffiċjali tagħti d-dritt lill-bank konvenut li jesegwixxi t-titolu eżekuttiv

naxxenti mill-kuntratt datat it-12 ta' Settembru 2008 iffirmat bejn l-

atturi u l-bank konvenut.

L-ewwel qorti għalhekk ċaħdet it-talba tal-

Appell Ċivili Numru 694/2011/1

istess atturi sabiex il-proċeduri ta' subbasta numru 35/11 fl-ismijiet

Lombard Bank Malta p.l.c. v. Venues Company Limited jiġu dikjarati

irriti u nulli.

Il-fatti relevanti li taw lok għall-proċeduri odjerni huma dawn: fl-14 ta'

April 2010 il-bank konvenut Lombard Bank Malta p.l.c. ippreżenta

ittra uffiċjali fil-prim'awla tal-qorti ċivili fil-konfront tas-soċjeta' attriċi

Venues Company Limited bħala debitur prinċipali u l-atturi l-oħra

Anthony u Nadine konjugi Abela bħala garanti solidali li permezz

tagħha rrenda titolu eżekuttiv kuntratt ta' self datat it-12 ta'

L-atturi jsostnu li l-ittra uffiċjali hawn fuq imsemmija ma ġietx

notifikata validament lilhom skond il-liġi għaliex għalkemm tħalliet fl-

indirizz ta' Villa Madama, triq birbal, L-Imdina i.e. fl-uffiċju reġistrat

tas-soċjeta' attriċi Venues Company Limited, tħalliet ma' Michael

Brignoli li kien "ħabib ta' xi impjegati" tal-istess soċjeta' attriċi u mhux

ma' wieħed mill-impjegati tagħha.

Huma għalhekk fetħu l-proċeduri odjerni sabiex jitolbu lill-qorti

jogħġobha:

»i) Prevja li tiddikjara illi l-ittra uffiċjali ippresentata mill-bank konvenut fl-14 ta' April 2010 ma ġietx notifikata lill-atturi validament skond il-liġi, tiddikjara konsegwentement illi l-istess ittra uffiċjali ma tagħtix id-dritt lill-bank konvenut li jesegwixxi t-titolu eżekuttiv naxxenti mill-kuntratt datat 12 ta' Settembru 2008 iffirmat bejn l-atturi u l-bank konvenut.

»ii) Konsegwentement tiddikjara irriti u nulli l-proċeduri ta' subbasta numru 35/11 fl-ismijiet Lombard Bank Malta p.l.c. vs Venues Company Limited appuntata għat-28 ta' Lulju 2011.

1 Ara fol 6 tal-proċess.

»Bl-ispejjeż u l-konvenuti inġunti in subizzjoni.«

Il-bank konvenut Lombard Bank Malta p.l.c. wieġeb kif ġej għar-

rikors promotur tal-atturi:

»1) Illi hemm qbil li l-Bank esponenti kien iffirma kuntratt ta' self fl-atti tan-Nutar Angele Attard Zammit li jġib id-data tat-12 ta' Settembru 2008, pero' kuntrarjament għal dak li qed isostnu r-rikorrenti fl-ewwel u fit- tieni paragrafi tar-rikors odjern, id-debitur prinċipali kienet is-soċjeta' Venues Company Limited u l-garanti solidali kienu l-konjugi Anthony u Nadine Tenimu, kif wara kollox jirriżulta ictu oculi mill-ewwel faċċata tal- kuntratt li kopja tiegħu jifforma parti mid-dokument "A" eżebit mir- rikorrenti stess mar-rikors odjern;

»2) Illi dak li qed jingħad mir-rikorrenti fit-tielet, fir-raba u ħames paragrafi tar-rikors odjern mhuwiex kontestat;

»3) Illi huwa minnu li r-rikorrenti Anthony u Nadine konjugi Abela ma kienux għadhom ġew notifikati bl-ittra uffiċjali li ġġib id-data tal-14 ta' April, 2010 meta ġew intavolati l-proċeduri għal bejgħ b'subbasta tal- immobbli bin-numru 35/11 li hemm referenza għalihom f'paragrafu erbgħa (4) tar-rikors odjern, pero' huwa proprju minħabba dan il-fatt li l-istess proċeduri tas-subbasta ġew intavolati korrettement kontra s- soċjeta' Venues Company Limited biss u mhux kontra l-garanti solidali Anthony u Nadine konjugi Abela wkoll.

Ġialadarba il-proprjeta' "Villa Madama" Birbal Street, Ir-Rabat (Malta) lis-soċjeta' Venues Company Limited u tenut kont tal-fatt li din is-soċjeta' hija d-debitriċi prinċipali fir-rigward tal-Bank esponenti, in-notifika o meno tal-konjugi Abela li huma l-garanti solidali mhiex neċessarja għal fini tal- kostituzzjoni tas-soċjeta' Venues Company Limited, u dan kif ser jiġi ppruvat waqt it-trattazzjoni tal- kawża;

fil-konfront

ta'

»4) Illi inoltre għandu jingħad li l-Bank esponenti mexa bil-prudenza meta għażel li jipproċedi għal bejgħ b'subbasta ta' proprjeta' waħda biss ipotekata favurih u cioe' il-fond Villa Madama, Triq Birbal, Ir-Rabat (Malta) li tappartjeni lid-debitur prinċipali s-soċjeta' Venues Company Limited, liema soċjeta' ġiet debitament notifikata bl-ittra uffiċjali fis-26 ta' Mejju 2010, minflok stenniet li jiġu notifikati l-garanti solidali Anthony u Nadine konjugi Abela wkoll, biex b'hekk kien ikun f'posizzjoni li jipproċedi għal bejgħ b'subbasta tal-proprjeta' ta' dawn id-debituri garanti solidali ukoll, cioe l-"Villa" mibnija fuq Plot 386, fi Triq il-Palm, Santa Maria Estate, Il-Marsa – dan bi skop li jevita spejjeż legali bla bżonn;

»5) Illi skond kif jiġi ppruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawża, r-rikorrenti Anthony u Nadine konjugi Tenimu fil-fatt ġew notifikati bl-ittra uffiċjali surreferita bil-proċedura ta' affissjoni u pubblikazzjoni, biex b'hekk illum il-Bank esponenti għandu titolu eżekuttiv kontra tagħhom ukoll;

»6) Illi wkoll kif ser jiġi ppruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawża, hija assolutament infondata l-allegazzjoni tas-soċjeta' rikorrenti Venues Company Limited li ma ġietx validament notifikata, u dan fid-dawl tal-

Appell Ċivili Numru 694/2011/1

fatt li fil-proċeduri li ġew intavolati quddiem din il-Qorti diversament presjeduta fl-ismijiet Anthony Tenimu et vs Ronald Sghendo et (Ċitazzjoni numru 381/10/RCP) deċiża fl-24 ta' Frar, 2011 (fejn il-Bank esponenti ġie kjamat in kawża) la s-soċjeta' rikorrenti, u lanqas l- garanti Anthony u Nadine konjugi Tenimu ma ssollevaw din il-kwistjoni tal-validita' tat-titolu eżekuttiv, u lanqas ma ħadu l-passi fl-istess żmien biex jintavolaw il-kawża li għoġobhom jintavolaw issa, bħalma f'dak l- istadju kienu ħadu kontra l-intimat l-ieħor Ronald Sghendo;

»7) Illi l-liġi in virtu tal-artikolu 187(4)(a) tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta tipprovdi b'mod lampanti illi n-notifika tal-att ġudizzjarju lil soċjeta' b'personalita' distinta ssir billi titħalla kopja tal-att fl-uffiċju reġistrat u għaldaqstant peress illi jirriżulta mill-kopja tal-ittra uffiċjali hawn fuq referita li dan ir-rikwisit ġie sodisfatt, l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti fil- paragrafi sebgħa (7) u tmienja (8) tar-rikors odjern huma infondati kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt;

»Għaldaqstant il-Bank esponenti jitlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti togħġobha tiċħad it-talbiet tar-rikorrenti bħala infondati fil-fatt u fid-dritt filwaqt li tilqa' l-eċċezzjonijiet tiegħu, bl-ispejjeż kollha kontra r- rikorrenti, li huma nġunti għas-subizzjoni.

»Salvi eċċezzjonijiet oħra jekk ikun hemm bżonn.«

Il-konvenut Ronald Sghendo imbagħad wieġeb kif ġej għar-rikors

promotur tal-atturi:

tagħhom qegħda

Fl-ewwel lok it-talbiet tal-atturi għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż kontra tagħhom stante illi l-esponenti kien ġie ammess fil-proċeduri ta' subbasta in-nullita' bħala kredituri eżekutanti u dan in forza ta' sentenza li l-esponenti ottjena fil-konfront ta' Anthony u Nadine konjugi Abela u Venues Company Limited li ġġib in-numru 414/2010 GCD deċiża fl-1 ta' April 2011, liema sentenza għaddiet inġudikat, u għalhekk, indipendentement mill-posizzjoni tal- bank konvenut Lombard Bank Malta plc, l-esponenti kellu kull dritt li jipprosegwi bil-bejgħ in subbasta u għaldaqstant in-nuqqas ta' titolu eżekuttiv allegata fil-konfront tal-bank konvenut m'għandiex tolqot u taffettwa tal-konvenuti solidament bejniethom li seta' f'kull każ jipproċedi u / jew jkompli l-proċeduri tal- bejgħ.

lill-esponenti bħala kreditur

Fit-tieni lok u mingħajr preġudizzju għas-suespost, jirriżulta illi fil- ġurnata li fih sar il-bejgħ bl-irkand tal-immobbli propjeta' tas-soċjeta' Venues Limited, l-istess soċjeta' kienet debitament notifikata bl-atti kollha relattivi fl-uffiċju reġistrat tagħha, u għalhekk kif ġia deċiż permezz l-Onorabbli Qorti diversement preseduta, in-notifika ta' l-ittra uffiċjali maħruġa mill-bank konvenut kienet valida u l-bejgħ bl-irkant b'ordni ta' l-istess Qorti prosegwa regolarment b'mod li ma jirrendix nulli l-proċeduri tal-bejgħ kif qegħdin jippretendu l-atturi;

tal-bejgħ minn din

ta' digriet

Fit-tielet lok, u mingħajr preġudizzju għas-suespost, it-talbiet huma fondati fuq nuqqasijiet allegatament imputabbli lill-bank konvenut, u

għalhekk fi kwalunkwe każ l-esponenti m'għandux ibati l-ispejjeż ta' din il-proċedura jew parti minnhom.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.»

L-ewwel qorti laqgħet l-eċċezzjonijiet tal-intimati u ċaħdet it-talbiet

tar-rikorrenti, bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrenti u dan wara li

għamlet is-segwenti konsiderazzjonijiet:

»Ikkunsidrat illi permezz ta' din il-kawża, ir-rikorrenti qed ifittxu dikjarazzjoni mill-Qorti li l-Bank intimat m'għandux dritt jesegwixxi titolu eżekuttiv fil-konfront tagħhom għaliex l-ittra uffiċjali li skattat il- proċeduri ta' eżekuzzjoni ma ġietx notifikata lilhom skont il-liġi.

»Il-Bank intimat isostni li l-ittra uffiċjali de quo ġiet debitament notifikata lis-soċjeta' Venues u l-proċeduri ta' bejgħ b'subbasta ġew intavolati kontra din l-istess soċjeta'.

»L-intimat l-ieħor, min-naħa l-oħra jsostni li l-pożizzjoni tal-Bank m'għandhiex ikollha ebda effett fil-konfront tiegħu stante li huwa ġie ammess fil-proċeduri ta' subbasta wara sentenza mogħtija favur tiegħu li għaddiet in ġudikat.

»Jirriżulta mill-atti tal-kawża illi fl-14 ta' April 2010, Lombard Bank Malta p.l.c. kienet ippreżentat ittra uffiċjali fil-Prim'Awla tal-Qorit Ċivili fil-konfront ta' Venues Company Limited bħala debitur prinċipali u Anthony u Nadine konjugi Abela bħala garanti solidali li permezz tagħha irrendiet titolu eżekuttiv kuntratt ta' self datat 12 ta' Settembru 2008.

Kopja ta' din l-ittra uffiċjali u dokumenti annessi jinsabu esebiti in atti flimkien mal-atti tas-subbasta de quo.

B'din l-ittra uffiċjali jidher li ġiet notifikata s-soċjeta' Venues, mentri l-konjugi Abela baqgħu ma ġewx notifikati (ara riferti a fol.

7 tal-proċess odjern).

Wara dan il- proċess, il-Bank ipproċeda bil-bejgħ bis-subbasta ta' proprjeta' tas- soċjeta' Venues.

»L-Art.

187(4) jipprovdi testwalment illi:

»"(4) Fil-każ ta' korp li jkollu personalita' ġuridika distinta, in-notifika lil dak il-korp għandha ssir billi titħalla kopja tal-iskrittura:

»(a) Fl-uffiċċju reġistrat, fl-uffiċċju prinċipali, tiegħu jew fil-post tan- negozju jew fl-indirizz postali f'idejn xi ħadd mill-persuni msemmija fis- subartikolu (2) tal-artikolu 181A jew f'idejn impjegat ta' dak il-korp; jew

»(b) F'idejn xi ħadd mill-persuni msemmija fl-artikolu 181A (2) bil-mod provdut fis-subartikolu (1)."

»Jirriżulta mir-riferta tal-marixxal illi s-soċjeta' Venues Company Limited ġiet notifikata bl-ittra uffiċjali fl-indirizz Villa Madama, Birbal Street, Ir-Rabat (Malta), f'idejn ċertu Michael Brignoli li għandu karta tal-Identita' Nru. 381164(M).

L-imsemmi Michael Brignoli ma jirriżultax li qatt kien reġistrat mal-ETC bħala impjegat tas-soċjeta'.

»Raymond Livori Bonici Monpalao marixxal li effettwa n-notifika tal-ittra uffiċjali xehed viva vice quddiem din il-Qorti u qal hekk:

Appell Ċivili Numru 694/2011/1

»"Meta jkolli notifika ta' soċjeta' jiena mmur fl-indirizz mogħti lili f'dan il- każ kien Villa Madama, Triq Birbal, Il-Birgu u ssir in-notifika lil xi persuna hemmhekk li normalment tkun persuna li taħdem hemmhekk.

L-ewwel li ma nagħmel nara li l-persuna li jkun hemm taċċettax l-att u nara wkoll ikunx qed jikkomunika mas-sid.

Jekk jgħidli iva ngħaddilu l- att u nikteb ismu u l-id card.

Jien niftakar li f'dan il-każ hekk għamilt.

Li kieku ma aċċettahiex ma kontx se nħalliha f'idejn persuna li mhux qed taċċetta notifika.

Naf illi l-ittra kont tajtha lil persuna f'kamra qisha bar fin-naħa tax-xellug.

Kont sibtu wara l-bar.

Niftakarha għaliex ma kienx ikolli ħafna."

»Anthony Tenimu, ir-rikorrenti, jgħid hekk fl-affidavit tiegħu:

»"Jiena direttur tas-soċjeta' Venues Limited.

Din il-kumpanija topera l- fond Villa Madama, 160, Triq Birbal, Ir-Rabat (Malta).

»Mir-riċerki li għamilt mal-avukat tiegħi irriżultali li l-ittra uffiċjali li a bażi tagħha nbdiet is-subbasta li qed nikkontesta f'din il-kawża hija ittra uffiċjali li ġiet ippreżentata fl-14 ta' April 2010.

Din l-ittra hija parti mill- atti tagħhom mar-rikors ġuramentat.

