IL-QORTI TAL-APPELL KRIMINALI

Onor. Imħallef Dr. Aaron M. Sultana Stoner M.A. (Law), LL.D. (melit)

Illum l-10 ta' Diċembru 2019 Appell numru 104 tal-2019

Il-Qorti :

Dan huwa appell minn sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati

(Malta) nhar il-11 ta' Marzu 2019 fil-konfront ta' Darren DELMAR u

Paul Louis SPITERI ENDEN fejn ġew mixlija talli fis-27 ta' April 2016 u fix-

xhur ta' qabel ġewwa l-istabbiliment SCOTT'S fi Triq Burmarrad,

San Pawl il-Baħar b'diversi atti magħmulin minnhom ukoll

jekk fi

żminijiet differenti, kienu jiksru l-istess disposizzjoni tal-Liġi u ġew

magħmula b'riżoluzzjoni waħda ikkommettew serq ta' prodotti tal-

laħam għad-dannu ta' Francis Akakios u/jew persuni oħra jew

soċjetajiet oħra liema serq huwa kwalifikat bil-valur li huwa iżjed

minn €2329.27 u l-persuna skont l-artikoli 261(c)(d), 267, 268(a),

279(b) u 280(1) tal-Kodiċi Kriminali.

Permezz

il-fuq

imsemmija, dik

il-Qorti

iddeċidiet illi ma ssibx lill-imputati appellati ħatja tal-imputazzjoni

kif miġjuba kontrihom u ħelsithom minn kull ħtija u piena għar-

raġunijiet segwenti : -

IIli inkwantu tal-grad tal-prova li l-prosekuzzjoni trid tilhaq f'dawn it-tip ta' proceduri fil-kawza bl-ismijiet Pulizija vs James Frendo Cumbo deciza mill-Qorti tal-Appell fil-hdax (11) ta' Lulju elfejn u tnejn (2002) gie ddikjarat is- segwenti ''Inkwantu d-dottrina tar- ''res ipsa loquitur" timporta xi spostement tsl-oneru tal-prova, tali dottrina ma tista', qatt issib post fil-kamp penali.

In kwantu, pero', b''res ipsa loquitur" wieħed jifhem biss li l-fatti - 'inkluzi provi indizjarji - "circumstantial evidence" - ikunu tali li l-gudikant ihossu moralment konvint li jista' jigbed certi konkluzzjonijiet minn dawk il-fatti, allura wiehed m'ghandux jitkellem dwar ''res ipsa loquitur" izda dwar dak li fid-dottrina Ingliza jissejhu ''presumptions of fact':… U mbaghad fejn ma jkunx hemm xhieda okulari li jistghu jiddeskrivu jew jispjegaw dak li gara, dawn il-provi indizjarji, jistghu facilment u minghajr bzonn ta' hafna tigbid, jaghtu stampa cara tad-dinamika tal-incident.

S'intendi, bhal kull prova indiretta ohra, iridu jkunu tali li jwasslu ghal konkluzzjoni univoka u li biha il-gudikant ikun moralment konvint lill-hinn minn kull dubju dettat mir-raguni mill-htija jew responsabbilta' kriminali tal-imputat jew akkuzat… hu dover tal-Qorti li tara jekk mill-assjem tal-provi cirkostanzjali jirrizultax b'mod li jkun sodisfatt il-konvinciment morali tal-gudikant sal-grad rikjest fil-process penali tirrizultax htija ta' sewqan ħazin".

IIli fid-decizjoni tal-Qorti tal-Appell Superjuri bl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta vs Angel sive Angelo Micallef Zarafa datata l-hmistax (15) ta' Mejju tas-sena elfejn u disgha (2009) gie ddikjarat illi: L-assjem tal-provi kien tali li a bazi tieghu l-gurati setghu ragonevolment u b'konvinciment morali trankwil ghal-ahhar jaslu ghal-konkluzjoni la ma jemmnux dak li qed isostni l-apppellant u jsibu li l-provi jwasslu inekwivokabbilment ghal- htija tieghu.

L-indizji biex jaghmlu prova, jehtieg li jkunu univoci".

IIli mhux kull prova cirkostanzjali hija ugwalment importanti u b'sahhitha.

Ghandha tkun infatti d-diskrezzjoni tal-gudikant li jizen kull bicca ta' jekk il- evidenza migjuba fil-proceduri biex tigi ghall-konkluzjoni prosekuzzjoni ppruvatx il-kaz taghha oltre ddubju ragjonevoli.

IIli huwa risaput illi bi provi cirkostanzjali wehidhom, f'certi kazijiet, jista' jkun hemm htija.

IlIi ghaldaqstant il-gudikant ghandu jkollu s-serhan tal-mohh li anke jekk ikollu prova cirkostanzjali wahda, dina ghandha tkun bizzejjed sabiex ikollu I-konvinzjoni morali u legali li kollox jindika li I-imputat ikkommetta dak id-delitt .

IlIi ma jiswa xejn li f'dan il-kaz l-imputati ammettew fl-istqarrija taghhom li verament kienu hadu xi affarijiet tal-laham minghajr ma kienu hallsu ghalihom izda peress i(li ma qalux kemm kien l-ammont ezatt u ma qalux il-perjodu ta' meta gara dan, mela allura kien jinkombi fuq il-prosekuzzjoni sabiex timla l-vojt bil-provi li ttressaq.

IlIi din il-Qorti tabbraccja perfettament l-insenjament moghti permezz ta' dawn is-sentenzi tal-Qorti tal-Appell ghaliex f'dan il-kaz, ma tistax tkun moralment konvinta li l-provi ndizzjarji prodotti jwasslu necessarjament li l-imputati huma hatja ta' serq skont I-akkuza kif postulata u taht l-Artikoli tal-Ligi kif indikati mill-Avukat Generali.

Irid jinghad f'dan l-istadju illi din il-Qorti hija marbuta bl-Artikoli tal-Avukat Generali u jekk dawn ma gewx ippruvati ghandha tillibera lill-imputati.

F'dan l-istadju jridu jigu ccarati certi punti li fl-opinjoni ta' din il-Qorti ma

gewx indirizzati mill-prosekuzzjoni fil-kaz taghha.

Fl-ewwel lok u a

rigward l-ammont tal-affarijiet allegatament misruqa, ma ngabitx l-ahjar

Kull ma gie

esebit huwa ezercizzju li sar mill-parte civile stess (Dok.

JFl) fejn intqal li

dak kien l-ammont tal-affarijiet misruqa.

Bir-rispett kollu dan huwa

ezercizzju ex parte li ma giex ikkorraborat minn expert tal-Qorti u li tali

ezercizzju ma huwiex car li juri verament l-oggetti allegatament misruqa u

Fit-tieni lok il-prosekuzzjoni ma gabitx l-ahjar prova a rigward il-filmat

relattiv u cioe' dak li jidher huwa li l-imputati johorgu mill-istabbiliment

b'xi basktijiet mimlija b'xi haga tul perjodu ta' zmien izda biex tingieb l-

ahjar prova ried jitqabbad espert tal-Qorti sabiex jidentifika l-perjodi nkriminanti u jaghmel stills sabiex il-modus operandi li fuqu bbazat ruhha l- prosekuzzjoni tigi kristallizzata u tali prova tkun aktar univoka.

IIli finalment u fit-tielet lok ma ngabux almenu provi fotografici tal-oggetti li nstabu fil-basktijiet (peress li dawn kienu oggetti tal-Iaham u ma setghux jigu esebiti l-Qorti) li kienu hergin bihom l-imputati nhar is-sebgha u ghoxrin (27) ta' April elfejn u sittax (2016) u dan sabiex tohrog il-prova tal- identifikazzjoni tal-oggett tar-reat sabiex il-Oorti tkun tista' aktar tivvaluta l-ammont taghhom almenu f'dik id-data meta kkomparat mad-dokument JF2 u JF3.

Dawn in-nuqqasijiet kollha fl-opinjoni tal-Qorti jimmilataw favur l- imputati u ghalhekk il-prosekuzzjoni ma rnexxilhiex tipprova l-kaz taghha bbazat fuq l-akkuza kif dedotta kontra l-imputati oltre d-dubju dettat mil- ligi.

Ghal dawn il-motivi ma ssibx lill-imputati Daren Hooton u Paul Louis Cappello hatja tal-akkuza kif dedotta kontrihom u konsegwentement tilliberhom minn kull htija u piena.

Permezz ta' rikors datat 9 t'April 2019, l-Avukat Ġenerali interpona

appell minn din is-sentenza fejn talab li din tiġi mħasra u revokata

u minflok l-appellati jiġu misjuba ħatja tal-imputazzjoni dedotta

kontra tagħhom mill-prosekuzzjoni u li tinfliġġi l-piena skont il-

Liġi.

Dan għar-raġunijiet segwenti : -

Illi lura f'Marzu 2016, il-Pulizija rceviet rapport minghand Francis Akakios li hu sid liema kumpannija tbieglf'prodotti tal-Iaharn u ghandha diversi outlets fl-istabbilimenti ta' Scotts, fosthom fl-istabbiliment li hemm gewwa Burmarrad.

ta' kumpannija bl-isem Meat Point,

Francis Akakios irraporta li kien qieghed ikun hemm serq ta' diversi prodotti tal-laham specifikarnent mill-istabbiliment ta' l-iScotts li jinsab gewwa Burmarrad.

Hu spjega li kellu suspett li dan is-serq kien qieghed isir minn xi impjegati tieghu.

Dan intebah b'dan I-allegat serq stante li kien qieghed ikollu diskrepanzi fil-qliegh f'dak li huwa bejgh tal-Iaharn u ammont kbir ta' laham nieqes.

IlIi una volta Francis Akakios intebah b'din id-diskrepanza, huwa ghammar I- outlet li kellu gewwa l-iScotts ta' Burmarrad b 'cameras ta' sorveljanza.

Permezz ta' dawn il-cameras ta' sorveljanza, Francis Akakios innota agir suspettuz da parti da zewgt impjegati minn tieghu u cioe I-imputati Daren

Hooton u Paul Louis Cappello.

Dan ghaliex huwa kien qieghed jinnota li, f'diversi istanzi meta l-appellati kienu jinzertaw xcghol, huma kienu jaghrnlu xirja zghira mill-outlet u sussegwentament kienu jitfghu x-xirja gewwa friza kbira tal-kumpannija li kien hemm fl-imsemmi outlet.

Qabel ma kienu jitilqu mix-xoghol fl-ahhar tal-gurnata, huma kienu jergghu jmorru lura fil- friza u kienu johorgu bl-istess basket tax-xirja, izda dan il-basket kien ikun jidher ferm aktar mimli minn dak li huma jkunu dahlu aktar kmieni fil- gurnata.

Ghaldaqstant, Francis Akakios issusspetta li dawn kienu qieghdin jiehdu prodotti tal-laham minn dan I-outlet rninghajr ma kienu jhallsu ghalihorn.

In vista ta' dan, huwa ghaddha lill-Pulizija diversi filmati li juru dan il-modus operandi adoperat minn Daren Hooton u Paul Louis Cappello.

IIIi wara zrnien ta' sorveljanza, fis-27 ta' April 2016, l-ufficjali tal-Pulizija waqqfu lil Daren Hooton u lil Paul Louis Cappello wara li dawn telqu mix-xoghol u wara li aktar kmieni dakinhar stess Francis Akakios informa lill-Pulizija li Hooton u Cappello kienu qieghdin jergghu jagixxu b'mod suspettuz hekk kif spjegat aktar 'il fuq f'dan ir-rikors.

L-Ispettur Saviour Winters u PC 294 kienu waqqfu lil Daren Hooton, u PS 430 u PC 404 kienu waqqfu lil Paul Louis Cappello.

Irrizulta illi meta I-Ispettur Saviour Winters u PC 294 waqqfu lil Daren Hooton, dan kellu diversi prodotti tal-Iaham fiI-basket li kien fil-pussess tieghu, u meta kien mitlub sabiex iforni ricevuta ghal tali prodotti, Daren Hooton naqas milli jaghrnel dan.

BI-istess mod, meta PS 430 u PC 4b4 waqqfulil Paul Louis Cappello, dan ukoll kellu diversi prodotti tal-laham fiI- basket li kien fil-pussess tieghu, u meta kien mitlub sabiex iforni ricevuta ghal tali prodotti, dan naqas milli jforniha.

Fil-mori tal-proceduri odjerni, Francis Akakios xehed illi huwa ma kienx mgharraf mill-imputati, qua appellati, li huma kienu ser jiehdu dawn il-prodotti tal-laharn rninghajr ma jhallsu ghalihorn u spjega li dawn il-prodotti ma kienux moghtija minnu b'xi forma ta' rigal.

Wara it-tfittxija li saret fuq l-appellati u wara s-sejba tal-prodotti tal-laham mhux imhallsa minnhom, il-Pulizija infurmathom li kienu taht arrest u tathom it-twissijiet u d-drittijiet kollha taghhom skont il-ligi.

L-ghada ta' l- arrest taghhorn, ittiehdet stqarrijamill-appellati, f'liema stqarrija huma ammettew li kienu serqu I-prodotti tal-laham rnisjuba fil-pussess taghhom ilgurnata ta' qabeJ u li din ma kinitx l-ewwel darba li kienu hadu prodotti tal-Iaham minghajr ma kienu hallsu ghalihorn, ad insaputa ta' Francis Akakios,

bil-niodus operandi hekk kif spjegat aktar 'il fuq

lIli konsegwentement l-appellati tressqu quddiem il-Qorti tal-Magi strati

sabiex iwiegbu ghall-imputazzjoni hawn fuq imsemmija.

lIli fit-22 ta' Marzu 2019, l-esponent ircieva minghand il-Qorti tal-Magistrati

(Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali l-atti processwali fl-ismijiet

premessi u hassu aggravat bihom b'mod car u manifest in kwantu li l-Qorti

tal-Magistrati ghamlet apprezzament zbaljat tal-provi prodotti quddiemha

meta lliberat lill-appellati mill-imputazzjoni ta' serq ikkwalifikat bil-valur

u bil-persuna.

il-Qorti rritjeniet

IIIi l-ewwel aggravju tal-esponent huwa bbazzat fuq il-fatt li fis-sentenza taghha, il-Qorti tal-Magistrati rritjeniet illi fir-rigward ta' l-ammont tal- affarijiet allegatament misruqa, ma ngabitx l-ahjar prova tat-telf rejalment soffert mill-parte civile Francis Akakios.

