MALTA QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) BHALA QORTI TA' GUDIKATURA KRIMINALI MAGISTRAT DR. DUNCAN UENGKLA Illum 31 ta' Ottubru 2019 Kumpilazzjoni numru 580/2011 Il-Pulizija (Assistent Kummissarju Ian J. Scott) vs Michael Ben Mubarek

Il-Qorti, Rat l-imputazzjonijiet migjuba kontra Michael Ben Mubarek li gie akkuzat talli, personalment u/jew fil-kapacità tieghu ta' segretarju ezekuttiv tal-Kunsill Lokali ta' Hal Luqa, f'Marzu 2010 u fix-xhur ta' qabel, f'dawn il-Gzejjer, b'diversi atti maghmulin fi zminijiet differenti, izda li jiksru l-istess diposizzjonijiet tal-ligi u li gew maghmula b'rizoluzzjoni wahda;

Minghajr awtorizzazzjoni

i. Uza kompjuter jew xi taghmir jew apparat iehor biex jidhol f'xi data, software jew dokumentazzjoni ta' appogg li jinzammu f'dak il-kompjuter jew f'xi kompjuter iehor, jew uza, ikkopja jew immodifika kull data, software jew dokumentazzjoni ta' appogg bhal dawk; kif ukoll

Gharraq it-thaddim ta' xi sistema, software jew l-integrità jew affidabilità

ta' xi data; kif ukoll

Installa, nehha, biddel, ikkancella, qered, varja, jew zied ma' xi data,

software jew dokumentazzjoni ta' appogg.

meta tali reat jikkonstitwixxi att li b'xi mod kien ta' hsara ghal xi funzjoni jew attività tal-Gvern, jew tellef, gharraq jew interrompa b'xi mod li jkun l-ghoti ta' xi servizz jew utilità pubblika;

U aktar talli, fl-istess dati, lokalitajiet u cirkostanzi, approprja ruhu, billi dawwar bi profitt ghalih jew ghal persuna ohra, is-somma ta' iktar minn elfejn, tliet mija u disgha u ghoxrin euro u sebgha u tletin centezmu (€2329.37), ghad-dannu tal-Gvern ta' Malta, liema somma giet fdata jew ikkunsinnata lilu taht titolu illi jgib mieghu l-obbligu tar-radd tal-haga jew li jsir uzu minnha specifikat, liema somma giet fdata lilu minhabba l-professjoni, industrija, kummerc, kariga, jew servizz tieghu;

U aktar talli, fl-istess dati, lokalitajiet u cirkostanzi, b'mezzi kontra l-ligi jew billi ghamel uzu ta' ismijiet foloz, jew ta' kwalifiki foloz, jew billi inqeda b'qerq iehor, ingann, jew billi wera haga b'ohra sabiex igieghel titwemmen l- ezistenza ta' intraprizi foloz, jew ta' hila jew setgha fuq haddiehor jew ta' krediti immaginarji, jew sabiex iqanqal tama jew biza' dwar xi grajja kimerika, ghamel qligh b'qerq ta' aktar minn elfejn, tliet mija u disgha u ghoxrin euro u sebgha u tletin centezmu (€2,329.37), ghad-dannu tal-Gvern ta' Malta;

U aktar talli, fl-istess dati, lokalitajiet u cirkostanzi, fil-kapacità tieghu ta' ufficjal jew impjegat pubbliku, ghal xi vantagg tieghu, ghamel uzu hazin minn flejjes tal-Gvern jew tal-privat, karti ta' kreditu jew dokumenti, titoli, atti jew hwejjeg mobbli, illi kienu gew fdati lilu minhabba l-kariga jew impjieg tieghu, jew seraq tali flejjes tal-Gvern u oggetti ohra;

U aktar talli, fl-istess dati, lokalitajiet u cirkostanzi, sabiex jikseb xi vantagg jew beneficcju ghalih innifsu jew ghal haddiehor, f'xi dokument mahsub ghal xi awtorità pubblika, xjentement ghamel dikjarazzjoni jew stqarrija falza, jew ta taghrif falz.

Il-Qorti giet gentilment mitluba sabiex fil-kaz ta' htija, barra li tinfliggi l-pieni stabbiliti mil-ligi, tordna wkoll il-konfiska tal-oggetti kollha esebiti.

Il-Qorti giet ukoll gentilment mitluba sabiex f'kaz ta' htija tikkundanna lill-akkuzat/i ghal hlas ta' spejjez li jkollhom x'jaqsmu mal-hatra ta' esperti jew periti fil- proceduri hekk kif ikkontemplat fl-Artikolu 533 tal-Kapitlu 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Rat illi din il-kawza giet assenjata lil din il-Qorti permezz ta' digriet tal-Onor.

Prim' Imhallef Silvio Xuereb Micallef datat 26 ta' Ottubru 2017 wara li kienet giet differita sine die minn din il-Qorti diversament presjeduta fil-11 ta' Marzu 2015; Rat in-nota ta' l-Avukat Generali datata 20 ta' Mejju 2019 permezz ta' liema baghat lill-imputat biex jigi gudikat minn din il-Qorti bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali kif mahsub fis-segwenti artikoli tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta Malta:1 Fl-artikoli 18 u 337C(1)(a),(e) u (g) u 337F

Fl-artikoli 18, 293, 294 u 310

Fl-artikoli 18, 308, 309 u 310

Fl-artikoli 18 u 127

Fl-artikoli 18 u 188

Fl-artikoli 17, 31 u 533;

Rat li l-imputat ma kellux oggezzjoni li l-kaz jitkompla bi procedura sommarja;

Semghet ix-xhieda mressqa mill-Prosekuzzjoni; Rat l-atti processwali; Semghet it-trattazzjoni tad-difiza; Ikkunsidrat: Illi f'dawn il-proceduri l-imputat jinsab akkuzat b'diversi reati allegatament kommessi meta huwa kien jokkupa l-kariga ta' Segretarju Ezekuttiv tal-Kunsill Lokali ta' Hal-Luqa.

Illi jirrizulta illi dawn il-proceduri gew inizjati wara rapport tal-Internal Audit and Investigations Department (IAID) li nvestigat rapport li kien ghamel id-Dipartiment

tal-Gvern Lokali wara li kien allegat minn kunsillier partikolari li kien hemm xi rregolaritajiet fit-thaddim tal-petty cash.

In vista tad-digriet ta' din il-Qorti tas-17 ta' Lulju 2019, il-Qorti qieghda tiskarta l- istqarrija tal-imputat u kwalunkwe referenza li setghu ghamlu x-xhieda ghal kwalunke haga li ntqalet mill-imputat, kemm lill-Pulizija u kif ukoll lill-ufficjali tal- IAID, u dan anke ghaliex ma jirrizultax illi fil-kaz tal-intervisti mal-IAID l-imputat inghata t-twissija li ghandu dritt ma jinkriminax ruhu.

Il-Qorti sejra issa taghmel referenza, in succint, tax-xhieda prodotti mill- Prosekuzzjojni.

L-Assistant Kummissarju Ian J. Scott spjega illi f'Jannar 2011 il-Pulizija kienet irceviet rapport tal-IAID dwar investigazzjoni li kienet saret dwar irregolaritajiet fil- Kunsill Lokali ta' Hal-Luqa bejn Lulju 2007 u Marzu 2010.

Skont dan ir-rapport kien jirrizulta illi kienu hargu cekkijiet f'isem l-imputat u terzi li ma kinux qed jirriflettu fl-accounting system.

Joanna Fiteni, rapprezentant tal-Bank of Valletta plc, esebiet kopja ta' erbatax (14)-il cekk mahruga mill-Kunsill Lokali ta' Hal-Luqa, b'ghaxar (10) minnhom indirizzati lil Ingrid Ben Mubarek, wiehed (1) lil Maurice Eskander, wiehed (1) lil Michael Ben Mubarek u tnejn (2) lil Angie Costantino, liema cekkijiet gew kollha msarrfa.

Amanda Tesi, Direttur Generali tal-IAID, ipprezentat ir-rapport li ghamel l- istess Dipartiment fir-rigward tal-allegati irregolaritajiet.

Mario Demicoli, eks ufficjal tal-IAID, spjega li r-rwol tieghu kien wiehed supervizorju u li kien ghamel supervizjoni tar-rapport ipprezentat minn Amanda Tesi wara li l-IAID ircieva ittra minghand id-Direttur Generali tal-Gvern Lokali biex jaghmlu investigazzjoni.

Jispjega li huwa kien prezenti ghal tlett intervisti mal- imputat.

Francis Saviour Demanuele, eks ufficjal tal-IAID, spjega illi kien huwa li hadem fuq ir-rapport ipprezentat mill-IAID pero` bl-ebda mod ma elabora fuq ir-rizultanzi tieghu.

Jispjega li rigward procedura ta' investigazzjoni ma kien hemm ebda regolament kif din ghandha ssir.

Ingrid Ben Mubarek, skrivana tal-Kunsill Lokali ta' Hal-Luqa, spjegat illi hija kienet tmur

il-bank taghmel id-depoziti tal-flus tal-Kunsill.

Tghid li l-imputat gieli kien

jghidilha biex issarraf cekk ghall-petty cash u kien jaghmel ic-cekk fuqha peress li

hi kienet se tmur il-Bank.

Meta hija kienet issarraf l-istess cekk, hija kienet tghaddi l-flus lill-imputat ghall-petty cash.

Adrian Rensink Mifsud, Direttur tad-Dipartiment tal-Gvern Lokali, stqarr illi fiz-zmien li saret l-investigazzjoni in kwisjtoni huwa ma kienx ufficjal tal-istess Dipartiment u ghalhekk esebixxa kopja ta' estratti mill-fajl rigward din il-kwistjoni.

Angie Costantino, assistent principal fil-Kunsill Lokali ta' Hal-Luqa, spjegat illi hija kienet taghmel l-entrati tad-dhul ta' kuljum u wara kienet tghaddi l-flus li jidhlu lill- imputat sabiex jigu depozitati l-Bank jew jitpoggew fis-safe deposit.

Rigward il- flus tal-petty cash spjegat illi l-imputat kien jghamel ic-cekkijiet u hi u kollega taghha kienu jsarrfuhom u jgibu l-flus lura u jaghtuhom lill-imputat.

Tispjega li f'xi zmien il-Kunsillier Victor Scolaro kien talab lill-imputat il-fajl tal-petty cash u nfethet investigazzjoni.

Tispjega li sussegwentement kienu marru l-awdituri u ghamlu internal audit.

John Fifi, Sindku tal-Kunsill Lokali ta' Hal-Luqa, spjega illi bhala segretarju ezekuttiva l-imputat kien responsabbli mill-fondi tal-Kunsill.

Jispjega li meta l- Kunsill kien ikun irid jaghmel xi attivita` li ma kienx ikun hemm fondi ghaliha, l- imputat kien jigbed l-attenzjoni tal-Kunsill.

Jispjega li f'xi zmien lejn it-tmiem tal- impjieg tal-imputat minhabba li kien se jirtira bl-eta`, il-Kunsillier Victor Scolaro, kien talab lill-imputat jaghtih rendikont tal-petty cash u xi affarijiet ohra.

Madankollu l-imputat kien lahaq spicca mix-xoghol biz-zmien u ma lahaqx ta r- rendikont mitlub lil Scolaro u ghalhekk Scolaro beda jaghmel certi allegazzjonijiet illi l-imputat kien ghaddih biz-zmien.

Ix-xhud spjega illi huwa hass li l-allegazzjoni li kien ghamel Scolaro kienet timmerita investigazzjoni u talab lid-direttur tal-Gvern Lokali taghmel investigazzjoni.

Ikkunsidrat: Illi mill-fatti li xehdu dwarhom ix-xhieda mressqa mill-Prosekuzzjoni jirrizulta illi fil-perjodu ta' bejn it-18 ta' Lulju 2007 u d-9 ta' Ottubru 2009, l-imputat kien indirizza tlettax (13)-il cekk lil impjegati tal-Kunsill Lokali ta' Hal-Luqa u cekk iehor lil certu Maurice Eskander li pero` ma giex prodott sabiex jixhed f'dawn il- proceduri.

Illi minn dak li fehmet il-Qorti mix-xhieda ta' Ingrid Ben Mubarek u Angie Costantino, l-imputat

kien jindirizza c-cekkijiet fuqhom, huma

sussegwentement dawn jidhlu fil-petty cash.

Jirrizulta wkoll illi l-Kunsillier Victor

Scolaro kellu xi suspetti li seta' kien hemm xi rregolaritajiet f'dan kollu u ghalhekk

San Lawrenz l-istess Victor Scolaro ma giex prodott bhala xhud mill-Prosekuzzjoni u kwindi din il-Qorti ma hix f'posizzjoni li tivverifika jekk dan sarx jew le.

Jirrizulta pero` li dan ir-rendikont kien intalab xi ftit gimghat qabel ma' l-imputat irtira bl-eta`.

Jirrizulta wkoll illi wara li l-imputat irtira bl-eta` l-istess Kunsilleri kompla jallega li kien hemm xi irregolaritajiet u ghalhekk is-Sindku rrefera l-allegazzjonijiet ghal investigazzjoni da parti tad-Dipartiment tal-Kunsill Lokali,2 li dan talvolta rrefera l-allegazzjonijiet lill- IAID.3 Illi l-Qorti tinnota li ghalkemm dawn l-ittri gew esebiti mid-Direttur prezenti tad-Dipartiment tal-Gvern Lokali, l-ebda wahda minnhom ma hi l-ahjar prova stante li gew redatti minn terzi li ma kkonfermawhomx bil-gurament.