Mir-riferti f'din l-ittra uffiċjali jirriżulta illi din l-ittra fis-26 ta' Mejju 2010 tħalliet fl-indirizz ta' Villa Madama ma' ċertu Michael Brignoli (ID IL-BIRGU).

Nispjega illi dan Michael Brignoli mhuwiex impjegat tiegħi jew ta' Villa Madama.

Dan kien ħabib ta' xi impjegati tiegħi li kelli dak iż-żmien u ġieli ġie jqatta' ftit ħin hemmhekk.

ippreżentajt kopja

»Ninsab sorpriż kif din l-ittra uffiċjali tħalliet f'idejh.

Jien ċert illi dan qatt ma tani l-ebda att tal-Qorti."

»Kif diġa' ntqal, Michael Brignoli qatt ma kien reġistrat bħala impjegat ta' Venues Limited.

Madanakollu, din il-Qorti mhijiex qiegħda temmen il- verżjoni li qed jagħti r-rikorrenti li kien biss ħabib li nzerta kien hemm.

Il-marixxal spjega dettaljatament fejn sabu u xi proċedura addotta biex ħalla l-ittra f'idejh.

Ukoll, Anthony Tenimu ma jistax jitwemmen meta jgħid li Brignoli kien biss ħabib ta' xi impjegati.

Jirriżulta mid-dokumenti prodotti mix-xhud in rappreżentanza tal-ETC illi Venues ma kellha ebda impjegat reġistrat magħha f'dak il-perjodu għajr ir-rikorrent stess.

L-uniku impjegat barrani li qatt kellha reġistrat magħha kien persuna waħda għal sena biss minn Jannar 2006 sa Frar 2007.

»Inoltre, din il-Qorti diversament presjeduta diġa' kellha okkażżjoni tqis din in-notifika f'talba għas-sospensjoni tal-proċeduri tas-subbasta, liema talba ġiet miċħuda.

Il-Qorti tinnota li f'dawk il-proċeduri, l-istess Michael Brignoli ġie deskritt bħala "ħabib tat-tfal tiegħu", verżjoni oħra tal- pożizzjoni ta' dan Michael Brignoli.

»Fl-istess proċeduri, il-Qorti nnotat ukoll:

»"Il-Qorti pero' tirravisa illi din l-istess ittra uffiċjali intużat fil-proċeduri tas-Subbasta 88/2009 u għalkemm dawn il-proċeduri ġew dikjarati nulli, pero', ir-raġuni ma kinitx in-nuqqas ta' notifika u l-istess soċjeta' rikorrenti qatt ma qajmet xi lment dwarha u pparteċipat f'dawk l-atti bi proċeduri biex iwaqqfu l-kompletazzjoni tas-subbasta."

»Din il-Qorti tqis illi kieku Brignoli kien tassew sempliċement ħabib ta' xi impjegati, kien jiġi prodott bħala xhud biex jikkonferma dan.

Infatti qatt ma tressaq jixhed.

»Fiċ-ċirkostanzi, din il-Qorti tqis li m'għandhiex tiskarta r-riferta tal- marixxal bħala mhux korretta.

Ir-riferta ta' marixxal fi proċeduri ġudizzjarji hija s-sisien ta' kollox.

Hija tikkristallizza fatt u titwarrab biss f'każ ta' provi inkonfutabbli, li f'dan il-każ ma nġabux lill-Qorti.»

L-atturi appellaw b'rikors tat-3 ta' Diċembru 2013 li għalih wieġeb il-

bank konvenut Lombard Bank Malta p.l.c. fl-20 ta' Diċembru 2013.

Permezz ta' l-uniku aggravju tagħhom l-atturi appellanti jsostnu illi l-

ewwel qorti waslet għal konklużjoni żbaljata meta ddikjarat li l-ittra

uffiċjali in kwistjoni ġiet notifikata korrettement lis-soċjeta' appellanti.

Skond huma l-provi prodotti juru biċ-ċar li Michael Brignoli ma kienx

tal-istess soċjeta' appellanti fiż-żmien

in kwistjoni u

għalhekk ma jistax jingħad li l-ittra uffiċjali ġiet validament notifikata

lilha.

Jgħidu li konsegwentement l-atti konsegwenzjali għal tali ittra

huma wkoll nulli.

Ifissru dan l-uniku aggravju tagħhom b'dan il-mod:

»Illi l-ewwel Qorti ċċitat mix-xhieda mogħtija mill-marixxall inkarigat eżegwit bin-notifika ta' l-ittra uffiċjali in kwistjoni.

Fil-fatt iċċitat is- segwenti bran mit-traskrizzjoni tax-xhieda tiegħu.

B'referenza għall- persuna lil min innotifika ai fini ta' notifika tas-soċjeta' Venues Company Limited il-marixxall qal hekk:

»"Ma tanix informazzjoni ħlief ismu u l-id card, Michael Brignoli meta nnotifikajtu bl-ittra.

Naf illi l- ittra kont tajtha lil persuna f'kamra qisha bar fin-naħa tax- xellug.

Kont sibtu wara l-bar.

Niftakarha għaliex ma kienx ikolli ħafna."

»Illi a bażi ta' din l-informazzjoni u in vista tal-fatt li rriżulta, anke mix- xhieda mogħtija mir-rappresentant ta' l-ETC, li Michael Brignoli ma kienx impjegat ta' Venues Company Limited, żgur li ma jistax jitqies illi ġiet lis-soċjeta' Venues Company Limited. validament notifikata Konsegwentement kellu jirriżulta illi l-atti konsegwenzjali għal tali ittra huma wkoll nulli.«

Appell Ċivili Numru 694/2011/1

Din il-qorti hija tal-fehma illi dan l-appell tal-atturi appellanti huwa

kompletament frivolu u vessatorju.

Minn analiżi tal-provi kollha

prodotti jirriżulta biċ-ċar illi n-notifika tal-ittra uffiċjali tal-14 ta' April

u skond il-liġi.

Għalkemm Michael Brignoli – dak li rċieva l-ittra uffiċjali

in kwistjoni għan-nom tas-soċjeta' appellanti – qatt ma kien reġistrat

mal-ETC bħala impjegat tagħha, din il-qorti hija konvinta li kien, fil-

fatt, jaħdem mal-istess soċjeta' u dan prinċipalment minħabba s-

segwenti raġunijiet:

Kif qalet l-ewwel qorti l-marixxal li kien innotifika lill-istess

sabu u xi proċedura addotta biex ħalla l-ittra f'idejh" u

kkonferma bil-ġurament mhux biss li dan kien jinsab ġewwa l-

uffiċċju reġistrat tas-soċjeta' appellanti iżda kkonferma wkoll li

hu kien "wara l-bar;" 2

Kien l-istess Michael Brignoli li ddeċieda li jaċċetta li jirċievi l-att

ġudizzjarju in kwistjoni għan-nom tas-soċjeta' appellanti wara li

kkonferma

li kien qiegħed

f'kuntatt mas-soċjeta' appellanti.

Minbarra dan, din il-qorti tinnota diversi inkonsistenzi fil-verżjoni

mogħtija mill-appellanti dwar min, fil-fatt, kien Michael Brignoli.

tiegħu

jiddikjara bil-

ġurament li Michael Brignoli m'huwiex impjegat tiegħu jew ta' Villa

2 Fol 80 tal-proċess.

Madama iżda kien ħabib ta' xi impjegati tiegħu li kellu dak iż-żmien u

ġieli kien iqatta' ftit ħin hemmhekk.

3 Madanakollu, kif tajjeb

osservat l-ewwel qorti, fil-proċeduri l-oħra li ġew intavolati mill-atturi

appellanti għas-sospensjoni

tal-proċeduri

Michael Brignoli ġie deskritt bħala "ħabib tat-tfal tiegħu" u mhux "ħabib

ta' xi impjegati tiegħu" kif iddikjara fil-proċeduri odjerni.

Il-fatt fih innifsu li Michael Brignoli ma kienx reġistrat mal-ETC bħala

impjegat tas-soċjeta' appellanti wkoll ma jfissirx neċessarjament li

ma kienx jaħdem mal-istess soċjeta'.

Kien, fil-fatt, l-istess attur

appellant li ddikjara bil-ġurament li Michael Brignoli kien ħabib ta' xi

impjegati tas-soċjeta' appellanti iżda mid-dokumenti prodotti mix-

xhud in rappreżentanza tal-ETC irriżulta li s-soċjeta' appellanti ma

kellha ebda impjegat reġistrat magħha f'dak il-perjodu ħlief l-attur

Din il-qorti taqbel ukoll mal-osservazzjoni tal-ewwel qorti meta qalet

illi "kieku Vella kien tassew sempliċement ħabib ta' xi impjegati, kien

jiġi prodott bħala xhud biex jikkonferma dan." 4 Min jallega jrid

jipprova, u fiċ-ċirkostanzi tal-każ odjern l-allegat fatt li Michael Brignoli

ma kienx impjegat tas-soċjeta' appellanti ma ġiex sodisfaċentement

Bil-kuntrarju, l-provi prodotti juru biċ-ċar illi dan kien jaħdem

mas-soċjeta' appellanti.

3 Ara fol 38 tal-proċess.

4 Ara fol 106 tal-proċess.

Appell Ċivili Numru 694/2011/1

Għaldaqstant, u għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, din il-qorti

tiddeċiedi billi tiċħad l-appell tal-atturi appellanti u tikkonferma s-

sentenza appellata tal-ewwel qorti tat-13 ta' Novembru, 2013 in toto.

Billi din il-qorti tħoss li dan l-appell huwa wieħed frivolu u vessatorju

tordna li l-ispejjeż li għandhom x'jaqsmu ma' dan l-appell jitħallsu

mill-atturi appellanti għal darbtejn a tenur tal-artikolu 223(4) tal-kap.

12 tal-liġijiet ta' Malta.

L-ispejjeż tal-ewwel istanza jibqgħu kif ordnat

Joseph Mansour President Deputat Reġistratur gr

Imħallef

Noel Falzon Farrugia Imħallef


IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR.

Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 29 ta' Novembru 2019

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015 MH

Josephine Link f'isimha proprju kif ukoll bħala prokuratriċi f'isem l-imsiefra Anna Maria Mills, Patricia Cachia Barbara u Greta Lejman Zarb Piscopo; u b'dikriet tal-1 ta' Ġunju 2016 il-kawża tkompliet f'isem Greta Lejman Zarb Piscopo weħedha

L-Onorevoli Prim'Ministru, il-Ministru tal- Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, l-Avukat Ġenerali, u Joseph Zammit Cutajar

Dan huwa appell tal-attriċi, tal-konvenut Avukat Ġenerali u tal-

konvenut Joseph Zammit Cutajar minn sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-

Qorti Ċivili fil-kompetenza kostituzzjonali tagħha fid-9 ta' Marzu 2018 li

sabet ksur tad-dritt fondamentali tal-attriċi għat tgawdija ta' ħwejjiġha

imħares taħt l-art.

37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ["il-Kostituzzjoni"] u l-

1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

tad-Drittijiet

tal-Libertajiet Fundamentali ("l-Ewwel

Protokoll"), u tat rimedju għal dak il-ksur.

L-Avukat Ġenerali appella

mis-sejbien ta' ksur u mir-rimedju, u l-attriċi u l-konvenut Zammit Cutajar

appellaw mir-rimedju, għalkemm għal raġunijiet differenti.

Il-fatti li wasslu għal din il-kawża huma dawn: l-attriċi flimkien ma'

oħrajn awturi tagħha kienet sub-direttarja (u llum hija direttarja) ta'

immobbli li kien f'idejn il-konvenut Zammit Cutajar bħala sub-utilista.

It-titolu ta'

sub-enfitewsi li kellu Zammit Cutajar intemm fit-13 ta' Ġunju 2002 iżda Zammit Cutajar

baqa' joqgħod fil-fond.

L-attriċi u l-awturi tagħha sejħu lil Zammit Cutajar b'ittra

ġudizzjarja tal-20 ta' Ġunju 2006 biex iroddilhom il-fond għax

dehrilhom li ma kellux titolu biex jibqa' jżommu, iżda għalxejn.

Imbagħad, bis-saħħa tal-Att XVIII tal-2007 iddaħħal l-art.

Ordinanza li tneħħi l-Kontroll tad-Djar ["Kap. 158"] li jagħti l-jedd lill-ex-

enfitewta jew ex-sub-enfitewta li jżomm il-fond b'titolu ta' kiri mingħand

l-ex-direttarju jew ex-sub-direttarju "bl-istess kera u taħt l-istess

kondizzjonijiet applikabbli skont l-artikolu 12(2)(i), (ia) u (ii) li għand-

Billi lill-attriċi u lill-awturi tagħha dehrilhom li dan kien bi ksur tal-jedd

tagħhom għat-tgawdija ta' ħwejjiġhom imħares taħt l-art.

37 tal-

Kostituzzjoni u l-art.

1 tal-Ewwel Protokoll, fetħu din il-kawża1 u talbu

illi l-qorti:

»1. tiddikjara li bil-fatti ħawn esposti gew vjolati d-drittijiet tal-esponenti għall-proprjetà … kif protetti kemm bl-artikoli tal-Konvenzjoni Ewropeja

L-attriċi kellha biss sehem mis-sub-dirett dominju iżda kisbet l-ishma tas-sub-direttarji l-oħra wara li nfetħet il-kawża li għalhekk tkompliet f'isimha weħedha.

1 tal-Ewwel Protokoll tal-istess) u kif ukoll tal-Kostituzzjoni ta' Malta (senjatament l-art.

37 ...) rispettivament, u konsegwentement

»2. tagħti dawk ir-rimedji kollħa opportuni u effettivi inkluż jekk ikun hemm il-ħtiega li tiġi dikjarata nulla jew inapplikabbli fil-każ in eżami l- liġi, inkluż l-art.

12A tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta in parte jew in toto, u konsegwentement l-iżgumbrament tal-intimat Joseph Zammit Cutajar mill-appartament inkwistjoni jew li l-istess intimat Joseph Zammit Cutajar jew l- aventi kawża tiegħu ma jistgħux jagħmlu użu u/jew jieħdu ebda bene- fiċċju mill-istess artikolu surreferit 12A tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta u/jew billi tillikwida dak il-kumpens jew just satisfaction dovut lill- esponenti dan b'riżerva għal-likwidazzjoni fl-istadju opportun tad-danni sofferti minnhom bħala konsegwenza ta' dan jekk ikun il-każ.«

L-ewwel qorti, wara li ħelset lill-Prim Ministru u lill-Ministru tal-

Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali mill-ħarsien tal-ġudizzju, bl-ispejjeż

relativi kontra l-attriċi, qatgħet il-kawża hekk:

»4. tilqa' limitatament l-ewwel talba tar-rikorrenti u tiddikjara li hija sofriet ksur tal-artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni u tal-ewwel artikolu tal- Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni; ticħadħa fil-bqija;

»5. tilqa' limitatament it-tieni talba tar-rikorrenti u tikkundanna lill- intimat Avukat Ġenerali jħallasha s-somma ta' ghoxrin elf euro tar-rikorrenti għall- tqisx (€20,000) iżgumbrament tal-intimat Zammit Cutajar, iżda tiddeciedi li dan ma jistax jinqeda bl-artikolu 12A tal-Kap.

158 biex jilqa' għal kull azzjoni li għamlet jew li tista' tagħmel ir-rikorrenti fil-forum kompetenti sabiex tikseb l-iżgumbrament tiegħu mill-appartament … … ....