II-Qorti kkummentat fuq il-fatt li kull ma gie esebit huwa ezercizzju li sar mill-parte civile fejn intqal li dak kien l- ammont tal-affarijiet misruqa, liema ezercizzju huwa esebit a fol.

70 ta' l- atti processwali.

Il-Qorti kompliet billi tirritjeni li dan huwa ezercizzju ex parte li ma giex ikkorraborat minn espert tal-Qorti u li tali ezercizzju ma jurix b'mod car l-oggetti allegatament misruqa u l-ammont taghhom.

Ghaldaqstant, tal- Prosekuzzjoni kellha timmillita favur l-imputati, qua appellati.

Illi dejjem bid-dovut rispett wiehed ma'jistax jaqbel mal-argumentazzjoni u r-ragunament tal-Qorti tal-Magistrati meta ddecidiet li ma tista' qatt tinstab htija fuq l-imputazzjoni dedotta konta l-imputati, qua appellati, abbazi tal-fatt li l-valur tal-prodotti misruqin kien moghti mill-parte civile.

Irid jinghad illi apparti dan l-ezercizzju appena imsemmi, liema ezercizzju jindika l-prezzijiet wholesale tal-prodotti kollha allegatament misruqin, il- parte civile esebit ukoll zewg dokumenti li juru l-valuri wholesale tal-oggetti li nsterqu minn Daren Hooton u minn Paul Louis Cappello dakinhar tas-27 t'April 2016, liema dokumenti huma esebiti a fol.

71 u 72 tal-atti processwali u mmarkati bhala Dok JF 2 u Dok JF 3 rispettivament.

Filwaqt li Dok JF 2 jirreferi ghall-oggetti allegatament misruqin minn Daren Hooton, Dok JF 3 jirreferi ghall-oggetti allegatament misruqin minn Paul Louis Cappello.

Fi kliem iehor, Dok JF 1, Dok JF 2 u Dok JF 3 jirriflettu l-prezz ta' dawn il- prodotti li l-kumpannija Meat Point hija stess hallset sabiex setghet tixtrihom u mhux il-prezz li bih il-kumpannija Meat Point tbiegh dawn il- prodotti.

Tramite l-gurisprudenza, il-Qrati taghna elenkaw il-metodi ta' kif jista' jigi determinat il-valur tal-oggetti misruqa jew inkella l-valur tal-hsarat.

Fis- sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Joseph Labada moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar l-24 ta' Frar 2003 il-Qorti rriteniet issegwenti: Fin-nuqqas ta' qbil bejn il-partijiet u salv dak li jinghad fis-subartikolu (2) ta' l- artikolu 325, biex tigi determinata l-hsara ghall-finijiet ta' l-artikolu 325(1) tal-

Kodici Kriminali (moqri ma' l-artikolu 335 ta ' l-istess Kodici) din trid (i) jew tigi

apprezzata direttament mill-gudikant, fis-sens li jekk il-gudikant ikun jifhem

bizzejjed jista' jiddetermina huwa stess l-ammont tal-nsara hilli jezamina l-oggett

in kwistjoni; jew (ii) IL-PARTI LEZA TGHID KEMM EFFETTIVAMENT

HALLSET BIEX ISSIR IT-TISWIJA TA' JEW FI LOGGETT; jew inkella billi

jitqabbad perit mill-qorti biex jaghti l-fehma tieghu dwar l-ammont tal-hsara.'

Illi in oltre, anke jekk ghall-grazzja ta' l-argument, u nonostante l-

insenjament tal-Qorti fis-sentenza appena citata, il-Qorti hasset li ma kellix

tiehu konjizzjoni ta' Dok JF 1, Dok JF 2 u Dok JF 3, hija setghet, bl-esperjenza

ta' kuljum taghha, taghrnel il-valutazzjoni taghha tal-valur ta' l-oggetti

misruqin fis-sens li tistabilixxi jekk ikunx inqabez o meno l-benchmark partikolari stabbilit mil-ligi.

F'dik l-eventwalita ma jkunx hemm bzonn il- htiega li jitqabbad espert biex jikkonstata dwar il-valur ta' l-oggetti.

Dan qieghed jinghad in linea ma' dak ritenut mill-Qorti ta' l-Appell Kriminali nhar it-23 ta' Settembru 2015 fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Joseph Portelli.

F'dan il-kaz, il-Qorti sahqet is-segwenti: Dwar l-aggravji l-ohra, jibda biex jinghad li l-ewwel qorti sabet htija, fir-rigward tat-tieni imputazzjoni, skond il-paragrafu (b) ta' l-Artikolu 325(1) tal-Kodici Kriminali, u cioe ta' hsara volontarja fejn l-ammont tal-hsara jiskorri l-hamsin lira izda ma jiskorrix il-hames mitt lira (u ghalhekk fit-termini precizi, ghal dak li jirrigwarda l-ammont tal-hsara, tat-tieni imputazzjoni).

Din il-Qorti ezaminat bir-reqqa il-provi kollha li kellha quddiemha l-ewwel qorti, u hi tal-fehma li ma tistax takkolji dawn iz-zewg aggravji dwar il-hsara.

Din il-Qorti, bhall-ewwel qorti, m 'ghandhiex l-icken dubbju li kien l-appellant li, waqt l-aggrassjoni tieghu fuq Anthony Gerada, kissirlu kompletament in-nuccali, qataghlu katina tad-deheb b 'pendent maghha (li baqghu mo nstabux), u qataghlu anke katina li kellu ma idejh.

Muscat xehed li n-nuccali kellu frame tal-marka "Ray Portelli Bezzina" u li l-lenti, li kienet tal-vista, kienet tat-tip varifocal.

Fic-cirkostanzi tal-kaz hu evidenti li ma kien hemm bzonn ta' ebda perit biex jaghmel xi stima ta' xi oggetti biex l-ewwel qorti tikkonkludi - kif effettivament ikkonkludiet -li l-hsara kagunata kienet ta' aktar minn hamsin lira.

Jekk wiehed jillimita ruhhu mqar ghan-nuccali b'dik it-tip ta' lenti, hu evidenti li l-ammont tal-hsara kien jiskorri l-hamsin lira.

Meta qorti, bl-applikazzjoni tal-esperjenza ta' kulljum tal-gudikant, tkun tista' taghmel il- valutazzjoni taghha tal-ammont tal-hsara (jew tal-valur ta' l-oggett misruq) fis- sens li tistabilixxi jekk ikunx inqabez jew le xi benchmark partikolari stabbilit mill- ligi (ez. jekk flux aktar minn ghaxar liri, aktar minn hamsin lira jew aktar minn hames mitt lira - Art.

325(1), Kap. 9), m 'ghandux jitqabbad perit biex jaghmel stima ta' l-oggett jew oggetti in kwistjoni proprju ghax tali valutazzjoni ma tkunx "tinhtieg hila jew sengha specjali" (Art.

650(1), Kap. 9): l-ispejjez ta' tali perizja u d-dewmien li din neccessarjament iggib ikunu inutili u ghalhekk ingustifikati.

Fic-cirkostanzi tal-kaz de quo, din il-Qorti ma tara li hemm assolutament xejn li ghondha tbiddel it-tieni imputazzjoni.

Illi l-istess principju gie ritenut ghal darb'ohra mill-Qorti ta' l-Appell

Kriminali nhar is-7 ta' Dicembru 2006 fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs

Lorita Gata rnoghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar is-7 ta' Dicembru

Il-Qorti rritjeniet is-segwenti:

"Illi dwar l-aggravju li ma saritx il-prova tal-valur tal-mobile Nokia 6600 in

kwistjoni, Mario George Randazzo xehed li dan kien xtrah bil-prezz ta' Lm145 xi sitt

xhur qabel.

Issa kif gie ritenut minn din il-Qorti diversament preseduta l-Appelli

Kriminali mill-Prim' Imhallef V Cuffaro Libreri fil-kawza Il-Pulizija vs Joseph Portelli

[23.9.2005}, meta Qorti, bl-applikazzjoni ta' l-esperjenza fa' kuljum tal- Gudikant,

tkun tista' taghmel il-valutazzjoni taghha ta' l-ammont tal-hsara fis-sens li

tistabilixxi jekk ikunx inqabez jew le xi benchmark partikolari stabilit mil-ligi, m

fis-sentenza appellata ghal dak

jirrigwarda

'ghandux jitqabbad perit biex jaghmel stima tal-oggett jew oggetti in kwistjoni proprju ghax tali valutazzjoni ma tkunx "tinhtieg hila jew sengha specjali" [Art.

650(1) fa' l-imsemmi Kodici}.

Dan ukoll ghaliex l-ispejjez ta' tali perizja u d- dewmien li din necessarjament iggib ikunu inutili w ghalhekk ingustifikati.

Ghalhekk ladarba l-Ewwel Qorti kellha l-prova ta' kemm kien inxtara l-mobile proprju flit tax-xhur qabel, setghet legittimament tikkonkludi li l~valur ta' dal- mobile kien jaqbez dak ta' mitt lira skond l-Artikolu 267.

Ghalhekk dan l-aggravju ma hux gustifikat u'qed jigi respint.

Illi l-esponent jissottometti illi anke jekk ghas-sahha ta' l-argument il-Qorti ma hassitx li kellha tiehu konjizjoni ta' Dok JF I, Dok JF 2 u Dok JF 3 u li lanqas ma setghet tikkonstata il-valur ta' tali oggetti hi stess, b'kull dovut rispett lejn il-Qorti tal-Magistrati, il-Qorti qatt ma setghet tillibera lill- appellati mill-imputazzjoni ta'·serq abbazi tal-fatt li l-valur ma giex ippruvat.

Hekk kif gie ritenut mill-Qorti ta' l-Appell Kriminali nhar it-30 t'April 2014 fis-sentenza fl-ismijiet II-Pulizija vs Robert Howe: fejn hemm dubju dwar il-valur la' oggett misruq imbaghad is-soluzzjoni mhijiex dik proposta mill- appellant, cioe , li persuna tigi lliberata izda li tiehu lanqas valur, b 'hekk li persuna akkuzata b'serq ikkwalifikat bil- "valur " tista' tinsab hatja ta' serq semplici.

IlIi dejjem bid-dovut rispett lejn il-Qorti tal-Magistrati, fil-kaz odjern, il- Qorti donnha li minhabba li hija ma kinitx moralment konvinta dwar il- valur tal-oggetti misruqa, hija illiberat lill-appellati mill-imputazzjoni dedotta kontrihom fl-intier tagha u cioe minghajr ma ta' l-anqas ikkunsidrat jekk l-appellati setghux jinstabu hatja ta' serq sernplici; xi haga li l-Qorti qatt ma setghet taghmel, anke in linea ma dak li l-Qorti ta' l-Appell Kriminali rritjeniet fis-sentenza appenna citata Il-Pulizija vs Robert Howe.

Dan qieghed jinghad anke in vista tal-fatt li fil-kaz odjern, fis-27 t' April 2016 l-appellati nqabbdu in flagrante delicto jwettqu s-serq tal-prodotti tal- laham, hekk kif jirrizulta mix-xhieda ta' l-ufficjali tal-Pulizija li ghamlu ttfixxitja fuq il-persuna u fuq il-vettura ta' l-appellati.

Minn din it-tfittixja, il-Pulizija sabu prodotti tal-laham fil-pussess ta' l-appellati, ghal liema prodotti l-appellati naqqsu milli jfornu rcevuta tal-hlas taghhom.

Fl-umli fehma ta' l-esponent, ta' l-anqas fir-rigward ta' dan l-incident tas-27 t' April 2016, il-Qorti kellha ta' l-anqas issib htija ta' l-imputazzjoni ta' serq, anke

jekk hija ma kinitx konvinta mill-kwalifika tal-valur ta' l-oggetti in

kwistjoni.

Jekk il-Qorti ma kinitx moralment konvinta mill-valur tal-oggetti

misruqin, b'kull dovut rispett, il-Qorti ma setghetx, abbazi ta' dan, tillibera

lilll-appellati mill-imputazzjoni ta' serq ghal kollox.

IIIi terga' u tghid, fil-kaz odjern, anke jekk din il-Qorti ma hassitx li l-

kwalifika tal-valur ma gietx ippruvata, il-Qorti tal-Magistrati baqghet

siekta dwar it-tieni kwalifika ta' l-imputazzjoni ta' serq dedotta kontra l-

Fil-proceduri

odjerni, rapprezentant tal-Jobs Plus xehed li l-appellati kienu impjegati ma'

Francis Akakios fiz-zmien indikat fic-citazzjoni.

In vista ta' dan, l-esponent

jissottometti li, anke jekk il-Qorti tal-Magistrati ma kinitx moralment

konvinta dwar il-valur ta' l-oggetti misruqin fl-umli fehma ta' l-esponent, il-Qorti kellha ssib lill-imputati, qua appellati, hatja ta' serq ikkwalifikat bil- persuna.

Illi l-Qorti tal-Magistrati rritjeniet illi kunsiderazzjoni ohra li timmilita favur l-imputati, qua appellati, u li abbazi ta' x'hiex hi lliberathom, kienet li l-Prosekuzzjoni ma gabitx provi fotografici tal-oggetti li nstabu (peress li dawn kienu oggetti tal-laham u ghalhekk ma setghux jigu esebiti l-Qorti) u li kienu hergin bihom l-appellati nhar is-27 t' April 2016.

