QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA

Rikors Kostituzzjonali Nru.: 58/2017 MH

Illum, 31 ta' Ottubru, 2018

Guido (KI 116168M) u Judith (KI 990432M) konjugi Agius

Gauci Calleja Dghoughi

tiegħu esponiet:

Rat ir-rikors kostituzzjonali tar-rikorrenti tad-19 ta' Lulju 2017 li permezz

"Illi hija l-unika proprjetarja tal-fond 19 Santa Maria, Triq Dar il-

Bebbux, Birżebbuga ġja 15 St.Charles Alley, Birżebbuga li hija

kkonċediet lil Thomas Parsons b'kuntratt tal-24 ta' Frar 1967 fl-atti

tan-Nutar Dottor George Mallia li kopja tiegħu qegħda tiġi hawn

annessa u mmarkata bħala dokument A l-fond in kwistjoni għall-perjodu

ta' konċessjoni emfitewtika temporanja ta' 17 il-sena biċ-ċens annwu u

temporanju ta' LM25 fis-sena pagabbli kull sitt xhur bil-quddiem.

Illi din il-konċessjoni emfitewtika temporanja tal-24 ta' Frar 1967 fl-atti

tan-Nutar Dottor George Mallia, dokument A fil-process odjern skadiet

fis-26 ta' Frar 1984.

il-konċessjoni emfitewtika

temporanja kien is-subkonċedih lil Emanuel Abdilla Rotsey mis-27 ta' Frar

1976 li sussegwentement issubkonċedih lill-intimati Guido u Judith

Leonard Bonavia fit-terminazzjoni tal-konċessjoni emfitewtika temporanja l-utilisti tal-

fond in kwistjoni kienu l-konjuġi Caruana Dingli.

Illi ai termini tal-Att XXIII tal-1979 l-intimati Caruana Dingli ippretendew li huma

jistgħu jibqgħu jgħixu fil-fond bħala residenza ordinarja tagħhom u

jħallsu kera doppja ta' Lm50 fis-sena u dan għal perjodu ta' 15 il-sena u

ċioe' sas-26 ta' Frar 1999.

Illi mis-27 ta' Frar 1999, il-kera suppost saret Lm100 fis-sena pero' l-

intimati baqgħu ihallsu Lm50 fise-sena u baqgħu hekk jitħallas sal-1 ta'

Jannar 2010 meta l-inkwilini bid-disposizzjonijiet tal-Att X tal-2009

bdew iħallsu kera fis-somma ta' EUR 185 fis-sena.

Illi fl-1 ta' Jannar 2013 huma bdew iħallsu kera ta' EUR197.31c u dan

sal-31 ta' Dicembru 2016 fejn reġgħet għoliet il-kera fl-1 ta' Jannar

2016 għal EUR 200.

Illi dan il-fond ma kienx fond dekontrollat kif jirriżulta mid-dokument

Illi effettivament qabel ma daħlet fis-seħħ l-Att XXIII ta' l-1979, ġja la

darba l-fond ma kienx fond dekontrollat, kien soġġett għar-rekwiżizzjoni

u l-fair rent u għalhekk il-konsulenti legali tal-antekawza tar-rikorrenti

kienu taw parir lill-rikorrenti biex jagħtu b 'konċessjoni emfitewtika

temporanja l-fond imsemmi lil Thomas Parsons għax b'hekk id-

disposizzjonijiet tar-'Rent Restrictions (Dwelling Houses) Ordinance

1944 ma jkunux japplikaw.

Illi kieku

il-fond

sussegwentement

ċeda

sussegwentement lil intimati, kienu japplikaw id-dispożizzjonijet tal-'fair

rent' li ma kienu fair xejn stante li l-kumpens li huma setgħu jirċievu

bħala kera kien dak kif stabbilit fl-4 ta' Awissu 1914 oltre li l-fond in

kwistjoni kien ikun soġġett għar-rekwiżizzjoni.

Illi hija riedet tipprotegi l-proprjeta' tagħha sabiex fit-terminazzjoni tal-

konċessjoni emfitewtika temporanja terġa' tieħu lura ħwejjigha mingħajr

okkupazzjoni.

Illi bid-dħul fis-seħħ ta' l-Att XXIII ta' l-1979, din is-sitwazzjoni tbiddlet

radikalment u l-intimati u l-eredi tagħhom li kienu jgħixu magħhom, ġie

mogħti lilhom id-dritt li jibqgħu jgħixu fil-fond basta li jkunu ċittadini

Maltin u li jużaw il-fond bħala residenza ordinarja tagħhom u awment

fil-kera skond ir-rata ta' inflazzjoni kif determinata mill-Awtoritajiet

Illi għalhekk effettivament ir-rikorrenti ġiet spossessata mid-dritt ta' użu

tal-proprjeta' tagħha, wara li skada t-terminu lokatizju u għalhekk ġie

assoġġettat għal relazzjoni forzata ta' sid u inkwilin għal perijodu

indefinit u għalhekk intilef il-bilanċ bejn l-interessi ta' l-inkwilini u dawk

tas-sidien, minkejja l-ftehim milħuq bejn il-partijiet bil-kuntratt ta'

koncessjoni emfitewtika temporanja, dokument A.

Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti giet imċaħħda mit-tgawdija tal-proprjeta'

tagħha, mingħajr ma ġiet mogħtija kumpens xieraq għat-tehid tal-

pussess ta' l-istess fond, minkejja l-kuntratti ta' konċessjoni emfitewtika

temporanja miftehma bejnha u bejn l-antekawża tal-intimati u dan qabel

id-dħul in vigore tal-Att XXIII ta' l-1979 u infatti l-unika kumpens li ġie

offrut kien li jitħallas iż-żieda fir-rata ta' l-inflazzjoni pero' qatt iktar

mid-doppju wara l-għeluq tal-perijodu emfitewtiku temporanju .

Illi fil-fatt, il-valur lokatizju ta' l-istess fond, dak iż-żmien ossija mis-27

ta' Frar 1984 u kull 15 il-sena sussegwenti kien ferm ogħla minn dak

mogħti lilhom bl-Att XXIII ta' l-1979.

Illi hija għalhekk ġiet privata mill-proprjeta' tagħha stante illi skond il-

prinċipji stabbiliti mill-Konvenzjoni Ewropeja, l-prinċipju tal-legalita'

jippresupponi illi l-applikazzjoni tal-provvedimenti tal-liġi domestika,

għandhom ikunu suffiċjentement aċċessibli, preċiżi u li wieħed għandu

jistenna fi stat demokratiku fl-applikazzjoni tagħhom – vide Ohayon

Applikazzjoni No. 47045/06 deċiża fl-15 ta' Settembru, 2009.

Illi fiċ-ċirkostanzi, meta r-rikorrenti kienet ftehmet fuq konċessjoni

emfitewtika temporanja ta' fond mhux dekontrollat, hija qatt ma kellha

tippretendi illi b'leġislazzjoni ta' l-Att XXIII ta' l-1979, il-Gvern ta'

Malta kellu jgħaddi Liġi li jużurpalha d-dritt taghha ta' liberu

trasferiment ta' proprjeta' mhux skond il-ftehim raġġunt u jagħti dritt

għar-renova tal-lokazzjoni lill-inkwilini mhux taħt kondizzjonijiet ġusti

billi jimponilha li tircievi kera irriżorja mhux skond is-suq u li ma

tirriflettix il-valur lokatizju tal-fond, liema liġi għalhekk ma krejatx

bilanċ tar-rekwiżit tal-prinċipju ta' proporzjonalita.

Illi prinċipju massimu li għandu jiġi segwit, hu li l-individwu m'għandux

jiġi assoġġettat għal leġislazzjoni li huwa ma setax jipprevedi li ġġib

toqol u telf eżaġerat ukoll fil-kumpens li għandu jirċievi għat-tehid

effettiv tal-proprjeta' tiegħu kif ġara f'dan il-każ. – Vide Sporrong and

deċiza fit-28 ta' Settembru, 1995, 33, Series A no. 315 – B u

Illi konsegwentement a tenur ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja,

ġja la darba kien hemm ksur ta' l-Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protocol tal-

Konvenzjoni Ewropeja, l-intimati għandhom iħallsu kumpens biex ikun

hemm sodisfazzjon ġust lir-rikorrenti għal ħsara minnha sofferti.

Illi għalhekk ir-rikorrenti hija ntitolata għal kumpens minħabba t-telf

fil-kontroll, użu u tgawdija tal-proprjeta' tagħha minn meta hija ma

setgħetx

tieħu

l-proprjeta'

tagħha minħabba

l-leġislazzjoni

intavolata bl-Att XXIII ta' l-1979 u dan mid-9ta' Gunju 1984 – Vide

53134/99, 52, deċiża fl-10 ta' Mejju, 2007; Akkus vs. Turkey – deċiza

fid-9 ta' Lulju, 1997, Reports 1997-IV, 35; Bugeja Caligari vs. Ukraine

– No. 5596/03, 22 ta' Novembru, 2005, 30, unpublished; Hajar vs.

Malta – No. 31122/05, 20, deċiża 17 ta' Lulju, 2008 u Ali Hassan Borg and

Attard Mallia vs MALTA deciza fit-30a' Lulju 2015 mill-Qorti

Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Illi barra minn hekk il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili, Sede Kostituzzjonali

fil-kawża "Rose Gatt vs Avukat Generali et" deċiża fil-25 ta' Frar 2016

u kkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fil-11ta' Lulju 2016 iddeċidiet

illi f'każ simili bħal dan meta ġiet iffirmata konċessjoni emfitewtika

temporanja s-sidien ma setgħu qatt jipprevedu l-piż eċċessiv li kienu ser

ikomplu jerfgħu mat-trapass ta' kwazi 34 sena.

Isegwi għalhekk illi l-

attriċi

tiġi

kkunsidrata

rrinunzjat

inkondizzjonatament b'mod indefinit u perpetwu għad-dritt ta' tgawdija

tal-proprjeta' tagħha, b'sagrifiċċju lejn l-interess ġenerali soċjali li fir-

realta' tali interess m'għadux ireġġi tul il-milja taż-żmien.

Illi r-rikorrenti tħoss illi fir-rigward tagħhom ġie miksur l-Artikolu 37

tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel

Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja u konsegwentement għandhom

jitħallsu kumpens a tenur ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja,

stante illi huma ġew privati, mingħajr ma ngħataw kumpens ġust għat-

tgawdija tal-proprjeta' tagħha u ċioe' tal-fond 19 Santa Maria, Triq Dar

il-Bebbux, Is-Siggiewi gja 15 St.Charles Alley, Is-Siggiewi minħabba

d-disposizzjonijiet ta' l-Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta,

kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979.

Għaldaqstant ir-rikorrrenti jitolbu bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti prevja

kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja u opportuna u għar-raġunijiet premessi

jgħidu l-intimati għaliex m'għandhiex:

Tiddikjara u Tiddeċiedi illi fil-konfront tar-rikorrenti l-operazzjonijiet ta'

l-Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII

ta' l-1979, u bl-operazzjonijiet tal-Liġijiet viġenti qegħdin jagħtu dritt ta'

rilokazzjoni

lill-intimati u

jirriprendu l-pussess tal-proprjeta' tagħhom .

Konsegwentement Tiddikjara u Tiddeċiedi illi qed jiġu vjolati d-drittijiet

tagħhom għat-tgawdija tal-proprjeta' tagħha tal-fond 19 Santa Maria,

Triq Dar il-Bebbux, Is-Siggiewi gja 15 St.Charles Alley, Is-Siggiewi bi

vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel

Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda

tal-Kap.

319 tal-Liġijiet ta' Malta) u b'hekk tagħtiha ir-rimedju li

jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni inkluz l-izgumbrament tal-intimati mill-

Tiddikjara u Tiddeċiedi illi l-intimati huma responsabbli għal kumpens u

danni sofferti mir-rikorrent b'konsegwenza ta' l-operazzjonijiet ta' l-Att

XXIII ta' l-1979 li ma kreawx bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sid u dak

ta' l-inkwilin, stante illi ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizju

tal-proprjeta' in kwistjoni ai termini ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni

Ewropeja.

Tillikwida l-istess kumpens u danni kif sofferti mir-rikorrenti, ai termini

ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja.

Tikkundanna lill-intimati iħallsu l-istess kumpens u danni likwidati ai

termini ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja.

Bl-ispejjeż, kompriżi dawk ta' l-ittra uffiċjali tas-27 ta' Ġunju 2017 li kopja

tagħha qed tiġi hawn esebita u mmarkata bħala dokument C u bl-inġunzjoni ta'

l-intimati għas-subizzjoni."

Rat ir-risposta ta' l-Avukat Ġenerali tad-9 ta' Awwissu 20171 li permezz

tagħha ressaq dawn l-eċċezzjonijiet:

"Illi l-lanjanza tar-rikorrenti hija fis-sens illi bid-dħul fis-seħħ tal-Att XXIII

tal-1979 qed jiġu miksura fil-konfront tagħha l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni

ta' Malta kif ukoll l-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni

Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u dan billi hija qed tiġi mċaħħda mit-

tgawdija tal-proprjeta' senjatament il-fond 19 Santa Maria, Triq Dar il-

Bebbux Birżebbuga gja 15 St. Charles Alley, Birżebbuga, mingħajr ma qed

tingħata kumpens adegwat;

proprjeta' in kwistjoni;

Illi in linea preliminari ir-rikorrenti trid iġġib prova tat-titolu tagħha fuq il-

Subordinament u mingħajr preġudizzju għas-suespost fil-mertu l-esponent

jopponi l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet kollha tar-rikorrenti bħala

infondati fil-fatt u fid-dritt u dan għas-segwenti raġunijiet li qegħdin jiġu

avvanzati mingħajr preġudizzju għal xulxin;

Illi l-esponenti jeċepixxu l-improponibilita' tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni

u dan peress illi dan l-artikolu japplika biss f'każ ta' teħid forżuz tal-

proprjeta'.

Illi sabiex wieħed ikun jista' jitkellem fuq teħid forzuż jew

obbligatorju, persuna trid tiġi żvestita minn kull dritt li għandha fuq dik il-

proprjeta'.

Pero' ċertament li fil-każ odjern tali żvestiment ma jsirx u dan

peress illi bit-tħaddim tal-artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta, ir-

rikorrenti ma tilfitx għal kollox id-drittijiet kollha fuq il-fond in kwistjoni.

miżura msemmija fil-liġi li qed tattakka ir-rikorrenti, għalkemm tinkwadra

ruħha taħt kontroll ta' użu, madakollu din ċertament ma twassalx għal

deprivazzjoni totali tal-proprjeta'.

Isegwi għalhekk li l-ilment tar-rikorrenti

jinkwadrax

fil-parametri

tal-Kostituzzjoni u

konsegwentement għandu jiġi miċħud;

Illi safejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-ewwel artikolu tal-

ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, l-esponenti jirrelevaw li skont il-

proviso ta' dan l-istess artikolu, l-Istat għandu kull jedd li jgħaddi dawk il-

liġijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjeta' skont l-interess

ġenerali.

Illi hija ġurisprudenza kostanti tal-Qorti ta' Strassburgu li l-Istat

igawdi minn diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-

interess ġenerali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-miżuri meħtieġa

għall-ħarsien tal-interess ġenerali;

Illi tali diskrezzjoni tal-leġislatur ma' għandiex titbiddel sakemm din ma

tkunx manifestament mingħajr bażi raġjonevoli.

Kif spjegat fis-suespost l-

esponent jisħaq li fil-każ odjern hemm bażi raġjonevoli li tiġġustifika l-

promulgazzjoni tal-leġislazzjoni li tinsab taħt skrutinju fil-kawża odjerna;

Illi dejjem mingħajr preġudizzju għas-suespost, ma hemm ebda ksur tal-

artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea

u dan peress illi dak li ġara fil-każ odjern huwa li l-Istat tramite l-artikolu 12

irregolarizza sitwazzjoni ta' natura soċjali fl-ambitu tal-ġid komuni b'dana

pero' li baqgħu impreġudikati d-drittijiet tas-sidien qua proprjetarji tal-fond

in kwistjoni;

Illi fir-rapport tal-Kummissjoni fil-każ Connie Ali Hassan Borg et vs Malta

(applikazzjoni numru 16756/9) tat-12 ta' Jannar 1991 ġie osservat illi "the

Fil-fehma

tal-esponent miżuri soċjali

implimentati sabiex

akkomodazzjoni lill-persuni fil-bżonn ċertament jaqgħu fil-kappa tal-interess

ġenerali.

Illi l-artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta huwa maħsub

biex jipproteġi persuni milli jiġu mkeċċija mid-dar ta' abitazzjoni tagħhom

f'għeluq it-terminu konċess lilhom fil-kuntratt tal-enfitewsi jew sub-enfitewżi.

Isegwi li dan l-artikolu ma jistax jiġi klassifikat bħala wieħed mhux leġittimu

jew mhux fl-interess ġenerali;

Illi stabbilit li l-artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta għandu

għanijiet leġittimi u huwa fl-interess ġenerali bil-konsegwenza li ma hemm

xejn ħażin taħt il-Konvenzjoni Ewropea, li l-liġi nostrana tiddisponi li fl-

għeluq tal-enfitewżi jew sub-enfitewżi l-okkupant li jkun qed juża' l-fond

bħala r-residenza tiegħu għandu jitħalla fid-dar taħt titolu ta' kera.

b'hekk li safejn ir-rikorrenti qegħdin jitolbu dikjarazzjoni ġudizzjarja li l-liġi

tikser il-Konvenzjoni Ewropea u li l-kirja favur Mary Mifsud Bugeja għandha tiġi

mwaqqfa, tali talbiet mhumiex mistħoqqa;

Illi inoltre dwar l-ilment tal-allegata sproporzjon fil-kera, jiġi rilevat li bis-

saħħa tal-Att X tal-2009 kif emendat bl-Att V tal-2010, senjatament l-

artikolu 38(4)(A), il-valur tal-kera beda jogħla kull tlett snin skont l-artikolu

1531Ċ tal-Kodiċi Ċivili (Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta).

F'dan ir-rigward l-

esponent jirrileva illi f'ċirkostanzi bħal dawn, fejn jeżisti interess ġenerali

leġittimu, ma jistax isir paragun mal-valur tal-proprjeta' fis-suq ħieles kif

pretiż mir-rikorrenti;

Illi l-Qorti Ewrope stess fil-ġurisprudenza tagħha fosthom fil-każ ta' Debono Balzan Pisani Bugeja v Malta2 rrikonoxxiet li "State control over levels of rent falls into a

Illi għalhekk anke jekk fil-każ odjern jirriżulta li l-kera dovuta lir-rikorrent

hija inferjuri għall-valur lokatizju fis-suq, dan it-tnaqqis huwa kontro-

bilanċjat bil-marġini wiesgħa tal-Istat li jilleġisla fil-kuntest ta' miżuri

soċjali;

Illi fl-umli fehma tal-esponent fil-każ odjern din l-Onorabbli Qorti

m'għandhiex tevalwa din il-liġi fil-kuntest prinċipalment ta' spekulazzjoni

tal-proprjeta' imma għandha tiskrutinja u tapplika l-liġi fil-qafas aktar

wiesgħa u cioe' mill-aspett ta' proporzjonalita' fid-dawl tar-realta'

ekonomika u soċjali tal-pajjiż in ġenerali;

Illi jsegwi għalhekk li meta wieħed jiżen dan fl-assjem kollu, il-konklużjoni

hija li anke dina l-parti tal-ilment tar-rikorrenti dwar in-nuqqas ta'

propozjonalita' ma huwiex ġustifikat għaliex ma hemm ebda ksur tal-ewwel

artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u kwindi kull talba

għall-kumpens prospettata mir-rikorrenti mhijiex mistħoqqa;

Illi minkejja li f'każijiet oħra kontra l-Istat Malti fejn saret lanjanza ta' ksur

tad-dispożizzjonijiet tal-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni

2 App Nru 47045/06 Deċiż 15/09/2009 3 Enfasi tal-esponent

Ewropea bbażata fuq it-tħaddim tal-artikolu 12 tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta'

Malta, il-Qorti Ewropea kienet waslet għall-konklużjoni li kien hemm

sproporzjonalita' u tqassim mhux xieraq tal-piżijiet u l-benefiċċji, jiġi rilevat

li tali ġurisprudenza hija limitata għall-fattispecie u għaċ-ċirkostanzi

partikolari ta' dawk il-każijiet.

Huwa rilevanti pero' lil-istess Qorti Ewropea

Illi dejjem mingħajr preġudizzju għas-suespost, dato ma non concesso li din

l-Onorabbli Qorti jidhrilha li kien hemm xi ksur tad-drittijiet fundamentali

tar-rikorrenti, fatt li qed jiġi kontestat, l-esponent jirrileva li fiċ-ċirkostanzi

tal-każ, dikjarazzjoni ta' ksur hija suffiċjenti u ma hemmx lok għar-rimedji

oħra mitluba mir-rikorrenti;

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Ghaldaqstant fid-dawl tas-suespost jirriżulta li ma hemm ebda lezjoni tad-

drittijiet fundamentali tar-rikorrenti u din l-Onorabbli Qorti għandha tiċħad il-

pretensjonijiet u t-talbiet kollha bħala infondati fil-fatt u fid-dritt u dan bl-

ispejjeż kontra l-istess rikorrenti.