Peress li mhux it-talbiet kollħa tar-rikorrenti gew milqugħa, il-bqija tal-ispejjeż jinqasmu hekk: terz ir-rikorrenti u żewġ terzi l-Avukat Ġenerali.«

Ir-raġunijiet li wasslu lill-ewwel qorti għal din id-deċiżjoni, safejn

relevanti għal dan l-appell, ġew imfissra hekk:

»i. L-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni

»Ir-rikorrenti tallega li ġie leż id-dritt fundamentali tagħha għal protezzjoni minn privazzjoni ta' proprjetà bla kumpens adegwat ai termini tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

»Fir-raba' eċċezzjoni tiegħu l-intimat Avukat Ġenerali jeċċepixxi hekk fir-rigward ta' dan l-artikolu -

»"… sa fejn ir-rikorrenti qed jinvokaw il-protezzjoni tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, tal- imsemmi artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u dan peress li dana l-

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

artikolu japplika biss f'każ ta' tehid forzuz tal-proprjetà.

Illi sabiex wieħed ikun jista' jitkellem fuq teħid forzuż jew obbligatorju, persuna trid tiġi żvestita minn kull dritt li għandha fuq dik il- proprjetà bħal meta jkun hemm ordni ta' esproprjazzjoni permezz ta' akkwist b'titolu ta' xiri assolut.

Però ċertament li fil-każ odjern tali żvestiment ma jsirx u dan peress li, bit-tħaddim tal-artikolu 12A tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta, ir-rikorrenti ma tilfux għal kollox il-jeddijiet kollha fuq il-ġid in kwistjoni.

Il-miżura msemmija fil-liġi li qed jattakaw ir-rikorrenti, għalkemm tinkwadra ruħha taħt kontroll ta' użu, madankollu din ċertament ma twassalx għal deprivazzjoni totali tal-proprjetà.

Isewgi għalhekk li l-ilment tar-rikorrenti ma jinkwadrax tal-Kostituzzjoni u fil-parametri konsegwentement għandu jiġi miċħud;"

»… il-qorti tqis li t-teħid tal-pussess tal-appartament in kwistjoni mingħand ir-rikorrenti u l-awturi tagħha sar b'mod obbligatorju u dan stante li l-kera fuq l-istess proprjetà ġiet imposta bis-saħħa tal-liġi li ddaħħlet fis-seħħh fl-2007.

Mela tali reġim ma kellux il-kunsens tas- sidien.

Żgur li ma huwhiex il-każ li l-konverżjoni miċ-ċens temporanju għal kirja tal-appartament … in kwistjoni saret bi ftehim reċiproku bejn is-sidien u l-okkupanti.

Tant hu hekk li r-rikorrenti u ħutha qatt ma aċċettaw ħlasijiet mingħand Joseph Zammit Cutajar wara li skada ċ-ċens.

Għalhekk għalkemm f'dan il-każ wieħed ma jistax jitkellem dwar esproprjazzjoni, il-kera kienet imposta fuq ir-rikorrenti b'mod arbitrarju anke jekk rispettanti leġislazzjoni apposita, u għal din l-impożizzjoni ma ngħatat ebda xelta.

»Għal dawn ir-raġunijiet, għalkemm, kif josserva l-intimat Avukat Ġenerali, lir-rikorrenti ma tneħħilhiex kull dritt tagħha bħala sid fuq il- proprjetà mertu ta' esproprjazzjoni vera u proprja, lanqas huwa aċċettabbli l-argument li l- liġi tal-2007 hija klassifikabbli bħala sempliċi kontroll fl-użu u fit- tgawdija tal-proprjetà għax qiegħed iċaħħad b'mod sinifikanti lis-sidien milli jagħmlu użu kif jixtiequ huma mill-proprjetà tagħhom. … … ...

il-proċeduri, bħalma

ta' dawn

jiġri

»Għal dawn ir-raġunijiet, il-qorti tikkonkludi li b'riżultat tal-introduzzjoni tal-artikolu 12A tal-Kap.

158 ir-rikorrenti sofriet ksur tal-artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni u għall-istess motivi r-raba' eċċezzjoni tal-Avukat Ġenerali qiegħda tiġi respinta.

L-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni

»Ir-rikorrenti ssostni li l-artikolu 12A tal-Kap.

158 jipprivaha mill- pussess tal-appartament in kwistjoni u jnaqqas u jneħħi d-dritt tagħha għat-tgawdija tal-possedimenti tagħha kif protetti bl-artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

l-oħra

jeċċepixxi

l-intimat Avukat Ġenerali

»Min-naħa fil-ħames eċċezzjoni tiegħu li, skont il-proviso ta' dan l-istess artikolu, l-istat għandu kull dritt li jgħaddi dawk il-liġijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skont l-interess ġenerali u jgawdi minn diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-miżuri soċjali meħtieġa għall-ħarsien tal-interess ġenerali.

Dan l-intimat ikompli jargumenta li meta wieħed jikkonsidra li l-introduzzjoni ta' dan l-artikolu sar bi skop li l-gvern jimplimenta l-politika tiegħu soċjali u ekonomika

fil-qasam tal-akkommodazzjoni, l-artikolu 12A m'għandux jitqies leżiv tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti.

»Fis-sitt eċċezzjoni tiegħu imbagħad l-Avukat Ġenerali jkompli jargu- menta li l-artikolu 12 tal-Kap.

158 għandu għanijiet leġittimi u sar fl- interess ġenerali u b'hekk ma hemm xejn ħazin taħt il-Konvenzjoni Ewropea li l-liġi tagħna tipprovdi li f'għeluq enfitewsi jew sub-enfitewsi l-okkupant li jkun qed juża l-fond bħala r-residenza tiegħu għandu jitħalla fid-dar taħt titolu ta' kera.

Skont dan l-intimat għalhekk, safejn ir-rikorrenti qegħdin jitolbu dikjarazzjoni minn din il-qorti li l-liġi tikser il- Konvenzjoni Ewropea u li l-kirja favur Jospeh Zammit Cutajar għandha tiġi mwaqqfa, tali talbiet mhumiex ġustifikati.

»Fis-seba' eċċezzjoni tiegħu, l-Avukat Ġenerali jgħid illi bl-emendi introdotti bl-Att X tal-2009 il-valur tal-kera beda jogħla kull tliet snin u għalhekk l-kera mhijiex kera daqstant sproporzjonata iktar u iktar meta jkun hemm preżenti għanijiet leġittimi meħuda fl-interess pubbliku.

»Fit-tmien eċċezzjoni, l-Avukat Ġenerali jeċċepixxi illi meta wieħed jiġi biex ikejjel il-proporzjonalità wieħed irid iqis ukoll li l-protezzjoni tal- kera taħt l-art.

12A tal-Kap.

Apparti dan, it-tiswijiet kollha li jolqtu l-post imissu biss lill-okkupant u mhux lis-sid.

»Fid-disa' eċċezzjoni tiegħu, l-Avukat Ġenerali jargumenta li meta wieħed jiżen dan l-assjem kollu, il-konklużjoni għandha tkun illi anke din il-parti tal-ilment tar-rikorrenti dwar in-nuqqas ta' proporzjonalità mhijiex ġustifikata, għaliex ma hemm l-ebda ksur tal-ewwel artikolu tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, u allura kull talba għal kumpens prospettata mir-rikorrenti mhijiex ġustifikata.

»L-intimat Joseph Zammit Cutajar min-naħa tiegħu fl-ewwel eċċezzjoni minnu sollevata jgħid li mhux minnu li fl-għeluq taċ-ċens temporanju msemmi l-korp ta' bini msemmi flimkien mal-benefikati rriverta lura għand is- sidien fit-13 ta' Ġunju 2002 peress li l-fond tiegħu kien okkupat minnu b'titolu validu fil-liġi a tenur tal-Kap.

»… il-qorti tislet is-segwenti kunsiderazzjonijiet għall-fini tal-każ odjern:

Kif diġà ġie aċċennat, il-kirja li r-rikorrenti u l-awturi tagħha kienu kostretti jidħlu fiha mal-intimat Zammit Cutajar ma kienitx waħda volontarja iżda dettata mill-liġi, senjatament bl-introduzzjoni tal-artikolu 12A tal-Kap 158;

Tenut kont tal-fatt li ċ-ċens temporanju konċess lill-intimat Zammit Cutajar ġie fi tmiemu fit-13 ta' Ġunju 2002, fil-mori u sakemm gew introdotti l- emendi fil-liġi bl-Att nru XVIII tal-2007, l-istess intimat kien baqa' jirrisjedi fl-appartament in kwistjoni mingħajr is-sostenn ta' titolu validu mogħti mill-liġi.

Isegwi li l-ewwel eċċezzjoni tal-intimat Joseph Zammit Cutajar ma treġix;

Minkejja li tiżdied kull tliet snin bis-sahħa tal-emendi tal-Att X tal- 2009, analizzati l-valuri lokatizji tal-appartamenti fl-istess blokka skont is-suq ħieles fl-isfond tar-rata tal-kera li r-rikorrenti tista' tkun intitolata għaliha bis-saħħa tal-art.

12A tal-Kap.

158 ma hemm ebda dubju li hemm disparità enormi bejn ir-rati.

Infatti, dan id-distakk jirriżulta ċar anke mill-valur lokatizju ta' €4,200 fis-sena mogħti mill-perit Buhagiar imressaq mill-intimat Avukat Ġenerali – liema valur huwa ferm aktar konservattiv minn ċifri oħra lokatizji mogħtija minn periti mqabbda mill-

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

qrati fir-rigward ta' appartamenti oħra fl-istess blokka – xorta jirriżulta li hemm qabża kbira meta mqabbel mal-valur lokatizju massimu li r- rikorrenti tista' tirċievi skont il-liġi ta' €628.93 fis-sena.

Ċertament li tali rata dettata mill-liġi la tista' titqies li hija kompatibbli mar-realtà soċjali f'Malta fiż-żminijiet tal-lum u lanqas mar-rati lokatizji applikabbli fis-suq ħieles tal-proprjetà.

Isegwi li, għall-fini tal-każ odjern, l-art.

12A tal-Kap.

158 qiegħed jikkonċedi d-dritt ta' inkwilinat fuq l-appartament … in kwistjoni lill-intimat Joseph Zammit Cutajar filwaqt li r-rikorrenti mhix qed tirċievi kumpens xieraq u ġust li jagħmel tajjeb għal dan il-piż impost fuqha;

B'żieda ma' dan jingħad ukoll li r-rikorrenti m'għandhiex il-garan- zija jew ċertezza ta' meta l-appartament in kwistjoni jista' attwalment jerġa' jirriverti lura għandha;

Huwa minnu li hija l-prerogattiva esklussiva tal-istat li jilleġisla bil- għan li jindirizza l-qafas soċjali viġenti fil-pajjiż minn żmien għal żmien, inkluż li jintrometti fl-użu u t-tgawdija ta' proprjetà ta' ċittadini privati.

Madankollu, fit-tħaddim tad-diskrezzjoni tiegħu li joħloq mekkaniżmu li jipproteġi kategorija ta' ċittadini (utilisti ta' fondi għal fini tal-każ tal-lum) huwa xorta m'għandux il-mano libera li jippreġudika b'mod spro- porzjonat id-drittijiet ta' kategorija ta' ċittadini oħra (sidien ta' dawk il- fondi għal fini tal-każ tal-lum).

Fin-nuqqas huwa l-istat li għandu jġorr ir-responsabbiltà għal dan l-iżbilanċ bejn il-varji drittijiet imsemmija;

Fil-każ tal-lum din il-qorti tasal għall-istess konklużjoni li waslu għaliha qrati oħra ripetutament f'kawżi ta' din ix-xorta u cioè li l- mekkaniżmu leġislattiv in eżami ma jipprovdix għal salvagwardji adegwati favur is-sidien ta' proprjetajiet milquta b'tali liġi, b'dana li allura b'applikazzjoni għall-fattispeċje ir-rikorrenti odjerna hija kostretta li ġġorr fuqha piż sproporzjonat u inġust li jiġġustifika l-pretensjoni tagħha li hija sofriet ksur tad-dritt fundamentali tagħha għat-tgawdija tal-proprjetà.

il-qorti ssib

»Għaldaqstant tad-dritt fundamentali tagħha kif protett bl-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

Għall-istess raġunijiet tiċħad mill-ħames sad-disa' eċċezzjoni mressqa mill-intimat Avukat Ġenerali.

Tiċħad ukoll l-ewwel eċċezzjoni tal-intimat Joseph Zammit Cutajar.

leżjoni

»Fit-tieni talba tagħha r-rikorrenti titlob rimedju xieraq.

»Ma hemm ebda dubju li in vista tal-fatt li r-rikorrenti sofriet piż sproporzjonat meta kienet imċaħħda mit-tgawdija tal-proprjetà tagħha kawża tal-applikazzjoni tal-art.12A tal-Kap.

158, hija għandha tingħata rimedju adegwat.

»L-ewwel rimedju huwa fis-sens li la din il-qorti sabet li l-artikolu 12A tal-Kap.

158 jikser id-dritt fundamentali għat-tgawdija tal-appartament mertu tal-proceduri tal-lum, l-intimat Joseph Zammit Cutajar jew l-aventi causa tiegħu ma jistghux jinqdew bil-protezzjoni tal-liġi f'każ li ssir kawża għall-iżgumbrament tiegħu mill-fond in kwistjoni.

»It-tieni rimedju huwa l-għoti ta' kumpens għar-rikorrenti biex jagħmel tajjeb għall-leżjoni sofferta.

»… il-qorti sejra tieħu diversi fatturi in konsiderazzjoni fil-likwidazzjoni tal-kumpens, ewlenin fosthom:

»1. id-diskrepanza sostanzjali li hemm bejn il-kera li r-rikorrenti kienet intitolata għalih għal snin sħah mingħand l-intimat Joseph Zammit Cutajar kawża tal-limitazzjonijiet fil-quantum massimu tal-kera impost mill- artikolu 12A u l-kera li l-appartament … kellu potenzjal jattira fis-suq ħieles;

»2. l-għan soċjali intiż li jintlaħaq mil-liġi impunjata u cioè sabiex jipprovdi akkommodazzjoni adegwata fil-kuntest ta' social housing;

»3. l-istat ta' inċertezza li r-rikorrenti ilha fih għal snin sħaħ;

»4. it-trapass taż-żmien li matulu r-rikorrenti kienet kostretta tissubixxi sproporzjon fid-drittijiet fundamentali taghħa għat-tgawdija tal-pro- prjetà tenut kont ukoll però li għalkemm iċ-ċens temporanju ta' Joseph Zammit Cutajar għalaq f'Ġunju 2002, ir-rikorrenti vera damet tlettax-il sena sa Jannar 2015 biex intavolat il-proceduri odjerni.

Dan però jingħad ukoll fil-kuntest tal-fatt li f'materja li titratta allegat ksur ta' drittijiet funda- mentali huwa konnoxut li ma hemm ebda dekors ta' preskrizzjoni;

»5. in-nuqqas lampanti tal-istat li, matul is-snin, baqa' jkaxkar saqajh u ma ħa ebda miżuri effettivi leġislattivi biex jirrimedja s-sitwazzjoni li sabet ruħha fiħa r-rikorrenti;

»6. l-inerzja da parti tal-istat, li matul is-snin baqa' passiv għall-ħtieġa ta' intervent leġislattiv effettiv sabiex joħloq bilanċ proporzjonat bejn il- piżijiet u d-drittijiet tas-sidien ta' dawn il-fondi.

»Fid-dawl tas-suespost il-qorti hija tal-fehma li l-kumpens ġust li għandu jingħata lir-rikorrenti huwa dak ta' €20,000.

»Dan il-kumpens għandu jagħmel tajjeb għalih l-Avukat Ġenerali.