Il-Qorti qalet li gjaladarba din il-prova ma ngabitx mill-Prosekuzzjoni, hija ma setghetx tohrog il-prova tali dentifikazzjoni tal-oggett tar-reat sabiex il-Qorti tkun tista' tivvaluta l-ammont tieghu.

B'kull dovut rispett lejn l-Onorabbli Qorti tal-Magistrati, l-esponent ma jista' qatt jaqbel ma tali argumentazzjoni.

Dan qieghed jinghad stante li, ghalkernm huwa minnu li ma gewx esebiti fl-atti processwali ritratti tal-prodotti li nstabu fil-pussess ta' I-appellati dak in- nhar tas-27 t' April 2016, l-esponent jissottometti li barra mill-fatt li fir- rigward ta' l-istanza tas-27 t'April 2016, l-appellati nqabbdu in flagrante delicto jikkommettu s-serq tal-prodotti tal-laham hekk kif jirrizulta mix- xhieda ta' Francis Akakios u l-ufficjali tal-Pulizija li ghamlu tfittxija fuq il- persuna u fil-vettura ta' l-appellati, fl-atti processwali hemm esebiti Dok JF 26 u Dok IF 37, liema dokumenti jelenkaw mhux biss kull tip ta' laham li nstab fil-pussess taghhom, izda jelenkaw ukoll il-piz ta' kull prodott!

L- esponent, umilment u b'kull dovut rispett lejn il-Qorti tal-Magistrati, jissottometti li stante li kien hemm elenku ta' kull prodott li allegatament insteraq mill-appellati, u bil-piz rispettiv ta' kull prodott, ma kienx hemm il-htiega ta' prova fotografika sabiex tinstab htija fl-appellati.

Illi t-tielet kunsiderazzjoni tal-Qorti tal-Magistrati abbazi ta' x'hiex hija lliberat lill-appellati kienet li l-Prosekuzzjoni ma gabitx l-ahjar prova fir- rigward tal-filmati esebiti fl-atti processwali.

Fi kliem il-Qorti tal- Magistrati: … biex tingieb l-ahjar prova ried jitqabbad espert tal-Qorti sabiex jiddentifika l- perjodi nkriminanti u jaghmel stills sabiex il-modus operandi li fuqu bbazat ruhha l-prosekuzzjoni tigi kristallizzata u tali prova tkun aktar univoka.

B'kull dovut rispett, l-esponent ma jaqbilx ma' dan ir-ragunarnent.

Dan ghaliex l-ahjar prova f'dan il-kaz tressqet u dan sar billi gew esebiti l-filmati nnisifhom rnill-Prosekuzzjoni, liema filmati gew ikkonfermati minn

Jonathan Sargent li huwa l-persuna li ghamel id-download tal-filmati

msemmija, u li ddatahom skont id-dati li l-appellati nqabbdu fuq is-CCTV

footage jadoperaw il-modus operandi hekk kif spjegat aktar 'il fuq.

Tajjeb

jinghad li d-dati hekk indikati fuq il-filmati jirreferu ghall-istanzi li graw

precedentament ghas-27 t'April 2016 u b'hekk l-esponent jissottometti li

dawn il-filmati kienu provi indispensabbli ghall-Prosekuzzjoni biex

tipprova l-imputazzjoni hekk kif postulata.

Fil-fehma ta' l-esponent, dak li jikkostitwixxi l-ahjar prova huma l-filmati nnifishom u mhux l-istill images derivanti mill-imsemmija filmati.

L- esponent jissottometti illi li kieku gara l-invers, u cioe li kieku l- Prosekuzzjoni esebit s-istill images minghajr ma esebit il-filmati in kwistjoni, f'dik l-istanza, wiehed gustament jista' jghid li l-ahjar prova ma ngabitx u dan stante li, fl-umli fehma ta' l-esponent, biex ikun hemm l-ahjar prova, il- Prosekuzzjoni kellha tesebixxi l-filmati li minnhom ttiehdu l-imsemmijin still images.

Peress li, fil-kaz odjern, il-filmati huma esebiti fl-atti processwali, il-Qorti kellha kull opportunita li tarahom u tevalwa l-modus operandi adoperata mill-appellati f diversi granet u xhur qabel is-27 t' April 2016.

Il-filmati juru l-mod kif l-appellati kienu jisirqu l-prodotti tal-laham, u cioe billi l-appellati jdahhlu basket zghir bi prodotti li jkunu xtraw aktar kmieni fil-gurnata fi fridge kbira (f'forma ta' store) u sussegwentament qabel ma jitilqu mix-xoghol, kienu jergghu jidhlu fil-fridge u johorgu bl-istess basket izda dan kien ikun mimli b'hafna aktar prodotti.

B'kull dovut rispett, li kieku nhargu still images mill-filmati, qajla kienu jghinu lill-Qorti fl- evalwazzjoni taghha tal-kaz odjern.

Dan qieghed jinghad stante li sabiex il- Qorti setghet tapprezza u tevalwa l-modus operandi adoperata mill- appellati, hija kellha tara l-filmati kollha.

Fl-umli fehma ta' l-esponent, f'dan il-kaz partikolari, is-semplici estrazzjoni ta' sett ta' ritratti li jaqbad mumenti partikolari rnill-filmati, ma kienux ser jghinu lill-Qorti fil-gudizzju taghha.

Ghaldaqstant, in vista tas-suespost, bid-dovut rispett, l-esponent ma jarax illi hemm xi raguni legalment jew fattwalment valida li kellha twassal lill- Qorti tal-Magistrati sabiex ma tikkunsidrax il-filmati esebiti bhala l-ahjar prova.

Il-filmati esebiti huma provi ammissibbli skont il-ligi u kellhom jigu kkunsidrati flimkien mal-provi l-ohra kollha migjuba kontra l-appellati.

Illi matul it-trattazzjoni tal-appell l-Avukat Joseph Altllas għall-

appellant Paul Cappello ressaq il-preġudizzjali tal-irritwalita u n-

nullita tar-rikors tal-appell tal-Avukat Ġenerali minħabba karenza

ta' bażi legali għall-appell.

Huwa jtenni li l-mod kif ġie kalkulat il-

valur għall-fini tal-allegat serq f'dan il-każ ma kienx konsoni mal-

ġurisprudenza in materja.

Itenni li skont is-sentenzi Il-Pulizija vs

Salvu Mifsud Taliana deċiża mill-Qorti Kriminali nhar is-6 ta' Marzu 1954

kif ukoll Il-Pulizija vs Peter Mattei deċiża minn din il-Qorti

diversament presjeduta nhar it-18 ta' Ġunju 2009, f'każ ta' reat

kontinwat, bħal ma kien dak in disamina, il-Prosekuzzjoni kellha

tieħu dak l-att furtiv li fih jirriżulta l-għola valur u tikkalkula l-

valur in bażi tiegħu u mhux taqbad u tieħu t-total ta' dak li kien

jidhrilha li kienet ir-res furtiva u tgħodd kollox flimkien.

In bażi

għal dan l-insenjament Gauci jsostni li f'dan il-każ ma setgħax

jirriżulta li kien hemm xi episodju mis-serq kommess li kien jaqbeż

l-€233 u b'hekk il-kwalifika tal-valur ma setgħetx tirriżulta l-anqas.

Itenni li l-imputati setgħu jiġu misjuba biss ħatja b'serq kwalifikat

bil-persuna, f'liema każ il-piena applikabbli kienet tkun dik bejn

seba' xhur u sentejn priġunerija ai termini tal-artikolu 281 tal-

Kodiċi Kriminali.

Dan kien iwassal għall-fatt li allura ir-reat in

kwistjoni kien jissubentra fil-parametri tal-kompetenza oriġinali

tal-Qorti tal-Maġistrati ai termini tal-artikolu 370(1) tal-Kodiċi

Kriminali bil-konsegwenza li l-Avukat Ġenerali kien ristrett fuq

meta setgħa jappella.

F'dan il-każ l-Avukat Ġenerali appella mill-

provi prodotti u dan ma kienx konsentit bl-artikolu 413(1)(a)(b) tal-

Kodiċi Kriminali.

Ergo jsostni li l-appell tal-Avukat Ġenerali huwa

irritu u null in kwantu karenti minn bażi legali.

Ikkunsidrat : -

Illi għalkemm l-argumentazzjoni in bażi għall-preġudizzjali

sollevata mill-Abbli Difensur tal-appellat Cappello hija inġenjuża, din

il-Qorti ma tistax taqbel kompletament mal-aspetti kollha tagħha.

Din il-Qorti taqbel mal-appellat Cappello li f'dan il-każ setgħa kien

hemm lok għall-applikazzjoni tal-artikolu 18 tal-Kodiċi Kriminali

in kwantu l-linji ġuridiċi traċċjati mis-sentenza Il-Pulizija vs Salvu

Depares kienu jistgħu isibu posthom faċilment fix-xenarju de quo.

Għalkemm il-Prosekuzzjoni xliet lill-appellati bir-reat fil-forma

tar-rinviju għall-Ġudizzju

Ġenerali a fol 84 wieħed isib ir-referenza għall-artikolu 17, iżda

mhux għall-artikolu 18

tal-Kodiċi Kriminali.

Prosekuzzjoni għażlet li ma timxix ma dik il-linja ġurisprudenzjali

meta ġiet biex formalment tixli lill-appellati.

Fil-kawża Il-Pulizija

vs Joseph Calleja Bezzina bonnici bellotti minn din il-Qorti diversament presjeduta

nhar il-5 ta' Lulju 1996 ġie deċiż illi:-

Bhalma l-paragrafi t' l-artikolu 17 tal-Kodici Kriminali (re: konkors ta' reati u ta' piena) ma jistghux jittiehdu in konsiderazzjoni u jigu applikati mill-Qorti jekk il- prosekuzzjoni ma tressaqx aktar minn imputazzjoni ta' reat wiehed fl-istess kawza, hekk ukoll jekk il-prosekuzzjoni ma tkunx ikkontemplat id-diversi infrazzjonijiet bhala reat kontinwat u gabithom kollha fl-istess kawza bhala tali reat kontinwat, il-Qorti necessarjament, trid taghti sentenza separata f'kull kawza ossia ghal kull infrazzjoni jew ghall-infrazzjonijiet migjuba f'dik il-kawza.

L-uniku rimedju li tipprospetta l-ligi hu li jekk il-Qorti tara li d-diversi infrazzjonijiet f'kawzi separati kellhom jigu ttrattati bhala reat kontinwat f'kawza wahda, l-Qorti ghandha timmodera u tadegwa l-piena ghac-cirkostanzi.

B'hekk minn dak li rriżulta f'dan il-każ ir-reati ta' serq ma ġewx

magħquda mill-prosekuzzjoni bir-reat kontinwat ġaladarba l-

Avukat Ġenerali ma xeliex lill-appellati b'dak il-mod.

Prosekuzzjoni xliet b'reat wieħed

jinkludi

infrazzjonijiet kommessi mill-appellati mingħajr ma rrikorriet

għall-applikazzjoni tal-artikolu 18 tal-Kodiċi Kriminali.

1 in kwantu imputat ir-reat ta' serq kwalifikat bil-valur u l-persuna bħala reat kontinwat, bil-formula msemmija mill-artikolu 18 tal-Kodiċi Kriminali miktuba f'ittri grassi fuq il-komparixxi.

tal-Maġistrati pproċediet biex tiddeċiedi l-kawża skont dak l-istat

Meta ġiet biex titratta dan il-każ, l-anqas ma jidher li l-Qorti tal-

Maġistrati applikat d-disposizzjonijiet tal-artikolu 18 tal-Kodiċi

Kriminali u l-ġurisprudenza relattiva in kwantu jirriżulta li

proċediet fit-termini tal-artikolu 370(3) tal-Kodiċi Kriminali.

joħroġ ċar mill-proċedura li segwiet matul il-kors tal-kawża.

jirriżultax li b'xi mod, f'xi stadju, ikkunsidrat li tipproċedi b'dak

previst fl-artikolu 403 tal-Kodiċi Kriminali.

Dan juri li ma qiesetx

l-argument imressaq mid-Difiża ta' Gauci.

Anzi meta ġiet biex

teroga s-sentenza dik il-Qorti qieset li kienet leġittimata li ma

tapplikax id-disposizzjonijiet tal-artikolu 18 tal-Kodiċi Kriminali

għar-reat in disamina in kwantu dan ma ġiex invokat mill-Avukat

Ġenerali fin-nota tar-rinviju għall-ġudizzju tiegħu.

Għall-fini tal-appell, għalhekk l-Avukat Ġenerali la xela u wisq

anqas applika d-disposizzjonijiet

tal-Kodiċi

Ladarba l-Avukat Ġenerali ma applikahx, dan kien

ifisser li huwa ma kienx qiegħed jitlob lill-Qorti li tawmenta l-piena

Mill-banda l-oħra preveda li l-każ tiegħu setgħa

jiġi deċiż bħala każ ta' serq kwalifikat bil-valur u l-persuna.

Iżda

jirriżulta li dan it-tir, għarralu għaliex il-Qorti tal-Maġistrati

proċediet b'liberatorja minħabba l-problematika tal-prova tal-

valur tar-res furtiva għar-raġunijiet speċifikati fis-sentenza.

Biss f'dan ix-xenarju proċedurali anke jekk, għall-grazzja tal-

argument, din il-Qorti kellha tqis validu l-argument tal-appellat

l-preġudizzjali sollevata minnu, meta wieħed

jistħarreġ l-appell tal-Avukat Ġenerali wieħed isib li dan l-appell

mhux daqstant marbut mal-apprezzament tal-provi magħmula

mill-Qorti

tal-Maġistrati

daqskemm mal-interpretazzjoni,

enunċjazzjoni

jew applikazzjoni żbaljata tal-ipoteżi ta' Liġi

magħmula mill-Qorti tal-Maġistrati għall-fatti f'dan il-każ.