Illi fir-rigward tar-rapport tal-IAID li jinsab esebit a fol.

49 et sequitur tal-process, dan gie konfermat mill-persuna li rredigietu.

Id-difiza fis-sottomissjonijiet taghha sahqet illi dan ir-rapport m'ghandhux ikollu valur probatorju stante li jikkostitwixxi biss opinjoni u dan ghaliex ma giex redatt minn espert nominat minn din il-Qorti.

Illi din il-Qorti ma taqbilx illi dan ir-rapport m'ghandu l-ebda valur probatorju pero` din il-Qorti se tkun qieghda titratta l-istess rapport b'cirkospezzjoni in vista li huwa karenti mis-salvagwardji bazici li ghandu dritt ghalihom persuna li tkun qed tiffaccja investigazzjoni, fosthom li persuna ghandha d-dritt ma tinkriminax ruhha.

Illi l-Qorti tinnota illi l-IAID investigat numru ta' cirkostanzi apparti l-kwistjoni tal- petty cash.

Madankollu il-Qorti tirrileva illi l-ebda cirkostanza jew prova ohra minn dawk imsemmija fir-rapport tal-IAID ma gew imsemmija jew ppruvati mill-Prosekuzzjoni.

L-uniku agir li ffukat fuqu l-Prosekuzzjoni f'din il-kawza kien proprju ic-cekkijiet li hareg l-imputat u li ssarrfu minn terzi biex eventwalment regghu gew impoggija fil-petty cash.

Illi minn qari tal-artikoli mahruga mill-Avukat Generali u mill-imputazzjonijiet kif dedotti fil-konfront tal-imputat, jirrizulta illi l-imputat qieghed jigi akkuzat bis- segwenti reati u cioe` li : 1. i. uża computer jew xi tagħmir jew apparat ieħor biex jidħol f'xi data, software jew dokumentazzjoni ta' appoġġ li jinżammu f'dak il-computer jew f'xi computer ieħor, jew tuża, tikkopja jew timmodifika kull data, software jew dokumentazzjoni ta' appoġġ bħal dawn (artikolu 337C (1) (a); ii. gharraq it-thaddim ta' xi sistema, software jew l-integrita` jew affidibilita` ta' xi data; (artikolu 337C (1) (e) qabel ma gie emendat bl-Att VII tal-2010); iii. installa, nehha, biddel, ikkancella, qered, varja, jew zied ma' xi data, software jew dokumentazzjoni ta' appoġġ (artikolu 337C (1) (g) qabel ma gie emendat bl- Att VII tal-2010 u l-Att VIII tal-2015) meta tali reat jikkostitwixxi att li b'xi mod kien ta' hsara ghal xi funzjoni jew attivita` tal-Gvern, jew tellef, gharraq jew interrompa b'xi mod li jkun l-ghoti ta' xi servizz jew utilita` pubblika.

Illi l-Qorti tirrileva illi ma ngabet l-ebda minimu ta' prova la tal-att materjali u lanqas tal-att formali li permezz taghha tista' tasal ghal xi tip ta' sejbien ta' htija fl-imputat ghal dawn ir-reati ipotezzati fil-konfront tieghu.

Illi f'dawn il-proceduri ma gie esebit l-ebda computer u ma gie esebit l-ebda software u kwindi fl-assenza totali ta' provi qieghda tillibera lill-imputat mill-ewwel imputazzjoni.

Illi permezz tat-tieni imputazzjoni l-imputat qieghed jigi addebitat bir-reat ta' approprazzjoni indebita, permezz tat-tielet imputazzjoni bir-reat ta' frodi u permezz tar-raba imputazzjoni bir-reat ta' storn.

Illi d-difiza sostniet illi dawn ir- reat inghataw bhala alternattiva ghal xulxin u l-Qorti taqbel ma' dan.

Illi fir-rigward tar-reat ta' approprazzjoni indebita ai termini tal-artiklu 293 u 294 tal-Kodici Kriminali, il-ġurisprudenza Maltija tghallem li : "L-element partikolari tar-reat ta' approprjazzjoni indebita mhuwiex l-uzu ta' l- ingann da parti ta' l-agent biex jottjeni l-oggett, izda l-inversjoni tat-titolu tal- pussess tal-haga li l-agent ikun ottjena minghand is-suggett passiv bil-libera volonta' ta' dan.

Fl-approprjazzjoni indebita ma jezisti ebda element ta' frodi fis- sens li fl-approprjazzjoni indebita m'hemmx l-element ta' fiducja li essenzjalment jiffacilita tali reat."4 In oltre fil-kawża fl-ismijiet Il-Pulizija vs John Spiteri Holt, ġie kkunsidrat is-segwenti: "Minn ezami ta' l-artikolu 293 tal-Kodici Kriminali jidher car li wiehed mill- elementi essenzjali ta' l-approprjazzjoni indebita huwa kostitwit mill-frazi: "… taht titolu illi jgib mieghu l-obbligu … li jsir uzu minnha specifikat ...".

Specifikat minn min?

Ovvjament minn min ikun ikkonsenja l-haga lill-agent u minn hadd izjed.

Hija l-persuna li tikkonsenja l-haga u hadd hliefha li jkollha jedd timponi l-obbligu ossia tispecifika lill-agent dwar kif ikollu jaghmel uzu mill-oggett ikkonsenjat lilu minnha.

Jekk il-konsenjatur jaghti flus lill-agent biex dan bihom jixtrilu dar, l-agent jikkommetti r-reat ta' approprjazzjoni indebita jekk minflok jaghtihom karita'.

Jekk il-konsenjatur jaghti flus lill-agent biex dan jixtrihom armi bi skop ta' serq, l-agent ikun approprja ruhu mill-flus indebitament jekk jaghtihom karita', apparti l- kwistjoni tal-moralita'.

Jekk jixtrihom armi, allura l-agent ikun ghamel uzu mill-flus kif specifikat.

F'kull kaz, fl-indagini dwar il-htija jew le ta' approprjazzjoni indebita,

ghandha ssir prova ta' l-uzu tal-haga specifikata mill-konsenjatur u prova ta' jekk l-

4 Monreal vs Joseph Spiteri Petrovic, Imħallef Victor Scolaro Connell, Qorti tal-Appell Kriminali Inferjuri, deċiża nhar it-3

ta' Marzu 1997.

5 Imħallef Victor Scolaro Connell, Qorti tal-Appell Kriminali Inferjuri, deċiża nhar l-14 ta' Frar 1997.

Di piu', skont is-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Giuseppa Sanchez De Giorgio intqal is- segwenti: "Il-fatt li wiehed jiehu flus minn ghand iehor taparsi biex jislifhom lin-nies, imma fil-fatt izommhom ghalih u ma jroddhomx lil min tahomlu, jammonta ghal approprjazzjoni indebita.

Ghad-delitt ta' approprjazzjoni indebita jehtieg li l-hati jkun ghamel mill-haga lilu fdata "konversjoni"; u hemm konversjoni, "inter alia", meta l-hati jkun ircieva l-haga biex minnha jaghmel uzu determinat, u minflok hu jikkonvertiha ghal beneficcju tieghu stess, jew jiddisponi mill-haga kuntrarjament ghall-pattijiet stipulati in bwona fede."6 Fid-dawl ta' din il-ġurisprudenza huwa meħtieġ li min ikun akkużat li kkometta dan ir-reat irid ikollu l-intenzjoni ċara li minflok jonora l-pattijiet li jkunu ġew miftehmin in buona fede mal-vittma jew minflok jonora l-obbligazzjonijiet tiegħu li jrodd lura l-ħaġa li tkun ġiet fdata lilu mill-vittma ai fini tal-osservanza ta' dak il-ftehim, huwa jikkonverti a benefiċċju tiegħu innifsu jew għal ħaddieħor l-oġġett jew il-flus li hu jkun ġie fdat bihom.

Illi fil-kaz in ezami din il-Qorti ma tarax illi l-imputat b'xi mod zamm a beneficcju tieghu il-flus li ssarrfu mic-cekkijiet jew li nkella uzahom ghal xi beneficcju ghajr dak tal-htigijiet tal-Kunsill Lokali.

Iktar minn hekk jirrizulta illi c-cekkijiet esebiti huma ffirmati mis-Sindku Joseph Fifi u f'dawn il-proceduri l-istess Fifi bl-ebda mod ma qal illi l-istess flejjes qatt gew approprjati mill-imputat indebitament.

Kwindi, fl-opinjoni ta' din il-Qorti dan ir-reat ma jissussistix.

Illi permezz tat-tielet imputazzjoni l-imputat qieghed jigi addebitat ir-reat ta' frodi b'ghemil qarrieqi ai termini tal-artikoli 308 u 309 tal-Kodici Kriminali.

Illi biex jissussisti r-reat tal-frodi jew truffa gie ritenut diversi drabi fil-gurisprudenza u fis-sentenzi tal-Qrati taghna illi jridu jinkonkorru diversi elementi.

Ibda biex, irid ikun hemm ness bejn is-suggett attiv u s-suggett passiv tar-reat, u cioé bejn min qieghed jikkommetti r-reat u l-vittma.

Hemm imbaghad l-element materjali ta' dana r-reat, u cioé l-uzu ta' ingann jew raggiri li jwasslu lill-vittma sabiex isofri t-telf patrimonjali.

Finalment huwa necessarju li jkun hemm l-element formali tar-reat konsistenti fid-dolo jew fl-intenzjoni tat-truffatur jew frodatur li jinganna u dana sabiex jikseb profitt jew vantagg ghalih innifsu.

Jekk xi wiehed jew iktar minn dawn l-elementi huma nieqsa, allura r-reat tat-truffa ma jistghax jissussisti.

6 Rapa William Castillo, Qorti tal-Appell Kriminali Inferjuri, deċiża nhar il-21 ta' Novembru 1953.

Illi f'sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Charles Cocker moghtija fit-22 ta' Frar 1993, il-Qorti ta' l-Appell Kriminali ghamlet esposizzjoni dettaljata ghar-rigward ta' l- elementi ta' dana r-reat: "Id-delitt tat-truffa huwa l-iprem fost il-kwalitajiet ta' serq inproprji u hu dak li fl- iskola u fil-legislazzjoni Rumana kien maghruf bhala steljolat u li jikkorrispondi ezattament ghat-truffa tal-Codice Sardo, ghal frodi tal-Kodici Toskan, ghal Engano jew Estafa fil-kodici Spanjol, ghal Ħal Ghaxaq f'dak Portugiz,u ghal Esroquerie fil-Kodici Franciz. [...]

Id-disposizzjonijiet tal-Kodici taghna kienu gew mehuda minn Sir Adriano Miggiani mill-paragrafu 5 ta' l-Artikolu 430 tal-Codice delle Due Sicilie li hu identiku hlief ghal xi kelmiet insinjifikanti ghal Kodici Franciz (Artikolu 405) avolja dan, il- Codice delle Due Sicile, it-truffa kien sejhilha Frodi [...].

Skond gurisprudenza kostanti, l-ingredjenti ta' l-element materjali ta' dan id-delitt ta' truffa, huma dawn li gejjin.

Fl-ewwel lok bhala suggett attiv ta' dan id-delitt jista' ikun kulhadd.

Fit-tieni lok il-Legislatur, aktar mill-interess socjali tal-fiducja reciproka fir-rapport patrimonjali individwali, hawn qed jittutela l-interess pubbliku li jimpedixxi l-uzu ta' l-ingann u tar-raggiri li jinducu bniedem jiddisponi minn gid li fil-kors normali tan-negozju ma kienx jaghmel.

Fit-tielet lok hemm l-element materjali tat-truffa u jikkommetti d-delitt tat-truffa kull min: a) b'mezzi kontra l-ligi, jew b) billi jaghmel uzu minn ismijiet foloz jew c) ta' kwalifiki foloz jew d) billi jinqeda b'qerq iehor u e) ingann jew f) billi juri haga b'ohra sabiex igieghel titwemmen lezistenza ta' intraprizi foloz, g) jew ta' hila; h) setgha fuq haddiehor jew i) ta' krediti immaginarji jew j) sabiex iqanqal tama jew biza' dwar xi grajja kimerika, jaghmel qliegh bi hsara ta' haddiehor.

[...H]u necessarju biex ikun hemm ir-reat ta' truffa, li l-manuvri jridu jkunu ta' natura li jimpressjonaw bniedem ta' prudenza u sagacja ordinarja, li jridu jkunu frawdolenti u li hu necessarju li jkunu impjegati biex jipperswadu bl-assistenza ta' fatti li qajmu sentimenti kif hemm indikat fil-ligi. [...]"

Dwar l-artifizji intqal mill-Qorti illi "hemm bzonn biex ikun reat taht l-Artikolu 308 illi l-kliem jkun akkumpanjat minn apparat estern li jsahhah il-kelma stess fil-menti ta' l-iffrodat.

Illi fid-decizjoni fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Charles Cocker kwotata iktar 'il fuq, il- Qorti ta' l-Appell Kriminali iccitat lill-Imhallef Paget Scerti fejn qal illi: "kif jidher mid-dicitura partikolari deskrittiva adoperata, hemm bzonn li tirrizulta materjalita' specifika li sservi ta' supstrat ghall-verosimiljanza tal-falsita' prospettata bhala vera u b'hekk bhala mezz ta' qerq.

Ma huwiex bizzejjed ghal finijiet ta' dak l-artikolu affermazzjonijiet, luzingi, promessi, minghajr l-uzu ta' apparat estern li jirrivesti bi kredibilita' l-affermazzjonijiet menzjonjieri tal- frodatur.