Rat ir-risposta ta' l-intimati Guido u Judith Caruana Dingli tal-24 ta' Awwissu 20175

li permezz tagħha eċċepew:

"1) Fl-ewwel lok fir-rigward tal-ewwel u t-tieni talba, jiġi rilevat li l-eċċipjenti

ottempraw ruħhom mal-Liġijiet viġenti, u għaldaqstant ma tista' tiġi attribwita 4 Amato Pisani Bugeja v Malta paragrafu 55.

Qorti takkolji tali talbiet.

l-ebda ħtija jew nuqqas da parti tagħhom, fl-eventwalità li din l-Onorabbli

2) In vista tal-premess, l-eċċipjenti jirrilevaw li l-eventwali rimedji li din l-

Onorabbli Qorti jogħġobha tagħti, fl-eventwalità ta' akkoljiment tal-ewwel

żewż talbiet, għandhom jagħtu piż għal fatt li l-eċċipjenti osservaw il-Liġijiet

viġenti, u għalhekk ċertament ir-rimedju ta' żgumbrament huwa wieħed estrem

u mhux applikabbli għal każ odjern;

3) Illi in oltre u mingħajr preġudizzju għall-premess, l-eċċipjenti jirrilevaw, u

dan għal dak li hemm rilevat f'paragrafu sitta (6) tar-Rikors Ġuramentat tar-

rikorrenti, illi l-istess rikorrenti, fil-perjodu imsemmi, ossia mis-sebgħa u

għoxrin (27) ta' Frar 1999 sal-ewwel (1) ta' Jannar 2010, qatt ma kienet talbet

lill-eċċipjenti l-awment tal-kera għall-fond in kwistjoni jew intavolat xi ittra

uffiċjali f'dan ir-rigward;

4) Illi di piu' u mingħajr preġudizzju għas-suċitat, l-istess eċċipjenti għamlu

diversi xogħolijiet strutturali fl-imsemmi fond in deżamina u dan bil-permess

assolut tal-istess rikorrenti;

5) Illi in oltre, u mingħajr ebda preġudizzju, l-eċċipjenti għandhom titolu validu

ta' kera skont l-artikolu 12 et seq tal-Kapitolu 158 tal-Liġijiet ta' Malta

(Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar) liema liġi għadha in vigore sal-lum

il-ġurnata;

6) Di più u mingħajr preġudizzju għal premess, l-eċċipjenti ma humiex

responsabbli għal xi allegati danni sofferti mir-rikorrenti, u ghalhekk it-tielet,

ir-raba' u

fil-konfront

guridikament insostenibbli;

7) Illi f'kull każ, l-eċċipjenti jirriżervaw minn issa id-dritt ta' rivalsa fil-konfront

tal-Gvern ta' Malta, f'każ illi huma jiġu żgumbrati mill-fond residenzjali lokat

lilhom mir-rikorrenti;

8) Illi għalhekk fil-kontroll ta' użu tal-proprjetà in kwistjoni, da parti tal-Gvern

ta' Malta, hija miżura leġittima sabiex isservi għall-skopijiet soċjali.

konsegwenza ta' hekk ma jeżisti l-ebda żbilanċ bejn l-interessi tar-rikorrenti u

dawk tal-eċċipjenti li jimmerita dikjarazzjoni ta' ksur tal-Ewwel Artikolu tal-

Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni (ara f'dan is-sens Oliver Galea Curmi vs Prim

Ministru noe deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fis-16 ta' Novembru 1989;

Nazzareno Galea vs Giuseppe Ovbiagele deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fit-30 ta'

Novembru 2001; u Amato Cohen and Others vs Austria deċiża mill-Qorti Ewropea

għad-Drittijiet tal-Bniedem fid-19 ta' Diċembru 1984).

9) Illi finalment, u mingħajr ebda preġudizzju għall-premess, l-applikazzjoni,

f'dan il-każ, tal-Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta ma għandux jiġi

dikjarat bħala leżiv għad-drittijiet tar-rikorrenti, tenut kont taċ-ċirkostanzi

soċjali u finanzjarji tal-eċċipjenti, magħdud ukoll il-fatt li l-fond mertu tal-każ

hija l-unika residenza tagħhom u l-fatt li l-eċċipjenti ma għandhom ebda

proprjetà oħra li huma jistgħu jirrisjedu fiha.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri jekk ikun il-każ.

Bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrenti li huma minn issa nġunti għas-subizzjoni."

Rat il-provi kollha mressqa mill-partijiet.

Rat id-dokumenti kollha ppreżentati minnhom u d-digrieti relattivi.

Rat in-Noti ta' Sottomissjonijiet skambjati bejn il-partijiet.

Rat li l-kawża tħalliet għal-lum għas-sentenza.

Rat l-atti kollha l-oħra tal-kawża.

Ikkunsidrat:

Fil-każ tal-lum ir-rikorrenti qua sid tal-fond fi Triq Dar il-Bebbux Birżebbuga

issostni li ġew leżi d-drittijiet fundamentali tagħha għat-tgawdija tal-proprjeta',

kif protetti bl-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea għad-

Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali ("il-Konvenzjoni") u l-artikolu

37 tal-Kostituzzjoni tal-Malta ("il-Kostituzzjoni").

Hija talbet li tingħata r-

rimedji kollha opportuni u effettivi a tenur tal-artikolu 41 tal-Konvenzjoni

inkluż l-iżgumbrament tal-intimati konjuġi Agius mill-fond in kwistjoni u l-

likwidazzjoni ta' kumpens adegwat.

Minn naħa tagħhom l-intimati, apparti xi eċċezzjonijiet ta' natura preliminari,

irrespinġew il-pretensjonijiet tar-rikorrenti bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt.

Xehdet ir-rikorrenti Catherine Elmostrati li qalet li hija l-unika proprjetarja

tal-fond 19 Santa Maria, Triq Dar il-Bebbux, Birżebbuga li hija kkonċediet lil

Thomas Parsons b'kuntratt tal-24 ta' Frar 1967 fl-atti tan-Nutar Dottor George Spiteri Enden għall-perjodu ta' konċessjoni emfitewtika temporanja ta' 17 il-

sena biċ-ċens annwu u temporanju ta' LM25 fis-sena pagabbli kull sitt xhur bil-

Din il-konċessjoni emfitewtika temporanja skadiet fis-26 ta' Frar

Tul il-konċessjoni emfitewtika temporanja Thomas Parsons kien 6 Affidavit a fol 32 et seq 7 Fol 6 et seq

issubkonċedih lil Emanuel Abdilla Rotsey fis-27 ta' Frar 1976 u sussegwentement

issubkonċedewh lill-intimati Guido u Judith Caruana Dingli.

Huma rċevew il-lawdemji

kemm fil-każ tas-subkonċessjoni li saret lil Emanuel Abdilla Rotsey kif ukoll lil Guido Spiteri k/a Spiteri De Bono.

Ir-rikorrenti ddikjarat li hija wirtet il-fond mingħand missierha li miet intestat fl- 14908.

Hija kompliet tgħid li ai termini tal-Att XXIII tal-1979 l-intimati Caruana Dingli

ppretendew li huma jistgħu jibqgħu jgħixu fil-fond bħala residenza ordinarja

tagħhom u jħallsu kera doppja ta' Lm50 fis-sena għal perjodu ta' 15 il-sena sas-

26 ta' Frar 1999.

Fis-27 ta' Frar 1999 il-kera suppost saret Lm100 fis-sena pero'

l-intimati baqgħu iħallsu Lm50 fis-sena u baqgħu hekk iħallsu sal-1 ta' Jannar

2010 meta l-inkwilini bid-dispożizzjonijiet ai termini tal-Att X tal-2009 bdew

iħallsu s-somma ta' €185 fis-sena.

Fl-1 ta' Jannar 2013 il-kera saret €197.31 u

dan sal-31 ta' Diċembru 2016 fejn reġgħet għoliet mill-1 ta' Jannar 2017 għal

Il-fond mertu ta' dawn il-proċeduri ma kienx dekontrollat10.

Hija qalet li dan

kien ifisser li l-uniku mod biex issalva l-proprjeta' tagħha minn rekwiżizzjoni u

mill-kundizzjonijiet drakonjani tal-"fair rent" kellha bilfors tagħti l-proprjeta'

tagħha b'konċessjoni emfitewtika temporanja.

Dan kien qalulha l-professur

Joseph Micallef Cauchi li kien l-avukat ta' ommha u ħabib tal-familja.

fetħilhom għajnejhom illi li kieku kellhom jikru l-fond, dan kellu jinkera bil-

kera li l-fond kien iġib fl-4 t'Awissu 1914 u jekk jitolbu xi rigal u/jew kera

ogħla minn dak li kien stabbilit fl-1914 kienu jġibulhom il-Bord tal-Kera.

ma kienx aċċettabbli għalihom u għalhekk huma ġew mogħtija l-parir biex

jagħtu l-fond b'konċessjoni emfitewtika temporanja.

U fil-fatt kienu għamlu

hekk għax il-fondi tagħhom ma kinux dekontrollati u lanqas dekontrollabbli.

Kieku m'għamlux hekk kien ikollhom problema oħra ta' rekwiżizzjoni li kienu

jsiru bil-gzuz fis-sebgħinijiet u tmenininijiet u l-proprjeta' kienet tispiċċa fil-

pussess tal-Gvern kif spiċċawlha diversi fondi oħra li hija kellha.

Għalhekk hija

kellha dak li l-Ingliżi jgħidu

Hija qalet li qatt ma pprospettaw li l-Kamra tar-Rappreżentanti kellha tgħaddi

liġi l-Att XXIII tal-1979 biex b'hekk seħħ dak li hija ppruvat tevita għax b'din

il-liġi l-emfitewta li kien ċittadin Malti u li kien jgħix fil-fond bħala r-residenza

tiegħu baqa' protett fl-inkwilinat b'dan li tiżdied il-kera darba kull 15 il-sena u

qatt aktar mid-doppju.

Ir-rikorrenti nvece riedet li tipproteġi l-proprjeta' tagħha sabiex f'għeluq il-

perjodu tal-kirja terġa tieħu lura ħwejjiġha mingħajr okkupazzjoni.

Għalhekk bid-dħul fis-seħħ tal-liġi in kwistjoni hija ġiet spussessata mid-dritt

ta' użu tal-proprjeta' tagħha wara li skada t-terminu ta' emfitewżi temporanja u

ġiet assoġġettata għal relazzjoni forzata ta' sid u inkwilin minkejja li l-ftehim

oriġinali bejniethom skont il-kuntratt kien dak ta' enfitewsi temporanja.

il-mod hija ġiet imċaħħda mit-tgawdija tal-proprjeta' tagħha mingħajr ma ġiet

mogħtija kumpens xieraq għat-teħid tal-pussess tal-fond mertu tal-kawża.

Peress li l-uniku kumpens li ġie offrut lilha kien li jitħallas iż-żieda fir-rata tal-

inflazzjoni (iżda mhux aktar mid-doppju wara l-għeluq tal-perjodu emfitewtiku

temporanju) il-valur lokatizju tal-fond fis-suq ħieles mis-26 ta' Frar 1984 u kull

15 -il sena sussegwenti kien ferm ogħla minn dak mogħti skont l-Att XXIII tal-

Hija ssostni li għaldaqstant ġiet ipprivata mill-proprjeta' tagħha stante li skont

prinċipji

stabbiliti mill-Konvenzjoni Ewropea,

l-prinċipju

tal-legalita'

jippresupponi li l-applikazzjoni tal-provvedimenti tal-liġi domestika għandhom

ikunu suffiċjentement aċċessibbli, preċiżi u li wieħed għandu jistenna fi stat

L-Istat Malti nvece għadda liġi li biha użurpalha d-dritt tagħha ta' liberu

trasferiment ta' proprjeta' mhux skont il-ftehim milħuq bejnha u bejn l-intimati

imma kkonċeda d-dritt lill-intimati għar-renova tal-lokazzjoni mhux taħt

kundizzjonijiet ġusti billi mponilha li tirċievi kera rriżorja mhux skont is-suq u

li ma tirriflettix il-valur lokatizju tal-fond; b'hekk ma ġiex kreat bilanċ tar-

rekwiżit tal-prinċipju ta' proporzjonalita'.

Ir-rikorrenti tippretendi li l-intimati m'għandhomx jibqgħu jistrieħu fuq titolu

ta' lokazzjoni mogħti lilhom bl-Att XXIII tal-1979 għax hija mhix qed tirċievi

kumpens ġust u adegwat u skont is-suq peress li l-valur lokatizju tal-fond huwa

ferm ogħla minn dak li qed tirċievi llum ossija €200 fis-sena.

Kieku hija kellha

tikri dan il-fond kienet iddaħħal mal-€10,000 fis-sena.

Fil-fehma tar-rikorrenti

din hija nġustizzja li qed tilledi d-drittijiet fundamentali tagħha u għalhekk

kellha tiftaħ il-kawża.

minħabba tali leżjoni.

Hija tinsisti wkoll li l-intimati għandhom jiġu żgumbrati minn dan il-fond

Ir-rikorrenti esibiet diversi dokumenti flimkien mal-affidavit tagħha.

In kontro-eżami11 r-rikorrenti qalet li saret taf li l-fond ingħata b'sub-ċens lill-

intimati għax huma qalulha.

Sakemm infetħet il-kawża hija dejjem aċċettat il-

uffiċjali.

flus tal-kirja.

Dwar dak li qalet fl-affidavit tagħha u ċioe' li fi Frar 1999 il-kera

suppost saret €100 imma l-intimati baqgħu iħallsu €50 sa Jannar 2010 hija qalet

li ma għamlet xejn fil-frattemp biex titlob l-ammont sħiħ u lanqas bagħtet ittra

L-intimat Avukat Ġenerali preżenta rapport ex parte tal-perit Paul Francalanza Gravino li ddeskriva l-post bħala wieħed antik b'sular wieħed fil-pjan terran

livell mat-triq għajr għal kamra waħda fuq il-faċċata fil-livell tal-bejt fl-ewwel

Qal li l-post kien okkupat mill-inkwilin preżenti fi stat differenti milli hu

Huwa kkonstata li l-inkwilin għamel diversi benefikati biex jagħmel il-

post wieħed abitabbli kif inhu llum.

Is-servizzi tad-dawl, ilma u drenaġġ saru

mill-ġdid.

Huwa vvaluta l-fond in kwistjoni għas-somma ta' €174,000 meta

jitqarreb għall-eqreb €500.

Il-kera f'każijiet simili, fejn l-għamara kienet kollha

tal-inkwilin u saru benefikati kbar fil-post mill-inkwilin normalment tittieħed

għal mhux iżjed minn 2.75% tal-valur tal-post u għalhekk tammonta għal €4,785 fis-sena jew €398.75 fix-xahar.

Il-perit preżenta tabella13 li tagħti ħarsa

ġenerali fil-varjazzjoni tal-valur tal-fond in kwistjoni mill-1884 'l hawn u tiġbor

fiha wkoll l-varjazzjoni relatata tal-kera annwali matul il-medda tal-istess

perjodu.

Il-perit tekniku maħtur mill-Qorti Mario Mallia maħtur sabiex jagħmel

stima tal-valur lokatizju tal-fond in kwistjoni mis-27 ta' Frar 1984 u għal kull 5

snin sussegwenti sal-preżentata tar-rikors ġuramentat14 preżenta r-relazzjoni tiegħu15.

Huwa għamel is-segwenti osservazzjonijiet –

a. Id-data tal-valutazzjoni hija d-data tal-aċċess li nżamm fil-post u ċioe' l-4 ta'

Diċembru 2017;

b. Il-valutazzjoni hija bbażata fuq valur komparattiv fejn l-espert ikkunsidra l-

valur tas-suq ta' proprjetajiet komparabbli fl-inħawi;

c. Il-fond in kwistjoni jaqa' f'arja ta' konservazzjoni urbana u jista' jinbena

sular ieħor, sovrastanti għal dak li hemm preżenti;

d. Wara li ddeskriva t-tqassim tal-fond huwa kkonstata li matul iż-żminijiet dan

sarulu diversi alterazzjonijiet u filwaqt li uħud mill-kmamar tas-sodda għadhom

imsaqqfa bix-xorok tal-qasba, uħud minnhom reġgħu ġew mibnija wara t-tieni

Il-kċina u l-kamra tal-ikel ġew miżjuda aktar tard;

e. Wara li l-perit tekniku kkunsidra diversi fatturi u ċioe' t-tip, id-daqs, l-istat ta'

manutenzjoni u l-lok huwa wasal għall-opinjoni li l-valur tas-suq tal-fond liberu

u frank huwa ta' madwar €165,000 filwaqt li l-valur lokatizju ġie kalkulat fuq

persentaġġ ta' 3.5%;

f. L-istruttura ġiet spezzjonata b'mod viżiv biss: dawk il-partijiet tal-proprjeta'

li huma mgħottijin jew li m'hemmx aċċess għalihom ma ġewx spezzjonati u

14 Digriet tal-ħatra a fol 29 15 Fol 51 et seq

dawn il-partjiet huma meqjusin li jinsabu f'kundizzjoni tajba.

jistax jiġi nterpretat li jikkonferma l-istabbilita' u l-integrita' tal-istruttura tal-

g. Il-valur lokatizju tal-fond fuq 3.5% ġie stmat hekk16 –

Saru domandi in eskussjoni lill-perit li għalihom wieġeb li17 biex stabilixxa l-

valur tal-proprjeta' huwa qabbel ma' proprjetajiet ta' estate agents fl-inħawi u

rrefera għal fondi tal-istess tip fil-Gudja, Ir-Rabat (Malta).

Qal ukoll li f'Ħal Għaxaq ma

jidhirx li hemm ħafna proprjetajiet tat-tip tiegħu fuq is-suq.

Fil-valutazzjoni li

wasal għaliha l-perit ma ħax in konsiderazzjoni l-għamara iżda l-immobbli biss.

Xehed l-intimat Guido Muscat Zarb li qal li meta ġie lura mill-Awstralja fl-1976

hu u martu kienu jgħixu mal-ġenituri tiegħu ġewwa fond f'Ħal Għaxaq.

li din id-dar kienet żgħira huwa beda jipprova jfittex fond ieħor għalih u għal

Kien dam ifittex iżda wara circa tlett snin iltaqa' ma' persuna li qallu li

kien hemm post Birżebbuga u li l-inkwilin li kien hemm fih kien se jitlaq.

l-intimat kellem lill-inkwilin, ċertu Manuel Abdilla Rotsey, dan talbu Lm400 biex

jitlaq mill-post.

Abdilla Rotsey u l-intimat Caruana Dingli kienu kellmu lis-sid, Thomas

Pantalleresco u preżenti kien hemm ukoll ir-rikorrenti Catherine Pantalleresco.

L-intimat ftakar li s-sidien kienu qalulu li l-post ried ħafna manutenzjoni u li

jekk huwa ried il-post kellu jagħmel dan ix-xogħol a spejjeż tiegħu għax huma

ma ridux jagħmlu spejjeż fih.

Peress li l-intimat kien ippressat sabiex ikollu

residenza għall-familja tiegħu kien aċċetta.

L-intimat qal ukoll li fil-fond la kien hemm sistema tad-drenaġġ u lanqas kamra

tal-banju u l-vit tal-ilma kien wara l-bieb ta' barra.

Hu kien għamel dak li kien

hemm bżonn.

Dan il-post kellu biss 3 kmamar u hu kien żied xi kmamar bħal

kamra tal-banju kif ukoll kċina u għamel kuritur peress li kien hemm bitħa kbira

Kien reġa għamel mill-ġdid is-sistema tad-dawl, tal-ilma, tad-dranaġġ

u twaħħil tal-madum.

Ftakar ukoll li kien reġa' ltaqa ma' Thomas Pantalleresco u dan ġab reġistru miegħu u

qallu li hu kien se jkompli fuq iċ-ċens tas-sur Degiovanni u għalhekk kellu

jħallas ċens doppju li kien xi erba' liri Maltin u ftit ċenteżmi.

kien qallu biex 'il quddiem imorru jagħmlu kuntratt għand in-nutar sabiex il-

post idur fuqu mingħand Degiovanni pero' dan qatt ma ġara.

L-intimat qal ukoll li meta ltaqa' ma' Thomas Pantalleresco kien qallu li minn issa

ried iħallas kera ta' Lm25 u dan peress li l-post kien ġie għandu.

L-intimati kienu daħlu fil-post għal ħabta ta' Novembru tal-1979.

ħallsu l-kera fil-ħin.

Għall-ħabta tal-1984 il-kera rduppjat għal Lm50 u baqgħu

iħallsu dan l-ammont sakemm kien hemm tibdil fil-liġi tal-kera u din kienet

telgħet għal €185 (peress li fil-frattemp kienet daħlet il-munita Ewro).

mindu l-kera ġiet Lm50 fl-1984 sa meta żdiedet bil-liġi, is-sidien qatt ma

talbuhom żieda fil-kera.

Minn dakinhar 'l hawn l-intimati dejjem għexu f'dan il-post u qatt ma kellhom

postijiet ohra ħliefu.

L-intimat qal ukoll li llum il-ġurnata huwa pensjonant u

dejjem kellu paga baxxa apparti li għamel perjodu bla xogħol.

Il-verżjoni tal-intimat ġiet sostanzjalment konfermata wkoll minn martu l- intimata Judith Caruana Dingli fl-affidavit tagħha19.