»F'dan l-istadju l-qorti sejra tindirizza t-tieni eċċezzjoni tal-intimat Zammit Cutajar fejn qiegħed jeċċepixxi li din il-qorti m'għandhiex ġurisdizzjoni li tordna l-iżgumbrament tiegħu kemm-il darba tiġi milqugħa l-ewwel talba tar-rikorrenti u dan peress li tali kompetenza tispetta lill-Bord li Jirregola l-Kera kif provdut fl-artikolu 1525 et seq. tal-Kap.

16 tal- Liġijiet ta' Malta.

»Dan il-punt diga' ġie trattat fil-każ Josephine Link et v. L- Onorevoli Prim Ministru et deciz fis-27 ta' Ġunju 2017 (rik.

96/2014) fejn ingħad hekk -

»"Illi ġie deċiż diversi drabi mill-qrati taghna li l-proċeduri kostit- uzzjonali mhumiex il-forum addattat sabiex jiġi deċiż jekk inkwilin għandux jiġi żgumbrat jew le.

Din il-vertenza tispetta lill-qrati ordinarji jew lill-Bord li jirregola l-Kera skont il-każ.

Dak li huwa rilevanti hija l-konsiderazzjoni li, fil-każ li jinstab li liġi hija vjolattiva tad-drittijiet fundamentali ta' xi parti, dik il-liġi ma tistax tibqa' tingħata effett bejn il-partijiet kemm-il darba u sakemm l- applikazzjoni taghħa tkun leziva għad-drittijiet fundamentali ta' dik il-parti (ara sentenza Curmi v; Avukat Ġenerali, Kost 24/06/2016).

»"Fl-istess sens is-sentenza Portelli v. Avukat Ġenerali, 45/2014 – deciza fil-25 ta' Novembru 2016 fejn il-qorti qalet hekk:

»"'Dan ma jfissirx illi din il-qorti sejra tordna l-iżgumbrament tal-konvenut; dan ma huwiex kompitu ta' din il-qorti u lanqas ma huwa meritu ta' kawża kostituzzjonali illi l-qorti tara jekk il-

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

konvenut għandux xi titolu ieħor li jagħtih jedd ikompli jżomm il-fond: dak ikun il-meritu ta' kawża ad hoc quddiem il-qorti jew tribunal kompetenti.

Li qieghdha tgħid din il-qorti huwa biss illi f'kawża li jistghu jiftħu l-atturi għall-iżgumbrament tal- konvenut quddiem il-qorti jew tribunal kompetenti, il-konvenut ma jkunx jista' jinqeda bl-art.

12(2) tal-Kap.

158 għad-difiża tiegħu billi dak l-artikolu huwa, fir-relazzjoni bejn l-atturi u l- konvenut, bla effett'.

[Ara s-sentenza mogħtija fid-29 ta' April 2016 fl-ismijiet Victor El Gazzar et v. Avukat Ġenerali et] … … ...

»"Din l-qorti għalhekk mhux ser tipprovvdi fuq dan ir-rimedju mitlub.

»Il-qorti tikkondividi dawn il-konklużjonijiet appena ċitati u sejra tagħmilhom tagħha.

L-Avukat Ġenerali appella mis-sejbien ta' ksur tal-jedd tal-attriċi għat-

tgawdija ta' ħwejjiġha.

Appella wkoll, u appellaw ukoll l-attriċi u l-

konvenut Zammit Cutajar, mir-rimedju mogħti, għalkemm għal raġunijiet

Billi, jekk jintlaqa' l-appell tal-Avukat Ġenerali dwar il-ksur u

jinstab li l-attriċi ma ġarrbet ebda ksur tal-jeddijiet tagħha, il-kwistjoni

tar-rimedju ma tibqax relevanti, il-qorti sejra tibda billi tqis dik il-parti

tal-appell tal-Avukat Ġenerali.

L-Avukat Ġenerali fisser l-ewwel aggravju fil-qosor hekk:

»L-esponent jissottometti li r-rikorrenti ma setgħetx tinvoka ksur tal- ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni stante s-sokkomb- enza tagħha għall-artikolu 12A tal-Kap.

158 u dan peress li r-rikorrenti ma żgumbratx lil Joseph Costigan wara l-għeluq tal-konċessjoni sub- enfitewtika.«

Effettivament f'dan l-ewwel aggravju l-Avukat Ġenerali jgħid illi bejn l-

2002, meta ntemmet is-sub-enfitewsi, u l-2007, meta ddaħħal fis-seħħ

12A tal-Kap.

158, l-attriċi u l-awturi tagħha setgħu mexxew għall-

iżgumbrament tal-konvenut Zammit Cutajar billi, kif jifhimha l-Avukat Ġenerali,

f'dak iż-żmien sub-enfitewta ma kellux jedd jikkonverti t-titolu tiegħu

f'wieħed ta' kiri.

Għalhekk, ikompli jgħid l-Avukat Ġenerali, kien

minħabba nuqqas tal-attriċi u tal-awturi tagħha, u mhux minħabba

nuqqas tal-istat, li l-fond ma ġiex lura f'idejhom.

Qabel xejn il-qorti ma tarax kif jista' jingħad illi l-attriċi wriet "is-

sokkombenza tagħha għall-artikolu 12A tal-Kap.

158 … peress illi r-

rikorrenti ma żgumbratx lil Joseph Zammit Cutajar wara l-għeluq tal-kon-

ċessjoni sub-enfitewtika".

Jekk tassew qabel ma daħal fis-seħħ l-art.

12A il-konvenut Zammit Cutajar ma kellux titolu biex iżomm il-fond, u t-titolu

ngħatalu b'dak l-artikolu, l-attriċi setgħet tiżgombra lill-konvenut Zammit Cutajar

qabel u mhux wara d-dħul fis-seħħ tal-art.

12A u għalhekk, jekk ma

żgumbratux qabel, kienet "sokkombenti" mhux għall-art.

12A li kien

għadu ma ddaħħalx fil-liġi iżda għall-okkupazzjoni bla titolu jekk

tassew Zammit Cutajar ma kellux titolu.

Tassew li fuq interpretazzjoni stretta tal-Kap.

158 kif kien qabel ma

ddaħħal l-art.

12A l-attriċi u l-awturi tagħha kellhom ħames snin bejn

meta ntemmet is-sub-enfitewsi fl-2002 u meta ddaħħal l-art.

2007 li fihom setgħu fittxew li jiżgumbraw lil-konvenut Bonett mingħajr

l-ostakolu tal-art.

Madankollu, il-fatt li kienu disposti li jħalluh

iżomm il-fond wara li ntemmet is-sub-enfitewsi għal ħames snin, għax

kienu jafu li meta riedu setgħu bdew proċeduri biex jiżgumbrawh jekk

ma kellux titolu ieħor biex ikompli jżomm il-fond, ma jfissirx illi

irrinunzjaw għall-jedd li, aktar 'il quddiem, ifittxu dak ir-rimedju.

Għalhekk, għalkemm huwa minnu illi l-attriċi ma tistax tilmenta dwar

ksur tal-jeddijiet tagħha fiż-żmien bejn l-2002 u l-2007 meta għal talba

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

għal żgumbrament ma kienx hemm l-ostakolu tal-art.

12A, l-attriċi ma

tistax titqies illi irrinunzjat għal drittijiet tagħha taħt il-Konvenzjoni.

L-ewwel aggravju tal-Avukat Ġenerali għalhekk ma jistax jintlaqa'.

Fit-tieni aggravju l-Avukat Ġenerali jgħid illi "ma jaqbilx … li l-art.

tal-Kostituzzjoni huwa applikabbli għall-kawża odjerna u dan peress illi

l-kawża ma tikkonċernax teħid ta' proprjetà iżda se mai kontroll fl-użu

tal-proprjetà".

Dan l-aggravju huwa manifestament ħażin.

L-art.

37 ma jgħidx biss li

ma tista' tittieħed ebda proprjetà mingħajr il-ħlas ta' kumpens xieraq,

iżda wkoll illi "ebda interess fi jew dritt fuq proprjetà" ma jista' jittieħed

mingħajr dak il-kumpens.

Fil-każ tallum lill-attriċi bis-saħħa tal-art.

itteħdilha l-jedd li jkollha l-pussess battâl tal-fond, li ċertament huwa

"interess" fil-proprjetà u dritt fuqha.

Dan l-aggravju wkoll huwa għalhekk miċħud.

Fit-tielet aggravju l-Avukat Ġenerali jgħid illi ma kienx hemm ksur tal-

1 tal-Ewwel Protokoll.

»… … … Għalkemm huwa minnu li l-valur lokatizju tal-appartament skont l-artikolu 12A tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta kif milqut mill- artikolu 39(4) tal-Att X tal-2009 huwa inqas mill-ammont ta' kera fuq is- suq ħieles, madankollu għandhom jitqiesu għadd ta' fatturi importanti ħafna għall-għanijiet tal-prinċipju tal-proporzjonalità mitlub skont l- ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

»F'dan il-kuntest huwa prinċipju stabbilit kemm fil-ġurisprudenza nostrana kif ukoll dik tal-Qorti Ewropea li l-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll ma jiggarantix kumpens sħiħ għall-ġeneralità tal-każijiet kollha.

Dan għaliex meta jkun hemm preżenti għanijiet leġittimi meħuda fl-interess ġenerali, bħal ma huwa dan il-każ, il-kumpens ġust jista' jkun inqas mill-valur sħiħ tas-suq. … … ...

»Illi fil-kuntest tal-kontroll leġittimu mill-istat tal-użu ta' proprjetà fl- interess ġenerali l-ewwel onorabbli qorti ma setgħetx tpoġġi fl-istess

keffa l-valur tal-proprjetà fis-suq ħieles mal-valur li għandu jitħallas għal għanijiet ta' akkomodazzjoni soċjali.

Tant hu hekk li dwar użu ta' proprjetà fl-interess ġenerali fil-kuntest ta' akkomodazzjoni soċjali huwa magħruf li l-valur li jista' jkollu jitħallas jista' jkun ħafna inqas mill- ammont ta' kera fis-suq ħieles.

»Isegwi għalhekk li l-element tal-proporzjonalità u ta' dak li kellu jiġi meqjus bħala kera ġusta fil-kuntest tal-ewwel artikolu tal-Ewwel Proto- koll tal-Konvenzjoni ma kellux jitkejjel sempliċement fuq il-kejl tal-valur rejali tal-proprjetà iżda fuq il-fatt li dan iI-fond kien qiegħed jinkera għal skop soċjali. … … ...

»Illi fil-każ odjern, l-interferenza fil-proprjetà tar-rikorrenti saret skont il- liġi u twettqet għal għanijiet soċjali fl-interess pubbliku.

Għalhekk, biex wieħed ikun jista' jistħarreg il-bilanċ ġust bejn l-interess ġenerali u l- interess tal-individwu, wieħed għandu japprezza li miżura ta' din ix- xorta, meħuda fl-interess pubbliku, għandha tattira kumpens li għandu jkun ferm anqas mill-valur sħiħ fis-suq.

l-appellant huwa

»Illi li r-rikorrenti ma wrietx b'mod sodisfaċenti li hija qiegħda ġġarrab xi piż eċċessiv u sproporzjonat minħabba l-ammont ta' kera li qed tipperċepixxi. ll-kera annwali li qiegħda titħallas lilha fil-preżent mhuwiex xi ammont li jista' jitqies bħala irriżorju.

Aktar minn hekk bl-introduzzjoni tal-artikolu 39(4A) permezz tal-Att X tal-2009, il-valur tal-kera ma baqgħetx togħla biss kull ħmistax-il sena skont l-artikolu 12A tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta iżda kull tliet snin skont l-artikolu 1531Ċ tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta.

Bid-dħul tal-emendi l-ġodda fil-Kodiċi Ċivili, il-kera li r-rikorrenti tista' ddaħħal mingħand l-intimat mhux ser tibqa' staġnata għal dejjem iżda ser togħla kull tliet snin b'mod proporzjonali skont id-dispos- izzjonijiet tal-artikolu 1531Ċ tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta fuq il-bażi tal-indiċi tal-inflazzjoni, kif hemm provdut fl-artikolu 13 tal-Kap.

158 tal- Liġijiet ta' Malta;

»Illi magħdud ma' dan, il-kirja favur Zammit Cutajar m'hijiex waħda perpetwa li sejra tintiret minn ħaddiehor.

Ifisser allura li l-protezzjoni tal-kera m'hijiex ħa testendi ruħha għal ġenerazzjoni oħra iżda sejra tispiċċa malli l-intimati ma jibqgħux jirrisjedu fi-appartament.

»Tajjeb li jingħad ukoll li tul l-okkupazzjoni tiegħu jidher li Joseph Zammit Cutajar ħa ħsieb l-appartament.

Minn dan l-investiment gawdiet ir- rikorrenti wkoll għaliex kieku dawn il-flejjes kien ikollha toħroġhom hi biex l-appartament ma jitgħarraqx.

»Fattur ieħor rilevanti huwa I-fatt li fl-atti tal-kawża ma nġabet l-ebda prova min-naħa tar-rikorrenti li hija kienet kapaċi ssib persuni li kienu disposti li jikru dan l-appartament partikolari skont il-valur li hija indikat fis-sottomissjonijiet tagħha. … … ...

»Illi fil-fehma tal-appellant, l-ewwel onorabbli qorti kellha tikkunsidra wkoll dan il-fattur u cioè li r-rikorrenti ma għamlitx tali prova li turi li fuq is-suq ħieles kien hemm talba għal tali ammont ta' kera li r-rikorrenti kienet qed tippretendi li tirċievi.

»Illi hemm fattur ieħor li fil-fehma tal-esponent l-ewwel onorabbli qorti ma kkunsidratx.

Illi minkejja li wieħed jista' jargumenta li mhux sew li l-

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

istat jitfa' fuq is-sid privat parti mill-obbligu tiegħu li jipprovdi akko- mmodazzjoni soċjali liċ-ċittadin fil-bżonn, madankollu wieħed ma jridx jinsa li jekk kemm-il darba l-poplu in ġenerali ma jipparteċipax biex igħin f'dan il-qasam tant sensittiv bil-konsegwenza li l-istat jitħalla waħdu biex isolvi l-problema tal-akkommodazzjoni soċjali billi jibni aktar postijiet biex jakkommoda lill-persuni fil-bżonn jew billi jissussidja parti mill-kirjiet, dan inevitabilment ikun ifisser li l-istat ikun irid jara minn fejn irid iġib il-flus sabiex jiffinanzja dan kollu.

Ċertament dan jista' jsir biss billi jiżdiedu t-taxxi u jitnaqqsu l-benefiċċji soċjali u l- pensjonijiet.

»F'pajjiżna hemm servizzi li jingħataw liċ-ċittadini bla ħlas, inkluż is- saħħa u l-edukazzjoni kif ukoll ir-rati ta' taxxa fuq id-dħul huma baxxi meta wieħed iqabbilhom ma' pajjiżi oħra.

Dawn il-benefiċċji huma possibbli u sostenibbli minħabba l-fatt, fost affarijiet oħra, li s-sid privat qiegħed jikkontribwixxi fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

»Għalhekk minkejja li sidien privati bħar-rikorrenti qiegħda tikkon- tribwixxi f'dan il-qasam billi ma tipperċepixxix il-kera ħielsa fuq is-suq, min-naha l-oħra l-istat qiegħed ipattilha billi jagħtiha numru ta' benefiċċji f'oqsma oħra tal-ħajja bħal saħħa, edukazzjoni, benefiċċji soċjali, bini ta' toroq u tnaqqis ta' taxxa fost oħrajn.