Il-ligi taghti protezzjoni specjali kontra l-ingann li jkun jirrivesti dik il- forma tipika, kwazi tejatrali, li tissupera il-kawtela ordinarja kontra s-semplici u luzingi, u li taghti li dawk l-esterjorita' ta' verita' kif tirrendi l-idea l-espressjoni felici fid-dritt Franciz mise-en-scene".

L-istess Imhallef Scerti kompla jghid li: "....Kwantu jirrigwarda l-element formali, cioé kwantu jirrigwarda d-dolo ta' dan ir-reat ta' truffa, jinghad illi jrid jkun hemm qabel xejn l-intenzjoni tal-frodatur li jipprokura b'ingann l-konsenja tal-flus jew oggett li jkun fi profit ingust tieghu.

L- ingustizzja tal-profitt tohrog mill-Artikolu 308 tal-Kodici Kriminali fejn il-kliem "bi hsara ta' haddiehor" ma jhallux dubbju dwar dan.

Jigifieri biex ikun hemm l- element intenzjonali tar-reat ta' truffa, hemm bzonn li s-suggett attiv tar-reat fil- mument tal-konsumazzjoni tieghu ikun konxju ta' l-ingustizzja tal-profitt u b'dan il-

mod il-legittima produttivita' tal-profitt hija bizzejjed biex teskludi d-dolo."

jissussisti dana t-tip ta' reat huwa necessarju illi jezistu "I tre momenti di cui si

Mifsud Parascandalo, wara li l-Qorti hadet in konsiderazzjoni l-esposizzjoni legali tar-reat ta' frodi kif indikat hawn fuq, u wara li kkunsidrat dak li jirrizulta mill-atti processwali u li gie espost hawn fuq f'din is-sentenza, il-Qorti tinnota li minn imkien ma jirrizulta li l-imputat ghamel dak imsemmi f'Artikoli 308 u 309 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Minn imkien ma jirrizulta sodisfacentement pruvat li l-imputat kellu xi intenzjoni li jaghmel xi qliegh b'qerq.

Anzi, x-xhieda mressqa mill-Prosekuzzjoni xehdu illi meta kienu jsarrfu c-cekkijiet dawn kienu jidhlu fil-petty cash tal-Kunsill.

Kwindi ma kien hemm l-ebda qliegh la dirett u lanqas indirett ghall-imputat.

Ghaldaqstant isegwi li anke t-tielet imputazzjoni addebitata fil-konfront tal-imputat ma gietx sodisfacentement pruvata u b'hekk l-imputat se jigi liberat minnha wkoll.

Illi permezz tar-raba' imputazzjoni, l-imputat gie addebitat ir-reat ta' storn ai termini tal-artikolu 127 tal-Kodici Kriminali.

Illi l-element essenzjali ghal dan ir-reat ta' storn ('peculato' jew embezzlement) hu li l-awtur irid ikun uffiċjal jew impjegat pubbliku li jabbuza mill-haga stornata li tkun giet fdata lilu minhabba dak l-impjieg.

Issir riferenza ghal kaz Il-Pulizija vs Carmel Conti deciz nhar il-31 ta' Mejju,

2012,7 fejn il-Qorti rriteniet: "Illi fir-rigward tar-reat ikkontemplat fl-artikolu 127,

il-Qorti ser tapplika l-istess argumentazzjoni.

7 Qorti ta' Gudikatura Kriminali (Ghawdex), Onor. Magistrat Dr Edwina Bugeja Grixti

isarraf fil-fatt illi l-ufficjal pubbliku japproprja ruhu jew jisraq flus jew oggetti ohra mobbli sabiex jaghmel profitt u dana b'abbuz tal-fiducja lilu moghtija fil-kariga li jokkupa.

Kif ritenut fis-sentenza Il-Pulizija vs. Alexander Tesi et.: "Wiehed mill-elementi tar-reat ta` storn [Art.

127 - Kodici Kriminali] huwa li l-oggetti in kwistjoni jkunu gew fdati lill-individwu minhabba il-kariga jew impieg tieghu.

Kjarament, jew ikun hemm dan l-affidament ta` l-oggetti, jew inkella jkun hemm it-tehid taghhom "invito domino" li hu element tas-serq.

Wiehed minn dawn l-elementi ovvjament jeskludi lill-iehor relativament ghall-istess fatt." 8 Fis-sentenza Il-Maesta tar-Re vs Guzeppi Borg Martin et, il-Qorti Kriminali ddikjarat: "Illi gie deciz minn din l-Qorti, kompsota minn tlett Imhallfin, fil-kawza "Rex vs Calleja Gilson"deciza fis-6 ta' April, 1943, illi d-delitt ta' storn kontemplat fl-artikolu 125 tal-Kap.12......huwa specjali ghall-ufficjal jew impjegat publiku; u persuna li ma jkollhiex dik il-kwalita` anke jekk tghin lill-ufficjal publiku, ma tistax tigi akkuzata ta' komplicita` taht dik id-disposizzjoni, ghaliex ikun qieghed jonqos element essenzjali ghal dik id-disposizzjoni, u cjoe il-kwalita` ta' ufficjal jew impejgat pubbliku li jkollu taht idejh il-haga stornata in forza ta' dak l-ufficju tieghu..… Illi fil-kaz "Rex vs Victor Cutajar Galea" deciz ukoll minn din l-qorti kollegjalment komposta fis- 6 ta' Lulju 1943, gie mantenut l-istess principju.

U gie spjegat li f'kaz ta' reati simili, il-kwalita` ta' ufficjal pubbliku (u kwindi l-fatt li l-haga tkun fdata lilu minhabba l- karika tieghu) ma ghandhiex bhala bazi l-facilitazzjoni ta' l-ezekuzzjoni tar-reat, imma l-vjolazzjoni ta' dover specjali inkombenti lill-ufficjal pubbliku (li jkollu l- haga fdata lilu) u ghalhekk bhala cirkustanza esklusivament personali ma hijiex kommunikabli.

Illi l-principju ta' non-kommunikabilita`, minhabba li si tratta mhux ta' kwistjoni ta' facilitazzjoni, imma ta' vjolazzjoni ta' dover specjali, propunjat

is-sentenzi huwa accettat mill-Pessina..… Masucci (Dig.

Dan l-awtur tal-ahhar precizament jghid illi d-delitt f'kaz

U ghandu jigi nutat li persuna tigi sottoposta ghal dak id-dover mhux biss ghax tkun ufficjal publiku imma ghax il-haga tkun giet fdata lilha minhabba l-karika; u ghalhekk mhux bizzejjed li tkun ufficjal publiku biss, minghajr ma jkun hemm l-affidament tal-haga.

Infatti diversament, kieku ma tigix segwita din it-teorija, jista jkun hemm dan l-assurd; ........Il-kwalita` ta' ufficjal pubbliku serviet ta' facilitazzjoni ghar-reat, imma b'dan kollu ma tistax tikkomunika ruhha lill-komplici, ghaliex ic-cirkustanza ta' ufficjal publiku, akkopjata ghall-affidament tal-haga stornata minhabba l-kariga, hija mhux aggravanti, imma element tar-reat specjali; u l-komplici, li, ankorke` hu ufficjal publiku, ma kellux pero` l-haga fdata lilu, ma setax jikkometti dak it-titolu ta' reat ghalkemm seta' ikkometta titolu ta' reat iehor.

Fl-ewwel kaz hemm it-titolu ta' serq (reat komuni) pju` l-aggravanti, kommunikabbli ghax serviet ta' aggravanti; fit-tieni kaz hemm titolu specjali ta' reat, biss dik ic- cirkustanza (ufficjal pubbliku pju l-affidament tal-haga minhabba l-karika) ma hijiex aggravanti, imma element kostituttiv tar-reat stess, u dak li fih ma tirrikorrix dik ic-cirkustanza ma jistax jikkometti, mhux l-aggravanti, imma ma jistax jikkometti t-titolu stess ta' dak ir-reat specjali. ...Illi minn ezami tal-att tal-kawza...jirrizulta li f'dan il-kaz il-haga allegata stornata kienet taht idejn akkuzat wiehed biss, in forza tal-ufficju tieghu, cjoe` ta' Guzeppi Fenech.

Iz-zewg koakkuzati l-ohra huma, jew kienu, ukoll impjegati pubblici, sija pure fl-istess dipartiment, imma l-haga stornata ma kienitx fdata lilhom in forza tal-impjieg taghhom.… Illi ghalhekk la darba tonqos dik ic-cirkustanza, ma hemmx lok ghall-komplicita` - salva konsiderazzjoni diversa ta' l-allegat ghemil taghhom, anki in bazi ghall-kwalita` taghhom ta' impjegati publici, kif allegat mill-prosekuzzjoni".

9 Fuq dan l-insenjament u fid-dawl tal-provi migjuba, ghalkemm l-imputat kien fdat bl-amministrazzjoni tal-flus tal-Kunsill Lokali, bl-ebda mod ma gie ppruvat illi huwa ghamel uzu hazin minnhom ghad-detriment ta' haddiehor billi ha xi vantagg indebitu ghalih.

Kwindi l-imputat se jigi liberat ukoll minn din l-imputazzjoni.

Kollezzjoni ta' Decizjonijiet tal-Qrati Superjuri, Vol.XXXIVC.iv. fol.930

Illi l-hames imputazzjoni tirrigwarda r-reat ta' dikjarazzjoni falza, stqarrija falza jew taghrif falz f'xi dokument mahsub ghal xi awtorita` pubblika ai termini tal- artikolu 188 tal-Kodici Kriminali.

Illi l-Qorti taghmel referenza ghal decizjoni moghtija fl-4 ta' Gunju 2008 mill-Qorti tal-Appell Kriminali fil-kawza fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Anton Fenech Massa, fejn gie ritenut is-segwenti: "Ir-reat deskritt fl-Artikolu 188 tal-Kapitolu 9 jikkontempla forma ta' falsita` ideologika filwaqt illi dak imsemmi fl-Artikolu 189 jikkontempla forma ta' falsita` materjali.

Fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Paul Vella Warrington moghtija fis-17 ta' Ottubru 1997 din il-Qorti diversament preseduta qalet hekk dwar id-differenza bejn il-falz materjali u l-falz ideologiku: "Id-differenza bejn il-falz materjali u l-falz ideologiku hi spjegata mill-awturi b'dan il-mod: filwaqt li fil-kaz tal-falz materjali d-dokument jigi ffalsifikat fl-essenza materjali tieghu, fil-falz ideologiku d-dokument ikun iffalsifikat biss fis-sustanza u cioé fil-kontenut ideali tieghu (LaGrasta, F., Manuale di Diritto Penale – Parte Speciale II (Giuffre`, Ix-Xewkija, 1986), p.604).

Fi kliem Mifsud Bonnici (Trattato, v. VI, n. 2296, p. 829) ikun hemm falsita` materjali meta d- dokument ikun wiehed mhux genwin (jigifieri jew meta l-awtur apparenti ma jkunx l-awtur reali tad-dokument jew meta d-dokument ikun issubixxa alterazzjonijiet wara l-formazzjoni definittiva tieghu), mentri fil-falz ideologiku, ghalkemm id- dokument ikun genwin "non é veridico, perché colui che lo ha formato gli fa dire cose contrarieal vero".

Ghall-finijiet tad-dottrina in tema ta' falsita' ikun hemm dokument kull fejn hemm kitba, attribwibbli ghal persuna identifikabbli, liema kitba tkun tikkontjeni esposizzjoni ta' fatti jew dikjarazzjoni ta' volonta` (LaGrasta, F., op. cit., p. 594).

S'intendi, b'kitba wiehed ma jifhimx biss is-sinjali alfabetici, izda tinkludi dawk numerici, stenografici u anke kriptografici, basta li dik il-kitba tesprimi hsieb li jkun jiftiehem minn kulhadd jew minn certu numru ta' nies.

Il-kitba f'dan is-sens tista' ssir kemm bl-id kif ukoll b'mezzi mekkanici, b'mezz indelibbli jew li jista' jithassar u fuq kwalsiasi mezz li jista' jiehu, imqar temporaneament, il-messagg – karta, parcmina, injam, gebel, hadid, plastik, etc."

Fil-kaz in ezami ma jirrizultax illi l-Prosekuzzjoni esebiet xi dokument mahsub ghal awtorita` pubblika u li fih l-imputat xjentement ghamel xi dikjarazzjoni jew stqarrija

Kwindi anke din l-imputazzjonji ma tirrizultax

Illi finalment il-Qorti tosserva illi ghalkemm jista' jkun li kien hemm xi irregolaritajiet ai termini tar-Regolamenti Finanzjarji applikabbli ghall-Kunsilli Lokali, dawn ma jistghu qatt jaghtu lok ghall-imputazzjonijiet kif dedotti fil- konfront tal-imputat abbazi tal-provi mressqa f'dawn il-proceduri.

DECIDE Ghaldaqstant, il-Qorti, ghar-ragunijiet hawn fuq esposti qieghda tiddikjara lill- imputat Michael Ben Mubarek mhux hati tal-imputazzjonijiet kollha dedotti fil-konfront tieghu u tilliberah minn kull piena u imputazzjoni.

Dr. Charmaine Vella Warrington Triganza Diane Vukovie Deputat Registratur


QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR.