L-aggravju prinċipali tal-Avukat Ġenerali jikkritika lill-Qorti tal-

Maġistrati fuq il-fatt li meta għamlet l-analiżi tal-fatti tagħha hija

għamlet dan mill-ottika ta' interpretazzjoni u applikazzjoni

żbaljata tal-liġi fis-sens li dik il-Qorti waslet għall-konklużjoni li l-

Prosekuzzjoni naqset milli tressaq prova tal-valur tar-res furtiva

minħabba interpretazzjoni, enunċjazzjoni u applikazzjoni żbaljata

tal-Liġi dwar kif Qorti ta' Ġustizzja Kriminali tista' tasal biex

In-nuqqas tal-Qorti tal-

Maġistrati li tosserva dawn il-prinċipji legali, u li fuqhom tali Qorti

kellha tagħmel l-evalwazzjoni tagħha f'dal każ huma l-bażi ta' dan

Din hija kwistjoni ta' Liġi u mhux t'apprezzament ta' fatt.

Apparti minn hekk l-Avukat Ġenerali jilmenta wkoll li l-Qorti tal-

Maġistrati kienet żbaljata fil-liberatorja tagħha in kwantu hija

waslet għall-dik il-konklużjoni in bażi għal interpretazzjoni u

applikazzjoni żbaljata tat-teorija tal-best evidence rule fil-qasam ta'

provi fotografiċi jew viżivi.

Għal darb'oħra dan mhux biss ilment

li jinvolvi analiżi tal-provi per se daqskemm analiżi dwar jekk il-

Qorti tal-Maġistrati, fl-evalwazzjoni tagħha tal-fatti tal-każ użatx

il-kejl, ir-regoli u t-testijiet meħtieġa mill-Liġi u mill-ġurisprudenza

għall-fattispecie ta' dan il-każ.

Illi a differenza ta' dak sostnut mill-Qorti tal-Maġistrati, l-prova

relattiva għat-telf ossija l-valur tar-res furtiva f'dan il-każ ma

kienetx bilfors teħtieġ li jiġi maħtur espert tekniku.

Kif intqal fis-

sentenza Il-Pulizija vs Joseph Labada bonnici bellotti minn din il-Qorti

diversament presjeduta nhar l-24 ta' Frar 2003, id-determinazzjoni

tal-valur ta' oġġett tista' tiġi magħmula jew b'apprezzament tal-

ġudikant jekk huwa jkun jifhem biżżejjed biex jiddetermina l-valur

hu stess, jew billi jitqabbad perit mill-Qorti biex jagħti l-fehma

tiegħu dwar l-ammont tal-ħsara jew inkella billi l-parte lesa tixhed

bil-ġurament dwar kemm hija kienet ħalset biex xtrat l-oġġett jew

il-valur tat-tiswija tal-oġġett.

Mela jsegwi li kontra l-interpretazzjoni li tagħat il-Qorti tal-

Maġistrati fis-sentenza tagħha hija setgħet toqgħod u tistrieħ fuq

ix-xiehda tal-parti leża, jekk xejn, almenu f'dan il-każ fuq dik il-

parti tax-xiehda ta' Jonathan Sargent dwar il-valur tal-oġġetti li

rriżultawlha li ġew misruqa mill-appellati msemmija f'dok JF1 a fol

Ix-xiehda tal-parti leża dwar kemm ikun xtara l-

laħam hu stess – ara fol 68 – mhux eżerċizzju ex parte iżda xiehda

ta' fatt, ta' xhud ordinarju li jrid jiġi mgħarbel bil-mezzi li trid il-

Liġi fl-artikoli 637 u 638 tal-Kodiċi Kriminali.

L-anqas ma l-Qorti tal-Maġistrati setgħet tasal li tillibera lill-

appellati minħabba l-fatt li qieset li l-Prosekuzzjoni ma ppruvatx il-

valur tar-res furtiva lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni.

F'każ fejn mill-provi jirriżulta li l-ġudikabbli jkun wettaq is-serq

iżda l-valur tar-res furtiva jibqa' dubbjuż, l-applikazzjoni korretta

tal-Liġi mhix dik li l-Qorti tillibera lill-ġudikabbli minħabba

nuqqas ta' provi dwar il-valur, iżda li ssib lill-ġudikabbli ħati tar-

reat ta' serq mingħajr dik il-kwalifika tal-valur.

Dan joħroġ ukoll

minn sentenzi ta' din il-Qorti diversament presjeduta bħal Il-

Apparti minn hekk il-Qorti tal-Maġistrati tenniet ukoll li dwar il-

prova tal-filmat eżebit il-Prosekuzzjoni naqset milli tressaq l-aħjar

prova dwar dan il-filmat fis-sens li naqset milli titlob li jitqabbad

espert biex jidentifika l-perjodi inkriminati u jagħmel stills biex il-

modus operandi li sawwar l-akkuża jiġi kristallizzat u tkun prova

Anzi dik il-Qorti marret pass oltre u ikkritikat lill-

Prosekuzzjoni talli naqset milli ġġib fotogrammi tal-oġġetti li

nstabu fil-basktijiet għall-fini tal-identifikazzjoni u valutazzjoni

tagħhom.

Din il-Qorti taqbel li kien ikun aħjar għall-każ tal-Prosekuzzjoni li

tressaq il-prova tal-fotografika tal-oġġetti derubati.

Dan setgħa

jagħti stampa aktar ħajja ta' dak li xehdu dwaru x-xiehda.

Iżda l-

fatt li jkun hemm xiehda okulari tar-res furtiva, tal-quantum tagħha,

li jiddeskrivu r-res furtiva, nonche l-valur al lordo għandu jkun

biżżejjed biex isawwar prova f'Qorti ta' Ġustizzja Kriminali.

Apparti minn hekk il-filmat juri dak li x-xiehda okulari tkelmu

dwaru.

Dwar dan il-punt, fis-sistema proċedurali Anglo-sassoni,

u li fuqu l-Liġi proċedurali penali Maltija hija msejsa, il-

Blackstone's Criminal Practice 2019 għandu dan x'jgħallem :

L-implikazzjoni ta' din il-ġurisprudenza Ingliża hija importanti

ħafna għall-fini ta' dan il-każ inkwantu jammetti l-ammissibbilita

bħala evidenza fi proċeduri kriminali :

2 Santa Luċija, Ta' Kerċem University Press, 2018, para F8.62, paġna 2652.

3 Oxford University Press, 2018, para F16.11, paġna 2793.

Dan iwassal lil din il-Qorti sabiex tikkonkludi allura li l-Qorti tal-

Maġistrati setgħet, kieku riedet, legalment u raġonevolment tistrieħ

fuq ix-xiehda fir-rigward ta' dak li huma raw fuq il-video recording li

ġew murija.

Dan ifisser li allura x-xhieda setgħu jixhdu dwar dak li

huma kienu raw fuq dak ir-recording daqslikieku kienu huma stess

xhieda tal-event li seħħ, b'direct view of the action.

Jiġifieri f'dan il-każ il-Qorti tal-Maġistrati kellha quddiemha kemm

il-filmat, kif ukoll xiehda ta' xhieda li raw ukoll dak il-filmat u

xiehda ta' xhieda li raw ir-res furtiva.

Din il-Qorti jidhrilha għalhekk

li dawn ir-raġunijiet miġjuba mill-Qorti tal-Maġistrati u li fuqhom

ibbażat

il-liberatorja tagħha huma frott ta'

interpretazzjoni,

enunċjazzjoni jew applikazzjoni żbaljata tal-ipoteżi tal-Liġi u tal-

ġurisprudenza għall-fatti specie in materia.

Fil-fehma tal-Qorti dan

l-argument jaqa' fil-parametri tat-teorija tal-error iuris naxxenti mill-

artikolu 413(1)(b)(iv) tal-Kodiċi Kriminali.

Il-Qorti għalhekk tiċħad

il-preġudizzjali sollevata mill-appellant Gauci u tqis li l-bażi tal-

appell tal-Avukat Ġenerali huwa fondat.

Ikkunsidrat : -

Illi f'appelli ta' dan il-ġeneru, huwa importanti li jiġi ċċarat

x'inhuma l-funzjonijiet ta' din il-Qorti tal-Appell Kriminali, li f'dan

il-każ tisma' appelli minn sentenzi mogħtija mill-Qorti tal-

Maġistrati.

Dawn il-funzjonijiet ġew spjegati f'diversi sentenzi,

fis-sentenza Ir-Repubblika ta' Malta vs Emanuel

WIRTH deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali (Sede Superjuri)4

fejn intqal:-

jekk

il-Qorti ma

tasal ghall-konkluzjoni

kif dejjem gie ritenut huwa principju stabbilit fil-gurisprudenza ta' din il- Qorti li hija ma tiddisturbax l-apprezzament dwar il-provi maghmul mill- il-Qorti setghet ewwel Qorti ragjonevolment u legalment tasal ghall-konkluzjoni li tkun waslet ghaliha.

Fi kliem fl- taghmel tal-provi ezercitata mill-ewwel Qorti apprezzament apprezzament approfondit tal-istess biex tara jekk dik l- ewwel Qorti kinitx ragjonevoli fil-konkluzjoni taghha.

Jekk, izda, din il-Qorti tasal ghall- konkluzjoni li l-ewwel Qorti, fuq il-provi li kellha quddiemha, ma setghetx ragjonevolment jew legalment tasal ghall-konkluzjoni li tkun waslet ghaliha, allura din tkun raguni valida, jekk mhux addirittura impellenti, sabiex din il-Qorti tiddisturba dik id-diskrezzjoni u konkluzjoni.

id-diskrezzjoni izda

tirrimpjazzax

Ara wkoll Ara, fost ohrajn, l-Appelli Kriminali Superjuri: Ir-Repubblika ta' Malta vs Domenic Crosson, 16 ta' Ottubru 2003; Ir-Repubblika ta' Malta vs Godfrey Flahive u r-Repubblika ta' Malta v. Eleno sive Lino Parascandalo 24 ta' April 2003, Ir-Repubblika ta' Malta vs Lawrence Mercieca Galea sive Axiak 23 ta' Jannar 2003, Ir-Repubblika ta' Malta vs Mustafa Ali Parfitt; Ir-Repubblika ta' Malta vs Thomas sive Tommy Winters, 7 ta' Marzu 2000, Ir-Repubblika ta' Malta vs Ivan Fedele, 1 ta' Dicembru 1994; u Ir-Repubblika ta' Malta vs George Pisani, 14 ta' Frar 1989; u l-Appelli Kriminali Inferjuri: Il-Pulizija vs Andrew George Calimoso, 12 ta' Mejju 2004, Il-Pulizija vs Anthony Ebejer, 6 ta' Mejju 2004; Il-Pulizija vs Maurice Shepherd, 30 ta' April 2004; Il-Pulizija vs Saviour Portelli, 30 ta' Marzu 2004; Il-Pulizija vs Seifeddine Mohamed Grech et, 21 ta' Ottubru 1996; Il-Pulizija vs Raymond Borg Delicata et, 12 ta' Mejju 1994; Il-Pulizija vs Simon Grech Mallia, 15 ta' Lulju 1996; Il-Pulizija vs Carmel sive Chalmer Gata, 31 ta' Mejju 1991; Il-Pulizija vs Anthony Migliore, 31 ta' Mejju 1991.

Fil-kawża Ir-Repubblika ta' Malta vs Domenic Crosson ġie mistqarr li :

Kif gie ritenut diversi drabi, hawn qieghdin fil-kamp ta' l- apprezzament tal-fatti, apprezzament li l-ligi tirrizerva fl- ewwel lok lill-gurati fil-kors tal-guri, u li din il-Qorti ma tiddisturbahx, anke jekk ma tkunx necessarjament taqbel mija fil-mija mieghu, jekk il-gurati setghu legittimament u ragonevolment jaslu ghall-verdett li jkunu waslu ghalih.

Jigifieri l-funzjoni ta' din il-Qorti ma tirrizolvix ruhha f'ezercizzju ta' x'konkluzjoni kienet tasal ghaliha hi kieku kellha tevalwa l-provi migbura fi prim'istanza, imma li tara jekk il-verdett milhuq mill-gurija li tkun giet "properly directed", u nkwadrat fil-provi prodotti, setax jigi ragonevolment u legittimament milhuq minnhom.

Jekk il- verdett taghhom huwa regolari f'dan is-sens, din il-Qorti ma tiddisturbahx (ara per ezempju Ir-Repubblika ta' Malta v. Godfrey Flahive u r-Repubblika ta' Malta v. Eleno sive Lino Parascandalo decizi minn din il-Qorti fl-24 ta' April 2003, Ir-Repubblika ta' Malta v. Lawrence Mercieca Galea sive Axiak deciza minn din il-Qorti fit-23 ta' Jannar 2003, Ir-Repubblika ta' Malta v. Mustafa Ali Parfitt deciza minn din il-Qorti fil-5 ta' Lulju 2002, ir-Repubblika ta' Malta v. Thomas sive Tommy Winters deciza minn din il-Qorti fis-7 ta' Marzu 2000, u r-Repubblika ta' Malta v. Ivan Fedele deciza minn din il-Qorti fl-1 ta' Dicembru 1994).

B'hekk anke jekk din il-Qorti tistħarreġ ix-xiehda li tkun tressqet

quddiem il-Qorti tal-Maġistrati, ir-rwol ta' din il-Qorti jibqa' dak ta'

reviżjoni tad-deċiżjoni mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati.

Fil-kors

ordinarju tal-funzjoni tagħha, ma ssirx Qorti ta' ritrattazzjoni, ċjoe li

terġa tisma' l-każ u tiddeċiedi l-każ mill-ġdid.

Id-deċiżjoni jekk l-

imputat ikunx ħati jew le qabel xejn teħodha l-Qorti tal-Maġistrati li

għandha d-dover li tanalizza l-provi u l-argumenti legali u tasal

għall-konklużjonijiet tagħha wara li tkun qieset kollox.5

Din il-Qorti, bħala Qorti tal-Appell Kriminali twettaq id-dmir ta'

reviżjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati billi tara jekk u safejn,

il-Qorti tal-Maġistrati, bis-saħħa tal-provi li jkunu ġew miġjuba mill-

partijiet u tal-argumenti legali dibattuti quddiemha, setgħetx

legalment u raġonevolment

tasal għall-konklużjoni milħuqa

minnha fis-sentenza tagħha.