»Ifisser għalhekk meta wieħed jiġbor kollox u jqis dawn il-fatturi kollha, partikolarment li l-kera qed togħla gradwalment u li l-protezzjoni hija għal żmien temporanju bil-konsegwenza li hemm ċertezza li l-fond ser jerġa' jirrirorna għand ir-rikorrenti, l-esponent jasal għall-fehma li l- element tal-bilanċ u tal-proporzjonalità jinstab sodisfatt u li fl-ebda waqt ma ġie vjolat, b'dan li l-ewwel onorabbli qorti ma kinitx ġusta meta laqgħet it-talbiet attriċi li seħħet vjolazzjoni tal-ewwel artikolu tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea;

Huwa minnu illi l-art.

1 tal-Ewwel Protokoll ma jiggarantix illi, meta

tintwera ħtieġa soċjali għall-kontroll tal-użu tal-proprjetà, is-sid għandu

jkollu dħul mill-proprjetà daqskemm jirrendi s-suq ħieles.

wkoll illi kiri taħt il-Kap.

158 jeħles lis-sid minn ċerti obbligazzjonijiet,

bħal ma hija l-obbligazzjoni ta' tiswijiet, li normalment jintrefgħu minn

sid-il-kera u li jistgħu jkunu ta' piż mhux traskurabbli.

wkoll illi l-kera fis-suq ma huwiex bilfors tant fil-mija tal-valur kapitali,

kif jaħdmuh il-periti, iżda kemm issib lil min hu kapaċi u dispost li joffri

daqshekk.

Huwa minnu wkoll

jiżdied kull

tliet snin,

għalkemm, naturalment, kemm ikunu biżżejjed dawn iż-żjidiet jid-

dependi fuq kienx xieraq jew le l-kera oriġinali li fuqu jinħadmu.

Madankollu, ukoll meta jitqiesu dawn il-fatturi, id-diskrepanza bejn il-

kera li tagħti l-liġi u l-kera li jagħti s-suq ħieles hija kbira wisq, ukoll

jekk tqis l-inqas stima favorevoli għas-sid.

L-analiżi li għamlet l-ewwel

qorti turi illi, meqjusa l-fatturi relevanti kollha, il-liġi għalkemm

magħmula għal skop leġittimu ma tħarisx ukoll il-ħtieġa ta' pro-

porzjonalità u għalhekk ma tgħaddix mill-eżami tal-art.

1 tal-Ewwel

Fattur ieħor li jsemmi l-Avukat Ġenerali fir-rikors tal-appell huwa illi l-

kiri ma jintiritx u għalhekk xi darba sejjer jiġi lura għand is-sid.

huwa minnu iżda taħt l-art.

12A xorta hemm inċertezza dwar meta dan

sejjer jiġri.

Se mai dan il-fattur jista' jkollu relevanza għall-quantum tal-

kumpens li jingħata għall-ksur tad-dritt, iżda ma jeliminax dak il-ksur.

Igħid ukoll l-Avukat Ġenerali illi l-fatt li s-sidien jissussidjaw l-

akkommodazzjoni soċjali jippermetti lill-gvern li jagħti servizzi soċjali

oħra li, mod ieħor, ma jkunx jista' jagħti bla ma jgħolli t-taxxi.

Dan l-

argument kien forsi jkollu xi meritu li kieku s-sidien igawdu b'xi mod

privileġġjat minn dawn is-servizzi soċjali, iżda fil-fatt jibbenefikaw

minnhom mhux iżjed minn ħaddieħor u għalhekk ikun xieraq illi,

daqskemm il-komunità kollha tgawdi mis-servizzi soċjali, hekk ukoll il-

komunità kollha u mhux biss is-sidien terfa' l-piż tal-akkommodazzjoni

soċjali.

Wara kollox, kif sewwa jgħid l-Avukat Ġenerali, dan il-piż

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

għandu jintrefa' mill-"poplu in ġenerali" u mhux biss minn settur

partikolari, bħal ma huma s-sidien ta' proprjetà mikrija.

Dan l-aggravju wkoll għalhekk ma jistax jintlaqa'.

Ir-raba' aggravju tal-Avukat Ġenerali jolqot il-quantum tal-kumpens.

Billi dwar dan hemm ukoll aggravju tal-attriċi – l-attriċi tgħid illi l-

kumpens mogħti huwa ftit waqt illi l-Avukat Ġenerali jgħid illi huwa

wisq – il-qorti sejra tqis dawn l-aggravji flimkien.

Imqabbel ma' proprjetajiet oħra simili fl-istess inħawi kera xieraq għall-

fond li dwaru saret il-kawża kien ta' sitt elef u sitt mitt euro (€6,600)

fis-sena għall-ħames snin bejn l-2007, meta daħal fis-seħħ l-art.

mitejn euro (€7,200) fis-sena għat-tmien snin bejn l-2012 u llum –

b'kollox sebgħa u ħamsin elf u sitt mitt euro (€57,600).

Għat-tlittax-il

sena bejn l-2007 u llum, mela, il-kera, qabel tnaqqis minħabba spejjeż

ta' tiswijiet u manutenzjoni, u żmien bejn kirja u oħra u żmien meta ma

jinstabx kerrej lest u kapaċi jħallas kera b'dawk ir-rati, ipotetikament

kien jiġi disgħin elf u sitt mitt euro (€90,600).

Meta tqis il-fatturi kollha msemmija fil-para.

ikun ta' tletin elf euro (€30,000) bħala danni pekunjarji u tmint elef

euro (€8,000) bħala danni morali għall-ksur tad-dritt tal-attriċi, b'kollox

tmienja u tletin elf euro (€38,000).

Ngħaddu issa għall-aggravju tal-attriċi dwar in-nuqqas tal-ewwel qorti

li tordna l-iżgumbrament tal-konvenut Bonett.

Effettivament, l-attriċi

tgħid illi biex jingħata rimedju sħiħ kellu jiġi ordnat l-iżgumbrament ta'

Dwar jekk f'kawża bħal dik tallum kellux jingħata wkoll ir-rimedju ta'

żgumbrament, it-Tielet Sezzjoni tal-Qorti Europea tad-Drittijiet tal-

Bniedem qalet hekk fis-sentenza riċenti fil-każ ta' Portanier v. Malta2:

27 ta' Awissu 2019, rik.

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

Ċanfira serja u gravi li tgħid illi qorti abdikat mir-responsabilitajiet

tagħha, iżda din ma hijiex l-ewwel ċanfira mill-Qorti Ewropea tad-

Drittijiet tal-Bniedem.

Kienet ingħatat ċanfira wkoll fis-sentenza fil-każ

ta' Borg v. Malta3 u nafu llum x'jiswa dak li ngħad fis-sentenza ta' Borg

u ċ-ċanfir li ngħata fiha wara li r-raġunament f'dik is-sentenza twarrab

deċiżament fis-sentenza li ngħatat mis-Sezzjonijiet Magħquda (Grand

Chamber) tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-każ ta' Beuze

v. Il-Belġju4.

Kif sejjer jintwera aktar 'il quddiem, iċ-ċanfira fis-sentenza

ta' El Gazzar għandha l-istess valur relativ daqs dik fil-każ ta' Chetcuti.

Anzi, dik iċ-ċanfira kienet tkun mistħoqqa li kieku din il-qorti għamlet

appuntu dak li riedet it-Tielet Sezzjoni fis-sentenza ta' El Gazzar.

Ironikament hija preċiżament il-kawża ta' żgumbrament 5 li fetaħ

Portanier – wara d-dikjarazzjoni ta' din il-qorti fil-kawża kostituzzjonali

li l-okkupant ma setax jistrieħ fuq id-disposizzjonijiet tal-liġi impunjata

– li turi kemm għamlet sew din il-qorti li ma għamlitx dak li riditha

12 ta' Jannar 2016, rik.

9 ta' Novembru 2018, rik.

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

tagħmel it-Tielet Sezzjoni billi tordna minnufih l-iżgumbrament.

Eżami

seren u spassjonat tal-każ juri illi, fil-kawża quddiem it-tribunal

kompetenti għall-iżgumbrament

tal-persuna

proprjetà ta' Portanier, l-okkupant ressaq difiża oħra li ma kienx

ressaq quddiem din il-qorti, u li ma setax ressaqha appuntu għax il-

kawża quddiem din il-qorti kienet kawża dwar validità kostituzzjonali

ta' liġi partikolari u mhux kawża bejn sid-il-kera u kerrej.

Li kieku din il-

qorti ordnat l-iżgumbrament fil-kawża kostituzzjonali – u hekk tagħti

dak li t-Tielet Sezzjoni tqis "an impeccably comprehensive remedial

action" – kienet tkun ċaħħdet lill-okkupant mill-jedd ta' aċċess għal

qorti, bi ksur tal-jedd tiegħu taħt l-art.

39 tal-Kostituzzjoni u l-art.

6 tal-

Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-

Libertajiet Fundamentali: altru milli rimedju "impekkabbli"!

F'dak il-każ

imbagħad kien ikun jista' jingħad bir-raġun li din il-qorti tkun abdikat

mir-responsabilitajiet tagħha għax tkun naqset li tħares id-drittijiet ta'

kull parti fil-kawża!

qalet hekk:

Effettivament hija fiha nfisha kontradittorja l-osservazzjoni li għamlet

it-Tielet Sezzjoni fil-para.

52 tas-sentenza ta' Portanier miġjub fuq, fejn

Appuntu għax irid jiġi determinat jekk l-okkupant għandux "any other

legitimate title to the property", li hija fil-kompetenza tal-qrati ordinarji u

mhux tal-Qorti Kostituzzjonali, illi huwa ħażin tgħid "the result is

Li tgħid sew it-Tielet Sezzjoni hu illi "nor does it appear

kompetenza ta' din il-qorti u mhux tal-qrati ordinarji, kif l-eżami ta'

ordinarji u mhux ta' din il-qorti.

Dan igħodd ukoll fil-każ tallum fejn l-okkupant Bonett fit-tieni aggravju

tal-appell tiegħu qiegħed igħid illi l-attriċi trid tressaq prova tat-titolu

tagħha fuq il-proprjetà.

Kif sejjer jingħad aktar 'il quddiem 6 fit-

trattazzjoni ta' dan l-aggravju, kwistjonijiet ta' titolu ta' proprjetà ma

humiex fil-kompetenza ta' qorti kostituzzjonali u għalhekk ikun ksur

ta' Bonett għal aċċess għal qorti

jekk

jiġi ordnat

iżgumbrament f'dan l-istadju, qabel ma jista' jressaq din id-difiża

Dan ikompli juri kemm huwa importanti illi l-okkupant ma jiġix

imċaħħad mill-jedd ta' aċċess għal qorti biex din tqis difiżi li ma

jistgħux jinġiebu f'kawża kostituzzjonali, għax kawża kostituzzjonali

ma hijiex kawża bejn sid-il-kera u kerrej, jew dwar titoli ta' proprjetà.

Barra minn hekk, ma huwiex xieraq li ma jkunux rispettati l-liġijiet ta'

proċedura li jirregolaw il-kompetenza tal-qrati, għax dawk il-liġijiet

ukoll qegħdin hemm biex iħarsu drittijiet.

Il-fatt illi din il-qorti għandha

s-setgħa illi, f'każijiet opportuni, tagħti r-rimedju ta' żgumbrament meta

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

dan jista' jsir b'ħarsien tad-drittijiet sostantivi u proċedurali ta' kull parti

interessata, ma jfissirx li minn qorti kostituzzjonali għandha tittras-

forma ruħha f'qorti li tisma' kawżi ta' kwistjionijiet dwar titolu ta'

proprjetà jew kwistjonijiet bejn sid-il-kera u kerrej.

Il-ħolqien ta'

anarkija proċedurali ma jwassal la għal effiċjenza u lanqas għal

ġustizzja.

Wara kollox, ma huwiex minnu dak li jingħad fil-każ ta'

Portanier li din il-qorti għandha "unlimited powers"; fi stat ta' dritt ħadd

ma għandu unlimited powers u din il-qorti wkoll hija marbuta illi tħares

u tirrispetta l-liġijiet proċedurali tal-pajjiż ukoll jekk hemm min donnu

jrid li flok liġijiet prevedibbli ta' proċedura jidħol sistema ta' solvitur

għalhekk miċħud.

L-aggravju tal-attriċi dwar in-nuqqas ta' ordni ta' żgumbrament huwa

Ngħaddu issa għall-appell tal-konvenut Zammit Cutajar.

Fl-ewwel aggravju Zammit Cutajar igħid illi:

»… … … l-ewwel qorti ma setgħetx tordna fis-sentenza taghha li l- esponenti ma jistax jinqeda bl-artikolu 12A tal-Kap.

158 biex jilqa' għal kull azzjoni li għamlet jew li tista' tagħmel [l-attriċi] fil-forum kompetenti sabiex tikseb l-iżgumbrament tiegħu mill-appartament … għax l- artikolu 12A tal-Kap.

158 għadu fis-seħħ.«

Ladarba d-disposizzjoni tal-liġi impunjata nstabet li hija bi ksur ta'

drittijiet fondamentali, ma tistax tingħata effett, u ladarba Bonett huwa

parti f'din il-kawża d-dikjarazzjoni li l-liġi ma għandhiex tingħata effett

torbot lilu wkoll.

Għalhekk, il-fatt illi għadu ma sarx regolament mill-

Prim Ministru taħt l-art.

242(2) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u

Proċedura Ċivili biex iħassar il-liġi safejn inkonsistenti mad-drittijiet

fondamentali jista' jolqot il-posizzjoni legali ta' terzi iżda mhux tal-

partijiet fil-kawża.

Dan l-aggravju huwa għalhekk miċħud.

Fit-tieni aggravju Zammit Cutajar igħid illi l-attriċi ma għamlitx il-prova li hija sidt

il-proprjetà li dwarha saret il-kawża.

Kif ġà ingħad fuq, din hija kawża dwar jekk disposizzjoni partikolari ta'

liġi tiksirx il-jedd fondamentali tal-attriċi; ma hijiex kawża dwar titolu ta'

proprjetà.

Għall-għanijiet ta' din il-kawża kien biżżejjed għall-attriċi li

turi l-interess ġuridiku tagħha u ma kienx meħtieġ li tagħmel il-prova

rigoruża tal-proprjetà.

Għalhekk dan l-aggravju ma jaqax fil-kom-

petenza ta' din il-qorti, u l-qorti ma hijiex sejra tqisu aktar.

Għal dawn ir-raġunijiet il-qorti tiddisponi mill-appelli billi:

tiċħad l-appell tal-Avukat Ġenerali;

tiċħad l-ewwel aggravju tal-appell tal-konvenut Zammit Cutajar u ma

tqisx it-tieni aggravju;

tilqa' l-appell tal-attriċi fil-parti li tolqot il-quantum tal-kumpens u

tiċħdu fil-bqija; għalhekk tirriforma s-sentenza appellata billi

tħassarha fejn illikwidat kumpens fis-somma ta' għoxrin elf euro

(€20,000) u, minflok, tillikwida d-danni pekunjarji u morali fis-

somma ta' tmienja u tletin elf euro (€38,000) u tikkundanna lill-

Avukat Ġenerali jħallas lill-attriċi d-danni hekk likwidati;

tikkonferma s-sentenza fil-bqija.

Rikors kostituzzjonali numru 6/2015

L-ispejjeż tal-ewwel grad jibqgħu kif regolati fis-sentenza appellata; l-

ispejjeż tal-appell tal-Avukat Ġenerali jħallashom l-Avukat Ġenerali; l-

ispejjeż tal-appell tal-konvenut Zammit Cutajar iħallashom l-istess konvenut

Zammit Cutajar; l-ispejjeż tal-appell tal-attriċi jinqasmu hekk: nofs (1⁄2) iħallsu l-

Avukat Ġenerali u n-nofs (1⁄2) l-ieħor tħallsu l-attriċi.

