Kopja Informali ta' Sentenza

Seduta ta' l-10 ta' Dicembru, 2014

Citazzjoni Numru.

Rita CURRY

Nutar Joseph ‘SURNAME AĠIUS

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fil-15 ta' Lulju, 2013, li bih u għar- raġunijiet hemm imfissrin, l-attriċi talbet li din il-Qorti (i) ssib li l-imħarrek Nutar Santoni Hooton huwa responsabbli għan-nullita' ta' testment minnu ippubblikat fid-9 ta' Ottubru, 1997, bl-aħħar dispożizzjonijiet ta' Charles Van Buren Mallia, u b'hekk responsabbli għat-telf u għad-danni mġarrbin mill-attriċi minħabba tillikwida d-danni mġarrbin minnha minħabba l-imsemmi nuqqas min-naħa tal-imħarrek; u (iii) tikkundanna lill-imħarrek iħallasha d-danni hekk likwidati.

Talbet ukoll l-ispejjeż;

l-istess nullita'; (ii)

Rat id-degriet tagħha tad-29 ta' Lulju, 2013, li bih ordnat in-notifika lill- imħarrek bl-atti tal-kawża u tat struzzjonijiet lill-attriċi dwar it-tressiq tal- provi min-naħa tagħha;

Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa mill-imħarrek fit-22 ta' Awwissu, 2013, li biha laqa' għall-azzjoni attriċi billi, b'mod preliminari, qal li dik l-azzjoni waqgħet biż-żmien preskrittiv tas-sentejn taħt l-artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili, u dan billi l-ewwel darba li l-attriċi interpellatu b'att ġudizzjarju biex iżżommu responsabbli għad-danni kien fl-14 ta' Ottubru tal-2011 u jiġifieri xi erbatax-il sena wara li kien sar it-testment impunjat, u billi l- kawża nfetħet sentejn u għaxar xhur wara l-mewt tat-testatur.

Huwa jiċħad li b'xi mod huwa debitur tal-attriċi.

Fil-mertu, laqa' billi qal li f'każ li l-ewwel eċċezzjoni ma tintlaqax u huwa jitqies b'xi mod responsabbli lejn l-attriċi, din trid tipprova li kellha tabilħaqq drittijiet fuq il-ġid tal-mejjet u li minn dak il-ġid kienet sejra tgawdi.

Huwa żied jgħid li jirriżulta li l-wirt tal- mejjet kien mgħobbi b'dejn u li l-ġid li l-attriċi tgħid li kienet tħalliet fit- testment li twaqqa' ma kenitx tista' tieħu minnu qabel ma hija taqta' l- imsemmi dejn, liema dejn kien jaqbeż il-valur tal-immobbli li kien tħallielha fil-legat;

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Rat id-degriet tagħha tat-22 ta' Ottubru, 20131, li bih ħalliet il-kawża għat- trattazzjoni tal-eċċezzjoni preliminari tal-imħarrek dwar il-preskrizzjoni;

Semgħet lill-imħarrek jixhed;

Rat in-Nota mressqa mill-imħarrek waqt is-smigħ tat-8 ta' April, 20142, b'affidavit tax-xhieda tiegħu mehmuż magħha;

Semgħet tal-avukati eċċezzjoni preliminari tal-preskrizzjoni;

it-trattazzjoni

tal-partijiet dwar

l-imsemmija

Rat l-atti kollha tal-kawża;

Rat id-Degriet tagħha tat-18 ta' Ġunju, 20143, li bih ħalliet il-kawża għas- sentenza dwar l-imsemmija eċċezzjoni preliminari;

Ikkunsidrat:

Illi din hija azzjoni dwar danni professjonali.

L-attriċi trid li l-imħarrek jinsab responsabbli talli, minħabba nuqqas min-naħa tiegħu ta' tħaris tal- liġi, att nutarili (testment) li kien tqabbad jippubblika nstab li ma kienx jgħodd.

Hija tgħid li, minħabba dak in-nuqqas, hija tilfet kulma kienet tħalliet taħt it-testment u, b'żieda ma' dan, ġarrbet danni minħabba

1 Paġ.

54 tal-proċess 2 Paġġ.

86 – 9 tal-proċess 3 Paġ.

54 tal-proċess

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

pretensjonijiet li ressqu kontriha wlied it-testatur.

Trid li l-imħarrek jagħmel tajjeb għal dak kollu li tilfet u għad-danni li ġarrbet;

Illi, min-naħa tiegħu, l-imħarrek laqa' għal din l-azzjoni billi, b'mod preliminari, qal li dik l-azzjoni waqgħet biż-żmien preskrittiv tas-sentejn taħt l-artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili, u dan billi l-ewwel darba li l-attriċi interpellatu b'att ġudizzjarju biex iżżommu responsabbli għad-danni kien fl-14 ta' Ottubru tal-2011 u jiġifieri xi erbatax-il sena wara li kien sar it- testment impunjat, u billi l-kawża nfetħet sentejn u għaxar xhur wara l- mewt tat-testatur.

Laqa' wkoll b'eċċezzjoni fil-mertu;

Illi din is-sentenza qiegħda tingħata dwar l-eċċezzjoni jekk huwiex minnu li l-attriċi ressqet l-azzjoni tagħha wara li kien għalqilha ż-żmien li tagħtiha l-liġi;

Illi jirriżulta bħala fatti fl-atti tal-kawża li l-attriċi, għal bosta snin, kienet f'relazzjoni ma' wieħed Charles Van Buren Mallia, li kien mifrud minn martu.

Fid-9 ta' Ottubru, 1997, Charles Van Buren Mallia deher quddiem l-imħarrek bil-ħsieb li jagħmel testment.

L-imħarrek fassal id-dokument dakinhar u Charles Van Buren Mallia iffirmah, kif ukoll għamel l-imħarrek4.

Fl-imsemmi dokument, Charles Van Buren Mallia qal li kien qiegħed iħassar kull testment li kien għamel qabel dakinhar, ħatar eżekutur testamentarju, ħalla lill-attriċi b'titolu ta' legat id-dar fejn kien jgħix dak iż-żmien5 a limine intus (minbarra t- tagħmir tal-fotografija, ritratti, negattivi, kulma għandu x'jaqsam mal- fotografija, kotba tal-bank u titoli li jissarrfu fi flus) u kif ukoll l-użufrutt u t- tgawdija ta' penthouse li tagħmel minn binja bl-isem ta' "Anna Roberts Apartments" f'Wied Ħal Safi.

Bħala werrieta universali tiegħu, ħatar liż- żewġ uliedu tewmin – Vanessa u Roberto, aħwa Van Buren Mallia – minbarra li ħalla lil tal-ewwel xi legati.

Għamel ukoll dispożizzjonijiet oħrajn dwar il- funerali tiegħu;

4 Ara Dok "RA3", f'paġġ.

26 – 9 tal-proċess 5 "Electron", Flat 1, Blokk 41, Triq il-Carini, f'Santa Ħal Tarxien

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Illi Charles Van Buren Mallia miet fit-13 ta' Diċembru, 2008.

Matul ħajtu kien qalilha li kien għamel testment u li kien ħaseb fiha.

Wara mewtu, l-attriċi talbet kopja mingħand l-imħarrek6.

Dan taha kopja fl-20 ta' Frar, 20097;

Illi fl-24 ta' Frar 2009, ulied Charles Van Buren Mallia irrinunzjaw għall-wirt ta' missierhom b'Nota fil-Qorti ta' Ġurisdizzjoni Volontarja8.

Bint Charles Van Buren Mallia għarrfet lill-attriċi wkoll b'dan9;

Illi wara li sar tiftix fl-Arkivji Nutarili, ħareġ li d-dokument li Charles Van Buren Mallia kien iffirma quddiem l-imħarrek f'Ottubru tal-1997, baqa' ma ġiex insinwat sa qabel it-3 ta' Frar, 2009, u minbarra f'hekk, id-dokument oriġinali ma kienx iġib ukoll il-firem ta' żewġ xhieda, kif il-liġi titlob li għandu jsir f'kull testment pubbliku;

Illi b'rikors imressaq quddiem il-Qorti ta' Ġurisdizzjoni Volontarja fis-27 ta' Marzu, 200910, ulied Charles Van Buren Mallia talbu li jitħallew jaċċettaw il-wirt ta' missierhom bil-benefiċċju tal-inventarju.

It-talba ntlaqgħet fl-1 ta' April, 200911.

L-għada ż-żewġt aħwa ressqu Nota quddiem dik il-Qorti li biha aċċettaw il-wirt ta' missierhom bil-benefiċċju tal-inventarju12;

Illi fl-14 ta' Mejju, 2009, ulied Charles Van Buren Mallia fetħu kawża kontra l-attriċi quddiem din il-Qorti13 u, b'sentenza in parte mogħtija fit-13 ta' Lulju, 201214, l-Qorti sabet li t-testment li Charles Van Buren Mallia kien għamel fid-9 ta' Ottubru, 1997, ma kienx jiswa;

6 Xhieda tal-imħarrek 21.1.2014, f'paġ.

59 tal-proċess 7 Dok "RA4", f'paġġ.

30 – 3 tal-proċess 8 Dok "RA5", f'paġ.

38 tal-proċess 9 Affidavit tal-attriċi f'paġ.

35 tal-proċess 10 Dok "RA5", f'paġġ.

39 – 40 tal-proċess 11 Degriet Nru. 160/09, Dok "RA5", f'paġ.

45 tal-proċess 12 Dok "RA5", f'paġ.

46 tal-proċess 13 Rik.

Nru. 461/09JA (għadha tinstema' x-xhieda mressqa mill-partijiet fuq il-kapi li dwarhom ma ngħatatx sentenza) 14 Dok "RA1", f'paġġ.

19 – 24 tal-proċess

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Illi sadattant, l-attriċi kienet talbet is-sejħa fil-kawża tal-imħarrek, iżda l- Qorti kienet ċaħdet dik it-talba b'degriet tal-10 ta' Marzu, 201015;

Illi wara li nstab li l-att li kien iffirma Charles Van Buren Mallia ma kienx iġib il-firem ta' xhieda, l-attriċi kellmet avukat u nżammet laqgħa bejnha u l-imħarrek (bil-preżenza ta' l-avukati tagħhom) f'Lulju tal-200916.

Fl-14 ta' Ottubru, 201117, fejn żammitu ittra uffiċjali responsabbli għad-danni li ġarrbet u talbitu jersaq għal-likwidazzjoni tagħhom u l-ħlas lilha.

L-imħarrek laqa' n-notifika tagħha fis-16 ta' Diċembru ta' dik is-sena;

l-attriċi bagħtet

lill-imħarrek

Illi fil-15 ta' Lulju, 2013, l-attriċi fetħet din il-kawża;

Illi dwar l-aspetti legali marbutin mal-eċċezzjoni taħt eżami, minn dak li jidher mill-atti tal-kawża l-attriċi qiegħda tixli lill-imħarrek b'nuqqasijiet li, minħabba fihom, hija tilfet il-benefiċċji li setgħet tħalliet f'testment magħmul bosta snin qabel mewt it-testatur.

Fi kliem ieħor, l-azzjoni tagħha hija waħda msejsa fuq il-ħtija;

jingħad

Illi fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, l-imħarrek qajjem il-preskrizzjoni ta' sentejn skond l-artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili.

Jidher li, għalkemm il- qofol kollu tal-azzjoni attriċi jitnissel mill-allegazzjoni tagħha li l-imħarrek, bħala nutar, wera nuqqasijiet fil-qadi tas-sejħa professjonali tiegħu, ma jistax ir-rabta kuntrattwali18 u dan għaliex in-nuqqasijiet professjonali li hija tixlih bihom ma twettqux fil-qafas ta' xi prestazzjoni professjonali mitluba minnha.

Hekk ukoll jidher li l-attriċi ma tikkontestax li l-perjodu tal-preskrizzjoni invokat mill-imħarrek ma huwiex dak Il- kontestazzjoni tal-attriċi dwar iż-żmien preskrittiv imqanqal mill-imħarrek hija dwar meta tabilħaqq beda għaddej dak iż-żmien u jekk, fiċ-

jgħodd għall-każ.

l-azzjoni

tissejjes

tagħha

tista'

fuq

15 Dok f'paġġ.

74 – 6 tal-proċess 16 Affidavit tal-imħarrek f'paġ.

87 tal-proċess 17 Dok "RA2", f'paġ.

25 tal-proċess 18 Ara App.

Ċiv.

9.10.2009 fil-kawża fl-ismijiet Carmel Georgakopoulos et vs Nutar Pierre Salomone (§§ 15 – 6)

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

ċirkostanzi kollha tal-każ, jistax jingħad li kien laħaq għadda sakemm hija fetħet din il-kawża;

Illi għall-finijiet ta' preskrizzjoni, il-liġi tagħraf tliet għamliet ta' azzjoni għad-danni, u jiġifieri: (a) azzjoni dwar ħsarat imnissla minn għamil li jikkostitwixxi reat, f'liema każ, iż-żmien tal-preskrizzjoni huwa dak imfisser mil-liġi biex issir l-azzjoni kriminali dwar l-istess reat; (b) azzjoni għall-ħsarat imnisslin minn delitt jew kważi-delitt (l-hekk imsejħa culpa aquiliana), f'liema każ il-preskrizzjoni hija ta' sentejn [prinċipju rifless fl- artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili]; u (ċ) azzjoni għall-ħsarat imnissla minn nuqqas ta' twettieq ta' kuntratt li mhux imfisser f'att pubbliku, f'liema każ il-preskrizzjoni hija dik ta' ħames snin19;

Illi, għalhekk, il-preskrizzjoni ta' sentejn imsemmija fl-artikolu 2153 tal- Kodiċi Ċivili, minbarra li ma tapplikax għall-ħsara maħluqa minn egħmil li jikkostitwixxi reat, lanqas ma tapplika fejn l-allegata ħsara titnissel minn ksur ta' patt kuntrattwali20.

Fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha llum, iż- żmien ta' preskrizzjoni li trid tistħarreġ huwa dak maħsub għall-ħtija akwiljana;

Illi l-imħarrek jargumenta li l-azzjoni mibdija mill-attriċi kienet waqgħet sa minn qabel ma nfetħet.