Huwa minħabba f'hekk u biex tilħaq

dan l-għan li din il-Qorti, bħala Qorti tal-Appell tagħmel l-

apprezzament tagħha tal-provi prodotti quddiem dik il-Qorti.

Bosta drabi l-fatti li joħorġu mill-provi mhux dejjem ikunu jaqblu

Anzi ġieli jkun hemm xiehda li jgħidu bil-maqlub ta'

Għalhekk din il-Qorti trid tara jekk, u safejn, b'dawk il-provi

li kellha quddiemha, l-Qorti tal-Maġistrati setgħetx tasal għall-

konklużjonijiet tagħha kif jidhru fis-sentenza b'mod tajjeb u skont il-

Liġi.

Jekk din il-Qorti tara li l-Qorti tal-Maġistrati setgħet tasal għall-

konklużjonijiet li waslet għalihom skont il-provi u l-argumenti legali

5 u dan sakemm ma jkunx hemm raġunijiet eċċezzjonali entro l-parametri ta' dak li jipprovdi l-artikolu 428(3)(5) tal-Kodiċi Kriminali li din il-Qorti tkun tista' tiddeċiedi hi l-meritu tal-kawża.

li kellha quddiemha, allura din il-Qorti ma tibdilx il-konklużjonijiet

milħuqa mill-Qorti tal-Maġistrati u dan għaliex jekk il-Qorti tal-

Maġistrati tkun għamlet xogħolha tajjeb, din il-Qorti ma tistax

taqbad u tibdlilha s-sentenza jekk ma jkunx hemm raġuni valida.

Jekk mill-banda l-oħra din il-Qorti tara li, mill-provi li nġiebu jew

mill-argumenti legali imresqin quddiemha, l-Qorti tal-Maġistrati

tkun żbaljat fl-apprezzament tal-provi jew fl-interpretazzjoni tal-

argumenti legali imresqin quddiemha, b'mod li allura din il-Qorti

tqis ma jkunx sigur u sodisfaċenti li tistrieħ fuq dawk il-

konklużjonijiet, allura din il-Qorti imbagħad għandha s-setgħa u d-

dmir li tibdel dik is-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati, jew

dawk il-partijiet minnha li jirriżultaw li jkunu żbaljati jew li ma

jirriflettux il-Liġi.6

In oltre, għal dak li jirrigwarda l-kredibbilta' tax-xhieda, l-artikolu

638 tal-Kodiċi Kriminali jagħmilha ċara li filwaqt li huwa fid-dover

tal-Prosekuzzjoni li ġġib il-provi kollha u l-aħjar prova possibbli

sabiex il-grad tal-prova tal-Prosekuzzjoni jintlaħaq b'suċċess, is-

subartikolu (2) tal-istess artikolu jippostula li xhud wieħed waħdu

6 Ara wkoll, fost oħrajn, l-Appelli Kriminali Superjuri: Ir-Repubblika ta' Malta vs Rida Salem Rice Kalabic, 15 ta' Jannar 2009; Ir-Repubblika ta' Malta vs Paul Van Der Groen, 19 ta' Gunju 2008; Ir-Repubblika ta' Malta vs Etienne Braddick-Southgate, 14 ta' Dicembru 2004; Ir-Repubblika ta' Malta vs Domenic Crosson, 16 ta' Ottubru 2003; Ir-Repubblika ta' Malta vs Godfrey Flahive u Ir-Repubblika ta' Malta vs Cassar Demajo sive Lino Parascandalo, 24 ta' April 2003; Ir-Repubblika ta' Malta vs Lawrence Mercieca Galea sive Pace Mascari, 23 ta' Jannar 2003, Ir-Repubblika ta' Malta vs Mustafa Ali Parfitt, 5 ta' Lulju 2002; Ir-Repubblika ta' Malta vs Thomas sive Tommy Winters, 7 ta' Marzu 2000, Ir-Repubblika ta' Malta vs Ivan Fedele, 1 ta' Dicembru 1994; u Ir-Repubblika ta' Malta vs George Pisani, 14 ta' Frar 1989; u l-Appelli Kriminali Inferjuri: Il-Pulizija vs Andrew George Calimoso, 12 ta' Mejju 2004, Il-Pulizija vs Anthony Ebejer, 6 ta' Mejju 2004; Il-Pulizija vs Maurice Shepherd, 30 ta' April 2004; Il-Pulizija vs Saviour Portelli, 30 ta' Marzu 2004; Il- Pulizija vs Seifeddine Mohamed Grech et, 21 ta' Ottubru 1996; Il-Pulizija vs Raymond Borg Delicata et, 12 ta' Mejju 1994; Il-Pulizija vs Simon Grech Mallia, 15 ta' Lulju 1996; Il-Pulizija vs Carmel sive Chalmer Gata, 31 ta' Mejju 1991; Il-Pulizija vs Anthony Migliore, 31 ta' Mejju 1991.

jekk emnut huwa suffiċjenti.

Dan ukoll ġie kkonfermat minn

ġurisprudenza nostrana kopjuża

il-prinċipju ġie

Illi wkoll relevanti ai fini tat-test tal-kredibbilta huwa l-artikolu 637

tal-Kodiċi Kriminali li jistipula li għal dak li jirrigwarda xhieda ta'

eta' minuri, xhieda tal-imputat kif ukoll ix-xhieda ta' persuni li

huma klassifikati taħt l-artikolu 636 tal-Kodiċi Kriminali, fosthom

persuni li jkollhom interess fil-kwistjoni li fuqha tkun meħtieġa x-

xhieda tagħhom, jew fir-riżultat tal-kawża : -

id-deċiżjoni (dwar il-kredibbilta tagħhom) titħalla fid-diskrezzjoni ta' min għandu jiġġudika l-fatti, billi jittieħed qies tal-imġieba, kondotta u karattru tax-xhud, tal-fatt jekk ix-xhieda għandiex mis-sewwa jew hix konsistenti, u ta' fattizzi oħra tax-xhieda tiegħu, u jekk ix-xhieda hix imsaħħa minn xiehda oħra, u taċ-ċirkostanzi kollha tal-każ.

Skond il-ġurisprudenza nostrana jekk il-Qorti tal-Maġistrati tonqos

milli tagħmel dan l-ezerċizzju fir-rigward ta' xhieda ta' ċertu portata

jew li permezz tat-testimonjanza tagħhom ikollhom pern fuq is-

sentenza finali, tista tirriżulta n-nullita' tal-proċeduri, li tista'

titqajjem anki ex officio mill-Qorti stess u dan partikolarment meta l-

każ ikun jistrieħ fuq il-kredibbilta' o meno tax-xhieda.

ieħor jekk il-Qorti tkun qed tibbaża s-sentenza tagħha fuq in-nuqqas

ta' kredibbilta' o meno ta' xhud jew xhieda partikolari, dik il-Qorti

ma tkunx tista tasal għal tali konkluzjoni b'mod sodisfaċċenti

7 Ara fost oħrajn l-appelli kriminali sede inferjuri fl-ismijiet Il-Pulizija vs Joseph Bajada Stride ppreseduta mill-imħallef Joseph Salafia Micallef Sant u datata s-6 ta' Novembru 2002; Il-Pulizija vs Antoine Portelli ippreseduta mill-Imħallef Patrick Randazzo u bonnici bellotti fis-16 ta' Marzu 2001; Il-Pulizija vs Carmel Cassone ippreseduta mill-Imħallef David D’gostino u bonnici bellotti fid-9 ta' Novembru 2011; Ara wkoll Ir-Repubblika ta' Malta vs Martin Rubei deċiża mill-Qorti tal-Appell Sede Superjuri u ppreseduta mill-Imħallfin Joseph Sheehan, David D’gostino u Joseph R. Maniscalco u datata 24 ta' Settembru 2004.

mingħajr l-ewwel ma tkun semgħet dawn ix-xhieda partikolari

In oltre kif gie ritenut mil-Qorti fl-Appell Kriminali fis-sentenza fl-

ismijiet Il-Pulizija vs Joseph Yarovoy,9

mhux kull konflitt fil-provi ghandu awtomatikament iwassal ghall- liberazzjoni tal-persuna akkuzata.

Imma l- Qorti, f' kaz ta' konflitt fil-provi, trid tevalwa l-provi skond il-kriterji enuncjati fl-artikolu 637 tal-Kodici Kriminali w tasal ghall-konkluzzjoni dwar lil min trid temmen u f' hix ser temmnu jew ma temmnux'.

L-akbar sfida li jkollu kull Ġudikant hi li huwa jkun jixtieq dejjem

jasal li jiskopri l-verita storika.

Dan peress li l-evidenza li jkollu

indiretta, mhux dejjem neċessarjament iwasluh għall-dik il-verita'.

Xhud jista' jkun konsistenti kemm fil-veritajiet li jgħid kif ukoll fil-

gideb li jista' jkun qiegħed jgħid.

U huwa għalhekk li jeżisti wkoll

ir-reat ta' sperġur għaliex il-Qrati mhux dejjem ikunu f'qagħda li

jikxfu l-verita storika mix-xiehda tax-xhieda li jixhdu quddiemhom.

U f'kull każ, il-Qorti ma għandhiex il-fakulta u s-setgħa li tidħol fil-

profondita' tal-moħħ, qalb u kuxjenza tax-xhud li jkun xehed

quddiemha b'mod li tkun tista' tistabbilixxi ċ-ċertezza assoluta ta'

dak li jkun qed jaħseb u jgħid billi taqralu moħħu u qalbu.

Mill-banda l-oħra l-evidenza indiretta, dik li tistrieħ prinċipalment

fuq iċ-ċirkostanzi u li tkun bażata fuq l-analiżi taċ-ċirkostanzi

8 Ara is-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Joseph Ebejer deciza mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar id-9 ta' Settembru 1999 ippreseduta mill-imhallef Vincent Musumeci.

9 Deċiza fid-9 ta' Lulju 2003 mill-Qorti tal-Appell Kriminali Sede Inferjuri ippreseduta mill-Imħallef Joseph Salafia Micallef Sant.

partikolari tal-każ, għalkemm mhix giddieba, tista' tkun qarrieqa.

Huwa għalhekk li dawn il-Qrati dejjem straħu fuq il-massima li biex

l-evidenza ċirkostanzjali tkun is-sies ta' sejbien ta' ħtija, din trid tkun

inevitabbilment univoka.

Ċjoe li tipponta biss u esklussivament lejn

direzzjoni waħda biss.

U xejn ħliefha.

Għax altrimenti, din it-tip

t'evidenza tista' tiżvijja lil Ġudikant mir-riċerka tiegħu tal-verita.

Il-Liġi penali ma teħtieġx li biex persuna tiġi misjuba ħatja tkun trid

tiġi stabbilita s-suffiċjenza probatorja taċ-ċertezza assoluta, u dan

għaliex Qorti rari ħafna tista' tkun konfrontata b'dan il-livell ta'

Fil-Liġi Maltija, bħal dawk li jsegwu l-proċedura penali

imnisla mis-sistema Anglo-Sassoni, huwa biżżejjed li Qorti ta'

Ġustizzja Kriminali tkun konvinta lil hinn minn kull dubju dettat

mir-raġuni mill-provi imresqa mill-Prosekuzzjoni, u li ma jkunux

ġew newtralizzati fuq bażi ta' probabbilta' mid-Difiża, sabiex tkun

tista' ssib ħtija.

Dawn il-provi pero jridu qabel xejn ikunu jirrispettaw ir-regoli

stabbiliti tal-evidenza fi proċedimenti penali, ċjoe l-Law of Evidence.

Jekk dawk il-provi jkunu jikkonsistu prinċipalment fuq il-verżjoni

ta' xhud waħdieni, il-Qorti xorta waħda tista' tasal sa' dak il-grad ta'

prova, jekk dak ix-xhud ikun ġie emnut, in kwantu f'din l-

eventwalita, din ix-xiehda ssir biżżejjed biex tagħmel prova sħiħa u

kompluta minn kollox, daqs kemm kieku l-fatt ġie ippruvat minn

żewġ xhieda jew aktar u tkun tista' ssib ħtija fl-akkużat.

Iżda jekk mill-banda l-oħra Qorti tkun teħtieġ prova teknika jew

xjentifika u għalhekk tkun teħtieġ ħila jew sengħa speċjali, tkun

teħtieġ li tiġi magħmula perizja minn persuni kwalifikati fil-qasam

partikolari li tkun tolqot dik il-prova.

Dawn ix-xiehda jitħarku bħal

xiehda oħra, u huma mistennija li fl-aħħar tal-perizja tagħhom

jipproduċu rapport, bil-fomm jew bil-miktub, lill-Qorti li tkun

ħatrithom.

Dawn ix-xiehda esperti jistgħu jixhdu dwar il-fatti u

ċirkostanzi mistħarġa minnhom u li fuqhom ikunu bażaw ir-rapport

tagħhom.

Konsegwentement, a differenza ta' xiehda oħra, jistgħu

jesprimu opinjoni fuq il-materja teknika li għaliha huma jkunu ġew

maħtura.

Fil-qadi ta' din il-mansjoni, dawn ix-xiehda jridu jaħilfu

r-rapport tagħhom u meta jixhdu huma jagħmlu dan bil-ġurament.

Fattur ieħor importanti msemmi fil-Liġi Maltija huwa li meta dawn

il-periti, matul ix-xogħol tagħhom ikunu ħadu informazzjoni

mingħand persuni oħra fuq ċirkostanzi ta' fatt, dawn il-persuni

għandhom jissemmew fir-rapport u jridu jiġi mismugħin fil-Qorti

bħal kull xhud ieħor – dment pero li l-perit ma jkunx semgħa lil

dawn ix-xiehda hu stess u bil-ġurament skont dak imsemmi fl-

artikoli 650(5) tal-Kodiċi Kriminali.