IMĦALLEF ROBERT G. MANGION ILLUM IL-31 TA' OTTUBRU 2019

Maria Cutajar Gauci (K.I. 19811M)

Rat ir-rikors mahluf ta' Johanna Mcshannon (K.I. numru 250660M

ghan-nom u in rapprezentanza ta' l-istess socjeta attrici Bank of

Valletta p.l.c. prezentat fl-20 ta' Lulju, 2016 li permezz tieghu

ippremettiet u talbet is-segwenti:

Illi bit-termini u kundizzjonijiet imsemmija f'zewg kuntratti datati 22

ta' Marzu 2007 fl-atti tan-Nutar Dottor Malcolm Millo (Dok.

"B") is-socjeta' attrici ikkoncediet facilitajiet bankarji lil Darren David

Hallett u Maria Cutajar Gauci .

Illi s-socjeta' attrici tinsab kreditrici ta' Darren David Hallett u Maria

Cutajar Gauci fis-somma ta' mija u erbgha u erbghin elf u erbghin Ewro u

erbgha u tletin centezmu (€144,040.34) bilanc ghad-debitu fil-"Loan u

Overdraft Accounts" ta' Darren David Hallett u Maria Cutajar Gauci mal-Bank

ulterjuri mis-26 ta' Frar 2016 sad-data ta' l-effettiv pagament;

Illi sehhew wahda jew aktar mill-grajjiet imsemmija fil-kuntratti fuq

imsemmija (u hawn ezibiti bhala Dok.

"A" u "B"), partikolarment

imma mhux esklussivament billi Darren David Hallett u Maria Cutajar Gauci

(a) naqsu milli ihallsu l-pagamenti dovuti lis-socjeta' mittenti kif

stipulat fl-imsemmija kuntratti (b) kienu inadempjenti f'obbligi ohra

minnhom assunti fl-istess kuntratti sopraindikat, u/jew, (c) hemm

bidliet materjali fic-cirkostanzi ta' l-istess Darren David Hallett u Maria

Cutajar Gauci li jipperikolaw jew jaffettwaw hazin il-possibilita' tal-hlas lura

ta' l-imsemmi debitu dovut lis-socjeta' attrici.

Illi l-attur nomine jaf bil-fatti fuq imsemmija personalment.

Illi l-konvenuti Darren David Hallett u Maria Cutajar Gauci gew interpellati

permezz ta' ittra ufficjali datata 4 ta' Marzu 2014, li kopja taghha qed

tigi hawn ezibita u mmarkata Dok 'E', sabiex jithallas id-dejn fuq

imsemmi, izda dawn baqghu inadampjenti u ghal din ir-raguni kellha

ssir din il-kawza.

Ghaldaqstant, wara li jsiru d-dikjarazzjonijiet necessarji u li jinghataw

il-provvedimenti opportuni, jghidu l-konventui ghaliex m'Ghandhiex

Din il-Qorti Tilqa' t-talbiet tas-socjeta' attrici li qeghda hawn titlob li

Din il-Qorti Joghgobha:

Tiddikjara u Tiddeciedi illi sehhew wahda jew aktar mill-grajjiet

imsemmija fil-kuntratti u fuq imsemmija (u hawn ezibiti bhala Dok "A"

"B"), partikolarment imma mhux esklussivament, billi Darren

David Hallett u Maria Cutajar Gauci Boujaoui (a) naqsu milli jhallsu l-pagamenti

dovuti lis-socjeta' mittenti kif stipulat fl-imsemmija kuntratti, (b) kienu

inadempjenti f'obbligi ohra minnhom assunti fl-istess kuntratti

sopraindikat, u/jew, (c) hemm bidliet materjali fic-cirkostanzi ta' l-

istess Darren David Hallett u Maria Cutajar Gauci li jipperikolaw jew jaffettwaw

hazin il-possibilita' tal-hlas lura ta' l-imsemmi debitu dovut lis-socjeta'

Tikkundanna lil Darren David Hallett u Maria Cutajar Gauci ihallsu flimkien u

in solidum bejniethom lis-socjeta' attrici is-somma ta' mija u erbgha u

erbghin elf u erbghin Ewro u erbgha u tletin centezmu (€144,040.34)

bilanc ghad-debitu fil-"Loan u Overdraft Accounts" ta' Darren David

Hallett u Maria Cutajar Gauci mal-Bank of Valletta p.l.c.

"D") flimkien mal-imghax ulterjuri mis-26 ta' Frar 2016 sad-data

ta' l-effettiv pagament.

"E") u tal-Mandat ta' Sekwestru li qed jigi prezentat

kontestwalment kontra l-konvenuti li huma ngunti minn issa sabiex

jidhru ghas-subizzjoni.

Rat ir-risposta guramentata ta' Maria Cutajar Gauci prezentata fit-3 ta'

Novembru, 2016 fejn jinghad kif gej:

Illi l-esponenti permezz ta' rikors mahluf giet interpellata sabiex

erbgha u erbghin elf u erbghin Ewro u erbgha u tletin centezmu

ismijiet tal-konvenut u l-esponenti, mal-Bank of Valletta p.l.c., flimkien

mal-imghax ulterjuri mis-26 ta' Frar, 2016 sad-data tal-effettiv

Illi l-esponenti giet mitluba taghmel dan peress li hija flimkien mal-

konvenut kienet iffirmat kuntratt ta' self u overdraft fl-atti tan-Nutar Dr.

Malcom Millo datat tnejn u ghoxrin (22) ta' Marzu tas-sena

elfejn u sebgha (2007);

Ili l-unika raguni ghaliex l-esponenti iffirmat dana l-kuntratt kien

ghaliex hija dak iz-zmien kienet mizzewga lil konvenut Darren David

Benallal madankollu l-esponenti qatt ma kienet involuta fin-negozju jew fil-

proprjeta` tal-konvenut Darren David Hallett;

Illi infatti fil-kuntratt tas-separazzjoni ippubblikata fl-atti tan-Nutar Dr.

Dorianne Micallef Moreno datat hamsa u ghoxrin (25) ta' Mejju tas-sena elfejn u

tnax (2012) fi klawsola 1(10) ta' dana l-kuntratt hemm indikat ukku 'Il-

partijiet jiddikjaraw li hem dejn dovut minnhom flimkien lill-Bank of

partijiet qeghdin bis-sahha tal-prezenti att jaqblu li dan id-dejn qed jigi

assunt mir-ragel esklussivament, u l-mara ghalhekk ma jkollha ebda

responsabbilita` ghar-rifuzzjoni ta' dan id-dejn tkun tispetta ghal

Illi ghaldaqstant in vista tal-premess l-esponenti titlob li tali azzjoni

ghandha tigi diretta esklussivament kontra zewgha u li huwa ghandu

Salv eccezzjonijiet ulterjuri.

Rat il-provi mressqa.

Rat l-atti.

Ikkonsidrat;

Rat li l-kawza thalliet ghallum ghas-sentenza.

Il-konvenuta Maria Cutajar Gauci taccetta illi hija iffirmat flimkien mal-

konvenut l-iehor zewg kuntratti li permezz taghhom il-bank attur tahom

facilitajiet bankarji.

illi hija m'ghandiex

responsabbli ghall-hlas

lill-bank attur

tal-facilitajiet bankarji

imsemmija fl-ewwel lok ghaliex issostni illi hija iffirmat semplicement

ghaliex fiz-zmien li gew iffirmati il-kuntratti de quo hija kienet mart il-

konvenut Darren David Hallett u fit-tieni lok teccepixxi illi m'ghandiex

tinstab responsabbli ghall-hlas ta' dan id-dejn peress illi permezz ta'

kuntratt ta' separazzjoni li gie ppubblikat fil-25 ta' Mejju 2012 iz-zewg

konvenuti iddikjaraw illi "...jaqblu li dan id-dejn qed jigi assunt mir-

l-mara ghalhekk ma

jkollha

responsabbilta' ghar-rifuzzjoni ta' dan id-dejn lill-Bank of Valletta plc

u tali responsabbilta' ghar-rifuzzjoni ta' dan id-dejn tkun tispetta ghal

Huwa mill-ewwel evidenti illi z-zewg eccezzjonijiet tal-konvenuta

Attard ma humiex fondati.

L-eccezzjoni illi hija iffirmat il-kuntratti ta'

self ghaliex kienet mart il-konvenut Hallett ma tezonerax lill-konvenuta

mill-obbligi kontrattwali

taghha naxxenti mill-imsemmija zewg

Dwar dak li ftehmu l-konvenuti fil-kuntratt tas-separazzjoni taghhom

tal-25 ta' Mejju 2012, li fih il-bank ma kienx parti, jibqa' ghall-bank

Tajjeb jigi osservat illi fl-istess kuntratt ta'

separazzjoni il-konvenuti iddikjaraw is-segwenti:

"Il-partijiet jiddikjaraw li gew imwissija dwar il-portata tal-fatt li d-dejn

imsemmi ser jibqa' legalment dovut miz-zewg konjugi ghall-Bank

kreditur, stante li ma humiex ser isiru proceduri biex il-mara tigi liberata

minn dan id-dejn minn mal-Bank kreditur, pero' jiddikjaraw li xorta

wahda jaghzlu li jipprocedu bil-pubblikazzjoni ta' dana l-atti."

Dak appena citat mill-kuntratt tas-separazzjoni tal-konvenuti huwa

bizzejjed sabiex

juri kemm

l-eccezzjoni

tal-konvenuta Cutajar Gauci

m'ghandha l-ebda fondament u qed tigi wkoll respinta.

L-ammont reklamat mill-bank attur ma hux ikkontestat bhalma ma hux

ikkontestat il-premessa illi l-konvenuti naqsu milli jhallsu l-pagamenti

mensili kif stipulat fil-kuntratt bil-konsegwenza li l-konvenuti tilfu l-

beneficcju tat-terminu u l-bank attur ghandu d-dritt jipprocedi sabiex

cirkostanzi ta' l-istess Darren David Hallett u Maria Cutajar Gauci li

jipperikolaw jew jaffettwaw hazin il-possibilita' tal-hlas lura ta' l-

imsemmi debitu dovut lis-socjeta' attrici.

Ghal dawn il-motivi l-Qorti qed taqta' u tiddeciedi l-kawza u l-

eccezzjonijiet tal-konvenuta Maria Cutajar Gauci billi fil-kontumacja tal-

konvenut Darren David Hallett, tichad l-eccezzjonijiet tal-konvenuta

Maria Cutajar Gauci u tilqa' t-talbiet attrici,

Tilqa' l-ewwel talba, tiddikjara u tiddeciedi illi sehhew wahda jew

aktar mill-grajjiet imsemmija fil-kuntratti fuq imsemmija inkluz li l-

konvenuti Darren David Hallett u Maria Cutajar Gauci Boujaoui naqsu milli jhallsu

l-pagamenti dovuti lis-socjeta' attrici kif stipulat fl-imsemmija kuntratti

u li kien hemm bidliet materjali fic-cirkostanzi ta' l-istess Darren David

Hallett u Maria Cutajar Gauci li jipperikolaw jew jaffettwaw hazin il-possibilita'

tal-hlas lura ta' l-imsemmi debitu dovut lis-socjeta' attrici, u

Tilqa' t-tieni talba, tikkundanna lill-konvenuti Darren David Hallett

u Maria Cutajar Gauci ihallsu flimkien u in solidum bejniethom lis-socjeta'

attrici is-somma ta' mija u erbgha u erbghin elf u erbghin Ewro u erbgha

of Valletta p.l.c. flimkien mal-imghax ulterjuri mis-26 ta' Frar 2016

sad-data ta' l-effettiv pagament.

Bl-ispejjez komprizi dawk ta' l-ittra ufficjali datata 4 ta' Marzu 2014 u

tal-Mandat ta' Sekwestru prezentat kontestwalment mal-kawza kontra

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


-kawża bid-dispensa mis-smiegħ

FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI

Seduta tal-31 t'Ottubru 2019.

Rat ir-Rikors Ġuramentat ippreżentat mis-soċjeta` attriċi fil-21 ta' Ġunju 2019

fejn wara li esponiet illi:-

Hija kreditriċi

tas-soċjeta' konvenuta

ta' €27,734.74

rappreżentanti l-bilanċ ta' prezz ta' materjal tal-bini, inkluż concrete u

bricks, mibjugħ u kkonsenjat lis-soċjeta' konvenuta mis-soċjeta' attriċi, u

dan fuq inkarigu tas-soċjeta konvenuta stess, skont ma jirriżulta mill-

istatement anness, mill-fatturi relattivi annessi u mid-delivery notes

L-imsemmi ammont huwa dejn ċert, likwidu u dovut u l-fehma tas-soċjeta'

attriċi, jikkonkorru l-elementi preskritti mill-artikoli 167 u 170 tal-kap 12

tal-Liġijiet ta' Malta sabiex din il-kawża tiġi deċiża bid-dispensa tas-

smiegħ billi, fil-fehma tal-istess soċjeta' attriċi, is-socċjeta' konvenuta ma

għandha l-ebda eċċezzjoni xi tressaq kontra t-talba għall-ħlas ta' l-

Is-soċjeta' konvenuta ġiet interpellata ripetutament sabiex tħallas l-

imsemmi ammont hija baqgħet inadempjenti u ma ħallsitx.

Talbet lil din il-Qorti sabiex:

Tiddeċiedi din il-kawża bid-dispensa tas-smiegħ, ai termini ta' l-Artikoli 167

Tikkundanna lis-soċjeta' konvenuta li tħallas lis-soċjeta' attriċi l-ammont ta'

€27,734.74 rappreżentanti l-bilanċ ta' prezz ta' materjal tal-bini, inkluż concrete

concrete u bricks, mibjugħ u kkonsenjat lis-soċjeta' attriċi, u dan fuq inkarigu tas-

soċjeta' konvenuta stess, skont ma jirriżulta mill-istatement anness, mill-fatturi

relattivi annessi komplessivament u mid-delivery notes relattivi annessi;

Bl-ispejjeż, inklużi dawk tal-ittra uffiċjali bin-numru 1434/2019 datata 16 t'April

2019 oltre l-imgħax legali mit-30 t'April 2018 sad-data tal-effettiv pagament

kontra s-soċjeta' konvenuta;

Rat li s-soċjeta` konvenuta ġiet notifikata bil-mezz tal-pubblikazzjoni u affissjoni;

Rat li l-ebda rappreżentant tagħha ma deher waqt l-udjenza tas-17 t'Ottubru 2019

li nżammet wara n-notifika msemmija u lanqas użufruwiet ruħha mill-fakolta`,

lilha mogħtija mill-Artiklu 170(1) tal-Kap.

12, li tippreżenta nota ta'

sottomissjonijiet biex tattakka bħala mhux regolari l-proċedimenti magħmula

mis-soċjeta` attriċi jew li dawn ma jgħoddux għal dan il-każ;

Rat li Dr Massimo Cipriott għas-soċjeta` attriċi kkonferma waqt l-istess seduta li l-

ammont kien għadu dovut;

Rat li l-kawża ġiet iddifferita għallum għas-sentenza;

Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi billi:

Tilqa' l-ewwel talba billi tiddeċiedi din il-kawża bid-dispensa tas-smiegħ, ai

termini ta' l-Artikoli 167 sa 170 tal-kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta.

Tilqa' t-tieni talba billi tikkundanna lis-soċjeta' konvenuta li tħallas lis-soċjeta'

attriċi l-ammont ta' €27,734.74 rappreżentanti l-bilanċ ta' prezz ta' materjal tal-

bini, inkluż concrete concrete u bricks, mibjugħ u kkonsenjat lis-soċjeta' attriċi.

kontra s-soċjeta` konvenuta.


QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR.

IMĦALLEF ROBERT G. MANGION ILLUM IL-31 TA' OTTUBRU 2019

Lawrence JappyLivori (K.I. numru 16796M) Rita Pawley (K.I. 025550M) Joseph JappyLivori (K.I. numru 062991M) John Jappy (K.I. numru 544778M) Albert JappyLivori (K.I. numru 447548M) Rita JappyLivori (K.I. numru 458197M) Joseph JappyLivori (K.I. numru 917462M) Salvu JappyLivori (K.I. numru 352109M) Lorenza Spiteri Debono (K.I. numru 807870M) Francesco JappyLivori (K.I. numru 258247M) Giovanna Wallace (K.I. numru 509865M) vs. Pawla JappyLivori (K.I. numru 698786M)

Rat ir-rikors tal-atturi Lawrence JappyLivori, Rita Pawley, Joseph JappyLivori,

21 ta' Gunju, 2018 li permezz tieghu ippremettew u talbu is-segwenti:

Illi r-rikorrenti kollettivament huma proprjetarji ta' hdax minn tnax-il

sehem indiviz (11/12) tal-fond numru tlieta (3) Sqaq numru hamsa (5) fi

Triq ta' Loretu, Is-Swieqi, in parti sottopost ghal propjeta` ta' terzi mentri l-

intimata hija sid tar-rimanenti sehem minn tnax indivizi (1/12);

Illi infatti illi l-fond surriferit ippervena lill-partijiet mill-writ ta' Carmelo

Jappy u martu Wenza li xtraw il-fond waqt iz-zwieg bejniethom permezz

ta' subbasta mizmuma nhar it-tletin ta' Novembru tas-sena elf disa mija u

tmienja (1908) – vide Dok A;

Illi l-imsemmija Carmelo Jappy u martu Wenza Jappy mietu intestati nhar

it-tnejn ta' Mejju tas-sena elf disa mija u tletin (02.05.1930) u disgha u

ghoxrin ta' Novembru tas-sena elf disa mija u tnejn u erbghin (29.11.1942)

Illi ghalhekk ab intestatio il-fond fuq imsemmi ippervena f'sehem indaqs

ta' terz indiviz kull wiehed favur Cirillo, Filippo u Maria, l-unci ulied

tal-imsemmija Carmelo Jappy u martu Wenza Jappy, kif jirrizulta mill-arblu

tar-razza – vide Dok G;

Illi Cirillo Jappy miet fit-tmintax ta' Frar tas-sena elf disa mija u hamsa

u disghin (18.02.1995) u s-sehem tieghu intiret minn uliedu r-rikorrenti

Lawrence, Charles, Rita Pawley, Joseph, John u Albert skont testment

datat disgha u ghoxrin ta' Novembru tas-sena elf disa mija u erbgha u

disghin fl-atti tan-Nutar Dottor George De Leo – vide Dok H sa Dok K;

Illi l-imsemmi Charles Jappy bin Cirillo miet nhar it-tnejn u ghoxrin ta'

Dicembru tas-sena elfejn u ghaxra (22.12.2010) u bis-sahha tat-testment

tieghu tal-ghaxra ta' April tas-sena elf disa mija u sebgha u disghin

(10.04.1997) fl-atti tan-Nutar Pierre De Leo, is-sehem tieghu mill-

imsemmi fond iddevolva fuq uliedu Josef u Francienne ahwa Jappy – vide

irrinunzjaw ghal wirt ta' missierhom Charles Jappy bin Cirillo u

ghalhekk s-sehem ta' l-istess Charles Jappy bin Cirillo mill-fond in

kwistjoni ghadda fuq martu Rita Jappy – vide Dok P;

Illi Filippo Jappy miet intestat nhar it-tlieta ta' Novembru tas-sena elf disa

mija u sebgha u sebghin (03.11.9177) u s-sehem tieghu intiret minn uliedu

Illi Maria Jappy mietet xebba, minghajr wild u intestata nhar il-wiehed u

ghoxrin ta' Jannar tas-sena elf disa mija u tmienja u disghin (21.01.1989)

u ghalhekk is-sehem taghha mill-imsemmi fond ghadda favur ir-rikorrenti

hdax minn tnax-il sehem indiviz (11/12) lir-rikorrenti bejniethom mentri

r-rimanenti sehem minn tnax indivizi (1/12) jappartjeni lill-intimata Pawla

Illi permezz ta' konvenju fl-atti tan-Nutar Dottor Roland Young datat is-

sitta u ghoxrin (26) ta' Settembru tas-sena elfejn u sbatax (2017) (hawn

anness u mmarkat Dok W), ir-rikorrenti obbligaw ruhhom li jbieghu u

jittrasferixxu a favur ta' Andrea Pawley (K.I. numru 503202M) l-fond

numru tlieta (3) fi Sqaq numru hamsa (5) fi Triq ta' Loretu Ghaxaq kif in

parti sottopost ghal propjeta` ta' terzi, bid-drittijiet u l-pertinenzi kollha

tieghu u dan ghall-prezz komplessiv ta' hamsa u sebghin elf Ewro

(€75,000), pagabbli in kwantu ghal tmienja u sittin elf, seba mija u hamsin

euro (€68,750) lir-rikorrenti bejniethom u r-rimanenti sitt elef mitejn u

hamsin euro (€6,250) lill-intimata u dan skond il-pattijiet imsemmija fl-

istess konvenju;

Illi f'dan l-istess konvenju, l-kumpratur Andrea Pawley rrikonoxxa li gie

mgharraf li l-vendituri, ossia r-rikorrenti mhumiex s-sidien wahdiena tal-

propjeta kollha izda li bejniethom ghandhom biss hdax minn tnax-il sehem

indiviz (11/12) u sussegwentament il-partijiet assoggettaw l-istess

konvenju ghall-awtorizazzjoni tal-bejgh minn din l-Onor.

rimanenti sehem indiviz;

Illi r-rikorrenti jiddikjaraw u jikkonfermaw li ma hemm ebda kawza dwar

qsim tal-istess propjeta quddiem xi Tribunal jew Qorti kompetenti;

Illi l-valur tal-imsemmija propjeta in vendita fl-intier taghha huwa ta'

hamsa u sebghin elf Ewro (€75,000) (kif jirrizulta mill-istess stima peritali

rilaxxata mill-Perit Mark John Papallo hawn annessa u mmarkat Dok X

u minnu ikkonfermata bil-gurament) u ghalhekk l-prezz pattwit fuq il-

konvenju huwa gust u reali u ma jirreka ebda pregudizzju lill-intimata;

Illi ghalhekk biex isir il-bejgh tal-intier ta-fond fuq deskritt, ir-rikorrenti

qeghdin jipprevalixxu ruhhom mal-Artikolu 495A tal-Kap.16 tal-Ligijiet

ta' Malta sabiex jigi approvat l-istess bejgh;

Illi kontestwalment ma' dan ir-rikors guramentat, ir-rikorrenti qeghdin

jannettu d-dikjarazzjoni relattiva taghhom li permezz taghha qed

jiddikjaraw li jaqblu mal-bejgh tal-fond intier hekk kif surriferit taht il-

kundizzjonijiet u l-pattijiet tal-konvenju datat sitta u ghoxrin (26) ta'

Settembru tas-sena elfejn u sbatax (2017) u dan ai termini tal- Artikolu

495A (2) tal-Kap.16 tal-Ligijiet ta' Malta;

Illi kontestwalment ukoll mar-rikors odjern, ir-rikorrenti qeghdin jannettu

prospett li juri l-ghadd u l-valur tal-ishma relattivi tal-partijiet u dan ukoll

ai termini tal-Artikolu 495A(2) tal-Kap.

16 tal-Ligijiet ta' Malta;

Ghaldaqsant ir-rikorrenti, in vista ta' dak kollu fuq premess, jitolbu bir-

rispett li din l-Onorabbli Qorti joghgobha:

Sqaq numru hamsa (5) fi Triq ta' Loretu, Ghaxaq ghall-prezz komplessiv

ta' hamsa u sebghin elf Ewro (€75,000) pagabbli in kwantu ghal tmienja u

sittin elf seba mija u hamsin euro (€68,750) lir-rikorrenti u l-bilanc ta' sitt

elef mitejn u hamsin euro (€6,250) lill-intimata.

Tistabbilixxi jum, hin u lok sabiex jsir l-eventwali bejgh u trasferiment ta'

dan il-fond kif hawn mitlub.

lill-eventwali

kontumaci fuq l-imsemmi att kemm il darba jonqsu milli jidhru fil-hin, jum

u post hekk stabbilit minn din l-Onorabbli Qorti.

Tahtar lin-Nutar Dottor Roland Young sabiex jippubblika l-att tat-

trasferiment finali tal-fond fuq imsemmi.

Tordna u tawtorizza illi kemm il-darba l-istess intimata tonqos milli tidher

fuq l-att finali tat-trasferiment, sehem l-intimata mir-rikavat mill-bejgh de

quo jigi depozitat taht l-awtorita` ta' din l-Onor.

Qorti mill-imsemmija

kuraturi deputati wara li tkun thallset id-debita taxxa dovuta fuq l-

imsemmi trasferiment kif ukoll bit-tnaqqis tal-ispejjez kollha imputabbli

lill-intimata.

Salv kull provvediment iehor li din l-Onor.

Qorti jidhrilha xieraq u

Bl-ispejjez kontra l-intimata li hija minn issa ingunta ghas-subizzjoni.

Rat id-dokumenti annessi mar-rikors promotur.

Rat illi l-konvenuta giet notifikata fit-2 ta' Ottubru 2018 izda ma

Rat id-digriet taghha tas-26 ta' Novembru 2018.

Rat kopja tal-pubblikazzjonijiet ai termini tal-Artikolu 495A tal-Kap.

83 u fol.

Ikkunsidrat;

Mill-provi mressqqa jirrizulta sodisfacentement illi hdax-il sehem indiviz

minn tnax (11/12) tal-fond numru 3, Sqaq numru 5, Triq ta' Loretu, Ghaxaq

jappartjeni lill-atturi filwaqt li sehem minn tnax (1/12) indiviz jappartjeni

lill-konvenuta.

Kif gie ritenut minn din il-Qorti diversament preseduta fil-kawża fl-

"Il-kawza u r-raguni tal-artikolu 495A hu l-hall tax-xirka tal-

komproprjetarji meta l-minoranza ma tkunx trid tinhall mill-koproprjeta.

Jekk jinstab xerrej u l-valur oggettiv tas-sit hu ragonevoli u realistiku

tenut kont tal-fatti marbuta direttament mas-sit allura r-rieda tal-

maggoranza ghandha tirbah.

Hu inutili li wiehed jispekula li seta' ingieb

prezz ahjar jew il-potenzjal tal-izvilupp hu aktar.

Il-mezzi u intenzjoni

tal-akkwirent prospettiv mhumiex rilevanti ghal fini tal-valur tal-

Dak li hu rilevanti hu l-valur tas-sit fis-suq u jekk il-bejgh ikun

ser jikkreja pregudizzju serju lil minoranza.

Tali pregudizzju ma jistax

jitqies b'mod ipotetiku jew teoretiku jew fondat fuq raguni li tista' jew

Il-Qorti tqis li l-konvenut ma xejjinx it-talba tal-atturi

bi provi sostanzjali u materjalment pruvati u ghalhekk it-talba tal-attur

Nru 899/2016 MCH deċiża fis-27 ta' Ġunju 2017.

Illi l-Qorti trid tistrieħ fuq il-provi miġjuba quddiemha.

Il-Qorti ma tara

l-ebda raġuni valida għaliex għandha tiddipartixxi mill-istima mogħtija

Fil-fehma tal-Qorti il-konvenuta la ser

iġgarrab preġudizzju u wisq anqas xi preġudizzju gravi.

ukoll illi l-konvenju ma fih ebda kundizzjoni li m'hix solitament inkluża

f'konvenji ta' din ix-xorta.

Il-kundizzjonjiet ma jikkostitwixxu ebda piż

jew konsegwenza li b'xi mod jistgħu jġibu magħhom xi preġudizzju ta'

Illi l-istat ta' komunjoni bejn il-partijiet ilha għal aktar minn tliet snin u

m'hijiex waħda ta' indiviżjoni forzata jew ġejja minn stat ta'

Lanqas ma jirriżulta li hemm pendenti xi kawża ta`

diviżjoni li tirrigwarda l-proprjetà in kwistjoni.

Il-partijiet għamlu wkoll

id-dikjarazzjoni tagħhom ai termini tal-Artikolu 495A (4)2.

jirriżulta wkoll li l-publikazzjonijiet ai termini tal-Artikolu 495A (3) saru

Illi wara li ġew osservati dawk ir-rekwiżiti proċedurali u sostanzjali

meħtieġa, ma jibqa' ebda raġuni għaliex il-Qorti m'għandhiex tilqa' t-

talba għal dan il-bejgħ.

Għal dawn il-motivi l-Qorti qed taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi fil-

kontumacja tal-konvenuta, tilqa' t-talbiet attrici,

Tilqa' l-ewwel talba, tawtorizza l-bejgh a favur Andrea Pawley tal-intier

tal-fond numru tlieta (3) fi Sqaq numru hamsa (5) fi Triq ta' Loretu,

Ghaxaq ghall-prezz komplessiv ta' hamsa u sebghin elf Ewro (€75,000)

pagabbli in kwantu ghal tmienja u sittin elf seba mija u hamsin euro

(€68,750) lir-rikorrenti u l-bilanc ta' sitt elef mitejn u hamsin euro (€6,250)

lill-intimata, minn liema ghandhom jithallsu it-taxxi dovuti mill-vendituri.

2 Paġna 60 tal-proċess.

Tilqa' t-tieni talba u tistabbilixxi li l-pubblikazzjoni tal-att tal- bejgh

ghandha ssehh fil-jum ta' nhar it-Tlieta, 26 ta' Novembru 2019 fil-11.00am

fl-edificju tal-Qorti.

Tilqa' t-tielet talba u tinnomina lil Dr Jonathan Lockhart bhala kuratur ghall-

kontumaci fuq l-imsemmi att u dan a spejjez tal-konvenuta.

Tilqa' r-raba' talba, tahtar lin-Nutar Dottor Roland Young sabiex

jippubblika l-att tat-trasferiment finali tal-fond fuq imsemmi.

Tilqa' l-hames talba, tordna u tawtorizza illi kemm il-darba l-istess intimata

tonqos milli tidher fuq l-att finali tat-trasferiment, sehem l-intimata mir-

imsemmi kuraturi ghall-kontumaci wara li tkun thallset id-debita taxxa

dovuta fuq l-imsemmi trasferiment kif ukoll bit-tnaqqis tal-ispejjez kollha

imputabbli lill-intimata.

Bl-ispejjez kontra l-konvenuta.


– BEJGH-U-XIRI TA' MERKANZIJA MILL-KONVENUTI MINGHAND L-ATTUR – – BILANC TAL-PREZZ TAL-BEJGH MHUX SALDAT – – BHALA REGOLA, ENTI GUDIKANTI MA TAGHMILX XOGHOL IL-PARTIJIET – – ONERU TAL-PROVA U KIF DAN JOXXILLA MINN PARTI GHAL FUQ OHRA – – PRESUNZJONI A FAVUR TA' L-ATTUR SKOND L-ART.

1234 KODICI CIVILI – – ONERU TAL-KONVENUT LI JIPPROVA L-ECCEZZJONI TAL-PAGAMENT – – IL-PAGAMENT IRID JIGI DEBITAMENT U KONKRETAMENT PRUVAT – – VERITÀ REALI U VERITÀ PROCESSWALI –

Udjenza ta' nhar il-Hamis, 31 ta' Ottubru, 2019

B'Avviz tat-Talba mressaq fl-1 ta' Frar, 2017, l-attur talab li l-konvenuti jigu kkundannati jhallsuh l-ammont ta' elf, seba' mija, tnejn u sebghin ewro u seba' u sebghin ewro centezmi (€1,772.77c) rapprezentanti ammont dovut wara bejgh u konsenja ta' merkanzija kif ahjar imfisser fl-istess Avviz.

L-attur talab inoltre l-ispejjez ta' dawn il-proceduri, dawk gudizzjarji marbuta ma' ittra ufficjali mahruga f'Novembru, 20171 u ohrajn konnessi ma' ittra bonarja2 u kif ukoll l-imghax fuq l-ammont ta' €1,772.77c.

Fil-kors tal-proceduri,3 l-attur sostna li, wara li wettaq konteggi mill- gdid, kien qed jirreklama l-ammont ta' elf, sitt mija, seba' u erbghin ewro u sebghin ewro centezmi (€1,647.70c).

1 Li qatt ma giet ezibita fil-kors tal-kawza.

3 vide xhieda ta' l-attur fl-udjenza tad-19 ta' April, 2018 (a fol.

B'Risposta mressqa fl-20 ta' Marzu, 2017, il-konvenuti eccepew li t-talba attrici hi infondata kemm fil-fatt u kif ukoll fid-dritt u li huma m'ghandhomx ihallsu lill-attur l-ammont minnu pretiz ta' €1,772.77c izda se mai l-ammont inferjuri u bilancjali ta' €388.34c, li huma kienu lesti jhallsu lill- attur.

Fil-kors tal-proceduri,4 il-konvenuta afermat li, wara li wettqet nwovament il-konteggi relattivi, l-ammont bilancjali dovut lill-attur kien ta' €537.83c.

It-Tribunal qies il-provi kollha mressqa u ra l-atti processwali; It-Tribunal jikkunsidra; L-istorja fl-isfond ta' din il-kontiza tista' tigi deskritta b'dan il-mod.

L-attur, bi professjoni, jimporta indumenti konsistenti f'underwear mill-esteru u jbiegh l-istess lil diversi hwienet lokali madwar Malta u Ghawdex, fost ohrajn, lill-konvenuti li jiggestixxu hanut (bazaar) gewwa Tal-Virtu', Ir-Rabat (Malta).

Jghid illi ilu jaghmel hekk fil-konfront tal-konvenuti mis-sena 2008.

Ir- relazzjoni bejn it-tnejn kienet tajba u jidher li l-konvenuti kienu jhallsu lill-attur akkont tal-prezz globali li jkun ghad fadal u mhux li jissaldaw kull fattura b'mod individwali.

Imbaghad, skond l- attur, il-konvenuti waqfu jhallsuh u skond il-kalkoli ta' l-istess l-ammont rimanenti minnhom dovut huwa ta' €1,647.70c.

Il-konvenuti jikkondividu li kien hemm dan in-negozju bejniethom, izda jghidu li l-istess ma kienx imur lura ghas-sena 2008 peress li huma bdew bil-hanut (bazaar) bl-isem "All In One" fi Frar, 2011.5 Jghidu wkoll li kienu jinnegozjaw primarjament ma' missier l-attur u ftit li xejn ma' l-attur.

Il-konvenuta kienet tiehu hsieb il-gestjoni tal-hanut (bazaar) u kienet twettaq l-ordnijiet billi tmur ghand missier l-attur gewwa Ħaż-Żabbar fejn kienet tigbor l-ordnijiet u thallas l-invoice relattiva jew parti minnha.

Il-konvenuti kellhom kont miftuh ma' missier l-attur (u wara ma' l-attur) u allura l-pagamenti minnhom imwettqa dejjem jinqatghu minnu.

Il-pagamenti gieli kienu jkunu fi flus kontanti u gieli b'cheque.

Imbaghad, wara Marzu, 2013 il-konvenuti ccessaw bin-negozju tal- hanut (bazaar).

Skond il-kalkoli minnhom maghmula, huma ghad fadlilhom bilanc ta' €537.83c li ghandhom jithallsu lill-attur Deskritti l-imsemmija fatti tal-kaz, wiehed issa jdawwar harstu lejn il-mertu tal-kwistjoni.

Ghakemm hu brokkard maghruf li l-matematika mhux opinjoni, f'dan il-kaz il-partijiet donnhom jifhmuha diversament.

It-Tribunal, prima facie, jiehu l-impressjoni illi fir-realtà – u dan huwa aktarx dovut ghal kif

entrambe l-partijiet kienu jikkonservaw il-karti tan-negozju taghhom – la l-attur ma jaf ezattament

x'lahqu hallsu l-konvenuti u lanqas il-konvenuti ma jafux bi precizjoni x'fadal dovut lill-attur.

Infatti, fl-Avviz tat-Talba, l-attur kien inizjalment talab il-hlas ta' l-ammont ta' €1,772.77c li

4 vide affidavit tal-konvenuta (a fol.

5 Dwar dan l-attur mhux cert – vide kontro-ezami tieghu fl-udjenza tad-19 ta' April, 2018 (a foll.

mbaghad gie minnu ridott ghal €1,647.70c waqt ix-xhieda tieghu, filwaqt li l-ammont ammess bhala dovut fl-eccezzjonijiet tal-konvenuti minn €388.34c gie mbaghad inkrimentat ghal €537.83c fil-kors tal-proceduri.

Dan hu konferma tal-fatt li entrambe l-partijiet ma hadux hsieb li jiggestixxu sew il-kontijiet taghhom u jaraw ezattament x'konsenji sehhew, il-valur relattiv taghhom, x'kien qed jithallas, x'kien qed jigi ingassat mill-pagamenti, x'kien ghad fadal pendenti u li jzommu, almenu, sistema kemmxejn uniformi sabiex ma jkunx hemm lok ghal ekwivoci jew dubbji bejniethom (kif manifest fil-kaz odjern).

It-Tribunal jiddispjacih jistqarr illi l-modalità ta' kif kienu jigu saldati certu ammonti kien alkwantu dilettantesk u rimess "on a case-by-case basis".

Huwa evidenti li ma gietx imhaddna jew adoperata sistema aktar uniformi u idoneja sabiex iz-zewg partijiet – il-kreditur fuq naha u d- debitur fuq l-ohra – ikunu t-tnejn jafu sewwasew fejn jinsabu dwar pagamenti, x'kien gie effettivament saldat, x'kien ghad fadal dovut u liema kienu l-invoices saldati u dawk li kienu ghadhom skoperti.

Minhabba nuqqas fil-gestjoni tal-kreditu-dejn interkorrenti bejniethom, u anke minhabba dizorganizzazzjoni dokumentali dovuta ad entrambi – dwar l-istess materja u apparentement fuq l-istess serje ta' invoices – l-attur wasal ghal konteggi li fil-fehma tieghu jintitolawh jircievi €1,772.77c (sussegwentement €1,647.70c), filwaqt li l-konvenuti jemmnu li dak dovut huwa biss €388.34c (imbaghad sar €537.83c).

Stabblita d-diskordja aritmetika bejn il-kontendenti – fejn wiehed qed jghid li ghandu jiehu €1,647.70c mentri n-naha l-ohra tghid li ghandha solament thallas €537.83c – it-tnejn dehru quddiem dan it-Tribunal u wara narrazzjoni qasira tal-fatti kif minnhom esperjenzati, poggew numru ta' invoices (u dokumenti ohra simili u relatati) quddiem it-Tribunal, fejn wiehed (l-attur) qed jikkontendi li ghadhom interament dovuti u l-iehor (il-konvenuti) qed jghid li gran parti minnhom huma debitament imhallsa u li fadal bilanc zghir.

B'hekk, issa t-Tribunal jinsab di fronti ghal numerevoli invoices u dokumenti ohra analogi (u anke d-duplikati taghhom b'xi tharbix u kliem fuqhom) u huwa mplicitament mistenni illi jwettaq ezercizzju ta' komputazzjoni u konteggi ghan-nom tal-partijiet halli jara jekk l-istess verament iwasslux ghal €1,647.70c jew ghal €537.83c, jew addirittura ghal xi cifra ohra diversa minn dawk appena senjalati, bhal speci li l-Gudikatur tat-Tribunal hu mistenni li jirriversti wkoll rwol ta' accountant ad hoc tal-litigandi.

F'dan l-istadju, tinfetah parentezi qasira.

Huwa vera li t-Tribunal, bhal kull enti gudikanti ohra, ghandu jezamina l-provi mressqa sabiex,

fuq il-preponderanza ta' l-istess, jasal ghal decizjoni.

Madanakollu, ghandu jkun ukoll fatt

inkontestat u cert li l-istess Tribunal m'ghandu l-ebda dover jew dmir li jwettaq xoghol il-

kontendenti fil-procediment.

Huwa wisq facli u semplici li parti, attrici jew konvenuta, tghid

taghha, tressaq, inter alia, matassa ta' dokumenti li fil-fehma taghha jissorregu t-tezi individwali

taghha u tieqaf hemm, bl-aspettattiva li t-Tribunal ser jixtarr kollox, jispigola fid-dettall id-

il-kontijiet biex

dokumentazzjoni shiha hekk

eventwalment jasal ghal somma partikolari halli jemetti gustizzja sostantiva dwar il-kaz.

Dak mhux l-irwol ta' enti gudikanti f'kawza u lanqas m'ghandu jkun l-ispirtu li janima parti, attrici jew konvenuta, dinanzi ghal-istess enti gudikanti.