Huwa jtenni dan billi jgħid li kienu laħqu għaddew mal-erbatax-il sena minn mindu kien magħmul it-testment sa dakinhar li l-attriċi ressqet l-ittra uffiċjali kontrih; li kienu għaddew mat- tliet snin mill-mewt tat-testatur sakemm l-attriċi ressqet l-imsemmi att ġudizzjarju; li kienu għaddew madwar erba' snin u nofs bejn il-mewt ta' Charles Van Buren Mallia u meta nfetħet il-kawża; u li kienu għaddew aktar minn sentejn minn meta nżammet laqgħa bejn il-partijiet (f'Lulju tal-2009) sakemm l-attriċi kienet ressqet l-ittra uffiċjali f'Ottubru tal-2011.

Min- naħa tagħha, l-attriċi tisħaq li ż-żmien li fih hija setgħet tmexxi l- pretensjonijiet tagħha kontra l-imħarrek beda jgħodd biss minn dakinhar

19 Ara, per eżempju, App.

Ċiv.

27.4.1953, fil-kawża fl-ismijiet Hill Delmar noe vs Santoni (Kollez.

20 P.A. 9.1.1953, fil-kawża fl-ismijiet Abel vs Azzopardi Bencini (Kollez.

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

li din il-Qorti (diversament presjeduta) tat is-sentenza li biha sabet li t- testment li kien għamel Charles Van Buren Mallia ma kienx jiswa, jiġifieri f'Lulju tal- 2012, għaliex kien minn dakinhar li dak il-pronunċjament sar ġudikat li wieħed jista' jgħid li ġiet stabilita n-nullita' tat-testment li kien sar.

B'mod partikolari, hija tgħid li n-nuqqasijiet li saru fl-att li sar f'Ottubru tal-1997 ma kinux iġibu magħhom in-nullita' assoluta ta' dak l-att, iżda kellha tkun is-sentenza li tiddikjara dak l-att bħala wieħed li ma jiswiex: għalhekk, tissottometti, l-artikolu 672 tal-Kodiċi Ċivili ma jgħoddx21.

Hija ttenni għalhekk li s-sentejn żmien biex tipproċedi ma kinux laħqu għaddew u li kien biss mid-data ta' l-għoti ta' dik is-sentenza li ż-żmien beda għaddej u minn l-ebda żmien ieħor;

Illi, tabilħaqq, minħabba li l-preskrizzjoni mressqa mill-imħarrek hija waħda maħsuba li ttemm l-azzjoni attriċi, jidħol fis-seħħ il-prinċipju li ż- żmien preskrittiv jgħaddi biss minn dak inhar li jkun tnissel id-dritt jew setgħet tinbeda l-azzjoni meqjusa biex tħares dak id-dritt.

Huwa meħtieġ li tali fatt jiġi stabilit b'mod konklussiv minn min jeċepixxi l-preskrizzjoni22, u f'każ li tali fatt ma jistax jiġi aċċertat jekk mhux b'diffikulta' il-Qorti għandha tiffavorixxi lill-persuna kontra min tkun qegħda tiddekorri l- preskrizzjoni23.

Dan il-prinċipju huwa mibni fuq il-massima li actioni non natae non praescribitur.

Illi jinsab stabilit ukoll li, għall-finijiet tal-artikolu 2137, iż-żmien li fih l- azzjoni għandha tinbeda tiddependi minn ċirkostanzi oġġettivi u mhux

21 Dan tgħidu b'rabta mal-artt.

25(2)(ċ) u 28(1)(k)(i) tal-Kap 55 22 App.

Ċiv.

5.10.2001 fil-kawża fl-ismijiet Perit Guido Klein vs Dr. Emmanuel Compton 23 App.

Ċiv.

25 Op. cit. (§393bis, pag 306)

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

minn x'jaħseb l-imġarrab, u li, ċertament, in-nuqqas ta' għarfien tal-liġi ma huwiex raġuni tajba biex jingħad li l-azzjoni ma setgħetx issir qabel26;

Illi, hu x'inhu l-għajn tal-preskrizzjoni invokata mill-imħarrek, jaqa' dejjem fuq il-Qorti li tqis minn liema data tali preskrizzjoni bdiet għaddejja, u l- eċċezzjoni għandha tiġi miċħuda jekk mill-provi mressqin jew mill-atti tal- proċess dik id-data ma tkunx tista' tiġi stabilita27;

Illi wara li qieset dawn il-fatti u konsiderazzjonijiet legali kollha, il-Qorti ssib li ma tistax taqbel mas-sottomissjonijiet tal-attriċi li l-jedd tagħha li taġixxi kontra l-imħarrek tnissel mal-għoti tas-sentenza li sabet li t- testment magħmul minn Charles Van Buren Mallia ma kienx jiswa.

Jirriżulta li l-attriċi kienet ilha mill-2009 li saret taf li l-att li kien sar f'Ottubru tal-1997 ma kienx iġib il-firem taż-żewġ xhieda li setgħu kienu preżenti meta kien qed isir it-testment imsemmi.

Minbarra dan, li kieku tabilħaqq iż-żmien tas- sentejn beda għaddej minn dakinhar tal-għoti tas-sentenza li ddikjarat in- nullita' tal-istess testment (jiġifieri t-13 ta' Lulju, 2012), x'siwi seta' kellha l-ittra uffiċjali li l-attriċi bagħtet lill-imħarrek f'Ottubru tal-2011, jiġifieri madwar disa' xhur qabel l-għoti ta' dik is-sentenza u aktar minn sena u nofs wara li dik il-Qorti kienet ċaħditilha t-talba tagħha li ssejjaħ fil-kawża lill-imħarrek.

Mill-kliem preċiż u speċifiku li jidher f'dak l-att ġudizzjarju, il- Qorti tiġbed il-konklużjoni li l-mittenti (l-attriċi) kienet kategorika dwar il- qagħda legali li kienet seħħet sa dakinhar u li diġa' ġarrbet id-danni minnha pretiżi bla ma kien għad hemm il-pronunċjament ġudizzjarju li llum tindika bħala ċ-ċirkostanza li b'riħietha beda għaddej iż-żmien preskrittiv kontriha.

L-istess jista' jingħad għal-laqgħa li hija talbet li ssir mal-imħarrek u li nżammet f'Lulju tal-2009;

Illi, min-naħa l-oħra, l-Qorti lanqas ma tista' tilqa' l-argument tal-imħarrek li ż-żmien tal-preskrizzjoni beda għaddej kontra l-attriċi minn dakinhar li sar l-att (jiġifieri f'Ottubru tal-1997) u lanqas dak minn dakinhar li Charles Van Buren Mallia ġie nieqes (għalkemm f'dan ir-rigward wieħed jista' jifhem li jekk 26 P.A. 25.4.1964 fil-kawża fl-ismijiet Delia vs Briffa Raggio Abela (Kollez.

Ċiv 5.4.1993, fil-kawża fl-ismijiiet Cannataci vs Sarlo et (Kollez.

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

kien hemm xi jeddijiet suċċessorji favur xiħadd, kien f'dak il-waqt li tnisslu dawk il-jeddijiet);

Illi l-Qorti, wara li qieset sewwa u fliet il-ġrajjiet u ċ-ċirkostanzi li jsawru dan il-każ hija tal-fehma li ż-żmien ta' preskrizzjoni ta' sentejn beda għaddej mit-3 ta' Frar tal-2009, il-jum li fih l-imħarrek insinwa l-att li kien sar f'Ottubru tal-1997.

Dan qiegħed jingħad għaliex kien minn dak il-ħin li l-imsemmi att kien sar aċċessibbli u sindakabbli.

Kif ingħad, "huwa prinċipju magħruf f'materja ta' preskrizzjoni, illi t-terminu tal-preskrizzjoni tad-dritt għar-riżarċiment tal-ħsara minħabba fatt illeċitu jiddekorri mill- mument ruħha esternament u ssir oġġettivament perċepibbli u magħruf"28.

Fil-fehma tal-Qorti, dan kien il- waqt meta nfetħu għall-iskrutinju pubbliku ċ-ċirkostanzi li nisslu l-aggravji tal-attriċi u l-jedd tagħha li titlob ir-rimedju għal dawk l-aggravji;

il-ħsara

Illi ngħad għadd ta' drabi mill-Qrati tagħna li mhux kull xkiel jagħti lok għall-applikazzjoni tal-massima contra non valentem agere non currit prescriptio.

Biex din ir-regola sseħħ, jeħtieġ jintwera (naturalment, minn min jallega li ma setax jaġixxi qabel) li l-impossibilita' li wieħed jaġixxi trid tkun waħda indipendenti mir-rieda tiegħu, dovuta għal kawża 'l barra minnu liema kawża ma setax iwarrab29.

Fil-każ preżenti, l-attriċi ma setgħet qatt tmexxi 'l quddiem il-pretensjonijiet tagħha jekk mhux minn meta t-testment (ladarba huwa wieħed pubbliku) kien insinwat fir- Reġistru Pubbliku, iżda minn dak inhar 'il quddiem (ladarba dik l-insinwa saret wara li t-testatur kien diġa' miet) ma kien hemm l-ebda skuża li ma tkunx taf x'ġara tabilħaqq, bħalma ntebħu wlied l-istess testatur kważi minnufih.

Mill-provi mressqa s'issa fil-kawża, jidher li l-attriċi ntebħet matul l-2009 stess x'sata' kien ġara u dan ukoll jekk kellha titlob l- għajnuna u tingħata l-parir ta' avukat;

Illi wkoll kieku wieħed kellu jgħid li ż-żmien tal-preskrizzjoni kellu jintrabat ma' interpellazzjoni ġudizzjarja, wieħed kien jasal għall-istess fehma.

Hawnhekk, l-imħarrek jidher li għandu raġun meta jgħid li bejn meta

Ċiv.

PS 12.1.2005 fil-kawża fl-ismijiet Ignatius Finocchiaro vs Water Services Corporation 29 Ara , per eżempju App.

15.2.1965 fil-kawża fl-ismijiet Massa noe vs Faure Boulter (Kollez.

Vol: XLIX.i.500) u ,App.

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

saret il-laqgħa (f'Lulju tal-2009) u meta intbagħtet l-ittra uffiċjali (u hu laqa' n-notifika tagħha f'Diċembru tal-2011) kien għadda żmien li kien jaqbeż is-sentejn.

Huwa minnu li bejn meta tressqet l-ittra uffiċjali sa ma nbdiet il-kawża ma kienx laħaq għadda ż-żmien ta' sentejn, iżda sakemm ma kienx hemm xi ċirkostanza li biha ż-żmien tal-preskrizzjoni twaqqaf, is-sentejn kienu laħqu skadew qabel dakinhar li nfetħet il- kawża;

Illi matul is-smigħ tal-provi fil-qafas tat-trattazzjoni tal-eċċezzjoni taħt eżami, l-attriċi ipprovat turi li l-imħarrek kien, b'xi mod, għaraf ir- responsabbilta' tiegħu lejha u li, b'dan il-mod, kien waqqaf il-mixja taż- żmien tal-preskrizzjoni għaddej kontriha.

L-imħarrek baqa' jiċħad li huwa qatt stqarr magħha xi ħtija min-naħa tiegħu f'xi waqt jew f'xi ċirkostanza;

Illi huwa minnu li l-liġi tagħraf ukoll li l-preskrizzjoni tinkiser bl-għarfien tal-jedd innifsu min-naħa tad-debitur30.

Ta' min jgħid li, f'ċerti każi, l- għarfien jitqies iżjed bħala każ ta' rinunzja għall-preskrizzjoni milli interruzzjoni taż-żmien preskrittiv31, u hekk huwa l-każ fejn l-għarfien tal- jedd tal-kreditur jista' jkun ukoll impliċitu u mhux tabilfors espress32 jew miktub, għalkemm tali għarfien għandu jitfisser b'mod restrittiv33.

Imma l-għarfien li l-liġi tagħraf bħala siewi biex iwaqqaf iż-żmien preskrittiv irid ikun wieħed volontarju, esterjuri, nieqes minn kull ekwivoċita' u konxju u li dawn l-elementi jinġabru flimkien34;

Illi l-attriċi tisħaq li kienu saru xi trattattivi bejnha u l-imħarrek (fil- preżenza tal-avukati rispettivi) li matulhom l-imħarrek kien saħansitra għamel offerta materjali35 li hija qieset mhux aċċettabbli.

B'dik l-offerta, hija tqis li l-imħarrek kien stqarr magħha l-ħtija tiegħu u ntrabat li jagħmel tajjeb għall-ħsara li setgħet ġarrbet;

2133 tal-Kap 16 31 P.A. 10.12.1954 fil-kawża fl-ismijiet Benedetti pro et noe vs Benedetti et (Kollez.

Vol: XXXVIII.ii.606) 32 P.A. 5.6.1959 fil-kawża fl-ismijiet Alazumi vs Azzopardi Mercieca et (Kollez.

Vol: XLIII.ii.744) 33 P.A. 7.12.1901 fil-kawża fl-ismijiet Benedetti vs Bonsfield (Kollez.

Ċiv.

PS 9.2.2005 fil-kawża fl-ismijiet Austin Galea Gatt vs Lothar Caruana Fino 35 Ara §10 tal-affidavit tagħha, f'paġ.

52 tal-proċess

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Illi huwa aċċettat li l-prova li tabilħaqq debitur ikun wettaq xi egħmil li bih jista' jingħad li stqarr id-dejn jew l-obbligazzjoni tiegħu trid issir minn min jallega din l-istqarrija.

Fil-qafas ta' eċċezzjoni ta' preskrizzjoni, il-prova li ż-żmien kien imwaqqaf taqa' fuq il-parti attriċi, li tkun qiegħda tissielet kontra eċċezzjoni bħal dik.

F'każ li jkun hemm nuqqas ta' qbil ta' provi dwar dan l-allegat ksur, il-konsegwenza tmur favur min ikun qanqal il- preskrizzjoni u mhux kontra min qed jgħid li din tkun twaqqfet, għaliex filwaqt tal-preskrizzjoni huwa wieħed determinat u determinabbli, l-ksur tiegħu huwa wieħed li jitlob prova tajba biżżejjed36;

li ż-żmien

Illi, minbarra dan, ukoll kieku l-attriċi setgħet ingħatat x'tifhem li l- imħarrek kien għamlilha xi offerta, din waħedha ma sservix biex tissarraf f'rinunzja għaż-żmien preskrittiv, għaliex huwa magħruf u aċċettat li offerta li ssir waqt proċess ta' transazzjoni jew imressqa mingħajr preġudizzju ma ġġibx dak il-ksur tal-mixja taż-żmien preskrittiv37.

U lanqas ma ġġib magħha ksur taż-żmien preskrittiv l-aċċettazzjoni tal-parti debitriċi li tkun disposta li tingħata tagħrif jew li tiltaqa' mal-parti l-oħra bil-għan li tisma' x'ikunu l-pretensjonijiet38 ta' din jew li tagħti aktar tagħrif jew dawl dwarhom39;

Illi minn dan kollu joħroġ li, fil-fatt, l-imħarrek ma għamel xejn li bih jista' jingħad li huwa b'xi mod irrinunzja għaż-żmien preskrittiv li kien għaddej favurih.

Joħroġ ukoll li l-attriċi naqset li tressaq il-kawża tagħha fiż-żmien li kienet tagħtiha l-liġi.

Għalhekk, l-eċċezzjoni hija tajba u l-Qorti sejra tilqagħha;

Għal dawn ir-raġunijiet il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi billi:

Tilqa' l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-imħarrek, u ssib li l-attriċi naqset li tressaq il-kawża fi żmien utli għaliha; u

Ċiv.

Ċiv.

PS 3.11.2004 fil-kawża fl-ismijiet Gasan Mamo Insurance Agency Ltd vs Oliver Ager Dimech 38 P.A. JA 28.4.2004 fil-kawża fl-ismijiet Josephine Hill Delmar vs Louis Vella Cardona et 39 App.

Ċiv (Inf.)

PS 6.10.2010 fil-kawża fl-ismijiet Donald Le Prevost et vs England Insurance Agency Ltd

Qrati tal-Gustizzja

Teħles lill-imħarrek milli jibqa' iżjed fil-kawża, bl-ispejjeż kontra l- attriċi.

Kopja Informali ta' Sentenza

Qrati tal-Gustizzja


Kopja Informali ta' Sentenza

QORTI TAL-MAGISTRATI

Seduta ta' l-10 ta' Dicembru, 2014

Maurice u Amata konjuġi Annati; Victor u Maria konjuġi Dalli Golden; u Carmel u Mary konjuġi Alcock vs Frank Gamage u Emanuela Gamage

Citazzjoni Numru.

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

ir-Rikors Ġuramentat

li permezz

tiegħu

Illi r-rikorrenti konjuġi Annati huma proprjetarji ta' porzjon art mit- territorju msejjaħ 'Taċ-Ċawla' sive 'Tal-Imgħieret' fil-limti ta' Victoria, Għawdex, tal-kejl ta' madwar 34.5metri kwadri, tmiss lvant ma Triq 31 ta' Marzu; tramuntana mal-plot numru 8, u punent ma beni tal-intimati; fil-waqt illi r-rikorrenti kollha flimkien huma proprjetarji fi kwoti indiviżi bejniethom ta' porzjon oħra mill-istess territorju tal-kejl ta' madwar 36.2m.k., tmiss lvant ma' Triq 31 ta' Marzu; nofsinhar mal- porzjoni numru 7, u punent ma beni tal-intimati; liema plots huma magħrufin rispettivament bħala numri 7 u 8; Illi dawn iż-żewġ plots ġew assenjati lir-rikorrenti bis-saħħa tal-kuntratt ta' diviżjoni fl-atti tan-Nutar Enzo Sacco Decelis tat-tmintax (18) ta' Ottubru elfejn (2000), u huma murija aħjar fuq il-pjanta annessa mal-istess kuntratt;

Kemm il-kuntratt kif ukoll il-pjanta u site plan illi turi din ir-raba ġia ġew eżebiti mill-esponenti fl-atti tal-Mandat ta' Inibizzjoni Nru. 49/2007 illi ser jissemma aktar l-isfel;

Illi f'dawn l-aħħar jiem qabel is-16 ta' Lulju 2007, l-intimati jew min minnhom bdew jagħmlu xogħlijiet ta' taħmil u bini fuq l-art tagħhom attigwa min-naħa tal-punent maż-żewġ porzjonijiet art hawn fuq imsemmija u fil-kors ta' dawn ix-xogħolijiet użurpaw tista' tgħid l-art kollha tar-rikorrenti u urew b'mod ċar l-intenzjoni tagħhom illi jagħmlu bini illi jokkupa kważi l-intier ta' dawn iż-żewġ porzjonijiet art;

Illi sabiex iżommu lill-intimati milli jkomplu bl-intenzjoni tagħhom, l- esponenti kienu kostretti jipproċedu kontra tagħhom permezz ta' talba għall-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni fl-ismijiet 'Maurice Annati et vs Rapa Matheous et', Mandat Nru. 49/2007, liema mandat ġie akkordat fl-20 ta' Lulju 2007;

Illi l-esponenti iridu illi tiġi ffissata il-linja medjana bejn il-proprjetajiet rispettivi; u illi l-intimati jiġu kundannati jirripristinaw dik il-parti mir- raba tal-esponenti illi huma iddisturbaw fil-kors tax-xogħlijiet tagħhom;

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

teżisti Illi mill-pretensjonijiet kontestazzjoni dwar il-konfini bejn l-artijiet rispettivi u għalhekk ikun utili illi dawn il-konfini jiġu stabbiliti b'mod permanenti;

tal-partijiet

Talbu lill-konvenuti jgħidu għaliex m'għandhiex din il-Qorti:

Tistabilixxi, okkorrendo ad opera ta' perit nominand, b'mod permanenti u indelibbli, il-konfini bejn il-proprjeta' tar-rikorrenti fuq naħa, kif deskritta aktar il-quddiem f'dan ir-rikors, u l-art tagħkom intimati fuq in-naħa l-oħra;

Tiddikjara jekk hemm bżonn illi bix-xogħlijiet intrapriżi minnkom fl-ewwel jiema ta' Lulju 2007, intom intimati ivvjolajtu id-drittijiet ta' proprjeta' tar-rikorrenti;

Konsegwentement tikkundannakom illi tirripristinaw l- art tar-rikorrenti hawn fuq deskritta billi tagħmlu x- xogħlijiet neċessarji fl-istess art taħt is-superviżjoni ta' perit nominand; u dan fi żmien qasir u perentorju illi jiġi lilkom prefiss għal dan il-għan;

tawtorizza

ix- Fin-nuqqas xogħlijiet neċessarji huma dejjem taħt is-superviżjoni ta' perit nominand, u a spejjeż tagħkom.

Bl-ispejjeż, inklużi dawk tal-mandat ta' inibizzjoni fuq imsemmi 'Maurice Annati et vs Frank Gamage et', Mandat numru 49/2007, kontra tagħkom jew min minnkom.

Bl-inġunzjoni għas-subizzjoni illi għaliha minn issa intom inġunti.

Rat ir-Risposta Ġuramentata tal-konvenuti li eċċepew:

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

I lli t-talbiet tal-atturi fil-konfront tal-eċċipjenti għandhom jiġu respinti peresss illi huma nfondati fil-fatt u fid-dritt stante li l-konvenuti jgawdu minn titolu validu fil-liġi fuq l-art possjeduta minnhom u dana skont kuntratt Notarili ta akkwist b'titolu ta' enfitewsi perpetwa pubblikat minn Nutar Doctor Michael Pickard 13 ta' Marzu 1985, liema dokument ġia jinsab annes bħala Dox X u pjanta Dok Z esebiti fl-atti tal-mandat ta' Inibizzjoni numru 49/2007 PC u liema tali għadhom jiffurmaw parti ntegrali ta' dawn il-proċeduri;

I lli l-konvenuti ilhom fil-pussess animo domini b'mod mhux interrott u ndisturbat minn dak in-nhar tal-kuntratt ta l-akkwist tagħhom sal- mument meta riċentement bdew jiġu ntavolati l-pretensjonijiet odjerni tal-atturi rikorrenti u għalhekk fi kwalunkwe każ l-akkwist tagħhom ġie konfermat tramite l-preskrizzjoni akkwiżittiva ta' għaxar snin ai termini tal-artikolu 2140 Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta u għalhekk is-sens ukoll legalment insostenibbli;

tal-atturi hija f'dan

l-azzjoni odjerna

I lli għalhekk il-konvenuti b'eba mod ma ttrasgredew id-drittijiet proprjetarji allegati u pretiżi mill-atturi fl-odjerna kawża peress illi x- xogħolijiet minnhom mibdija ġew eżekwiti lkoll entro l-konfini tal- art tal-istess konvenuti li huma akkwistaw in forza tal-preċitat kuntratt notarili data 13 ta' Marzu 1985;

I lli l-fatti hawn fuq esposti mill-konvenuti fir-risposta tagħhom huma magħrufa personalment lill-istess konvenuti;

'riserva li jiġu ppreżentati eċċezzjonijiet ulterjuri jekk jinqala' l-każ.

Bl-ispejjeż kontra l-atturi minn issa nħunti għas-subizzjoni.

Rat is-sentenza in parte tagħha tal-15 ta' Ġunju 2012.

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Rat ir-relazzjoni tal-A.I.C. Valerio Attard Refalo, ppresentata fit-22 ta' Ottubru 2014 u minnu maħlufa fit-13 ta' Ottubru 2014.

Rat id-Digriet tagħha tad-29 ta' Ottubru 2014, fejn ħalliet il-kawża għal- lum għas-sentenza fuq id-delimitazzjoni tal-konfini bejn l-art tal-atturi kollha flimkien u dik tal-konvenuti.

Rat l-atti l-oħra tal-kawża.

Ikkunsidrat:

Illi din hija kawża għad-delimitazzjoni tal-konfini bejn:

l-art tal-atturi Maurice u Amata konjuġi Borg u dik tal-konvenuti, fl-inħawi "taċ-Ċawla" limiti ta' Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex), Għawdex; u l-art adjaċenti tal-atturi kollha u l-istess art tal-konvenuti.

Permezz tas-sentenza in parte tagħha hawn fuq indikata, l-Qorti kienet iddeċidiet li tiċħad it-talba fir-rigward tad-delimitazzjoni tal-konfini bejn l-art tal-konjuġi Annati u dik tal-konvenuti, billi l-proprjeta' tal-art tal-konjuġi Annati kienet qed tiġi kontestata mill-konvenuti.

Fl-istess sentenza pero' nnominat lill-A.I.C. Valerio Attard Refalo biex jirrediġi pjanta li tindika b'mod preċiż il-konfini bejn il-plot numru tmienja (8) indikata bl-ittri 'MLJKG' fuq il-pjanta Dok.

MB 2 a fol.51 tal-proċess, appartenenti lill-atturi kollha flimkien, u l-art tal-konvenuti akkwistata minnhom permezz tal-kuntratt in atti Nutar dottor Paul Vella Laurenti tal-11 ta' Lulju 1994.1

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Dan l-inkarigu l-perit tekniku qdieh permezz tar-relazzjoni tiegħu tat-22 ta' Ottubru 2014 u l-pjanti magħha annessi.

Fil-konklużjoni tiegħu f'din ir-relazzjoni l-istess perit jgħid illi:

"Mill-fatti kollha li ġew a konjizzjoni ta' l-esponent u mill-konstatazzjonijiet li saru fuq il-post jidher illi d-delimitazzjoni tal-konfini bejn il-plot numru tmienja (8) indikata bl-ittri MLJKG fuq il-pjanta għandha tkun hekk kif jidher fuq Dettall ZZ tal-pjanta Dok.

C annessa mar-Relazzjoni odjerna." 2

Ma kien hemm l-ebda opposizzjoni għal din il-konklużjoni, u l-Qorti għalhekk ma ssib ebda raġuni għaliex m'għandhiex toqgħod fuq l-istess konklużjoni li wara kollox hija waħda purament ta' natura teknika.

Għal dawn il-motivi tiddeċidi l-kawża billi:

(i) Tiddikjara li l-konfini bejn il-plot numru tmienja (8) indikata bl-ittri 'MLJKG' fuq il-pjanta Dok.

51 tal-proċess, appartenenti lill-atturi kollha flimkien, u l-art tal-konvenuti akkwistata minnhom permezz tal-kuntratt in atti Nutar dottor Paul Vella Laurenti tal-11 ta' Lulju 1994, huma kif jidher fuq dettal ZZ tal-pjanta Dok.C redatta mill- A.I.C. Valerio Falzon Caruana u li tifforma parti ntegrali mir-relazzjoni tiegħu tat-22 ta' Ottubru 2014; u

(ii) Tordna lill-istess perit tekniku sabiex fi żmien xahar mil-lum, u a spejjeż tal-atturi flimkien min-naħa u l-konvenuti minn-naħa l-oħra, jimmarka fuq il-post b'sinjali indelibbli dawn il-konfini.

L-ispejjeż tal-kawża għandhom jiġu sopportati kwantu għas-sentenza in parte tal-15 ta' Ġunju 2012 bejn l-atturi konjuġi Borg u l-konvenuti konjuġi Rapa, filwaqt illi dawk tas-sentenza presenti jkunu a karigu ugwali tal-atturi kollha min-naħa u l-konvenuti min-naħa l-oħra.

2 Ara relazzjoni peritali a fol.492 tal-process 3 A fol.

495 tal-process

Qrati tal-Gustizzja

Kopja Informali ta' Sentenza

Qrati tal-Gustizzja

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Qorti Civili (Sezzjoni tal-Familja) Onor. Imhallef Robert G. Camilleri Bellizzi, LL.D. Dip.Tax (MIT), P.G.Dip.

Illum 10 ta' Dicembru 2015

- DRITT TA'ABITAZZJONI TAD-DAR MATRIMONJALI WARA S-SEPARAZZJONI - - APPLIKAZZJONI TAL-ART.

16 KONTRA L-ATTRICI GHALKEMM MA SARITX KONTRO-TALBA - - ART.

55A (1) (A) TAL-KAP.

Rikors Guramentat Nru. 22 / 13RGM Kawza fil-lista: 19

Il-Qorti, Rat ir-rikors guramentat ipprezentat mill-attrici fl-1 ta' Frar 2013 li permezz tieghu ppremettiet u talbet is-segwenti:- 1.

Illi l-partijiet izzewgu fl-ghoxrin (20) ta' Marzu, tas-sena elf disa rnija, tnejn u sebghin (1972), u minn dan iz-zwieg twieldu tlett (3) ulied, llum rnaggorenni; 2.

Illi dan iz-zwieg tal-partijiet tkisser irrimedjabilment, tort ta' l-intimat, u dan minhabba mohqrija, theddid u offizi gravi kommessi minnu fil-konfront taghha;

Illi l-esponenti taf personalment b'dawn il-fatti hawn esposti;

Tawtorizza lill-attrici r-rikorrenti tghix separatament minn ma' zewghha 1-

Tiddikjara s-separazzjoni personali bejn il-partijiet, u dan unikament

Illi l-partijiet gew debitament awtorizzati illi jipprezentaw din l-istanza

Illi minhabba dan l-agir, ir-rikorrenti kellha tivvaka d-dar rnatrirnonjali u fil-fatt il-partijiet ilhom separati de facto sa mis-sena elf disgha mija tnejn u tmenin (1982); 4. perrnezz ta' Digriet moghti minn din l-istess Onorabbli Qorti; 5.

Jghid ghalhekk l-intimat, ghaliex din l-Onorabbli Qorti, ghar-ragunjiet premessi, ma ghandhiex: 1. minhabba tortijiet u htija attribwibbli lill-intimat; 2. arretrati minn meta hija kienet kostretta li tivvaka d-dar matrimonjali; 3. intimat; 4.

Tiddikjara xolta l-komunjoni ta' l-akkwisti ezistenti bejn il-kontendenti u tillikwidaha u tiddivdiha b'mod li tapplika kontra l-intimat d-disposizzjonijiet ta' l- Artikolu 48 u/jew 51 sa 55 tal-Kodici Civili (Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta), billi okkorrendo ghall-finijiet ta' din it-talba jigi nominat Perit biex jaghmel il- likwidazzjoni mitluba u jipproponi pjan ta' divizjoni; filwaqt illi tinnomina wkoll Nutar sabiex jippublika l-att relattiv u Kuratur sabiex jirraprezenta lill-eventwali kontumacja fuq l-istess att; 5. din 1-Onorabbli Qorti, fir-Registru Pubbliku; Bl-ispejjez komprizi dawk inkorsi fil-proceduri quddiem il-medjatur, kontra l- konvenut intimat li minn issa ingunt in subizzjoni.

Rat ir-risposta guramentata tal-konvenut li taqra kif gej:-

Illi b'riferenza ghall-ewwel talba tar-rikorrent, filwaqt li l-eccipjent jaqbel

li ghandha tkun ippronunzjata s-separazzjoni personali bejn il-konjugi C stante li

z-zwieg tkisser irrimedjabilment, tali tkissir sehh mhux ghal xi raguni imputabbli

lilu kif allegat mir-rikorrenti izda ghal ragunijiet li ghalihom tahti unikament l-

istess rikorrenti minhabba infedelta', abbandun, mohqrija, theddid, sevizzi, u

offizi ohra kommessi minnha fil-konfront tal-eccipjent.

Tawtorizza lir-rikorrenti tirregistra is-Sentenza eventwali moghtija minn

Illi r-rikorrenti kellha u ghad ghandha relazzjonijiet extra-konjugali ma' diversi rgiel ohra u sahansitra kellha wlied ohra minnhom, u wara li abbandunat darba ghal dejjem l-istess dar matrimonjali xi tletin (30) sena ilu, halliet lill- eccipjent wahdu jerfa' r-responsabbilita' tal-kura u l-kustodja ta' wliedu meta dawn kienu ghadhom minuri, bla ma r-rikorrenti uriet ebda interess fl-istess uliedhom u ghamlet hekk sabiex taghzel li tkompli relazzjonijiet extra-maritali ma' rgiel ohra, kif ser ikun ippruvat waqt il-kawza.

Illi l-eccipjent ma jaqbilx li hu ghandu jhallas xi manteniment lir- rikorrenti, peress li hu jghix fuq pensjoni, ma jistax jahdem u regolarment jiehu medicini bl-ghajnuna tas-Sigurta Socjali, r-rikorrenti hi izghar minnu u gieli kellha dhul ghaliha ghax hadmet bi qliegh, u fi kwalunkwe kaz u bla pregudizzju, minhabba l-htija tar-rikorrenti kif fuq eccepit, l-istess martu rikorrenti skont il-ligi ddekadiet minn kwalsiasi pretensjoni ghall-hlas ta' mantenment li seta' kellha.

Illi filwaqt li l-eccipjent ghandu jibqa' jghix mifrud mir-rikorrenti, ghar- ragunijiet fuq eccepiti, issa fuq bazi de jure, din l-Onorabbli Qorti ghandha bir- rispett tiddikjara xjolta 1-komunjoni tal-akkwisti u tapplika fil-konfront tal-istess martu rikorrenti, s-sanzjonijiet imsemmija fid-disposizzjonijet tal-artikli 48 u 51 sa 55 tal-Kodici Civili (Kap. 16 tal-Ligijiet ta' Malta) u okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi, u ghall-finijiet ta' din it-talba tinnomina wkoll Nutar Pubbliku sabiex jippubblika l-att relattiv, kif ukoll tahtar kuratur sabiex jirrapprezenta lir- rikorrenti fil-kaz li din tibqa' kontumaci fuq l-istess att; 5. ghandha tkun irregistrat fir-Registru Pubbliku; 6.

Illi in vista tal-eccezzjonljiet fuq imsemmija, din l-Onorabbli Qorti ghandha bir-rispett tikkundK lir-rikorrent thallas l-ispejjez kollha tal-kawza u tal- att opportun; 7.

Rat il-verbal registrat fis-seduta tal-25 ta' April 2013 fejn il-Qorti nnominat lill-

avukat Dottor Kenneth Elnaib bhala Assistent Gudizzjarju;

Rat ix-xhieda tal-attrici u ta' ohtha K L li xehedu fis-seduta tal-11 ta' Gunju 2013

mizmuma mill-Assistent Gudizzjarju;

Rat l-affidavit tal-konvenut ippresentat b'nota tad-29 ta' Awwissu 2013.

Rat ic-certifikat mediku dwar il-kondizzjoni tal-konvenut, Dok GA1 Fol.55 tal-

Illi l-eccipjent jaqbel illi s-sentenza eventwali ta' din l-Onorabbli Qorti

Salvi eccezzjonijiet ulterjuri.

Rat il-kontroezami tal-attrici u ta' ohtha K L li saru fis-seduta tas-17 ta' Ottubru 2013 mizmuma mill-Assistent Grech Hardie; Rat x-xiehda ta' ulied il-partijiet F u E C li xehdu fis-seduta tat-28 ta'Ottubru 2013, mizmuma mill-Assistent Grech Hardie; E C kompla jixhed fis-seduta tas-7 ta' Frar 2014; Rat x-xhieda ta' G H, bint il-kontendenti li xehdet fis-seduta tat-12 ta' Novembru 2013, mizmuma mill-Assistent Grech Hardie; Rat in-nota tal-konvenut tat-8 ta' JKr 2014, li biha pprezenta erba' certifikati tat- twelied tat-tfal li kellha l-attrici minn rgiel ohra, kif ukoll prospett guramentat tal- ispejjez li saru mill-konvenut fid-dar matrimonjali; Rat ir-rikors tal-konvenut ipprezentat fit-8 ta' JKr 2014, Fol.

107 tal-process, fejn talab li skont l-imsemmi Artikolu 55A jinghata d-dritt li jibqa' joqghod fid-dar taz-zwieg 204 Triq Stefnu Zerafa Il-Kalkara ad eskluzjoni ta' martu.

B'digriet tal-4 ta' Frar 2014 il-Qorti iddikjarat illi t-talba imressqa fir-rikors kienet ser tigi deciza fis-sentenza u mhux b'digriet interim.

Rat ir-relazzjoni tal-Perit Tekniku il-Perit Alan Mejlag, Fol.

120 et seq. tal-process li kkonkluda li l-valur tad-dar matrimonjali hu ta' Euro75,000.

Rat il-kontroezami tal-konvenut li sar fis-seduta tat-23 ta' Settembru 2014, mizmuma mill-Assistent Gudizzjarju; Rat in-nota ta' osservazzjonilijiet tal-konvenut ippresentata fl-20 ta' Marzu 2015; Rat li l-kawza thalliet ghas-sentenza; Rat l-atti; Ikkunsidrat IL-PROVI.

L-attrici A B C xehdet fis-seduta tal-11 ta' Gunju 2013, mizmuma mill-Assistent

Gudizzjarju.

Spjegat illi minn qabel ma l-partijiet izzewgu l-konvenut kien diga'

vjolenti maghha.Hi kkonfermat li zzewget lill-konvenut fl-20 ta' Marzu 1972.

Fil-

8 tal-process, u kif indikat fir-

rikors promotorju, huma izzewgu fl-20 ta' Marzu 1972 meta hi kellha 17 il-sena

u l-konvenut kellu 21 sena.

vjolenza, kemm qabel ma izzewgu w aktar matul iz-zwieg.

kellux gost bil-konvenut peress li kien jaf li jsawwatha, "Jiena ma kontx smajt minn missieri u kont mort mieghu.

Is-swat kien ikun kwazi ta' kuljum itini daqqiet ta' ponn go ghajnejja, itini bis-sieq."

Ghamlet 10 snin tghix mal-konvenut, fid-dar matrimonjali li nxtrat wara iz-zwieg, u kellhom tlett itfal li illum huma maggiorenni, tnejn minnhom mizzewgin, u wiehed baqa' guvni jghix ma' missieru.

Hi ma ghandha l-ebda kuntatt mat-tfal.

Billi l-vjolenza kienet kwazi ta' kull jum, f'dawn l-ghaxar snin ghamlet diversi rapporti l-Ghassa tal Hamrun, ("xi erba"), u wara telqet mid-dar, rrikonciljaw tramite membri tal-familja izda wara biss xahrejn telqet ghal kollox.

"Mela dawn l-atti ta' vjolenza meta kont ghadni mieghu kienu jsiru anke quddiem it-tfal meta kienu zghar u kienu jidhlu taht il-mejda bil-biza li kien jaqbadhom.

Hi ddikjarat li s-swat kien isir quddiem it-tfal u ohtha K L, li dak iz-zmien kienet tghix maghhom.

Meta telqet ma hadet xejn mid-dar u marret ghand ommha, u xi drabi ghand ohtha, wara li din izzewget.

Telqet mid-dar minnhabba s-swat tar- ragel, li ma taha l-ebda manteniment wara li telqet mid-dar.

Ir-ragel kien jahdem bit-taxi, bil-permess fuqu, hi semmiet li t-taxi kien bieghha izda ma tippretendi xejn minnha.

Hi tiddikjara : "Jien qed nippretendi biss li d-dar tinbiegh u jiena niehu sehemhi minn din id-dar matrimonjali li ahna xtrajna flimkien waqt iz- zwieg.

Jiena l-anqas manteniment ma jien qed nippretendi minghand ir-ragel."

Hi cahdet li kellha relazzjoni ma' xi ragel matul iz-zwieg pero' tammetti li kellha relazzjoni intima ma' ragel iehor bejn sentejn u tlett snin wara li kienet telqet mid- dar minhabba s-swat.

In kontroezami tammetti li tul dawn l-ahhar 30 sena kellha erbat itfal minn irgiel li harget maghhom, meta ma kinitx mar-ragel, li jisimhom, Marvin, Nadesh, Diane u I. Hi stqarret li biex tmantnihom kienet tmur tahsel ghand in-nies u ghinuha ukoll tal-familja.

Fil-kontroezami ddikjarat is-segwenti: "Qed nigi mistoqsija b'kollox kemm kienu irgiel, jiena ma qghadtx noqghod nghodd kemm kien hemm irgiel u qatt ma ktibt fuq id-diary.

Dejjem kienu hames

Grushenko Bartolo t-tfal minn dawn l-irgiel, kollha dawn it-tfal kellhom missier

differenti u jiena kont nohrog tqila.

Erbgha kienu l-irgiel li saru missierijiet minn

K L, oht l-attrici, xhedet li meta l-partijiet kienu joqghodu fi G'Mangia gewwa

furnished flat hi kienet toqghod maghhom meta kienet ghadha tal-eta' tal-iskola.

Issemmi li l-konvenut kien jghajjat hafna mal-attrici u li kien iwerwirhom bl-

ghajjat.

Tghid li meta l-partijiet marru joqghodu fid-dar li xtraw gewwa Zerafa

Street, Il-Kalkara, kienet tkun ghandhom spiss u kien hemm okkazzjoni fejn il-

konvenut qabad lil ibnu E, li kien ghadu tarbija, u ghollih kwazi sas-saqaf peress li kien qed jibki.

Tispjega illi meta l-konvenut kien jirritorna d-dar wara x-xoghol kien jesigi li taqliblu l-ikel il-hin li jigi u jekk xi haga ma tghogbux "jaqbad u jwaddbilha l-platt bl-ikel b'kollox".

Tghid li kienet tara lill-konvenut jerfa' jdejgh fuq l-attrici "kwazi kuljum".

Tirrakkonta incident fejn kienu qed jieklu hi, zewgha u z-zewg partijiet, inqala argument u l-konvenut xehet sikkina tal-kcina lejn l-attrici u laqatha go sieqa.

Spjegat li kif gara hekk l-attrici telqet 'il barra mid-dar u marret l-Ghassa tal-Pulizija.

Irrakkontat incident iehor fejn il- konvenut spicca jghati daqqa ta' ponn lill-attrici f'wiccha.

Spjegat illi kif wara ghaxar snin tissapporti l-attrici ddecidiet li ma setghatx tissaporti aktar u telqet mid-dar.

F'dak iz-zmien peress li t-tfal kienu ghadhom zghar kienet offriet li tahsillu l-hwejjeg tat-tfal u kienet izzomm it-tfal wara l-iskola sabiex titmaghhom.

Tghid li meta t-tfal kienu jibqghu kien jibda jghajjat u jidghi.

Il-konvenut D C ipprezenta l-affidavit tieghu b'nota tad-29 ta' Awwissu 2013, Fol.

39 tal-process.

L-affidavit jinsab Fol.

40 sa 54 tal-process.

Fl-ewwel parti tal- affidavit l-konvenut jirrakkonta kif ltaqa' maghha l-ewwel darba meta kien bit- taxi mal-habib George Robson, li l-genituri taghha kienu separati, u li missierha kien bniedem vjolenti.

Marru jikkoabitaw fi flat il-Gzira.

Kien baghad ghalih l- ispettur Jimmy Tirchett, id-Depot tal-Pulizija, kien beza' billi kienet ghada taht l- eta' izda weghedu li jiehu hsiebha, u wara biss xaharejn, billi ma riditx tibqa' ma' missierha, izzewgu fl-20 ta' Marzu 1972.

Marru jghixu fi flat f'Gwardamangia izda billi l-kera kien gholi wara tlett xhur telqu u marru ghand ommha il-Belt.

Ommha kienet barmaid fir-Royce Bar fi Strada Stretta li kien frekwentat minn bahrin Tate u Steel.

Ommha kienet toqghod f'kerrejja, kamra wahda fi Strada San Giuseppe.

Kien hemm okkazjonijiet meta ma sabhiex id-dar, u wara isibha fil-bars ta' Strada Stretta meta diga' kellha erba xhur tqala bl-ewwel tarbija taghhom.

Hu rrakkonta l-hajja sregolata ta' ommha li kienet prostituta u ta' missierha li kien jibdel lill-martu.

Marru joqoghodu ghand missierha Paceville, San Ġiljan, il- konvenut stinka biex jgemmgha u jkun jista' jixtri post. Marru joqoghodu f'post hdejn il-Power Station tal-Marsa, izda' dan kien umdu hafna tant li binthom G bdiet tbghati bl-asthma.

Kien jigi lura tard bil-lejl wara x-xoghol u lill-martu ma kienx isibha hemm.

Kienet ghamlet hbieb ma' certa Stephania, li kellha reputazzjoni li ddur mal-irgiel, sar jaf li kienet tixtri il-haxixa cKbis minn ghand certu Kamillu fi Pjazza San Pawl il-Hamrun, li miet b'overdose.

Hu ddikjara li

martu kienet tabbuza mid-droga, tidhol id-dar storduta, u kienet qed tghix hajja

Irrnexxhielu jikkonvinci lil Karmenu Sinagra li jbejhlu il-post £M2250 flok

£M4,000, u t-tifla tal-partijiet mill-ewwel bdiet tirkupra u wara ftit zmien bdiet

tghix hajja normali.

Wara li faddal xi flus, jghid li kien qabad lill-attrici tisraqlu u

Il-kumplament jissospetta li hallest xi

dejn li kellha relatat mal-konsum tad-droga.

L-attrici telqet mid-dar konjugali fl-

10 ta' Novembru 1981, ghamlet xahar 'il boghod mid-dar matrimonjali u

eventwalment irritornat bl-intervent ta' ohtha.

F'din l-ahhar okkazzjoni l-konvenut jghid li l-attrici serqitlu £M1,500 mill-kexxun fejn kien jzomm il-flus.

F'dik l- okkazzjoni kien ghamel rapport l-Ghassa tal-Pulizija izda xorta ma gietx lura.

Il- konvenut isostni li l-attrici abbandunat sew lilu kif ukoll l-erba' uliedhom minuri.

Xhed illi tant binhom iz-zghir, F, kien ghadu zghir meta l-attrici abbandunat id- dar matrimonjali li lanqas biss jaf lil ommu.

Il-konvenut jghid li kien johrog bit- tfal fil-Port il-Belt jew Paceville, San Ġiljan u kien jara lill-attrici mal-bahrin.

Lit-tfal rabbihom wahdu, kellu ibiegh il-vetturi, zarma mix-xoghol u ddedika ruhu kompletament ghat-trobija tat-tfal billi ma riedx jibghathom f'xi istitut jew jitrabbew ma' haddiehor.

Beda jircievi ic-Children's Allowance bhala single parent u ha hsiebhom personalment wara t-trawma li soffrew kagun tal-abbandun da parti ta' ommhom.

Il-konvenut cahad kategorikament l-allegazzjoni tal-attrici li hu kien vjolenti maghha.

Finalment ikkonferma li ilu hdax il-sena ma jarax, ghamel referenza ghac- certifikati medici, u ghall-fatt li ilu sebgha u tletin sena jghix f'din id-dar, u tant dehra li ghalkemm issofri minn din id-disabilita' gravi, jista jghix f'din id-dar bla assistenza billi jirrnexxilu jaqdi l-htigijiet personali tieghu wahdu.

Hu cahad li t- tfal tieghu hadet hsiebhom K L, oht l-attrici.

Xhedu wkoll it-tlett ulied tal-partijiet.

F C li xhed fit-28 ta' Ottubru 2013 meta gia' kellu sebgha u tletin sena qal li kien proprju f'dik is-seduta li kien qed jara 'l ommu ghall-ewwel darba f'hajtu.

Dwar ommu ma jiftakar xejn peress li meta telqet mid-dar kellu biss tlett snin.

Kemm E C kif ukoll G H, ulied il-kontendenti kkonfermaw li ommhom kienet tiltaqa' mal-irgiel fil-Pjazza Il-Kalkara, tmur maghhom fil-karozzi u huma kienu jistennewha sakemm tirritorna, kellha konfidenzi ukoll ma Lippu tal-grocer, u kienet tmur ic-cinema ħal luqaHollywood Il-Kalkara mal-irgiel.

It-tifla tal-partijiet xehdet li ommha kienet twissiha biex ma tghid xejn lil missierha dwar dak li tkun rat.

Lit-tfal l-attrici kienet theddidhom li jekk jghidu xi haga lil missierhom kienet toqtolhom.

PROVVEDIMENTI TAL-LIGI APPLIKABBLI.

Issir referenza ghall-artikoli tal-ligi l-aktar rilevanti ghall-kaz in ezami:-

Artikolu 3 tal-Kap.

Il-partijiet fiż-żwieġ għandhom l-obbligu, kull waħda minnhom skont il-mezzi u l-

ħila tagħhom, li jaħdmu kemm jekk fid-dar kif ukoll barra mid-dar kif jinħtieġu l-

interessi tal-familja, li jmantnu lil xulxin u li jikkontribwixxu għall-ħtiġiet tal- familja Artikolu 38 tal-Kap.

16 : ' Kull parti mizewga tista' titlob il-firda minhabba l-adulterju tal-parti l-ohra'.

Artikolu 40 tal-Kap.

16: 'Kull wahda mill-persuni mizewgin flimkien tista' titlob il-firda minhabba eccessi, mohqrija, theddid jew offizi gravi tal-parti l-ohra kontra l-attur, jew kontra xi wiehed jew iehor mit-tfal tieghu, jew minhabba li l-hajja flimkien ma tkunx ghadha possibbli ghax iz-zwieg ikun tkisser irremedjabilment; Artikolu 41 tal-Kap.

16: 'Kull wahda mill-partijiet mizewga tista' ukoll titlob il-firda jekk,ghal sentejn jew izjed, tkun abbondonata mill-ohra, minghajr raguni tajba.'

Artikolu 48 tal-Kap 16 : (1) Il-parti, ir-ragel jew il-mara, illi tkun hatja tal-firda ghal wahda mir-ragunijiet msemmijin fl-artikoli 38 u 41 titlef- (a) il-jeddijiet msemmijin fl-artikoli 631,633, 825,826 u 8271; (b) dak kollu li tkun kisbet mill-parti l-ohra b'donazzjoni bi hsieb taz-zwieg, jew waqt iz-zwieg, jew taht titolu iehor gratuwitu; (c) kull jedd ta' parti mizzewga ghan-nofs tal-akkwisti illi jkunu saru l-aktar bil- hidma tal-parti l-ohra wara data stabbilita mill-qorti bhala d-data meta l-parti ghandha tkun kunsidrata li minnha tkun hatja tal-firda.

Ghall-finijiet ta' dan il- paragrafu biex jigi determinat jekk akkwist ikunx sar l-aktar bil-hidma ta' wahda mill-partijiet fiz-zwieg, ghandhom jitqiesu l-kontributi b'kull mod taz-zewg partijiet skont l-artikolu 3; (d) il-jedd li iggieghel lill-parti l-ohra,f'kull kas,li taghtija l-manteniment bis- sahha tal-obbligu li jitnissel miz-zwieg.

(2) Il-hwejjeg imsemmijin fis-subartikolu (1)(b) jergghu jmorru ghand il-parti l- ohra, u l-akkwisti imsemmijin fil-paragrfu (c) ta' dak is-subartikolu jibqghu kollha ghal din il-parti, bla hsara tal-jeddijiet li l-ulied jew terzi persuni ohra jkunu

kisbu fuq dawk l-istess hwejjeg qabel ma is-sentenza tal-firda tkun giet imniizzla fir-Registru Pubbliku.'

Artikolu 55 tal-Kap.: (7) "Il-qorti tista' izda, meta fil-fehema taghha c-cirkostanzi hekk jehtiegu, tordna li l-beni li jkunu parti mill-komunjoni ma jinqasmux qabel ma jghaddi dak iz- zmien wara li tispicca l-komunjoni li tista' fl-ordni tistabbilixxi." (8) Kull ordni moghti mill-qorti skont is-subartikolu (7), jista'ghal raguni tajba, jinbidel jew ikun revokat mill-qorti.

Artikolu 55A tal-Kap.

16: (1) Meta taghti s-sentenza tal-firda, il-qorti ghandha, fuq talba ta' xi wahda mill- partijiet, tordna skond ic-cirkostanzi: (a) li xi parti minnhom ghandha toqghod fid-dar taz-zwieg, ad eskluzjoni tal-parti l-ohra, u ghal dak il-perjodu u taht dawk il-kondizzjonijiet li l-qorti jidhrilha xierqa; (b) li d-dar taż-żwieġ għandha tinbiegħ, fejn tkun sodisfatta illi ż-żewġ partijiet u uliedhom ser ikollhom akkomodazzjoni oħra xierqa, u li r-rikavat tal-bejgħ għandu jiġi assenjat lill-partijiet kif il-qorti jidhrilha xieraq; jew (ċ) fejn id-dar taż-żwieġ tkun tappartjeni liż-żewġ partijiet, li tassenja d-dar taż- żwieġ lil xi parti minnhom, liema parti jkollha tikkumpensa lill-parti l-oħra għat- telf finanzjarju soffert: Iżda f'kull każ, il-qorti għandha tqis dan li ġej: (a) l-aħjar interess tal-ulied minuri, inkluż l-impatt li jista' jkun hemm fuq l-ulied minuri jekk tilqa' talba magħmula skont dan l-artikolu; (b) il-ġid tal-partijiet u tal-ulied; u (ċ) jekk il-partijiet għandhomx, jew jekk bil-mezzi u l- ħiliet tagħhom jistax ikollhom, post ieħor fejn jgħixu.

(2) Il-qorti tista', fuq talba ta' waħda mill-partijiet, tibdel deċiżjoni meħuda minnha skont l-artikolu (1)(a), fejn ikun hemm tibdil sostanzjali fiċ-ċirkostanzi.

KONSIDERAZZJONIJIET.

Htija ghat-Tkissir taz-Zwieg.

Iz-zwieg tal-partijiet ilu snin twal li tkisser tant li ilhom tletin sena separati de facto.

Ir-raguni ghaliex fi tletin sena hadd mill-partijiet qabel issa ma istitwixxa kawza ta' separazzjoni mhiex cara.

Jirrizulta li wara li l-attrici telqet mid-dar matrimonjali aktar minn tletin sena ilu inqata kull kuntatt bejn l-attrici u zewgha inkluz it-tfal li baqghu jitrabbew minn missierhom fid-dar matrimonjali.

L-attrici tikkontendi l-ghaxar snin ta' zwieg li ghamlet tirrisjedi mal-konvenut kienu karatterizzati minn swat da parti tal-konvenut.

Tghid li wara ghaxar snin kellha titlaq mid-dar matrimonjali u thalli waraha lit-tlett uliehda ma' missierhom peress li ma setghatx tissaporti aktar is-swat tieghu.

Ix-xhieda tal-attrici dwar l- atti vjolenti da parti tal-konvenut fil-konfront taghha hija korroborata minn dik ta' ohtha K L li xehdet li s-snin li l-partijiet ghamlu jghixu flimkien kienu karatterizzati minn agir vjolenti da parti tal-konvenut fil-konfront ta' l-attrici.

Ghaliex damet tletin sena sabiex fethet il-kawza ta' separazzjoni l-attrici baqghet ma tat l-ebda spjegazzjoni.

Tammetti illi f'dawk it-tletin sena ma ghamlet l-ebda tentattiv sabiex tara lit-tlett ulied li kellha minghand il-konvenut.

Irrizulta wkoll illi fis-snin sussegwenti ghat-tluq taghha mid-dar matrimonjali kellha diversi relazzjonijiet ma' rgiel differenti tant li kellha numru ta' ulied ohra minn missierijiet differenti.

Il-konvenut jichad li kien ikun vjolenti mal-attrici.

Jghid illi l-inkwiet ta' bejn il- partijiet kien rizultat tal-hajja bla razan li riedet tghix l-attrici Ghalkemm l-attrici xehdet li ghamlet diversi rapporti fl-Ghassa tal-Pulizija dwar atti vjolenti da parti tal-konvenut, hija naqset milli issejjah bhala xhieda lill- Pulizija nonostante li fil-lista tax-xhieda taghha indikat li kien behsiebha tressaq bhala prova ir-rapporti li allegatament kienet ghamlet kontra zewgha.

Apparti li l-konvenut jichad li kien vjolenti mal-attrici, hadd mit-tlett ulied tal- partijiet li xehdu f'din il-kawza ma kkonferma l-verzjoni li tat l-attrici fil-konfront tal-konvenut.

Hija biss ohtha li xehdet dwar l-allegazzjoni li l-konvenut kien vjolenti fil-konfront tal-attrici.

Fattur iehor li jdghajjef il-verzjoni tal-attrici

huwa l-fatt illi hadd mit-tlett ulied tal-partijiet ma sarlu l-kontro ezami u ghalhekk

il-kredibilita' taghhom ma giet bl-ebda mod imxejna.

Il-Qorti hi tal-fehma illi l-attrici ma rnexxiliex tressaq provi sodisfacenti li l-

konvenut kien vjolenti maghha qabel ma telqet mid-dar matrimonjali.

Abbandun u Adulterju.

Jirrizulta illi l-attrici telqet mid-dar konjugali fl-10 ta' Marzu 1982, tletin sena qabel intavolat il-kawza odjerna.

Il-konvenut jikkontendi li tali tluq jammonta ghall-abbandun fit-termini tal-Artikolu 41 tal-Kap.

16 li jipprovdi illi: Kull waħda mill-partijiet miżżewġa tista' wkoll titlob il-firda jekk, għal sentejn jew iżjed, tkun abbandunata mill-oħra, mingħajr raġuni tajba.

L-attrici tikkontendi illi kellha raguni tajba titlaq mid-dar matrimonjali peress li kienet giet kostretta titlaq mid-dar konjugali u thalli it-tlett uliedha minuri warajha minhabba li l-konvenut kien vjolenti maghha.