Eċċezzjonalment pero, jekk il-

Qorti tħoss il-ħtieġa li dawn ix-xiehda jinstemgħu xorta waħda tista

tordna li jinstemgħu quddiemha.

Dan jista' jiġri wkoll fuq talba tal-

Imbagħad, dik il-Qorti wara li tkun għarblet kemm l-evidenza

ordinarja kif ukoll dik esperta, kemm dik diretta u kif ukoll dik

indiretta, biex tkun tista' ssib ħtija fl-imputat, il-Qorti tkun trid tkun

żgura moralment, sure bl-Ingliż u fis-sistema Legali Ingliż,10 li l-każ

seħħ skont kif tkun qed tipprospetta l-Prosekuzzjoni in bażi għall-

provi ammissibbli li jitresqu quddiemha.

Il-grad ta' suffiċjenza probatorja lil hinn minn kull dubju dettat mir-

raġuni huwa l-ogħla livell ta' prova li l-Liġi teħtieġ fis-sistema

Ġuridiku Malti sabiex Qorti ta' ġustizzja kriminali tkun tista' ssib

persuna akkużata ħatja ta' reat.

Huwa livell li ma' jeħtieġx iċ-

ċertezza assoluta, iżda li huwa ogħla mill-bilanċ tal-probabbilitajiet.

Fil-każ Ingliż Majid,11 Lord Moses stqarr hekk :

Moussa u Paul Leonard Bonavia jgħidu s-segwenti : -

Sabiex tara jekk dan il-livell ta' suffiċjenza probatorja intlaħaqx din

il-Qorti trid, inter alia, tara jekk u safejn persuna tkun qed tixhed is-

sewwa bil-prinċipji provduti

lilha fl-artikolu 637 tal-Kodiċi

Jekk il-Qorti tqis li, applikati dawn il-prinċipji, xhud ikun

qiegħed jixhed is-sewwa, allura tkun tista' toqgħod fuq dak li jkun

qed jgħid jew fuq parti minn dak li jkun qed jgħid skont il-każ.

Jispetta dejjem lil min ikun irid jiġġudika l-fatti jiddeċiedi jekk,

applikati dawn il-prinċipji, jemminx xhud f'dak kollu li jkun qed

jgħid jew safejn jemmen minn dak li jkun qed jgħid, u dan japplika

wkoll meta x-xhud ikun xhud waħdieni tal-fatti allegati.

Huwa biss meta jkun hemm id-dubju veru, bażat fuq ir-raġuni, fuq

is-sens komun u fuq il-buon sens, u fuq stħarriġ dettaljat u

b'attenzjoni, b'diliġenza u b'mod imparzjali tal-provi u l-

argumenti kollha li jkunu ġew imresqin mill-Prosekuzzjoni u

mid-Difiża li jwassal sabiex dak il-livell ta prova lil hinn minn kull

dubju dettat mir-raġuni jkun jista' jingħad li ma ntlaħaqx u li allura,

bħala konsegwenza, l-akkużat ikun irid jiġi dikjarat mhux ħati tal-

akkużi miġjuba kontrih.

Illi l-Qorti tal-Maġistrati saħqet li l-Prosekuzzjoni ma pruvatx il-każ

tagħha lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni dwar il-valur tar-

res furtiva b'nuqqas ta' osservanza tal-best evidence rule.

sentenza fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta vs George Cassone

deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali, ġie ritenut is-segwenti:

Huwa principju fondamentali fil-process kriminali li l-ligi tesigi li kull min jrid jipprova xi haga, ghandu jressaq l-ahjar prova, u dan jista' biss jaqa' fuq prova sekondarja kemm il-darba din l-ewwel jew l-ahjar prova mhiex disponibbli.

Hu veru wkoll, izda, li min ghandu jiggudika jista', skond il- ligi, u minkejja dan il-principju fondamentali appena msemmi, joqghod fuq ix-xhieda anke ta' persuna wahda jekk b'dak li tghid din il-persuna, jikkonvinci lill-gudikant sal-grad tal-konvinciment morali mill-htija tal- persuna akkuzata.

L-prova indizzjarja trid tkun wahda assolutament univoka, li tipponta biss minghajr dubju dettat mir-raguni lejn fatt jew konkluzzjoni wahda.

Ovvjament jekk fatt jew cirkostanzi jistghu ragjonevolment jinghataw aktar minn tifsira jew interpretazzjoni wahda, tkun li tkun, allura dik ma tkunx prova ndizzjarja tajba, skond il-ligi, sabiex in bazi taghha tista' tinstab htija.

Kif tghid u titlob il-ligi, biex prova ndizzjarja tigi ammessa bhala prova valida fis-sens li wiehed jista' ragjonevolment jasal ghall-konkluzzjoni tieghu ta' htija in bazi taghha bla ebda dubju dettat mir-raguni, irid ikun moralment konvint minn dan ir-rekwizit ta' l-univocita' taghha, cioe' li dik il-prova tfisser biss u xejn aktar li l-akkuzat huwa hati ta' dak addebitat lilu w, allura, kull dubju ragjonevoli fir-rigward ghandu jmur favur l-akkuzat skond il-ligi.

Wiehed ghandu jkun ferm attent fl-apprezzament u nterpretazzjoni tal- prova ndizzjarja ghaliex ghalkemm din hi prova ferm importanti, u kultant anke aktar mill-prova diretta, pero', din hi prova li facilment tista' tqarraq lil dak li jkun qed jghamel l-interpretazzjoni w apprezzament taghha.13

In oltre u aktar reċentement fis-sentenza Il-Pulizija vs Cyrus

Mokaddem., il-Qorti tal-Appell Kriminali rriteniet illi :

Biex wiehed jistabilixxi jekk l-provi cirkostanzjali huma univoci wiehed irid jara l-assjem ta' dawn ic-cirkostanzi migjuba bhala prova u li dan il- konvinciment morali huwa wiehed tal- prosekuzzjoni tac-certezza morali (u mhux dik assoluta) jew il-prova lil hinn minn kull dubbju dettat mir-raguni.

In oltre il-konkluzjoni biex tkun univoka mhux necessarjament trid tkun l-uniku xenarju li jista jintlahaq izda trid tkun l-unika wahda li tista twassal ghal htija b'mod ragonevoli kontra dak li jkun.

Fi kliem iehor jekk jinholoq dubbju dwar l-univocita tal- provi cirkostanzjali liema xenarju alternattiv ma jkunx wiehed ragonevoli, dan ma jistax iwassal sabiex il-Qorti tillibera a bazi tan-nuqqas ta' univocita.14

Kwindi huwa essenzjali li l-provi indizzjarji jkunu b'saħħithom

biżżejjed kif ukoll li jkunu jippuntaw f'direzzjoni waħda u ċioe' lejn

il-ħtija tal-imputat u ħadd iktar floku.

Jekk mill-banda l-oħra l-

provi indizzjarji ma jkunux univoċi, ma jkunux jistgħu jagħmlu

prova in sostenn tal-ħtija tal-imputat.

13 Deċiża nhar il-5 ta' Lulju 2002 mill-Imħallfin Noel Cardona Zahra, Joseph A. Sheehan u Patrick Randazzo.

14Deċiża nhar it-8 ta' Mejju 2014 mill-Imħallef Michael Grima Sciberras.

Issa f'dan il-każ il-Qorti tal-Maġistrati kellha quddiemha xenarju

fejn ma kienx hemm biss provi indizzjarji jew ċirkostanzjali li l-

appellati wetqu s-serq.

li kienu qegħdin, matul ċertu ammont ta' xhur, jieħdu laħam

mingħajr ma jħalsu għalih.

Dan ġie rikonoxxut ukoll mill-Qorti tal-

Maġistrati fis-sentenza tagħha stess meta tgħid li ma jiswa xejn li

f'dan il-każ l-imputati ammettew fl-istqarrija tagħhom li verament

kienu ħadu xi affarijiet tal-laħam mingħajr ma kienu ħalsu

għalihom iżda peress li ma qalux kemm kien l-ammont eżatt u ma

qalux il-perjodu ta' meta ġara dan mela allura kien jinkombi fuq il-

prosekuzzjoni sabiex timla l-vojt bil-provi li tressaq.

Dik il-Qorti

kompliet tgħid li ma setgħet tkun moralment konvinta li l-provi

indizzjarji prodotti kienu jwasslu neċessarjament li l-imputati

huma ħatja ta' serq skont l-akkuża kif postulata u taħt l-Artikoli

indikat mill-Avukat Ġenerali in kwantu hija kienet marbuta

b'dawn l-artikoli u jekk dawn ma jiġux pruvati hija għandha

tillibera lill-imputati.

Din il-Qorti diġa spjegat fejn ma taqbilx ma din l-interpretazzjoni

tal-Liġi da parti tal-Qorti tal-Maġistrati.

F'dan il-każ l-appellati

ammettew li kienu jisirqu l-laħam mill-ħanut li fih kienu jaħdmu u

t-tnejn li huma jtennu li kienu ilhom jagħmlu dan għal diversi xhur.

Biss din il-Qorti tifhem li l-Qorti tal-Maġistrati kellha wkoll

dilemma oħra minħabba li ġie pruvat sal-grad tal-probabbli li l-

appellati ma kienux waħedhom li kienu jisirqu l-laħam.

il-Qorti

taqbel mal-Qorti

tal-Maġistrati

fis-sens

Prosekuzzjoni kienet marbuta li tipprova b'sikurezza li l-appellati

jew min minnhom serqu l-laħam, kemm il-darba l-appellati jew

min minnhom serqu laħam u l-valur wara kull darba li serqu l-

laħam kull wieħed minnhom individwalment u separatament.

responsabbilita penali hija personali u esklussiva għal kull

ġudikabbli.

Il-Prosekuzzjoni ma setgħetx tkun approssimattiva

f'dan ir-rigward u titfa' lil kulħadd fl-istess keffa.

hekk jirriżulta almenu sal-grad tal-probabbli li ma kienux l-

appellati biss li kienu jew jisirqu l-laħam jew inkella jipparteċipaw

fi skemi truffaldini li jinvolvu l-bejgħ ta' laħam preġjat lil ristoranti

imħallas bi prezzijiet ta' laħam anqas preġjat.

Illi l-Prosekuzzjoni naqset milli ġġib prova lil hinn minn kull dubju

dettat mir-raġuni ta' kemm il-darba l-appellati serqu laħam kif

ukoll il-valur tal-laħam kollu li huma serqu individwalment u l-

perjodu li fih l-appellati serqu l-laħam – apparti dakinhar tas-27

L-anqas ma josta l-fatt

li huma wkoll ammettew li ma serqux biss laħam dakinhar, iżda

għamlu dan fuq medda ta' xi xhur.

Minkejja dan il-Qorti tal-Maġistrati waslet għall-konklużjoni

liberatorja minħabba l-fatt li l-Prosekuzzjoni naqset milli tipprova

l-istanzi, drabi u valuri tal-laħam misruq.

Bid-dovut rispett lejn

dik il-Qorti, ladarba rriżulta li l-ġudikabbli kkommettew serq,

aktar u aktar jekk huma ammettew għal dan, huma kellhom jiġu

misjuba ħatja ta' dak is-serq li l-valur tiegħu almenu jista' jiġi

attribwit għar-res furtiva, u li tista' tiġi imputata lilhom b'mod

sikur mill-atti tal-każ.

Veru li l-prova tar-res furtiva u l-valur

attribwit lilha mill-eżerċiżżju li sar mix-xhud Jonathan Sargent

eżebit a fol 70 ma tistax tiġi meqjusa b'mod sikur li hija

responsabbilita biss tal-appellati.

F'dak li għandhom x'jaqsmu l-

appellati il-prova l-aktar soda tal-valur tal-oġġetti misruqa li teżisti

fl-atti u attribwibbli lill-appellati hija dik eżebita a fol 71 u 72.

L-eżerċizzju

intrapriż minn

Jonathan Sargent, għalkemm

interessanti, ma ġiex pruvat li huwa attribwibbli biss għall-azzjoni

Dan peress li ma hemmx prova li kienu l-appellati

biss li kienu qegħdin jisirqu minn dan il-laħam minn dak l-

istabbiliment.

Anzi jirriżulta wkoll mix-xiehda ta' Francis Akakios li

l-akbar valur ta' serq kien qiegħed isir ma' operaturi tar-ristoranti

taħt modalita truffaldina differenti minn dik adoparata mill-

Ma ġiex sodisfaċentement pruvat li kienu l-appellati li

kkommettew il-parti l-kbira ta' dan is-serq ta' laħam lamentat mill-

parte civile; għalkemm din il-Qorti ma għandhiex dubju li fuq

medda ta' xhur kif mistqarr minnhom il-valur tal-laħam kien

inġenti.

L-anqas ma dan l-eżerċizzju magħmul u eżebit a fol 70 ma jispjega

kemm u f'liema miżura huwa attribwibbli għal min minnhom.

ma tistax titqies li hija prova li l-Qorti tal-Maġistrati setgħet tqis

sikura biex fuqha tkun tista ssib ħtija; u s'hemmhekk din il-Qorti

taqbel mal-Qorti tal-Maġistrati.

Fejn din il-Qorti ma taqbilx mal-

Qorti tal-Maġistrati huwa dwar il-fatt li s-serq ġie ammess, li hemm

prova ta' quantum u valur tas-serq tal-laħam eżegwit fis-27 t'April

2016 u minkejja dan

il-Qorti tal-Maġistrati, għar-raġunijiet

imsemmija aktar il-fuq għażlet li ma ssibx ħtija fl-appellati.

Din il-Qorti hija sikura li l-appellati serqu kwantita ta' laħam,

mhux biss dakinhar tas-27 t'April 2016, iżda wkoll fuq medda ta'

xhur, u fi żmien meta kienu impjegati mal-parte civile – kif

jirriżulta minn fol 40 u 55.