Giannino Platania Garcia Walker

Noel Briffa Dimech Walker

Joseph Link President Deputat Reġistratur rm

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Seduta ta' nhar il-Gimgha 29 ta' Novembru 2019

Peter Paul Doublet Meagher, Josef Doublet Meagher, Mark Lorry Doublet Meagher u Peter Paul Falzon Farrugia v. Il-Kummissarju tal-Pulizija; Direttur Generali Qrati u Tribunali Ghawdex; Direttur Generali Qrati u Tribunali; u l-Avukat Generali

Dan huwa appell maghmul minn Peter Paul Doublet Meagher, Josef Doublet Meagher, Mark

Lorry Doublet Meagher u Peter Paul Falzon Farrugia [ir-rikorrenti], mis-sentenza moghtija fid-

29 ta' Jannar, 2019, [is-sentenza appellata], mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili

fil-kompetenza kostituzzjonali taghha [l-ewwel Qorti], li permezz taghha

dik il-Qorti cahdet it-talbiet taghhom ghall-waqfien tal-proceduri kriminali

penedenti fil-konfront taghhom bl-ispejjez kontrihom, stante li l-proceduri

Wara kwerela1 pprezentata mill-genituri tal-minuri Lorna Marie

Dempsey [il-minuri], ir-rikorrenti tressqu quddiem il-Qorti tal-Magistrati fit-

18 ta' Settembru 20082 fejn gew akkuzati b'numru ta' reati ta' natura

sesswali kommessi fil-konfront tal-istess minuri allegatament kommessi

fis-snin 2007 u 2008.

Sussegwentement il-Qorti tal-Magistrati inkarigat

lill-espert Martin Lovegrove sabiex jirrelata dwar it-telefonati u l-messaggi li

ntbaghtu min-numru tal-mobile 18090060 jew li gew ricevuti peress li

irrizulta fl-investigazzjoni maghmula mill-Pulizija li l-minuri kienet qalet li

hi kienet tircievi telefonati fuq dan in-numru.

quddiem il-Qorti tal-Magistrati fid-9 ta' Ottubru 20083, il-minuri qalet ghall-

ewwel darba li hi kienet bidlet dan in-numru ghan-numru 79981974

peress li r-rikorrenti kienu baqghu jcemplulha fuqu.

Fis-16 ta' Frar, 20094,

ir-rikorrenti Josef Doublet Meagher u Peter Paul Doublet Meagher ghamlu talba lill-Qorti tal-

Magistrati permezz ta' rikors sabiex l-espert jigi ordnat jirrelata wkoll dwar

telefonati u messaggi minn u ghal dan in-numru.

Fis-seduta tat-23 ta'

Lulju 20095, il-Qorti tal-Magistrati laqghet it-talba taghhom u ordnat lill-

espert Martin Lovegrove sabiex ihejji call profile ta' dan in-numru ghall-

perjodu li jibda mill-1 ta' Jannar 2008, u jispicca fis-16 ta' Frar, 2009.

dan ma kienx possibbli li jsir peress li kif stqarret il-minuri dak il-mobile

kien tkisser u ghalhekk remietu6.

Min-naha tieghu l-espert Martin Lovegrove

kien informa lill-Qorti li kien ilu 'l fuq minn sena u nofs ma jithallas ghas-

servizzi tieghu bhala espert inkarigat mill-qrati Ghawdxin u ghalhekk ma

kienx ser jespleta l-inkarigi tieghu sakemm isir il-hlas7.

ikkonferma fix-xhieda tieghu quddiem l-ewwel Qorti fis-seduta tal-15 ta'

Marzu, 2016, li t-terminu indikat mill-Qorti tal-Magistrati kien ghal perjodu

wara li kien ghalaq il-perjodu ta' sena li matulu service providers huma

obbligati li jzommu d-data8 u ghalhekk l-informazzjoni fuq l-ahhar numru

Illi r-rikorrenti fethu dawn il-proceduri, fejn filwaqt li qeghdin

jippretendu li gie miksur id-dritt fondamentali taghhom tal-prezunzjoni ta'

innocenza u li wkoll id-dritt fondamentali taghhom li jressqu provi in difiza

taghhom, liema drittijiet hua sanciti permezz tas-subartikolu 39[5] u tal-

39[6][d] tal-Kostituzzjoni ta' Malta [il-Kostituzzjoni] u permezz tal-

6[3][d] tal-Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-

Qorti sabiex:

Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali [il-Konvenzjoni], talbu lill-ewwel

"Tordna l-waqfien komplet tal-proceduri

"Fil-konfront tal-esponenti Peter Paul Doublet Meagher fir-rigward tal-

"Fil-konfront tal-esponenti Josef Doublet Meagher fir-rigward tal-ewwel

"… joghgobha taghmel jew taghti dawk l-ordnijiet u tohrog dawk l-atti u taghti dawk id-direttivi kollha illi tqis xierqa, ....… fosthom illi: 1. a. ewwel, ir-raba u l-hames akkuza dedotti kontra tieghu; b. u t-tielet akkuza dedotti kontra tieghu; 2.

"Tordna lill-Qorti tal-Magistrati [Ghawdex] bhala Qorti Istruttorja, li fl-eventwalita` li tinsab htija fil-konfront tal-esponenti jew min minnhom fir-rigward tal-akkuzi l-ohra, tqis li jezistu cirkustanzi li jimmitigaw il-htija taghhom, u tiehu dawn ic- cirkustanzi inkunsiderazzjoni meta hija tigi biex tapplika l-piena kontra taghhom; 3.

"Taghti dawk id-direttivi l-ohra li din l-istess Qorti jidhrilha xierqa u necessarji sabiex tigi zgurata l-amministrazzjoni korretta tal-gustizzja; 4.

"Anki f'kaz li ghal xi raguni kwalsiasi,ma jintlaqghux jew ma jkunux jistghu jintlaqghu l-ewwel zewg talbiet tal-esponenti, tordna l-hlas favur l-esponenti tal-ammont li jigi ffissat minn din l-Onorabbli Qorti bhala kumpens gust u xieraq ghall-pregudizzju li huma sofrew perkonsegwenza tas-suespost.

"Bl-Ispejjez".

Fir-risposta tieghu, id-Direttur Generali Qrati u Tribunali [Malta]

eccepixxa principalment li hu ma kienx il-legittimu kontradittur.

L-intimati l-Kummissarju tal-Pulizija u l-Avukat Generali wiegbu

b'mod generali li l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet kollha tar-rikorrenti

kienu qeghdin jigu respinti minnhom bhala infondati fil-fatt u fid-dritt,

filwaqt li ssottomettew li bl-ebda mod ma seta' jinghad li l-agir tal-

prosekuzzjoni seta' ppregudika d-drittijiet tar-rikorrenti meta sahansitra

huma kellhom rimedji ordinarji ohra ghad-dispozizzjoni taghhom.

Id-Direttur Generali tal-Qrati u Tribunali [Ghawdex] ukoll irrisponda

ghat-talbiet tar-rikorrenti, izda dan limitatament dwar l-allegazjoni li hu

kien naqas milli jhallas lill-espert inkarigat mill-Qorti tal-Magistrati

[Ghawdex] bhala Qorti Istruttorja [il-Qorti tal-Magistrati].

Jissottometti li l-

mill-Qorti tal-Magistrati u d-dewmien fil-hlas tad-dritt dovut lilu minghandu

kien ta' ftit xhur minhabba nuqqas ta' finanzi temporanja.

segwenti osservazzjonijiet:

L-ewwel Qorti waslet ghad-decizjoni taghha wara li ghamlet is-

"Ikkunsidrat illi permezz ta' dawn il-proċeduri, ir-rikorrenti qegħdin jitolbu lill-Qorti ssib illi ġie leż id-dritt tagħhom għal smigħ xieraq, bi ksur tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea.

Il-lanjanza tagħhom hija bbażata fuq allegat ksur tal-artikolu 346 tal- Kodiċi Kriminali minħabba li ma nġabarx wieħed mill-mobile phones tal- allegata vittma, dewmien tal-Qorti Istruttorja sabiex tiddekrata ir-rikors tagħhom u n-nuqqas tad-Direttur Ġenerali Qrati u Tribunali (Għawdex) milli jħallas id-drittijiet dovuti lill-espert Dr Martin Lovegrove li wassal sabiex l-espert dam ma wettaq l-inkarigu tiegħu b'dan illi, skont huma, ġew ippreġudikati d-drittijiet tagħhom.

"Mill-atti jirriżulta li r-rikorrenti tressqu quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) bħala Qorti Istruttorja fit-18 ta' Settembru 2008, akkużati b'diversi reati inkluż stupru u abbuż sesswali fuq persuna taħt l-età.

Il- kumpilazzjoni tal-provi għadha pendenti.

"Fuq talba tad-difiża, fl-udjenza tat-23 ta' Settembru 2008 il-Qorti Istruttorja ordnat illi jiġi inġunt rappreżentant tas-soċjetà Go Mobile sabiex jixhed u jagħti call profile tal-linja tal-mobile bin-numru 18090060, u ċioè dik tal-allegata vittma, b'lura minn Jannar tal-2007.

Fl-udjenza tat-2 ta' Diċembru 2008, il-Qorti Istruttorja nnominat lil Dr. Martin Lovegrove sabiex iħejji call profile tan-numru 18090060 b'lura minn Jannar tal-2007.

"L-ewwel darba li l-prosekuzzjoni u d-difiża saru jafu bil-linja tal-mobile bin-numru 44060354 kien fid-9 ta' Ottubru 2008 meta l-allegata vittma xehdet illi hija kienet bidlet il-linja tal-mobile minħabba r-rikorrenti.

Dakinhar, id-difiża ma għamlet l-ebda talba lill-Qorti Istruttorja fir- rigward ta' din il-linja.

"Permezz ta' rikors preżentat nhar is-16 ta' Frar 2009, ir-rikorrenti Peter Paul Doublet Meagher u Josef Doublet Meagher għamlu talba lill-Qorti Istruttorja sabiex l-espert nominat minnha jirrelata wkoll dwar il-linja tal-mobile bin-numru 79981974 stante li fl-udjenza preċedenti ma kienx ġie verbalizzat li l- inkarigu tal-espert nominat mill-Qorti għandu jkopri dan in-numru wkoll.

"It-talba tar-rikorrenti ġiet milqugħa mill-Qorti Istruttorja fl-udjenza tat-23 ta' Lulju 2009.

L-espert Dr. Martin Lovegrove reġa ġie nominat sabiex iħejji call profile kemm tal-linja 79001494 kif ukoll tal-linja 79981974.

Fl- istess udjenza, l-Uffiċjal Prosekutur ġiet ordnata televa mill-pussess tal- allegata vittma l-mobile phones li kienet tagħmel użu minnhom bejn l-1 ta' Jannar 2008 u s-16 ta' Frar 2009 u tgħaddihom lill-espert tal-Qorti.

Fl-udjenza tat-3 ta' Settembru 2009, l-Uffiċjal Prosekutur infurmat lill- Qorti Istruttorja li meta marret sabiex televa mill-pussess tal-allegata vittma l-mobile phones indikati fil-verbal tat-23 ta' Lulju 2009, hija kienet ġiet infurmata minn omm l-allegata vittma li dawn kienu ntremew għaliex kienu mkissrin.

"Peress illi l-espert nominat mill-Qorti ma kienx qiegħed jitħallas tal- inkarigi mogħtija lilu mill-Qrati t'Għawdex, fl-udjenza tas-7 ta' Frar 2013 huwa kien informa lill-Qorti Istruttorja li ma setax jespleta l-inkarigu mogħti lilu f'dawk il-proċeduri sakemm ma jerġax jibda jitħallas tax-

xogħol illi kien qiegħed jagħmel.

"Fl-udjenza tat-2 ta' Mejju 2013 ġie verbalizzat illi sa dakinhar l-espert

kien għadu ma tħallasx u allura kien għadu mhux f'posizzjoni jespleta

l-inkarigu mogħti lilu f'dawk il-proċeduri.

mogħti lilu mill-Qorti Istruttorja meta ġiet riżolta l-kwistjoni dwar il-

pagamenti dovuti lilu.

Ir-rapport tiegħu huwa datat 4 ta' Diċembru 2013.

Madanakollu, f'dan ir-rapport ma saret l-ebda riferenza għall-mobile

"L-espert Dr. Martin Lovegrove xehed quddiem din il-Qorti fejn spjega li t-

talba tad-difiża fir-rigward tal-mobile phones tal-allegata vittma kienet

saret fuori termine fis-sens illi s-service providers huma obbligati

jżommu d-data tal-mobile phones sa sena u t-talba tar-rikorrenti kienet saret wara li kien għadda sena mill-perjodu rilevanti għall-proċeduri.

Jispega wkoll illi sabiex jespleta l-inkarigu mogħti lilu, huwa jkollu bżonn il-mobile phone in kwistjoni.

Jirriżulta għalhekk illi l-espert ma seta' qatt jespleta l-inkarigu mogħti sabiex iħejji call profile tal-linja tal-mobile 79981974 għall-perjodu mitlub għaliex il-mobile phone li kien jintuża mill-vittma fil-perjodu mertu tal-każ ma kienx instab u kienet laħqet għaddiet sena bejn il-perjodu rilevanti u meta l-espert kien qiegħed jespeta l-inkarigu u allura s-service providers kienu laħqu ħassru l- informazzjoni.

"Skont ir-rikorrenti, minħabba dan kollu huma ma setgħux jottjenu informazzjoni li kienet indispensabbli għad-difiża tagħhom u li għalhekk, ġie leż id-dritt fundamentali tagħhom għal smigħ xieraq.

Minkejja li fir- rikors promotur tagħhom ir-rikorrenti jgħidu huma ġarrbu ksur tad- drittijiet tagħhom kif sanċiti permezz tal-artikoli 39(5) u 39(6)(d) tal- Kostituzzjoni u fis- sottomissjonijiet tagħhom jagħmlu riferenza biss għall-ksur tal-prinċipju tal-equality of arms li huwa inkorporat fl-artikolu 39(1) tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni.

"Id-disposizzjonijiet rilevanti tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni jipprovdu illi:

tal-Konvenzjoni Ewropea,

"(1) Kull meta xi ħadd ikun akkużat b'reat kriminali huwa għandu, kemm- il darba l-akkuża ma tiġix irtirata, jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi. .… "(5) Kull min jiġi akkużat b'reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm jiġi pruvat jew ikun wieġeb li huwa ħati: "Iżda ebda ħaġa li hemm fi jew magħmula skont l-awtorità ta' xi liġi ma titqies li tkun inkonsistenti ma' jew bi ksur ta' dan is-subartikolu safejn dik il-liġi timponi fuq xi persuna akkużata kif intqal qabel il-piż tal-prova ta' fatti partikolari.

"(6) Kull min ikun akkużat b'reat kriminali - "għandu jiġi mogħti faċilitajiet biex jeżamina personalment jew (d) permezz tiegħu x-xhieda msejħa mill- prosekuzzjoni quddiem kull qorti u li jikseb l-attendenza ta' xhieda suġġett għall-ħlas tal-ispejjeż raġonevoli tagħhom, u jagħmel l-eżami tax-xhieda il-qorti bl-istess li kondizzjonijiet bħal dawk jgħoddu għal xhieda msejħa mill- prosekuzzjoni;"

jixhdu għalih quddiem

tar-rappreżentant

"L-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea jipprovdi li:

"Fid-determinazzjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuza kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi zmien ragonevoli minn tribunal indipendenti u

imparzjali mwaqqaf b'ligi.