Kif deciz supra, l-attrici ma rnexxiliex tipprova sodisfacentement li l-konvenut kien vjolenti maghha tletin sena qabel fethet il- kawza.

It-trapass ta' zmien ta' 'l fuq minn tletin sena sabiex tiftah kawza ta' separazzjoni jimmilita kontra l-istess attrici.

Mill-kumpless tal-provi l-Qorti hi tal-fehma illi meta telqet mid-dar matrimonjali u abbandunat ghal kollox lit-tlett uliehda minuri (l-izghar fosthom kien ghad kellu tlett snin) huwa indikazzjoni qawwija li l-attrici kien aktar mohha fir-relazzjonijiet promiskwi ma' rgiel ohra milli tiehu hsieb tlett itfal zghar.

L-istat psikologiku partikolari tal-attrici fiz-zmien rilevanti huwa evidenti mill-fatt illi wara li telqet mid-dar matrimonjali minflok hadet azzjoni sabiex tiehu f'idejha it-tlett ulied minuri, imbarkat fuq sensiela ta' relazzjonijiet promiskwi ma' diversi rgiel tant li kellha ulied minn diversi rgiel li maghhom kellha relazzjonijiet fuq medda ta' snin.

Tenut kont il-provi imressqa miz-zewg partijiet partikolarment it-trobbija difficli hafna li kellha l-attrici li trabbiet minn eta' zghira f'ambjent ta' prostituzzjoni hija l-fehma tal-Qorti li l-agir xejn salutari tal-attrici huwa evidentement ir-rizultat tat- trobbija difficli taghha.

Fi kliem iehor, l-attrici hija l-prodott tac-cirkostanzi li minghajr htija sabet ruhha fihom.

Irid hawn jinghad ukoll illi l-konvenut kien ben konxju tat-trobbija tal-attrici meta beda johrog maghha fi zmien meta' huwa kellu gia' wiehed u ghoxrien sena u sewwieq ta' taxi u hi kien ghad ghandha sbatax-il sena.

Fi kwalunkwe kaz irrizulta sodisfacentement illi l-attrici hija hatja tat-tkissir taz- zwieg tal-partijiet minhabba abbandun fit-termini tal-artikolu 41 tal-Kap.

16 kif ukoll minhabba li kkommettiet adulterju fit-termini tal-artikolu 38 tal-Kap.

L-konvenut ddikjara li sentejn wara li marru joqghodu f'Zerafa Street, Il-Kalkara

twieled iz-zghir mit-tlett ulied, F, (Fol.

49 tal-process).

L-istess F kkonferma li

twieled fis-16 ta' Settembru 1978, id-dar ghalhekk nxtrat fin-1976, bil-prezz ta'

Il-valur presenti tad-dar skont ir-relazzjoni tal-perit Alan Mejlag hu ta'

L-attrici mhiex qed tippretendi manteniment minghand zewgha pero' tippretendi li d-dar tinbiegh u hi tiehu sehemha (ara fol.

28 tal-process).

L-adulterju tal-attrici hu ammess u oggettivament ippruvat.

"Kelli erbat itfal minn dawn l-irgiel li jiena hrigt maghhom wara li kont tlaqt lir-ragel" (fol.

28 tal- process).

Ic-certifikati tat-twelied taghhom huma annessi man-nota tal-konvenut ipprezentata fit-8 ta' JKr 2014 Fol.

Seq. tal-process.

Fic-certifikati, zewgha, l-konvenut, hu indikat li hu missierhom.

Lanqas mhu kkontestat li l-attrici qatt ma ikkontribwit la materjalment u l-anqas moralment fit-trobbija tat-tfal, li rabbihom wahdu il-konvenut, li kien kostrett jbiegh l-vetturi tieghu biex jlahhaq mal-ispejjes.

101 tal-process jikkonferma li l-konvenut ghamel sa minn 1982 spejjez fid-dar li jammontaw ghal Euro13,313.

55 tal-process jikkonferma li il-konvenut hu kwazi kompletament ghami minnhabba id-Diabete.

Bint il-partijiet, G H, li xehdet fis-seduta tat-12 ta' Novembru 2013 iddikjarat li missierha ilu f'din il-kondizzjoni tnax il-sena cioe' mit-2001.

L-attrici tipprettendi nofs il-prezz tad-dar, billi din nxtrat waqt iz-zwieg filwaqt li l-konvenut jippretendi li billi kienet hi li abbandonat lill-familja u kkommettiet adulterju ghandhom jigu kkominati kontriha s-sanzjonijiet tal-ligi skont l-artikolu 48 u 54(8) u alternattivament li jigi applikat l-artikolu 55A.

In tema legali ssir referenza ghall-kawza fl-ismijiet "A Rosaria Cutrona vs Alfred Cutrona" deciza mill-Qorti tal-Appell fit-18 ta' Gunju 2007 fejn il-Qorti ttrattat il-kwistjoni x'kellu jsir mid-dar konjugali fl-ambitu ta' separazzjoni personali.

Il-Qorti tal-Prim Istanza kienet iddecidiet li d-dar kellha tinbiegh fi zmien sentejn, u f'dawk is-sentejn id-dar kellha tkun okkupata mill-missier u z- zewg ulied.

Wara li gie interpost appell minntali s-sentenza, l-Qorti tal-Appell irrevokat din il-parti tad-decizjoni, billi t-tifel, Clayton, wara incident tat-traffiku, spicca pparallizzat permanentement billi sofra hsara fis-sinsla ta'daru, u billi fid- dar gew installati diversi makkinarji, biex jghinuh, gie ritenut li jekk ma jibqax jirrisjedi hemm, isofri hardship enormi.

Ghalhekk ghal dawn r-ragunijiet gravi u eccezzjonali, gie deciz li fid-dar konjugali jirrisjedi l-missier maz-zewg uliedu maggiorenni, Parretti u Joshua, bl-esklusjoni tal-mara, sakemm jipperduraw dawn c-cirkostanzi specjali tal-imsemmi Parretti, bl-applikazzjoni tal-artikolu 55A(1), b'riserva li jintalab provvediment jekk ikun hemm bdil fic-cirkostanzi, u

b'applikazzjoni tal-artikolu 55(2) ordnat li d-dar tibqa propjeta' komuni u ma

tinqasamx sakemm jipperduraw ic-cirkostanzi specjali tat-tifel Parretti.

Il-Qorti tal-Appell f'din l-kawza, filwaqt li kkonsidrat li f'cirkostanzi normali,

kienet tigi dikjarata xjolta il-komunjoni tal-akkwisti, likwidata u diviza bejn il-

partijiet billi jigi ordnat l-biejgh tal-propjeta', u diviz ir-rekavat wara it-tnaqqis

tal-krediti individwali jekk ikun il-kas, billi fis-sentenza appena citata rrizultaw

cirkostanzi gravi u eccezzjonali, cioe' id-debilita' gravi u permanenti ta' wiehed minn ulied il-partijiet, il-Qorti tal-Appell ikkonsidrat li tali talba ghad-divizzjoni tal-propjeta' tal-komunjoni kellha tigi posposta ghal-data futura meta jinbidlu ic- cirkostanzi gravi u eccezzjonali msemmija dwar il-kondizzjoni ta' iben il-partijiet.

Ikkunsidrat; Fil-kaz odjern, il-konvenut, ko-partecipi fil-komunjoni tal-akkwist, u iben il- partijiet bhal fil-kaz appena citat, ukoll ibaghti minn kondizzjoni medika gravi u eccezzjonali, billi ghama b'rizultat tad-diabete.

Fid-dar matrimonjali ilu jghix kwazi erbghin sena, u ilu ghal dawn l-ahhar erbatax-il sena jbati minn nuqqas ta' vista tista tghid kwazi kompleta.

Mill-provi rrizulta li nonostante dan il- mankament gravi, peress li biz-zmien dehra l-ambjent fejn jghix, ma ghandux bzonn assistenza kontinwa billi wahdu jista' jaqdi l-htiegijiet personali tieghu, u addirittura jista' wahdu johrog mill-ambjent tad-dar u jmur f'hanut fil-vicin fejn jista' jiltaqa' ma xi hbieb.

Naturalment jekk il-konvenut ma jibqax jirrisjedi fid- dar, hajtu tinbiddel mil-lejl ghan-nhar billi minn persunaa indipendenti jsir bniedem inkapacitat li jirrikjedi assistenza kontinwa.

Il-Qorti hi ghalhekk tal- fehma illi l-kondizzjoni medika gravement delibetanti tal-konvenut tikkwalifika bhala cirkostanza li tinnecessita l-applikazzjoni tal-Artikolu 55A tal-Kap,.

16 sub- inciz (1) (a) li jaghti s-setgha lill-Qorti li mal-pronunzjament ta' sentenza dwar separazzjoni personali tordna li xi wahda mill-partijiet fiz-zwieg "toqghod fid-dar taz-zwieg, ad eskluzjoni tal-parti l-ohra, u ghal dak il-perjodu u taht dawk il- kondizzjonijiet il-kondizzjoni partikolari tas-sahha tal-konvenut, tikkwalifika ghal dik il-kondizzjoni, gravi u tal-Appell supra citata. eccezzjonali, kif definita Ghaldaqsant tenut kont il-kondizzjoni medika gravi tal-konvenut il-Qorti hi tal- fehma illi ghandha takkordalu d-dritt li jkompli jirrisjedi fid-dar matrimonjali sakemm jibqa' afflitt mill-kondizzjoni medika delibitanti kif irrizultat f'dawn il- proceduri.

Il-Qorti qed tiehu wkoll in konsiderazzjoni li l-konvenut prattikament rabba wahdu lit-tlett ulied tal-partijiet wara lil-attrici abbandunat id-dar matrimonjali u qatghet kull kuntatt maghhom.

L-attrici kellha d-dover li bil-mezzi taghha

tikkontribwixxi ghall-manteniment tat-tlett uliehda.

xejn filwaqt li wara tletin sena regghat tfaccat fil-hajja tat-tfal u ta' zewgha sabiex

titlob semha mid-dar matrimonjali.

Tenut kont ir-rizultanzi f'din il-kawza il-Qorti qeghda b'applikazzjoni tal-Artikolu

45 tal-Kap 16 tiddeciedi li tikkommina kontra l-attrici d-disposizzjonijiet kollha

tal-Artikolu 48 tal-Kap.

jidhrilha xierqa"

fis-sentenza

Konsegwentement tilqa' parzjalment l-ewwel talba attrici u tiddikjara s-

Tichad it-tieni talba attrici minhabba li l-attrici ddekadiet mid-dritt taghha

Tenut kont li l-Qorti qed issib lill-attrici unikament hatja ghat-tkissir taz-zwieg, b'applikazzjoni tal-artikolu 223 (1) tal-Kap.

12, il-Qorti qed tiddeciedi li l-ispejjez tal-kawza ghandhom jigu sopportati mill-attrici.

Ghal dawn il-motivi l-Qorti qed taqta' u tiddeciedi din il-kawza billi, prevja li tilqa' l-ewwel eccezzjoni in parte, it-tieni, t-tielet, ir-raba' u s-sitt eccezzjoni; 1.

Tiddikjara li z-zwieg tal-partijiet tkisser tort tal-attrici minhabba li hi kkommettiet adulterju fit-termini tal-Artikolu 38 tal-Kap.

16 kif ukoll minhabba li abbandunat id-dar matrimonjali fit-termini tal-artikolu 41 tal-Kap.

Tiddikjara l-jum li ghandu jitqies bhala d-data li fih iz-zwieg tkisser tort tal-attrici bhala l- ghaxra (10) ta' Marzu elf, disa' mija u tnejn u tmenin (1982).

2. separazzjoni personali ta' bejn il-partijiet.

Tichad parzjalment ir-raba' talba attrici fejn l-attrici talbet l-applikazzjoni tad-disposizzjonijiet tal-Artikolu 48 u/jew 51 sa 55 tal-Kap 16 kontra l-konvenut filwaqt li b'applikazzjoni tal-Artikolu 45 tal-Kap 16 tikkommina kontra l-attrici id-disposizzjonijiet kollha tal-Artikolu 48 tal-Kap.

Tilqa' parzjalment ir-raba' talba attrici, tittermina ghall-finijiet u effetti kollha tal-ligi l-komunjoni tal-akkwisti ezistenti bejn il-partijiet u tiddikjara illi l- unika assi appartenenti l-komunjoni tal-akkwisti hija d-dar matrimonjali u cioe' 204, Zerafa Street, Il-Kalkara.

B'applikazzjoni tal-Artikolu 55A (1) tal-Kap.

16 tordna li l-konvenut D C jibqa' jirrisjedi fid-dar matrimonjali 204, Triq Stiefnu Zerafa Marsa, ad

eskluzzjoni tal-attrici, ghaz-zmien li matulu l-konvenut ser jibqa' afflitt mill-

kondizzjoni medika kif certifikata minn Dr Denis Barry Cassar Azzopardi u tordna li

matul dan iz-zmien id-dar matrimonjali tibqa' proprjeta' komuni tal-partijiet.

Jibqa' rizervat favur l-attrici id-dritt li f'kull zmien, f'kaz ta' bdil sostanzjali fic-

cirkostanzi, titlob it-thassir tad-dritt ta' abitazzjoni li qed jinghata lill-konvenut

bil-prezenti sentenza.

Tilqa' t-tielet talba attrici.

Tilqa' l-hames talba u tordna li s-sentenza odjerna tigi registrata fir-

L-attrici qed tinghata d-dritt li filwaqt li jibqghu jipperduraw ic-cirkostanzi 8. medici tal-konvenut kif hawn stabbiliti, titlob il-bejgh bis-subbasta tal-fond 204, Triq Stiefnu Zerafa, Il-Kalkara soggett ghad-dritt ta' abitazzjoni mill-konvenut kif hawn deciz, u r-rikavat jinqasam ugwalment bejn iz-zewg partijiet, b'dan illi f'tali eventwalita' jkun mehtieg li a spejjez tal-attrici ssir valutazzjoni mill-gdid tal-fond matrimonjali kif issa soggett ghad-dritt ta' abitazzjoni mill-konvenut.

Registru Pubbliku.


Qorti Civili (Sezzjoni tal-Familja) Onor. Grima Libreri Robert G. Camilleri Kelly, LL.D. Dip.Tax (MIT), P.G.Dip.

Illum 10 ta' Dicembru 2015

Rikors Guramentat Nru. 237 / 14RGM Kawza fil-lista: 21

L-Avukat Sabrina Garg fil-kwailta' taghha ta' mandatarja specjali ta' l-imsiefra A B C vs D E C

Illi l-partijiet izzewgu fis-sittax (16) ta' April 2011;

Il-Qorti, PREAMBOLU Rat ir-rikors guramentat, ipprezentat mill-attrici fit-22 t'Ottubru 2014, li permezz tieghu ppremettiet u talbet is-segwenti: 1.

Illi r-ragel ippropona lil esponenti sitt xhur wara li dawn bdew johorgu flimkien u minhabba l-infatwazzjoni li kellhom lejn xulxin il-partijiet dahlu f'kuntratt ta' zwieg sena wara li saru jafu lil xulxin; 3.

Illi l-kunsens tal-partijiet ghal dan iz-zwieg kien ivvizzjat b'difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju fuq il-hajja mizzewga jew fuq id-drittijiet jew id-dmirijiet essenzjali taghha; 4.

Illi l-kunsens da parti tal-kontendenti ghal dan iz-zwieg kien ivvizjat peress li inkiseb bl-eskluzzjoni posittiva taz-zwieg innifsu jew ta' xi wiehed jew aktar mill-elementi essenzjali tal-hajja mizzewga, jew tad-dritt ghall-att ta' zwieg;

li l-partijiet m'gharfux ir-responsabbilitajiet li kellu jgib mieghu l-att ta'

Illi l-attrici thoss illi ma kienux preparati ghall-obbligi u ghad-dmirijiet li

5. jgib mieghu kuntratt ta' zwieg u dan ghas-segwenti ragunijiet; i) li l-partijiet kellhom nuqqas ta' konsapevolezza dwar il-kwalitajiet rispettivi ta' xulxin u dan il-fattur inholoq ghaliex kienu ilhom jafu lil xulxin ghal madwar sena biss, qabel ma dahlu fi zwieg, u ghalhekk l-esponenti thoss illi fil- verita', f'dak iz-zmien qasir illi kienu jiffrekwentaw lil xulxin, qatt ma kienu konxji tal-pass illi kienu ser jiehdu flimkien; ii) zwieg fejn per ezempju li l-partijiet ghandhom jmantnu u jsostnu lil xulxin; u iii) li l-partijiet kienu mmaturi fid-decizjoni taghhom li jidhlu fi zwieg u dan ghaliex kienu ghadhom taht infatwazzjoni ta' mhabba ghamja lejn xulxin minghajr ma hadu konsiderazzjoni tal-konsegwenzi ta' ghemilhom; u ghalhekk il-kunsens tal-partijiet jew ta' xi wahda mill-partijiet kien ivvizjat b'difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju fuq il-hajja mizzewga, jew fuq id- drittijiet u d-dmirijiet essenzjali taghha, u minn nuqqas ta' setghat ta' rieda bizzejjed biex jinholoq kunsens ghaz-zwieg jew b'anomalija psikologika serja li taghmilha mpossibbli ghal dik il-parti li taqdi l-obbligazzjonijiet essenzjali taz- zwieg; 6. ligi; 7. mandanti taghha; Talbet lil Qorti sabiex:

Illi ghal dawn ir-ragunijiet, iz-zwieg tal-partijiet kien null u invalidu fil-

Illi l-esponenti nomine tiddikjara illi dawn huma l-fatti kif esposti mill-

Tannulla u thassar u tirrexxindi u tiddikjara null u invalidu fil-ligi i) z-zwieg tas-16 ta' April 2011 ta' bejn il-partijiet ghar-ragunijiet elenkati fis- subincizi (d) u (f) tas-subartikolu (1) ta' l-Artikolu 19 tal-Kap 255 tal-Ligijiet ta' Malta, jew ghar-ragunijiet elenkati f'wiehed jew iktar mill-istess sub-inicizi ta' l- istess artikolu tal-ligi; u ii. dikjarazzjoni moghtija ghat-thassir u annullament taz-zwieg imsemmi.

Il-konvenut minn issa ngunt in subizzjoni.

Rat il-lista tax-xhieda tal-attrici u l-elenku tad-dokumenti;

Tordna li jigu ezegwiti l-formalitajiet mehtiega konsegwenzjalment ghad-

Rat in-nota tal-attrici1 li permezz taghha ddikjarat li ma gewx intavolati proceduri quddiem it-Tribunal Ekklezjastiku; Rat in-nota tal-intimat2 li ddikjara li jaqbel mat-talbiet attrici u mhux ser jopponi ghalihom; Rat in-nota ta' osservazzjonijiet tal-attrici; Rat l-atti kollha; Rat li l-kawza thalliet ghas-sentenza; Ikkunsidrat; Provi Mill-provi jirrizulta illi l-partijiet wara li ltaqghu u kkoabitaw ghal xi sitt xhur gewwa l-Isvezja, iddecidew li jigu joqghodu u jizzewgu Malta.

Circa sentejn wara z-zwieg, telqu minn Malta u marru jghixu Curacao peress li s-socjeta' li kienet tahdem maghha l-attrici giet rilokata hemmhekk.

Il-hajja f'Curacao kellha effett negattiv fuq ir-relazzjoni matrimonjali tal-partijiet, peress li waqt li l-attrici kienet aljenata tahdem, l-intimat baqa' ma sabx xoghol, beda jiddejjaq u jiffrustra ruhu u f'dawn ic-cirkostanzi beda jinqala' hafna disgwid u argumenti sakemm wara sena ddecidew li jibdew jghixu separatament minn xulxin u l-intimat irritorna f'pajjizu fi Sweden.

Sitt xhur wara rrealizaw li r- relazzjoni ta' bejniethom kienet mietet ghal kollox u tlett xhur wara l-attrici fethet proceduri sabiex jigi annullat iz-zwieg ta' bejniethom.

Verzjoni attrici L-attrici xehdet bil-mezz ta' affidavit bil-lingwa Ingliza u tghid li ltaqghet mal- konvenut fl-Isvezja fil-Milied 2009.

L-attrici tghid li kienu jghixu independentement minn xulxin, bi hbieb u postijiet ta' divertiment differenti u qatt ma ndahhlu fil-hajja ta' xulxin.

Il-konvenut permezz tal-affidavit tieghu3 ikkonferma dak kollu li ntqal mill- attrici u ddikjara li m'ghandux xi jzied.

L-Azzjoni Permezz tal-kawza minnha ntavolata l-attrici qed jitlob li z-zwieg taghha minn mal-konvenut jigi dikjarat null u bla effett fil-ligi ghaliex skont l-attrici il-kunsens tal-partijiet jew min minnhom kien ivvizzjat b'difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju fuq il-hajja mizzewga jew fuq id-drittijiet u d-dmirijiet essenzjali taghha u minn nuqqas ta' setghat ta' rieda bizzejjed biex jinholoq kunsens ghaz-zwieg; jew b'anomalija psikologika serja li taghmilha impossibbli ghal dik il-parti li taqdi l-obbligazzjonijiet essenzjali taz-zwieg u dan ai termini tal-Artikolu 19 (1) (d) u ghaliex il-kunsens kien inkiseb b'eskluzjoni pozittiva ta' wiehed jew izjed mill- elementi essenzjali tal-hajja mizzewga u dan ai termini tal-Artikolu 19 (1) (f) tad- disposizzjonijiet ta' l-Att dwar iz-Zwieg.

Kap 255 tal-Ligijiet ta' Malta.

Il-konvenut ma ikkontestax din it-talba u qabel illi t-talba ghall-annullament taz- zwieg ghandha tigi akkolta.

Konsiderazjonijiet tal-Qorti.

Il-Gurisprudenza nostrana kostantement qieset l-istitut taz-zwieg bhala istitut ta' ordni pubbliku li jehtieg is-salvagwardji misthoqq.

Talba ghal dikjarazzjoni gudizzjarja li tnejn li resqu ghac-celebrazzjoni taz-zwieg effettivament ma izzewgu xejn tehtieg li tigi sorretta minn provi konvincenti li jnisslu fil-gudikant dak il-konvinciment necessarju li effettivament zwieg bejn il-partijiet ma kienx sehh nonostante li c-cerimonja segwit ir-rit impost bil-ligi.

Kif sostniet il-Qorti tal-Appell fis-sentenza fl-ismijiet "Anna Fiorentino vs.

Alexander Fiorentino" deciza fis-6 ta' Novembru 1991:- "F'materja ta' żwieg illi

huwa ta' ordni pubbliku, ma tistax tagħmilha daqshekk facli li parti tirrepeti kliem

il-ligi u l-parti l-oħra tammetti u b'hekk jirrendu ż-żwieg annullabbli bl-iktar mod

facli u espedjenti.

Hawn ma aħniex

responsabbilta' ta' xi kolliżjoni imma f'kamp l-iktar delikat u serju u l-Qorti ma

ta' kreditu

fil-kamp

tistax tħalli nies li kappriccożament wara xi żmien ta' żwieg jiddeciedu illi kellhom nuqqas ta' diskrezzjoni fuq iż-żwieg u meta jkollhom sieħba jew sieħeb ieħor jerggħu jakkwistaw malajr din id-diskrezzjoni u jsiru maturi.

Fejn jirriżultaw verament ragunijiet għall-annullament tiegħu l-istess żwieg għandu jigi annullat pero' dan ma għandux ikun sabiex jkunu akkomodati l-kapricci ta' dak jew l-ieħor.'

Għalhekk il-kawżali għall-annullament għandha tirriżulta cara u mingħajr dubju."

F'sentenza ohra moghtija mill-Qorti tal-Appell fl-ismijiet "Joseph Vincenti vs Bernardette Vincenti (27 ta' Jannar, 2006) jinghad hekk:- "Irid mill-ewwel jigi senjalat principju fundamentali fil-ligi civili u cioe' li ż-żwieg bejn il-kontendenti għandu jkun preżunt li jkun wieħed validu.

Għalhekk huwa dover assolut ta' kull parti fil-kawża li tagħmel prova sodisfacenti ta' l-allegazzjonijet rispettivi tagħha dwar l-allegazzjoni u cjoe' li ż-żwieg huwa null għaliex l-oneru tal-prova huwa dejjem fuq spallejn min jallega."

Fuq it-tema tal-validita' ta' kunsens moghti issir referenza ghal decizzjoni moghtija mill-Prim' Awla tal-Qorti Civili fil-kawza "Lawrence Kaczmarski vs George Kaczmarski" deciza fit-30 ta' Gunju 2011 fejn gie dikjarat illi: "Il-kapacita' hija r-regola; l-inkapacita' l-eccezzjoni............Biex persuna tkun kapaci ma hemmx bzonn li jkun pefettament u rigorozament san minn mohhu; bizzejjed l-uzu tar-raguni li tippermetti li jkun jaf x'inhu jaghmel."

"Iz-zwieg huwa wiehed mill-kuntratti l-aktar essenzjali ghas-socjeta' u bla dubju ta' xejn huwa lejh bl-aktar rispett..........Ghall-Qorti n-nullita' hija haga serjissima u eccezzjonali bbazata fuq ir-rekwiziti legali, u bhala materja eccezzjonali trid tkun interpretata restrittivament".

(Qorti tal-Apell - "Carmel Maric vs Pauline Tortell" - 28 ta' Lulju 1987) Ikkunsidrat;

Il-provvedimenti legali li fuqhom hija msejsa l-kawza odjerna huma s-segwenti:-

Artikolu 19 (1) tal-Kap 255:

B'zieda mal-kazijiet fejn zwieg ikun null skont xi disposizzjoniji ohra ta' dan l-Att,

ta' ordni pubbliku

- omissis – (f) jekk il-kunsens ta' xi wahda mill-partijiet ikun inkiseb bl-eskluzjoni pozittiva taz-zwieg innifsu, jew ta xi wiehed jew aktar mill-elementi essenzjali tal-hajja mizzewga.

Ikkunsidrat; Konsiderazzjonijiet.

Fl-ewwel lok ghandu jinghad illi kif diversi drabi ddikjarat mill-Qrati taghna, kawza dwar annullament ta' zwieg imsejsa fuq is-sub-inciz (1) (f) u fl-istess imsejsa fuq is-sub-inciz (1) (d) tikkontjeni talbiet kontradittorji.

Ghalkemm ma jidhirx li tali kontradizzjoni twassal ghan-nullita' tal-att, pero min-natura taghhom dawn iz-zewg kawzali flinkien immankabilment idghajfu lil xulxin.

Dwar l-inkompatibilita' bejn dawn iz-zewg sub-incizi intqal hekk fis-sentenza "Kenneth Borg Costanzi vs Louise Borg Costanzi" (Appell – 11 ta' Novembru 2011):- "Ghar- rigward tal-kompatibilita` tas-sub-artikoli (d) u (f) imsemmija, din il-Qorti, ghal ennesima darba, tirribadixxi li talba bazata fuq dawn iz-zewg kawzali ma tistax, teknikament, treggi.

Fuq l-istess linja ta' hsieb hi s-sentenza Zammit v. Zammit, Prim' Awla deciza fis-27 ta' Jannar 2006:- "Rigward id-dispozizzjoni kontenuta fis-subinciz (f) fuq jigi provat imsemmi, biex dan sodisfacentement li z-zewg partijiet jew wahda minnhom fil-mument ta' lghoti tal- kunsens matrimonjali tkun eskludiet iz-zwieg innifsu jew eskludiet element essenzjali talhajja mizzewga jew id-dritt ghall-att taz-zwieg u din l-eskluzjoni tkun saret b'att pozittiv tal-volonta` ta' dik il-parti.

Huwa evidenti li din id- dispozizzjoni tirraviza sitwazzjoni ta' simulazzjoni u ghandu jigi enfasizzat li

nullita` ta' zwieg bazata fuq il-kawzali ta' simulazzjoni proprjament tkun teskludi kawzali bazata fuq nullita` ta' zwieg minhabba nuqqas ta' diskrezzjoni ta' gudizzju.

L-inkomplattibbilita` bejn dawn iz-zewg kawzali tohrog mill-fatt li n- nuqqas ta' diskrezzjoni ta' gudizzju timplika inkapacita` li wiehed jaghraf, jifhem u jirrifletti filwaqt li l-kawzali tas-simulazzjoni tehtieg li jkun hemm tali kapacita` intellettwali, proprju l-att pozittiv tal-volonta` li jwassal ghas-simulazzjoni,totali jew parzjali."

Issir ukoll referenza ghas-sentenza Van Der Laan Yvonne v. Van Der Laan Graham Luis Emilio, deciza mill-Qorti tal-Appell fit-30 ta' Lulju, 2010 i:- "L-attrici ma apprezzatx, pero`, li l-kawzali li resqet bhala bazi ghat-talba taghha huma kontradittorji.

Jekk, kif qed tallega, il-partijiet ma kellhomx diskrezzjoni biex jgharfu x'inhuma l-elementi essenzjali taz-zwieg, ma jistax jinghad, fl-istess nifs, li huma kienu maturi bizzejjed tant li uzaw id-diskrezzjoni taghhom biex, b'att pozittiv, jeskludu z-zwieg innifsu jew xi elementi tieghu.

Din il-kontradizzjoni apparenti fit-tezi tal-attrici ddghajjef mhux ftit it-tezi taghha, ghax bl-argumenti taghha favur dawn izzewg kawzali qed twaqqa' l-argumenti kollha taghha stess.

Hi, fil-fatt, tghid li hi u zewgha, b'att pozittiv u b'impenn tal-volonta`, eskludew z- zwieg u l-elementi tieghu, u dan ifisser, ovvjament li huma gharfu x'inhuma dawn l-elementi u riedu jwarbuhom.

Fl-istess hin, tghid li fil-mument li fih huma kkuntrattaw iz-zwieg ma kellhomx apprezzament sufficjenti tal-portata tal-kuntratt ta' zwieg!

Din il-Qorti tista' tieqaf hawn fit-trattazzjoni ta' dan il-kaz, ghax l- argumenti taghha stess, l-attrici waqghet kull argument favur l-applikazzjoni ta' wahda jew l-ohra mill-kawzali."

Il-Qorti ser titratta, kif qed taghmel, iz-zewg kawzali naturalment fl-isfond tal- gurisprudenza nostrana fir-rigward ta' kawzali kontradittorji bhal fil-kaz odjern.

Il-Qorti ma rriskontra xejn li jipprova illi fil-mument tal-kunsens taz-zwieg l- attrici jew il-konvenut kienu qed jeskludu iz-zwieg innifsu jew xi wiehed jew aktar mill-elementi essenzjali tal-hajja mizzewga kif qed tallega l-attrici.

Ghall- kuntrarju jirrizulta li iz-zewg partijiet hasbu sew dwar dak li riedu jaghmlu - kien ilhom jikkoabitaw ghal circa sena qabel ma izzewwgu u bhala mizzewwgin damu sentejn jghixu kuntenti - 'we lived in the honeymoon period which lasted a good few months after the wedding.' - f'dan il-perjodu ma kien hemm l-ebda eskluzzjoni la taz-zwieg u lanqas ta' xi element necessarju taz-zwieg.

Fin-nota ta' sottomissjonijiet l-avukat mandatarju tal-attrici tissottometti illi 'fil-

kultura tal-partijiet ir-rabta taz-zwieg hija ferm inqas oneruza milli f'Malta u dan

billi l-procedura tad-divorzju ilha tezisti f'pajjizhom diversi generazzjonijiet u

tikkomporta ferm inqas trapass ta' zmien milli tipprevedi l-ligi Maltija; iz-zwieg

f'pajjizhom huwa rabta li tista' facilment tinhall u ghalhekk l-element ta'

permanenza fiz-zwieg ma tiffigurax fil-kultura Zvediza u hawnhekk wiehed jifhem iktar kif din il-koppja wasslet biex tizzewweg hekk facilment.'4 Fuq dan tigi ikkwotata is-sentenza "Al Cachia vs Mary Ben Mabrouk" (Prima' Awla - 5 ta' Gunju 2002) fejn inghad li "wiehed jinnota li taht l-artikolu 19 (1) (f) trid issir distinzjoni cara bejn zwieg li jfalli minhabba cirkostanzi li jirrizultaw waqt iz-zwieg, u zwieg li jfalli ghax wiehed mill-partijiet minn qabel ma ta' l-kunsens tieghu kien gja mentalment dispost li ma jottemprax ruhu ma' xi wahda jew aktar mill-obbligi matrimonjali.

Fl-ewwel ipotesi hemm ir-ragunijiet li jaghtu lok ghas- separazzjoni u fit-tieni ipotesi hemm l-estremi tal-annullament taz-zwieg".

Dan is-sub inciz qed jirreferi ghal dawk is-sitwazzjonijiet fejn wiehed ma jkollux intenzjoni li jizzwewweg sabiex jghix hajja konjugali izda jkun qed jersaq ghac- celebrazzjoniji taz-zwieg sabiex jilhaq xi ghan ulterjuri u ghalkemm l-attrici fin- nota ta' sottomissjonijiet tghid li kien hemm ghan ulterjuri dan ma sar l-ebda riferenza ghalih fil-provi.

Il-partijiet izzewgu ghaliex xtaqu jkunu flimkien u mill- provi ma rrizulta li kien jezisti l-ebda ghan ulterjuri.

Dan iz-zwieg falla minhabba c-cirkostanzi posterjuri ghac-celebrazzjoni taz-zwieg.

Ghaldaqstant fil-fehma tal-Qorti it-talba attrici msejsa fuq l-Artikolu 19 (1) (f) tal- Kap 255 ma tirrizultax ippruvata u ghalhekk qed tigi respinta.

Fir-rigward tas-sub-inciz (1) (d) tal-Artikolu li jipprovdi li zwieg huwa null:- (d) jekk il-kunsens ta' xi wahda mill-partijiet ikun vizzjat b'difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju fuq il-hajja mizzewga, jew fuq id-drittijiet u d-dmirijiet essenzjali taghha, jew b'anomalija psikologika serja li taghmilha impossibbli ghal dik il-parti li taqdi l-obbligazzjonijiet essenzjali taz-zwieg; Ikkunsidrat; Sabiex l-azzjoni attrici tirnexxi abbazi ta' dan s-sub-inciz trid qabel xejn issir il- prova li l-kunsens tal-partijiet, jew ta' wiehed jew wahda minnhom, kien vizzjat b'difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju fuq il-hajja mizzewga, jew fuq id- drittijiet u d-dmirijiet essenzjali tal-hajja mizzewga.

Gie diversi drabi ritenut li d-decizjoni li wiehed jizzewweg tirrikjedi qabel xejn li

wiehed jaghmel apprezzament ta' xi tfisser li wiehed jghix hajja mizzewga, bid-

drittijiet u l-obbligi li tali decizzjoni timporta.

Ghalhekk huwa imperativ li dwar x'inhuma d-drittijiet u l-obbligi ta' koppja

mizzewga wiehed ihares lejn il-ligi civili kif regolat permezz tal-Kodici Civili.

4 Nota ta' sottomissjonijiet attrici a folio 22

jeddijiet

ghandhom

Il-mizzewgin

Il-ligi tippromwovi l-ghaqda u l-istabbilita' tal-familja.

Fl-Ewwel ktieb tal-Kodici Civili, Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta insibu elenku tal-jeddijiet u d-dmirijiet li jitnisslu miz-zwieg.

Proprju fl-ewwel artikolu ta' dan il-Kodici, intitolat ."Fuq il-Jeddijiet u d- Dmirijiet tar-Ragel u l-Mara Lejn Xulxin" jinghad hekk: 2. jerfghu (2) responsabbilitajiet indaqs matul iz-zwieg taghhom.

Ghandhom id-dmir li jkunu fidili lejn xulxin u li jieqfu ma' xulxin kemm moralment kif ukoll materjalment.

Il-partijiet fiz-zwieg ghandhom l-obbligu, kull wahda minnhom skond il- mezzi u l-hilha taghhom, li jahdmu kemm jekk fid-dar kif ukoll barra mid-dar kif jinhtiegu l-interessi tal-familja, li jmantnu lil xulxin u li jikkontribwixxu ghall- htigiejiet tal-familja.

Ikkunsidrat; Fis-sentenza "Alessandra sive Sandra Banavage D'Amico Dingli Farrugia qabel Nolan vs Mario Nolan" (P.A. 26 ta' Ottubru 2000) ikun hemm id-difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju fis-sens ta' l-ewwel parti tal-paragrafu (d) imsemmi kemm-il darba jirrizulta li, "fil-mument tal-ghoti tal-kunsens parti jew ohra tkun priva b'mod sostanzjali, ossia gravi, minn dik il-fakolta kritiko-estimattiva jew kritiko- valutattiva dwar l-oggett tal-kunsens taz-zwieg, jew minn dik il-maturita' affettiva li hija presuppost ghal ghazla libera dwar l-imsemmi oggett.

Id-difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju, ghalhekk ma hux sempliciment nuqqas ta' hsieb, nuqqas ta' riflessjoni; anqas ma jfisser li wiehed jaghmel ghazliet jew jiehu decizjonijiet zbaljati - in fatti decizjoni jew ghazla zbaljata hi perfettament kompatibbli ma' diskrezzjoni ta' gudizzju.(emfasi ta' din il-Qorti.)

Anqas ma jfisser li ghax ikun hemm element ta' indecizjoni jew dubju dwar ghazla tal-istat ta' hajja, dana huwa necessarjament dovut ghal nuqqas (serju) ta' diskrezzjoni ta'

gudizzju.

Biex ikun hemm in-nuqqas jew difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju

kif ravvizat fl-Artikolu 19 (1) (d) irid ikun hemm l-inkacapita psikika (mhux

kostituzzjonali li wiehed jaghraf u jirrifletti u li jiddeciedi liberament, fuq l-oggett

10 ta' Novembru 1995)

Il-Gurisprudenza nostrana fir-rigward ta' difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju

hi fis-sens illi mhux kwalunkwe stat ta' immaturita' fil-mument li jinghata l-

Ghalhekk wiehed irid

jistaqsi: kien hemm difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju fil-kunsens ta' xi hadd mill-partijiet li jirrendi l-kunsens moghti invalidu ghall-finijiet tal-ligi?

Fis-sentenza "Mario Rakban vs Maris Rakban" deciza mill-Qorti tal-Appell fil-15 ta' Novembru 2005 jinghad li:- "Biex ikun hemm in-nuqqas jew difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju jrid ikun hemm l-inkapacita' psikika jew kostituzzjonali (mhux necessarjament anomalija psikologika fis-sens mediku) li wieħed jagħraf u jirrifletti jew li jiddeciedi liberament (jigifieri mingħajr impulsi nterni li jkunu neħħew il-liberta' ta' l-għażla tal-persuna li tkun) fuq l-oggett tal-kunsens matrimonjali."

Imbaghad fis-sentenza "Borda Pace Charles Vs Atkins Matilde" (P.A. 2ta' Ottubru 2003) inghatat spjegazzjoni dettaljata ta' xi jfisser dan is-sub-inciz u l-prova mehtiega sabiex azzjoni imsejsa fuqu tirnexxi:- "Il-kuncett tad-discretio judicii ma jirrikjediex maturita' shiha u perfetta fuq dak kollu li jirrikjedi z-zwieg, izda konoxxenza shiha ta' dak kollu li jkunu dehlin ghalih il-partijiet u cioe ghall- obbligi u d-drittijiet konjugali kemm fil-prezent kif ukoll fil-futur.

Inoltre l- partijiet irid ikollhom dik il-maturita' affettiva u cioe dak kollu li ghandu x'jaqsam ma' l-emozzjonijiet u s-sentimenti taghhom fil-konfront ta' xulxin.

Jekk xi wahda minn dawn l-elementi hija b'xi mod nieqsa, allura hemm difett tad-diskrezzjoni tal-gudizzju kif rikjest mill-ligi....Il-partijiet irid ikollhom dik il-maturita' li taghmilhom kapaci jirriflettu fuq l-obbligi, id-drittijiet u r-responsabbilitajiet li ggib maghha l-hajja mizzewga u jkunu ghalhekk kapaci jerfghu u jwettqu l-istess matul il-hajja matrimonajali taghhom.'

Ikkunsidrat; F'dan il-kaz jirrizulta illi effettivament il-konflitti, li eventwalment kissru iz- zwieg, kellhom il-bidu taghhom sentejn wara z-zwieg, meta kienu jghixu f'Curacao u dan peress li l-konvenut kien ikun frustrat u mdejjaq ghax ma sabx jahdem.

Il-fatt li ma kellhom xejn in komun, li kienu jghixu differenti u ndipendenti minn xulxin, bi hbieb differenti, jissocjalizaw f'positijiet differenti, indipendentement, minghajr ma jiggieldu u minghajr ma jaqsmu hajjithom ma jfissirx li l-kunsens inghata minghajr riflessjoni jew valutazzjoni - ir-relazzjoni matrimonjali kienet ghada qieghda tistabilixxi ruhha f'dak il-perjodu li kienu flimkien - 'we always cared for each other like friends but we have also been very independent from each other.'

Mill-fatti li graw sentejn wara iz-zwieg ma

jirrizulatax li xi parti kienet priva b'mod sostanzjali, jew gravi, minn dik il-fakolta

kritiko-estimattiva jew kritiko-valutattiva dwar l-oggett tal-kunsens taz-zwieg -

kien il-kambjament ta' l-ambjent li ikkawza id-disgwid ta' bejniethom.

Kien biss wara tlett snin mizzewgin li beda jigi allegat li d-decizjoni kienet

zbaljata - imma decizjoni zbaljata jew decizjoni minghajr riflessjoni jew hsieb ma

tirrendiex il-kunsens vizzjuz ghax sar b'nuqqas ta' diskrezzjoni ta' gudizzju.

Il-fatt li z-zwieg tal-partijiet tkisser tlett snin wara li gie celebrat mhux raguni sufficjenti ghal dikjarazzjoni ta' nullita'.

Ma ngabux provi sodisfacenti li jwasslu ghal dak il-konvinciment necessarju ghal decizzjoni ta' nullita' ta' zwieg.

Hija l- fehma konsiderata ta' din il-Qorti illi kemm l-attrici u kemm il-konvenut taw kunsens validu ghall-finijiet u effetti kollha tal-ligi meta resqu ghac-celebrazzjoni taz-zwieg u ghaldaqstant it-tabliet attrici imsejsa fuq is-sub inciz (d) jew (f) tal- artikolu 19 (1) tal Kap 255 ma jreggux.

DECIDE Ghal dawn il-motivi l-Qorti qed taqta' u tiddeciedi din il-kawza billi tichad it- talbiet kollha tal-attrici.

Bl-ispejjez jibqghu bla taxxa bejn il-partijiet.