562 tal-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili) u li kawza tigi deciza "secundum acta et probata non secundum privatam scientiam".

Dawn kollha implicitament jindikaw, u partikolarment jindividwaw, fuq min specifikatament jaqa' l-oneru u d-dover li l-kaz jigi ben pruvat u fuq min jirrikadi l-obbligu li jitressqu provi tajbin u sufficjenti.6 Rwol l-enti gudikanti hija li tindividwa n-norma gurika applikabbli ghall-fatti pruvati u dan in suffragju tal-massima "iura novit curia".7 Ghar-raggungiment tad-decizjoni, l-enti gudikanti ghandha tkun idonejament gwidata u debitament mghejjuna mill-partijiet, l'ghaliex huma l-istess partijiet il-protagonisti ewlenin tal- vicenda processwali, filwaqt li l-gudikant fl-ahhar jarbitra abbazi tal-materjal lilu provdut.8 Jekk 6 Kif kellu okkazzjoni jghid dan it-Tribunal in re Ivan Azoitel v. Personal Exchange International Ltd (European Small Claims Tribunal Procedure, 21 ta' Marzu, 2018), "Maltese Law embraces a predominantly adversarial, rather than an inquisitorial, procedural system.

Ghal approfondiment dwar il-massima ta' "iura novit curia" wiehed hu mistieden jara d-decizjoni in re Robert Vella Coleiro noe v. Christian Parsons (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 28 ta' Novembru, 2017; konfermata fl-appell fit-18 ta' Gunju, 2018).

tali materjal hu mressaq b'mod konfuz jew xott, il-gudikant mhux mistenni johloq sustanza fejn m'hemmx u lanqas li jikkreja l-ordni qalb id-dizordni lilu offert.

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li l-qrati taghna esprimew ruhhom f'dan is-sens, ossia li ma kinux disposti jwettqu dak li kien primarjament doveruz ghall-parti interessata.

Fil-kawza in re Carmen Schembri Latman v. Av. Anton Abdel Nabi (Prim'Awla, 12 ta' Dicembru, 2013), fejn kienet giet sollevata l-materja ta' preskrizzjoni, il-qorti kienet sostniet tghid illi, "M'huwiex il-kompitu tal-Qorti illi sabiex issib iz-zmien meta bdiet ghaddejja l-preskrizzjoni toqghod tfittex hi l-prova jew f'dak li jkun inghad bil-gurament jew f'dak li jirrizulta minn dokumenti.

Dak huwa kompitu tal-partijiet.

Ix- xoghol tal-Qorti huwa li tqis u taghrbel il-provi li jitressqu dwar it-talbiet u l-eccezzjonijiet.

Fil-kaz tal-lum, almenu fejn jirrigwarda l-preskrizzjoni, dan baqa' ma sarx.

Li jfisser li fil-kaz tal-lum ma tirrizultax, b'mod sodisfacjenti u sal-grad rikjest mil-ligi, id-data meta bdiet ghaddejja l- preskrizzjoni."

Fil-kawza in re Geraldine Verzin v. Mario Muscat Azzopardi et (Appell Inferjuri, 30 ta' Lulju, 2019) insibu l-istess filosofija ta' hsieb.

Fil-proceduri quddiem il-qorti tat-tieni gerad l-appellanti kienet ilmentat mill-quantum ta' xi somom li ma gewx lilha akkordati fi proceduri t'arbitragg.

Dwar tali aspett l-imsemmija qorti irriteniet hekk: "L-attriċi għandha jedd tappella fuq punt ta' fatt, pero' kellha tirreferi għal dawk il-provi li fil-fehma tagħha kellhom iwasslu lit-tribunal jiddeċiedi li l-ispejjeż kienu fis-somma ta' €4,296.34.

Ħaġa li m'għamlitx.

L-attriċi ma tistax tippretendi li din il-qorti toqgħod tagħmel xogħolha."

B'dan kollu premess, it-Tribunal ma harabx mill-obbligi tieghu u xtarr l-atti struttorji tal-kaz bl- ahjar hila li ghandu, hekk kif ser jigi diskuss infra.

It-Tribunal jaghlaq il-parentezi u jirrimarka inoltre hekk.

It-Tribunal ezamina u rega' qara ghal numerevoli drabi, u bl-ahjar reqqa li jippossjedi, l-att processwali relattivi u l-provi kollha dokumentarji, wiehed wiehed, u ma jezitax ighid, u minghajr ebda sens ta' misthija jammetti, li dan l-kaz habbtu mhux ftit u gieghlu jahseb fit-tul.

Ghalkemm il-kaz idur fuq komputazzjoni ta' cifri u konteggi ta' ammonti allegatament imhallsa skond verzjoni u mhux saldati skond ohra, it-Tribunal hassu fid-dover li jaddentra ruhu f'tali materja u jaghmel hiltu sabiex jirricerka l-verità fejn tirrisjedi u dan peress li hu mghallem illi, "Ir-ricerka tal- verità ghandha tkun l-aqwa konsiderazzjoni" (ara Grazia Gauci Borda et vs. Salvatore Riedlinger, Prim'Awla, 12 ta' Marzu, 1964 per Imh.

Dan kien hekk ukoll biex jigi dejjem zgurat li l-ebda assunt lecitu ma jigi leggerment michud u anke biex l-ebda pretest irregolari ma jigi mprudentement akkolt minhabba xi nuqqas t'approfondiment li kull kaz bi dritt jixraqlu jew inkella ghax fid-definizzjoni ta' certa vertenza tkun mehtiega s-soluzzjoni ta' xi aspett

novell, qatt qabel intrattenut, jew ghax il-kompitu jaf jittraduci ruhu f'xoghol ardwu jew fatikuz,

24–25) prodott mill-attur li jaghti c-cifra

komplessiva ta' €1,647.70c lilu dovuta u ra wkoll l-invoices relattivi minnu prodotti bhala "Dok:

46–55) u kif ukoll ir-ricevuti (sofor u hodor) li hu ressaq li jattestaw

pagamenti akkont da parti tal-konvenuti (a foll.

L-imsemmi statement juri li allegatament il-pendenza bejn il-partijiet kienet fl-ammont ta' €1,877.19c (vide data tas-27 ta' Jannar, 2012).

Skond l-istess statement, sehhew numru ta' pagmenti akkont mill-konvenuti li jekk jitnaqqsu mic-cifra appena imsemmija dawn jaghtu l-ammont ta' €1,647.70c (dak li qed jigi reklamat f'din il-kawza).

Issa, filwaqt li fl-istatement hemm indikat 19-il pagament maghmul akkont fl-ammont komplessiv ta' €229.49c (li jwasslu ghall-imsemmi bilanc ta' €1,647.70c), jirrizultaw 18-il ricevuta (sofor u hodor) fl-ammont komplessiv ta' €213.30c.

Id-diskrepenza hawnhekk hi ta' €16.19c.

Fi kliem iehor, fuq l-istatement l-attur jindika li kien thallas akkont l-ammont ta' €229.49c (apparti l-credit note ta' €26.55c) filwaqt li tramite l-ircevuti (sofor u hodor) jindika li thallas is-somma anqas ta' €213.30c.

Id-differenza f'dan ir-rigward hi biss ta' €16.19c.

Gew ukoll ezaminati l-provi dokumentarji prezentati mill-konvenuti, partikolarment ir-rendikont maghmul di propio pugno mill-istess konvenuti (a foll.

Minn tali rendikont johrog manifest li hemm indikati serje ta' invoices li fil-verità ma jiccentraw xejn fil-kwistjoni bejn il- partijiet.

Il-konvenuti indikaw numru kbir ta' invoices minnhom saldati, izda l-istess invoices m'humiex in kontestazzjoni u l-istess mhux annoverati fl-istatement prodott mill-attur.

Ghalhekk, tali invoices huma immaterjali ghall-prezenti kwistjoni.

Inoltre, il-konvenuti ezibew numru ta' ricevuti ta' hlas (a foll.

72–89) li kollha kemm huma jirreferu ghal pagamenti akkont versu l- invoce nru.

16275 illi m'hijiex wahda minn dawk elenkati fl-istatement ta' l-attur.

Ghal darb'ohra, dawn huma irrilevanti ghal dan il-kaz.

19905 u nru.

16540 (riflessi fl-istatement tal-attur), u li jammontaw komplessivament ghal €728.22c, gew kollha minnhom imhallsa fi flus kontanti,9 filwaqt li l-invoice nru.

16277, 18431, 16384 u 16327 jidher li gew parzjalment imhallsa, ossia mill-invoice nru.

16277 thallas €265.81c minn €415.30c li jhalli bilanc dovut ta' €149.49c;10 mill-invoice nru.

18431 thallas €70.00c minn €73.87c li jhalli bilanc dovut ta' €3.87c;11 mill-invoice nru.

16384 ma thallas xejn u li allura jhalli l- ammont originali ta' €119.04c;12 u mill-invoice nru.

16327 thallas €340.33c minn €559.00c li jhalli bilanc dovut ta' €218.67c.13 Sommati flimkien dawn jaghtu l-ammont allegatament saldat ta' €491.07c.

Allura, skond il-konvenuti, mill-elenku ta' invoices fl-istatement ta' l-attur, huma hallsu l-ammont ta' €1,219.29c (i.e., €728.22c + €491.07c) li meta jigi sotratt mill-ammont ta' €1,877.19c (li kien id-dejn originali li minnu bdew isehhu l-pagamenti akkont) jwassal ghall- ammont ta' €657.90c (li hi cifra differenti minn €537.83c li huma jghidu li hi dovuta lill-attur).

9 Skond l-istatement ta' l-attur xejn minn dawn l-invoices ma gie saldat.

10 Skond l-istatement ta' l-attur mill-invoice nru.

16277 thallas €189.49c minn €415.30c li jhalli bilanc dovut ta' €225.81c.

11 Skond l-istatement ta' l-attur mill-invoice nru.

12 Skond l-istatement ta' l-attur mill-invoice nru.

13 Skond l-istatement ta' l-attur mill-invoice nru.

Mela allura, fuq naha (parti attrici) wiehed jara li skond l-istatement ta' l-attur, mill-pendenza originali fl-ammont ta' €1,877.19c, sehhew pagamenti akkont mill-konvenuti fl-ammont ta' €229.49c li jwassluna ghas-somma pretiza ta' €1,647.70c, filwaqt li fuq in-naha l-ohra (parti konvenuta) mill-konteggi ezibiti mill-konvenuti jidhru li huma allegatament hallsu akkont is- somma ta' €1,219.29c li twassalna ghall-ammont bilancjali ta' €657.90c dovuta lill-attur.

Maghmul tali ezercizzju u inkwadrat kollox fl-isfond tal-kaz, it-Tribunal jemmen li l-pendolu tal- preponderanza tal-provi izjed ixaqleb lejn il-posizzjoni attrici milli lejn dik konvenuta.14 Bil-provi forniti lil dan it-Tribunal, l-attur holoq presunzjoni favurih li hemm kreditu-dejn ezistenti bejnu u l-konvenuti (hekk kif stabbilit fis-sentenza riportata f'Kollez.

Tali presunzjoni – li prima facie hemm relazzjoni ta' kreditur-debitur bejn il-litigandi – komplew isahhuha l-konvenuti stess permezz tal-linja difensjonali taghhom fejn implicitament qed jirrikonoxxu d-dejn pretiz mill-attur izda qed jikkwalifikawh u jiddeskrivuh bhala wiehed f'ammont izghar peress li gran parti minnu gie mhallas.

Minn dan jinzel illi sta ghalihom li jipprovaw li l- ammont reklamat mill-parti attrici gie in gran parti konkretament saldat u li llum-il gurnata li d- debitu kontrihom hu f'ammont ferm anqas.

B'tali posizzjoni difensjonali l-konvenuti waddbu l-oneru probatorju fuqhom stante illi hija gurisprudenza rikonoxxjuta li min jeccepixxi jew jallega l-pagament ghandu d-dmir li jipprovah.

Dan ma hu xejn hlief estensjoni tal-principju rakkjuz fl-Art.

562 tal-Kodici ta' Organizazzjoni u Procedura Civili li jistabbilixxi li, "Bla hsara ta' kull disposizzjoni ohra tal-ligi, l-obbligu tal-prova ta' fatt imiss dejjem lil min jallegah."

Din id-disposizzjoni ma tiddiskriminax bejn il-figura ta' l- attur li jippromwovi azzjoni u bejn dik tal-konvenut li jirrezisti ghall-istess tramite d-difiza tieghu.

Din hi disposizzjoni redatta b'mod ampju u generiku, li ghandha tigi interpretata li kull minn jallega fatt ghandu l-obbligu guridiku li jissostanzjah bil-produzzjoni ta' provi konkreti.

Fil-kaz odjern, huma l-konvenuti li riedu jissodisfaw dan l-oneru sabiex jiskarikaw l-istess minn fuqhom u, ergo, "jirbhu" l-eccezzjoni minnhom imqanqla u dan ghax f'certi kazijiet il-konvenut bl- eccezzjoni tieghu isir attur in forza tal-principju "reus excipiendo fit actor" u ghalhekk ikun obbligu tieghu li jipprova dak li jkun eccepixxa (ara ghar-rigward in re John Baptist Vella Spiteri noe v. Joseph Grima Butler noe, Qorti tal-Magistrati [Ghawdex], 23 ta' Mejju, 2008).

