Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA

Seduta tal-10 ta' Diċembru, 2018

Rikors Maħluf Numru 733/2017 LM

Dr Jeanette Bugeja Inferrera Vella Bellizzi fil-kwalità tagħha bħala esekutriċi testamentarja ta' Karmni sive Karmena Fenech, u l-Avukat Dr Michelle Scicluna Grech, Ekonomu tal-Arċisqof ta' Malta, Amministratur tal-Beni tal-Entitajiet Ekkleżjastiċi ta' Malta għan-nom u fl-interess tad-1Dar tal-Provvidenza għall-Persuni b'Diżabilità tas-Siġġiewi, u

Reġistratur tal-Qorti

Rat ir-Rikors ippreżentat fl-10 t'Awwissu, 2017 mill-atturi Carmel u Josephine

Mary konjugi Zammit Xuereb (minn issa 'l quddiem "l-atturi"), li jgħid kif ġej:

1 Żieda awtorizzata b'digriet mogħti fl-1 ta' Marzu, 2018.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

Illi l-esponenti kienu inizjaw proċeduri fl-ismijiet Carmel Zammit Xuereb et vs Dr. Jeanette Bugeja Inferrera Vella Bellizzi et fejn kien intalab li jiġi likwidat favur tagħhom serviġi peress illi huma daru b'Carmelina Avellino qabel mietet.

Illi din il-kawża li kellha ċitazzjoni numru 1030/06 TA u ġiet deċiża fis-7 ta' Lulju 2017.

Illi però fil-frattemp l-esponenti saru jafu illi wara s-sentenza li ngħatat f'din il- kawża ġiet intaxxata.

Illi huwa evidenti li din it-taxxa nħadmet ad valorem (Dok.

Illi però l-kawża kienet talba da liquidarsi u t-talba attriċi ġiet miċħuda.

Imkien fil- kawża ma tissemma l-pretensjoni attriċi.

Illi konsegwentement it-taxxa relattiva għal din il-kawża kellha tinħadem fuq punt ta' liġi u mhux ad valorem.

Illi l-Artikolu 4 (f) (3) tal-Iskeda A tal-Kap.

12 jgħid hekk:

"Minkejja d-dispożizzjonijiet ta' dan il-paragrafu, jekk, wara s-sentenza finali, il-Qorti tkun iddikjarat jew illikwidat ammont bħala l-valur tal- kawża u dak il-valur hu ċert jew għandu jiġi determinat skont il-liġi, u d- drittijiet intaxxati fuq dak il-valur ikunu ogħla mill-ammont imħallas bħala drittijiet fir-reġistru, ir-Reġistratur tal-Qorti jista' jitlob id-differenza mill- parti li tkun għamlet il-kawża; u jekk fi tmiem il-proċeduri l-valur jibqa' ma jiġix dikjarat jew mhux determinat mill-partijiet jew mill-imsemmija Qorti, id-drittijiet ikunu stabbiliti skont il-minimu miżjuda (€600), salv id-dritt tar- Reġistratur li joħroġ taxxa addizzjonali jekk u meta jkun il-każ."

Għaldaqstant, l-esponent jitlob umilment li din l-Onorabbli Qorti jogħġobha:

Tordna, a tenur tal-Artikolu 64(1) tal-Kap.12 tal-Liġijiet ta' Malta, li titħassar it-taxxa maħruġa mir-Reġistratur tal-Qorti wara s-sentenza fl-ismijiet Carmel Zammit Xuereb et vs Dr. Jeanette Bugeja Inferrera Vella Bellizzi et (ċitazzjoni numru 1030/06 TA) deċiża fis-7 ta' Lulju, 2017.

Tordna lill-istess Reġistratur sabiex jerġa' jintaxxa l-kawża skont kif dirett minn

din l-Onorabbli Qorti,

u dan taħt dawk il-provvedimenti li jidhrilha xierqa u opportuni.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

Rat ir-Risposta tar-Reġistratur Qrati Ċivili u Tribunali (minn issa 'l quddiem

"ir-Reġistratur konvenut"), li ġiet ippreżentata fid-19 ta' Settembru, 2017, li

biha eċċepixxa:

Illi din hija kawża ta' ritassa ai termini tal-Art.

64 tal-Kap.

12 intavolata mill-atturi tal-kawża bin-numru 1030/06 TA fl-ismijiet Carmel Zammit Xuereb et vs Dr Jeanette Bugeja Inferrera Vella Bellizzi et li ġiet deċiża fis-7 ta' Lulju, 2017.

Illi l-esponenti jissottometti illi t-talbiet tar-rikorrenti huma nfondati fil-fatt u fid- dritt inter alia minħabba dawn ir-raġunijiet:

A. Illi fl-ewwel lok jiġi rilevat illi t-talbiet tar-rikorrenti fil-kawża in meritu kienu fost oħrajn jirrigwardaw talba għal kumpens għas-serviġi u rifużjoni tal- ispejjeż li huma nkorrew, il-likwidazzjoni tal-istess serviġi u spejjeż u l- kundanna għall-ħlas ta' tali serviġi u spejjeż inkorsi;

B. Illi jingħad ukoll illi 'f'kawża fejn tiġi mitluba dikjarazzjoni li l-konvenuta hija responsabbli għal danni sofferti mill-attur, li għandhom jiġu likwidati fl- istess kawża jew f'ġudizzju separat, illi t-tassazzjoni għandha tiġi regolata mit-talba jista' jiġi kwalifikat mill-massima l-oħra li tgħid li, meta mill- massa litiġjuża jkun jidher x'kien il-valur in kontestazzjoni, it-tassazzjoni għandha tiġi regolata fuqu; jiġifieri għandu jiġi studjat u eżaminat x'ikun l- oġġett tat-talba; u allura t-tassazzjoni 'ad valorem', u mhux bħala sempliċi artikolu jew dikjarazzjoni'.

(Carmelo Stanojevic vs Av. Dr Giuseppe Guntrip noe et, Prim Awla tal-Qorti Ċivili, 9 ta' Frar, 1951).

C. Illi t-talbiet mertu tal-kawża odjerna jagħmlu tali kawżi taxxabbli ad valorem skont il-Para.

3 tat-Tariffa A u l-Para.

14 tat-Tariffa E annessi mal- Kap. 12.

D. Illi kif ġa ngħad la darba kien hemm it-talba għal-likwidazzjoni u l-ħlas ta' serviġi u spejjeż inkorsi, l-esponent ħadem it-taxxa skont l-artikolu 14 tat- Tariffa E tal-Kap.

12 fir-rigward tad-drittijiet tal-avukati u prokuraturi legali li tgħid illi: "Meta dikjarazzjoni li jkun fiha deċiżjoni ta' xi punt ta' liġi jew ta' fatt, ikollha x'taqsam ma' valur determinat jew determinabbli skont il-liġi jew mill-proċess (enfasizzar tal-esponenti), id-dritt relattivament għal dik id-deċiżjoni jkun intaxxat skont il-paragrafu 13, fuq il-valur hekk stabbilit".

Fil-fatt hekk sar f'dan il-każ u t-taxxa nħadmet ad valorem fuq valur ta' €50,0000 peress li kien ir-rikorrenti stess fin-nota ta' osservazzjonijiet

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

tiegħu a fol.

146 tal-proċess li kkwantifika l-kumpens li qed jippretendi bil- kawża fl-ammont ta' €50,000.

E. Illi r-rikorrent, iġib l-argument ukoll, illi din il-kawża kellha tiġi ntaxxata bħala punt ta' liġi stante li t-talbiet attriċi ġew miċħuda.

Bil-qima jingħad li dan l-argument ma jreġix peress li t-taxxa tinħadem skont it-talbiet magħmula fir-rikors ġuramentat u dan indipendentement minn jekk it- talbiet ta' min jippreżenta l-kawża jiġux milqugħa jew le.

Il-ġurisprudenza nostrana hija ċara in rigward u tgħid illi "t-tassazzjoni tal-kawżi għandha tiġi regolata mid-domanda jew talba" (Av. Leslie Ozman noe vs Frank Borg Tran et, Prim Awla tal-Qorti Ċivili, 25 ta' Jannar, 2002).

F. Illi dan kollu jwassal għall-konklużjoni li t-talbiet tar-rikorrenti kif esposti fir-

rikors promutur tiegħu huma infondati fil-fatt u fid-dritt.

Illi għalhekk huwa ċar illi t-taxxa de quo hija maħduma korrettement u hija valida għaliex ġiet emessa skont il-liġi u kwindi t-talbiet tar-rikorrent għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż kollha kontra r-rikorrenti.

Rat ir-Risposta ta' Dr Jeanette Bugeja Inferrera Vella Bellizzi (ID numru 838269M) fil-

kwalità tagħha bħala esekutriċi testamentarja ta' Karmni sive Karmena

Fenech (minn issa 'l quddiem "l-esekutriċi konvenuta"), ippreżentata fl-20

ta' Frar, 2018, li biha eċċepiet illi:

1) Illi permezz ta' rikors ippreżentat fl-10 ta' Awwissu, 2017, ir-rikorrenti talbu ritassa wara t-tassazzjoni tal-kawża fl-ismijiet 'Carmel Zammit Xuereb et vs Dr Jeanette Bugeja Inferrera Vella Bellizzi et' (Ċitazzjoni Numru 103/06 TA) li ġiet deċiża fis-7 ta' Lulju, 2017, liema sentenza għaddiet in ġudikat, u kopja informi tal-istess sentenza qed tiġi hawn annessa u mmarkata Dokument "A";

2) Illi għandu jingħad illi, is-sentenza fuq indikata kienet ċara fis-sens illi, filwaqt li t-talbiet attriċi ġew miċħuda, ġie deċiż illi 'kull parti tissaporti l-ispejjeż tagħha tal-kawża.'

Konsegwentement, għandu jingħad illi r-rikorrenti semmai għandhom ibatu biss l-ispejjeż tagħhom stess in konnessjoni ma' din il-kawża u mhux l-ispejjeż tal-partijiet l-oħra, inkluż dawk tal-esponenti;

3) Illi safejn jidhrilha l-intimata, it-taxxa ġiet ikkalkolata korrettament mir- Reġistratur tal-Qorti u fi kwalunkwe każ, l-Artiklu 4(f)(3) tal-Iskeda A tal-Kap

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

12 ma japplikax għall-każ in eżami peress illi l-Qorti ma llikwidat ebda ammont bħala l-valur tal-kawża wara s-sentenza finali.

Minkejja dan, semmai kien jispetta lir-rikorrenti illi jindikaw il-valur tal-pretensjoni tagħhom meta intavolaw il-kawża, u dana kif ipprovdut fl-Artikolu 4(1)(f) tal-Iskeda A tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta;

4) Illi r-rikorrenti għandhom jippruvaw dak allegat minnhom fir-rikors tagħhom;

5) Illi f'kull każ, l-esponenti m'għandhiex tbati spejjeż in konnessjoni ma' dawn il- proċeduri, inklużi dawk l-ispejjeż żejda li setgħu ġew inkorsi minħabba illi dan ir-rikors jidher illi tqies bħala rikors ġuramentat;

6) Għaldaqstant, in vista tal-premess, l-esponenti fil-kwalità tagħha premessa, filwaqt illi tirriserva d-dritt li tressaq eċċezzjonijiet ulterjuri skont il-liġi, titlob illi t-talbiet tar-rikorrenti għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrenti.

Rat ir-Risposta ta' Dr Michelle Scicluna Grech (ID numru 825591M) Ekonomu tal-

Arċisqof ta' Malta, Amministratur tal-Beni tal-Entitajiet Ekkleżjastiċi ta'

Malta għan-nom u fl-interess tad-Dar tal-Provvidenza għall-Persuni

b'Diżabilità tas-Siġġiewi (minn issa 'l quddiem "il-konvenuta Dar tal-

Provvidenza"), ippreżentata fis-26 ta' Marzu, 2018, li biha eċċepiet:

Illi l-ewwelnett, il-kawża odjerna hija waħda intentata sabiex tattakka It-taxxa uffiċjali maħruġa skont il-liġi relattivament għall-kawża numru 1030/2006 TA, fl-ismijiet 'Carmel Zammit Xuereb et vs Dr. Jeanette Bugeja Inferrera Vella Bellizzi et', deċiża fis-7 ta' Lulju, 2017 u għalhekk l-oneru tal-prova ta' dak sostnut mir-rikorrenti huwa fuq l-istess rikorrenti;

Illi subordinament u mingħajr ebda preġudizzju, it-talbiet tar-rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt, stante li huma bażati fuq ebda pretensjoni legali;

Illi subordinament u mingħajr ebda preġudizzju, il-kawża li t-taxxa tagħha qed tiġi attakkata, kienet waħda għall-ħlas ta' serviġi, li proprju fit-tieni u r-raba' talba tal-istess, rispettivament;

likwidazzjoni

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

Illi subordinament, u mingħajr ebda preġudizzju, l-Artikolu 14 tat-Tariffa E u l- Artikolu 3 tat-Tariffa A, tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, jiddikjaraw illi f'każijiet bħal dik riskontrata fil-kawża numru 1030/2006 TA, it-taxxa uffiċjali għandha titħaddem ad valorem;

Illi subordinament u mingħajr ebda preġudizzju, l-artikolu 14 preċedentement imsemmi, espliċitament jiddikjara illi t-taxxa uffiċjali titħaddem ad valorem meta kawża jkollha 'x'taqsam ma' valur determinat jew determinabbli skont il-liġi jew mill-proċess,' u għalhekk fl-umli sottomissjoni tal-esponenti nomine, dan l-artikolu jsib applikazzjoni peress illi kienu r-rikorrenti stess fin-nota ta' sottomissjonijiet tagħhom a fol.

146 tal-proċess tal-kawża numru 1030/2006 TA, li ddikjaraw li l-kumpens minnhom pretiż huwa fis-somma ta' €50,000;

Illi subordinament u mingħajr ebda preġudizzju, fl-umili sottomissjoni tal- esponenti ma huwa ta' ebda rilevanza illi t-talbiet tar-rikorrenti fil-kawża numru 1030/2006 TA ma ġewx milqugħa, għall-fini ta' tħaddim ta' Taxxa Uffiċjali.

Hija prassi kostanti kemm fil-liġijiet tal-pajjiż u anki fil-ġurisprudenza, illi l-ħdim ta' Taxxa Uffiċjali hija bbażata fuq il-kawżali u t-talbiet maħlufa fir- Rikors Ġuramentat u mhux mir-riżultanzi tal-kawża;

Illi subordinatament u mingħajr ebda preġudizzju, kontrarjament għal dak premess mir-rikorrenti, l-artikolu 4(f)(3) tat-Tariffa A tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, ma jsib ebda applikazzjoni fil-konfront tal-ħdim tat-Taxxa Uffiċjali tal-kawża numru 1030/2006 TA u dan joħroġ minn qari sempliċi tas-sezzjoni tal-liġi stess;

Illi subordinatament u mingħajr ebda preġudizzju,

l-esponenti nomine m'għandhiex tbati l-ispejjeż tal-proċedura odjerna, stante illi hija ma kinitx involuta fir-redazzjoni tat-Taxxa Uffiċjali annessa bħala Dok.

Għaldaqstant, stante li t-talbiet tar-rikorrenti huma frivoli u vessatorji u huma infondati fil-fatt u fid-dritt minħabba r-raġunijiet hawn fuq imsemmija, it-talbiet tar-rikorrenti għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrenti.

Rat l-atti kollha tal-kawża.

Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet.

Rat il-verbal tal-udjenza tad-29 ta' Ottubru, 2018, fejn il-kawża tħalliet għal-

lum għas-sentenza.

Il-kwistjoni bejn il-partijiet

Il-kawża odjerna hija kawża ta' ritassa li l-atturi intavolaw wara li ġiet deċiża l-

kawża fl-ismijiet Carmel Zammit Xuereb et vs. Dr Jeanette Bugeja Inferrera Vella Bellizzi et (Rikors

Maħluf Nru 1030/2006 TA) b'sentenza tas-7 ta' Lulju, 2017, f'liema kawża l-

atturi kienu talbu l-likwidazzjoni u l-kundanna għall-ħlas ta' serviġi u spejjeż li

huma inkorrew wara li daru b'Carmelina Avellino qabel din mietet.

Jirriżulta li

Carmelina Avellino kienet istitwiet legati favur is-soċjetà tal-MUSEUM u favur

id-Dar tal-Provvidenza, u ma ħalliet ebda eredi skont il-liġi, iżda minflok

istitwiet lin-nutar Bugeja Inferrera Vella Bellizzi bħala eżekutur testamentarju tagħha sabiex

tieħu ħsieb tiddisponi mill-beni tat-testatriċi skont ix-xewqat tagħha wara

Il-Qorti fid-deċiżjoni tagħha qieset li la Dr Michelle Scicluna Grech bħala

Ekonomu ta' Monsinjur Arċisqof u lanqas Dr Bugeja Inferrera Vella Bellizzi bħala eżekutriċi

testamentarja mhumiex leġittimi kontraditturi f'kawża fejn qiegħed jintalab il-

ħlas ta' serviġi u dan stante li l-konvenuti ma jistgħux jitqiesu bħala eredi

skont il-liġi.

L-atturi in vista ta' din id-deċiżjoni, dehrilhom li l-kawża inkwistjoni kellha tiġi

intaxxata fuq punt ta' liġi u mhux ad valorem, u dan minħabba li l-Qorti fid-

deċiżjoni tagħha ma kkunsidratx jekk huma għandhomx jedd jitolbu l-

likwidazzjoni u l-ħlas ta' serviġi jew le, iżda minflok tat deċiżjoni fuq punt ta'

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

liġi, sabiex finalment ċaħdet it-talbiet kollha tal-atturi.

Konsegwenza ta' dan l-

atturi sostnew li t-taxxa inkwistjoni ma kellhiex tinħadem ad valorem.

Il-konvenuti ma jqablux ma' dan u eċċepew illi l-atturi kienu speċifiċi fl-

ammont li ppretendew li jiġi likwidat favur tagħhom fil-kawża ewlenija

miftuħa minnhom, tant li fin-nota ta' sottomissjonijiet imressqa minnhom

sostnew li kienu qegħdin jippretendu l-ħlas ta' €50,000 bħala kumpens għas-

serviġi pprestati minnhom.

Hu għalhekk, argumentaw il-konvenuti, li t-talbiet

tal-atturi fil-kawża odjerna huma infondati kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt, u

dana stante li mid-dispost tal-liġi joħroġ ċar li kawża għandha tiġi intaxxata fuq

it-talbiet li jsiru fir-rikors promutur u mhux fuq l-eżitu tagħha.

L-argument tal-

konvenuti huwa li ladarba jirriżulta mit-talbiet fir-rikors promutur, li l-atturi

kienu qegħdin jippretendu li jiġi likwidat kumpens favur tagħhom, dan il-fattur

waħdu jitqies li hu biżżejjed biex it-taxxa tinħadem fuq il-valur pretiż mill-

atturi, u hu għalkollox immaterjali li l-Qorti ddeċidiet li l-ebda kumpens

m'għandu jitħallas

lilhom mill-konvenuti

indikati minnhom.

Il-konvenuti

argumentaw li għalhekk it-taxxa nħadmet b'mod korrett, ai termini tal-

artikolu 14 tat-Tariffa E u l-artikolu 3 tat-Tariffa A tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta'

Provi u riżultanzi

Kontestwalment mar-rikors promutur l-atturi esebew kopja uffiċjali tat-taxxa

fir-rigward tal-kawża Rikors Maħluf Nru 1030/2006 TA, fl-ismijiet Carmel Zammit Xuereb

et vs. Dr Jeanette Bugeja Inferrera Vella Bellizzi et, minn fejn jirriżulta li d-drittijiet u spejjeż

dovuti mill-atturi huma fis-somma ta' €3,352.10, id-drittijiet u spejjeż dovuta Paġna 8 minn 13

Qrati tal-Ġustizzja

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

mill-konvenuta Dar tal-Provvidenza huma fis-somma ta' €1,889.18, filwaqt li

d-drittijiet u spejjeż dovuta mill-esekutriċi konvenuta huma fis-somma ta'

€2,666.03, u dan in vista tal-fatt li d-deċiżjoni tal-Qorti kienet li kull parti

għandha tissoporta l-ispejjeż tagħha.

L-esekutriċi konvenuta ppreżentat kopja tad-deċiżjoni tal-Qorti fl-ismijiet

kwalità tagħha bħala esekutriċi testamentarja ta' Karmni sive Karmena

Avellino, u l-Avukat Dr Michelle Scicluna Grech, Ekonomu tal-Arċisqof ta' Malta

Amministratur tal-Beni tal-Entitajiet Ekkleżjastiċi ta' Malta għan-nom u fl-

interess tad-Dar tal-Provvidenza, mogħtija fis-7 ta' Lulju, 2017.2

Fl-udjenza tad-19 ta' Settembru, 2018 xehed Emanuel Elsdon, Reġistratur tal-

Qrati Ċivili u Tribunali3, li qal li t-taxxa fir-rigward tal-kawża inkwistjoni, li

kienet tittratta talba għal-likwidazzjoni u kundanna għall-ħlas ta' serviġi,

inħadmet fuq l-ammont ta' ħamsin elf Euro (€50,000), liema ammont ġie

indikat mill-atturi stess fin-nota ta' osservazzjonijiet tagħhom.

Konsiderazzjonijiet legali

F'din il-kawża ta' ritassa, il-Qorti qiegħda tintalab tiddeċiedi dwar liema waħda

mit-Tariffi stabbiliti fil-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili għandha

tiġi applikata, u dan wara li l-atturi ma qablux mat-taxxa ġudizzjarja li ġiet

rilaxxata in segwitu għas-sentenza mogħtija mill-Prim Awla tal-Qorti Ċivili fis-7

38 tal-proċess.

47 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

ta' Lulju, 2017, fl-ismijiet Carmel Zammit Xuereb et vs. Dr Jeanette Bugeja Inferrera Vella Bellizzi et

(Rikors Maħluf Numru 1030/2006 TA).

Dwar in-natura tat-talba tal-atturi

f'kawża ta' ritassa bħalma hija l-proċedura odjerna, intqal hekk fis-sentenza fl-

ismijiet Sapiano Felici et vs. Dr Albert Smiljanic et4:

"… il-proċedura maħsuba biex wieħed jattakka taxxa ġudizzjarja għandha titqies bħala waħda speċjali li tirnexxi biss fejn u jekk kemm-il darba jintwera li jkun hemm ċirkostanzi xierqa li jwasslu lill-Qorti biex tordna lir-Reġistratur jerġa' jwettaq sewwa l-funzjoni tiegħu.

Għall-kuntrarju ta' sentenza jew digriet, it-taxxa tal-ispejjeż ġudizzjarji mhijiex att tal-Qorti, imma att tar- Reġistratur.

Bħala tali, l-azzjoni maħsuba biex tattakka taxxa bħal dik tista' titqies bħala waħda ta' stħarriġ ġudizzjarju fejn il-Qorti tgħarbel il-kriterji mħaddma mir-Reġistratur u tqishom fid-dawl tal-liġi fis-seħħ bla ma tgħaddi hi biex twettaq dik il-funzjoni.

Huwa għalhekk li f'każ fejn parti jseħħilha turi raġunijiet tajba biex twaqqa' taxxa ġudizzjarja maħruġa mir-Reġistratur, il- Qorti tagħti ordni lill-istess Reġistratur biex jagħmel dik it-taxxa mill-ġdid."

Fis-sentenza fl-ismijiet Lewis Zammit Xuereb vs. Avukat Dr Giuseppe V. Markham, il-

Qorti irritjeniet illi f'kawża ta' ritassa,

"… lill-Qorti jappartjeni biss il-konjizzjoni tal-kontroversji relattivi għat-taxxi magħmula mir-Reġistratur, meta tiġi mpunjata il- korrettezza tagħhom minn min ikollu interess."

L-argument tal-atturi fil-kawża odjerna huwa li ladarba d-deċiżjoni tal-Qorti

kienet limitata sabiex jiġi stabbilit jekk il-persuni li kontrihom saret il-kawża

humiex leġittimi kontraditturi jew le, u ma ngħatat l-ebda deċiżjoni dwar il-

pretensjoni tagħhom u kwindi ma ġie likwidat l-ebda ammont ta' kumpens li

għandu jitħallas lilhom, it-taxxa m'għandhiex tinħadem ad valorem.

ta' dan l-atturi jiċċitaw dak li jipprovdi l-artikolu 4(f)(3) tat-Tariffa A li japplika

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

"… fi tmiem il-proċeduri l-valur jibqa' ma jiġix dikjarat jew mhux determinat mill-partijiet jew mill-imsemmija Qorti ..."

Madanakollu l-konvenuti argumentaw li t-talbiet tal-atturi kienu ċari meta

talbu lill-Qorti tillikwida l-ammont ta' kumpens li għandu jitħallas lilhom in

vista tas-serviġi li huma jgħidu li pprestaw lid-defunta Carmelina Fenech tul is-

snin, u għalhekk għandu japplika l-artikolu 3 tat-Tariffa A, li japplika meta jkun

ġie ppreżentat rikors li jitlob deċiżjoni mill-Qorti, meta d-dritt tar-Reġistru jkun

jista' jiġi ntaxxat fuq valur stabbilit jew fuq valur li jista' jiġi stabbilit skont il-liġi

Il-konvenuti ċċitaw ukoll l-artikolu 14 tat-Tariffa E li huma

jsostnu li japplika għas-sitwazzjoni odjerna, liema artiklu jistabbilixxi illi,

"Meta dikjarazzjoni li jkun fiha deċiżjoni ta' xi punt ta' liġi jew ta' fatt, ikollha x'taqsam ma' valur determinat jew determinabbli skont il-liġi jew mill- proċess6, id-dritt relattivament għal dik id-deċiżjoni jkun intaxxat skont il- paragrafu 13, fuq il-valur hekk stabbilit."

Il-Qorti tqis li l-artikolu 4(f)(3) tat-Tariffa A ma japplikax għall-kawża odjerna, u

dan minħabba li f'dan il-każ ġie ddikjarat mill-atturi stess li l-pretensjoni

tagħhom kienet għas-somma ta' €50,0007, u għalhekk mhux il-każ li jingħad illi

l-valur ma ġiex iddikjarat jew determinat mill-partijiet fil-kawża.

Fis-sentenza fl-ismijiet Francis u Rita konjugi Vella Bellizzi vs. Reġistratur tal-Qorti

ta' Għawdex et8, intqal hekk fir-rigward tal-applikazzjoni tal-artikolu 14 tat-

7 Kif jirriżulta minn a fol.

146 tal-proċess allegat mal-atti ta' din il-kawża.

8 15.04.2009, Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) Ġurisdizzjoni Superjuri.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

"Il-fatt li ma tkunx ingħatat sentenza fuq id-dikjarazzjoni ma jbiddel xejn.

Il- kelma 'dikjarazzjoni' qiegħda tirreferi għat-talba li tkun saret fir-rikors ġuramentat jew talba rikonvenzjonali.

Jidher li t-tassazzjoni tiġi regolata mit- talba.

Il-fatt li skont dan il-paragrafu l-valur jista' jkun determinabbli mill- proċess, tirrifletti dak li qabel kienet tipprovdi għaliha l-ġurisprudenza fis-sens "… meta mill-massa litiġjuża jkun jidher x'kien il-valur in kontestazzjoni, it- taxxa għandha tiġi fuqu regolata, ċioe għandu jiġi studjat u eżaminat x'ikun l- oġġett tagħha.

Minn dana jitnissel li l-eżami għandu jirraġġira ruħu dwar il- kumpless ta' dak li jkun in kontestazzjoni, jew tal-quod disputatume est, li jista' jiġi raġonevolment indott jew determinat minn dak li jkun jirriżulta waqt id-dibattitu u l-istess trattazzjoni tal-proċess."

(Carmelo Barth vs Avukat Dr Giuseppe Guntrip et deċiża mill-Prim Awla tal-Qorti Ċivili fid-9 ta' Frar 1951 – Vol.

Fil-każ in eżami, fin-nota ta' sottomissjonijiet il-konjugi Vella Bellizzi kienu ddikjaraw, fil-parti ntestata 'Likwidazzjoni tas-Serviġi' li l-ammont li kellu jitħallas bħala serviġi kien fis-somma ta' €301,928.

Hekk per eżempju fil-kawża Lawrence Pace Moore vs l-Avukat Dottor Godfrey Zammit Giuliano Borg Zammit et deċiża fl-20 ta' Marzu 1989, il-Qorti kkonfermat li l-valur jista' jiġi stabbilit mill-massa litiġjuża u bbażat il-quantum fuq l-ammont tad-danni li ppretenda l-attur fil-mandat ta' sekwestru pendenti l-kawża."

Fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tal-liġi kif ukoll tal-insenjamenti ġurisprudenzjali

ċċitati, il-Qorti hija tal-fehma li t-taxxa fir-rigward tal-kawża Rikors Maħluf Nru

1030/2006 TA inħadmet b'mod korrett fuq il-valur ta' €50,000 li jirriżulta li

kien il-valur mogħti mill-atturi għall-pretensjoni tagħhom.

Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u

tiddeċiedi din il-kawża kif ġej:

Tilqa' l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti;

Tiċħad it-talbiet tal-atturi.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 13

Rikors Maħluf Nru 733/2017 LM

Bl-ispejjeż ta' din il-proċedura a karigu tal-atturi.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 13


PRIM' AWLA TAL-Q O R T I Ċ I V I L I

Illum 10 ta' Dicembru 2018

Rikors nru.756/2018 RGM Kawza fil-lista : 2

L-Avukat Dottor Lorna Mihajlovic Loffreda fil-kwalita tagħha ta' mandatarja speċjali tas- soċjeta' estera Albany Trustee Company Limited fil-kapaċita' tagħha ta' fiduċjarja ("trustee") ta' Monte Bre Settlement

Rat ir-rikors ġuramentat preżentat mill-attriċi nomine fis-17 ta' Lulju 2018 li

permezz tiegħu ippremettiet u talbet is-segwenti:-

Illi fit-28 ta' Novembru tas-sena 2017, is-soċjeta rikorrenti Albany Trustee Company Limited fil-kapaċita' tagħha ta' fiduċjarja ta' Monte Bre Settlement ittrasferit ħamsin elf ewro (€50,000) lis-soċjeta' intimata Ariadne Capital Group Limited permezz ta' tranżazzjoni bankarja mal-bank ta' Lloyds Bank, kif jirriżulta minn Dok A, liema trasferiment ta' fondi sar mis-soċjeta' Albany Trustee Company Limited għamlitha bl-intenzjoni illi - li jkun hemm ħruġ u

reġistrazzjoni ta' disgħa mija u sittin (960) ordinary B shares u tlett elef, tmien mija u erbgħin (3840) ordinary C shares fl-ishma kapitali tas-soċjeta intimata Ariadne Capital Group Limited (C76955);

Illi r-rikorrent Peter Cossai, li huwa l-Investment Analyst ta' Albany Trustree Company Limited, ipparteċipa għan-nom tas-soċjeta Albany Trustee Company Limited il- financial controller u l-Manager tas-soċjeta' intimata, u ċioe Julie Farrugia Mifsud, Steve Cozzo u Thomas Gregory rispettivament u l-imsemmija soċjeta' rikorrenti ħadet id-deċiżjoni illi tinvesti l-imsemmija somma ta' ħamsin elf Ewro (€50,000) wara assigurazzjoni minn dawn il-persuni f'isem is-soċjeta' intimata;

fid-diskussjonijiet u korrispondenza mad-Direttriċi,

Illi skont il-ftehim bejn il-kontendenti, is-soċjeta' intimata kellha tapplika business plan li kien hemm ftehim fuqu miż-żewġ partijiet, liema pjan kien jinkudi wkoll il-pożizzjoni bħala direttur f'Ariadne Capital Group Limited.

Dan il- ftehim kellu jiġi fis-seħħ hekk kif is-soċjeta rikorrenti tittrasferixxi u tinvesti l- flus.

Filfatt, dan ma ġie qatt fis-seħħ kif ser jiġi spjegat aktar 'l quddiem;

Illi minkejja illi s-somma fuq imsemmija ġiet debitament trasferita lil Ariadne Capital Group Limited, is-Subscription Agreement datat 1 ta' Novembru 2017 (kopja ta' liema hija hawn annessa u mmarkata bħala Dok B), liema dokument kien ġie ffirmat mis-soċjeta' rikorrenti, is-soċjeta' intimata naqset milli tiffirma dan l-istess Subscription Agreement u dana minkejja illi l-partijiet kienu mifthiema illi tali Subscription Agreement kellu jiġi ffirmat;

Illi l-partijiet ukoll kienu mifthiema illi malli s-soċjeta' rikorrenti titrasferixxi s- somma ta' ħamsin elf fil-kont bankarju tas-soċjeta' intimata, l-istess soċjeta' intimata kellha talloka u toħroġ l-ishma f'isem is-soċjeta' rikorrent, pero lanqas dan ma seħħ;

Illi wara li sar il-ħlas effettiv, id-Direttriċi Julie Farrugia Mifsud tas-soċjeta' intimata ppreżenta lir-rikorrent Peter Cossai dokumenti ġodda li l-istess imsemmi rikorrent Cossai kien għad qatt ma ra l-kontenut tagħhom, liema dokumenti tahomlu sabiex jikkonsidra l-pożizzjoni bħala Direttur tas-soċjeta' intimata a bażi tal-istess dokumenti.

Madanakollu, il-kontenut ta' dawn id-dokumenti ma kienx jirrifletti l-offerta kif kienet ippreżentata lir-rikorrent inizzjalment mis- soċjeta' intimata, anzi, kienet assolutament differenti;

Illi minħabba r-raġunijiet fuq premessi, ir-rikorrent Peter Cossai ma kienx preżenti għal-laqgħa tal-bord tas-soċjeta' intimata, u wkoll irrifjuta l-pożizzjoni bħala direttur mal-istess soċjeta' u dana għaliex huwa ħassu li ġie mqarraq b'mod frawdolenti fuq il-vera stat tas-soċjeta' intimata u minħabba dan huwa ma kienx lest illi jaċċetta l-kundizzjonijiet ġodda illi ġew magħrufa minnu biss wara li kien diġa sar l-imsemmi trasferiment bankarji ta' €50,000.

Inoltre, qatt ma kien hemm kunsens minn naħa tar-rikorrenti nomine tant illi li kieku l-kundizzjonijiet mibdula kienu hekk inizzjalment, it-trasferiment bankarju ma kien jiġi qatt fis-seħħ;

Illi b'riżultat ta' dak fuq premess, ir-rikorrenti nomine talbet lill-intimati jrritornaw lura l-ammont kollu ta' €50,000 u minkejja diversi interpellazzjonijiet, is-soċjeta' intimata baqgħet inadapjenti sal-ġurnata preżenti u s-somma hekk trasferita għadha ma ġietx ritornata lura lis-soċjeta' rikorrenti.

Illi s-soċjeta' intimata m'għandha l-ebda difiża x' tagħti għat-talbiet miġjuba quddiem din l-Onorabbli Qorti u dana stante illi l-istess soċjeta' intimata taf illi t-trasferiment bankarju sar għal skop partikolari (kif suespost) u l-istess soċjeta' intimata ma qdietx l-istess skop illi għalih sar l-istess pagament ta' ħamsin elf Ewro (€50,000) u kwindi l-istess ammont għandu jiġi rifuż lis- soċjeta' rikorrenti.

Għaldaqstant u in vista tas-suespost, ir-rikorrenti jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha:

Tiddeċiedi din il-kawża bid-dispensa tas-smiegħ a tenur tal-Artikolu 167 et

Tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta;

Tiddikjara illi s-soċjeta' intimata hija debitriċi tar-rikorrenti nomine jew min

minnhom fl-ammont ta' ħamsin elf ewro (€50,000);

Tikkundanna lis-soċjeta' intimata sabiex tħallas lir-rikorrenti nomine jew min minnhom s-somma fl-ammont ta' ħamsin elf (€50,000) bl-imgħaxijiet legali dekorrabbli mill-preżentata tal-preżenti sad-data tal-pagament effettiv.

Bl-ispejjeż, kompriżi ta' sekwestru kawtelatorju bin-numru ________________, kontra s-soċjeta' intimata illi minn issa stess hija u r-rappreżentanti tagħha qegħdin jiġu nġunti għas-subizzjoni.

tal-mandat

l-ispejjeż

illi s-soċjeta' konvenuta ġiet notifikata bil-proċedura

tal-affissjoni u

pubblikazzjoni u ma ppreżentatx risposta ġuramentata.

Rat il-verbal tal-udjenza tad-29 ta' Novembru 2018 fejn nonostante li s-soċjeta'

konvenuta kienet debitament notifikata sew bir-rikors ġuramentat kif ukoll bl-

avvi' tas-smiegħ, ma deher ħadd sabiex jirrapreżentaha.

Semgħat it-testimonjanza ta' Adam Attard prodott mill-attriċi nomine fl-udjenza

tad-29 ta' Novembru 2018 li kkonferma dak dikjarat fir-rikors ġuramentat u

ddikjara illi mid-data tal-preżentata tal-att promotur sal-jum li fih kien qed jixhed

is-soċjeta' konvenuta ma effettwat l-ebda pagament.

Ezaminat il-provi dokumentarji prodotti mill-attriċi nomine.

Rat l-atti kollha.

Illi invista tal-fatt li waqt l-udjenza tad-29 ta' Novembru 2018 ma deher ħadd

għas-soċjeta' konvenuta

li s-soċjeta' konvenuta ma għandha ebda

eċċezzjonijiet xi tressaq.

Rat li l-kawża tħalliet għallum għas-sentenza.

Billi s-soċjeta' konvenuta baqgħet ma ġabet l-ebda raġuni sabiex topponi għat-

talbiet attriċi u tenut kont ukoll li s-somma pretiża mill-attriċi nomine ġiet

debitament irrikonfermata bil-ġurament ta' Adam Attard, il-Qorti, wara li rat l-

12 tal-Ligijiet ta' Malta, tqis illi għandha tgħaddi

biex tippronunzja ruħha dwar it-talbiet attriċi bid-dispensa tas-smigħ.

għaldaqstant din il-Qorti hi sodisfatta li s-socjetà attrici ppruvat il-każ tagħha

Ikkunsidrat;

skont il-liġi.

Għaldaqtant għar-raġunijiet fuq premessi, din il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi

din il-kawża bil-mod segwenti:-

Tilqa' l-ewwel talba tal-attriċi nomine u taqta' l-kawża bid-dispensa tas-smigħ

u dan a tenur tal-artikolu 167 tal-Kap.

12 tal-Liġijiet ta' Malta;

Tiddikjara li s-soċjeta' konvenuta hija debitriċi tal-attriċi nomine fis-somma ta'

ħamsin elf ewro (€50,000);

Tikkundanna lis-soċjeta' konvenuta sabiex tħallas lill-attriċi nomine s-

somma imsemmija ta' €50,000 bl-imgħax legali dekorribbli mis-17 ta' Lulju 2018

sad-data tal-effettiv pagament.

Bl-ispejjeż kontra s-soċjeta' konvenuta kompriżi dawk tal-mandat ta' sekwestru

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR.

Seduta tal-10 ta' Diċembru, 2018

Rikors Maħluf Numru 798/2016LM

L-Avukat Dottor Carmelo Errebsy (ID numru 68746G) bħala mandatarju tal-imsiefer Mario Borg Sillato vs.

B'nota tas-27 ta' Settembru, 2016, Joseph Borg Sillato aċċetta l-bandu bħala kuratur deputat sabiex jirrappreżenta lill- imsefrin Nazzareno Borg Sillato; Giuseppa mart Victor Bugeja Gauci; Rocco Borg Sillato u b'nota tat-3 ta' Ottubru, 2016, Giacinto sive Ferrando Cutajar Borg Sillato aċċetta l-bandu bħala kuratur deputat sabiex jirrappreżenta lill-imsiefer Paul Borg Sillato

Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fit-13 ta' Settembru, 2016, mill-attur l-avukat

Dottor Carmelo Errebsy (ID numru FERRANDO CUTAJAR) bħala mandatarju tal-attur imsiefer

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

Mario Borg Sillato (minn issa 'l quddiem "l-attur"), u maħluf minn Dr Carmelo

Errebsy stess, li jgħid kif ġej:

Illi Anthony Borg Sillato, diġà pensjonant, bin il-mejtin Rocco u Angela née Canovari imwieled u diġà residenti ż-Żurrieq, Malta, miet fit-tletin (30) ta' Novembru, elfejn u sebgħa (2007);

Illi Anna sive Annetta mart l-istess Anthony Borg Sillato, bint Carmel Speranza u Anna née Nnam Deezua imwielda u residenti Żurrieq, Malta, mietet fit-tnejn u għoxrin (22) ta' Awwissu, elfejn u erbgħa (2004);

Illi lill-konjugi Borg Sillato issopravivewhom l-għaxart (10) uliedhom, il-kontendenti;

Illi mir-riċerki testamentarji mwettqa fuq id-decuji jirriżulta illi huma suppost irrediġew diversi testmenti sabiex jirregolaw is-suċċessjoni tagħhom, u ċjoé: wieħed fit-tletin (30) ta' April, elf disa' mija disgħa u disgħin (1999) fl-atti tan- Nutar Mario Nnam Deezua; ieħor tas-sittax (16) ta' April elf disa' mija sitta u disgħin (1996) fl-atti tal-istess Nutar; ieħor fid-dsatax (19) ta' Jannar elf disa' mija ħamsa u disgħin (1995) ukoll fl-atti tal-istess Nutar; ieħor tal-erbgħa (4) ta' Marzu elf disa' mija ħamsa u sebgħin (1975) fl-atti tan-Nutar Franco Douglas; u ieħor fit-tnejn u għoxrin (22) ta' Mejju elf disa' mija wieħed u sebgħin (1971) fl-atti tal-istess Nutar Douglas;

Illi l-aħħar testment illi suppost sar mill-konjugi Borg Sillato, dak tat-tletin (30) ta' April, elf disa' mija disgħa u disgħin (1999) fl-atti tan-Nutar Mario Nnam Deezua kien ġie ddikjarat null u bla ebda effett u dan għar-raġuni illi dan it-testment mhux iffirmat mis-suppost testatriċi Anna Middleton u għalhekk huwa nieqes mill-formalità essenzjali u rikjesta ad validitatem skont l-artikolu 28(1) (k) sub-paragrafi (i) u/jew (v); u l-artikolu 40 tal-Kap.

55 tal-Liġijet ta' Malta u dan bis-saħħa ta' sentenza ta' din l-Onorabbli Qorti tal-erbatax (14) ta' Jannar elfejn u għaxra (2010) fl-atti tal- kawża fl-istess ismijiet, Rikors Ġuramentat Nru. 705/2009;

Illi inoltre t-testmenti tas-sittax (16) ta' April elf disa' mija sitta u disgħin (1996) fl- atti tal-istess Nutar Mario Nnam Deezua, u l-ieħor tad-dsatax (19) ta' Jannar elf disa' mija ħamsa u disgħin (1995) ukoll fl-atti tal-istess Nutar huma ukoll nulli u bla ebda effett għaliex dak in-nhar illi suppost saru dawn it-testmenti Anna Borg Sillato kienet affetta serjament bil-marda tal-Alzheimer's Disease b'tali mod u manjiera illi hija ma kinitx fil-pussess tal-fakoltajiet mentali tagħha u ma kinitx kapaċi tagħmel testment, kif sejjer jiġi dettaljatament pruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawża;

Għidu għalhekk intom konvenuti għaliex ma għandhiex din l-Onorabbli Qorti:

1 Korrezzjoni awtorizzata b'digriet tat-13 ta' Frar, 2017.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

Tiddikjara li t-testmenti fuq imsemmija tal-konjugi Antonio u Annetta Borg Sillato tas-sittax (16) ta' April elf disa' mija sitta u disgħin (1996) fl-atti tal-istess Nutar Mario Nnam Deezua; u l-ieħor tad-dsatax (19) ta' Jannar elf disa' mija ħamsa u disgħin (1995) ukoll fl-atti tal-istess Nutar huma wkoll nulli u bla ebda effett.

Bl-ispejjeż kontra tagħkom.

Il-konvenuti mħarrka għas-subizzjoni li għaliha minn issa qed jiġu inġunti.

Rat ir-Risposta Maħlufa tal-konvenuti Rose sive Rosina Borg Sillato (ID numru

Borg Sillato (ID numru 31071M), li ġiet ippreżentata fis-7 ta' Ottubru, 2016, u

maħlufa minn Rose Borg Sillato stess.

B'nota tas-27 ta' Settembru, 2016 Joseph

Borg Sillato aċċetta l-bandu biex jidher f'dawn il-proċeduri bħala kuratur deputat

sabiex jirrappreżenta lill-konvenuti msefrin Nazzareno Borg Sillato, Giuseppa

mart Victor Bugeja Gauci u Rocco Borg Sillato u b'nota oħra tat-3 ta' Ottubru, 2016,

Giacinto sive Sintio Borg Sillato aċċetta l-bandu biex jidher f'dawn il-proċeduri

bħala kuratur deputat sabiex

jirrappreżenta

lill-konvenut

Fir-Risposta Maħlufa tagħhom il-konvenuti eċepew:

Illi l-fatti kontenuti fl-ewwel sal-ħames paragrafu tar-rikors ġuramentat ma

1. humiex kontestati; 2.

Illi fir-rigward tas-sitt paragrafu tar-rikors ġuramentat il-fatti hemm kontenuti huma kontestati billi t-testaturi kienu t-tnejn f'sensihom u ben konxji ta' dak li qegħdin jagħmlu u jekk qed tiġi allegata xi inkapaċità fit-testaturi huwa r-rikorrent li jrid jagħmel il-prova ta' dan, u fi kwalsiasi każ tali inkapaċità ma tirriżultax mill-fatti billi t- testaturi kienu kapaċi li jiddisponu minn ġidhom u jittestaw fil-mument meta huma għamlu t-testment tagħhom;

Illi għalhekk l-eċċipjenti qegħdin iqajmu s-segwenti eċċezzjonijiet: Fir-rigward tal-intimati kollha ad eċċezzjoni ta' Rosina Borg Sillato dawn jirrimettu ruħhom għal dak li tiddeċiedi din l-Onorabbli Qorti u huma ma għandhom ibatu l-ebda spejjeż f'dawn il-proċeduri:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

Fir-rigward ta' Rose Borg Sillato din teċċepixxi s-segwenti:

Preliminarjament illi r-rikors huwa irritu u null għaliex it-talba ma fiha ebda

Fit-tieni lok u mingħajr preġudizzju għall-premess, jekk il-kawżali għall-pretiża nullità hija l-inkapaċità tat-testatriċi din ma hijiex sostnuta mill-fatti billi t- testatriċi kienet pjenament kapaċi li tittesta fid-data li għamlet it-testment tagħha u l-kondizzjoni għal liema jagħmel referenza l-attur issopravjeniet żmien konsiderevoli wara li hija għamlet it-testment; u fid-data tat-testment hija ma kienet affetta bl-ebda inkapaċità jew mard mentali u għalhekk it- testment minnha magħmul kien wieħed validu u rit u fi kwalsiasi każ l-oneru tal-prova tal-inkapaċità tat-testatriċi tispetta unikament u esklussivament lill- attur;

Illi fit-tielet lok u mingħajr preġudizzju għall-premess ir-rikors huwa null fir- rigward tat-testmenti magħmula minn Anthony Borg Sillato għaliex fir-rigward ta' dan l-aħħar ma hemm ebda kawżali ta' nullità kwalsiasi dedotta fl-att tar- rikors, u ċertament ma jistax ir-rikorrent jippretendi li l-allegata kondizzjoni ta' Anna Borg Sillato, li hija fi kwalsiasi każ kontestata, setgħet b'xi mod teffettwa l- validità tat-testment magħmul minn żewġha;

Illi fir-raba' lok u mingħajr preġudizzju għall-premess ma għandu jkun hemm l- li d-dispożizzjonijiet testamentarji magħmula minn Antonio

ebda dubju Borg Sillato huma validi u jorbtu fuq il-partijiet.

Rat l-atti kollha tal-kawża.

Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti.

Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet.

Rat il-verbal tal-udjenza tat-18 ta' Ġunju, 2018 fejn il-partijiet ingħataw il-

fakultà li jippreżentaw noti ta' sottomissjonijiet u fejn il-kawża tħalliet għal-lum

għas-sentenza.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

Il-kwistjoni bejn il-partijiet

Il-kawża odjerna ġiet istitwita mill-attur bl-iskop li jikkontesta żewġ testmenti

magħmula mill-ġenituri tiegħu Antonio u Anna, drabi oħra Annetta, konjugi

Borg Sillato, illum defunti t-tnejn, liema testmenti saru fl-atti tan-nutar Mario

Nnam Deezua, wieħed fid-19 ta' Jannar, 1995 u l-ieħor fis-16 ta' April, 1996.

ieħor li kien sar mill-konjugi Borg Sillato fit-30 ta' April, 1999, ukoll fl-atti tan-

nutar Mario Nnam Deezua kien ġie ddikjarat null mill-Qorti minħabba f'difett fil-

formalità rikjesta mil-liġi, u dan wara li nstab li l-firma b'salib tat-testatriċi Anna

sive Annetta Borg Sillato ma kinitx ġiet attestata kif trid il-liġi.

L-attur jikkontendi li ż-żewġ testmenti li qiegħed jittenta jimpunja huma nulli

minħabba li t-testatriċi Anna Borg Sillato kellha l-marda tal-Alzheimer's Disease

fiż-żmien li fih saru dawn it-testmenti, u għalhekk hija ma kinitx fil-pussess tal-

fakultajiet mentali kollha tagħha.

Il-konvenuta Rosina Borg Sillato min-naħa tagħha eċċepiet li mhux minnu li Anna

Borg Sillato kellha din l-infermità fiż-żmien li fih għamlet dawn it-testmenti.

li dawn

jistgħux

jitqiesu nulli

fir-rigward tad-

dispożizzjonijiet magħmula mit-testatur Antonio Borg Sillato stante li fil-konfront

tiegħu ma ġiet iċċitata l-ebda kawżali ta' nullità, u għalhekk id-dispożizzjonijiet

magħmula minnu huma validi u jorbtu.

Fl-istess ħin il-konvenuta Rosina

Borg Sillato kkontestat dak allegat minn ħuha, l-attur Mario Borg Sillato, li ommha

kellha infermità mentali li kawża tagħha ma setgħetx tiddisponi b'testment.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

Provi u riżultanzi

Kontestwalment mar-rikors promutur l-attur esebixxa kopji taċ-ċertifikat tal-

mewt ta' Antonio Faure u ta' Anna sive Annetta Vassallo Shead, kopji tar-riċerki

testamentarji kemm dwar testmenti pubbliċi4 kif ukoll dwar testmenti sigrieti5

fir-rigward ta' Antonio u Anna sive Annetta Borg Sillato, kopja tat-testment unica

charta tal-konjugi Borg Sillato bid-data tas-16 ta' April, 1996 fl-atti tan-nutar

tad-19 ta' Jannar, 1995 fl-atti tan-nutar Mario Napier, kopja tat-testment tal-4

ta' Marzu, 1975 fl-atti tan-nutar Franco Hawes, u kopja tat-testment tat-22

ta' Mejju, 1971 ukoll fl-atti tan-nutar Franco Azzopardi Mercieca, u kopja tal-prokura tal-

attur Mario Borg Sillato, li jirrisjedi fl-esteru10 u kopja ta' rikors għall-ħruġ tal-

bandi sabiex jinħatru kuraturi deputati sabiex jirrappreżentaw lill-konvenuti

Paul Borg Sillato fl-atti ta' din il-kawża.11

Il-Qorti rat l-affidavit tal-attur Mario Thake, residenti ġewwa ħal tarxien-Kanada, li

qal li hu s-seba' wieħed fost għaxar aħwa, ilkoll ulied Antonio u Anna sive

Hu qal li minkejja li kien ilu jgħix il-Kanada mill-1973, hu

żamm kuntatt ma' Malta u kien jiġi b'mod regolari jżur lill-ġenituri tiegħu.

hu kien ġie Malta f'Lulju tal-1994, u li f'dak iż-żmien ommu Anna sive Annetta

4 tal-proċess.

5 tal-proċess.

6 et seq. tal-proċess.

14 tal-proċess.

16 tal-proċess.

18 tal-proċess.

20 tal-proċess.

22 tal-proċess.

24 tal-proċess.

25 tal-proċess.

75 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

rari kienet toħroġ, ħlief biex tmur tixtri minn ħwienet fil-viċin u biex tmur sal-

Hu qal li f'dak iż-żmien, kemm missieru u kif ukoll oħtu Rosina, xebba li

baqgħet tgħix mal-ġenituri, kienu jibżgħu meta ommu kienet toħroġ waħedha

minħabba li seta' jiġrilha xi ħaġa.

Ix-xhud qal li minkejja li ommu kellha d-

delizzju tat-tisjir, f'dik is-sena kien innota li missieru u oħtu kienu jinkwetaw

anki meta jaraw lil ommu ssajjar minħabba li kienu jibżgħu li setgħet tinsa l-

borma fuq in-nar.

L-attur kompla jgħid kif waqt dik il-mawra hu kien innota li

ommu kienet tistaqsi l-istess domanda diversi drabi matul il-ġurnata, u li meta

kien jiġbdilha l-attenzjoni li dik id-domanda diġà staqsitha, hi kienet twieġeb li

L-attur qal li waqt dik il-mawra hu nnota diversi drabi li ommu

kienet qiegħda tħawwad u tinsa, u konvint li dak iż-żmien ommu diġà kellha l-

"Ommi ma kinitx baqgħet l-istess bħas-snin ta' qabel, bdiet tinsa u tħawwad u kien hemm anki episodji fejn kienet issemmi ħafna żmien ċkunitha."

Kompla jgħid li hu reġa' ġie Malta fl-1997, u f'dik is-sena kien innota li ommu

kienet marret lura ħafna f'saħħitha, tant li kienet tistaqsih min hu, u drabi oħra

kienet titfixklu ma' missieru.

Qal ukoll li missieru u oħtu Rosina, li kienet xebba

tgħix fid-dar tal-ġenituri, ma kienu jafdawha xejn lil ommu, tant li ma kinux

iħalluha toħroġ waħedha.

Hu kompla jgħid li reġa' ġie Malta fis-sena 1999, u li

din il-btala kien qattagħha fid-dar ma' ommu.

Qal li matul dik il-btala seta'

jinnota kemm l-istat mentali ta' ommu kien mar lura, tant li kienet tistaqsih

jekk kinitx miżżewġa, u kienet tistaqsih ukoll fi x'ħin kienet ser tirritorna lura d-

dar, minkejja li kienet tgħix f'darha, għax kien hemm ommha tistenniha.

L-attur

qal li dak iż-żmien omm ommu kienet ilha mejta aktar minn tletin sena.

ukoll li ommu kienet toffrilu ikel u xorb diversi drabi matul il-ġurnata, anki jekk

ikun għadu kemm kiel u minkejja li ma kienx ikollha ikel ippreparat.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

jgħid li kien ilu żmien jinnota, mill-konverżazzjonijiet li kien ikollu ma' ommu

meta kien iċempel Malta, li saħħitha kienet marret lura tant li ġieli waqt it-

telefonata kienet tistaqsi lil missieru jew lil oħtu ma' min kienet tkun qiegħda

Ix-xhud ikkonkluda l-affidavit tiegħu billi qal li hu jiftakar lil missieru

jgħid,

"Ittradewni, ma bsartx li se jagħmluli hekk."

U "Alla ħares jien niġi nieqes qabel ommok għax mhux ħa jieħdu ħsieb ommok."

Hu kkonkluda x-xhieda tiegħu billi qal li hu qatt ma staqsa lil missieru x'ried

jgħid b'dawk il-kelmiet, għalkemm lilu kien qalhomlu kemm-il darba.

Mart Mario Borg Sillato, Mary Borg Sillato, ukoll għażlet li tixhed bil-mezz tal-

affidavit13 fejn ikkonfermat li minkejja li hi u żewġha kienu jgħixu l-Kanada, żaru

Malta għall-btajjel għadd ta' drabi.

Qalet li kienu ġew Malta fl-1988 u wara fl-

1994, u li dik id-darba kienet indunat li Anna sive Annetta Borg Sillato kienet

marret lura ħafna f'saħħitha mid-darba li kienet ratha qabel.

Qalet li dik is-sena

nnutat li anki r-raġel ta' Annetta u bintha Rosina li kienet tgħix magħha, ma

kinux jieħdu gost meta Annetta toħroġ waħedha minħabba li ma kinux

jafdawha ħlief sa xi ħanut fil-viċin jew sal-Knisja.

Ix-xhud qalet li Annetta lanqas

issajjar ma kienet għadha.

Ix-xhud qalet li l-istat mentali ta' Annetta kien mar

lura ħafna, tant li kienet tirrepeti l-istess ħaġa diversi drabi u ċċitat eżempji

meta din kienet toffri l-istess ikel u xorb għadd ta' drabi għax kienet tinsa li

tkun għadha kemm offriethom lill-istess persuna.

Ix-xhud qalet li hi reġgħet ġiet

lura Malta fl-1995, u dik is-sena kienet innutat li l-qagħda mentali ta' Annetta

Borg Sillato kienet marret lura ħafna.

Hija kompliet tgħid li dik is-sena kienet

innutat li kienu jiġu mumenti fejn Annetta Borg Sillato kienet tinqata' f'dinja

78 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

għaliha, u kienet naqqset ħafna mill-ħruġ barra mid-dar.

Ix-xhud qalet li meta

staqsiet lir-raġel ta' Annetta, Anthony, u lil bintha Rosina dwar dan, kienu

qalulha li mentalment Annetta kienet marret lura ħafna, u li kienu qegħdin

jieħdu ħafna paċenzja biha.

Ix-xhud ikkonkludiet billi qalet li minn btala għall-

oħra f'Malta kienu jinnutaw li l-istat mentali ta' Annetta baqa' jmur lura ħafna.

Qalet li kull meta żewġha Mario kien iċempel lil ommu, din donnha ma kinitx

tgħarfu, tant li xi drabi kienet tistaqsi lil min ikun fil-viċin tagħha ma' min kienet

tkun qiegħda titkellem, u li din is-sitwazzjoni kienet ilha għaddejja mill-1994

Xehed ukoll bil-mezz tal-affidavit iben l-attur Gordon Crisafulli, li qal li hu

jiftakar il-btajjel f'Malta meta kien jara lin-nanniet tiegħu.

Ix-xhud qal li kien ġie

Malta fl-1994, u li kien innota li n-nanna tiegħu Annetta kienet qiegħda ġġib

ruħha b'mod differenti mid-drabi li kien raha qabel, u li kienet tinsa ħafna tant

li ripetutament kienet toffrilu l-istess ikel u xorb minkejja li kien jirrifjuta jew

jgħidilha li ma jħobbux.

Qal ukoll li z-zija tiegħu Rosina li kienet tgħix mal-

ġenituri tagħha, spiss kienet tirrimarka kemm kienet għajjiet minħabba l-istat

mentali ta' ommha, u l-fatt li din kienet tinsa ħafna.

Hu kompla jgħid li fl-1997

hu kien reġa' ġie jara lin-nanniet paterni tiegħu, u f'dik is-sena kien innota

kemm saħħet Annetta kienet marret lura, tant li z-zija tiegħu Rosina kienet

tgħidlu li kien ikollha tagħmel kollox hi għal ommha minħabba li din kienet tinsa

ħafna.

Hu semma episodju meta wara li mar jumejn Għawdex u reġa' żar lin-

nanna tiegħu, din m'għarfitux, u li waqt li kienu qegħdin jitkellmu saħansitra

ippuntat lejn ir-raġel tagħha u bdiet tistaqsi dak min hu.

Ix-xhud qal li kull darba

li ġie jara lin-nanniet tiegħu, minn dakinhar 'il quddiem hu kien jinnota li n-

80 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

nanna tiegħu kienet toqgħod bilqiegħda togħrok idejha, mingħajr ma tkellem lil

ħadd jew tifhem x'ikun għaddej madwarha.

Fl-udjenza tal-20 ta' Marzu, 2017 xehed it-tabib Brian Grech La Rosa, li ntalab

jixhed dwar jekk id-defunti Antonio Borg Sillato u Anna sive Annetta Borg Sillato

kinux pazjenti tiegħu.

Ix-xhud qal li kien hemm forsi żewġ okkażjonijiet jew

tlieta li fihom kien mar jara lil Antonio u lil Annetta Borg Sillato d-dar tagħhom,

iżda jaf li wara xi żmien dawn kienu rikoverati fir-residenza San Vinċenz.

ukoll li meta pprova jikkonsulta r-records mediċi tal-koppja Borg Sillato, kien ġie

mgħarraf li l-files mediċi tagħhom kienu ġew distrutti minħabba li Annetta

Borg Sillato kienet ilha mejta aktar minn għaxar snin, u l-file ta' Antonio Borg Sillato

kien inqered minħabba li kien inżamm f'post fejn daħal ħafna ilma tax-xita.16 Ix-

xhud qal li hu jiftakar li Annetta Borg Sillato kienet tbati ħafna bid-dementia, u li l-

koppja Borg Sillato kienet tieħu ħsiebhom it-tifla tagħhom.

Qal li d-dementia ta'

Annetta Borg Sillato bdiet żgur qabel l-2008.

Madanakollu hu qal li hu ma kienx

it-tabib kuranti tal-koppja, u li kienu jibagħtu għalih biss meta ma kinux isibu

tabib ieħor.

Fl-istess udjenza xehed ukoll It-tabib Raymond Parnis, li qal li l-koppja

Borg Sillato kienu pazjenti regolari tiegħu.

Hu qal li hu dam jara lill-koppja

Borg Sillato regolarment mis-sena 1990 sas-sena 2002, meta Annetta Borg Sillato

daħlet fir-residenza Birżebbuga.

Qal li sakemm hu kien it-tabib kuranti ta'

Annetta Borg Sillato, l-istat mentali tagħha kien tajjeb, u meta ġie mistoqsi dwar

il-fatt li Dr Brian Speranza xehed li din kienet tbati bid-dementia, ix-xhud qal li

jista' jkun li lejn l-aħħar tal-2002 din kienet bdiet tħawwad xi ftit, iżda fis-snin

82 tal-proċess.

16 Konferma ta' dan a fol.

83 u 84 tal-proċess.

85 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

kollha li dam jaraha hu, "mentalment, kienet tajba ħafna."

Ix-xhud ikkonferma

li sakemm dam jara lil Annetta Borg Sillato hu, qatt ma daħallu xi forma ta' dubju

li din setgħet kienet qiegħda tbati mid-dementia, tant hu hekk li qatt ma taha xi

trattament mediku għalhekk.

Qal ukoll li hi marret tgħix fir-residenza Il-Kalkara minħabba fl-istat fiżiku tagħha mhux minħabba l-istat mentali li kienet

Fl-istess udjenza tal-20 ta' Marzu, 2017 xehed Lawrence Lupi,

rappreżentanza tal-Isptar Mater Dei, li kkonferma li l-files mediċi ta' Annetta u

ta' Antonio Borg Sillato ma nstabux, il-file ta' Annetta kien ġie distrutt minħabba

t-trapass ta' għaxar snin mill-mewt tal-persuna, u l-ieħor għax ma kienx ġie

maħżun f'post tajjeb u kien ixxarrab bix-xita.

Il-konvenuta Rosina Borg Sillato xehdet fl-udjenza tal-24 ta' April, 201719 u qalet

li sal-1998 hija kienet taħdem fuq bażi full-time, u kienet toħroġ għax-xogħol

fis-sebgħa ta' filgħodu u tirritorna lura d-dar fis-sitta ta' filgħaxija.

Qalet li l-istat

ta' saħħa ta' ommha kien wieħed normali, u li hi kienet tħalli lil ommha

waħedha għall-ħin kollu li fih tkun xogħol, u li f'dan il-ħin ommha kienet

issajjar, tmur tixtri, u toħroġ għall-quddies.

Qalet ukoll li hi kienet waqfet mix-

xogħol minħabba li nbidlilha x-xogħol u ġiet affetwatha f'saħħitha, mhux

minħabba l-istat ta' saħħa tal-ġenituri tagħha.

Il-konvenuta Rosina Borg Sillato

qalet li sal-1998 ommha kienet fi stat tajjeb ta' saħħa.

Hi rreferiet għax-xhieda

li ta ħuha Mario u martu Mary, fejn dawn qalu li l-omm, Is-Swatar, L-Imsida, kienet il-ħin

kollu taħsel idejha, u qalet li ommha kienet tagħmel dan mhux għax kienet

tinsa li tkun ħaslet idejha ftit qabel, iżda għaliex kienet tħoss tnemnim f'idejha

u kienet tgħid li meta taħsilhom tħossha aħjar.

Qalet ukoll li ommha kienet fi 18 A fol.

87 tal-proċess.

91 tal-proċess.

Paġna 11 minn 27

Qrati tal-Ġustizzja

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

stat tajjeb tant li filgħodu hi kienet tqajjimha għax-xogħol, u li l-ġenituri tagħha

kienu jsajru u jagħmlu kollox waħedhom fil-ħin kollu li hi ma tkunx id-dar.

qalet li ommha mietet fl-2004 ta' ħamsa u tmenin (85) sena, u missierha miet

fl-2007 ta' disgħa u tmenin (89) sena.

Qalet li ommha marret tgħix Birżebbuga

fl-2002, filwaqt li missierha mar jgħix hemm fl-2004.

għal ħuha Mario u qalet li dan ma tantx kien jiġi Malta, u li minkejja li l-mara

tiegħu Mary kienet tiġi Malta aktar spiss minnu, din ma tantx kienet tmur tara

lill-ġenituri tar-raġel spiss.

Ix-xhud qalet li anki t-tfal ta' ħuha ma tantx kienu

jiġu jaraw lill-ġenituri tagħha meta jkunu Malta, u dan minħabba li kienu

jippreferu jmorru Għawdex fejn kellhom kuġini u qraba tal-età tagħhom.

ukoll li mhux minnu li meta dawn kienu jiġu Malta, ommha ma kinitx

tagħrafhom.

Il-konvenuti esebew affidavit tan-nutar Mario Falzon Tabone, li qal li meta l-konjugi

Anthony u Annetta Borg Sillato marru għandu biex jagħmlu t-testment tad-19 ta'

Jannar, 1995 u tas-16 ta' April, 1996, huma kienu f'sensihom u kienu jafu

x'inhuma jagħmlu.

Il-konvenuta Rosina Borg Sillato kompliet tixhed fl-udjenza tas-26 ta' Ġunju,

201721, fejn qalet li fis-snin 1994, 1995, is-snin li fihom saru t-testmenti li l-

atturi qegħdin jittentaw jimpunjaw, il-ġenituri tagħha kienu 'normalissimi', u li

kienu jqattgħu ġranet u iljieli sħaħ waħedhom, u kienu jagħmlu kollox

waħedhom.

Ix-xhud qalet li sal-2002, ommha kienet għadha d-dar, u li l-uniku

ilment fiżiku li kellha kien il-fatt li jdejha kienu jnemnmu u li kienet taħsilhom

spiss minħabba li kienet tgħid li tħossha aħjar.

Il-konvenuta Rosina Borg Sillato

95 tal-proċess.

97 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

kkonfermat li sal-1998, hi kienet għadha taħdem, u li ommha f'dak iż-żmien

kienet issajjar hi, tant li meta tmur id-dar hi kienet issib kollox lest.

Ġew esebiti wkoll affidavits Maryann Borg Sillato u ta' żewġha l-konvenut Rocco

Borg Sillato, it-tnejn li huma residenti l-Kanada.22 Maryann Borg Sillato qalet illi hi u

r-raġel tagħha ġew Malta għadd ta' drabi, fosthom fl-1987, fl-1989, fl-1992, fl-

1995, fl-1997, fl-1998 u fl-2000.

Ix-xhud ikkonfermat li Annetta Borg Sillato kienet

tħobb lil uliedha kollha, iżda kienet tinkwieta partikolarment dwar Rosina, li

kienet xebba, u kienet tgħid li ma kinitx taf x'ser jiġri minn Rosina ladarba huma

jiġu neqsin.

Ix-xhud qalet li d-defunti Antonio u Annetta Borg Sillato xtaqu li jħallu

lil binthom Rosina komda meta jiġu neqsin huma, u li kien għalhekk li huma

kienu għamlu d-dispożizzjonijiet testamentarji li għamlu, fejn ħallew lil Rosina

sehem akbar minn ħutha mill-patrimonju tagħhom, kif ukoll l-użu u l-użufrutt

tad-dar matrimonjali tagħhom.

Ix-xhud qalet li l-unika raġuni għaliex Annetta

Borg Sillato kienet għamlet salib minflok firma fit-testment tal-1999 kienet

minħabba l-problemi ta' tnemnim li kellha f'idejha.

Qalet ukoll li minkejja li

Annetta kienet tieħu gost biż-żjajjar ta' wliedha, inkluż tal-familja ta' Mario

Borg Sillato, kienet tikkonfondi ħafna meta dawn kienu

jmorru għandha

minħabba li dawn kienu jirrifjutaw ħafna mill-ikel li kienet tipprepara u kien

ikollha problema biex tippreparalhom

jħobbu huma.

ikkonfermat li l-ewwel darba li hi indunat li Annetta kellha xi problemi

f'saħħitha kien fis-sena 2000, meta x-xhud ġiet għal żjara f'Malta flimkien mal-

familja tagħha, u nnutat li Annetta kienet tistaqsi l-istess affarijiet.

f'dak iż-żmien Annetta kienet għadha tagħraf lil kulħadd, għalkemm kienet

Ix-xhud ikkonkludiet billi qalet li meta hi reġgħet ġiet f'Malta flimkien

108 u 111 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

mar-raġel tagħha f'Settembru tal-2001, huma kienu indunaw li Annetta kienet

marret lura ħafna, tant li kienet tgħidilhom li wiċċhom kien familjari għaliha,

għalkemm ma kinitx taf min huma.

Rocco Borg Sillato, iben id-defunti Antonio u Annetta Borg Sillato, ikkonferma fl-

affidavit tiegħu li hu ġie Malta sabiex iżur lill-ġenituri tiegħu diversi drabi u li

kull darba li ġie kien iqatta' madwar xahrejn jew tliet xhur jgħix magħhom.

ukoll li kien xtara post viċin id-dar tal-ġenituri tiegħu sabiex ikun viċin tagħhom,

u fis-snin kollha li ġie Malta, hu qatt ma ltaqa' mal-familja ta' ħuh Mario.

ukoll li kuntrarjament għal dak allegat minn ħuh u l-mara tiegħu, fid-dar tal-

ġenituri tagħhom dejjem kien ikun hemm provvista tajba ta' ikel, u li l-ġenituri

tiegħu kienu jsajru ħafna.

Qal ukoll li fiż-żjajjar kollha li kien jagħmel f'Malta, lil

ommu rari kien iħajjarha toħroġ miegħu u mal-familja tiegħu, minħabba li

kienet tinkwieta li tħalli lir-raġel tagħha waħdu d-dar.

Ix-xhud semma' episodju

partikolari meta f'Lulju tal-1989 ulied Antonio u Annetta Borg Sillato kienu

ftiehmu kollha li jiltaqgħu f'Malta sabiex jiċċelebraw il-ħamsin anniversarju miż-

żwieġ tal-ġenituri tagħhom.

Qal ukoll li dik is-sena ħuh Mario kien infurmahom

li ma kienx ġej Malta, u r-raġuni li ta kienet li l-anniversarju tal-ġenituri

tagħhom kien f'April u mhux f'Lulju meta setgħu jiltaqgħu l-aħwa kollha.

xhud qal li din l-imġiba kienet tindika li Mario ma xtaqx li jikkuntenta lill-

ġenituri tiegħu sabiex għal darba oħra f'ħajjithom jaraw lil uliedhom kollha

Il-konvenut Rocco Borg Sillato kompla jgħid li fiż-żjajjar kollha li hu

għamel f'Malta sas-sena 1999, hu qatt ma ngħata xi indikazzjoni minn missieru

u minn oħtu li l-kundizzjoni ta' saħħet ommu kienet sejra għall-agħar.

kien fis-sena 2000 li hu nnota li ommu kienet tirrepeti l-istess domandi.

ukoll li meta reġa' ġie Malta fl-2001, ommu mhux dejjem kienet tagħraf min hu.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 14 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

Rocco Borg Sillato staqsa jekk b'dak li qal Mario Borg Sillato fix-xhieda tiegħu, li

missieru kien qallu li jekk jiġi nieqes qabel ommu, ħutu ma kinux ser jieħdu

ħsieb ommu, riedx ifisser li missieru kien qiegħed jitlef il-fakultajiet mentali

tiegħu ukoll.

Qal li missieru baqa' f'sensih sal-ġurnata li miet, u li fis-snin kollha

li ommu u missieru kienu residenti ġewwa Birżebbuga, oħtu l-konvenuta

Hu spjega li Antonio u Annetta

Borg Sillato, kellhom ħames minn għaxar ulied jgħixu barra minn Malta, u li

għalhekk dawn ftit setgħu ikunu ta' għajnuna għall-ġenituri tagħhom.

wera l-fehma li l-uniku wieħed minn ulied Antonio u Annetta Borg Sillato li

ttradixxa lill-ġenituri tiegħu kien l-attur Mario Borg Sillato li nieda dawn il-

proċeduri sabiex ix-xewqat tal-ġenituri tagħhom ma jiġux onorati.

Il-kontroeżamijiet ta' Mario Borg Sillato, ta' Mary Borg Sillato u ta' Gordon

Borg Sillato saru bil-mezz tal-iSkype f'seduta li nżammet nhar it-12 ta' Frar, 2018.

L-attur Mario Azzopardi Muscat qal li hu kien ġie Malta fl-1994 u kien qatta' madwar

għaxart ijiem jgħix mal-ġenituri tiegħu.

Qal li oħtu Rosina kienet għadha

taħdem dak iż-żmien.

Qal li hu kien joħroġ u ħafna drabi kien jiekol barra, u

b'hekk ma jafx min kien isajjar.

Qal biss li ommu ma kinitx issajjar minħabba li

moħħha ma kienx tajjeb.

Qal li meta reġa' ġie Malta fl-1997 u fl-1999 kien

innota li ommu kienet marret lura ħafna.

Gordon Caruana Scovino qal li hu ġie Malta diversi drabi bejn l-1990 u l-2000, u li

minkejja li kien jippreferi jmur joqgħod Għawdex, kien jinżel ġranet sħaħ għand

in-nanna paterna tiegħu.

Qal li fl-1994 iz-zija tiegħu Rosina kienet qaltlu li

ommha kienet saret tinsa, tant li ma kinitx tħalliha tmur il-Knisja waħedha

minħabba l-biżgħa li titlef it-triq.

Ix-xhud ma setax jiftakar jekk f'dak iż-żmien, 23 A fol.

117 tal-proċess 24 A fol.

118 tal-proċess.

Paġna 15 minn 27

Qrati tal-Ġustizzja

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

zitu kinitx tkun il-ħin kollu d-dar tal-ġenituri tagħha.

Qal li hu ma jiftakarx li

nanntu kellha xi kundizzjoni medika oħra għajr għall-fatt li kienet tinsa ħafna.

Mary Borg Sillato in kontroeżami qalet25 li filwaqt li Annetta Borg Sillato kienet

għarfithom fis-sena 1994, fis-sena 1995 din m'għarfitx lil bint ix-xhud, Charlene.

Qalet li fl-1999 hi nnutat li Annetta Borg Sillato kienet marret lura ħafna.

Il-kontroeżamijiet ta' Rocco Borg Sillato u ta' MaryAnn Borg Sillato saru fl-24 ta'

Mejju, 2018 bil-mezz tal-iSkype.

Rocco Phillips qal li sa fejn jiftakar hu, iż-

żjajjar tiegħu f'Malta qatt ma kkoinċidew ma' dawk ta' ħuh.

Hu qal li mhux

minnu li missieru kien iħoss li jekk imut qabel l-omm, din kienet tiġi

Qal li oħtu Rosina kienet iżżur lill-ġenituri tagħhom kuljum għal

ħames snin u nofs, u li hu jaf dan minħabba li kien qallu missieru.

MaryAnn Borg Olivier min-naħa tagħha qalet li hi ġieli rat lil ulied Mario

Borg Sillato u lil Mary Borg Sillato Malta waqt il-btajjel tagħhom, iżda lil Mario qatt

Qalet ukoll li hi qatt ma nnutat xi tibdil fil-personalità ta' Annetta

Konsiderazzjonijiet legali

119 tal-proċess.

120 tal-proċess.

120 retro tal-proċess.

Id-deċiżjoni li qiegħda tintalab tagħti din il-Qorti f'din il-kawża hija dwar jekk iż-

żewġ testmenti magħmula mill-konjugi Antonio u Anna sive Annetta Borg Sillato

fid-19 ta' Jannar, 1995 u fis-16 ta' April, 1996, it-tnejn fl-atti tan-nutar Mario

Nnam Deezua, humiex nulli jew le, in vista tal-allegazzjoni ewlenija li qiegħda ssir mill-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 16 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

mill-marda tal-Alzheimer's Disease fis-snin li fihom saru dawn it-testmenti, u

għalhekk dawn it-testmenti għandhom jiġu ddikjarati nulli minħabba li t-

testatriċi ma kellhiex il-kapaċità rikjesta mil-liġi sabiex tiddisponi mill-beni

tagħha permezz ta' testment.

Ta' min jirrileva li fiż-żewġ testmenti inkwistjoni,

it-tnejn li huma unica charta, il-konjugi Antonio u Anna sive Annetta Borg Sillato

ħallew dispożizzjonijiet testamentarji li permezz tagħhom ikkonferew favur

binthom xebba, il-konvenuta Rosina, sehem akbar minn dak li kkonferew lil

ħutha, u dan billi filwaqt li fit-testment tad-19 ta' Jannar, 1995, huma ħassru

kull testment preċedenti magħmul minnhom, ħallew lis-superstiti fosthom

legat tal-użu u l-użufrutt u t-tgawdija tal-beni kollha tagħhom, filwaqt li

permezz tat-Tielet Artikolu tal-istess testment huma nnominaw eredi universali

u padruni assoluti ta' ġidhom kollu għal wara mewthom lil binthom Rosina fi

kwota ta' żewġ partijiet minn ħdax-il parti indiviża (2/11), u lil uliedhom l-oħra

kollha fi kwoti ugwali bejniethom ta' parti waħda minn ħdax (1/11).

Bis-saħħa

tas-Sitt Artikolu ta' dan it-testment, id-defunti konjugi Borg Sillato ħallew lil

binthom Rosina b'legat l-użu u l-abitazzjoni u l-użufrutt tal-fond bl-isem 'Faith

House', Qrendi Road, Ta' Xbiex, b'dak kollu

li hemm fih.

sussegwenti, dak tas-16 ta' April, 1996, li wkoll qiegħed jiġi attakkat permezz

ta' dawn il-proċeduri, il-konjugi Borg Sillato ħassru t-Tielet Artikolu tat-testment

tad-19 ta' Jannar, 1995, u minflok iddisponew illi Rosina Borg Sillato għandha tiġi

nnominata eredi universali u padruna assoluta ta' ġidhom kollu fil-kwota ta'

terz (1/3), filwaqt li ħallew lil uliedhom l-oħra bejniethom ir-rimanenti żewġ

terzi (2/3) tal-beni tagħhom.

L-attur jiċċita bħala kawżali ta' nullità l-istat mentali li kienet fih id-defunta

Anna sive Annetta Borg Sillato, u jgħid li din diġà kienet qiegħda turi l-ewwel Paġna 17 minn 27

Qrati tal-Ġustizzja

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

sintomi ta' dementia fl-1994, liema sintomi hu nnota waqt li kien għall-btala

f'Malta, u per konsegwenza jgħid li t-testmenti li saru fl-1995 u fl-1996

għandhom jiġu ddikjarati nulli stante li l-istat mentali tat-testatriċi baqa'

jiddeġenera minn sena għal sena.

Dak li allega l-attur kien sostnut ukoll minn

martu, li qalet li hi osservat differenza bejn l-istat ta' saħħa ta' Anna sive

Annetta Borg Sillato fl-1988 u fl-1994, is-sena li fiha Mario u martu Mary reġgħu

ġew Malta.

L-attur wera ruħu konvint li ommu kienet diġà qiegħda tbati mill-

kundizzjoni tal-Alzheimer's Disease minħabba li skont hu din kienet tirrepeti

ħafna, u kienu jiġu mumenti fejn ommu kienet tistaqsi domandi li r-risposti

għalihom kellha tkun tafhom li kieku kienet fi stat mentali tajjeb.

Prova oġġettiva ta' dak allegat mill-attur, sfortunatament ma setgħetx tinġieb,

u dan minħabba li r-records mediċi tat-testaturi Borg Sillato ġew distrutti għal

raġunijiet varji.

Madanakollu tressqu jixhdu żewġ tobba dwar l-istat mentali

tat-testatriċi fiż-żmien li fih għamlet it-testmenti inkwistjoni.

Farrugia xehed li minkejja li hu kien żar lil Anna Borg Sillato darbtejn jew tlieta

biss, u x'aktarx li r-raġuni għalfejn il-koppja Borg Sillato kienu bagħtu għalih

kienet minħabba li ma sabux lit-tabib kuranti tagħhom f'dawk id-drabi, hu

ftakar li lejn is-sena 2002, ftit taż-żmien qabel Anna Borg Sillato marret fir-

residenza San Vinċenz, kappara, san ġwann Anna Borg Sillato kienet tinsa u kellha

problemi ta' dementia.

Dan ix-xhud qal ukoll li minn dak li seta' josserva, bintha

Rosina kienet tassigura li ommha tkun miżmuma tajjeb u li ma jkun jonqosha

Din ix-xhieda kienet kontradetta minn dak li xehed it-tabib kuranti tat-testaturi,

Dr Raymond Ferando, li qal li hu kien ilu jsegwi lil Antonio u lil Anna sive Annetta

Borg Sillato fuq medda ta' snin, u li qatt ma kellu għalfejn jissuspetta jew jaħseb li

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 18 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

Anna Borg Sillato kienet qiegħda tbati bid-dementia, tant li lanqas qatt ma ħass il-

ħtieġa li jagħti trattament għal din il-kundizzjoni.

Qal li baqa' jsegwi lill-koppja

Borg Sillato sakemm dawn marru jgħixu f'San Santa Luċija.

Hawnhekk il-Qorti tqis li għandha tagħmel parentesi żgħira dwar il-fatt li hi

rinfaċċjata b'xhieda li jikkontradiċu lil xulxin, xi ħaġa li spiss isseħħ f'kawżi fejn

każ ikun ikkontestat fuq il-provi u mhux fuq l-interpretazzjoni tal-liġi.

Dwar din

it-tip ta' sitwazzjoni ngħad hekk f'sentenza fl-ismijiet George Nnam Deezua vs. Joseph

"Fil-kamp ċivili għal dak li hu apprezzament tal-provi, il-kriterju mhuwiex dak jekk il-ġudikant assolutament jemminx l-ispjegazzjonijiet forniti lilu, imma jekk dawn l-istess spjegazzjonijiet humiex, fiċ-ċirkostanzi żvarjati tal-ħajja, verosimili.

Dan fuq il-bilanċ tal-probabbiltajiet, sostrat bażiku ta' azzjoni ċivili, in kwantu huma dawn, flimkien mal-preponderanza tal- provi, ġeneralment bastanti għall-konvinċiment.

Għax kif inhu paċifikament akkolt, iċ-ċertezza morali hi indotta mill-preponderanza tal- probabbiltajiet."

Bl-istess mod fis-sentenza fl-ismijiet Dogansoy John M. Sheridan vs. Fithome Ltd29,

il-Qorti rriteniet illi:

"Il-Qorti trid timxi fuq is-soliti kriterji ta' kredibilità, konsistenza u verosimiljanza tax-xhieda fuq bażi ta' bilanċ ta' probabbiltajiet li huma suffiċjenti f'kawża ċivili."30

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 19 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

Fis-sentenza fl-ismijiet Frank Hamid Schembri Gauci Hill et vs. William Borg Muscat et31, il-

Qorti kkonkludiet:

"In tema legali jiġi osservat li huwa prinċipju fil-ġurisprudenza li f'każ ta' żewġ verżjonijiet diametrikament opposti u li jkunu plawsibbli jew possibbli dan jiffavorixxi l-konvenuti in bażi għall-prinċipju li onus probanti incumbit ei qui diciit non ei qui negat (App.

Huwa l-attur li jrid jipprova l-fatti minnu premessi u allegati fiċ-ċitazzjoni.

Mill-banda l- oħra pero mhux kwalunkwe tip ta' konflitt għandu jħalli lill-Qorti f'dak l- istat ta' perplessità li minħabba fih ma tkunx tista' tiddeċiedi b'kuxjenza kwieta u ikollha taqa' fuq ir-regola "in dubio pro reo".

Il-konflitt tal-provi, sakemm il-bniedem jibqa' soġġett għall-iżbalji tal-perċezzjoni tiegħu u għall-passjoni, huwa ħaġa li l-Qrati jridu jkunu dejjem lesti għaliha, imma meta dan il-kunflitt ma jkunx ġej minn sempliċi differenza ta' opinjoni fuq affarijiet li jippermettu ċertu grad ta' tolleranza u li għalihom sewwa ingħad "tot homines tot sentetiae", u lanqas ma jkun ġej minn versjonijiet jintemmu malajr u differenti "bona fide" fuq għallarrieda eż. identità, veloċità ta' veikoli, u ċirkostanzi oħra subitanei li fuqhom skont l-esperjenza komuni, is-sensi jistgħu jitqarrqu, imma għall- kuntrarju dan il-konflitt ikun jirrigwarda fatti u abitudinijiet li jkunu setgħu ġew osservati f'perjodu twil ta' snin bħal f'dan il-każ, allura isir ċar li wieħed mill-kontendenti jkun ħalla l-interess u l-passjoni tiegħu jegħlbuh u b'hekk jabbuża mill-proċess ġustizzja.

Meta l-każ ikun hekk il- imma Qorti m'għandhiex taqa' ċomb fuq għandha teżamina bl-ikbar reqqa jekk xi waħda mill-verżjonijiet, fid-dawl tas-soliti kriterji ta' kredibilità u speċjalment dawk tal-konsistenza u versosimiljanza, għandhiex teskludi lill-oħra, anke jekk fuq bilanċ tal- probabilità u preponderanza tal-provi, għax dawn, f'kawżi ċivili, huma ġeneralment suffiċjenti għall-konvinċiment tal-ġudikant".

inċidenti

jiġru u

Il-Qorti kkonsidrat

il-provi

li tressqu fl-isfond ta' dawn

ġurisprudenzjali

il-piż

li għandu

jingħata

lil provi

dijametrikament opposti għal xulxin.

Tqis li ż-żewġ tobba li tressqu biex

jiddeponu f'dawn il-proċeduri, it-tnejn ikkonfermaw li t-testaturi Borg Sillato

kienu ndukrati tajjeb, u li l-persuna li kienet tieħu ħsiebhom kienet binthom

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 20 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

Ma qablux bejniethom dwar jekk it-testatriċi Anna sive Annetta

Borg Sillato kinitx affettwata mill-marda tad-dementia, u filwaqt li t-tabib Brian

Speranza, li kien żar lit-testaturi Borg Sillato minn darbtejn sa tlieta b'kollox, qal li

t-testatriċi kellha dementia qawwija fiż-żmien li fih mar jaraha hu ftit qabel

daħlet fir-residenza Birżebbuga, fl-2002, it-tabib Raymond Ferando qal li hu qatt

ma ġieħ l-iċken dubju dwar l-istat mentali tat-testatriċi, pazjenta tiegħu għal

għadd konsiderevoli ta' snin, u li kieku hu kien jaħseb li din setgħet kienet

qiegħda tbati mid-dementia, kien jagħtiha t-trattament għal din il-kondizzjoni,

xi ħaġa li qatt ma għamel.

Madanakollu huwa kkonferma li fiż-żmien ta' qabel

it-testatriċi daħlet fir-residenza Birżebbuga, hi kienet bdiet tmur

mentalment, għalkemm dan kien fis-sena 2002.

Il-Qorti kkonsidrat dak li xehed in-nutar Mario Nnam Deezua li qal li sa fejn seta' jara

hu, Anna sive Annetta Borg Sillato kienet fi stat mentali tali li setgħet tagħmel

dispożizzjonijiet testamentarji.

Il-Qorti kkonsidrat ukoll dak li xehdet Rosina

Borg Sillato, li qalet li sas-sena 1998 hi kienet għadha taħdem full-time, kienet

tqatta' ħin konsiderevoli bogħod mid-dar u li f'dan il-ħin l-ġenituri tagħha kienu

jkunu waħedhom.

Ġie kkonsidrat ukoll li dak li xehdet Mary Borg Sillato, mart l-

attur, li osservat li t-testatriċi Anna sive Annetta Borg Sillato kienet marret lura

f'saħħitha bejn is-snin 1988 u meta reġgħet ratha fis-sena 1994, li jfisser li fuq

medda ta' sitt snin saħħet it-testatriċi marret lura.

Il-Qorti kkonsidrat li hu minn

ewl id-dinja u hija ħaġa normalissima u mill-aktar mistennija li persuna li tkun

qabżet l-età ta' sebgħin sena tibda tiddeterjora f'saħħitha b'tali mod li l-

kambjament f'saħħitha jkun wieħed li jista' jiġi nnutat fuq persuna li wieħed

ikun ilu ma jaraha sitt snin.

Ġie kkonsidrat ukoll li hu ferm verosimili li

f'sitwazzjonijiet bħal dawn meta t-testaturi jkunu ġenituri ta' tfal li ma

jiżżewġux, u li jkunu daru bihom għal għadd ta' snin, il-ġenituri jħossu li Paġna 21 minn 27

Qrati tal-Ġustizzja

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

għandhom

lil dawn

l-ulied permezz

ta' dispożizzjonijiet

testamentarji fejn jassiguraw li dawn l-ulied la jiġu mċaħħda mis-saqaf ta' fuq

rashom, u lanqas ma jispiċċaw f'sitwazzjoni fejn ma jiħdux kumpens finanzjarju

għas-snin twal ta' servizz li jkunu taw lill-ġenituri tagħhom.

Il-Qorti semgħet liż-żewġ tobba li xehdu fil-kawża, jikkonfermaw li t-testaturi

Borg Sillato kienu ndukrati tajjeb minn binthom Rosina.

Il-Qorti kkonsidrat ukoll li

ħames ulied minn għaxra li kellhom it-testaturi jirrisjedu barra, filwaqt li għajr

għal Rosina, li baqgħet xebba, l-ulied l-oħrajn ta' Antonio u Anna sive Annetta

Borg Sillato kienu miżżewġin u għalhekk ta' bilfors li l-piż tal-ħarsien tal-ġenituri

anzjani tal-partijiet fil-kawża waqa' fuq il-konvenuta Rosina li baqgħet tgħix

mal-ġenituri tagħha.

Irriżulta wkoll li tmienja minn għaxar ulied it-testaturi

rrimettew ruħhom għad-deċiżjoni tal-Qorti fir-rigward tal-kwistjoni bejn il-

partijiet, u ma sabu

l-ebda oġġezzjoni

id-dispożizzjonijiet

testamentarji mħollija mill-ġenituri tagħhom aktarx għaliex huma wkoll

jirrikonoxxu li oħthom Rosina għamlet snin twal tieħu ħsieb il-ġenituri tagħha

bl-aħjar mod li setgħet, u saħansitra wara li dawn marru jgħixu fir-residenza

San Vinċenz, din baqgħet iżżurhom ta' kuljum.

Il-Qorti kkonsidrat ukoll dak li qalu l-Qrati tagħna f'deċiżjonijiet fejn it-talbiet

kienu simili għal dawk odjerni.

F'sentenza ta' din il-Qorti kif diversament

preseduta, fl-ismijiet Carmen Mangion Abela et vs. Madalena Errebsy et32, il-Qorti

ċċitat id-dispost tal-artikolu 588 tal-Kodiċi Ċivili, li jistabbilixxi illi:

"It-testment huwa att, li minnu nnifsu jista' jiġi mħassar, illi bih persuna, bil- mod li trid il-liġi, tiddisponi, għaż-żmien ta' wara mewtha, mill-ħwejjeġ tagħha kollha jew minn biċċa minnhom."

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 22 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

… Din hi bażikament id-definizzjoni mogħtija minn Lowell 'Voluntatis nostrae justa sententia de eo quod quis post mortem suam fieri voluit.'

Din hija ħaġa tant importanti li infatti t-Toullier fil-Commentaria del Codice Civile, Vol.

V, S. 343 li jirrileva li wara r-reliġjon, it-testment huwa l-akbar konfort għall-persuna li tkun waslet biex tmut.

Fil-fatt il-kelma stess ta' testment hija bażata fuq moħħ luċidu ossia testatio mentis.

Liġijiet differenti jippreskrivu li tagħmel limitazzjonijiet fuq testment. … Naturalment il-kapaċità testamentarja hija r-regola, l-inkapaċità tkun l- eċċezzjoni u din hija preżunzjoni li għandha tissussisti sakemm il-persuna li tipprova timpunja testment ma ġġibx provi sodisfaċenti kuntrarji.

Infatti l-fatt li t-testatur ikun qed ibati minn xi diżordni mentali mhix suffiċjenti biex twaqqa' testment għax hemm ukoll li ħafna diżordnijiet mentali jkollhom mumenti jew perijodi ta' luċidità.

Hu neċessarju li kull każ jiġi eżaminat fuq il- fattispeċji partikolari."

l-kundizzjonijiet tal-possibilità

il-forma u

F'din is-sentenza wkoll il-Qorti qieset li aspett importanti li għandu jiġi

kkonsidrat mill-Qrati tagħna fi kwistjonijiet simili għal dik odjerna, hija r-

raġonevolezza tad-dispożizzjonijiet testamentarji, u f'dan

il-Qorti

għamlet riferiment għas-sentenzi fl-ismijiet Riklin vs. Vella Meagher, u Barbieri

vs. Weatherill, u kompliet tgħid hekk:

"Spiss ġie ritenut li jekk il-kontenut ta' testment huwa raġjonevoli, wieħed kellu jippreżumi li t-testatur kien f'sensih meta għamel it-testment, filwaqt li jekk il- kontenut ma kienx raġonevoli, din hija prova li t-testatur ma kienx f'sensih.

Kien għalhekk li l-Qrati rritenew li anki persuna li tbati minn diżordni mentali xorta jkollha d-dritt tagħmel testment.

Fi Grech vs. Dimech35, ingħad:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 23 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

r-razzjonalità

Anqas hu neċessarju li kien hemm ġiusta kawża fid- dispożizzjonijiet, basta tali dispożizzjonijiet huma razzjonali.

jiġi ppruvat

Fis-sentenza ċċitata l-Qorti osservat ukoll li jekk id-dispożizzjonijiet imħollija

f'testment jitqiesu li mhumiex razzjonali, dan normalment iwassal għall-

konklużjoni li testatur ma kienx f'sensih fil-mument li fih għamel it-testment,

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 24 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

għalkemm il-Qorti osservat ukoll li l-kontra mhux neċessarjament għandu

jwassal għall-konklużjoni li t-testatur kien f'sensih:

"Għalhekk it-teorija tar-razzjonalità tad-dispożizzjonijiet testamentarji spiss mhix suffiċjenti biex wieħed jikkonkludi l-validità ta' testment.

Ta' min jinnota li l-istess leġislatur ma nkludiex dan bħala waħda mill-kundizzjonijiet fl-artikolu 597.

Inoltre f'testment unica charta jista' jkollok testatur wieħed li ma jkunx f'sensih."

Fis-sentenza appena ċċitata, il-Qorti għamlet riferiment ampju għal diversi

insenjamenti tal-Qrati tagħna, fosthom għal dak li kellha xi tgħid il-Qorti fis-

sentenza fl-ismijiet Dagostino vs Galea Loffreda:

"Hekk huwa inkapaċi min fil-waqt tat-testment minħabba infermità mentali ma jkollux intendiment u volontà, u b'dan il-mod it-testment ma jkunx jirrispekkja l-koxxjenza u l-volontà tat-testatur. … Jekk qatt għandu jkun hemm xi prekonċett, jekk dan huwa il-vokabolu korrett, dan huwa biss il- preżunzjoni tal-kapaċità, salva il-prova kontrarja li però għandha tkun, kif fuq intqal, rigoruża."

Abbażi ta' dawn l-insenjamenti, il-Qorti fis-sentenza appena ċċitata, siltet is-

segwenti konklużjonijiet dwar il-kapaċità ta' testatur:

Li l-inkapaċità testamentarja hija r-regola u l-inkapaċità hija l-eċċezzjoni;40 għalhekk l-inkapaċità jekk ma tkunx irriżultat b'mod ċert minn fatti preċiżi u univoċi, u ma jkunx ġie pruvat li kienet teżisti fil-mument li t-testatur kien qiegħed jagħmel it-testment, it-testment ma jistax jiġi mħassar; biex tiġi stabbilita l-insanità mentali tat-testatur hemm bżonn li jirriżultaw indizji gravi;

40 Sentenza oħra li sostniet dan il-punt hija Joseph Riklin et vs. Avv. Dr Victor R. Mercieca Gauci (Appell 24.04.1950), fejn il- Qorti qalet hekk: "Għalhekk il-preżunzjoni juris tantum, hija li min jagħmel testment huwa kapaċi biex jiddisponi mill-beni tiegħu, salva l-prova kuntrarja li trid issir minn min jaġixxi għall-impunjazzjoni tat-testment."

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 25 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

597 (d) huma inkapaċi li jiddisponu b'testment dawk li għalkemm mhux interdetti ma jkunux f'sensihom fiż-żmien tat- testment;41

Meta testatur jagħmel testment irid jifhem l-effetti tat-testment, in-natura u l-valur tal-proprjetà li qiegħed jiddisponi minnha, min huma l-qraba, il- ħbieb u nies li ħaqqhom jibbenefikaw mill-proprjetà tiegħu kif ukoll li japprezza u jikkompara dak li għandu jħalli lil kull wieħed u waħda minnhom;

Li testatur ikollu intellett u volontà li jifhem l-azzjonijiet li jkunu qed jeżerċitaw in-nies ta' madwaru u għandu l-kapaċità li jilħaq intenzjonijiet speċifiċi; Ir-razzjonalità tal-kontenut tat-testment mhux biżżejjed biex juri li hemm kapaċità testamentarja iżda n-nuqqas ta' razzjonalità spiss twassal għall- konklużjoni li t-testatur ma kellux sound mind;

Li biex wieħed

Il-Qorti tqis illi ma hemm xejn fid-dispożizzjonijiet testamentarji li qegħdin jiġu

attakkati li jista' jitqies li mhux raġonevoli, jew li t-testatriċi kienet affetta minn

xi diżordni mentali meta għamlet it-testmenti li qegħdin jiġu impunjati mill-

Barra minn hekk, ġie kkonsidrat ukoll li dawn it-testmenti huma

testmenti unica charta, li saru mill-ġenituri tal-partijiet flimkien.

Ma jirriżultax li

wara l-mewt tat-testatriċi Anna sive Annetta Borg Sillato, il-missier, Antonio bidel

jew varja d-dispożizzjonijiet testamentarji f'dawn it-testmenti b'xi mod, u dan

minkejja l-allegazzjoni li għamel l-attur li missieru kien qallu li safa ttradut.

41 L-artikolu 597 tal-Kodiċi Ċivili ġie emendat bl-Att II tal-2012, u l-kliem "ma jkunux f'sensihom fiż-żmien tat-testment" ġie sostitwiti bil-kliem "ikunu persuni b'diżordni mentali jew kundizzjoni oħra, li tagħmilhom inkapaċi li jieħdu ħsieb ħwejjiġhom fil-ħin li jsir it-testment".

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 26 minn 27

Rikors Maħluf Nru 798/2016LM

saret l-ebda allegazzjoni, tul dawn il-proċeduri, li l-missier kellu xi forma ta'

infermità mentali jew fiżika, u għalhekk il-Qorti qiegħda tqis li m'hemm l-ebda

raġuni għaliex dawn it-testmenti għandhom jiġu ddikjarati nulli stante li mill-

provi la jirriżulta li fil-mument meta saru dawn it-testmenti t-testatriċi ma kinitx

fil-pussess tal-fakultajiet mentali tagħha, u lanqas ma jirriżulta li tenut kont taċ-

ċirkostanzi kollha ta' dan il-każ, dawn id-dispożizzjonijiet ma kinux raġonevoli.

Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u

tiddeċiedi din il-kawża kif ġej:

Tilqa' l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti;

Tiċħad it-talbiet tal-attur.

Spejjeż tal-kawża a karigu tal-attur.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 27 minn 27