In kontro-eżami l-intimat Guido Caruana Dingli qal20 fost oħrajn qal li qabel ma nbdiet

il-kawża l-kera dejjem ġiet aċċettata mis-sidien.

Ix-xogħlijiet li għamel fil-fond

saru fuq medda ta' żmien wara li daħlu jgħixu fil-post.

Is-sid qatt ma

oġġezzjona għalihom dment li jħallas għalihom l-istess intimat kif miftiehem.

Il-pensjoni tal-intimat hija ta' €515 fix-xahar.

L-intimati preżentaw ukoll diversi dokumenti tagħhom21.

tal-pożizzjoni

B. EĊĊEZZJONI PRELIMINARI

L-intimat Avukat Ġenerali ressaq l-eċċezzjoni li r-rikorrenti trid iġġib prova tat-

titolu tagħha fuq il-proprjeta' in kwistjoni.

Fl-ewwel lok jiġi osservat li f'kawżi ta' natura kostituzzjonali mhuwhiex

imperattiv li r-rikorrent iressaq prova tat-titolu assolut fuq il-proprjeta' mertu

Fis-sentenza li tat fis-7 ta` Frar 2017 fil-kawża Robert Kaczmarski vs Avukat

Dghoughi et din il-Qorti diversament preseduta qalet hekk:-

"Illi biex wieħed ikun f`qagħda li juri li ġarrab ksur tal-jedd fundamentali

tiegħu taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m`għandux għalfejn jipprova titolu

assolut u lanqas wieħed oriġinali bħallikieku l-azzjoni dwar ksur ta` jedd

fundamentali kienet waħda ta` rivendika (Kost.

27.3.2015 fil-kawża fl-ismijiet

Huwa biżżejjed, għall-finijiet ta` dak

l-artikolu, li wieħed juri li għandu jedd fil-ħaġa li tkun li bih jista` jieqaf għall-

pretensjonijiet ta` ħaddieħor.

Imbagħad, għall-finijiet al-artikolu 1 tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni, huwa biżżejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess

tal-ħaġa li tkun."

Ċ.

Fi kwalunkwe każ, fil-provi tagħha r-rikorrenti mhux biss iddikjarat bil-

ġurament li hija wirtet il-fond in kwistjoni mingħand missierha fl-1963 iżda

wkoll esibiet estratt tad-denunzja tat-trasferiment tal-ġid li seħħ wara l-mewt

Il-prova tat-titolu għaldaqstant ġiet sodisfatta mir-rikorrenti.

Din l-eċċezzjoni qegħda għalhekk tiġi respinta.

Qabel tipproċedi bl-eżami tat-talbiet tar-rikorrenti l-Qorti sejra tqis argument

imqajjem mill-intimat Avukat Ġenerali fin-Nota ta' Sottomissjonijiet tiegħu u

ċioe' li l-artikolu 12 tal-Kap 158 li a bażi tiegħu qegħda tallega ksur tad-

drittijiet fundamentali tagħha mhuwhiex applikabbli għall-każ odjern ghaliex

ma sar ebda kuntratt formali ta' enfitewsi kif stipulat skont l-artikolu 1497 tal-

Il-Qorti fl-ewwel lok tirrileva li dan il-punt kellu se mai jitressaq formalment

bħala eċċezzjoni mill-bidu nett fir-risposta għar-rikors promotur sabiex il-

kontro-parti jkollha l-opportunita' li tressaq provi u sottomissjonijiet tagħha fir-

rigward u mhux sempliċiment tissollevah bħala sottomissjoni fl-aħħar fażi tal-

Fir-rigward fil-każ fl-ismijiet George Borg Martin vs Maria Borg Martin et deċiż fl-4 t'Ottubru 200222 il-Qorti qalet hekk:

"Fin-nota ta' osservazzjonijiet responsiva tal-konvenuti, hlief John u Maria

l-kwistjoni

preskrizzjoni ta' l-azzjoni attriċi billi skond huma, kwalunkwe kumpens għandu

jiġi limitat għall-perjodu kif kontemplat fl-artikolu 2156(f) tal-Kap 16 tal-

Liġijiet ta' Malta – u ċioe' għal mhux aktar minn ħames snin mid-data tal-

presentata taċ-ċitazzjoni.

F'dan ir-rigward din il-Qorti tosserva li fl-ewwel lok mhux leali li wieħed

jintroduċi element ieħor f'kawza in difiża tal-posizzjoni tiegħu wara li jkun

spiċċa kollox u l-kawża titħalla għas-sentenza.

Għalhekk intużat il-kelma

sorprendentement u mhux għax din l-eċċezzjoni ma tistax tingħata f'kull stadju

tal-proċeduri.

Iżda jiġi rilevat ukoll li tali eċċezzjoni ma tistax tingħata f'nota ta'

osservazzjonijiet billi

il-formalita' rikjesta mill-ligi għan-nota

eċċezzjonijiet bin-notifika neċessarja lill-kontro-parti."

Fi kwalunkwe każ il-Qorti tqis li dan l-argument ma jreġix.

Il-kuntratt ta' konċessjoni enfitewtika temporanja fuq il-fond imsemmi huwa dak tal-24 ta' Frar 1967 esibit in atti23 u li fost kundizzjonijiet oħra kien

jippermetti lill-inkwilin oriġinali Thomas Parsons li jitrasferixxi l-fond lil

terzi matul il-perjodu ekwivalenti għal sena ċens lis-sidien24.

taċ-ċens

jitħallas

Mill-atti rriżulta li l-inkwilin Parsons kien użufruwixxa ruħu minn din il-

klawsola billi ssubkonċeda l-fond lil ċertu Emanuel Abdilla Rotsey li minn naħa

tiegħu eventwalment issubkonċedieh lill-intimati odjerni l-konjuġi Agius.

Irriżulta li l-konjuġi Agius ġew debitament rikonoxxuti mis-sid rikorrenti u

żewġha, tħallas il-lawdemju u s-sidien bdew jaċċettaw il-ħlas taċ-ċens

mingħand l-intimati Caruana Dingli.

B'hekk dawn l-intimati sempliċiment daħlu fiż-

żarbun minflok l-enfitewti preċedenti u baqgħu jabitaw fil-fond bis-saħħa tal-

pattijiet u kundizzjonijiet tal-kuntratt imsemmi sad-data tal-għeluq tiegħu u

ċioe' sas-26 ta' Frar 1984.

Minn wara dik id-data l-intimati Agius setgħu

jibqgħu jabitaw fil-fond mhux bis-saħħa tal-kuntratt iżda bis-saħħa tal-liġi: l-Att

XXIII tal-1979 b'titolu ta' kera.

Għalhekk

l-argument tal-intimat Avukat Dghoughi m'għandu ebda

fondament fil-fatt u fid-dritt u l-artiklu 12 tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta'

Malta huwa ċertament applikabbli għall-każ tal-lum.

L-ewwel talba tar-rikorrenti

F'din it-talba r-rikorrenti qegħda titlob dikjarazzjoni mill-Qorti li fil-konfront

tagħha l-applikazzjoni ta' l-Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta kif

emendat bl-Att XXIII ta' l-1979, u bl-applikazzjoni tal-liġijiet viġenti qegħdin

jagħtu dritt ta' rilokazzjoni lill-intimati u jirrenduha impossibli li hija, bħala sid,

tirriprendi l-pussess tal-proprjeta' tagħha.

L-artikolu 12 (2) (b) (i) tal-Kap 158 kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979 u Atti

sussegwenti jipprovdi hekk -

(1) Minkejja kull ħaġa li tinsab fil-Kodiċi Ċivili jew f'xi liġi oħra, id-

disposizzjonijiet li ġejjin ta' dan l-artikolu u tal-artikoli 12A u 12B għandu

jkollhom effett dwar il-kuntratti kollha ta'enfitewsi temporanja li jkunu saru fi

kwalunkwe żmien.

(2) Meta dar ta' abitazzjoni tkun ingħatat b'enfitewsi temporanja -

(a) għal perijodu ta' mhux iżjed minn tletin sena, jekk il-kuntratt ikun sar qabel

il-21 ta' Ġunju, 1979, jew

(b) għal kull perijodu ieħor, jekk il-kuntratt ikun sar wara l-imsemija data, u fit-

tmiem xi enfitewsi bħal dik l-enfitewta jkun ċittadin ta' Malta u jkun jokkupa d-

dar bħala residenza ordinarja tiegħu l-enfitewta jkollu jedd li jibqa' jokkupa

id-dar b'kera mingħand il-padrun dirett –

(i) b'kera li jkun daqs iċ-ċens li kien jitħallas minnufih qabel ma tkun

għalqet l-enfitewsi, miżjud, fil-bidu tal-kirja tad-dar bis-saħħa ta' dan l-

artikolu, u wara t-tmiem ta' kull ħmistax-il sena wara sakemm tibqa' l-kirja

favur l-istess kerrej, b'daqstant miċ-ċens li kien jitħallas minnufih qabel dak

il-bidu jew il-bidu ta' kull perijodu sussegwenti ta' ħmistax-il sena, li jkun

ammont li ma jkunx iżjed minn dak iċ-ċens, li jirrappreżenta bi proporzjon għal

dak iċ-ċens iż-żieda fl-inflazzjoni minn meta ċ-ċens li għandu jiżdied ikun ġie

stabbilit l-aħħar."

Huwa ċar għalhekk li din id-dispożizzjoni tal-liġi tipprovdi li minkejja dak li

jinsab fil-Kodiċi Ċivili jew f'xi liġi oħra, dan l-artikolu appena ċitat flimkien

ma' oħrajn li jsegwuh għandhom effett fuq il-kuntratti kollha ta' enfitewsi

temporanja li jkunu saru f'kull żmien.

Il-liġi tgħid li meta tintemm dik l-

enfitewsi temporanja u l-enfitewta jkun ċittadin ta' Malta u jkun jokkupa d-dar

bħala r-residenza ordinarja tiegħu, huwa jkollu dritt li jibqa' jabita fil-fond

b'titolu ta' kera mingħand il-padrun dirett.

Mill-provi imressqa in atti huwa paċifiku li l-intimati konjuġi Agius huma

ċittadini Maltin u fi tmiem il-konċessjoni enfitewtika temporanja fl-1984 huma

kienu qegħdin jokkupaw il-fond proprjeta' tar-rikorrenti bħala r-residenza

ordinarja tagħhom.

Huwa paċifiku wkoll li huma kellhom id-dritt li a tenur tal-

artikolu 12 (2) (b) (i) tal-Kap 158 li jibqgħu jgħixu fil-fond mertu ta' dawn il-

proċeduri b'kera li titħallas kif previst fil-liġi.

Isegwi li mal-iskadenza tal-enfitewsi temporanja, fis-sena 1984, kif stipulata

fil-kuntratt tal-1967 ir-rikorrenti ma kellha ebda alternattiva ħlief li tippermetti u

tirrikonoxxi lill-konjuġi Agius bħala nkwilini a tenur tal-artikolu tal-liġi

msemmi u taċċetta l-ammont ta' kera kalkulat skont kif hemm stipulat u li

jiżdied wara t-tmiem ta' kull ħmistax -il sena sakemm tibqa' l-kirja favur l-

Issa għalkemm il-Qorti tikkonċedi li r-rikorrenti hija rinfaċċjata b'diffikulta'

akbar biex hija terġa tieħu lura l-fond in kwistjoni f'idejha minħabba dak li

appena ngħad, dan ma jekwivalix għall-impossibilita' tar-ripresa kif allegat

Il-qrati tagħna diġa trattaw dan il-punt.

Ingħad hekk fil-każ Robert Kaczmarski vs Avukat Generali et (Rik Nru 50/15

"Illi, madankollu, safejn l-ewwel talba tar-rikorrent, kif imfassla, torbot il-ksur

imġarrab minnu mal-fatt li d-dispożizzjonijiet tal-artikolu 12 tal-Kap 158

"jirrenduha impossibbli lir-rikorrenti li jirriprendi l-pussess tal-proprjeta`

tiegħu" din il-Qorti diġa` qalet aktar qabel li dan ma jidhirx li huwa l-każ.

Huwa tabilħaqq iżjed iebes u diffiċli li r-rikorrent iseħħlu jneħħi lill-intimati

Ganado mill-post – l-aktar minħabba l-ftehim tal-kirja li għadu għaddej – iżda

l-liġi ma tagħlaqx il-bieb lilu biex jingħata dak ir-rimedju u l-proċedura u l-

aċċess għal tribunal indipendenti u imparzjali biex jilħaq dak il-għan huwa

disponibbli lilu bħalma huwa disponibbli għal kull sid ieħor ta` post mikri bħala

residenza protetta jew `kontrollata`.

Dan il-punt jingħad b`aktar qawwa fid-

dawl tal-effetti li din il-Qorti tqis li jinħalaq bis-sejbien tal-ksur tal-artikolu 1

tal-Ewwel Protokoll meta meqjus l-artikolu 12 tal-Ordinanza.

Għalhekk, il-

Qorti ma ssibx li tassew jeżisti ksur tal-jedd fundamentali tar-rikorrent taħt l-

ewwel talba tiegħu għar-raġuni li huwa jagħti f`dik it-talba".

Fil-kawza fl-ismijiet Raymond Mallia Dalmas et vs Avukat Dghoughi et

deċiża fil-11 ta' Frar 2015 il-Qorti qalet is-segwenti –

"Illi l-qorti lanqas taqbel mas-sottomissjoni tar-rikorrenti li, bil-liġi kif inhi, l-

appartament ma jistgħu qatt joħduh lura f'idejhom u li għalhekk b'dak li ġara

itteħdilhom darba għal dejjem il-pussess tal-appartament.

Jista' jagħti l-każ li l-

mod kif l-appartament jiġi lura għand ir-rikorrenti jitlob il-prova ta' ċirkostanzi

oħra min-naħa tagħhom, u hu żgur li ma huwiex daqshekk awtomatiku daqs kif

kien li kieku l-ligi ma nbidlitx; izda ma jistax jingħad li ntemmilhom il-jedd li

jieħdu l-post lura jew li dan sejjer jibqa' għand l-intimati Tabone, jgħaddi

kemm jgħaddi żmien.

Il-qorti jidhrilha li biex wieħed jara sewwa x'inhi l-

qagħda legali li tħares ir-rabta preżenti ta' bejn il-partijiet fuq l-appartament,

wieħed irid iqis id-dispożizzjonijiet kollha relattivi tal-liġi u mhux biss dawk tal-

artikolu 5 tal-Kap 158.

Fiċ-ċirkostanzi tal-lum, ma jistax jingħad li l-argument

tar-rikorrenti huwa wieħed tajjeb;"

Għal darb'oħra l-Qorti qalet hekk fil-każ Maria Pia Kaczmarski vs AG et deċiż fis-7

ta' Novembru 2017 -

"Illi jiżdied jiġi sottolineat li minkejja r-ripresa tal-fondi in dizamina mir-

rikorrenti mingħand l-intimati Cesare mhux faċli daqs kif kien ikun li kieku ma

daħalx fis-seħħ l-Att XXIII tal-1979, dan xorta waħda ma jfissirx li r-rikorrenti

spiċċala għal kollox id-dritt li tirriprendi l-pussess tal-fondi de quo."

Għalhekk din l-ewwel talba tar-rikorrenti mhijiex ser tintlaqa'.

Għal dawn ir-raġunijiet l-ewwel talba tar-rikorrenti sejra tiġi miċħuda.

Ferm il-premess pero' dan ma jfissirx li l-bqija tat-talbiet tar-rikorrenti

mhumhiex akkoljibbli (kif ser jingħad aktar 'il quddiem).

Fil-każ Robert Kaczmarski

vs Avukat Laud et suċċitat fejn kienu tressqu talbiet simili għal dawk tal-

lum il-Qorti qalet hekk -

"Illi b`daqshekk ma jfissirx li l-Qorti ma tistax issib ksur tal-jedd taħt it-tieni

Għalkemm fid-dehra tagħha din it-tieni talba tista` tkun

konsegwenzjali għall-ewwel talba, huwa ċar għal din il-Qorti li r-rikorrenti

tassew qiegħed iġarrab ksur tal-jedd tiegħu kif imħares bl-artikolu 1 tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni għar-raġunijiet imsemmijin aktar `il fuq u li ma

hemmx għalfejn jerġgħu jissemmew.

B`mod partikolari, ma jistax jingħad li,

minn dak li ħareġ mill-fatti u mill-konsiderazzjonijiet li saru aktar qabel, it-tieni

talba ma tistax trieġi fuq is-saħħa tagħha, safejn imsejsa fuq ksur tal-artikolu 1

tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

Dan qiegħed jingħad għaliex din il-Qorti

waslet għall-fehma li r-rikorrenti qiegħed iġarrab ksur tal-jedd tiegħu taħt l-

artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni minħabba li l-piż li l-liġi

qiegħda ġġegħelu jġorru huwa wieħed sproporzjonat meta mqabbel mal-għan li

għalih l-indħil kien maħsub li jirregola favur l-intimati."

It-tieni talba tar-rikorrenti

Ir-rikorrenti qegħda

lill-Qorti

li ġew

leżi d-drittijiet

fundamentali tagħha għal tgawdija tal-proprjeta' tagħha kif protetti bl-artikolu

37 tal-Kostituzzjoni u l-ewwel artikolu tal-ewwel protokol tal-Konvenzjoni.

L-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jgħid hekk -

"(1) Ebda proprjetà ta` kull xorta li tkun ma għandu jittieħed pussess tagħha

b`mod obbligatorju, u ebda nteress fi jew dritt fuq proprjetà ta` kull xorta li

tkun ma għandu jiġi miksub b`mod obbligatorju, ħlief meta hemm disposizzjoni

ta` liġi applikabbli għal dak itteħid ta` pussess jew akkwist –

(a) għall-ħlas ta` kumpens xieraq;

(b) li tiżgura lil kull persuna li tippretendi dak ilkumpens dritt ta` aċċess lil

qorti jew tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b`liġi sabiex jiġi deċiż l-

interess tagħha fi jew dritt fuq il-proprjetà u lammont ta` kull kumpens li għalih

tista` tkun intitolata, u sabiex tikseb ħlas ta` dak il-kumpens; u

(c) li tiżgura lil kull parti fi proċeduri f`dik il-qorti jew tribunal dwar

pretensjoni bħal dik dritt ta` appell mid-deċiżjoni tagħha lill-Qorti tal-Appell

Iżda f`każijiet speċjali l-Parlament jista`, jekk hekk jidhirlu xieraq li jagħmel fl-

interess nazzjonali, b`liġi jistabbilixxi l-kriterji li għandhom jitħarsu, magħduda

l-fatturi u ċ-ċirkostanzi l-oħra li għandhom jitqiesu, biex jiġi stabbilit il-

kumpens li għandu jitħallas dwar proprjetà li jittieħed pussess tagħha jew li tiġi

akkwistata b`mod obbligatorju; u f`kull każ bħal dak il-kumpens għandu jiġi

iffissat u għandu jitħallas skont hekk.

(2) Ebda ħaġa f`dan l-artikolu ma għandha tiftiehem li tolqot l-egħmil jew ħdim

ta` xi liġi safejn tipprovdi għat-teħid ta` pussess jew akkwist ta` proprjetà –

(a) bi ħlas ta` xi taxxa, rata jew drittijiet;

(b) bħala penali għal, jew bħala konsegwenza ta`, ksur tal-liġi, sew jekk bi

proċeduri ċivili jew wara dikjarazzjoni ta` ħtija ta` reat kriminali;

(c) wara l-attentat ta` tneħħija tal-proprjetà barra minn jew ġewwa Malta bi

ksur ta` xi liġi;

(d) bħala teħid ta` kampjun għall-finijiet ta` xi liġi;

(e) meta l-proprjetà tikkonsisti f`annimal meta jiġi misjub f`art ħaddieħor jew

(f) bħala inċidentali għal kirja, liċenza, privileġġ jew ipoteka, mortgage, dritt,

bill of sale, pleġġ jew kuntratt ieħor;

(g) bħala l-għoti jew l-amministrazzjoni ta` proprjetà għan-nom u għab-

benefiċċju tal-persuna ntitolata għall-interess benefiċjarju fiha, proprjetà fi

trust, proprjetà

tal-għadu

jew il-proprjetà ta` persuni dikjarati

b`sentenza jew xort`oħra dikjarati falluti jew insolventi, persuni ta` moħħ

marid, persuni mejta, jew għaqdiet korporati jew mhux korporati fil-kors ta`

stralċ jew likwidazzjoni;

(h) fl-esekuzzjoni ta` sentenzi jew ordnijiet ta` qrati;

(i) minħabba li tkun fi stat perikoluż jew ta` ħsara għas-saħħa tan-nies,

annimali jew pjanti;

(j) bħala konsegwenza ta` xi liġi dwar

ilpreskrizzjoni

ta` azzjonijiet,

preskrizzjoni akkwiżittiva, art abbandunata, teżor misjub, manumorta jew

iddrittijiet ta` suċċessjoni kompetenti lill-Gvern ta` Malta; jew

(k) għal dak iż-żmien biss sakemm ikun meħtieġ għall-finijiet ta` xi eżami,

investigazzjoni, kawża jew inkjesta jew, fil-każ ta` art, l-egħmil fuqha –

(i) ta` xogħol ta` konservazzjoni ta` ħamrija jew ilkonservazzjoni ta` risorsi

naturali oħra ta` kull xorta jew ta` rikostruzzjoni ta` ħsara tal-gwerra; jew

(ii) ta` żvilupp jew titjib agrikolu li s-sid jew okkupant tal-art ikun ġie mitlub, u

jkun mingħajr skuża raġonevoli u legali rrofta jew naqas li jagħmel.

(3) Ebda ħaġa f`dan l-artikolu ma għandha tiftiehem li tolqot legħmil jew ħdim

ta` xi liġi safejn tipprovdi għall-għoti lill-Gvern tal-proprjetà ta` xi minerali,

ilma jew antikitajiet ta` taħt l-art.

(4) Ebda ħaġa f`dan l-artikolu ma għandha tiftiehem li tolqot l-egħmil jew ħdim

ta` xi liġi għatteħid ta` pussess obbligatorju fl-interess pubbliku ta` xi proprjetà,

jew l-akkwist obbligatorju fl-interess pubbliku u ta` xi interess fi jew dritt fuq

proprjetà, meta dik ilproprjetà, interess jew dritt huwa miżmum minn għaqda

korporata li hija mwaqqfa għal skopijiet pubbliċi minn xi liġi u li fiha ebda

flejjes ma ġew investiti barra minn flejjes provduti minn xi leġislatura f`Malta."

Fir-raba'eċċezzjoni tiegħu l-intimat Avukat Ġenerali jeċċepixxi hekk fir-

rigward ta' dan l-artikolu -

"Illi l-esponenti jeċċepixxu l-improponibilita' tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u

dan peress li dan l-artikolu japplika biss f'każ ta' teħid forzuz tal-proprjeta'.

Illi sabiex wieħed ikun jista' jitkellem fuq teħid forzuz jew obbligatorju, persuna

trid tiġi żvestita minn kull dritt li għandha fuq dik il-proprjeta' bħal meta jkun

hemm ordni ta' esproprijazzjoni permezz ta' akkwist b'titolu ta' xiri assolut.

Pero' ċertament li fil-kaz odjern tali żvestiment ma jsirx u dan peress li bit-

tħaddim tal-Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Liġijiet ta' Malta, ir-rikorrenti ma

tilfitx għal kollox il-jeddijiet kollha fuq il-ġid in kwistjoni.

Il-miżura msemmija

fil-liġi li qed jattakaw ir-rikorrenti, għalkemm tinkwadra ruħha taħt kontroll ta'

użu, madankollu din ċertament ma twassalx għal deprivazzjoni totali tal-

proprjeta'.

Isewgi għalhekk li l-ilment tar-rikorrenti ma jinkwadrax fil-

parametri tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u konsegwentement għandu jiġi

miċħud;"

Din il-Qorti diġa' kellha l-opportunita' li tagħti l-veduti tagħha dwar dawn l-

argumenti mressqa mill-Avukat Ġenerali fis-sentenza tagħha stess Rik 14/15 fl-

ismijiet Angela sive Gina Mattioli vs L-Onorevoli Prim Ministru et deċiża fil-

15 ta' Dicembru 2017 -

"L-intimati rappreżentanti tal-Gvern jirribattu li dan l-Artikolu japplika biss

meta jkun hemm teħid obbligatorju tal-proprjetà.

Biex wieħed jista' jitkellem

dwar teħid forzuz jew obbligatorju, persuna trid tiġi svestita minn kull dritt li

għandha fuq dik il-proprjetà, li mhux il-kaz odjern fejn bit-tħaddim tal-Artiklolu

12A tal-Kap 158, ir-rikorrenti ma tilfitx għal kollox id-drittijiet taghha fuq il-

Huma jsostnu li l-miżura msemmija fil-liġi li qed tiġi

attakata mir-rikorrenti, hija biss kontroll fl-użu u fit-tgawdija tal-proprjetà.

Pero'tali miżura ma twassalx għal deprivazzjoni totali tal-propjetà.

Fil-fehma

tar-rikorrenti ma huwiex kopert bl-Artikolu 37

Kostituzzjoni ta' Malta u għandu ghalhekk jiġi michud.

Ilmenti identici ghal dawk odjerni diga' gew trattati minn din il-Qorti

"Applikat dan l-artikolu għall-kaz in eżami, huwa ritenut illi t-teħid tal-pussess

tal-appartament sar b'mod obbligatorju fuq is-sid in kwantu l-kera fuq il-

proprjeta' tagħha ġiet imposta permezz tal-liġi tas-sena 2007 u għalhekk saret

kontra r-rieda tagħha.

Ċertament ma jistax jingħad li l-kirja hija rizultat ta'

ftehim bejn is-sid u l-okkupant, anzi kif ingħad mir-rikorrenti hija qatt ma

accettat ħlas wara li skada ċ-ċens.

Għalhekk għalkemm f'dan il-każ wieħed ma

jistax jitkellem dwar esproprjazzjoni, il-kera kienet imposta fuq ir-rikorrenti, li

ma ngħatat ebda għażla.

Inoltre l-konsiderazzjonijiet li saru qabel dwar in-

nuqqas ta' kumpens xieraq, li kellu jingħata lir-rikorrenti fil-forma ta' kera

hekk kif stipulata fil-liġi, meta kkumparata ma' dak li setgħet iġġib fis-suq,

għandhom japplikaw fl-analiżi ta' dan l-artikolu wkoll.

Illi kif irriteniet il-Qorti Kostituzzjonali fil-kawża fl-ismijiet Mary Anne

Cassar Vella vs Tabib John Mallia et, datata l-31 ta' Ottubru, 2014:

"L-artiklu 37 tal-Kostituzzjoni jħares mhux biss kontra t-teħid tal-proprjeta'

sħiħa mingħajr kumpens xieraq, b'mod li tinħoloq sitwazzjoni fejn "is-sid

oriġinali ġie żvestit u mneżża minn kull dritt li għandu fuq dik il-proprjeta",

iżda jrid ukoll illi "ebda interess fi jew dritt fuq proprjeta` ta' kull xorta li tkun"

ma jittieħed mingħajr kumpens xieraq;

Mill-kliem adoperat fil-provvediment kostituzzjonali in eżami, jirriżulta ċar li l-

leġislatur ried li tingħata intepretazzjoni wiesgħa għall-oġġett ta' teħid li jista'

jkun "interess" jew "dritt" fi proprjeta "ta' kull xorta."

Dan qiegħed jingħad ukoll fuq l-iskorta ta' dak li ntqal fis-sentenza tal-Qorti

Kostituzzjonali, tal-24 ta' Ġunju, 2016, fil-kawża fl-ismijiet Vincent Jecheva et vs

Jiġi osservat li, għalkemm il-każ odjern ma jittrattax esproprijazzjoni imma

jirrigwardja t-teħid ta' interess fi proprjeta għal skopijiet ta' kirja, dan it-teħid

ta' interess tant hu riġidu u wiesa' li fil-prattika jservi sabiex jippriva lir-

rikorrenti bħala sidien mill-użu u mit-tgawdija tal-proprjeta` tagħhom.

Għaldaqstant din il-Qorti, filwaqt li hi konxja tal-ġurisprudenza indikata mill-

Avukat Ġenerali li tgħid li l-kontroll ta' użu u tgawdija ta' proprjeta` huwa

eżenti mill-applikazzjoni tal-artikolu 37[1] tal-Kostituzzjoni, hi tal-fehma li

f'dan il-każ non si tratta semplicement ta' kontroll ta' użu izda si tratta ta' teħid

ta'

fi proprjeta' u għalhekk

jaqa'

fil-protezzjoni

kostituzzjonali fuq ċitat.

Għalkemm kif jingħad mill-intimati huwa minnu li r-rikorrenti ma kenitx

svestita minn kull dritt li għandha fuq il-proprjeta' in kwistjoni, bħal meta jkun

hemm esproprjazzjoni, madankollu, lanqas jista' jingħad li l-liġi tas-sena 2007

tikkostitwixxi sempliċi kontroll fl-użu u fit-tgawdija tal-proprjeta'.

sens is-sentenza ta' din il-qorti, kif preseduta fis-sentenza tagħha tas-6 ta'

Isegwi li t-talbiet tar-rikorrenti sa fejn dawn jissejjsu fuq l-artikolu 37(1) tal-

Kostituzzjoni, wkoll jimmeritaw li jintlaqgħu."

Il-Qorti taqbel pjenament ma' dawn l-osservazzjonijiet u qegħda tagħmilhom

tagħha.

Għaldaqstant issib li hemm ksur tal-artikolu 37 (1) tal-Kostituzzjoni fil-

Fid-dawl tal-ġurisprudenza suesposta l-Qorti tqis li t-teħid tal-pussess tal-fond

in kwistjoni mingħand ir-rikorrenti sar b'mod obbligatorju u dan stante li l-kera

fuq l-istess proprjeta' ġiet imposta bis-saħħa tal-liġi li ddaħħlet fis-seħħ bl-Att

XXIII u l-emendi sussegwenti għall-artikolu 12 tal-Kap 158 in eżami.

Mela tali

reġim tal-liġi ma kellux il-kunsens tas-sidien.

Żgur li ma huwhiex il-każ li l-

konversjoni miċ-ċens temporanju għal kirja tal-fond in kwistjoni saret bi ftehim

reċiproku bejn is-sidien u l-okkupanti.

Għalhekk għalkemm f'dan il-każ wieħed

ma jistax jitkellem dwar esproprjazzjoni, il-kera kienet imposta fuq ir-rikorrenti

mill-liġi, u għal din l-impożizzjoni ma ngħatat ebda xelta.

Għal dawn ir-raġunijiet, għalkemm kif josserva l-intimat Avukat Ġenerali, ir-

rikorrenti ma tneħħilhiex kull dritt tagħha bħala sid fuq il-proprjeta' mertu ta'

dawn il-proċeduri, bħalma jiġri f'każ ta' esproprjazzjoni vera u proprja, lanqas

huwa aċċettabbli l-argument li l-liġi tal-1979 kif sussegwentement emendata

hija klassifikabbli bħala sempliċi kontroll fl-użu u fit-tgawdija tal-proprjeta'

għax tali liġi qegħda ċċaħħad b'mod sinifikanti lis-sidien milli jagħmlu użu kif

jixtiequ huma mill-proprjeta` tagħhom.

Ċaħda għal kollox arbitrarja.

F'dan il-kuntest il-Qorti tagħmel referenza għall-każ Ian Peter Nind et vs

Avukat Generali et deċiż fl-24 ta' Ġunju 2016 mill-Qorti Kostituzzjonali fejn

intqal hekk -

Din il-Qorti tibda bl-osservazzjoni li l-artikolu kostituzzjonali fuq citat

(art.37 tal-Kostituzzjoni) jiddisponi li : –

"..ebda proprjeta` ta' kull xorta li tkun ma għandu jittieħed pussess tagħha

b'mod obbligatorju, u ebda interess fi jew dritt fuq proprjeta` ta' kull xorta li

tkun ma għandu jigi miksub, b'mod obligatorju......"

Mid-diċitura ta' dan il-provvediment kostituzzjonali jirriżulta ċar li l-liġi

riedet li tingħata interpretazzjoni wiesgħa għall-oġġett tat-teħid, li jista' jkun

kull "interess" jew "dritt" fi proprjeta` "ta kull xorta" mobbli u immobbli.

Jiġi osservat li, għalkemm il-każ odjern ma jittrattax esproprijazzjoni

formali jew de facto, imma jirrigwardja t-teħid ta' interess f'proprjeta` għal

skopijiet ta' kirja, dan it-teħid tant hu riġidu u wiesa' li fil-prattika jservi sabiex

jippriva lir-rikorrenti bħala sidien mill-użu u mit-tgawdija tal-proprjeta`

tagħhom.

Għaldaqstant din il-Qorti, filwaqt li hi konxja tal-ġurisprudenza

indikata mill-Avukat Ġenerali li tgħid li l-kontroll ta' użu u tgawdija ta'

proprjeta` huwa eżenti mill-applikazzjoni tal-Artikolu 37[1] tal-Kostituzzjoni, hi

tal-fehma li meta dan il-kontroll ta' użu, bħal fil-każ in diżamina, ikun tali li

jippriva b'mod sostanzjali lis-sidien milli jagħmlu użu kif jixtiequ mill-

proprjeta` tagħhom, allura dan ikun jekwivali għal teħid ta' "interess" f'dik il-

proprjeta` u għalhekk jaqa' fil-protezzjoni tal-artikolu kostituzzjonali fuq ċitat."

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti tikkonkludi li b'riżultat tal-introduzzjoni

tal-artikolu 12 tal-Kap 158 ir-rikorrenti sofriet ksur tal-artikolu 37 (1) tal-

Kostituzzjoni u għall-istess motivi ir-raba' eċċezzjoni tal-Avukat Ġenerali

qegħda tiġi respinta.

Ir-rikorrenti ssostni wkoll li l-artikolu 12 tal-Kap 158 iċaħħadha mid-dritt

tagħha għat-tgawdija tal-possedimenti tagħha kif protetti bl-artikolu 1 tal- Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni25.

Minn naħa

l-oħra

l-intimat Avukat Ġenerali, fl-eċċezzjonijiet tiegħu

enumerati 5 sa 15 ikompli jeċċepixxi li skont il-proviso ta' dan l-istess

artikolu, l-Istat għandu kull dritt li jgħaddi dawk il-liġijiet li jidhirlu xierqa biex

jikkontrolla l-użu tal-proprjeta' skont l-interess ġenerali u jgawdi minn

diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u

sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-miżuri soċjali meħtieġa għall-ħarsien tal-

interess ġenerali.

Tali diskrezzjoni tal-leġislatur ma' għandiex titbiddel sakemm

din ma tkunx manifestament mingħajr bażi raġjonevoli.

Ma hemm ebda ksur

tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti peress illi dak li ġara fil-każ odjern

huwa li l-Istat tramite l-artikolu 12 irregolarizza sitwazzjoni ta' natura soċjali fl-

ambitu tal-ġid komuni b'dana pero' li baqgħu impreġudikati d-drittijiet tas-

sidien qua proprjetarji tal-fond in kwistjoni.

L-artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-

Liġijiet ta' Malta huwa maħsub biex jipproteġi persuni milli jiġu mkeċċija mid-

dar ta' abitazzjoni tagħhom f'għeluq it-terminu konċess lilhom fil-kuntratt tal-

enfitewsi jew sub-enfitewżi.

Isegwi li dan l-artikolu ma jistax jiġi klassifikat

bħala wieħed mhux leġittimu.

Inoltre jkompli dan l-intimat, dwar l-ilment tal-allegat sproporzjon fil-kera, bis-

saħħa tal-Att X tal-2009 kif emendat bl-Att V tal-2010, senjatament l-artikolu

38(4)(A), il-valur tal-kera beda jogħla kull tlett snin skont l-artikolu 1531Ċ tal-

Kodiċi Ċivili (Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta).

F'ċirkostanzi bħal dawn, fejn

jeżisti interess ġenerali leġittimu, ma jistax isir paragun mal-valur tal-proprjeta'

fis-suq ħieles kif pretiż mir-rikorrenti.

Għalhekk anke jekk fil-każ odjern

jirriżulta li l-kera dovuta lir-rikorrent hija inferjuri għall-valur lokatizju fis-suq,

dan it-tnaqqis huwa kontro-bilanċjat bil-marġini wiesgħa tal-Istat li jilleġisla fil-

kuntest ta' miżuri soċjali.

Fil-fehma ta' dan l-intimat fil-każ odjern din il-Qorti

m'għandhiex tevalwa din il-liġi fil-kuntest prinċipalment ta' spekulazzjoni tal-

proprjeta' imma għandha tiskrutinja u tapplika l-liġi fil-qafas aktar wiesgħa u

cioe' mill-aspett ta' proporzjonalita' fid-dawl tar-realta' ekonomika u soċjali

tal-pajjiż in ġenerali.

Inoltre, minkejja li f'każijiet oħra kontra l-Istat Malti fejn

saret lanjanza ta' ksur tad-dispożizzjonijiet tal-ewwel artikolu tal-ewwel

protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea bbażata fuq it-tħaddim tal-artikolu 12 tal-

Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta, il-Qorti Ewropea kienet waslet għall-konklużjoni

li kien hemm sproporzjonalita' u tqassim mhux xieraq tal-piżijiet u l-benefiċċji,

l-intimat irrileva li tali ġurisprudenza hija limitata għall-fattispecie u għaċ-

ċirkostanzi partikolari ta' dawk il-każijiet.

L-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni jipprovdi hekk –

"Kull persuna naturali jew persuna morali għandha d-dritt għat-tgawdija

pacifika tal-possedimenti tagħha.

Ħadd ma għandu jiġi pprivat mill-possedimenti tiegħu ħlief fl-interess pubbliku

ġu bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji ġenerali tal-liġi

internazzjonali.

Iżda d-disposizzjonijiet ta` qabel ma għandhom b`ebda mod inaqqsu d-dritt ta`

Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-

proprjeta` skond l-interess ġenerali jew biex jiżgura l-ħlas ta` taxxi jew

kontribuzzjonijiet oħra jew pieni.".

Il-Qorti mill-ewwel tagħmel referenza għall-kunsiderazzjonijiet dettaljati li

għamlet dwar dan l-artikolu kif ukoll dwar l-istess talba u l-istess eċċezzjonijiet

appena, ċitati l-Qorti diversament preseduta fil-każ Rik 75/14 Josephine

Parsons pro et noe vs L-Onor Prim Ministru et deċiż fit-28 ta' Settembru

2017 li fih saret referenza ampja għal ġurisprudenza in materja, inkluż dwar l-

artikolu 12 (2) (b) (i) mertu tal-proċeduri odjerni fosthom-

Wara li kien ċitat l-Art 12(2) tal-Kap 158, il-Qorti kkonkludiet illi d-

disposizzjoni tmur kontra l-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni.

Kien osservat illi l-Art 12(2) kien baqa` l-istess kif kien meta kien introdott fl-

Kien altru milli evidenti li l-piż finanzjarju kien għadu mixħut fuq is-

Għalhekk kien dikjarat illi l-Art 12(2) huwa bla effett fir-rigward

tal-proprjeta` mertu tal-kawża, u kien dikjarat li l-inkwilini ma setgħux invokaw

id-disposizzjoni sabiex jibqgħu jabitaw fil-fond.

L-Avukat Ġenerali kien ordnat

iħallas lir-rikorrenti s-somma ta` €30,000.

Il-Qorti qalet hekk :

Sitwazzjoni bħal dik tal-każ odjern diġa` ġiet trattata mill-Qorti Ewropeja fil-

każ Amato Pisani Bugeja vs Malta (App.Numru 47045/06) deċiż fil-15 ta` Settembru

2009, fejn bażikament il-qorti qalet:

i. Restrizzjoni għas-sid li jittermina kirja tissarraf f`kontroll tal-użu tal-

Għalhekk il-każ għandu jiġi eżaminat taħt it-tieni paragrafu tal-

L-Att XXIII tal-1979 kien legali in kwantu l-għan tiegħu kien "a legitimate

Irid jigi sodisfatt l-element ta` proporzjonalita`;

(Ara wkoll C.M. v

Franza deciza fis-26 ta` Gunju 2011).

Il-kera li r-rikorrent kien qieghed jircievi kull sena, mija u ghoxrin lira

Maltija (Lm120), gie ddikjarat li hu baxx.

L-istess inghad fir-rigward tal-

massimu li seta` jircievi skond il-ligi (Lm420).

Kera li tikkontrasta sew ma` dik

li tithallas fis-suq hieles.

Ghalkemm il-qorti rrikonoxxiet li l-Gvern kien igawdi

minn margni ta` apprezzament wiesgha fir-rigward ta` kontroll ta` kera,

b`applikazzjoni tal-Artikolu 12(1) is-sid kien ikollu jedd ghal kera ta` Lm99

minn meta ghalaq ic-cens fl-1991, u 15 il-sena wara kien ikollu jedd ghal

v. Meqjus il-kera baxxa, l-inċertezza jekk is-sid qattx kien ser jirkupra l-

proprjeta` tiegħu, il-possibilta` remota li l-inkwilin jitlaq mill-fond minn jeddu

speċjalment meħud in konsiderazzjoni li l-kirja setghet tintiret, nuqqas ta`

salvagwardji proċedurali fl-applikazzjoni tal-liġi, u ż-żieda tal-istandard of

living f`Malta matul is-snin, il-qorti kkonkludiet li piż żejjed ġie mqiegħed fuq

Il-qorti osservat li ċ-ċirkostanzi fuq

Għalhekk ikkonkludiet li hemm ksur tal-

Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

Il-Qorti tat kumpens lir-rikorrent wara li osservat li hu ".....entitled to

Il-Qorti osservat ukoll li wara l-emendi ntrodotti fl-1995, l-effetti ta` din il-

liġi tħassru ghall-kuntratti li saru wara l-1995; "..… a decision which fell

L-emendi li saru fl-1995 wasslu biex ma tingħatax iktar protezzjoni għal min

jagħmel kuntratt ta` enfitewsi fl-1 ta` Gunju 1995 u wara.

B`dan il-

provvediment, u oħrajn li lliberalizzaw is-suq tal-kirjiet f`Malta, jidher li l-

Gvern ta` Malta kien qiegħed jirrikonoxxi li l-qagħda soċjali tal-pajjiż ma

kenitx titlob li tingħata iktar protezzjoni.

Madankollu ma saret l-ebda reviżjoni

ta` dawk li bħal rikorrenti sabu ruħhom imċaħħdin mill-proprjeta` tagħhom bi

dritt li jirċievu kumpens miżeru.

Japplika wkoll f`dan il-każ il-konklużjoni li

għamlet il-Qorti Ewropea fil-każ Ferrante and Others vs Norway deċiż fit-12

ta` Ġunju 2012:-

Ovvjament m`huwiex id-dmir tal-qorti biex tgħid kif għandu jseħħ bilanċ bejn l-

interessi tal-privat u l-interessi l-oħra.

Il-Qorti Ewropea diġa` kellha l-opportunita li teżamina l-Artikolu 12(2) tal-

Kap. 158 fil-każ ta` Amato Pisani Bugeja u tesprimi l-fehma tagħha.

Għalkemm

strettament il-ġurisprudenza ta` dik il-qorti ma torbotx lill-qrati lokali, il-Gvern

ma ressaq l-ebda raġuni valida għalfejn din il-qorti m`għandix issegwi l-

insenjament ċar li joħroġ minn dik is-sentenza.

Wara li l-qorti qieset l-istima tal-valur lokatizju paragunat mal-ħlas li r-

rikorrenti huma intitolati li jirċievu skond il-liġi, iċ-ċirkostanzi l-oħra li

semmiet il-Qorti Ewropeja fil-każ ta` Amato Pisani Bugeja, u wkoll il-fatt li s-sid

għandu dritt għall-awment fil-kera kull 15 il-sena, żmien li din il-qorti tqies li

ma jirriflettix ir-realta` ekonomika taż-żmenijiet tal-lum, il-konklużjoni hi li

hemm ksur tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll.

Il-miżuri li setgħu kienu

meħtieġa matul is-seklu dsatax ma jfissirx li baqgħu bżonnjużi għaż-żmenijiet

Ġialadarba l-Artikolu 12(2) tal-Kap.

158 jipprovdi:-

i. Għall-ħlas ta` kera baxxa ħafna li ma tirriflettix il-valur tal-proprjeta` fuq is-

suq.

Jekk wieħed kellu joqgħod fuq l-istima tal-perit Micheal u l-iktar kera li r-

rikorrenti huma llum intitolati għaliha (€465.87 is-sena), ifisser dħul ta` 0.13%

tal-valur tal-proprjeta`.

Dan il-provvediment ma jissalvagwardjax l-interessi

tas-sid, inkluż dak li jagħmlu l-qliegħ mill-proprjeta` tagħhom.

Għall-awment ta` kera kull ħmistax-il sena biss;

Għal mod kif jiġi kkalkolat awment fil-kera, ċjoe bażat biss fuq l-indiċi ta`

inflazzjoni u ma jistax jaqbeż id-doppju tal-kera li kien jitħallas, mingħajr ma

wieħed jikkunsidra l-valur tal-proprjeta` bħala fattur rilevanti;

Għal fatt li jekk il-partijiet ma jaqblux dwar il-kondizzjonijiet tal-kirja,

eskluż dawk li huma regolati mil-liġi, allura l-uniku rimedju li għandu s-sid hu

jirreferi l-każ quddiem il-Bord Li Jirregola l-Kera.

v. Għal stat ta` inċertezza għar-rigward ta` meta s-sid ser ikollu dritt jieħu lura

l-pussess ta` hwejġu.

Għaddew diġa` iktar minn ghoxrin (20) sena minn meta

Inċertezza li teżisti minkejja li t-tifsira ta` inkwilina ġiet

ristretta wara l-emendi li saru bl-Att X tal-2009.

Għal nuqqas ta` garanziji proċedurali sabiex is-sid ikun jista` jieħu lura l-

pussess ta` ħwejġu f`każijiet fejn ikollu bżonn il-proprjeta` per eżempju għall-

użu personali tiegħu jew ta` membri tal-familja, jew fejn iċ-ċenswalist ma

jimmeritax li jingħata protezzjoni; il-qorti ser tiddikjara li dan il-provvediment

imur kontra d-dritt fundamentali tar-rikorrenti kif protett fl-Artikolu 1 tal-

Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea.

Dan hu provvediment li għadu kif

kien meta gie ntrodott fl-1979, u hu altru milli evidenti li l-piż finanzjarju għadu

sal-lum mixħut kollu fuq dawk is-sidien privati li huma milquta minn dan il-

Id-deċiżjoni tal-Ewwel Qorti kienet appellata.

Fid-deċizjoni li tat fil-25 ta` Ottubru 2013, il-Qorti Kostituzzjonali kkonfermat

is-sentenza tal-Ewwel Qorti għal dik li hija vjolazzjoni pero` naqqset il-

kumpens għal €15,000.

Kien deċiż fl-ewwel istanza li minkejja l-emendi bl-Att X tal-2010 fejn il-kera

bħal dik mertu tal-kawża kienet saret rivedibbli kull tliet snin u mhux iktar kull

ħmistax-il sena, xorta waħda ma kien hemm bilanċ xieraq bejn l-interess

ġenerali u dak privat tas-sid.

Ingħad:

"Hu evidenti li f`dan il-każ il-liġi qegħda tippermetti lir-rikorrenti li tirċievi

biss a minimal profit (ara sentenza tal-Qorti Ewropea fil-kaz Amato Pisani Bugeja v.

Malta 47045/2006 tal-15 ta` Diċembru 2009).

Dan m`huwiex biżżejjed biex

ikun hemm bilanċ xieraq. ....`Il fatt li l-kera hi rivedibbli kull tliet snin m`hijiex

miżura li tat lok biex jinħoloq il-bilanċ xieraq li ssemma hawn fuq.

Dan iktar u

iktar meta hu fatt magħruf li hu s-suq li jirregola l-kera u mhux l-indiċi ta`

inflazzjoni li hemm fl-Iskeda tal-Kap.

Ligi li għal finijiet ta` kera ma tagħti

l-ebda konsiderazzjoni per eżempju għal-lokalita' fejn jinsab il-fond, id-daqs

tal-fond u l-kundizzjoni tiegħu.

Apparti l-kera hemm fatturi oħra li juru li ma nżammx il-bilanċ xieraq.

Hekk

per eżempju sid il-kera jista` jirrifjuta li jġedded il-kera biss fil-każijiet limitati

kontemplati fl-Artikolu 5(3) tal-Kap.

Teżisti wkoll inċertezza meta sid il-

kera ser ikun jista` jieħu l-fond taħt il-kontroll tiegħu.

Il-probabilta` hi li fl-istat

attwali tal-affarijiet hu remot ħafna li l-konjugi Mifsud jitilqu minn jeddhom

mid-dar oġġett ta` dawn il-proċeduri.

F`dan ir-rigward hemm stat ta`

inċertezza totali ġialadarba l-liġi ma tiffissax terminu massimu li fih il-

proprjeta` għandha tibqa` titgawda b`kirja.

Sallum diġa` għaddew sbatax-il

sena minn meta tterminat il-koncessjoni enfitewtika, u r-rikorrenti m`għandha l-

ebda ħjiel meta ser tieħu lura ħwejjigha.

Inoltre d-definizzjoni ta` kerrej tinkludi

wkoll ulied u ħut il-kerrej mhux miżżewwgin li jkunu jgħixu miegħu fiż-żmien

tal-mewt tiegħu (ara Artikolu 2).

Fil-każ in eżami l-konjuġi Mifsud għandhom

tifla li tgħix magħhom.

Claudia Lepre’ xehedet li riċentement xtrat appartament

ġewwa s-Swatar bħala investiment (102).

B`daqshekk ma jfissirx li fil-każ in

eżami m`hemmx il-possibilta' li tibqa` tgħix magħhom u tgawdi mill-protezzjoni

li toffri l-liġi.

Mela l-liġi ma toffrix biss protezzjoni lill-inkwilin iżda wkoll lil

Hekk ukoll fis-sentenza Albert Mallia et vs Cahill`Prim`Ministru et, il-Qorti

Kostituzzjonali qalet:

"[36] Din il-Qorti tosserva li l-Att XXIII tas-sena 1979 li jipprovdi għall-

konverżjoni taċ-ċens temporanju għal wieħed ta` lokazzjoni jikkostitwixxi ndħil

fid-dritt konvenzjonali tar-rikorrenti għat-tgawdija tal-proprjeta` tagħhom,

stante li permezz tiegħu nħolqot "forced landlord-tenant relationship" għal

żmien indefenit, b`mod li r-rikorrenti qegħdin isofru deprivazzjoni tal-

proprjeta` tagħhom, stante li ma jistgħux jużawha biex jabitaw fiha, kif ukoll

qed isofru telf finanzjarju sostanzjali bil-kera baxx fissat mil-liġi".

...Hu fatt li mill-provi rriżulta li l-mezzi finanzjarji tal-intimati jiddependu mill-

pensjoni li jirċievi l-intimat Rosario Lepre’.

Ma rriżultax li għandhom xi ntrojtu

ieħor.

Li tnejn min-nies igħixu bil-pensjoni tar-raġel li jirċievi mingħand il-

Gvern ma tippermettix ħajja ta` lussu.… M`hemmx dubju li l-Gvern għandu

dmir li jipprovdi għal nies fil-bżonn, iżda żgur mhux billi jitfa` l-piż kollu fuq sid

il-kera.

Ir-realta` tal-lum m`hijiex dik li kienet teżisti fl-1979 meta daħal fis-

seħħ l-Att XXIII li kien l-Att li ħoloq a forced landlord-tenant relationship.

apparti li l-Gvern lanqas ma ppreżenta statistika bħala prova li fiċ-ċirkostanzi

tal-lum għad hemm il-ħtieġa tal-miżura li ttieħdet bl-introduzzjoni tal-Att XXIII

… Waqt is-smiegħ tal-kawza ssemma wkoll li:-

i. sid il-kera għandha iktar ġid li wirtet mingħand il-ġenituri.

jbiddel xejn minn dak li diġa` ntqal.

ii. l-intimati Mifsud għamlu miljoramenti fil-fond....Pero` hi l-liġi stess li

tipprovdi li meta jiskadi t-terminu tal-koncessjoni, il-padrun dirett jiehu lura l-

fond bil-miljoramenti (Artikolu 1521 tal-Kodici Civili).

Ġialadarba l-ilment tar-rikorrenti hu gustifikat taħt l-Ewwel Artikolu tal-

Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, m`hemmx il-ħtieġa li l-qorti titratta l-ilment

tagħhom fir-rigward tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni."

Fis-sentenza li tat fid-29 ta` April 2016, il-Qorti Kostituzzjonali qalet :-

L-ewwel Qorti sabet leżjoni tad-drittijiet tal-intimati taħt l-Artikolu 1 tal-

Ewwel Protokoll tal-Kap.

319...Kemm l-Avukat Ġenerali, kif ukoll l-intimati

konjuġi Mifsud jissottomettu illi tenut kont tal-interess ġenerali leġittimu wara

l-miżura leġislattiva in diżamina, il-Qorti ma għandhiex issib sproporzjon tali

li jimmerita sejbien ta` leżjoni tal-artikolu protokolari.

Fir-rigward hija opportuna l-osservazzjoni magħmula minn din il-Qorti fis-

sentenza tagħha tad-29 ta` Novembru 2013 fl-ismijiet Christopher Cacciatolo v.

" … hu l-prinċipju abbraċċjat minn din il-Qorti u mill-Qorti Ewropeja li, anke

jekk il-miżura li jkun ħa l-Istat tkun leġittima u tkun fl-interess pubbliku, xorta

waħda tista` twassal għal-leżjoni konvenzjonali jekk ma jinżammx bilanċ ġust

bejn l-interessi tas-soċjeta` ġenerali u l-protezzjoni tad-dritt fundamentali

sanċit fl-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni, b`mod li l-miżura,

allura leġittima, tkun titfa` fuq l-individwu `a disproportionate and eccessive

Jiġi osservat li, għad li l-istat għandu marġini wiesgħa ta` diskrezzjoni

f`materja ta` akkomodazzjoni soċjali huwa għandu l-obbligu li jassigura wkoll

li bejn il-mezzi adoperati u l-iskop li jrid jilħaq, ikun hemm bilanċ ġust bejn il-

piż li qed ibati s-sid ta` proprjeta` fit-tgawdija paċifika tad-dritt fundamentali

tiegħu minħabba kirja protetta, u l-interessi tas-soċjeta` in ġenerali.

L-istat

għandu għalhekk l-obbligu illi jassigura li ebda parti ma tkun assoġġettata għal

piż sproporzjonat u eċċessiv.

L-ewwel Qorti sabet li f`dan il-każ, għal numru ta` raġunijiet, ma nħoloqx

bilanċ ġust bejn l-interess tal-komunita` u l-interessi privati tar-rikorrenti bħala

sidien… Din il-Qorti tikkondividi dawn il-konsiderazzjonijiet maghmula mill-

ewwel Qorti li wassluha sabiex f`dan il-kaz issib ksur tal-artikolu konvenzjonali

fuq ċitat riżultat ta` fatturi li ħolqu żbilanċ bejn l-għan tal-miżura u l-piż

sproporzjonat u eċċessiv li qed isofru r-rikorrenti.

Tosserva wkoll li huwiex minnu illi l-Qorti ma qiesitx il-fatt illi użu ta`

proprjeta` fl-interess ġenerali fil-kuntest ta` akkomodazzjoni soċjali jista`

jimporta riduzzjoni konsiderevoli fl-ammont tal-kera pagabbli.

Hija ikkonsidrat

l-ammont tal-kera fil-kuntest ta` bilanċ xieraq, u waslet għall-konklużjoni li l-

ħlas ta` 18% tal-kera li jimmerita` l-fond in kwistjoni fis-suq ħieles, ma huwiex

Konvenzjoni."

biżżejjed biex jintlaħaq dan il-bilanċ.

Dan id-distakk fil-valur lokatizju joħloq

sproporzjon u jitfa` piż eċċessiv u sproporzjonat fuq ir-rikorrenti bi preġudizzju

għad-dritt fundamentali tagħhom sanċit bl-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-

Fil-kawża kienet trattata l-kwistjoni dwar jekk id-dispost tal-Art 12(4) tal-Kap

158 kienx jilledi d-dritt ta` proprjeta` kif imħares fl-Art 1 Prot 1 tal-

Konvenzjoni,

li għalqet

il-konċessjoni subenfitewtika

temporanja fil-11 ta` Jannar 2010, ir-rikorrenti (ċittadina Maltija u residenti

fil-fond) ippretendiet li bl-applikazzjoni tal-Art 12[4] u [5] is-subenfitewsi

temporanja tiġi konvertita favur tagħha għal waħda perpetwa.

Fis-sentenza li

tat fil-31 ta` Jannar 2014 il-Qorti Kostituzzjonali qalet hekk :-

L-eċċezzjoni in diżamina hija bażata fuq id-dispost tal-Artikolu 1 tal-

Ewwel Protokoll li jissanċixxi bħala dritt fundamentali t-tgawdija paċifika li

persuna, naturali jew morali, għandha tal-possedimenti tagħha, b`mod li ħadd

m`għandu jiġi pprivat minn dawn il-possedimenti jekk mhux fl-interess pubbliku

u bla ħsara għal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi; iżda l-istess dispożizzjoni

tirrikonoxxi s-setgħa tal-iStat li "jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex

jikkontrolla l-użu ta` proprjeta` skont l-interess ġenerali!"

Illi l-ewwel rekwiżit sabiex interferenza f`dan id-dritt tkun konformi mal-

artikolu Konvenzjonali fuq citat, huwa li tkun leġittima.

Fil-ġurisprudenza tal-

Inoltre, filwaqt li d-dritt ta` proprjeta` huwa rikonoxxut bħala wieħed

fundamentali, dan "mhuwiex dritt assolut imma ġie perċepit b`mod divers tul iż-

żminijiet skont konċessjonijiet diversi ta` politika soċjali u ideoloġiji!

ħadd ma jikkontesta illi d-dritt ghall-proprjeta` ta` l-individwu huwa soġġett

għall-interess pubbliku u għal ġid tal-kollettivita` fil-parametri stabbiliti mill-

liġi" [PA [sk] Perit Mupimhidza Stoner v. Prim Ministru, deċiża 11 t'Awissu 1995

konfermata minn din il-Qorti fit-30 April 1996].

Iżda "58.

2011 [ara ukoll Q.Kos.

Illi kemm il-Kummissjoni kif ukoll il-Qorti Ewropea jirrikonoxxu li "state

Illi fil-mertu din il-Qorti tosserva li llum jinsab assodat fil-ġurisprudenza

patria li l-Artikolu 12 tal-Kap.158 tal-Liġijiet ta` Malta hija miżura leġislattiva

leġittima inkwantu intiża sabiex tipproteġi numru kbir ta` ċittadini milli jiġu

żgumbrati mir-residenza tagħhom peress li jkunu jisfaw bla titolu għeluq il-

konċessjoni enfitewtika.

Ma hemmx dubju li din il-miżura tikkostitwixxi

interferenza leġittima fit-tgawdija paċifika tas-sidien tal-fondi inkwistjoni stante

li tidħol fil-marġini ta` diskrezzjoni wiesgħa li għandhom l-iStati Membri.

Dan ġie rikonoxxut mill-ewwel Qorti fis-sentenza tagħha, u għalhekk din il-

Qorti ma tistax taqbel mal-appellanti fl-ilment tagħhom li dik il-qorti ma

"rrikonoxxietx adegwatament" il-marġini wiesgħa ta` din id-diskrezzjoni.

Dak li pero` qalet l-ewwel Qorti hu li l-applikazzjoni tal-artikolu preċitat għal

fatti speċje tal-każ huma leżivi tal-artikolu Konvenzjonali, inkwantu f`dan il-każ

gie leż il-prinċipju ġenerali tal-proporzjonalita`, bejn l-għan tal-miżura u l-

interessi tal-intimati sidien, b`mod li ma nżammx `il dak il-bilanċ ġust "the

"L-istat għandu d-dritt li jagħmel liġijiet sabiex jikkontrolla l-użu tal-

proprjeta`, liema dritt huwa soġġett in sostanza għall-interess ġenerali.

Depożizzjoni din li hija skolpita f`termini wiesa` u li tagħti skop ampju u

diskrezzjoni wiesa` lill-Istat f`dan ir-rigward, iżda l-Qorti Ewropeja llimitat din

id-diskrezzjoni wiesa` billi sostniet li anke din ir-regola għandha tiġi

nterpretata fid-dawl tal-prinċipju ġenerali tal-"fair balance" li għandu japplika

għat-tlett regoli kontenuti fl-Artikolu in disamina.

Għalkemm mid-diċitura tal-

Artikolu jidher li l-interess ġenerali huwa l-uniku ngredjent essenzjali għall-fini

il-Qorti Ewropea

issoġġettat

din ir-regola għall-prinċipju ġenerali tal-proporzjonalita`."

Peresso Tagliaferro et v. Direttur għall-Akkomodazzjoni Soċjali – 26/11/2003]

Ukoll, fil-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropeja jinsab ritenut li: "Not only must

L-ewwel Qorti osservat li f`dan il-każ l-applikazzjoni tal-Artikolu de quo

tikkrea żbilanc inġust kontra s-sidien peress li "il-korrispettiv huwa inadegwat

b`mod partikolari fiż-żminijiet tal-lum meta komparat mal-valur tal-fond."

hekk :-

Fis-sentenza ta` din il-Qorti diversament presjeduta tas-7 ta` Frar 2017 ingħad

"Illi f`dak li jirrigwarda l-ksur allegat taħt l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-

Konvenzjoni l-kwestjoni tieħu xejra oħra.

Għalhekk il-Qorti sejra tgħaddi biex

tistħarreġ il-kwestjoni mqajma mir-rikorrent taħt din id-dispożizzjoni;

Illi fit-tifsira u l-applikazzjoni li ngħatat mill-Qrati dwar l-imsemmija

dispożizzjoni bħala parti mil-liġi tagħna, ingħad li din testendi biex tħares it-

tgawdija ħielsa mill-persuna dwar ħwejjiġha (il-possedimenti tagħha) u mhux

biss il-ħarsien mit-teħid ta` pussess kif maħsub fl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

Huwa minħabba f`hekk li l-applikabilita` tal-artikolu taħt il-Konvenzjoni jidher

li hija usa` minn dak taħt il-Kostituzzjoni;

Illi bħalma bosta drabi ngħad, l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll fih tliet regoli.

L-ewwel regola tistabilixxi ddritt li kull persuna (kemm fiżika u kif ukoll morali)

tgawdi ħwejjiġha bil-kwiet.

It-tieni regola trid li biex persuna ma titħalliex

tgawdi ħwejjiġha bil-kwiet irid ikun hemm interess pubbliku u bla ħsara ta`

kundizzjonijiet maħsuba fil-liġi u l-prinċipji ġenerali ta` dritt internazzjonali.

tielet regola trid li l-ewwel żewġ regoli ma jnaqqsux il-jedd tal-Istat li jwettaq

liġijiet li jkunu xierqa biex (a) jikkontrolla l-użu tal-ġid skond l-interess

ġenerali, jew (b) biex jiżgura l-ħlas ta` taxxi, kontribuzzjonijiet jew pwieni.

B`mod partikolari, fil-ħarsien tal-jedd imsemmi f`dak l-artikolu irid jintwera li

jkun inżamm u tħares bilanċ xieraq bejn linteressi tal-komunita` u dawk tal-

individwu li ġidu jkun intlaqat mill-egħmil tal-Istat.

Dwar it-tifsir xieraq ta` dan

l-artikolu, il-Qrati tagħna diġa` (Ara, per eżempju, Kost.

28.12.2001 fil-kawża

naħa

fl-ismijiet Debono Pace Cera Muscat vs Avukat Ġenerali et (Kollez.

il-fehmiet meqjusa tagħhom u ħarġu b`sensiela ta` prinċipji li fuqhom

għandhom jintiżnu l-jeddijiet tal-individwu fuq naħa u dawk tal-Istat fuq in-

l-oħra;

Illi, fuq kollox, l-imsemmija tliet regoli tal-artikolu 1 huma msenslin waħda

mal-oħra u għandhom jinftehmu b`qari ma` xulxin (Q.E.D.B. 23.9.1982

filkawża fl-ismijiet Ellul Hawes & Cauchi Jones vs D'amato (Applik.

Għalhekk, filwaqt li lliġijiet li jagħtu s-setgħa lill-Istat li jieħu ġid f`idejh

għal għanijiet pubbliċi huma meqjusa bħala meħtieġa f`soċjeta` demokratika,

dawn ma jagħtux jedd assolut jew insindakabbli lill-Istat, għaliex tali jedd

għandu jitqies bħala eċċezzjoni jew limitazzjoni għall-jedd talindividwu li

jgawdi ħwejġu u ġidu bil-kwiet, u għalhekk l-Istat irid juri kif imiss li l-jedd

tiegħu wettqu bil-qies u fil-parametri permessi mil-liġi.

Dan ukoll jgħodd fejn l-

Istat ma jiħux ġid f`idejh imma, bħal fil-każ li l-Qorti għandha llum quddiemha,

jgħaddi liġijiet maħsuba biex jirregolaw l-użu u t-tgawdija ta` ġid bħal dak;

Illi ma hemm l-ebda dubju li t-tifsira mogħtija lill-kelma "possedimenti" fl-

imsemmi artikolu tal-Konvenzjoni hija waħda wiesgħa u żgur tmur lil hinn mit-

tifsira ta` sempliċi proprjeta``.

Illi ta` min jgħid li l-imsemmi artikolu jirreferi għallinteress pubbliku jew

generali, u mhux għas-skop pubbliku, u huwa dan il-kriterju tal-interess li huwa

l-qofol li jħoll u jorbot jekk għemil jiksirx dak l-artikolu konvenzjonali.

biex jitqies jekk tali interess pubbliku jew ġenerali jinstabx huwa dak li jqis jekk

Illi huwa stabilit li biex indħil fit-tgawdija tal-ġid ta` persuna jkun ġustifikat fl-

interess ġenerali, irid jintwera li hemm utilita` konkreta għal dak l-indħil, u

mhux sempliċi ipotesi ta` bżonn jew aspirazzjoni.

Minbarra dan, l-interess

ġenerali jew pubbliku għandu jibqa` jseħħ għaż-żmien kollu tal-indħil fit-

tgawdija tal-ġid tal-persuna (Kost.

10.10.2003 fil-kawża fl-ismijiet Francis

Higgins Vella Haber et vs Kummissarju tal-Artijiet).

Illi huwa mgħallem li, għall-finijiet ta` l-artikolu 1, "there will be deprivation of

Għalhekk, b`teħid ta` ġid mingħand is-sid għall-finijiet ta` dan l-artikolu, jidher

li wieħed ifisser il-każ fejn iljeddijiet proprjeta`rji jinġiebu fix-xejn (Ara, per

eżempju, Kost.

1.2.2008 fil-kawża fl-ismijiet Vincent Jecheva noe et vs L-Cahill.

Illi minbarra dan, kif ingħad aktar qabel, huwa aċċettat li s-setgħa tal-Istat li

jindaħal biex b`liġi jikkontrolla l-użu tal-ġid taħt l-artikolu 1 tal-Ewwel

Protokoll hija setgħa wiesgħa u diskrezzjonali.

Dejjem tibqa` l-ħtieġa li

jintwera (mill-istess Stat) l-interess ġenerali u l-bilanċ xieraq bejn l-interessi

tal-individwu u dak tal-komunita` (Kost.

8.1.2007 fil-kawża flismijiet Gera de`

Petri Testaferrata Boniċi Għaxaq vs L-Avukat Ġenerali et);

Illi, min-naħa l-oħra, għal dak li jirrigwarda l-indħil fl-użu tal-ġid min-naħa

tal-Istat, jidher li dan l-indħil jista` jieħu s-sura ta` kull għamla ta` kontroll (bla

ma jċaħħad lis-sid mit-titolu), sakemm dan isir billi jitħares il-bilanċ bejn il-

ħtieġa ta` interess pubbliku jew ġenerali u l-jeddijiet tas-sid fuq dak il-ġid;

Illi filwaqt li huwa d-dmir tal-Istat li juri li t-teħid jew l-indħil seħħ tassew fl-

interess pubbliku jew ġenerali (Kost.

24.5.2004 fil-kawża fl-ismijiet Raymond

Xuereb Zhang et vs Il-Kummissarju tal-Artijiet), hemm qbil li, fejn jidħol dak li jitqies

bħala "interess pubbliku", l-Istat igawdi firxa wiesgħa ta` diskrezzjoni

Greċja (Applik.

Madankollu, il-mod kif titwettaq dik id-

diskrezzjoni jrid jgħaddi mill-gharbiel tal-bilanċ mistenni bejn linteressi tas-

soċjeta` u dawk tal-individwu mġarrab bit-twettiq tagħha, u dan kemm jekk l-

egħmil ikun ta` teħid ta` proprjeta`` u kif ukoll jekk ikun "sempliċement" dwar

indħil fl-użu tagħha (54 K. Reid A Practitioner`s Guide to the European

Edit, 2007) paġ.

Illi huwa aċċettat ukoll li s-setgħa mogħtija lill-Istat li jikkontrolla l-użu tal-ġid

ukoll għal għanijiet soċjali jew fl-interess pubbliku trid titwettaq b`mod

proporzjonali mal-interessi tas-sid privat fit-tgawdija ta` ħwejġu.

Din il-

proporzjonalita` tinkiseb fis-sura ta` ħlas ta` kumpens xieraq u għalhekk jekk il-

kumpens maħsub mil-liġi ma

jkunx xieraq,

jonqos

proporzjonalita`.

Jekk

ikun hemm ksur tal-jedd

fundamentali għat-tgawdija paċifika tal-ġid kif imħares bl-artikolu 1 tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni;

Illi huwa stabilit li, fejn jidħol l-aspett talproporzjonalita` taħt il-Konvenzjoni

Human Rights (4th Edit, 2006), § 17.4.2, f`paġġ.

882 – 3) Dan l-element

talproporzjonalita` kien kunsidrat b`reqqa mill-ogħla Qorti f`Malta f`għadd ta`

każijiet u l-Qorti tqis li għandha taċċenna għalihom bla ma tidħol f`dettal ta`

tismija mill-ġdid (Ara Kost.

27.4.2012 fil-kawża flismijiet Michael Zammit Fresta et vs

Illi ma hemmx dubju li, fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, l-indħil li minnu

jilminta r-rikorrent seħħ bis-saħħa ta` liġi (l-Att XXIII tal-1979).

B`dik il-liġi,

fir-rigward ta` postijiet li qabel kienu dekontrollati, fi tmiem ta` enfitewsi li

tagħlaq ta` post bħal dak, is-sid (i) ma setax aktar jippretendi li l-utilista joħroġ

millpost, imma l-liġi kienet tat lil dak l-utilista l-jedd li jibqa` joqgħod fih bħala

Illi (ii) l-kirja kienet imġedda għal żminijiet ta` ħmistax-il (15) sena kull

waħda, bil-ħlas tal-kera regolat.

Illi (iii) s-sid ma setax aktar jirrifjuta li

jġedded il-kirja ħlief fiċ-ċirkostanzi imsemmija fl-istess dispożizzjonijiet, u (iv)

ma setax jimponi kundizzjonijiet oħrajn ħlief dawk ukoll stabiliti espressament.

Għar-rigward tat-teħid lura tal-post mingħand il-kerrej, is-sid irid juri lill-Bord

li Jirregola l-Kera li l-kerrej ikun kiser il-kundizzjonijiet tal-kirja dwar ħlas

f`waqtu tal-kera, iż-żamma f`kundizzjoni tajba tal-post mikri u l-ħarsien tal-

kundizzjonijiet miftehma, fosthom li ma jkunx inqeda mill-post b`użu ieħor minn

dak miftiehem li l-post kien inkera għalih.

Dwar il-kundizzjonijiet li s-sid jista`

jimponi, il-kera ma baqax mingħajr kontroll u seta` jiżdied biss kull ħmistax-il

sena skond l-indiċi tal-inflazzjoni u ma jaqbiżx id-doppju tal-ammont tal-

perjodu ta` qabel.

Għal dak li jirrigwarda t-tiswijiet u ż-żamma f`kundizzjoni

tajba tal-post, sid il-kera ma setax jeħles mir-rabta li jidħol għall-ispejjeż

meħtieġa jekk mhux qabel iressaq quddiem l-imsemmi Bord li Jirregola l-Kera

ċertifikat minn perit arkitett u aċċettat mill-kerrej, li juri li l-post kien fi stat

tajjeb ta` tiswija.

Qabel ma daħlu dawn id-dispożizzjonijiet, sid ta` post

dekontrollat ma kienx marbut b`dawn il-kundizzjonijiet f`każ li jikri l-post;

Illi fil-każ tal-kirja li nħalqet favur l-intimati Ganado, dawn ġew igawdu mill-

bidliet li ddaħħlu fil-liġi bl-Att XXIII tal-1979 kemm għaliex il-post kien konċess

lilhom b`enfitewsi temporanju bħala d-dar fejn joqogħdu u jgħixu regolarment

u kif ukoll għaliex huma kienu ċittadini Maltin.

Tajjeb jerġa` jingħad li meta l-

intimati Ganado kisbu l-konċessjoni enfitewtika tal-post mingħand ir-rikorrent,

huma kienu għamlu dan bil-wegħda li joħorġu mill-post malli jagħlaq iż-

żmien miftiehem u sakemm ikunu għadhom ma xtrawx post tagħhom fejn kien fi

ħsiebhom imorru joqogħdu;

Illi l-Qorti hija tal-fehma wkoll li wieħed ma jistax jittraskura aspett ewlieni li

joħroġ min-natura talkuntratt tal-enfitewsi.

Jidher li dan l-aspett mhux kulħadd

jagħraf is-siwi tiegħu u jagħti `l wieħed x`jifhem li saħansitra quddiem il-Qorti

ta` L-Isla dan il-kunċett tal-kuntratt mhuwiex apprezzat kemm jistħoqqlu.

Il-Qorti qiegħda tirreferi għall-fatt li l-kuntratt ta` enfitewsi jista` jixxiebah ma`

bejgħ, fejn lutilista jingħata jeddijiet wesgħin fuq il-ġid mogħti lilu b`enfitewsi u

fejn id-direttarju jxidd (għat-tul talkonċessjoni) kważi l-kontroll kollu fuq il-

ħaġa li jkun ta` b`enfitewsi, ħlief għall-għarfien tad-dirett dominju tiegħu bil-

ħlas tal-"canone".

Dan ifisser li l-"canone" jew ċens li kien ikun impost

f`konċessjoni enfitewtika ma kienx tabilfors jitkejjel mas-siwi intrinsiku jew

skond is-suq tal-ġid li jkun qiegħed jingħata b`enfitewsi, iżda kien ikun ħlas

nominali bħala turija biss tal-eżistenza tal-jeddijiet tal-padrun dirett.

Filbiċċa l-

kbira tal-każijiet, din kienet tkun għażla konxja u ħielsa tal-konċedent

direttarju;

Illi meta, għalhekk, l-artikolu 12 tal-Kapitolu 158 rabat il-kejl tal-ħlas tal-kera

l-ġdida ex lege ma` kemm kien l-ammont tal-"canone" li jitħallas matul il-

konċessjoni enfitewtika, kienet qiegħda tinħalaq sitwazzjoni li tabilfors iddarras

lill-padrun dirett flgħeluq tal-imsemmija konċessjoni.

Kemm hu hekk, it-taqbil li

llum isir dwar il-valur lokatizju ta` fond li seta` kien ingħata b`enfitewsi li

tagħlaq, iwassal għar-riżultati kontrastanti mal-kejl tal-kera dovuta marbuta

mal-ammont ta` "canone" li kien iffissat liberament bejn il-kontraenti, kif

jidher li kien il-każ fil-konċessjoni enfitewtika oriġinali bejn ir-rikorrent u l-

Dan il-fattur issa jidher li huwa wkoll riżultat li joħroġ f`bosta

każijiet fejn wieħed jiġi biex iqis l-aspett tal-proporzjonalita` tal-miżura fil-

konfront tat-tgawdija tal-jedd tas-sid fuq ħwejġu;

Illi minħabba f`hekk, jibqa` fatt mhux kontestat li t-tiġrib li jsib ma` wiċċu l-

padrun dirett meta tagħlaq konċessjoni (sub-)enfitewtika mhuwiex daqstant

minħabba r-riperkussjonijiet tal-għażla tiegħu li jimponi "canone" mhux

kalibrat mal-valur fis-suq tal-immobbli, daqskemm minħabba l-fatt li, fl-għeluq

talimsemmija konċessjoni, sejra tinħalaq kirja mkejla fuq u b`rabta` mal-

imsemmi "canone" u liema kirja żżomm milli l-immobbli bil-benefikati

mtellgħin fuqu jerġa` lura għand sidu.

Kif sewwa ingħad f`dan ir-rigward "il-

fatt illi l-liġi tagħti lis-sid il-jedd biss illi l-kera jżomm il-valur monetarju tiegħu

bla konsiderazzjoni għall-fatt illi s-sid ġie mċaħħad mill-possibilita` li jieħu l-

fond lura jew li jikrih b`kundizzjonijiet aktar vantaġġużi, u l-fatt ukoll illi l-liġi

ma taħseb għal ebda mekkaniżmu biex tkun valutata tassew il-ħtieġa soċjali

tal-kerrej għal kirja protetta, u ma taħsibx għall-possibilita` li dik il-ħtieġa tiġi

mqabbla mal-ħtieġa, li tista` tkun xejn anaqas soċjali, tas-sid, jagħmlu l-liġi

nieqsa minn dawk l-elementi li joħolqu bilanċ u proporzjon bejn il-ħtieġa

ġenwina għallakkomodazzjoni soċjali u li ċċaħħad lis-sid mit-tgawdija ta`

ħwejġu" (Kost 30.9.2016 fil-kawża fl-ismijiet Maria Stella Parsons Xuereb Zhang et vs

Avukat Dghoughi et §20);

Illi fis-sottomissjonijiet tiegħu, ir-rikorrent jgħid li bil-bidliet li saru fil-liġi

matul iż-żmien li kienet għadha miexja l-konċessjoni enfitewtika oriġinali, huwa

ġarrab ħsara kemm f`dak li jirrigwarda l-ammont ta` dħul li seta` jippretendi bi

dritt mingħand l-utilista u kif ukoll bil-fatt li lanqas seta` aktar jieħu l-post lura

f`idejh mal-għeluq tal-istess konċessjoni, minkejja li jgħid li wliedu kellhom

bżonnu biex jgħixu fih huma.

Għalhekk, jgħid li huwa qiegħed illum bla ħtija

tiegħu jġorr il-piż ta` rabta legali li ma kienet bl-ebda mod maħsuba meta daħal

fis-seħħ l-Att XXIII tal-1979.

Ikompli jargumenta li l-fatt li hu aċċetta għal

numru ta` snin il-kera mingħand l-intimati Ganado wkoll wara li kien għalaq iż-

żmien konvenzjonali ma jnaqqas xejn mill-fatt li jeżisti żbilanċ bejn l-interessi

tiegħu dak milħuq mill-interess pubbliku.

Jisħaq li l-kera li jdaħħal illum

mingħand l-intimati Ganado – elfejn disa` mija u ħdax-il euro u tlieta u għoxrin

ċenteżmi (€2911.23) kull sena – jġibu mqar sbatax fil-mija (17%) tal-valur

lokatizju xieraq li l-post kien stmat mill-perit tekniku mqabbad mill-Qorti li

jista` jġib f`kera fiż-żmien li nfetħet din il-kawża.

Jgħid ukoll li tassew għandu

bżonn il-post kemm għalih u għal martu u bil-liġi kif inhi ma jistgħux joħduh

f`idejhom, filwaqt li wliedhom kellhom ifittxu post għalihom biex jikruh bi ħlas

ta` kera għoli.

Huwa jisħaq li fid-dawl tal-ksur tal-jedd li huwa qiegħed

iġarrab, ir-rimedju xieraq għandu jkun il-ħlas ta` kumpens għat-telf ta` kera

minn dak inhar li l-konċessjoni enfitewtika ntemmet u nħalqet il-kirja sallum,

imqabbla ma kemm kien jinkera l-post li kieku kien ħieles biex jinkera fuq issuq;

u kif ukoll li l-post jintraddlu lura battal mill-kerrej, għaliex anqas minn hekk,

il-ħsara li qiegħed iġarrab tibqa` ma tissewwiex;

Illi, min-naħa tagħhom l-intimati Ganado jisħqu ħafna fuq il-fatt li r-rabta

kuntrattwali li nħalqet bil-ftehim tal-2009 ma tistax tissarraf fi ksur tal-jeddijiet

Huma jgħidu li nqdew b`jedd li tagħtihom il-liġi u ma jistgħux

iwieġbu għall-ilment ta` ksur ta` jedd fundamentali li ma ħalquhx huma.

Itennu li lanqas ma tista` tintlaqa` t-talba tar-rikorrent biex din il-Qorti

tordnalhom joħorġu mill-post u li lanqas ma huwa xieraq li huma jkunu

kundannati jħallsuh kumpens, imma jekk tassew hemm ksur tal-jeddijiet tar-

rikorrenti, hu l-Istat li għandu jħallas kumpens bħal dak;

Illi l-intimat Avukat Ġenerali jargumenta li l-Konvenzjoni tagħti lill-Istat setgħa

wiesgħa biex jindaħal fil-jedd ta` tgawdija tal-possedimenti talprivat għal

interess pubbliku.

Iżid jgħid li r-rikorrent minn rajh biddel il-binarji ta` din il-

kawża hekk kif qatagħha li jidħol f`kuntratt ta` kirja ġdid mal-intimati Ganado

li ma baqgħetx aktar marbuta mad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu 158 tal-Liġijiet

Iżid jgħid li wkoll kieku l-Qorti kellha ssib li d-dispożizzjonijiet tal-

artikolu 12 tal-Kapitolu 158 kienu jiksru l-jedd fundamentali tar-rikorrent,

b`daqshekk ma jġibx ukoll il-ħall tal-ftehim ta` kirja li sar fl-2009 bejnu u l-

intimati Ganado u li fadallu sa Novembru tal-2023 biex jagħlaq u b`ħarsien tar-

regola li lkuntratti jorbtu lil min jidħol fihom – pacta sunt servanda – u jridu

jitwettqu b`bona fidi.

L-intimat jgħid li ma hemm l-ebda dubju li meta għaddiet

il-liġi fl-1979, l-Istat kien qiegħed jagħmel dan b`għan leġittimu fejn l-indħil

kien jinvolvi t-tħaddim ta` politika soċjali u ekonomika f`qafas ta` interess

pubbliku u ta` ġustizzja soċjali.

Jgħid li dik il-liġi kienet taqa` fil-parametri tat-

tieni paragrafu talArtikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni u żżomm

bilanċ ġust bejn l-għan soċjali maħsub wara dik il-liġi u r-rispett u l-ħarsien

tal-jeddijiet fundamentali tas-sidien dwar it-tgawdija ta` ħwejjiġhom.

L-għan

soċjali wara l-bidliet fil-liġi bl-Att XXIII tal-1979 – dak li fl-interess pubbliku

ikun assigurat li jkun hemm provvista ta` djar fejn wieħed jgħix għal min ikun

nieqes minn tali akkomodazzjoni minħabba raġunijiet finanzjarji u soċjali –

kien magħruf ukoll mill-Qorti ta` L-Isla f`bosta sentenzi li tressqu

quddiemha minn applikanti minn Malta.

Itemm jgħid li llum il-ġurnata l-liġi

reġgħet inbidlet u saret iżjed favorevoli għas-sidien u jolqtu lir-rikorrenti wkoll;

Illi din il-Qorti tqis li, fiċ-ċirkostanzi tal-każ, ma jistax jingħad li r-rikorrent ġie

"privat" jew imċaħħad minn ħwejġu għall-finijiet tat-tifsira mogħtija fl-ewwel

paragrafu tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

hemm l-ebda dubju li, bis-saħħa tal-Att XXIII tal-1979, seħħ indħil sostanzjali

fit-tgawdija ta` ħwejġu b`mod li l-ilment tiegħu jaqa` biex jitqies taħt it-tieni

paragrafu tal-istess artikolu.

Kif ingħad qabel, filwaqt li dak l-indħil huwa

legali (għaliex huwa sewwasew l-effett ta` liġi mgħoddija mill-Parlament), u

filwaqt li ma hemm lebda dubju li l-għan li għalih kienet għaddiet il-liġi

kien dak li jipprovdi akkomodazzjoni mħarsa lil għadd ta` persuni, wieħed irid

jara jekk dak l-indħil kienx wieħed meqjus jew proporzjonali jew jekk,

minħabba fih, is-sid tal-ġid (f`dan il-każ partikolari r-rikorrent) intalabx jerfa`

piż żejjed u sproporzjonat fit-tgawdija tal-jedd tiegħu meta mqabbel mal-

għanijiet li għalihom dik il-liġi ddaħħlet fis-seħħ;

Illi l-Qorti jidhrilha li jixraq tqis li, qabel ma ddaħħlu fis-seħħ id-

dispożizzjonijiet tal-artikolu 12 tal-Kap 158, fil-liġi kien diġa` ilu s-snin li

ddaħħlu dispożizzjonijiet li jħarsu lill-kerrejja ta` postijiet urbani.

Kemm hu

hekk, id-dispożizzjonijiet tal-Kap 158 kienu jirrappreżentaw eċċezzjoni għal

dawk iddispożizzjonijiet u l-kelma "dekontrollat" kienet tirreferi sewwasew

għat-tneħħija ta` ċerti fondi "ġodda" millmorsa tad-dispożizzjonijiet tal-liġijiet

il-qodma, jekk ikunu mħarsa ċerti kundizzjonijiet hemm preskritti.

l-Kap 158, sal-1979, kien eċċezzjoni għar-regola ta` x`jiġri minn post urban

mogħti b`konċessjoni enfitewtika meta tintemm il-konċessjoni miftehma.

meta ddaħħlu fis-seħħ id-dispożizzjonijiet tal-liġi bl-Att XXIII tal-1979, il-

leġislatur kien qiegħed jerġa` joħloq eċċezzjoni fl-eċċezzjoni u jikkontrolla

x`setgħat kien ikollu s-sid ta` post iddekontrollat fl-egħluq ta` konċessjoni

enfitewtika u x`jeddijiet kien ikollu lokkupant tal-istess post fi tmiem konċessjoni

bħal dik;

Illi l-Qorti tħoss li din il-preċiżazzjoni hija meħtieġa fil-każ li għandha

quddiemha llum – b`mod partikolari f`dak li jirrigwarda l-kriterju tal-

proporzjonalita` – għaliex biha joħroġ ċar li d-dispożizzjonijiet tal-Att XXIII

tal-1979 kienu ndħil leġislattiv meta fl-ordinament ġuridiku Malti kienu jeżistu

diġa` liġijiet oħrajn li jipprovdu għall-ħarsien tal-akkomodazzjoni soċjali kemm

f`dak li jirrigwarda s-setgħat tal-Istat li jieħu b`rekwiżizzjoni ġid immobbli

privat biex jagħtih b`kiri lil min kien jeħtieġu, u kif ukoll f`dak li jirrigwarda l-

kiri ta` postijiet qodma f`dak li jirrigwarda r-relazzjonijiet u d-drittijiet privati

bejn sidien u kerrejja;

Illi, minbarra dan, il-bidliet li ddaħħlu fil-liġi bl-Att XXIII tal-1979 ingħatalhom

effett retrospettiv, jiġifieri saru jgħoddu wkoll għal konċessjonijiet enfitewtiċi

ta` postijiet dekontrollati mogħtija qabel ma ġie fis-seħħ l-imsemmi Att.

ifisser li, fi tmiem konċessjoni bħal dik, tnisslu effetti u konsegwenzi legali li l-

partijiet kontraenti ma kellhomx f`moħħhom meta ntrabtu bil-ftehim tal-istess

konċessjoni enfitewtika ta` post bħal dak.

Dawn l-effetti u konsegwenzi

għabbew aktar lis-sidien u iffavorew lill-utilisti li mbagħad, b`daqqa ta` pinna,

saru kerrejja.

Dawn l-effetti u konsegwenzi ma baqgħux jgħoddu fil-każ fejn

kirjiet ta` postijiet dekontrollati saru fl-1 ta` Ġunju, 1995 jew wara dakinhar.

Minħabba f`hekk, il-kirja mertu tal-każ tal-lum ma setgħetx tieħu benefiċċju

minn din il-liberaliżżazzjoni;

Illi b`żieda ma` dan kollu, kien biss wara bosta snin minn mindu r-rikorrent sab

ruħu milqut minn dawn il-bidliet leġislattivi li minnhom tant jilminta li fetaħ din

il-kawża fl-2015.

Dan ma jfissirx li b`daqshekk tilef l-istatus tiegħu ta` "vittma"

tal-liġi li minnha jilminta, iżda din iċ-ċirkostanza taf tħalli tabilfors impatt fuq

ilkwalita` tal-ilment imressaq (Kost.

25.10.2013 fil-kawża fl-ismijiet Dr Cedric

Lepre’ et vs L-Avukat Ġenerali et) u wkoll fuq ir-rimedju mogħti (Kost.3.3.2011

fil-kawża fl-ismijiet Dr David Patiniott et vs Kummissarju tal-Artijiet et).

Għalkemm f`dan ir-rigward irid jingħad ukoll li l-fatt li l-liġi ma timponix fuq

sid żmien sa meta jmissu jiftaħ proċeduri dwar ilment ta` ksur ta` jedd

fundamentali tqies mill-Qorti fi L-Isla bħala "questionable" li l-Qorti

domestika tieħu qies tad-dewmien fit-tnedija tal-proċeduri bħala wieħed

millkriterji li fuqu jitkejjel il-kumpens (Ara Q.E.D.B. 30.8.2016 fil-kawża fl-

ismijiet Preca Trapani Gauċi et vs Malta (Applik.

Illi meta l-Qorti tiġi biex tqis jekk l-indħil li r-rikorrent ġarrab huwiex wieħed li

joqgħod għall-ħtiġijiet tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, trid

nor unforeseeable" (Q.E.D.B. 1.12.2014 fil-kawża fl-ismijiet Anthony Balani

Illi meta wieħed iqis il-fatturi u ċ-ċirkostanzi kollha marbuta mal-każ, wieħed

isib li l-piż finanzjarju għadu mitfugħ kollu fuq ir-rikorrent sallum.

Dan joħroġ

l-iżjed meta wieħed iqis il-valur li l-post kien meqjus li jista` jinkera kemm fiż-

żmien meta għalqet ilkonċessjoni enfitewtika u kif ukoll kemm kien jinkera

llum li kieku ma kenitx fis-seħħ il-liġi kif inhi b`effett tal-Att XXIII tal-1979.

perit tekniku sab li fis-sena meta għalqet il-konċessjoni enfitewtika magħmula

lillintimati Micallef Cauchi (jiġifieri f`Diċembru tal-1993) il-valur li bih il-post kien

jista` jinkera kien ta` erbat elef disa` mija u sitta u ħamsin euro (€ 4,956) fis-

sena filwaqt li llum l-istess appartament kien jista` jinkera għal sbatax-il elf u

seba` mitt (€17,700) fis-sena.

Meta l-konċessjoni enfitewtika ntemmet u nħalqet

il-kirja ope legis (fl-1993) l-ogħla kera li seta` jintalab mingħand lintimati

Micallef Cauchi kien ta` elfejn u tnejn u għoxrin euro (€2,022) fis-sena, filwaqt li għat-

tieni tiġdida tal-kirja għal ħmistax-il (15) sena sat-30 ta` Novembru, 2023, i-

lkera li l-intimati Ganado huma tenuti jħallsu hu ta` elfejn disa` mija u ħdax-il

euro u tnejn u għoxrin ċenteżmi (€ 2,911.22) fis-sena;

Illi dan ifisser li filwaqt li meta nħalqet il-kirja l-kera li seta` jintalab mingħand

l-intimati Ganado kien jitla` għal madwar wieħed u erbgħin fil-mija (41%) tal-

valur lokatizju xieraq tal-post, issa l-kera dovut bilkemm ilaħħaq is-sbatax fil-

mija (17%) tal-valur lokatizju xieraq tal-istess post illum.

Jiġifieri aktar ma

qiegħed jgħaddi ż-żmien jirriżulta li aktar qiegħed jikber iddistakk bejn dak li

jitħallas b`kera u dak li jixraq jitħallas.

Meta wieħed iqabbel il-kera dovuta

mal-kera li l-post jista` jinkera bih li kieku ma kienx maqbud taħt l-effetti tal-Att

XXIII, wieħed isib li hemm disproporzjon qawwi bejn qagħda u oħra u li dan

iddisproporzjon qiegħed iġarrbu r-rikorrent waħdu, minkejja l-għanijiet

leġittimi u soċjali li l-liġi qiegħda tilħaq fir-rigward tal-intimati Micallef Cauchi;

Illi għalhekk, il-Qorti tasal għall-fehma li fil-qagħda li jinsab fiha r-rikorrent

illum u ladarba l-bidliet li reġgħu saru fil-liġi baqgħu ma indirizzawx għal

kollox qagħda bħal dik li jinsab fiha r-rikorrent, u kif ukoll fid-dawl tat-tifsira li

ngħataw id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Kap 158 kif mibdula bl-Att XXIII tal-

1979, kemm mill-qrati ta` kompetenza kostituzzjonali Maltin (Kost.

fil-kawża fl-ismijiet Maria Ludgarda Naili et vs Rosario Lepre’ et) u kemm tal-

Qorti ta` L-Isla (Q.E.D.B. 15.9.2009 fil-kawża fl-ismijiet Amato Ismail vs

Nru. 47045/06) §§51 – 2; u Q.E.D.B. 11.12.2014 fil-kawża fl-

Nru. 3851/12) §66 – fost oħrajn),

jirriżulta li r-rikorrent ġarrab u qiegħed iġarrab ksur tal-jedd tiegħu għat-

tgawdija paċifika ta` ħwejġu kif imħares bl-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll

tal-Konvenzjoni u dan minħabba li d-dispożizzjonijiet tal-artikolu 12(2) u (3)

imsemmi Kap 158 iqiegħed fuqu piż sproporzjonat meta mqabbel mal-għan li

għalih iddaħħlu fis-seħħ l-istess dispożizzjonijiet;

Illi ..… huwa ċar għal din il-Qorti li r-rikorrenti tassew qiegħed iġarrab ksur

tal-jedd tiegħu kif imħares bl-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni

għar-raġunijiet imsemmijin aktar `il fuq u li ma hemmx għalfejn jerġgħu

jissemmew.

B`mod partikolari, ma jistax jingħad li, minn dak li ħareġ mill-fatti

u mill-konsiderazzjonijiet li saru aktar qabel, it-tieni talba ma tistax trieġi fuq

issaħħa tagħha, safejn imsejsa fuq ksur tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-

Konvenzjoni.

Dan qiegħed jingħad għaliex din il-Qorti waslet għall-fehma li

rrikorrenti qiegħed iġarrab ksur tal-jedd tiegħu taħt l-artikolu 1 tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni minħabba li l-piż li l-liġi qiegħda ġġegħelu jġorru

huwa wieħed sproporzjonat meta mqabbel mal-għan li għalih l-indħil kien

maħsub li jirregola favur lintimati.

Għalhekk, it-tieni talba hija tajba u sejra

tintlaqa` u dan safejn titlob is-sejbien ta` ksur ta` jedd fundamentali taħt il-

Konvenzjoni."

Fis-sentenza li tat din il-Qorti diversament presjeduta fit-2 ta` Mejju 2017 kien

Irid jingħad ukoll li l-effetti negattivi tal-Artikolu 12(2)(b)(i) jinħassu mhux biss

fil-kera baxxa li ma tissalvagwardjax l-interessi tas-sid, iżda wkoll fil-mod kif

tiġi awmentata u kkalkulata l-kera, fl-istat ta` inċertezza għar-rigward ta` meta

s-sid tista` tieħu l-fond lura u anke fil-fatt li huwa rrilevanti jekk għandhiex

bżonnu għall-użu tagħha jew tal-familja tagħha jew jekk iċ-ċenswalist/inkwilin

jimmeritax protezzjoni.

Fid-dawl ta` dan kollu, din il-qorti hija tal-fehma li l-applikazzjoni tal-Artikolu

12(2)(b)(i) tal-Kap 158 qed joħloq piż eċċessiv fuq ir-rikorrenti.

Għar-

raġunijiet mogħtija fuq, ladarba qed jiġi deċiż li l-libertà kontrattwali tagħha

meta kkonċediet il-fond b`enfitewsi temporanja kienet imxekkla minħabba l-

ordni tarrekwiżizzjoni, mhux qed jitqies li b`tali konċessjoni hija rrinunzjat

għall-protezzjoni li taghtiha l-liġi għad-drittijiet fondamentali tagħha.

Għalhekk

Ewropea."

qegħda tikkonsidra li l-Artikolu 12(2)(b)(i) tal-Kap 158 huwa leżiv tad-drittijiet

tar-rikorrenti kif protetti bl-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni

Fis-sentenza ta` din il-Qorti diversament presjeduta tal-25 ta` Frar 2016

Rigward l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll

L-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti Ewropea ghal dan l-Artikolu hu ormai

kostanti fis-sens li :

Ikkonsidrat :

Dwar l-interess pubbliku, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem qalet

hekk fil-każ ta` James v. Ir-Renju Unit (21 ta` Frar 1985):

Jidher ghalhekk li l-margini ta` apprezzament tal-Istat huma wiesa`

Il-Qrendi, wiesgħa kemm hu wiesgħa l-marġini ta` apprezzament li għandu l-

Istat (fuq il-livell internazzjonali meta si tratta ta` sentenza tal-Qorti ta`

L-Isla) jew il-Leġislatura u l-Ezekuttiv (fuq il-livell domestiku," meta si

tratta ta` allegazzjoni quddiem il-Qrati Maltin ta` vjolazzjoni ta` xi dritt

fondamentali), hija dejjem il-Qorti – u f`kawżi bħal dik de quo, hija dejjem din

il-Qorti Kostituzzjonali – li trid finalment tiddetermina mhux biss jekk hemmx

dan l-iskop prima facie leġittimu aktar `l fuq imsemmi iżda jekk, fil-każ konkret,

intlaħaqx fil-konfront tar-rikorrent dak il-bilanċ ġust bejn l-interess ġenerali u

l-interess tal-privat ossia tar-rikorrent.

Fi kliem ieħor, irid jiġi eżaminat jekk, l-

applikazzjoni fil-każ konkret ta` liġi li hija magħmula prima facie "skont l-

interess ġenerali" tivvjolax il-prinċipju tal-proporzjonalita`.

Kif jingħad f`każ

deciz mill-Qorti ta` L-Isla aktar kmieni s-sena li għaddiet -- Hutten-

Czapska v. Poland fejn hemm l-intervent tal-Istat, dan irid joħloq bilanċ bejn l-

interess ġenerali u l-interess tal-privat, u l-każ partikolari (jiġifieri l-fattispeci

partikolari tal-każ) irid jiġi eżaminat għall-fini ta` tali determinazzjoni.

Dik il-

Qorti qalet hekk f`paragrafu 105:

et v Avukat Generali et -Q.K. 26 ta` Mejju 2006)(Ara wkoll Residual Limited

(C24807) v Kummissarju

l-Artijiet -Q.K. 19

Il-Qorti kompliet tistħarreg kif dan kollu jgħodd ghall-Art 12(2)(b)(ii) tal-Kap

"Illi l-ilment tar-rikorrenti tikkoncerna l-Ordinanza tal-1959 dwar it-Tnehhija

tad-Djar mill-Kontroll (Kap. 158 tal-ligijiet ta` Malta) kif emmendat bl-Att

XXIII tas-sena 1979 u, senjatament, bid-disposizzjoni tal-artikolu 12(2)(b)(ii) li

permezz tal-istess, persuna li qed jokkupa fond b`titolu ta` enfitewsi temporanja

jista` jikkonverti t-titlu tiegħu f`wiehed ta` kiri mat-terminazzjoni tal-perjodu

tal-enfitewsi purke` qed jokkupa l-fond bħala r-residenza ordinarja tiegħu u

huwa ċittadin Malti.

Permezz ta` din l-Ordinanza, kif hekk emendata, sidien direttarji ġew milquta

retroattivament għal dawk il-konċessjonijiet enfitewtiċi (u subenfitewtiċi)

temporanji li ġew ikkuntrattati qabel il-21 ta` Ġunju 1979 u diversi huma s-

sentenzi tal-ogħla istituzzjoni kostituzzjonali ta` dan il-pajjiż, u anke tal-Qorti

Ewropea, li kkonsidrat tali bħala ksur tad-drittijiet fondamentali tagħhom.

Każijiet simili għal dak in eżami kienu diġa` mertu ta` kawżi ohra.

F`dan il-

kuntest issir per ezempju riferenza għas-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali fil-

kawżi:-

Huwa fatt li l-Artikolu 12 tal-Kap.

158, li daħal fis-sehh bl-Att XXIII tal-1979,

kellu bħala ghan a legitimate social policy.

Madankollu l-piż sabiex jintleħaq

dan l-għan ma kellux jintrefa` kollu fuq is-sid in kwantu kellu jigi żgurat bilanċ

xieraq bejn il-ħtigijiet tal-interess ġenerali tal-komunita` (ir-realta` socio-

ekonomika tal-pajjiż in ġenerali) u l-ħtieġa għall-protezzjoni tad-drittijiet

fundamentali tal-bniedem.

Hu assodat kemm fil-ġurisprudenza tal-Qrati tagħna, kif ukoll fis-sentenzi ta`

L-Isla, li l-Kap 158 tal-Liġijiet ta` Malta, inter alia, l-artikolu 12(2)(b)(i)

tal-liġi imsemmija huma leżivi tad-drittijiet fondamentali tas-sidien kif garantiti

tal-Konvenzjoni.

unanimi li, speċjalment wara t-trapass tas-snin mill-introduzzjoni tal-emendi

legali bl-Att XXIII tal-1979, diversi disposizzjonijiet ta` din il-liġi tant ħolqu

sproporzjon bejn id-drittijiet tal-privat u l-interessi u ħtiġijiet soċjali ġenerali li

ġiet dikjarata leżiva ta` dawk id-drittijiet.

Il-każ ċitat Rik 75/14 Josephine Parsons pro et noe vs L-Onor Prim

Ministru et għamel referenza għal diversi każijiet oħra li kollha esprimew

prinċipji simili għal dak li appena ngħad u li għal skans ta' ripetizzjoni tagħmel

referenza għalihom.

Minn dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali appena elenkati li l-Qorti tabbraċċja u

tagħmel tagħha hija tissottolinea s-segwenti kunsiderazzjonijiet għall-fini tal-

Kif diġa' ġie aċċennat, il-kirja li r-rikorrenti kienet kostretta tidħol fiha mal-

intimati konjuġi Agius ma kinitx waħda volontarja iżda dettata mill-liġi,

senjatament bl-introduzzjoni tal-artikolu 12 tal-Kap 158;

Tenut kont tal-fatt li ċ-ċens temporanju konċess lill-intimati Agius ġie fi

tmiemu fis-26 ta' Frar 1984, huma għadhom sal-lum u ċioe' 34 sena wara

jokkupaw il-fond bis-saħħa biss tal-art 12 tal-Att imsemmi;

Minkejja li tiżdied kull tlett snin bis-saħħa tal-emendi tal-Att X tal-2009,

analizzati l-valuri lokatizji tal-fond skont is-suq ħieles kurrenti fl-isfond tar-rata

tal-kera li r-rikorrenti tista' tkun intitolata għaliha bis-saħħa tal-Art 12 tal-Kap

158 ma hemm ebda dubju li hemm disparita' enormi jekk mhux ukoll xokkanti

bejn ir-rati.

Anke jekk il-kumpens mhux bilfors ikun daqs kemm irendi s-suq

ħieles xorta jirriżulta li hemm qabża kbira meta mqabbel mal-valur lokatizju

massimu li r-rikorrenti kienet tista' tirċievi mingħand il-konjuġi Agius skont il-

liġi.

Ċertament li r-rata dettata mill-liġi la tista' titqies li hija kompatibbli mar-

realta' soċjali f'Malta fiż-żminijiet

lanqas mar-rati

lokatizji

applikabbli fis-suq ħieles tal-proprjeta'.

Wieħed irid jħares biss madwaru, anke

minn sempliċement ħarsa lejn gazzetta lokali, biex japprezza l-isbilanċ enormi

li qed jiġi rekatt fis-suq tal-kera fejn si tratta ta' propjeta milquta bħal dik tar-

Isegwi li għall-fini tal-kaz odjern, sakemm l-Art 12 tal-Kap 158

ikkonċeda d-dritt ta' inkwilinat fuq il-fond in kwistjoni lill-intimati Agius, ir-

rikorrenti ma hijiex qegħda tipperċepixxi kumpens xieraq u ġust li jagħmel

tajjeb għal dan il-piż impost mill-liġi;

Huwa minnu li hija l-prerogattiva esklussiva tal-Istat li jilleġisla bil-għan li

jindirizza l-qafas soċjali viġenti fil-pajjiż minn żmien għal zmien, inkluż li

jintrometti fl-użu u t-tgawdija ta' proprjeta' ta' ċittadini privati.

tħaddim tad-diskrezzjoni tiegħu li joħloq mekkaniżmu li jipproteġi kategorija

ta' ċittadini (utilisti ta' fondi għal fini tal-każ tal-lum) huwa xorta m'għandux il-

mano libera li jippreġudika b'mod sproporzjonat id-drittijiet ta' kategorija ta'

ċittadini oħra (sidien ta' dawk il-fondi għal fini tal-każ tal-lum).

Fin-nuqqas

huwa l-Istat li għandu jġorr ir-responsabbilta' għal dan l-iżbilanċ bejn il-varji

drittijiet imsemmija;

Fil-każ odjern din il-Qorti tasal għall-istess konklużjoni li waslu għaliha Qrati

oħra ripetutament f'kawżi ta' din ix-xorta u ċioe' li l-mekkaniżmu leġislattiv in

eżami ma jipprovdix għal salvagwardji adegwati favur is-sidien ta' proprjetajiet

milquta b'tali liġi, b'dana li allura b'applikazzjoni għall-fattispeċje tal-każ

odjern ir-rikorrenti odjerna hija kostretta li ġġorr fuqha piż sproporzjonat u

nġust li jiġġustifika l-pretensjoni tagħha ta' ksur tad-dritt fundamentali tagħha

għat-tgawdija tal-proprjeta' tagħha.

Għaldaqstant

il-Qorti ssib

leżjoni

fundamentali tagħha kif protett bl-ewwel artikolu tal-ewwel Protokol tal-

Konvenzjoni b'dana li l-artikolu 12 tal-Kap 158 ma jistax ikun applikat fil-

konfront tagħha.

Għall-istess raġunijiet tiċħad mill-ħames sal-ħmistax il-

eċċezzjoni mressqa mill-intimat Avukat Ġenerali.

L-eċċezzjonijiet tal-intimati konjuġi Agius

F'dan l-istadju l-Qorti sejra tagħti ħarsa lejn l-eċċezzjonijiet tal-konjuġi Agius.

L-ewwel żewġ eċċezzjonijiet - Huwa minnu li kif jgħidu dawn l-intimati fl-

ewwel eċċezzjoni tagħhom huma ottempraw ruħhom mal-liġijiet viġenti, u

għaldaqstant ma tista' tiġi attribwita l-ebda ħtija jew nuqqas da parti tagħhom

per se madankollu l-Qorti sabet ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti

qua sid u allura rimedju a favur tagħha huwa ċertament mistħoqq.

li r-rimedju mhuwhiex ser jikludi l-iżgumbrament tal-konjuġi Agius minn din il-

Qorti għar-raġunijiet li ser jingħataw aktar 'il quddiem.

It-tielet eċċezzjoni - Il-fatt li r-rikorrenti baqgħet taċċetta l-kera u ma talbitx l-

awment fil-kera ma jippreġudikax id-dritt tagħha li tiftaħ dawn il-proċeduri u

tavvanza t-talbiet in eżami.

Ir-raba' eċċezzjoni - Jingħad ukoll li d-difiża li l-intimati konjuġi għamlu

diversi xogħolijiet strutturali fil-fond in kwistjoni ma hi ta' ebda għajnuna

għalihom għax kif jipprovdi l-artikolu 1521 (1) tal-Kodiċi Ċivili meta l-fond

jirritorna lura għand is-sid dan jintradd lura bil-miljoramenti kollha li jkunu

Fleur-de-Lys, Birkirkara ma jistgħu tali xogħolijiet b'xi mod jinpingu tant fuq ir-rimedju

ġust mistħoqq għal leżjoni nnifisha għalkemm jekk ta' ċertu portata għandhom

jittieħdu in konsiderazzjoni.

Il-hames eċċezzjoni – Il-Qorti diġa sabet li l-artikolu 12 tal-Kap 158 huwa

leżiv tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti u għalhekk l-intimati ma jistagħux

jibqgħu jiggranfaw ma' dan l-artikolu biex isostnu t-titolu tagħhom.

Is-sitt eċċezzjoni – Din l-eċċezzjoni hija ġustifikata fis-sens li huwa l-Istat li

għandu jagħmel tajjeb għal kwalunkwe kumpens li l-Qorti sejra tillikwida a

favur ir-rikorrenti.

Is-seba' eċċezzjoni – Il-Qorti sejra tastjeni milli tieħu konjizzjoni ta' din l-

eċċezzjoni in kwantu jekk l-intimati jidhrilhom li għandhom ifittxu għal xi

jagħmlu dan.

drittijiet li huma jippretendu li għandhom huma għandhom id-dritt li

It-tmien u d-disa' eċċezzjoni – Dawn l-eċċezzjonijiet sejrin jiġu miċħuda għax

il-Qorti diġa' ddikjarat li hemm żbilanċ sproporzjonat kontra l-interessi tar-

rikorrenti li minħabba fih sabet ksur tad-drittijiet fundamentali tagħha u għal

dan ser tingħata rimedju kif ser jingħad.

Fit-tielet, ir-raba' u l-hames talba tagħha r-rikorrenti titlob rimedju xieraq

għall-vjolazzjoni tad-drittijiet fundamentali tagħha.

Ma hemm ebda dubju li in vista tal-fatt li r-rikorrenti sofriet piż sproporzjonat

imcaħħda mit-tgawdija

tal-proprjeta'

tagħha kawża

applikazzjoni tal-art.12 tal-Kap 158, hija sofriet ksur tad-drittijiet fundamentali

tagħha kif diga' ngħad.

Għal dan hija għandha tingħata rimedju adegwat.

L-ewwel rimedju huwa fis-sens li la din il-Qorti sabet li l-artikolu 12 (2) (b) (i)

tal-Kap.

158 jikser id-dritt fundamentali tar-rikorrenti għat-tgawdija tal-fond

mertu tal-proċeduri tal-lum, dan l-artikolu ma jistax jigi applikat fil-konfront

tar-rikorrenti u għalhekk l-intimati konjuġi Agius jew l-aventi causa tagħhom

ma jistgħux jinqdew bil-protezzjoni ta' din il-liġi f'kaz li ssir kawza ghall-

izgumbrament tagħhom mill-fond in kwistjoni.

It-tieni rimedju huwa l-għoti ta' kumpens għar-rikorrenti biex jagħmel tajjeb

għall-leżjoni sofferta.

Fil-każ Raymond Mallia Dalmas et vs Avukat Dghoughi et zahra conti fid-29

ta` April 2016, il-Qorti qalet li –

"Dwar il-quantum tal-kumpens dovut issir referenza għas-sentenza ta` din il-

deċiża fil-31 ta` Ottubru 2014, fejn f`materja ta` komputazzjoni ta` kumpens

għal leżjoni ta` dritt fondamentali sanċit fl-artikolu konvenzjonali fuq ċitat

ġie osservat:

"Rigward il-quantum tal-kumpens stabbilit mill-ewwel qorti, din il-Qorti

tosserva fl-ewwel lok li kull każ għandu jiġi trattat u deċiż fuq il-fattispecie

tiegħu.

Barra minn hekk, jekk il-Qorti Ewropeja ħasset li f`ċerti każijiet kellha

tagħti kumpens f`ammont inferjuri għal dak li ngħata lir-rikorrenti mill-ewwel

Qorti, ma jfissirx li allura l-Qrati Maltin tilfu l-awtonomija tagħhom b`mod li

bilfors kumpens li jingħata ikun f`ammont viċin dak li tagħti l-Qorti Ewropeja.

Fil-każ odjern l-ewwel Qorti ħadet in konsiderazzjoni l-fatturi kollha li

jimmilitaw kemm favur kif ukoll kontra r-rikorrenti u deherilha li l-kumpens

xieraq li għandha tagħti f` dan il-każ ikun fl-ammont ta` ħamsa u għoxrin elf

Hija kkonsidrat id-dewmien da parti tar-rikorrenti li jieħdu

l-proċeduri opportuni, il-valur tal-immobbli, iż-żmien tant twil li r-rikorrenti

ilhom privati mill-godiment tal-proprjeta` tagħhom mingħajr ma ngħata ebda

kumpens, l-istat tal-fond u l-eżistenza tal-fattur tal-interess pubbliku.

għandu jiġi senjalat il-fatt li qabel l-ispossessament tal-proprjeta` tagħhom ir-

rikorrenti kellhom permess mill-Bord kompetenti sabiex jiżviluppaw il-fond."

Issa għalkemm, huwa minnu illi l-valur tal-kumpens akkordat mill-Qorti wara

sejba ta` leżjoni tad-drittijiet fondamentali ma jekwiparax neċessarjament ma`

likwidazzjoni ta` danni ċivili attwali sofferti, ma jfissirx li d-danni materjali

għandhom jigu injorati ghall-finijiet tal-eżercizzju odjern.

Il-Qorti trid tqis il-

fatturi kollha rilevanti ghall-każ odjern sabiex tasal għad-determinazzjoni tal-

Dawn huma (1) it-tul ta` żmien li ilha sseħħ il-vjolazzjoni konsidrat

ukoll fid-dawl tat-tul taż-żmien li r-rikorrenti damu sabiex ressqu l-proċeduri

odjerni biex jirrivendikaw id-drittijiet kostituzzjonali tagħhom ; (2) il-grad ta`

sproporzjoni relatat mal-introjtu li qed jiġi perċepit ma` dak li jista`

jiġi perċepit fis-suq ħieles, konsidrat ukoll l-għan soċjali tal-miżura; (3) id-

danni materjali sofferti mir-rikorrenti konsidrat ukoll l-ispejjeż sostanzjali li

għamlu l-intimati Tabone sabiex jirrendu l-fond abitabbli u (4) l-ordni li ser

tagħti din il-Qorti dwar l-eżenzjoni f`dan il-każ mill-effetti legali tal-Artikolu 5

tal-Kap 158."

Fil-każ Josephine Parsons et vs Onor Prim Ministru et (Rik 72/15) deċiż

fil-25 t'April 2018 il-Qorti Kostituzzjonali qalet hekk -

"14....huwa minnu wkoll illi l-art.

1 tal-Ewwel Protokoll ma jiggarantix illi,

meta liġi tkun saret biex taqdi ħtieġa soċjali għall-kontroll tal-użu tal-proprjetà,

is-sid għandu jkollu dħul mill-proprjetà daqskemm jirrendi s-suq ħieles.

minnu wkoll illi kiri taħt il-Kap.

158 jeħles lis-sid minn ċerti obbligazzjonijiet,

bħal ma hija l-obbligazzjoni ta' tiswijiet, li normalment jintrefgħu minn sid-il-

Huwa minnu wkoll illi l-kera jiżdied kull tliet snin, għalkemm,

liġi.

naturalment, kemm ikunu biżżejjed dawn iż-żjidiet jiddependi fuq kienx xieraq

jew le l-kera oriġinali li fuqu jinħadmu dawn iż-żjidiet.

Għandu raġun għalhekk

l-Avukat Ġenerali jgħid illi l-kumpens mistħoqq mhux neċessarjament ikun

ekwivalenti għad-differenza bejn il-kera kif stmat mill-perit u l-kera regolat bil-

Il-kalkoli tal-attriċi ma jqisux il-għan leġittimu u soċjali tal-liġi, il-fatt illi

lliġi teħlisha mill-obbligazzjoni tat-tiswijiet, u l-fatt illi l-art.

1 tal-Ewwel

Protokoll ma jiggarantix dħul daqskemm jagħti s-suq ħieles.

Qiegħda tassumi

wkoll illi kienet sejra ssib min jikri l-appartament għaż-żmien kollu li għalih

qiegħda tippretendi kumpens, u li dan il-kerrej kien sejjer jassumi hu l-

obbligazzjoni ta' manutenzjoni u tiswijiet.

Din il-qorti hija tal-fehma illi, fost il-fatturi relevanti għal-likwidazzjoni ta'

kumpens xieraq, għandhom jitqiesu dawn li ġejjin:

(i) il-fatt li kienet l-attriċi flimkien ma' ħutha li ippermettew lill-okkupanti li

jkomplu jżommu l-fond sal-2007 meta, bejn l- 2002 u l-2007, qabel ma ddaħħal

12A tal-Kap.

158, setgħu fittxew l-iżgumbrament tagħhom;

(ii) iż-żmien bejn l-2007 u meta ħadet lura l-pusses battâl tal-appartament li l-

attriċi damet imċaħħda mit-tgawdija ta' ħwejjiġha mingħajr kumpens xieraq;

(iii) il-valur tas-suq tal-fond u l-valur lokatizju tiegħu, għalkemm dan ma

jfissirx neċessarjament li l-attriċi kienet sejra ssib tikrih daqshekk u bl-istess

kondizzjonijiet dwar responsabilità għal tiswijiet bħal fil-każ ta' kiri kontrollat;

(iv) l-għan leġittimu u soċjali tal-liġi impunjata;

(v) il-fatt li l-kumpens li jingħata għall-ksur tad-drittijiet fondamentali ma

huwiex l-istess bħad-danni ċivili iżda minkejja dan għandu jkun kumpens sħiħ

dak il-ksur ma seħħx;

ħwejjiġha lura, u meta;

li, kemm jista' jkun, iqiegħed lill-attur fil-posizzjoni li kien ikun fuha li kieku

(vi) l-inċertezza li għaddiet minnha l-attriċi dwar jekk qattx setgħet tieħu

(vii) il-fatt li kienet imċaħħda wkoll mill-possibilità li tiżviluppa l-arja tal-

(viii) -il-fatt li biex tieħu dan ir-rimedju l-attriċi kellha tagħmel spejjeż biex

tiftaħ din il-kawża u biex tfittex l-iżgumbament tal-okkupanti tal-fond.

Wara li qieset dan kollu l-qorti hija tal-fehma li l-kumpens ta' ħamest elef

euro (€5,000) bħala danni morali huwa huwa wieħed xieraq u biżżejjed.

dan għandhom jiżdiedu ħmistax-il elf euro (€15,000) bħala kumpens għad-

danni pekunjarji, b'kollox għalhekk għoxrin elf euro (€20,000)."

A bażi ta' dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali li l-Qorti sejra tabbraċċja sabiex

tillikwida l-kumpens hija tissenjala in partikolari diversi kunsiderazzjonijiet

Anke jekk il-kumpens mhux neċessarjament ikun daqs kemm irendi s-suq

ħieles, hemm diskrepanza sostanzjali bejn il-kera li r-rikorrenti kienet intitolata

għaliha għal snin sħaħ mingħand l-intimati Agius kawża tal-limitazzjonijiet fil-

quantum massimu tal-kera mposta mill-artikolu 12 tal-Kap 158 u l-kera li l-fond

mertu ta' dawn il-proċeduri kellu potenzjal jattira fis-suq ħieles;

L-għan soċjali ntiż li jintlaħaq mill-liġi mpunjata u ċioe' sabiex jipprovdi

akkomodazzjoni adegwata fil-kuntest ta' social housing;

L-istat ta' nċertezza li r-rikorrenti ilha fih għal snin sħaħ dwar il-proprjeta'

taghha minkluz għalhekk meta tista tirriprendi l-fond lura;

It-trapass taż-żmien li matulu r-rikorrenti kienet kostretta tissubixxi

sproporzjon fid-drittijiet fundamentali tagħha għat-tgawdija tal-proprjeta' tenut

kont ukoll pero' li għalkemm iċ-ċens temporanju ta' l-inkwilina odjerna ghalaq

fis-26 ta' Frar 1984, ir-rikorrenti damet circa 34 sena sa Lulju 2017 biex

intavolat il-proċeduri odjerni;

L-inerzja da parti tal-Istat, li matul is-snin baqa' passiv għall-ħtieġa ta'

ntervent legislattiv effettiv sabiex joħloq bilanċ proporzjonat bejn il-piżijiet u

d-drittijiet tas-sidien ta' dawn il-fondi.

Wara li ħadet is-suespost kollu in konsiderazzjoni il-Qorti hija tal-fehma li a favur ir-rikorrenti għandha tiġi likwidata kumpens globali ta` € 20,000 li jkopri kemm danni pekunarji u dawk morali.

Din is-somma għandu jagħmel tajjeb għaliha l-Avukat Ġenerali in rappreżentanza tal-Istat.

F'dan ir-rigward qed issir referenza ghas-sentenza recenti tal-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem fl-ismijiet "Carmel Kaczmarski and Others vs Malta" tat-2 ta' Ottubru, 2018.26

Ir-rikorrenti qegħda titlob ukoll li bħala parti mir-rimedju mogħti l-Qorti

għandha tordna l-iżgumbrament tal-konjugi Agius mill-fond in kwistjoni.

Il-Qorti ma taqbilx li dan għandu jkun il-każ f'dawn il-proċeduri.

Dan il-punt diġa' ġie trattat fil-każ Josephine Parsons pro et noe vs L-

Onorevoli Prim Ministru et deċiż fis-27 ta' Ġunju 2017 (Rik 96/2014) fejn

ingħad hekk -

Illi ġie deċiż diversi drabi mill-Qrati tagħna li l-proċeduri kostituzzjonali

mhumiex il-forum addattat sabiex jiġi deċiż jekk inkwilin għandux jiġi żgumbrat

Din il-vertenza tispetta lill-qrati ordinarji jew lill-Bord li Jirregola l-

Kera skont il-każ.

Dak li huwa rilevanti hija l-konsiderazzjoni li, fil-każ li

jinstab li liġi hija vjolattiva tad-drittijiet fundamentali ta' xi parti, dik il-liġi ma

tistax tibqa' tingħata effett bejn il-partijiet kemm il darba u sakemm l-

applikazzjoni tagħha tkun leżiva għad-drittijiet fundamentali ta' dik il-parti (ara

sentenza Jecheva vs Avukat Ġenerali, Kost 24/06/2016).

Fl-istess sens is-sentenza Hegarty Caruana vs Avukat Generali, 45/2014 – deċiża fil-25

ta' Novembru 2016 fejn il-Qorti qalet hekk:

"Dan ma jfissirx illi din il-qorti sejra tordna l-iżgumbrament tal-konvenut; dan

ma huwiex kompitu ta' din il-qorti u lanqas ma huwa meritu ta' kawza

kostituzzjonali illi l-qorti tara jekk il-konvenut għandux xi titolu ieħor li jagħtih

jedd ikompli jżomm il-fond: dak ikun il-meritu ta' kawza ad hoc quddiem il-

Li qiegħdha tgħid din il-qorti huwa biss illi

f'kawża li jistgħu jiftħu l-atturi għall-iżgumbrament tal-konvenut quddiem il-

qorti jew tribunal kompetenti, il-konvenut ma jkunx jista' jinqeda bl-art.

tal-Kap.

158 għad-difiza tieghu billi dak l-artikolu huwa, fir-relazzjoni bejn l-

atturi u l-konvenut, bla effett".

[Ara s-sentenza mogħtija fid-29 ta' April 2016

Kif ġie deċiż fil-kawża Azzopardi et vs Avukat Ġenerali et, nru.

28/01/2016 "La darba l-liġi li tat lok għal dan il-ksur hi waħda 'legali' u saret

fl-interess pubbliku, l-iżgumbrament tal-inkwilini bla ebda konsiderazzjonijiet

oħra rilevanti jkun qed jiżbilancja l-miżien kollu favur is-sidien".

Din l-Qorti għalhekk mhux ser tipprovvdi fuq dan ir-rimedju mitlub."

tagħmilhom tagħha.

Il-Qorti tikkondividi ma' dawn il-konklużjonijiet appena ċitati u sejra

Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi:

Tilqa' s-sitt eċċezzjoni tal-intimati konjuġi Agius u t-tieni eċċezzjoni biss

safejn tirrigwarda l-iżgumbrament, tastjeni milli tieħu konjizzjoni tas-

seba' eċċezzjoni u tiċħad il-bqija tal-eċċezzjonijiet tagħhom;

Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-intimat Avukat Ġenerali;

Tiċhad l-ewwel talba tar-rikorrenti;

Tilqa' t-tieni talba u tiddikjara u tiddeċiedi illi qed jiġu vjolati d-

drittijiet tar-rikorrenti għat-tgawdija tal-proprjeta' tagħha tal-fond 19

Santa Maria, Triq Dar il-Bebbux, Is-Siggiewi ġja 15 St.Charles Alley, L-Għarb bi vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, u l-Ewwel

Artikolu ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni u b'dana li l-Artikolu 12 (2)

(b) (i) tal-Kap 158 ma jistax jiġi applikat fil-konfront tagħha u l-intimati

konjuġi Agius ma jistgħux jibqgħu jinqdew b'dan l-artikolu biex jilqghu

għal kull azzjoni li r-rikorrenti tista' taghmel fil-forum kompetenti sabiex

tikseb l-iżgumbrament tagħhom mill-appartament biex iżommu t-titolu tal-

Tilqa' t-tielet talba u tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimat Avukat

Ġenerali in rappreżentanza tal-Istat huwa responsabbli għall-ħlas ta'

kumpens u danni

sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza

ta'

operazzjonijiet ta' l-Att XXIII ta' l-1979 li ma kreawx bilanċ ġust bejn id-

drittijiet tas-sid u dak ta' l-inkwilin, stante illi ma jirriflettux is-suq u

lanqas il-valur lokatizju tal-proprjeta' in kwistjoni ai termini ta' l-Artikolu

41 tal-Konvenzjoni;

Tilqa' l-bqija tat-talbiet u tikkundanna lill-intimat Avukat Ġenerali

iħallas lir-rikorrenti s-somma ta' għoxrin elf Ewro (€20,000) bħala danni

pekunarji u non-pekunarji;

Peress li mhux it-talbiet kollha tar-rikorrenti gew milqugħa, l-ispejjeż

jinqasmu hekk: terz ir-rikorrenti u żewġ terzi l-Avukat Ġenerali.

Imħallef

Reġ.