B'riferiment ghad- duttrina Ingliza, fid-decizjoni in re Angelo Howes v. John Ozen (Qorti tal-Kummerc, 30 ta' Mejju, 1951; konfermata fl appell fid-19 ta' Novembru, 1951) inghad appropozitu li, "Dan hu in armonia mal-principju generali accettat minn zmien antik mit-trattisti Inglizi f'materja probtorja, u

Izda ta' min jirrileva illi l-presunzjonijiet jistghu jkunu ta' zewg tipi, ossia (i) presunzjonijiet legali (hekk kif insibu fl-Artikolu 1234 tal-Kodici Civili15) jew (ii) presunzjonijiet semplici, jew inkella imsejha wkoll "præsumptiones hominis" (l-Kodici Civili Malti jidher li hu sieket dwar dawn16).

Il-presunsjoni li qed implicitament tigi invokata mill-attur in sostenn tat-tezi tieghu tirrijentra fit- tieni xenarju u cioè tal-presunzjoni semplici, ossia "hominis".

Il-provi forniti lil dan it-Tribunal – ossija l-istatement, l-invoices u l-ircevuti ta' hlas – kollha jmorru sabiex joholqu presunzjoni li prima facie jezisti kreditu a favur tal-parti attrici kontra l-konvenuti.17 Kreditur li jagixxi, invokanti titolu jew prova simili abbazi ta' l-assunt rizarcitorju tieghu, huwa, f'certu sens, dispensat bis-sahha ta' l-istess materjal probatorju milli jipprova r-rapport fondamentali u li juri li hemm prima facie kreditu favurih; mentri d-debitur, ma jistax jippretendi li jista' solament jikkontendi li hallas id-dejn (jew gran parti minnu) minghajr ma jadduci provi tajbin bizzejjed biex juri li effettivament hekk hu u sabiex jinnewtralizzaw il-presunzjoni a favur tal- kreditur tieghu.

15 Bhala ezempju ta' tali presunzjoni, huwa l-ikkagunar ta' danni ut sic jekk il-vicin ihaffer entro d-distanza legali ex Art.

16 Kontrappost mal-Kodici Civili nostran, dak Taljan jiddisponi espressament ghalihom taht l-Art.

17 Fl-assjem taghhom dawn il-provi dokumentarji gew accettati mill-parti konvenuta hekk kif mistqarr minn Samantha Sankoh fil-kontro-ezami taghha fl-udjenza ta' l-4 ta' Marzu, 2019, senjatament a fol.

150 (fejn sostniet li hadmet il-konteggi taghha abbazi, inter alia, tad-dokumenti ezibiti mill-attur).

Ghalhekk, il-principji relattivi ghall- indole ta' fattura (invoice) esposti fis-sentenza li qed tinghata llum stess minn dan it-Tribunal in re Mario Caligari v. Jonathan Khadhraoui (ref. nru.

356/2016) m'humiex applikabbli ghall-fattezzi tal-prezenti kaz.

Ghalhekk, f'kawzi ta' dan il-generu, il-parti attrici jehtiegilha biss tipprova, b'mod adegwat u sal- grad rikjest, il-kreditu taghha kontra l-parti konvenuta u ghaldaqstant l-onus probandi minnha inizjalment rikjest jigi skarikat fuq il-parti avversarja.

Il-konvenut li jeccepixxi l-pagament in toto jew in partem tal-kreditu minnu reklamat irid imbaghad iforni provi sufficjenti, konvincenti u bizzejjed tajbin biex jarresta, totalment jew parzjalment, tali pretiza attrici.

Hawnhekk, il- konvenut debitur jrid jaghmel il-prova tal-pagament tilhaq il-grad tal-prova lil hinn mid-dubbju ragjonevoli (hekk kif ser jintwera aktar 'l isfel).

Hi gurisprudenza kopjuza, u ormai assodata, li tenuncja illi l-prova tal-pagament tinsab a karigu ta' min jallegaha.

Ghalhekk, il-konvenuti kellhom juru, dejjem ghas-sodisfazzjon tat-Tribunal, illi l-pagamenti li huma jallegaw li kienu wettqu lill-attur kienu verament u effettivament ghamluhom.

Dan kellhom jaghmluh bi kwalsiasi mezz, "basta li l-gudikant, bil-provi forniti fil-gudizzju, jakkwista c-certezza morali li l-hlas ikun effettivament sar" hekk kif sostnut fid-decizjoni riportata f'Kollez.

Addizzjonalment, in re John Dalli Gonzi v. Rita Armeni Cauchi (Qorti ta' l-Appell Kummercjali, 28 ta' Lulju, 1982; mhux pubblikata) inghad illi, "dwar l-eccezzjoni tal-pagament, qalet sewwa l-Ewwel Qorti li din il-prova tispetta lill-konvenut li qed ighid li hallas.

Hu principju mhux kontrastat in materja in fatti illi "la prova del pagamento è a peso del convenuto che lo allega", kif kienet iddecidiet il-Qorti tal-kummerc fis-sentenza taghha tat-28 ta' Mejju, 1885, fil- kawza Briffa Wilson Michele Simler noe vs Giuseppe Riedlinger. taghna gie konstantement ritenut li l-piz tal-prova tal-pagament hu fuq il-konvenut li jallegah, u li jekk ikun hemm xi dubju, dak id-dubju ghandu jigi rizolut favur lattur."

Intqal ukoll in re Giuseppe Borg Costanzi v. Salvatore Grech Cachia (Prim'Awla, 23 ta' Frar, 1965), illi, "Min jallega l-pagament ghandu jippruvah ghas-sodisfazzjon tal-Qorti, u fid-dubju, fin-nuqqas ta' ricevuta, ghandha tipprevali l-prezunzjoni li d-dejn ma thallasx (kollez vol.

XXXII.I.535) jekk ma jigix pruvat, kif del resto ma sarx, b'mezzi ohra li l-attur huwa sodisfatt."

Il-prova rikjesta mill-konvenuti f'dan l-ambitu ghandha tkun wahda konkreta (oggettiva) u kompleta (shiha).

Il-prova tal-pagament allegat mill-konvenuti tista' ssehh b'kull mezz in kwantu illi l-produzzjoni ta' ricevuta m'hijiex indispensabbli u, allura, jistghu jingiebu provi ohrajn alternattivi, purkè tajbin u konvincenti hekk kif ritenut, fost diversi, in re Avv. John Tedesco noe v. Joseph Privitelli noe (Appell Kummercjali, 26 ta' Jannar 1976; mhux pubblikata).

Kif affermat in re Carmelo Vella Spiteri v. Emanuele Vella Lethridge et (Appell Suerjuri, 27 ta' Frar, 2003), "Huwa generalment rikonoxxut li l-prova ta' pagament ta' debitu tista' tinghata mhux biss b'ircevuti li, b'certa finalità jattestaw l-estinsjoni tal-obbligazzjoni, izda din il-prova tista' tingieb

ukoll b'mezzi ohra.

Fl-assenza ta' ricevuti, però, il-prova trid tkun tali li ma thalli ebda dubbju

f'mohh il-gudikant."

Superjuri, 28 ta' Novembru, 2008) u, aktar ricenti ghal zminijietna, in re Estate Catering

Il-provi in

sostenn ta’ l-allegazzjoni tal-pagament li jestingwi l-kreditu tal-parti kreditrici ghandhom jilhqu

gradi gholjin ferm, tant illi fid-decizjoni in re Von Brockdorff Insurance Agency Ltd v. Visa

Travel Ltd (Appell Superjuri, 16 ta’ Frar, 2007) inghad hekk: "In linea ta’ massima jinsab akkolt,

ghall-iskop ta’ l-attendibilità u verosimiljanza tal-versjonijiet reciproci tal-kontendenti, illi l-kreditur

Fil-gurisprudenza

jenhtieglu jipprova b'mod adegwat il-kreditu tieghu mentri d-debitur minn naha tieghu jrid jaghmel il-prova tal-pagament lil hinn mid-dubbju ragonevoli.

Dan qed jigi sottolinejat in kwantu hu generalment accettat illi f'kaz ta' dubbju dan kellu jkun rizolt favur l-attur kreditur li ma kellux dan l-istess oneru (Kollez.

Fid-dawl tas-senjalazzjonijiet supra, it-Tribunal jirrimarka li l-konvenuti ma fornewx provi tajbin bizzejjed biex juru li effettivament huma kienu issaldaw l-ammonti li huma jghidu li hallsu.

Fil- verità, dan it-Tribunal ma jhossux konvint li l-konvenuti lahqu il-grad tal-prova mehtiega in sostenn tad-difiza u provi taghhom (viz. pagamenti), anke jekk tigi adoperata n-norma kontemplata fl-Art.

9(2)(b) tal-Kapitolu 380 tal-Ligijiet ta' Malta.18 Anzi, il-kaz tal-konvenuti ihalli lakuni u dubji li ma jistghux, fis-sewwa, jigu injorati.

Hafna mill-pagamenti li jghidu li wettqu saru fi klus kontanti u ghalihom ma gietx ezibita ricevuta jew xi prova ohra tajba li tattesta l-hlas relattiv.

Diversi mill-pagamenti li jghidu li wettqu huma kollegati ma' invoices li mhux in kontestazzjoni19 u li l-attur ma qieghedx jitlob il-hlas taghhom.20 Ghalkemm gew ezebiti xi cheque images mill-konvenuti,21 dawn wehidhom ma jistghux jigu sewwa sew kollegati ma' l- invoices elenkati fl-istatement ta' l-attur.

Tali cheque images juru li l-kovenuti kienu wettqu xi hlasijiet veru l-attur, izda ma jurux li tali hlasijiet marru biex jissaldaw l-invoices invokati mill-attur f'din il-kawza.

Ghal dawn ir-ragunijiet, dan it-Tribunal hu tal-fehma li l-konvenuti ma lahqux il-prova tal- pagament, li kienet tmiss lilhom u, bhala korollarju, l-attur irnexxielu jipprova li huwa kreditur tal- konvenuti fl-ammont ta' €1,647.70c.

Dan it-Tribunal jerga' jiehu l-okkazzjoni, kif ghamel f'decizjonijiet precedenti,22 illi jirrimarka li m'ghandux ikun skontat il-hsieb ta' xi kontendent li «Ghandi ragun, u min ser jismani u jiggudikani ghandu tabilfors jintebah!»

Tali ragunament, wahdu, ma jaghtix lok, u lanqas ma jwassal, ghas-sitwazzjoni li l-gudikant ser jirrikonoxxi tali posizzjoni b'mod awtomatiku.

Dan hu proprju l'ghaliex il-verità processwali – aktar iva milli le – ta' spiss hi ferm differenti minn dik reali u, allura, hi necessarja certa kollaborazzjoni da parti tal-parti (attur jew konvenut) mal- patrocinatur taghha u ta' dan ta' l-ahhar ma' l-enti gudikanti sabiex iz-zewg veritajiet jikkombacjaw, jigu sinkronizzati u jikkoezistu f'armonija reciproka fl-atti processwali tal-kaz.

Dan isehh permezz tal-filtru ta' l-evidenza (i.e., il-provi) li titressaq f'kawza.

Tramite tali gharbiel procedurali, il-verità reali, li fi stadju inizjali jkunu jafu solament il-litiganti, tigi mbaghad imressqa f'forma guridika u konkreta lill-enti gudikanti ghall-iskrutinju taghha.

B'tali mod, dik il-verità – li

9(2)(b) Kap. 380 jghid li it-Tribunal "għandu jitgħarraf b'kull mod li jista' jidhirlu xieraq u ma jkunx marbut bil-prattika dwar l-aħjar prova jew dwar xiehda fuq kliem ħaddieħor jekk ikun sodisfatt lix-xiehda li jkollu quddiemu tkun biżżejjed veritiera li biha jista' jasal biex jaqtal-każ li jkun qed jittratta." 19 vide a foll.

22 Ara s-sentenza moghtija minn dan it-Tribunal, kif presjedut, in re Impel Communications Co. Ltd v. Gerard Degiorgio et, moghtija fil-15 ta' Ottubru, 2018 (mhux appellata) u dik in re Charles Cristiano Mifsud v. Jean Cristiano Mifsud moghtija fid-9 ta' Jannar, 2019 (mhux appellata).

qabel tkun biss fl-isfera personali ta' parti jew ta' ohra mill-litiganti – tinbidel f'verità processwali, ossia f'fattur konkret u f'fatt guridikament valevoli li jivvinkola lill-gudikant li jqis, jizen, jixtarr u jiggudika dwaru.

GHALDAQSTANT, it-Tribunal qed jaqta' u jiddeciedi dan il-kaz billi, ghar-ragunijiet espressi f'din id-decizjoni, filwaqt li jichad l-eccezzjonijiet tal-konvenuti, qed jilqa' t-talba attrici u jikkundanna lill-konvenuti ihallsuh l-ammont ta' elf, sitt mija, seba' u erbghin ewro u sebghin ewro centezmi (€1,647.70c).

L-interessi bir-rata ta' 8% fuq l-ammont ta' €1,647.70c jibdew jiddekorru mid-19 ta' April, 201823.

L-ispejjez gudizzjarji marbuta ma' din il-kawza, izda mhux dawk ta' l-ittra ufficjali u l-ohra bonarja li jissemmew fl-Avviz tat-Talba,24 ghandhom jigu sopportati interament mill-konvenuti. ft.

23 Li hija d-data ta' meta l-attur xehed u sostna bil-gurament tieghu illi l-ammont li kien qed jippretendi kien ta' €1,647.70c u mhux dak imnizzel fl-Avviz tat-Talba.

24 Peress li qatt ma gew formalment ezibiti fl-atti ta' dan il-procediment u lanqas ma hemm referenza dettaljata ghalihom (partikolarment ghan-numru ta' referenza ta' l-ittra ufficjali).