Is-sentenza għandha tingħata pubblikament izda l-istampa u l-pubbliku jistgħu jiġu eskluzi mill-proċeduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal-ordni pubbliku jew tas- sigurtà nazzjonali f'socjetà demokratika, meta l-interessi tal-minuri jew il-protezzjoni tal-ħajja privata tal-partijiet hekk teħtieg, jew safejn ikun rigorozament meħtieg fil-fehma tal-qorti f'cirkostanzi specjali meta l- pubblicità tista' tippregudika l-interessi tal-gustizzja."

"Ir-rikorrenti qegħdin jinvokaw ukoll l-artikolu 6(3)(d) tal-Konvenzjoni Ewropea li jipprovdi illi:

"Kull min ikun akkuzat b'reat kriminali għandu d-drittijiet minimi li gejjin: (d) li jezamina jew li jara li jigu ezaminati xhieda kontra tiegħu u li jottjeni l-attendenza u l-ezami ta' xhieda favur tiegħu taħt l-istess kundizzjonijiet bħax-xhieda kontra tiegħu;"

"Ir-rikorrenti ma spjegawx kif allegatament ġie leż id-dritt tagħhom li jkunu meqjusa innoċenti u li jeżaminaw x-xhieda.

Fil-fatt, jidher li l- lanjanza tagħhom hija bażata biss fuq allegat ksur tal-prinċipju tal- equality of arms.

Dwar dan il-prinċipju, intqal hekk mill-Qorti Ewropea fil-każ ta' A.B. v Slovakia tal-4 ta' Marzu 2003:

"Madanakollu, huwa prinċipju assodat kemm fil-ġurisprudenza tal-Qrati tagħna, kif ukoll dik tal-Qorti Ewropea li sabiex jiġi determinat jekk ir- rikorrenti ġarrbux ksur tad-dritt tagħhom għal smigħ xieraq, din il-Qorti trid tqis il-proċess fl-intier tiegħu u għalhekk, fejn il-proċess kriminali għadu għaddej, bħal fil-każ tallum, it-talba tar-rikorrenti sabiex il-Qorti ssib ksur tad-drittijiet tagħhom, hija intempestiva.

"Kif proprju qalet il-Qorti Kriminali fil-każ The Republic of Malta vs Anna- Maria Beatrice Mifsud Grech, deċiża fil-5 ta' Diċembru 2013:

Fil-każ ta' Anthony Gialanze’ et vs Il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali et tas-16 ta' Ottubru 2002, il-Qorti Kostituzzjonali osservat li:

"huwa risaput minn studju tal-gurisprudenza in materja, li biex tigi deciza il-kwistjoni jekk inghatax smiegh xieraq jew le, skond l-artikoli jistax, u ma ghandux, Kostituzzjonali citati qabel, wiehed ma semplicement jiffoka fuq xi parti biss tal-process gudizzjarju u jekk isib kwalunkwe nuqqas ikun x'ikun, allura wiehed inezorabilment ikollu jikkonkludi li l-process gudizzjarju kollu hu konsegwentement vizjat.

Invece, biex wiehed jasal ghal decizjoni jekk kienx hemm ksur tad-dritti fondamentali ghal smiegh xieraq, ikun mehtieg li l-"iter" shih tal-process gudizzjarju jigi analizzat.

Il-valutazzjoni trid issir fuq l-assjem ta' l- elementi kolha li jifformaw il-process gudizzjarji, ghax hu biss minn tali valutazzjoni komprensiva li wiehed jista' jasal kien ragjonevolment jiddeciedi jekk kienx hemm vjolazzjoni ta` l-imsemmi dritt fondamentali."

"Fil-każ ta' Morgan Mifsud Hales Bajada Stride vs Avukat Generali, deċiża mill-istess Qorti, fis-16 ta' Marzu 2011, intqal li:

"Ghalhekk, sewwa qalet l-ewwel qorti illi, qabel ma jkun sar u ntemm il- process penali, ikun prematur illi jsir minn din il-qorti l-ezercizzju li jrid l- appellant, kemm ghax l-appellant ghad ghandu ghad dispozizzjoni tieghu rimedji u l-mezzi ta' harsien kollha li jaghtih il-process penali - u ghalhekk ghad ghandu ir-rimedji taht il-ligi ordinarja - u kif ukoll ghax din il-qorti ghadha ma tistax tqis it-process penali kollu kemm hu – ghax ghadu ma sarx - biex tkun tista' tghid kienx hemm ksur tal-jeddijiet fundamentali, mhux f'episodju izolat, izda fil-kuntest tal-process meqjus kollu kemm hu u bl-applikazzjoni in concreto tad-dispozizzjonijiet tal-ligi attakkati."

"L-istess ħaga qalet il-Qorti Ewropea fis-sentenza aktar ricenti mogħtija fil-5 ta' Jannar 2016 fl-ismijiet Tyrone Teksen et v Malta:

"Fuq skorta tal-ġurisprudenza rilevanti, huwa ċar illi sabiex il-Qorti tiddeċiedi jekk ġiex leż id-dritt tar-rikorrenti għal smigħ xieraq, trid tistenna li l-proċeduri kriminali minn fejn twieldu l-lanjanzi tagħhom jiġu fi tmiemhom.

F'dan l-istadju, din il-Qorti mhijiex f'posizzjoni tikkunsidra l-ilmenti tagħhom fid-dawl tal-proċeduri fl-intier tagħhom sabiex tagħmel evalwazzjoni ta' kif dak li jilmentaw dwaru ser jinċidi fuq il- verdett finali.

Jista' jkun illi fl-aħħar mill-aħħar, huma ma jinstabux ħatja

tal-akkużi miġjuba kontrihom jew jinstabu ħatja abbażi ta' xhieda inkonfutabbli.

"Fil-każ preżenti, huwa biss wara verdett finali li r-rikorrenti jistgħu jressqu l-allegazzjonijiet tagħhom ta' ksur tad-drittijiet fundamentali għaliex huwa biss wara li jkun hemm deċiżjoni finali mill-Qrati ta' kompetenza kriminali jagħmlu evalwazzjoni dwar jekk seħħx jew le dan l-allegat ksur.

"Ladarba l-Qorti qiegħda ssib illi din l-azzjoni saret qabel waqtha, mhux meħtieġ illi tkompli billi tqis l-eċċezzjonijiet tal-intimati.

Iżda l-Qorti żżid illi fi kwalunkwe każ, ir-rikorrenti ma ġabux l-iċken prova sabiex jikkonvinċuha li ġew leżi d-drittijiet tagħhom minħabba l-fatt illi l-espert nominat mill-Qorti Istruttorja ma setax jagħmel call profile tal-linja tal- mobile in kwistjoni.

Dan in vista tas-segwenti osservazzjonijiet:

l-Qrati Kostituzzjonali

jistgħu

I."Ir-rikorrenti ma taw l-ebda ħjiel ta' x'setgħet kienet din l-informazzjoni li skont huma kienet indispensabbli għad-difiża tagħhom li setgħet tinġabar biss minn dan il-call profile;

"Ir-rikorrenti ma ġabu l-ebda prova li turi li kieku l-espert nominat mill- Qorti Istruttorja qeda l-inkarigu tiegħu immedjatament (jew addirittura malli għamlu t-talba tagħhom permezz tar-rikors tas-16 ta' Frar 2009) kien ser ikun jista' jiġbor l-informazzjoni mitluba, fid-dawl tal-fatt mhux kontestat illi l-mobile phone in kwistjoni ma kienx fil-pussess tal-allegata vittma għaliex kienet iddisponiet minnu;

"L-espert nominat mill-Qorti Istruttorja Dr Martin Lovegrove stqarr li t-talba tar-rikorrenti kienet, fi kwalunkwe każ, fuori termine għaliex is-service providers iżommu l-informazzjoni meħtieġa għal sena biss;

"Ir-rikorrenti ma ġabu l-ebda prova li l-prosekuzzjoni kienet taf illi l- allegata vittma kellha linja tal-mobile oħra qabel ma xehdet dwarha quddiem il-Qorti Istruttorja.

Dan ifisser li mhuwiex minnu li l- prosekuzzjoni aġixxiet bi ksur tal-artikolu 346 tal-Kodiċi Kriminali li jipprovdi, inter alia, li l-pulizija għandha tiġbor prova sew kontra sew favur il-persuna suspettata.

Il-pulizija ma tistax tiġbor prova qabel ma tkun taf biha;

"Kienu r-rikorrenti li baqgħu passivi għal xhur sħaħ qabel ma talbu lill-

Qorti Istruttorja tordna li ssir call profile ta' din il-linja tal-mobile".

Ir-rikorrenti fit-18 ta' Frar, 2019, appellaw mis-sentenza tal-ewwel

Qorti fejn jghidu li l-aggravji taghhom huma molteplici u huma s-segwenti:

[a] l-ewwel Qorti traskurat ghal kollox id-dispozizzjonijiet tal-Artikolu 46

tal-Kostituzzjoni li jinghata rimedju anke meta l-vjolazzjoni tkun potenzjali

["x'aktarx]; [b] l-ewwel Qorti ma kinitx korretta meta ddecidiet li ghad ma

kienx hemm l-ebda ksur ta' xi dritt fondamentali tar-rikorrenti.

L-intimati l-Kummissarju tal-Pulizija u l-Avukat Generali wiegbu fl-

1 ta' Marzu 2019 billi jghidu: [a] l-ewwel Qorti kienet korretta meta

l-proceduri odjerni huma

determinazzjoni dwar jekk sehhitx vjolazzjoni jew le fil-proceduri kriminali

kontra r-rikorrenti, ghandu jitqies il-process fl-intier tieghu, mentri fil-kaz

odjern dan il-proceduri kienu ghadhom pendenti quddiem il-Qorti

Kriminali; [b] ir-rikorrenti naqsu milli juri li verament sehh ksur tad-drittijiet

fondamentali taghhom.

Fir-risposta tieghu l-intimat id-Direttur Generali [Malta] jinsisti li s-

sentenza appellata hi ekwa u gusta u ghalhekk ghandha tigi konfermata

Ghal darb'ohra jtenni li hu mhux il-legittimu kontradittur.

L-intimat

id-Direttur Generali

interpost mir-rikorrenti billi wkoll jghid li s-sentenza appellata ghandha tigi

kkonfermata.

Jghid li l-ewwel Qorti ma kinitx sabitu responsabbli ghall-

allegat ksur tad-drittijiet fondamentali tar-rikorrenti u f'kwalunkwe kaz ma

kinitx tirrizulta raguni valida ghaliex l-apprezzament tal-provi maghmula

minn dik il-Qorti ghandu jigi ddisturbat.

Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti

Din il-Qorti ser tghaddi sabiex tikkonsidra z-zewg aggravji mressqa

mir-rikorrenti flimkien stante li l-konsiderazzjonijiet legali li ghandhom

isiru huma minsuga flimkien.

L-istess jista' jinghad ghat-tliet risposti

pprezentati separatament mill-intimati l-Kummissarju tal-Pulizija u l-

Avukat Generali, id-Direttur Generali [Ghawdex] u d-Direttur Generali

L-Ewwel Aggravju

Ir-rikorrenti jghidu li jhossuhom aggravati bil-fatt li l-ewwel Qorti ma

tatx debita konsiderazzjoni

lid-dispozizzjonijiet

Kostituzzjoni.

Huma jispejgaw hekk dan l-aggravju:

"Fl-ewwel lok, kemm is-sentenza kif ukoll il-kunsiderazzjonijiet tal- Ewwel Onorabbli jittraskuraw ghal kollox id-dispozizzjonijiet tal-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, liema artikolu jipprovdi kif gej: "(1) Bla hsara ghad-disposizzjonijeit tas-subartikolu (6) u (7) ta' dan l- artikolu, kull persuna li tallega li xi wahda mid-disposizzjonijiet tal- artikoli 33 sa 45 (maghdudin ta' din il-Kostituzzjoni tkun giet, tkun qed tigi jew tkun x'aktarx ser tigi miksura dwarha, jew kull persuna ohra li l-Prim'Awla tal-Qorti Civili f'Malta tista' tahtar ad istanza ta' xi persuna li hkk tallega, tista', bla hsara ghal kull azzjoni ohra dwar l-istess haga li tkun tista' ssir legalment, titlob lill-Prim'Awla tal-Qorti Civili ghal rimedju.

"Issa huwa pacifiku li d-dritt li l-esponenti qeghdin jirrivendikaw jinkwadra ruhu fid-dispozizzjonijiet tal-artikolu 39 u kwindi huwa applikabbli ghalih dak li jipprovdi l-artikolu 46.

"F'dan ir-rigward, jista' jaghti lok li l-Kostituzzjoni ta' Malta hija iktar protettiva mill-Konvenzjoni Ewropea swar id-Drittijiet tal-Bniedem, u ghalhekk id-decizjonijiet tal-Qorti Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem mhux necessarjament japplikaw ghall-forum nostran.

"Huwa sottomess bir-rispett li l-formulazzjoni ta' dan l-artikolu ma jhalli l-ebda lok ghal interpretazzjoni ghaliex huwa car bizzejjed fis-sens li l- fatt biss li "x'aktarx" ser jigi miksur fil-futur xi wiehed mid-drittijiet fundamentali stabbiliti bl-artikolu 33 sa 45 tal-Kostituzzjoni huwa sufficjenti sabiex jippermetti lill-persuna kkoncernata jew sahansitra persuna ohra fl-interess taghha li tipprezenta rikors quddiem il- Prim'Awla tal-Qorti Civili sabiex titlob ir-rimedju opportun". "...Il-possibbilita` li, minhabba nuqqas tal-prosekuzzjoni li tipprezerva l- provi li jirrizultaw mill-uzu taz-zewg linji tal-mobile tal-parti civili x'aktarx li iccahhadhom mill-possibbilita` li jezoneraw ruhhom mill-akkuzi infondati imressqa kontra taghhom, u konsengwentement ghamdhom jigu ordnati r-rimedji favur."

It-Tieni Aggravju

Dan jikkonsisti fil-fatt li, ladarba l-ewwel Qorti laqghet l-eccezzjoni

tal-intempestivita`, ma kellhiex taghmel konsiderazzjonijiet dwar il-

kumplament tal-eccezzjonijiet.

Huma fissru hekk dan l-aggravju:

"Fit-tieni lok, u minghajr pregudizzju ghall-premess, lanqas l-Ewwel Onorabbli Qorti lanqas ma kienet korretta meta kkonkludiet li fil- konfront tal-esponenti ghadu ma twettaq l-ebda ksur ta' xi wiehed mid- drittijiet fundamentali taghhom.

"L-esponenti jinnotaw li qabel il-parti konkluziva u dispozittiva tas- sentenza taghha, l-Ewwel Fenech Melillo Qorti ddikjarat li "Ladarba l-Qorti qieghda ssib illi din l-azzjoni saret qabel waqtha, mhux mehtieg illi tkompli billi tqis l-eccezzjonijiet tal-intimati.

"Izda imbaghad kompliet sabiex tesprimi obiter xi hsibijiet taghha dwar dawk l-eccezzjonijiet u dwar jekk, fil-mertu, l-esponenti rnexxilhomx jippruvaw il-kaz taghhom.