Din il-Qorti għalhekk tqis li fuq il-bażi

tal-provi li kellha quddiemha, il-Qorti tal-Maġistrati kellha

biżżejjed provi sikuri biex tkun tista' ssib ħtija fl-appellati li

kkommettew is-serq, kwalifikat bil-persuna, iżda mhux bil-valur.

Deċide

Għall-motivi premessi din il-Qorti tilqa' l-appell tal-Avukat Ġenerali u

konsegwentement tħassar u tirrevoka dik il-parti tas-sentenza appellata li

permezz tagħha l-appellati Daren DELMAR u Paul Louis SPITERI ENDEN ġew

liberati u minflok, wara li rat l-Artikoli 17, 20, 31, 261(d), 268(d) u 281(a)

tal-Kodiċi Kriminali issib lill-appellati Daren DELMAR u Paul Louis SPITERI ENDEN

ħatja tal-imputazzjoni miġjuba kontra tagħhom u tikkundanna : -

(a) lill-imsemmi Daren ELLUL għal perjodu ta' disa' (9) xhur priġunerija

liema piena, b'applikazzjoni tal-Artikolu 28A tal-Kodiċi Kriminali,

qegħda tiġi sospiża għal perjodu ta' sena mil-lum.

Ai termini tas-

subartikolu (4) tal-imsemmi Artiklu 28A tal-Kodiċi Kriminali din il-

Qorti wissiet bi kliem ċar u li jinftiehem ir-responsabbilta tal-ħati taħt

l-artikolu 28B tal-Kodiċi Kriminali jekk huwa jikkommetti, matul il-

perjodu operattiv reat li għalih hemm piena ta' priġunerija.

(b) lill-imsemmi Paul Louis Cappello għal perjodu ta' disa' (9) xhur

priġunerija liema piena, b'applikazzjoni tal-Artikolu 28A tal-Kodiċi

Kriminali, qegħda tiġi sospiża għal perjodu ta' sena mil-lum.

termini tas-subartikolu (4) tal-imsemmi Artiklu 28A tal-Kodiċi

Kriminali din il-Qorti wissiet bi kliem ċar u li jinftiehem ir-

responsabbilta tal-ħati taħt l-artikolu 28B tal-Kodiċi Kriminali jekk

huwa jikkommetti, matul il-perjodu operattiv reat li għalih hemm

piena ta' priġunerija.

Imħallef


TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR

ĠUDIKATUR

Seduta tal-10 ta' Dicembru, 2019

Numru fuq il-Lista: 27

hekk kif issurogata fid-drittijiet ta' Narcy Giordano Psaila(K.I. 57261M)

Triq Indri Mulvaney,

Vince shaw (K.I. 326798M)

Ra l-Avviz tat-Talba prezentat mis-socjeta' attrici noe et fis-07 ta' Marzu 2017 li permezz

tieghu l-istess socjeta' qed titlob li l-konvenut jigi ordnat ihallasha s-somma ta' elf mija u

wiehed u ghoxrin ewro u tmien cenezmi (€1,121.08) rapprezentanti danni kagunati fil-

vettura bin-numru ta' registrazzjoni ABP 067 asskurati tas-socjeta' attrici u proprjeta ta'

Narcy Giordano Psaila u dan minhabba traskuragni u negligenza da parti tal-istess intimat.

Ra r-risposta tal-konvenut a fol 26 li permezz taghha eccepixxa li l-preskrizzjoni a tenur

tal-Artikolu 2153 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta; li l-attur Narcy Giordano Psaila kien minn dejjem

a konoxxenza li l-intimat ma huwa responabbli ghal ebda hsara li huwa jista jsofri; li l-

atturi ghandhom igibu prova tal-fatti minnhom allegati; li t-talbiet attrici huma infondati

fil-fatt u fid-dritt.

A fol 60 xehed l-attur Narcy Giordano Psaila li huwa ha l-vettura tieghu li ghandha n-numru ta'

registrazzjoni ABP 067 ghand il-konvenut biex isewwiha u meta waqa' huwa baqa' diehel

fil-garaxx tieghu bil-karozza.

Il-konvenut qallu li ahjar jerga johrog il-vettura barra t-triq;

huwa qallu fejn jipparkjaha u hekk ghamel sakkarha u ghadda c-cavetta lill-konvenut.

Wara tlett ijiem il-karozza kienet lesta u meta mar ghaliha l-vettura kienet fil-garaxx

flimkien ma' vetturi ohra.

Huwa nnota li fuq quddiem in-naha tad-driver l-vettura kellha

daqqa fuq il-bumper u meta staqsa lill-konvenut huwa wiegbu l jista jkun li kienet hemm.

Ix-xhud wiegbu li zgur li ma kienetx hemm u meta dar il-vettura innota li mill-genb ghal

parti ta' wara u wara kien hemm daqqa ohra taht il-windscreen.

qallu li huwa ma kienx responsabbli.

Huwa kif ra hekk il-konvenut talbu tletin ewro

(€30) tax-xoghol li skont ix-xhud hija somma minima hafna ghax-xogholijiet li kellu

Huwa mbaghad fetah claim mal-insurance tieghu cioe' mas-socjeta' attrici u

ghamel ukoll rapport l-ghassa tal-pulizija u ha l-vettura ghand mechanic iehor.

A fol 67 xehed PC 864 Duncan Kemp li pprezenta rapport li sar fl-ghassa tal-pulizija u

kkonferma l-kontenut tar-rapport.

Huwa spjega li ma jiftakarx jekk kienx ra l-hsarat fil-

vettura in kwistjoni izda jekk l-attur mar l-ghassa bil-vettura huwa jkun raha zgur.

A fol 71 xehed Joseph Muscat Azzopardi, surveyor mas-socjeta' attrici li kkonferma li r-ritratti bil-

hsarat fil-vettura hadhom hu u kkonferma s-survey report li ghamel huwa a fol 48 et.

A fol 75 xehed Malcolm Debrincat permezz ta' affidavit li huwa Santangelo Adjustor mas-

socjeta' attrici u spjega li l-attur Giordano Psaila kellu polza tat-tip 'comprehensive' fuq il-vettura

in kwistjoni mal-istess socjeta'.

payment u li l-ispiza tax-xogholijiet ta ' tiswija u akkwist ta' parts jammontaw ghal disa'

mija u tlett ewro u sittin centezmu (€903.60c).

Huwa spjega li l-ammont li qed jitolbu

huwa ta' elf disgha u sebghin ewro u disgha u sebghin centezmu (€1,079.59c) li jinkludi

hamsa u hamsin ewro (€55) excess u mhux mija u wiehed u ghoxrin ewro u tmien

centezmi (€121.08c) kif qed jigi mitlub f'din l-kawza.

Meta fid-19 ta' Ottubru 2012 il-

konvenut cempel il-Head Office tas-socejta' attrici huwa infurmawhom li ma kien jaf xejn

dwar l-kaz imsemmi fl-ittra legali tal-05 ta' Ottubru 2012 li kien ircieva u li qatt ma kien

gie infurmat dwar il-hsarat fuq il-vettura in kwistjoni.

A fol 106 s-socjeta' attrici ddikjarat li ma ghandhiex aktar provi.

A fol 113 il-konvenut Vince shaw xehed li l-attur Narcy Giordano Psaila kien gablu l-karozza

ghat-tiswija u huwa hekk ghamel.

Meta mar biex jigbor il-karozza sab li kellha daqqiet fuq

quddiem u fuq wara izda huwa ma ra ebda daqqiet fuq il-vettura.

Huwa jaqbel li Giordano Psaila

kien urih dawn id-daqqiet u li qallu li dawn ma kienux hemm meta huwa hadlu l-

Huwa setgha jara li l-bumper kien fuq is-sealer biss mentri l-attur qallu li nqala'

Huwa r-ritratti esebiti mill-attur ma rahomx u esebixxa r-ritratti tal-garaxx

tieghu u fejn ikunu pparkjati l-vetturi.

Id-daqqiet l-ohra huwa jghid li ma rahomx.

kienet ghandu l-vettura huwa harigha barra ghax ghandhom parking barra.

li thallas tletin ewro (€30) tas-servizz u l-attur forsi l-ghada ilmenta bil-bumper.

Ra a fol 105 n-nota ta' riduzzjoni fl-ammont ta' elf disgha u sebghin ewro u disgha u

A fol 122 il-konvenut iddikjara li ghalaq il-provi.

In kontro-ezami (fol 124) il-konvenut jghid li l-vettura damet ghandu jumejn u li meta

gabha ghat-tiwsija l-attur halliha barra ghax ma kienx hemm post fil-garage.

dahhal il-vettura fil-garage meta beda jahdem fuqha u dam jahdem fuqha xi nofs ta' nhar

u meta kienet lesta huwa halliha fil-garage u l-attur meta mar ghaliha l-vettura fil-garage

Huwa ma nnutax daqqiet fil-vettura ghax ma jharsux lejn daqqiet u huwa mal-

jghid li lanqas rah u lanqas jafu lir-ragel.

Semgha lil partijiet jitrattaw il-kaz.

Ikkunsidra

Li dan huwa kaz fejn l-attur Narcy Giordano Psaila ha l-vettura ghat-tiswija ghand il-konvenut u li

sakemm damet ghat-tiswija l-attur kkonstata xi hsarat fil-vettura liema hsarat huwa jghid

li ma kienux hemm qabel.

Il-konvenut jghid li hsara fil-bumper ra izda ma jistax jghid

jekk dan sarx qabel ma l-vettura ingabet ghat-tiswija u li l-fatt li l-attur pparkja l-vettura

barra l-konvenut mhux responsabbli.

Waqt it-trattazzjoni l-konvenut ssottometta li (a) ma saritx prova ta' surrogazzjoni (b)

ma saritx prova ta' hlas; (c) ma saritx prova ta' hlas ta' excess; (d) il-polza tal-attur fol 85

ma tapplikax ghal kiri ta' vetturi.

L-atturi jikkontendu l-prova ta' surrogazzjoni tohrog mill-Artikolu 1167(2) tal-Kap 16.

Rigward dan it-Tribunal qed jiddeciedi kif gej:

ta'

surrogazzjoni

- Dan

referenza ghas-segwenti

F'dan il-kaz, dak li qed ifittex ghad-dikjarazzjoni ta' responsabilita' ghad-danni subiti

mhux il-persuna li soffriet id-danni izda l-assikurazzjoni li rrisarciet hi d-danni subiti

mill-assikurat skont il-polza t' assikurazzjoni u ghalhekk dahlet fiz-zarbun ta' drittijiet

spettanti lill-assikurat kontra min allegatament ikkaguna d-danni lill-istess assikurat.

Mill-atti ma rrizultax is-surroga kontrattwali billi l-assikurazzjoni attrici naqset li

tipproduci tali dokument pero' qed tistrieh fuq is-surroga legali li taghti l-ligi fl-Artikolu

Tali surroga ggib lis-socjeta' assiguratrici b'titolu derivattiv id-

drittijiet tal-assikurat taghha u dan jintitolaha tessubentra fl-istess pozizzjoni identika,

sostanzjali u processwali tal-assikurat fil-konfront tal-terz awtur tal-fatt dannuz.

U l-istess fis-sentenza deciza mill-Qorti tal-Appell Sede Inf per Imh Stephenson fl-20 ta'

"Huwa sew maghruf u ben konoxxut illi meta l-assigurazzjoni thallas lill-assigurat taghha

taht il-polza din tigi surrogata fid-drittijiet ta' l-assigurat taghha, ad eccezzjoni ta' dak li

hu "excess payment" li l-istess assigurat jikkontribwixxi u jeroga minn butu";

Il-hlas hekk maghmul mill-assigurazzjoni jikkoncerna 'stricto jure' r-rapport ma' l-

assgurat taghha emanenti mill-kuntratt ta' l-assigurazzjoni u l-polza.

jinteressah biss limitatament biex ikun jaf illi f'kaz li jigi kkundannat jirrizaricixxi d-danni

hu jkun mehlus mill-obbligazzjoni tieghu fil-kaz li l-hlas jaghmlu lill-assigurazzjoni

minflok lill-assigurat li mieghu t-terz ikun obbligat, jew kontrattwalment jew 'ex delicto';

Meta dan hu hekk il-kaz m' hemmx ghalfejn l-prova 'sine qua non' tas-surroga ghax ghal

dan tissuplimenta l-ligi fl-Artikolu 1166 (c) tal-Kodici Civili li tipprovdi li s-surroga ssir

'ipso jure' favur "dak li kien obbligat ma' ohrajn jew ghal ohrajn ghall-hlas tad-dejnu kellu

Li ghalhekk dan it-Tribunal jaqbel mal-atturi u cioe' li tali surroga temani mill-Artikolu

1166 tal-Kodici Civili u qed tichad dan l-argument tal-konvenut.

Dwar prova ta' hlas, pagament tal-excess jirrizulta minn Dok MA4 a fol 102 u kkonfermat

bil-gurament fl-affidavit ta' Malcom Aquilina Santangelo Adjuster mas-socjeta' attrici (fol 75

et), u ghalhekk ma jistax jinghad li tali prova ma saritx.

Dwar li l-kiri tal-vettura ma ghandux jaghmel tajjeb ghalihom il-konvenut u li skont l-

car', jinghad li l-ammont ta' danni li qed tippretendi s-socjeta' attrici huwa ta' elf disgha

(€55) excess, tmien mija u tmienja u erbghin ewro u sittin centezmu (€848.60c) hlas

sabiex tissewwa l-vettura, mija tmienja u erbghin ewro u hamsin centezmu (€148.50c)

kiri ta' vettura, u sebgha u ghoxrin ewro u disgha u erbghin centezmu (€27.49c) survey

Section II tal-polza (fol 90) li qed jaghmel referenza ghaliha l-konvenut ma tapplikax

ghal kaz tal-konvenut stante li ma saritx prova li huwa kiser xi kondizzjoni ta' tali polza.

Ghaldaqstant lanqas f'dan ir-rigward l-konvenut ma ghandu ragun.