"Madankollu, fid-dawl tal-fatt tad-dikjarazzjoni li ma kinitx ser tesprimi ruhha fuq dawn l-eccezzjonijiet, l-esponenti jissottomettu li dawn il- kunsiderazzjonijiet obiter la jehtiegu u lamqas jistghu jitqiesu li huma parti mid-dispozittiv tas-sentenza u ghalhekk la jehtieg u lanqas jistghu jiffurmaw parti mill-aggravji li qeghdin jitressqu ghall-attenzjoni u decizjoni ta' din l-Onorrabbli Qorti".

ghall-aggravji tar-rikorrenti:

L-intimati Kummissarju tal-Pulizija u l-Avukat Generali wiegbu hekk

"..l-ewwel Qorti kienet korretta meta waslet ghal konkluzjoni li l-kawza odjerna hija intempestiva galadarba il-kawza kriminali ghadha pendenti u allura wiehed ghandu jezamina il-jedd ghal-smigh xoeraq fit-totalita` tal-proceduri in kwistjoni.

Illi l-Qrati nostrana trattaw il-punt li meta l- Qrati jigu biex japplikaw l-Artikolu 39 (1) tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni Ewropeja, jridu tabilfors iqisu l-fatturi processwali partikolari tal-kaz, b'modilli biex jiddeterminaw jekk kien hemm ksur tal- jedd ta' smigh xieraq, iridu jqisu l-process kollu kemm hu.

"Dan ifisser li l-Qorti ma tistax u ma ghandhiex tiffoka fuq bicca biss mill-process shih gudizzjarju biex minnu, jekk issib xi nuqqas jew ghelt, jasal ghall-konkluzjoni li tabilfors isehh ksur tal-jedd tas- smigh xieraq".

Omissis "Huwa inspjegabbli kif l-appellanti qeghdin jghidu li qed jibbazaw id- difiza taghhom fuq dan in-numru is-79981974, pero` sal-gurnata tal-lum ghadhom ma spjegawx sewwa sew ir-raguni ghalfejn dan in-numru huwa daqshekk importanti ghalihom u x'relevanza ghandu ghal-kawza kriminali.

Min jallega irid jipprova u f'kawza kostituzzjonali li minnha innifisha hija azzjoni straordinarja, kellhom l-appellanti talinqas igiebu prova li n-numru 79981974 huwa verament krucjali ghad-difiza taghhom u mhux semplicement jitfghu allegazzjonijiet fiergha u bla bazi.

Pero` ghadna sal-gurnata tal-lum ma nafux x'relevanza ghandu dan in-numru.

"Minn ezami tal-atti processwali ma jirrizultax li l-appellanti gew b'xi mod imcahhda milli jressqu xi provi b'tali mod li wiehed jista' jikkonkludi li ma ghandhomx smigh xieraq.

L-appellanti kellhom u ghad ghandhom l-istess opportunita` sabiex jirraprezentaw l-kaz taghhom, li jressqu l- provi, jaghmlu kontro-ezamijiet u ghandhom access ugwali ghal-istess

informazzjoni fil-process.

Fuq kollox ghandhom kull opportunita` li jaghmlu d-difiza taghhom.

Sa dan l-istadju tal-proceduri kriminali ma giet determinata l-ebda akkuza kriminali fil-konfront tal-appellanti u l- oneru tal-prova jispetta dejjem lil prosekuzzjoni.

Minn dan kollu huwa car kemm din l-azzjoni hija wahda intempestiva galadarba r-rikrrenti ghandhom prezunti innocenti u ma gie deciz xejn kontrihom.

Fil-kawza kriminali kontra r-rikorrenti, il-prosekuzzjoni ma ghandha l-ebda vantagg, la zghir u lanqas sostanzjali fuq id-difiza anzi l-oneru tal-prova hija kollha fuq il-prosekuzzjoni ghaliex principju iehor hu li akkuzat ma hu tenut jipporova xejn.

"Illi l-esponent jikkonkludi dwar dan il-punt billi jghid li jekk il-prova tan- numru hija daqshekk importanti sabiex tipprova l-innocenza tar- rikorrenti huma kellhom jindikawa fil-bidu tal-investigazzjoni u meta gew mitkellma mill-pulizija.

Pero` hadd minnhom ma semma dan in-numru mal-ufficjal investigattiv.

Meta Lorma Marie Dempsey semmiet in- numru 79981974 waqt is-seduta d-difiza ma ghamlet l-ebda mistoqsija dwar dan in-numru u l-uzu tieghu u l-importanza ta' dan in-numru.

Kieku dan in-numru huwa daqshekk importanti ghad-difiza, haga bhal dik issemmiha mill-ewwel.

L- esponenti itennu li n-numru relevanti ghal meta sehhew l-allegati reati huwa n-numru l-iehor is-79001494 u dwar dan in-numru sar dak kollu li seta' jsir fuqu bhala call profile analysis.

Ir-rikorrenti baqghu qatt ma qalu r-relevanza tan-numru 79981974 u jekk kienx hemm xi aperusin partikolari li kkomunikaw permezz ta' dan in-numru.

Jekk hemm xi tip ta' komunikazzjoni tramite dan in-numru partikolari r-rikorrenti jistghu dejjem f'tali komunikazzjoni sabiex involuti eventwalment jixhdu l-Qorti.

Pero` dan qatt ma saru u allura l-appellati bl-akbar rispett jghidu li galadarba l-importanza ta' dan in-numru baqa' misteru, r-rikorrenti qajmu din il-kwistjoni tan-numru bl-ghan li jtawlu kemm jista' jkun il-proceduri kriminali".

il-persuni

jindikaw

Min-naha tieghu l-intimat id-Direttur Generali [Malta] isostni li d-

decizjoni tal-ewwel Qorti hija tajba u li hu ma kienx il-legittimu kontradittur.

L-istess

id-Direttur Generali

jissottometti li hu ghandu jirrispondi biss fir-rigward tal-allegazzjoni

maghmula mir-rikorrenti li hu kien naqas milli jhallas lill-espert Martin

Lovegrove li kien gie inkarigat mill-Qorti tal-Magistrati fejn jaghmel referenza

ghall-eccezzjonijiet imressqa minnu quddiem l-ewwel Qorti.

min-naha taghhom ir-rikorrenti ma esprimewx li jhossuhom aggravati bil-

mod li ddecidiet l-ewwel Qorti, jigifieri li wara kollox it-talba taghhom

kienet fuori termine ghax kien diga` ghadda l-perijodu ta' sena ghar-

retenzjoni tad-data dwar il-mobile.

L-ewwel Qorti wara li citat is-subartikolu 39[5] u l-para.

39[6][d] tal-

Kostituzzjoni u l-para.

6[3][d] tal-Konvenzjoni, osservat li jidher li l-ilment

Ghamlet referenza ghal kaz deciz mill-Qorti Ewropea fl-ismijiet A.B. v.

Slovakia fl-4 ta' Marzu 2003 u kkonsidrat li hu principju assodat kemm

fil-gurisprudenza ta' dik il-Qorti u wkoll fil-gurisprudenza tal-Qrati taghna

li sabiex jigi determinat minn din il-Qorti jekk inkisirx id-dritt tar-rikorrenti

ghal smigh xieraq hemm bzonn li jitqies il-process fl-intier tieghu.

Fejn il-

process kien ghadu ghaddej, bhal ma hu fil-kaz odjern, it-talba tar-

Dik il-Qorti Irrilevat li ma kinitx

f'pozizzjoni li taghmel evalwazzjoni ta' kif l-ilment tar-rikorrent ser jincidi

fuq il-verdett finali, sahansitra jistghu ma jinstabux hatja tal-akkuzi

migjuba kontra taghhom jew jinstabu hatja abbazi ta' xhieda ohra

inkonfutabbli.

Ir-rikorrenti setghu ghalhekk legalment iressqu l-ilment

In vista ta' dan l-ewwel Qorti ddecidiet

li ma tkomplix tqies l-ecezzjonijiet l-ohra tal-intimati izda ziedet li

f'kwalunkwe kaz ir-rikorrenti ma kienu ressqu l-ebda prova dwar ksur tad-

dritt fundamentali tar-rikorrenti rizultanti mill-fatt li l-espert inkarigat mill-

Dik il-Qorti ghamlet ukoll

diversi osservazzjonijiet in sostenn ta' din l-osservazzjoni taghha.

Konsiderazzjonijiet ulterjuri ta' din il-Qorti

il-Qorti

taqbel mad-decizjoni

tal-ewwel Qorti dwar

intempestivita` tal-ilment tar-rikorrenti.

Dawn isostnu li l-ilment taghhom

hu li n-nuqqas tal-prosekuzzjoni li tigbor il-provi x'aktarx kien ser

icahhadhom mill-possibbilita` li jezoneraw ruhhom mill-akkuzi migjuba

kontrihom u ghalhekk huma ghandhom id-dritt skont l-Artikolu 46 tal-

Kostituzzjoni li jirrikorru ghall-qrati ta' gurisdizzjoni kostituzzjonali sabiex

Hawn din il-Qorti mill-ewwel tosserva li r-rikorrenti naqsu

milli jispjegaw kif in-nuqqas tad-data dwar it-tieni mobile, li l-minuri kienet

akkwistat sabiex ma tkomplix tircevi telefonati minghand ir-rikorrenti, kien

ta' rilevanza determinanti fl-ezitu tal-process kriminali.

Dak li jista' jkun

relevanti huwa d-data li l-minuri kienet tircevi fuq l-ewwel mobile, li kienet

tuza fiz-zmien inkriminat, u li dwaru ma hemmx ilment.

Ghalhekk din il-

Qorti ma tarax li bin-nuqqas tal-provi dwar it-tieni mobile ir-rikorrenti ser

jew x'aktarx ser isofru pregudizzju reali u attwali fil-proceduri kriminali

migjuba kontra taghhom, b'mod li ghandha tinterferixxi f'dan l-istadju fil-

Din il-Qorti taghmel referenza ghal dak li jghidu l-awturi D'Agostino,

Barra minn hekk hija gurisprudenza Ewropea li, sabiex jigi kostatat

jekk hemmx ksur jew le tad-dritt ghal smigh xieraq ghandhom jitqies ic-

cirkostanzi tal-kaz partikolari, kif wkoll il-process fl-intier tieghu.

Dan l-

insenjament gie ripetut ricentement fid-decizjoni fl-ismijiet Case of Beuze

v. Belgium10 fejn intqal hekk:

202 u 204.

71409/10, 9 ta' Novembru 2018.

L-istess insenjament isegwuh dawn il-Qrati, kif rifless fir-referenzi

maghmula mill-ewwel Qorti ghall-gurisprudenza11, u ghalhekk ghandu

jinghad li dak li ghalih jipprovdi l-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ma jnaqqas

xejn mill-bzonn

l-proceduri shah ghajr ghal dawk

sitwazzjonijiet partikolari li jistghu jirravvizaw ruhhom u li l-Qorti, kif ser

jigi spjegat aktar tard, mill-ewwel tghid li l-kaz odjern ma jinkwadrax ruhu

f'sitwazzjoni simili.

Ghalhekk l-ewwel Qorti kellha kull ragun li tiddeciedi

li l-ilment tar-rikorrenti hu intempestiv ghaliex ma kinitx f'pozizzjoni li

taghmel evalwazzjoni ta' kif l-ilment taghhom kien ser jincidi fuq il-verdett

finali - ahseb u ara kemm ghandha tilqa' t-talba taghhom ghall-waqfien

tal-proceduri kriminali kontrihom meta huma proprju dawk il-proceduri fl-

intier taghhom li jistghu jwasslu ghal decizjoni dwar sejbien jew le ta' ksur.

11 Ara wkoll Q.Kost.

47/2011, Edgar Publio Dominicus Celestino v. Avukat Generali, 5 ta' Dicembru 2014, u r-riferenzi maghmulin mill-P.A.[Sede Kost.] fis-sentenza taghha tad-29 ta' April 2014.

id-dispozizzjonijiet

tal-Kostituzzjoni,

ir-

rikorrenti jghidu li "...jista' jaghti lok li l-Kostituzzjoni ta' Malta hija aktar

protettiva mill-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem..." u

jieqfu hemm minghajr kjarifika ahjar ta' din is-sottomissjoni taghhom.

Izda din il-Qorti tissenjala li l-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ma jistax

jinftiehem b'dan il-mod.

Ghall-kuntrarju, kif jinghad mill-awturi appena

citati hawn fuq fl-ahhar sentenza, jista' jkun li jirrizulta fattur tant deciziv

ghad-dritt ta' smigh xieraq kif sancit taht l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni li l-

proceduri jkollhom jigu ezaminati qabel l-eghluq taghhom.

ir-rikorrenti ma gabux

jikkonvincuha li gew lezi [jew x'aktarx ser jigu lezi] id-drittijiet taghhom

minhabba l-fatt illi l-espert nominat mill-Qorti Istruttorja ma setax jaghmel

call profile tal-linja tal-mobile inkwistjoni".

Bhal fil-kaz tal-ewwel Qorti, fin-

nuqqas ta' provi jew sottomissjonijiet ta' kjarifika min-naha tar-rikorrenti,

din il-Qorti ma tistax tifhem kif dan il-fattur wahdu ghandu jigi evalwat

f'dan l-istadju tal-proceduri kriminali fid-dawl tal-ilment tar-rikorrenti ta'

Ghaldaqstant dan l-aggravju mhuwiex gustifikat u qed jigi michud.

Dwar it-tieni aggravju tar-rikorrenti fejn jghidu li, wara li l-ewwel

Qorti ddikjarat li mhiex ser tqies l-eccezzjonijiet l-ohra tal-intimati ghaliex

sabet li l-azzjoni kienet intempestiva, xorta wahda esprimiet obiter xi

hsibijiet taghha dwar l-istess eccezzjonijiet u wkoll fuq il-mertu.

Din il-Qorti tqis li dawk il-konsiderazzjonijiet ghandhom jinqraw fid-

tad-dikjarazzjoni

tal-ewwel Qorti dwar

in-nuqqas

ta' provi

konvincenti min-naha tar-rikorrenti sabiex tikkonsidra l-ilment taghhom, u

wkoll fid-dawl ta' dak li gie kkostat minn din il-Qorti li ma ssibx li r-rikorrenti

ressqu ragunijiet sufficjenti biex jikkonvincuha tqies l-allegat nuqqas tal-

prosekuzzjoni f'dan l-istadju tal-proceduri kriminali.

L-osservazzjonijiet

tal-ewwel Qorti huma proprju dawk li wassluha ghall-konvinciment

taghha, dwar il-kwistjoni ta' intempestivita`.

Barra minn hekk din il-Qorti ma tarax li dawk il-konsiderazzjonijiet

idghajjfu l-konkluzjoni raggjunta minnha dwar l-intempestivita` , kif lanqas

ma tara kif dawk l-istess konsiderazzjonijiet jistghu jkunu ta' pregudizzju

ghar-rikorrenti fil-proceduri kriminali, stante li dawk jifformaw parti mill-

gudizzju f'dawn il-proceduri biss.

Rigward il-parti dispozittiva tas-sentenza, din il-Qorti tissenjala biss

li, tenut kont li l-azzjoni giet dikjarata intempestiva, jigi precizat li l-ewwel

Qorti ma kellhiex tichad it-talbiet izda kellha tastjeni milli tiehu konjizzjoni

ulterjuri taghhom u tillibera lill-intimati mill-osservanza tal-gudizzju.

Ghaldaqstant din il-Qorti issib dan l-aggravju parzjalment gustifikat.

Ghal dawn il-motivi l-Qorti tichad l-appell tar-rikorrenti izda tirriforma s-

sentenza appellata billi, minflok tichad it-talbiet tar-rikorrenti, tiddikjara li

ma tihux konjizzjoni ulterjuri tal-azzjoni u tillibera lill-intimati mill-

osservanza tal-gudizzju.

L-ispejjez taz-zewg istanzi jithallsu mill-istess rikorrenti.

Joseph Dempsey Prim Imhallef

Deputat Registratur mb