Dwar il-provi jinghad li ghandna zewg verzjonijiet – dik tal-atturi li l-hsarat saru meta l-

vetturi kienet taht il-kustodja tal-konvenut u dik tal-konvenut, li l-hsarat ma sarux meta

l-vettur kienet ghandu ghat-tiswija u anke kieku stess l-fatt li l-attur pparkja l-vettura

barra huwa mhux responsabbli ghal dawn l-hsarat.

Dwar is-sekwenza ta' kif gara l-kaz: l-attur induna bil-hsarat fis-06 ta' Gunju meta mar

lura ghal karozza; fis-07 ta' Gunju ghamel rapport l-ghassa, fil-11 ta' Gunju 2012 saret il-

78), fl-24 ta' Gunju 2012 ittiehdu r-ritratti tal-hsarat; Li l-vettura damet ghand

il-konvenut mill-04 ta' Gunju 2012 sas-06 ta' Gunju 2012.

Li r-rapport fl-ghassa tal-

pulizija l-attur l-ewwel stqarr li l-vettura kien hadha hamest ijiem qabel u wara raga mar

jikkoregi ruhu li stqarr li l-vettura hadha fl-04 ta' Gunju 2012 u mar ghaliha fis-06 ta'

Ir-rapport sar fis-07 ta' Gunju 2012 u fir-rapport l-attur ma kienx nizzel l-

hsarat li saritlu fil-vettura u kien biss meta huwa mar biex jigbor ir-rapport mill-ghassa

tal-pulizija tal-belt li huwa nizzel li mal-lista ta 'hsarat kien hemm ghafsa fil-bumper ta'

Jigi rilevat li l-lista tal-hsarat mhix imsemmija fir-rapport.

fil-11 ta' Gunju 2012 (fol 78).

Huwa pacifikament ritenut li fil-kamp civili l-piz probatorju m'huwiex dak ta' provi lil'

hinn mid-dubju ragonevoli, izda ladarba min kellu l-obbligu li jipprova dak li jallega ma

jirnexxilux jaghmel dan, il-parti l-ohra m'ghandhiex tbati minn dan in-nuqqas u dan skont

Hawnhekk issir referenza ghas-sentenza

ta' din il-Qorti tas-27 ta' Marzu, 2015 fl-ismijiet: Salv Bezzina & Sons Limited vs Paul

Amarikwa Obi, li ccitat silta mis-sentenza datata 13 ta' Ottubru, 2008, fl-ismijiet: S. Amarikwa Obi Briffa Curmi

vs Carnik Contructions Limited (Appell Superjuri) fejn gie osservat illi:

"Kif sewwa rrilevat il-Qorti tal-Appell (Inferjuri) fis-sentenza tal-24 ta' Marzu 2004 fil-

kawza "Xuereb Maria et vs Bonsfield Clement et": "Huwa pacifiku f'materja ta' konflitt ta'

verzjonijiet illi l-Qorti kellha tkun gwidata minn zewg principji fl-evalwazzjoni tal-provi

quddiemha: Li taghraf tislet minn dawn il-provi korroborazzjoni li tista' tikkonforta xi

wahda miz- zewg verzjonijiet bhala li tkun aktar kredibbli u attendibbli minn ohra; u fin-

Fi kliem iehor il-Qorti ghandha tezamina jekk xi wahda miz-zewg verzjonijiet, fid-dawl

tas-soliti kriterji tal-kredibilita` u specjalment dawk tal-konsistenza u verosimiljanza,

ghandhiex teskludi lill-ohra, anke fuq il-bilanc tal-probabilitajiet u tal-preponderanza tal-

provi, ghax dawn, f'kawzi civili, huma generalment sufficjenti ghall-konvinciment tal-

Illi mill-provi prodotti jirrizulta car li l-attur kien informa mal-ewwel lill-konvenut

b'dawn il-hsarat li kien ikkonstata fil-vettura tieghu, u li kieku ma kienx hekk kieku l-

Malcolm Debrincat rapprezentant tas-socjeta' attrici, l-konvenut cahad mieghu li huwa jaf

b'dawn il-hsarat u dan meta anke mir-rapport tal-pulizija jirrizulta li l-pulizija kienu

kelmuh fuq dawn il-hsarat u li huwa dejjem cahad li huwa responsabbli ghal dawn il-

Mir-rapport tal-pulizija a fol 70 jirrizulta li l-konvenut qatt ma kkontesta li l-

vettura kellha l-hsarat izda li huwa ma kienx responsabbli ghal dawn il-hsarat stante li

skont hu galadraba din tithalla barra huwa ma hux responsabbli jekk din jigrilha xi hsara.

Huwa jghid ukoll fid-difiza tieghu u mir-ritratti li huwa esebixxa fil-garage tieghu ghandu

avviz li kulhadd jipparkja l-vettura tieghu b'riskju tieghu u ghalhekk huwa mhux

responabbli ghal dawn il-hsarat.

Ghaldaqstant il-prova li l-vettura kellha hsarat saret, kif gie pruvat ukoll li tali hsarat saru

meta l-vettura kienet ghand il-konvenut biex tissewwa.

Dwar ir-responsabilita' li ghandu mechanic jinghad li meta karozza tithalla ma' mechanic

biex jahdem fuqha skont il-hila tieghu, dan iġib miegħu l-obbligu li, sakemm iddum taħt

iż-żamma tiegħu, jrid jieħu ħsieb li ma titgħarraqx.

Minbarra f'hekk, bis-saħħa tal-

kuntratt tal-appalt li jkun ingħata, hu mistenni li, meta jtemm ix-xogħol tiegħu fuqha,

jroddha lil sidha f'kundizzjoni aħjar.

Dan it-Tribunal jaghmel referenza ghas-sentenza kif

citata mis-socjeta' attrici, kawza numru 2543/99 per JRM fl-ismijiet: Atlas Insurance

Agency Limited vs Multi Repairs Limited li kienet tirrigwarda vettura li waqt li kienet

ghand it-tellar ghat-tiswija giet misruqa.

Fiha l-Qorti dahlet fid-dettal dwar ir-

responsabilita' ta' min isewwi l-vetturi.

Hija rriteniet meta wiehed li jsewwi l-vetturi

jaccetta li jaghmel dan, dan ggib mieghu r-rabta tal-kustodjali hija "qualificata come

Illi ghandha ragun id-difensur tas-socjeta' attrici meta targumenti li l-elementi tal-

kuntratt ta' appalt

jghoddu ghal kuntratt ta' depozitu, stante

li mit-tagħlim

Illi hija ħaġa ċerta li dak li huwa meħtieġ hu li biex jinħalaq il-kuntratt tad-depożitu hu li

l-ħaġa tgħaddi f'idejn iddepożitarju.

Dan l-element tat-traditio huwa rekwiżit sine qua

non biex iġib fis-seħħ il-kuntratt tad-depożitu.

Huwa passaġġ fiżiku meħtieġ li,

madankollu, jnissel rabta fuq min jilqa' għandu l-ħaġa bla ma jsir sidha jew imqar ikollu

l-pussess tagħha ghaliex ma jżommhiex għalih innifsu u lanqas jista' jinqeda minnha

għalih innifsu.

Illi b'mod partikolari u b'rilevanza mhux żgħira għall-każ li l-Qorti għandha quddiemha,

d-duttrina sabet ukoll li fejn ħaġa titħalla ma' xi ħadd biex dan isewwiha "oggetto del

Illi b'dan il-mod, filwaqt li sseħħ rabta bejn il-kuntratt "ewlieni" tipiku mal-kuntratt

"derivat" tad-depożitu tal-ħaġa, u fejn l-elementi tal-ewwel jipprevalu fuq tat-tieni,

b'daqshekk ma jfissirx li r-regoli u l-elementi tal-kuntratt tad-depożitu jinħonqu għal

Minflok, jista' jingħad li sa fejn il-bażi tal-kwestjoni tar-responsabbilta' jkun l-

allegat nuqqas tal-kontraent, ikun jistgħu jgħoddu kemm ir-regoli tal-kuntratt tad-

depożitu u kif ukoll l-effetti ġenerali maħsuba fil-liġi għall-inadempiment kuntrattwali;

Illi, għalhekk, fil-qafas ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, jista' jingħad ukoll li s-sisien tal-

azzjoni attriċi jistrieħu fuq il-ħtija marbuta man-nuqqas ta' twettiq ta' rabta kuntrattwali

(l-inadempiment), u mhux fuq il-ħtija akwiljana mnissla mill kważi delitt.

F'dan il-każ, s-socjeta' attrici tibni l-pretensjonijiet tagħha fuq l-allegazzjoni li l-konvenut

naqas li jhares kif imiss l-obbli tieghu ta' depozitarju-appaltatur u, minħabba li żżamma

tinvolvi ħlas, tgħid li huwa naqas li jiehu hsieb il-karozza bhala kien jaghmel bil-kustodja

ta' hwejgu u ghaldaqstant fic-cirkostanza partikolari irid iwiegeb ghal kull nuqqas

Illi l-kwestjoni tal-grad ta' responsabilta' li jrid iħaddem iddepożitarju hija waħda li, bħala

regola, tintrabat mal-għaqal li jrid juri missier tajjeb tal-familja fit-tmexxija ta' ħwejġu.

liġi trid li dak li għandu titqiegħed ħaġa b'depożitu jieħu ħsiebha bħalma jieħu ħsieb

ħwejġu stess.

Iżda hu ma jweġibx għall-aċċidenti li jseħħu b'forza maġġuri, sakemm ma

jkunx tnikker biex irodd lura l-ħaġa lil min ikun talabhielu lura (ara art 1901 Kap 16).

Id-dmir ewlieni u element kardinali tal-kuntratt tad-depożitu huwa li ddepożitarju

għandu jrodd lura l-istess ħaġa mħollija f'idejh fil-qagħda li tkun fiż-żmien meta tintradd

u kull tgħarriq li ġġarab bla ħtija tiegħu jbatiha d-depożitant (Art 1904 Kap 16).

lura jrid isir jew lil min wettaq id-depożitu, jew lill-persuna li f'isimha jkun sar id-

depożitu, jew lill-persuna maħtura biex tirċievi l-ħaġa (Art 1908 Kap 16).

Normalment, id-depożitant jeħtieġlu jipprova biss li, bit-telfien tal-ħaġa depożitata,

ġarrab danni: sakemm ma jkunx intwera li kien traskurat fl-għażla tal-persuna tad-

depożitarju bħala persuna li tkun magħrufa bħala waħda traskurata fiż-żamma ta'

ħwejjiġha, f'liema każ iddepożitant jitqies responsabbli minn għażla bħal dik.

Jiġifieri ma

jqumx il-każ fortuwit u meta l-ħsara li tiġri titnissel mill-fatt pożittiv jew negattiv tal-

bniedem (vid Kumm 29.6.1979 fl-ismijiet: Nut Joseph Dardouri vs Anglu Tomasuolo

et (mhix pubblikata); f'din il-kawza l-ebda accenn dwar dan ma sar u ghalhekk l-attur ma

jistax jinghad li ghandu parti mit-tort.

Illi kif ingħad bosta drabi, huwa prinċipju aċċettat li n-nuqqas ta' twettiq ta' obbligazzjoni

kuntrattwali iġġib fis-seħħ l-effetti "sekondarji" tal-istess obbligazzjoni – jiġifieri l-effett

li min jonqos li jwettaq dak li ntrabat għalih irid jagħmel tajjeb għad-danni li tkun ġarrbet

il-parti li magħha kien intrabat.

Illi meta parti tkun intrabtet li twettaq xi ħaġa u ma tagħmilhiex jew ma ttemmhiex, il-

parti l-oħra (jiġifieri, l-kreditur tal-obbligazzjoni) tista' tingħata s-setgħa li twettaqha hi

bi spejjeż ta' min ikun naqasha (jiġifieri, d-debitur tal-obbligazzjoni).

Kreditur ta'

obligazzjoni li ħaddieħor ikun intrabat miegħu li jwettaq, u dan jonqos li jwettaqha,

għandu l-għażla li jew jinsisti mad-debitur tal-obbligazzjoni li jwettaq dak li ntrabat li

jagħmel jew, f'każ li l-adempiment ma jkunx għadu jista' jsir aktar, li jitlob il-ħlas tad-

danni mġarrba minħabba dak in-nuqqas.

Illi meta wieħed jintrabat li jwettaq obbligazzjoni huwa mistenni li jagħmel dan bl-għaqal

ta' missier tajjeb tal- familja.

Dan għaliex, ukoll fejn id-debitur ma jkunx mexa b'mala fidi,

huwa jrid jagħmel tajjeb għal kull dannu li jġarrab il-kreditur tal-obbligazzjoni kemm

dwar in-nuqqas ta' twettiq tar-rabta u kif ukoll dwar id-dewmien fl-eżekuzzjoni.

Biex jeħles minn dawn l-effetti, id-debitur irid juri li n-nuqqas ta' twettiq tal-obbligazzjoni

jew id-dewmien fit-twettiq tagħha fiż-żmien miftiehem kienu l-kawża ta' ħaġa barranija

li huwa ma kienx jaħti għaliha, bħal fil-każ ta' aċċident jew forza maġġuri.

1132(1), 1133 u 1134 Kap 16).

Illi fid-dawl ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, dan it-Tribunal jasal ghal fehma li l-konvenut

naqas mill-obbligu tieghu bhala depozitarju u ghalhekk irid jaghmel tajjeb ghad-danni

mgarba minn sid il-karozza li hallset ghalihom is-socjeta' attrici.

Ghaldaqstant dan it-Tribunal qed jilqa' t-talba tal-atturi u jordna lill-konvenut sabiex

ihallas lill-atturi s-somma ta' elf disgha u sebghin ewro u disgha u hamsin centezmu

(€1,079.59c) bl-imghaxijiet legali mid-29 ta' Lulju 2013 sal-gurnata tal-pagament effettiv.

Bl-ispejjez inkluzi dawk tal-ittra ufficjali tad-29 ta' Lulju 2013 a karigu tal-konvenut.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments