MALTA TRIBUNAL TA' REVIŻJONI AMMINISTRATTIVA MAĠISTRAT DR. CHARMAINE CUNNINGHAM 10 ta' Ġunju 2021 Rikors Numru 110/2020 Mary Anne Nowak u żewġha Luke Nowak għal kull interess li jista' jkollu Vs Awtorità tal-Artijiet

It-Tribunal, Ra r-rikors ta' Mary Anne Nowak u żewġha Luke Nowak ppreżentat fid-9 ta' Diċembru 2020 li permezz tiegħu ppremettew is-segwenti:- "

Illi dan huwa appell mid-deċiżjoni tal-Awtorità tal-Artijiet tal-25 ta' Novembru 2020 permezz ta' liema deċiżjoni, it-talba da parti tal-appellanti sabiex isir xogħol strutturali fuq garaxx kostruwit fuq art proprjetà tal-istat u utilizzat b'titolu ta' qbiela da parti tal-appellanti, ġie miċħud – Kopja tad-deċiżjoni annessa u mmarkata Dok.

Illi l-appellanti umilment tissottometti l-fatti tal-każ u l-bażi tal-appell:

Fatti tal-Każ

Illi l-appellanti tokkupa biċċa art magħrufa bħala Ta' Sienja, ġewwa Ir-Rabat (Għawdex), u fuq l-istess art, tinstab mibnija struttura ossia garaxx.

Illi t-titolu ta' qbiela fuq l-art de quo ġie stabbilit fl-1967 meta l-istess art ġiet mgħoddija b'titolu ta' qbiela lil missier l-appellanti Benedict Caruana.

Kopja tal-Pjanta tal-Art iffirmata mis-sid oriġinali Benedict Caruana u

rappreżentant tal-uffiċċju konġunt, Charles Chapman, qed tiġi annessa u mmarkata Dok.

Illi t-titolu ta' qbiela ġie akkwistat mill-appellanti ai termini ta' skrittura privata datata 4 ta' Marzu 1997, kopja qed tiġi annessa u mmarkata Dok.

Illi l-istruttura, ossia garaxx, mertu tal-każ, ilha mibnija mis-sena 1967 meta l-istess art kienet proprjetà tal-Kurja Arċiveskovali.

Ilil sussegwentement, l-art in kwistjoni ġiet trasferita lill-uffiċċju konġunt u llum tirriżulta rreġistrata fuq l-Awtorità tal-Artijiet.

Illi konsegwenza ta' ħsarat li żviluppaw fis-saqaf tal-istruttura ossia garaxx, tul is-snin, l-appellanti, bħala l-kerrejja, hija obbligata mil-liġi illi żżomm l- istess struttura f'kundizzjoni tajba u sigura u għalhekk issottomettiet l- applikazzjonijiet neċessarji sabiex tkun tista' teżegwixxi x-xogħlijiet strutturali neċessarji.

Illi dettalji dwar l-applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar huma ndikati fl- anesss dokument PA/04818/19 – Dok.

Illi l-applikazzjoni ġiet debitament riferuta għall-aċċettazzjoni da parti tal- Awtorità tal-Ippjanar, kif indikat fl-anness Dok.

Illi l-Awtorità dwar l-Ippjanar talbet lill-appellanti sabiex tikseb l- awtorizzazzjoni u l-kunsens tal-Awtorità tal-Artijiet stante illi din tal-aħħar hija sid l-art, u kien hawnhekk illi l-Awtorità tal-Artijiet ċaħdet il-kunsens tagħha.

Illi l-Awtorità tal-Artijiet ċaħdet il-kunsens tagħha għaliex ikkonkludiet illi:

L-istruttura, ossia garaxx, ġiet kostruwita mingħajr permess Fi kwalsiasi każ, l-art hija ta' natura agrikola u l-iskop tal-qbiela huwa strettament agrikolu

Illi l-appellanti ħasset ruħha aggravata bid-deċiżjoni tal-Awtorità dwar l-Artijiet u l- aggravju huma s-segwenti: A. L-Ewwel Aggravju – Ma huwiex minnu illi l-istruttura ġiet kostruwita mingħajr permess

Illi l-ewwel aggravju jittratta l-ewwel raġuni mogħtija mill-Awtorità tal-Artijiet u cioè illi l-istruttura ma hijiex koperta minn permess.

Illi kif ġa ġie muri lill-Awtorità tal-Artijiet u kif ser jiġi wkoll ippruvat waqt l-appell odjern, l-istruttura saret bil-permess tas-sid fl-1967, u fi kwalsiasi każ, l-istruttura ilha mibnija mill-1967 u cioè oltre ħamsin sena.

Dan kif ikkonfermat ukoll mill-Awtorità dwar l-Ippjanar, fid-dokument anness AP4, fuq paġna 5.

Illi huwa ben risaput, anke skont il-policies tal-Awtorità tal-Ippjanar, illi kwalsiasi struttura illi ilha in eżistenza għal oltre erbgħin sena, hija awtomatikament rikonoxxuta bħala waħda regolari.

Illi inoltre, l-Awtorità tal-Ippjanar aċċettat li jsiru xogħlijiet mertu tal-każ odjern u għalhekk huwa ovvju illi l-ebda Awtorità ma tista' taċċetta li jsiru xogħlijiet fuq struttura li ma hijiex koperta b'permess mill-istess Awtorità.

Naturalment, l-Awtorità tal-Ippjanar tkun għamlet ir-riċerki tagħha u tkun applikat il-policies tagħha qabel ma taċċetta li jsiru xogħlijiet fuq proprjetà u ċertament ma taċċettax li jsiru xogħlijiet fuq binja mibnija mingħajr permess tal-istess Awtorità tal-Ippjanar (!)

Illi għalhekk huwa ferm kontradittorju illi filwaqt li l-Awtorità dwar l-Ippjanar irrikonoxxiet u aċċettat li jsiru xogħlijiet strutturali u l-permess ġie debitament riferut għall-aċċettazzjoni, awtorità terza li ma hijiex awtorità responsabbli mill-ippjanar, tikkontradixxi d-deċiżjoni tal-Awtorità kompetenti.

Huwa minn lewn id-dinja illi ġaladarba l-Awtorità tal-Ippjanar aċċettat u ssuġġeriet il-ħruġ ta' permess għal xogħlijjet fuq struttura, dik l-istess struttura ma hijiex u ma tistax tkun mibnija mingħajr il-permess tal-istess Awtorità li qed tagħti permess għax-xogħlijiet.

Illi kif sottolineat mill-istess Awtorità dwar l-Artijiet, l-istruttura hija allegatament mibnija kontra il-policies kurrenti ii.

Illi bir-rispett, kif ġa ribadit aktar 'il fuq, l-istruttura ilha mibnija għal perjodu ta' oltre ħamsin sena u dan bil-kunsens u/jew konsapevolezza u/jew aċċettazzjoni tas-sid

tal-art taż-żmien meta kienet inbniet l-istruttura.

Għalhekk:

a. Policies kurrenti ma jistgħux jiġu applikati għall-bini li sar ħamsin sena ilu u se mai huma il-policies li kienu applikabbli meta nbniet l-istruttura illi għandhom jiġu applikati.

Ir-retrospettività ma tistax tapplika għal każijiet bħal dawn u strutturi li kienu legali u aċċettati ħamsin sena ilu ma jistgħux jitwaqqgħu. b. Fi kwalsiasi każ, l-istruttura ġa kienet mhux biss permessa iżda addirittura aċċettata mis-sid oriġinali tal-art meta ġiet imposta l-qbiela u cioè l-Kurja Arċiveskovali.

c. Illi għaldaqstant isewgi illi kull sid sussegwenti illi a favur tiegħu jew tagħha ġiet trasferita l-art ġiet hekk trasferita u akkwista bid-drittijiet u piżijiet kollha tagħha inkluż drittijiet personali favur terzi – ergo l-garaxx mertu tal-appell.

Sidien sussegwenti ma għandhom l-ebda jedd illi jbiddlu jew ivarjaw ftehim mal- kerrej illi kien ġie miftiehem u/jew aċċettat mis-sidien preċedenti tal-art.

d. Dan oltre kwistjonijiet ta' preskrizzjoni stante t-trapass ta' oltre ħamsin sena.

e. Illi fi kwalsiasi każ u strettament mingħajr preġudizzju għas-suespost, l- istruttura hija essenzjali għall-makkinarju u vetturi neċessarji għall-użu ta' natura agrikola tal-art in kwistjoni.

Għaldaqstant, l-appellanti, filwaqt li jagħmlu riferenza għas-suespost u jirriżervaw li jressqu l-provi u x-xhieda kollha neċessarji u permessibbli f'dan l-istadju, jitolbu li dan l-Onorabbli Bord:

Jiddikjara u jiddeċiedi illi d-deċiżjoni tal-Awtorità tal-Artijiet tal-25 ta'

Novembru 2020 hija waħda żbaljata u għandha tiġi revokata

Tiddikjara u tikkonferma illi l-applikazzjoni tal-appellanti għandha tiġi

aċċettata

Tordna lill-Awtorità tal-Artijiet tagħti l-kunsens tagħha sabiex isiru ix-xogħlijiet mill-appellanti ai termini tal-applikazzjoni PA/04818/19 u PLA/2020/2187 u fin- nuqqas, tissostitwixxi l-kunsens tagħha."

Ra r-risposta tal-Awtorità tal-Artijiet ippreżentata fis-17 ta' Diċembru 2020 li permezz tagħha eċċepiet is-segwenti:- "

Illi l-Awtorità esponenti ġiet notifikata bir-rikors fl-ismijiet hawn fuq imsemmija

u l-istess esponenti ġiet mogħtija għoxrin ġurnata ċans biex tirrispondi;

Illi dan huwa appell minn deċiżjoni tal-Awtorità għall-applikazzjoni bin-numru PLA1/2020/2187 'Re-construction part of collapsed roof and part of dilapidated roof'.

Din it-talba saret in relazzjoni ma' garaxx mibni mingħajr il-permess tal- Awtoritajiet ikkonċernati, inkluż tal-esponenti fuq art agrikola, u dan kif ser jiġi sottolineat aktar 'il quddiem.

Illi r-rikorrenti ħassewhom aggravati bid-deċiżjoni komunikata kif ġja spjegat,

u għalhekk interponew dan l-umli appell.

Illi l-art de quo, u iġifieri biċċa art formanti parti mir-raba msejjaħ 'Ta' Ramlija' fil-limiti ta' Ir-Rabat (Għawdex), kienet ġiet konċessa lil Benedetto Caruana fl-1969, u din

sabiex tintuża bħala barriera, bil-possibiltà li l-art terġa' tiġi konvertita għall- skop agrikolu, kif filfatt ġara mal-medda taż-żmien.

Illi Benedetto Caruana qasam din l-art bejn iż-żewġ uliedu Mary Anne Nowak u Rose Gatt Meli u dan skont skrittura privata li saret bejn il-partijiet.

L-ulied ġew rikonoxxuti bħala l-gabillotti l-ġodda permezz ta' ittra maħruġa mit-Taqsima tal- Proprjetà tal-Gvern tal-Uffiċċju Konġunt, datata l-4 t'Awwissu 2005.

Illi skont l-Kap 563 tal-Liġijiet ta' Malta, l-Awtorità esponenti għandha r- responsabiltà illi tamministra l-art tal-Gvern ta' Malta bl-aħjar mod, u għaldaqstant ir-raġunijiet tar-rifjut iridu jiġu kkonsidrati fid-dawl ta' din l-istess responsabiltà.

Illi l-Ewwel Aggravju jirrelata dwar il-konsiderazzjoni illi għamlet l-esponenti fir-rigward ta' jekk dan il-garaxx (struttura) ġiex kostruit mingħajr permess.

Illi r-rikorrenti jsostnu illi s-sid, dak iż-żmien il-Kurja, kienet tat il-permess tagħha għall-bini tal-imsemmi garaxx.

Dan il-fatt iżda ma jirriżultax mill-file tal- Awtorità esponenti.

Għaldaqstant ma jistax jingħad illi l-Awtorità għamlet konsiderazzjonijiet żbaljati f'dan ir-rigward, hekk kif hija bbażat ruħha fuq l- informazzjoni illi kellha fil-file, u kif ukoll fuq dik l-informazzjoni illi ġiet provduta lilha mill-applikant fil-proċess tal-applikazzjoni.

Illi l-kwistjoni ta' jekk l-Awtorità tal-Ippjanar kinitx taċċetta permessi sussegwenti li kieku l-garaxx imsemmi ma kienx kopert bil-permessi meħtieġa, mhuwiex fih innifsu mertu tal-kwistjoni odjerna.

Dan hekk kif, stante ir- responsabiltà mogħtija lill-Awtorità esponenti mill-Kapitlu 563, l-esponenti għandha d-dmir illi tassigura li l-art tiġi użata bl-aħjar mod possibbli, u li kwalunkwe rregolarità jew illegalità preżenti fuq dik l-art, ma tibqax tippersisti.

Illi ladarba mill-informazzjoni u l-verifiki li għamlet l-esponenti rriżulta illi ma kienx hemm il-permessi neċessarji, l-esponenti kienet korretta meta ddeċidiet li tirrifjuta din l-applikazzjoni.

Anke jekk dan il-kompitu jista' jkun wieħed parallel mal-kompitu tal-Awtorità tal-Ippjanar, xorta waħda huwa fil-jedd tal-esponenti illi teżerċita l-istess.

Dan fid-dawl ukoll ta' deċiżjonijiet ta' dan l-Onorabbli Tribunal inkluża dik fl-ismijiet Budget Services Limited vs l-Awtorità tal-Artijiet deċiża fil-10 ta' Diċembru 2020.

Illi t-tieni aggravju jirrelata għat-teżi tar-rikorrenti appellanti illi ma huwiex minnu illi ma jistax ikun hemm l-ebda struttura fuq art agrikola ġialadarba l- istruttura ilha mibnija għal oltre ħamsin sena.

Dan intqal fid-dawl tal- konsiderazzjoni li għamlet l-esponenti illi l-garage nbena 'in contravention to the terms and conditions of the current Agricultural lease', u iġifieri skont il- kuntratt ta' qbiela eżistenti bejn il-partijiet.

tiġi eżaminata skont

Illi fl-ewwel lok dan l-appell jirrelata biss għall-applikazzjoni PLA1/2020/2187, liema fil- konsiderazzjonijiet tagħha, l-esponenti mxiet mal-istess.

Dawn il-policies ġew applikati vis-a-vis l-applikazzjoni u mhux il-bini.

Ħadet in konsiderazzjoni wkoll il-kuntratt ta' qbiela.

il-policies kurrenti, u għalhekk

Illi kif ġja ġie rilevat, is-sid qatt ma ta l-kunsens tiegħu sabiex issir l-imsemmija struttura.

Fir-rigward tal-argument sollevat mir-rikorrent illi ladarba għaddew aktar minn ħamsin sena hemm 'kwistjonijiet ta' preskrizzjoni' l-esponenti tagħmel referenza għall-artiklu 2115 tal-Kodiċi Ċivili, u għall-mod ta' kif il- preskrizzjoni ma tistax tiddekorri f'dan il-każ.

Illi lanqas policies addottati minn awtoritajiet oħra, inkluż l-Awtorità tal- Ippjanar ma jistgħu jippreskrivu l-jeddijiet illi għandha l-Awtorità esponenti.

Il- fatt li l-Awtorità tal-Ippjanar tirrikonoxxi din l-istruttura jew le minħabba it- trapass taż-żmien, jibqa' l-fatt li tali struttura saret mingħajr permess, inkluż mingħajr il-permess tas-sid.

Illi stante li tirriżulta illegalità, l-esponenti ma tistax tinjora dan il-fatt, u lanqas tista' tissanzjona l-istess illegalità.

Li kieku dan kellu jseħħ, l-Awtorità kienet tkun qed tonqos mill-obbligi mogħtija lilha mill-leġislatur sabiex tamministra l- art tal-Gvern ta' Malta bl-aħjar mod.

Illi għalhekk l-Awtorità esponenti kienet raġjonevoli meta waslet għall-

konklużjonijiet odjerni u għad-deċiżjoni tar-rifjut.

Illi oltre dan kollu, skont diversi deċiżjonijiet ta' dan l-istess Onorabbli Tribunal, fosthom f'Anabel Graham vs L-Awtorità tal-Artijiet tas-6 ta' Novembru 2018 saħaq illi "huwa m'għandux il-poter li jissostitwixxi d-diskrezzjoni li l-leġislatur feda f'idejn l-Awtorità intimata bid-diskrezzjoni tiegħu".

Dan qed jiġi sollevat fid-dawl tat-tieni u t-tielet talba tal-appellanti, permezz ta' liema talba dan l- Onorabbli Tribunal qiegħed jintalab jissostitwixxi d-diskrezzjoni tal-Awtorità.

Għaldaqstant, dan l-Onorabbli Tribunal għandu jiċħad it-talbiet kollha mressqa quddiemu mir-rikorrenti appellanti, u dan bl-ispejjeż interament għall-istess rikorrenti appellanti."

Ra d-dokumenti kollha ppreżentati; Sema' x-xhieda; Ra n-Noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet;

Ra li r-rikors tħalla għal-lum għal sentenza.

Ikkunsidra: Illi r-rikorrenti ħassewhom aggravati b'deċiżjoni tal-Awtorità intimata kif kontenuta f'ittra datata 25 ta' Novembru 2020 indirizzata lir-rikorrenti Mary Anne Nowak li permezz tagħha ġiet infurmata li l-applikazzjoni taghha għal "reconstruction part of collapsed roof and part of dilapidated roof" kienet qiegħda tiġi rifjutata minħabba li "the garage subject to this request was built in contravention to the terms and conditions of the current Agricultural Lease (qbiela) prevailing on this land.

Illi mill-provi prodotti jirriżulta illi biċċa art formanti parti mir-raba msejjah "Ta' Ramlija" kienet ingħatat b'kera lil Benedetto Zammit Ventura permezz ta' kuntratt datat 8 ta' Novembru 1969.1 L-iskop ta' din il-kirja kien li Zammit Ventura jħaffer barriera.

Thewma obbliga ruħu wkoll illi meta jispiċċa mill-barriera huwa kellu jinforma bil-miktub lil ċertu Monsinjur Sammut Mamo biex terġa' tiġi riabilitata f'art agrikola.

Illi mill-provi prodotti jirriżulta wkoll illi qbiela ta' porzjon art magħrufa bħala "Tas- Sienja", ġewwa Il-Qrendi, tal-kejl ta' ċirka żewġt itmiem flimkien ma' garaxx kienet ġiet trasferita permezz ta' skrittura privata datata 4 ta' Marzu 1997 minn Benedetto Caruana u martu Josephine favur binthom Annie Nowak u porzjon ieħor ġie trasferit favur binthom Rose Gatt Meli.2 Fl-2005 permezz ta' skrittura privata bejn Benedict Caruana u uliedu ġie dikjarat is- segwenti: "1 Illi bi skrittura datata 4 ta' Marzu 1997 il-konjugi Caruana assenjaw u ċedew lil uliedhom cioè Annie Nowak u Rose Gatt Meli l-qbiela ta' żewġ biċċiet diversi ta' art formanti mill-artijiet ta' Sinja ġo Ir-Rabat (Għawdex) flimkien ma' garage li jinsab fit-tarf ta' waħda mill-għelieqi u cioè l-għalqa li hija assenjata lil Annie Nowak liema garage ser jintuża miż-żewġ aħwa Caruana fuq imsemmija.

2 Illi fil-fatt dan il-garage ma jikkostitwixxix parti mill-għelieqi li ġew assenjati minn Caruana lil uliedu kif indikat fl-istess skrittura msemmija.

3 Illi dan l-istess garage huwa reġistrat ma' dipartiment tal-Joint Office li huwa s-sid tal-istess għelieqi bin-numru A 4264/97 liema raba li fuqu jinsab konstruit dan il- garage huwa wkoll mqabbel lill-imsemmija konjugi Theuma.

Għaldaqstant dan premess il-komparenti partijiet qegħdin jaddivjenu għal dan il-ftehim li bis-saħħa tiegħu fl-ewwel lok qegħdin jikkonfermaw iċ-ċessjoni tal-qbiela a favur l- aħwa Theuma skont l-imsemmija skrittura tal-4 ta' Marzu 1997 u kontestwalment jiddikjaraw għal kull fini u effett tal-liġi u għall-fini ta' reġistrazzjoni illi l-garage jinsab

mibni fuq biċċa art imqabbla lill-konjugi Theuma u li tinsab reġistrata mal-Joint Office bin-numru A4264/97 Pjanta ta' fejn huwa mibni l-garage jinsab annessa mmarkat dokument P1.

Salv għal din id-dikjarazzjoni u l-patt li l-garage jintuża miż-żewġ aħwa Theuma l- partijiet jikkonfermaw l-istess skrittura ta' ċessjoni fl-intier tagħha."

Ir-rikorrenti xehdet illi l-garaxx in kwistjoni hija tiftakru minn dejjem fil-post li hu u li missierha kien jużah għal ħtiġijiet agrikoli.

Tispjega li wara li missierha qasam l-art u assenjalha parti minnha, żewġha u binha baqgħu jużaw il-kamra in kwistjoni biex iqiegħdu fiha għodda u oġġetti relatati mal-agrikoltura.

Tispjega li l-Uffiċċju Konġunt stess kien ta l-kunsens biex irabbu n-naħal fl-istess għalqa tant li l-Awtorità tal-Ippjanar kienet ħarġet permess PA/1640/08 li dwaru l-Uffiċċju Konġunt kien ta l-kunsens tiegħu.

Hija tikkonferma li l-kamra in kwistjoni nbniet qabel l-1967 kif jirriżulta mill-aerial photo tal-1967 esebit minnha bħala Dokument A a fol.

Jurgen Coppini, uffiċjal tal-Awtorità intimata, xehed illi l-art in kwistjoni kienet proprjetà tal-Knisja, liema art ġiet imqabbla lil missier ir-rikorrenti u eventwalment ġew rikonoxxuti uliedu fl-istess qbiela.

Jispjega li fir-rigward tal-applikazzjoni odjerna kien hemm oġġezzjoni da parti ta' Rose Gatt Meli li nfurmat lill-Awtorità li ma kinitx qed tagħti l-kunsens tagħha għal dak mitlub mir-rikorrenti.

Ix-xhud spjega li huwa ma sab li kien ingħata l-ebda kunsens meta l-art kienet għadha tappartjeni lill-Knisja fir-rigward tal-garaxx in kwistjoni però lanqas irriżulta li kien hemm xi proċeduri biex jitneħħa l- imsemmi garaxx.

Ix-xhud spjega illi iben ir-rikorrenti kien spjegalu li l-garaxx in kwistjoni kien aċċessorju għall-barriera biex fih jitpoġġa xi ġeneratur, liema garaxx baqa' hemmhekk wara li l-art reġgħet ġiet konvertita f'waħda agrikola.

Madankollu, ix-xhud stqarr illi għall-Awtorità r-rikorrenti u oħtha Rose Gatt Meli għadhom rikonoxxuti in solidum fuq l-art in kwistjoni.

Jesmond Nowak, iben ir-rikorrenti, xehed illi ommu kienet pproċediet b'applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar biex tirranġa s-saqaf tal-garaxx in kwistjoni.

Madankollu, siccome l-art hija tal-Gvern, l-Awtorità tal-Ippjanar esiġiet li jkun hemm il-kunsens tal- Awtorità tal-Artijiet biex l-applikazzjoni tipproċedi.

Jispjega li għalhekk issottomettew l-applikazzjoni għall-kunsens tal-Awtorità intimata.

Jispjega li kien hemm diffikultà peress li ma kienx hemm il-kunsens tal-ko-inkwilina, però din ġiet sorvolata b'affidavit li għamlet ommu.

Madankollu l-Awtorità xorta rrifjutat li tagħti l-kunsens peress li skont id-deċizjoni appellata il-garaxx in kwistjoni kien mingħajr permess tal-bini u wkoll għaliex il-binja kienet tmur kontra l-kundizzjonijiet tal-kirja.

Jispjega li meta sar jaf b'dan huwa kellem lil Jurgen Coppini u spjegalu li l-garaxx kien ilu mibni minn qabel

l-1967 u dwar dan bagħatlu aerial photos tal-1967.

Wara dan, Coppini qallu li se jerġgħu

jikkunsidraw il-każ.

Però d-decizjoni tal-Awtorità intimata ġiet rikonfermata.

Jispjega li l-kuntratt li kien għamel in-nannu tiegħu fit-8 ta' Novembru 1969 ma

jirreferix għall-art in kwistjoni però għal art oħra.

Fil-fatt jispjega li fil-kuntratt tal-1969

hemm imsemmi li nannuh se jqatta' barriera mentri l-aerial photos tal-1967 juru li l- barriera kienet diġà tqattgħet.

Jispjega għalhekk li l-Awtorità intimata mxiet fuq kuntratt ta' kirja ħażin.

Huwa spjega li l-kuntratt ta' kirja ffirmat minn nannuh mal-Kurja hemm pjanta tal-istess art, liema pjanta ġiet esebita bħala Dokument JP1 a fol.

149 tal-proċess.

Jispjega li meta l-Kurja kriet l-art lil nannuh, il-garaxx in kwistjoni kien diġà eżistenti.

Mistoqsi in kontro-eżami jekk il-garaxx in kwistjoni nbidlitx il-footprint tiegħu, ix-xhud wieġeb li oriġinarjament il-garaxx kien ikbar.

Martin Markham, Chief Enforcement Officer mal-Awtorità intimata stqarr illi skont il- pjanti tar-Reġistru tal-Artijiet, il-garaxx in kwistjoni jaqa' f'tenement differenti minn dak imqabbel lir-rikorrenti.

Wara li xehed Martin Markham, ix-xhud Jurgen Coppini stqarr illi l-problema ta' fejn effettivament jinsab il-garaxx in kwistjoni kienet ġiet risolta mill-Uffiċċju Konġunt fl- 2005, però r-reġistrazzjoni tal-art mar-Reġistru tal-Artijiet qatt ma ġiet emendata.

Jispjega però li fis-17 ta' Ottubru 2005 l-Uffiċċju Konġunt kien kiteb lir-rikorrenti u lil oħtha fejn infurmahom li kien ġie deċiż li "l-garaxx li kien trasferit fuqkom ma jagħmilx parti mill-art tal-Froxxi però jinsab fuq ir-raba magħrufa bħala Tar- Ramlija, Birżebbuga.

Fuq dan l-imsemmi raba intom diġà kontu ġejtu rikonoxxuti permezz tal-iskrittura datata 4 ta' Marzu 1997 fil-file A/4271/1997" Spiteri jispjega illi huwa ma kienx jaf x'konsiderazzjonijiet ħa l-Kumitat li ddeċieda l- applikazzjoni odjerna però jikkonferma li l-Kumitat kien a konoxxenza tal-ittra tas-17 ta' Ottubru 2005 ċitata hawn fuq.

Ikkunsidra: Illi għalkemm fil-mori tal-proċeduri r-rikorrenti ssostni li l-art imqabbla lil missierha mill-Kurja mhix l-istess waħda li hemm referenza għaliha fil-kuntratt tal-1969, jirriżulta illi ma ġie prodott l-ebda kuntratt ieħor għajr dak tal-1969.

Il-fatt li l-barriera kienet diġà tqattgħet fl-1967 ma jfissirx li allura l-kuntratt tal-1969 ma jirreferix għall-istess art.

Dak li probabilment ġara huwa li l-barriera kienet diġà tqattgħet minn missier ir- rikorrent u ġab il-permess wara mingħand il-Kurja sabiex titqatta' l-istess barriera.

Di più jiġi rilevat illi fl-istess kuntratt tal-1969 ġie dikjarat illi żewġ gabbillotti li kellhom

raba kontigwu rrinunzjaw favur Benedetto Zammit Ventura tomna raba minn tagħhom għall-

iskop tal-imsemmija barriera.

Kwindi l-art li ġiet mikrija lil Zammit Ventura kienet ċertament

ikbar minn tomna.3 In oltre t-Tribunal jinnota illi l-pjanta esebita minn Jesmond Nowak

bħala Dokument JP1 a fol.

1494 fejn ġie muri l-garaxx in kwistjoni, u l-pjanta annessa

mal-iskrittura tal-1997 esebita a fol.

236 huma identiċi, u kwindi f'moħħ dan it-Tribunal

m'hemm l-ebda dubju li l-art in kwistjoni hija proprju dik li tinsab fil-file li ġie eżaminat

mill-Awtorità intimata għall-kunsiderazzjoni tagħha tal-applikazzjoni odjerna.

128 4 Liema pjanta skont iben ir-rikorrenti Jesmond Nowak kienet annessa mal-kuntratt li biha missierha akkwista l-art in kwistjoni li hemm il-garaxx fuqha bi qbiela

236 jirriżulta wkoll illi l-parti l-ħamra, li ġiet assenjata lir-rikorrenti, kienet tinkorpora l-garaxx in kwistjoni.

Illi bħala fatt jirriżulta illi l-garaxx in kwistjoni kien mibni diġà fl-1967 u dan kif jirriżulta mill-aerial photos esebiti.

Jirriżulta wkoll illi l-Awtorità tal-Ippjanar ma qajmet l-ebda kwistjoni li l-istess garaxx ma kienx monit b'permess ta' żvilupp.

It- Tribunal għandu għaliex jaħseb li dan sar peress li kien ilu mibni minn qabel l-1978, u cioè fejn bini li nbena mingħajr permess qabel l-imsemmija sena seta' jiġi sanzjonat.

Illi jirriżulta wkoll illi għalkemm Martin Markham xehed illi l-garaxx in kwistjoni ma jaqax fit-tenement li abbażi tiegħu saret l-iskrittura tal-1969, dan kien fil-fatt żball meta saret ir-reġistrazzjoni mar-Reġistru tal-Artijiet.

Kwindi dan it-Tribunal huwa konvint illi l-garaxx in kwistjoni jifforma parti mill-art imqabbla lil Benedict Caruana fl-1969.

Dana anke għaliex fl-ittra mibgħuta mill-Awtorità intimata lir-rikorrenti u oħtha, l-istess ġew infurmati li l-garaxx jagħmel parti mill-art imqabbla bir-referenza tal-fajl A/4271/1997 u cioè l-fajl li fuqu nħadmet l-applikazzjoni odjerna.

Ma jirriżultax illi dak iż-żmien kienet saret xi kontestazzjoni da parti tar-rikorrenti.

Sorvolata din il-kwistjoni t-Tribunal se jgħaddi biex jeżamina l-aggravji mressqa mir- rikorrenti u cioè:

Ma huwiex minnu li l-istruttura ġiet kostruwita mingħajr permess

Illi jirriżulta li fil-mori ta' dawn il-proċeduri, ir-rikorrenti ma esebiet l-ebda permess ta' żvilupp tal-garaxx in kwistjoni.

Madankollu hija ssostni li l-istess garaxx huwa wieħed regolari stante li nbena ċertament qabel l-1967 u li l-Awtorità tal-Ippjanar aċċettat dan il-fatt tant illi fid-Development Permit Application Report li sar wara li ġiet intavolata applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar biex jiġi rranġat l-istess garage, ġie mniżżel is- segwenti: "4.1 SUMMARY OF ISSUES The proposal includes the reconstruction of collapsed and dilapidated roof of pre 1978 structure.

Illi għalhekk, għalkemm jirriżulta li l-istess garaxx inbena mingħajr permess tal- Awtorità tal-Ippjanar jew il-predeċessuri tagħha, għall-istess Awtorità, stante l-policies

viġenti, tali żvilupp huwa wieħed sanzjonabbli u kwindi daqs li kieku inħareġ permess ta' żvilupp regolari.

Kwindi, abbażi ta' dawn il-fatti, l-Awtorità intimata ma tistax targumenta li mhux kopert b'permess ta' żvilupp.

Kwindi dan l-aggravju qiegħed jiġi milqugħ. ii.

Ma huwhiex minnu illi ma jista' jkun hemm l-ebda struttura fuq art agrikola ġialadarba l-istruttura ilha mibnija għal oltre ħamsin sena.

Illi mill-provi prodotti jirriżulta ċar, kif fuq ingħad, illi meta l-imsemmija art għaddiet għand l-Uffiċċju Konġunt, il-garaxx in kwistjoni kien diġà mibni.

Illi kif ġie rilevat iktar 'il fuq, jirriżulta li l-garaxx jaqa' fit-tenement relatat għall-file A/4271/1997 kif jirriżulta minn ittra li l-predeċessur tal-Awtorità intimata kiteb lir-rikorrenti u lil oħtha fis-17 ta' Ottubru 2005.5 Permezz tal-istess ittra, ir-rikorrenti u oħtha ġew infurmati li l-garaxx in kwistjoni jinsab fuq ir-raba magħruf bħala Tar-Ramlija, Birżebbuga fejn fuq l- istess raba huma diġà kienu ġew rikonoxxuti permezz tal-iskrittura tal-4 ta' Marzu 1997 fil-file A/4271/1997.

Illi din l-ittra ssaħħaħ il-fehma ta' dan it-Tribunal illi l-garaxx in kwistjoni proprju jifforma parti mill-art mikrija lil missier ir-rikorrenti permezz tal-iskrittura tal-1969, liema art ġew rikonoxxuti fuqha bħala inkwilini r-rikorrenti u oħtha.

U dan minkejja li fl-iskrittura li saret fl-2005 bejn missier ir-rikorrenti, ir-rikorrenti u oħtha ġie dikjarat illi l-garaxx jinsab fuq biċċa art imqabbla lil missier ir-rikorrenti reġistrata mal-Uffiċċju Konġunt bin-numru A4264/97.

Illi mill-pjanta li l-Kurja għaddiet lill-Uffiċċju Konġunt huwa bil-ferm evidenti li l- garaxx in kwistjoni kien jidher fuq l-istess pjanta u kwindi l-Kurja kienet konsapevoli tiegħu.

Dan kollu hu rifless fil-case officer report ippreżentat minn Jurgen Coppini, liema uffiċjal irrakomanda li in vista taċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ, l-Awtorità għandha tikkunsidra li tapprova t-talba tar-rikorrenti.

Illi t-Tribunal huwa tal-istess opinjoni tal-case officer.

Illi jirriżulta illi fiż-żmien dan il- garaxx kien iservi bħala aċċessorju għall-barriera u llum iservi bħala aċċessorju għall- art agrikola biex fih jiġi miżmum makkinarju li jservi biex tinħadem l-art in kwistjoni.

Illi għalhekk it-Tribunal, stante li l-imsemmi garaxx kien diġà mibni meta l-art għaddiet

bi qbiela mingħand il-Kurja għal għand missier ir-rikorrent, ma sar xejn in

kontravvenzjoni tal-kundizzjonijiet tal-qbiela.

Kwindi anke dan l-aggravju qiegħed jiġi

milqugħ.

Illi r-rikorrenti semmiet ukoll kwistjoni ta' preskrizzjoni stante li l-garaxx in kwistjoni

ilu mibni għal numru ta' snin.

Madankollu l-ebda preskrizzjoni ta' din ix-xorta ma

tiddekorri fir-rigward ta' proprjetà tal-Gvern

DECIDE Għaldaqstant it-Tribunal, għar-raġunijiet hawn fuq premessi, qiegħed jilqa' l-appell tar- rikorrenti u jiċħad ir-risposta tal-Awtorità intimata.

In vista taċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ, l-ispejjeż jibqgħu bla taxxa bejn il-partijiet. ___________________ Dr. Charmaine Duffy President tat-Tribunal ta' Reviżjoni Amministrattiva _________ Diane Purshouse Deputat Reġistratur


MALTA TRIBUNAL TA' REVIŻJONI AMMINISTRATTIVA MAĠISTRAT DR. MULIETT ALOISIO 10 ta' Gunju 2021 Rikors Numru 111/2020 James Zampa Vs L-Awtorità tal-Artijiet

It-Tribunal, Ra r-rikors ta' James Zampa ppreżentat fid-9 ta' Diċembru 2020 li permezz tiegħu ppremetta s-segwenti:- "

Illi l-esponenti ssottometta applikazzjoni mal-Awtorità Intimata biex jixtri porzjon żgħir minn art li tinsab fl-inħawi tal-Iklin, aċċessibbli minn Triq Karmenu Vassallo billi mela l-Formola GLA 1 - Ref.

GLA.2020/0856 (vide formola annessa u mmarkata bħala Dok JA1);

Illi l-esponenti ġie mgħarraf permezz ta' ittra datata 16 ta' Novembru 2020 (vide ittra annessa u mmarkata bħala Dok JA 2) illi din it-talba ġiet irrifjutata stante li l-Awotrità ddeċidiet li tali xiri ta' art ser tħalli effett kummerċjali ħażin fuq l-art kollha tal-madwar ("the disposal of this portion of land would jeopardise and adversely affect the use and commercial possibilities of the whole area);

Illi l-esponenti ħass ruħu aggravat minn din id-deċiżjoni u għalhekk qiegħed jinterponi dan l-

Illi l-Aggravji huma ċari u manifesti u jikkonsistu fis-segwenti:

a. Illi fl-ewwel lok, l-appellanti jħossu aggravat mill-fatt illi l-unika motivazzjoni għaċ- ċaħda għat-talba tiegħu da parti tal-Awtorità tal-Artijiet kienet għaliex tali bejgħ/assenjazzjoni ser tħalli effett 'negattiv' fuq il-possibbiltajiet kummerċjali tal-art kollha, liema deċiżjoni m'hi bbażata fuq l-ebda policy jew liġi viġenti.

L-esponenti huwa tal-fehma illi tali deċiżjoni tmur kontra d-dritt fundamentali li wieħed jiġi nfurmat bil-motivazzjonijiet tad-deċiżjoni meħuda kontra tiegħu u li jingħata d-dritt li jappella mill-istess decizjoni, jekk iħoss li tali deċiżjoni ma hix waħda ġusta.

Illi fil-kawża fl-ismijet "Raymond Cassar Gaffiero vs Il-Pulizija et" deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali) fis-27 ta' Gunju 2002 ġie ritenut mill-Qorti li bżonn ta' deċiżjoni motivata, huwa impliċitament konness mal-principju ta' smiegħ xieraq li huwa protett fl-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea.

Kull Awtorità għandha tagħti raġunijiet speċifiċi għalfejn tkun waslet għall-konklużjoni tagħha.

Il-konklużjoni ġenerali mogħtija mill-Awtorità Intimata u n-nuqqas ta' spjegazzjoni dwar il-bażi legali għal dina d-deċiżjoni ċertament li ma jissodisfawx tali vot u għalhekk l-esponenti umilment jisottometti li anke għalhekk biss, id-deċiżjoni tal-Awotorità għandha tiġi revokata; b. Fit-tieni lok, u mingħajr preġudizzju għas-suespost, l-Awtorità naqset illi tieħu konsiderazzjonijiet relevenati għal tali applikazzjoni li ġew magħmula mill-appellant fl-stadju tal-istess applikazzjoni.

Għaldaqstant l-Esponent umilment jitlob lil dan l-Onorabbli Tribunal, għar-raġunijiet suindikati, jilqa' l-aggravju tiegħu u jogħġbu jħassar, jirrevoka u jikkanċella d-deċiżjoni tal- Awtorità tal-Artijiet datata 16 ta' Novembru 2020 u konsegwentement jordna lill-istess Awtorità sabiex tipproċessa l-bejgħ hekk kif kontemplat f'Kapitolu 563 tal-Liġijiet ta' Malta."

Ra r-risposta tal-Awtorità tal-Artijiet ippreżentata fit-22 ta' Diċembru 2020 li permezz tagħha eċċepiet is-segwenti:-

"Illi din hija risposta għar-rikors ta' Appell ta' James Zampa

Illi r-rikorrent permezz ta' applikazzjoni GLA1/2020/0856 talab :-

Illi l-Awtorità tal-Artijiet ċaħdet din l-applikazzjoni, b'referenza GLA1/2020/0856, permezz ta' deċiżjoni mibgħuta permezz ta' ittra datata sittax ta' Novembru elfejn u għoxrin (16/11/2020) minħabba s-segwenti raġuni

Illi l-Awtorità tal-Artijiet tirrileva dawn is-segwenti punti b'risposta għall-Appell tar-

Illi t-talba tal-appellant għandha tiġi miċħuda stante li d-deċiżjoni meħuda mill-Awtorità hija waħda ġusta fil-forma u fis-sustanza, liema deċiżjoni ġiet meħuda wara li ġew ikkunsidrati numru ta' fatturi relevanti.

Illi in oltre fl-istess deċiżjoni tagħha l-Awtorità tat raguni skont il- prinċipju amministrattiv ormai stabbilit, "the duty to give reasons"; Illi għalhekk isegwi illi l-Awtorità intimata kienet fil-limiti tad-diskrezzjoni meta ċaħdet l-applikazzjoni odjerna Illi għalhekk l-Awtorità ddeċidiet skont l-obbligi legali mposti fuqha dettati minn Artikolu 7(2) (c) tal-Kapitolu 563 tal-Liġijiet ta' Malta jagħmilha ċar illi sta għall-Awtorità tal-Artijiet biex "tamministra bl- akbar mod assolut sabiex isir l-aħjar użu tal-art kollha tal-Gvern ta' Malta u kull art li tifforma parti mill-isfera pubblika"

Għaldaqstant l-esponenti, filwaqt li ġġib din ir-risposta a konjizzjoni ta' dan l-Onoroabbli Tribunal, u tirriserva d-dritt li tipprovdi raġunijiet u provi ulterjuri waqt is-smigħ ta' din il- kawża, titlob lil dan l-Onorabbli Tribunal biex jikkonferma d-deċiżjoni tal-Awtorità tal- Artijiet li tiċħad l-applikazzjoni GLA1/2020/0856, permezz ta' deċiżjoni mibgħuta permezz ta' ittra datata sittax ta' Novembru elfejn u għoxrin (16/11/2020) minħabba r-raġunijiet ċitati hawn fuq."

Ra d-dokumenti kollha ppreżentati;

Sema' x-xhieda;

Sema' t-trattazzjoni tad-difensuri tal-partijiet;

Ra li r-rikors tħalla għal-lum għal sentenza.

Ikkunsidra: Illi r-rikorrenti ħassu aggravat b'deċiżjoni tal-Awtorità intimata kif kontenuta f'ittra datata 16 ta' Novembru 2020 li permezz tagħha ġie nfurmat li l-applikazzjoni tiegħu sabiex jixtri biċċa art aċċessibbli minn Triq Karmenu Vassallo, Il-Qala kienet qiegħda tiġi rifjutata peress li "the disposal of this portion would jeopardise and adversely effect the use and commercial possibilities of the whole area."

Illi mill-provi prodotti jirriżulta illi l-porzjon art in kwistjoni tifforma parti minn porzjon ħafna ikbar li tinsab adjaċenti għall-fond proprjetà u residenza tar-rikorrent.

Fil-fatt ir-rikorrent xehed illi xtaq jixtriha biex jidritta d-dar tiegħu peress li kienet imxattra, anke jekk eventwalment jekk tkun tiegħu jikkunsidra jiżviluppaha.

Il-Perit Mario Farrugia Duncan stqarr illi huwa kien inkarigat mir-rikorrent fir-rigward tal- applikazzjoni odjerna.

Spjega illi l-feles li kien qiegħed jitlob li jixtri r-rikorrent ma kienx se jtellef jekk l-Awtorità tiddeċiedi li tiżviluppa l-art in kwistjoni.

Spjega li l- art kienet ġiet imdahhla fl-iskema fil-proċess ta' razjonalizzazzjoni u kien hemm PC applications pendenti.

Noel Cassar Gaffiero, manager mal-Awtorità intimata, stqarr illi l-art in kwistjoni, u li parti minnha ntalbet mir-rikorrent, iddaħlet fl-iskema tal-iżvilupp.

Jispjega wkoll illi fil- passat kien hemm talba ta' terzi biex jingħataw drittijiet fuq l-istess art, liema talba kienet ġiet rifjutata peress li kien hemm policy li ma tingħatax art bi qbiela jekk din tkun taqa' f'żona ta' żvilupp.

Peter Hughes, Senior Officer mal-Awtorità intimata, xehed illi huwa kien jifforma parti mill-Kumitat li ħa d-deċiżjoni appellata.

Spjega illi d-deċiżjoni tal-Kumitat kienet illi għalissa m'għandux ikun hemm disposal tal-art in kwistjoni qabel ma jkunu ċerti x'jista' jsir fl-akwata.

Ikkunsidra:

Illi mill-provi jirriżulta illi l-art li r-rikorrent applika fuqha hija ta' kejl ta' ċirka ħamsa u sebgħin metri kwadri (75mk) mentri l-art kollha hija ta' kejl ta' ċirka tlett elef, tmien mija u disgħa u sebgħin metru kwadru (8905mk) u dan kif muri fil-pjanta esebita mar-rikors promutur a fol.

6 tal-proċess.

Illi r-rikorrenti, fir-rikors promutur, ressaq żewg aggravji, u cioè:

Illi d-deċiżjoni appellata mhix motivata suffiċjentement, u 2.

Illi l-Awtorita` intimata naqset milli tieħu kunsiderazzjonijiet rilevanti għall-

applikazzjonijiet tiegħu.

Illi però, waqt it-trattazzjoni orali tiegħu, id-difensur tar-rikorrent issolleva aggravju iehor, u cioè, li l-Kumitat li ħa d-deċiżjoni appellata ma kellu l-ebda awtorità li jieħu tali deċiżjoni.

Peter Hughes spjega kif il-Kumitat in kwistjoni kien ġie mogħti l-poter mill-Bord tal-Gvernaturi biex jieħu tali deċiżjonijiet.

Illi t-Tribunal jirrileva illi r- rikorrent qajjem dan l-aggravju biss fit-trattazzjoni orali tiegħu u kwindi mhux regolari li t-Tribunal jieħu konjizzjoni tal-istess, u dan anke għaliex l-Awtorità intimata ma kellix l-opportunità li tilqa' għal tali aggravju stante li ġiet rinfaċċjata biss bih fl-istadju finali ta' dan l-appell.

Illi fir-rigward tal-aggravji mressqa fir-rikors promutur, it-Tribunal huwa tal-fehma illi d-deċiżjoni appellata hija waħda suffiċjenti u raġjonevoli fiċ-ċirkostanzi.

It- Tribunal jirrileva illi l-Awtorità intimata hija fdata bl-amministrazzjoni tal-art pubblika, liema amministrazzjoni trid issir b'mod metikoluż.

Fil-fatt ai termini tal- artikolu 7 (c) tal-Kapitolu 563 tal-Liġijiet ta' Malta (Att Dwar l-Awtorità Tal- Artijiet), l-Awtorità għandha l-obbligu li "tamministra bl-akbar mod assolut sabiex isir l-aħjar użu tal-art kollha tal-Gvern ta' Malta u kull art li tifforma parti mill-isfera pubblika bħall-perimetru tal-kosta, ix-xtut, portijiet, mollijiet, puntuni, portbeaches, postijiet ta' nżul, irmiġġi, kanali, akwadotti, lagi, spieri naturali, irdum, widien, pjazez pubbliċi, toroq, sqaqien, korsiji, rotot ta' aċċess għall-postijiet pubbliċi oħra inkluż dawk li jwasslu għall-perimetru tal-kosta, boskijiet, parki, żoni ta' importanza ekoloġika jew ambjentali u s-siti ta' importanza kulturali, soċjali, jew storiċi."

Illi fil-fehma tat-Tribunal meta wieħed iqis l-entità tal-art retroposta għall-fond tar- rikorrent, mill-ewwel jifhem illi l-istess art jista' jkollha potenzjal kbir għall-Gvern meta wieħed jikkonsidra l-iskarsezza tal-art f'Malta u li l-istess art tinsab f'żona ta' żvilupp.

Għalhekk l-Awtorità intimata uriet għaqal meta qieset li ma kienx fl-aħjar interess pubbliku li tiġi mikula biċċa minnha biex tingħata lill-privat.

Jista' jkun li kieku sar hekk jinħolqu problema meta wieħed jiġi biex jutilizzaha iktar 'il quddiem, dan iktar u iktar meta għad hemm kwistjoniijet ta' ppjanar li għad iridu jiġu definiti.

Illi din id-deċiżjoni hija wkoll konsistenti ma' policy li tħaddan l-Awtorità intimata li art f'żoni ta' żvilupp ma tingħatax bi qbiela.

Illi għalhekk filwaqt li t-Tribunal jifhem illi dan il-feles art jiswa mitqlu deheb għar- rikorrent, ma jistax jinjora illi jekk jiġi mibjugħ jista' jippreġudika l-possibilitajiet ta' żvilupp tas-sit sħiħ.

Kwindi f'dan l-istadju, u meta hemm applikazzjonijiet pendenti quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar fir-rigward ta' skemar tal-istess art, id- deċiżjoni appellata kienet waħda għaqlija u fl-interess pubbliku.

Illi r-rikorrenti jilmenta illi d-deċiżjoni kien fiha motivazzjoni waħda, u cioè dik spjegata iktar 'il fuq.

Illi t-Tribunal ma jsib xejn irregolari fil-fatt illi deċiżjoni amministrattiva jkollha motivazzjoni waħda, ladarba din tkun ċara u ġustifikata.

F'dan il-każ, il-motivazzjoni kienet mill-iżjed ċara u ma tħalli l-ebda dubju ta' interpretazzjoni.

Illi fir-rigward tat-tieni aggravju, u cioè, li l-Awtorità naqset milli tieħu kunsiderazzjonijiet rilevanti magħmula mir-rikorrent, ma ġiet imressqa l-ebda prova illi kien hemm xi kunsiderazzjoni rilevanti li ressaq ir-rikorrent fil-proċess tal-eżami tal-applikazzjoni.

34 tal-proċess jirriżulta illi l- applikazzjoni ġiet proċessata regolarment u meta waslet fi stadju ta' Kumitat, l-istess Kumitat ħa in konsiderazzjoni l-fatturi msemmija fl-istess deċiżjoni.

Kwindi dan l- aggravju qiegħed jiġi wkoll miċħud.

Għaldaqstant it-Tribunal ma jara xejn irraġjonevoli jew inġust fid-deċiżjoni appellata u qiegħed jikkonfermaha.

DECIDE Għaldaqstant, it-Tribunal, għar-raġunijiet hawn fuq premessi, qiegħed jiċħad it-talba tar-rikorrenti u jilqa' l-eċċezzjonijiet tal-Awtorità intimata.

Bl-ispejjeż kontra r-rikorrent. ___________________ Dr. Charmaine Fenech Salerno President tat-Tribunal ta' Reviżjoni Amministrattiva

Deputat Reġistratur

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR.

JOSEPH R. HAJ MOUSSA LL.D. ILLUM il-Ħamis, 10 ta' Ġunju, 2021

Joseph GATT MELI vs MUSCAT MOTORS LIMITED (C – 420)

Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fit-13 ta' Novembru, 2012, li bih u għar-raġunijiet hemm imsemmija, l-attur talab li din il-Qorti (i) ssib li l- kumpannija mħarrka għandha tħallas lill-attur l-ammont ta' għoxrin elf, sitt mija u sebgħin ewro (€20,670) jew somma verjuri oħra rappreżentanti kummissjonijiet dovuti lilu1; u (ii) tikkundanna lill-kumpannija mħarrka tħallas is-somma hemm imsemmija.

Talab ukoll l-ispejjeż, magħduda dawk tal-ittra uffiċjali tat-28 ta' Awwissu, 2012;

1 Kif imfissra fil-prospett Dok "A" meħmuż mar-Rikors Maħluf f'paġ.

4 tal-proċess

10 ta' Ġunju, 2021

Rat id-degriet tagħha tas-27 ta' Novembru, 20122, li bih ordnat in- notifika lill-kumpannija mħarrka u tat direttivi lill-attur dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tiegħu;

Rat it-Tweġiba Maħlufa tat-13 ta' Marzu, 2013, li biha l-kumpannija mħarrka laqgħet għall-azzjoni attriċi billi, preliminarjament, tgħid li t-talbiet attriċi waqgħu bil-preskrizzjoni kif maħsuba fl-Artikoli 2147(ċ), 2148(e), u 2156(f) tal-Kodiċi Ċivili.

Fil-mertu, ċaħdet ix-xiljiet attriċi u qalet li ebda kummissjoni ma hija dovuta għaliex qatt ma kien hemm xi ftehim bejnha u l-attur għall-ħlas ta' xi kummissjonijiet għaliex il-paga mħallsa kienet tagħmel tajjeb għal dan u baqgħet ma tnaqqsitx, minkejja li kien hemm bosta okkażjonijiet fejn tniżżel fil-karigi li kellu.

Ikkontestat ukoll l-ammont mitlub mill-attur bħala wieħed esaġerat u qalet li l-attur, f'kull każ, kellu jipprova l-ammont pretiż;

Rat id-degriet tagħha tat-13 ta' Marzu, 20133, li bih ħatret lill-Avukat Maria Dolores Sant Angelo bħala Assistent Ġudizzjarju biex tisma' il-provi tal-partijiet, u dan bla ħsara għall-ewwel eċċezzjoni mressqa mill-kumpannija mħarrka;

Rat ix-xhieda u d-dokumenti mressqa mill-partijiet quddiem l-

Assistent Ġudizzjarju;

Semgħet it-trattazzjoni mill-avukati tal-partijiet; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkunsidrat: Illi din hija azzjoni għall-ħlas ta' kummissjoni dovuta fuq bejgħ ta' vetturi.

L-attur, bħala impjegat mal-kumpannija mħarrka, jgħid li huwa jistħoqqlu l-ħlas ta' kummissjonijiet fuq il-bejgħ ta' kull vettura mibjugħa minnu, kif kien isir lil kull min kien bħalu fil-kumpannija mħarrka.

Minkejja li wettaq għadd ta' bejgħ, baqa' ma tħallasx dawn il-kummissjonijiet, u għalhekk ressaq din l-azzjoni biex hu jitħallas l-ammont xieraq;

Illi l-kumpannija mħarrka, min-naħa l-oħra, tgħid li hija qatt ma daħlet fi ftehim mal-attur dwar il-ħlas ta' kummissjonijiet, u tgħid li l-azzjoni tiegħu waqgħet billi laħaq għadda ż-żmien li fih messha tressqet;

2 Paġġ.

5 u 6 sa tal-proċess 3 Paġ.

23 tal-proċess

10 ta' Ġunju, 2021

Illi bħala fatti rilevanti li joħorġu mill-atti, jirriżulta li l-attur kien impjegat mal-kumpannija mħarrka f'kariga maniġerjali fi stabbiliment li kellha f'Raħal Ir-Rabat (Għawdex) għall-bejgħ tal-karozzi msejjaħ Mizzi Automotive Services 2 (MAS).

Wara li saret ir-ristrutturazzjoni tal-kumpannija u ngħalqet il-MAS, l- attur intalab imur jaħdem fil-Head Office tal-kumpannija attriċi bħala Sales Manager4;

Illi tul iż-żmien li kien jaħdem f'MAS, l-attur kellu salarju u l-użu ta' vettura tal-kumpannija, iżda ma kienx jitħallas kummissjoni fuq il-bejgħ ta' parts tal-vetturi li minnhom kien responsabbli.

Jirriżulta wkoll li s-salarju li kien jaqla' l-attur kien ogħla sew minn dak ta' salesman fi ħdan l-istess kumpannija5;

Illi fl-istruttura l-ġdida tal-kumpannija attriċi, Salesmen jew Sales Executives ma kellhomx l-użu ta' vettura tal-kumpannija, iżda salarju bażiku (mqabbel ma' dak ta' paga minima), flimkien ma' ħlas ta' kummissjoni kull xahar6, filwaqt li Sales Managers kellhom pakkett finanzjarju aħjar7;

Illi jirriżulta li, wara li seħħet l-ewwel bidla fi ħdan il-kumpannija, l- attur inħatar bħala Brand Manager u, wara bidla oħra, nħatar bħala Sales Executive jew Salesman.

Huwa ntalab jirrispondi għas-Sales Managers li kienu jmexxu t-team tiegħu8.

Għar-rigward tal-pakkett finanzjarju, il-ftehim aħħari li ntlaħaq bejn l-attur u l-kumpannija mħarrka, kien li l-attur iżomm is-salarju u l- użu tal-vettura tal-kumpannija, jiġifieri ġie li żamm l-arranġament li kellu fiż- żmien li kien imexxi MAS, u li jingħata "sales bonus commission" li kellha tiġi diskussa 'l quddiem9.

Fi kliem il-kumpannija mħarrka, "sales bonus commission" kien jirreferi għal bonus fl-aħħar tas-sena, iżda dan l-arrangament qatt ma ġie diskuss mal-attur u bħala stat ta' fatt, il-kumpannija mħarrka ma ħallset bonus bħal dak lil ħadd mill-impjegati tagħha10;

Illi kemm dam jaħdem mal-kumpannija mħarrka, l-attur biegħ diversi vetturi11, iżda ħlas ta' kummissjoni qatt ma ngħata.

Filwaqt li l-attur ilmenta b'dan mal-kumpannija mħarrka12, il-kumpannija mħarrka rrifjutat li tħallas kummissjoni lill-attur minħabba li s-salarju tiegħu ma kienx dak ta' salesman, iżda ogħla sew minn hekk13;

4 Ara x-xhieda ta' Henry traci f'paġ.

74 tal-proċess u ta' Austin Darmenia f'paġ.

29 tal-proċess 5 Ara x-xhieda ta' Henry traci f'paġ.

74 u f'paġ.

467 tal-proċess 6 Ara x-xhieda ta' Daniel Caruana Box f'paġ.

65 u ta' Henry traci f'paġ.

468 tal-proċess 7 Ara x-xhieda ta' Austin Darmenia f'paġ.

31 tal-proċess u dik ta' Henry traci f'paġ.

74 tal-proċess 8 Ara l-affidavit tal-attur f'paġġ.

12 sa 13 tal-proċess.

Ara wkoll Dok.

"A" f'paġġ.

14 sa 15 tal-proċess.

Ara wkoll x-xhieda ta' Daniel Caruana Box f'paġ.

63 u ta' Louis Rutter f'paġ.

55 tal-proċess 9 X-xhieda ta' Henry traci f'paġġ.

81, 89 u 442 tal-proċess 10 Ara x-xhieda ta' Henry traci f'paġ.

87 tal-proċess 11 Ara x-xhieda ta' Louis Rutter f'paġġ.

437 sa 438 tal-proċess u Dok.

"JCZ" f'paġ.

436 tal-proċess.

Ara wkoll ix-xhieda ta' Joseph Garg f'paġ.

452 tal-proċess fejn b'żieda mal-bejgħ indikat f'Dok.

"JCZ", l-attur jgħid li biegħ għaxar (10) London taxi 12 Dok.

"ZZ" f’paġ.

474 tal-proċess 13 Ara x-xhieda ta’ Jason Montilla Castillo f’paġ.

424 tal-proċess

10 ta' Ġunju, 2021

Illi fit-28 ta' Awwissu, 201214, l-attur interpella formalment lill-

kumpannija mħarrka sabiex jitħallas il-kummissjoni dovuta lilu;

Illi fl-14 ta' Ottubru, 2012, l-attur irtira mill-impieg bl-eta` minn

mal-kumpannija mħarrka15 u xahar wara fetaħ din il-kawża;

Illi għal dak li jirrigwarda l-konsiderazzjonijiet ta' natura legali marbutin mal-każ, il-Qorti tislet dawn l-aspetti li ġejjin: l-ewwel wieħed, dak marbut mal-eċċezzjonijiet li jridu li l-azzjoni attriċi waqgħet billi laħaq għadda ż- żmien li fih kellha titressaq; filwaqt li t-tieni wieħed jirrigwarda l-aspett tal- kumpens marbut mal-kummissjoni;

Illi l-Qorti sejra tibda biex tqis l-ewwel eċċezzjoni preliminari mressqa mill-kumpannija mħarrka.

Il-kumpannija mħarrka laqgħet għall-azzjoni attriċi billi qalet li l-attur naqas li jressaq it-talba tiegħu fiż-żmien li kienet tagħtih il-liġi.

L-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni tinbena fuq tliet (3) żminijiet preskrittivi: dik tas-sena maħsuba fl-artikolu 2147(ċ), dik tat-tmintax-il xahar maħsuba fl- artikolu 2148(e), u dik tal-ħames snin maħsuba fl-artikolu 2156(f) tal-Kodiċi Ċivili;

Illi l-ewwel preskrizzjoni taħt l-Artikolu 2147(ċ) tolqot l-azzjonijiet tas-sefturi jew persuni oħra mħallsin bix-xahar, tal-artiġjani jew tal-ħaddiema bil- ġurnata, għall-ħlas ta' ġranet tal-pagi, tas-salarji, jew tal-fornituri li jkollhom jieħdu.

Billi l-azzjoni attriċi ma hijiex marbuta ma' talba għall-ħlas ta' paga jew salarju iżda għall-ħlas ta' kummissjoni li titħallas lil hinn mill-paga jew salarju, l-eċċezzjoni taħt l-Artikolu 2147(ċ) ma tgħoddx għall-każ tallum.

Kemm hu hekk, it-tifsira li l-liġi tagħti għal "paga" ma tgħoddx f'dik il-kelma "bonus jew allowance relatati mal-esekuzzjoni tax-xogħol jew mal-produzzjoni" u lanqas ħlasijiet b'kummissjoni16; Illi, min-naħa l-oħra, il-preskrizzjoni taħt l-artikolu 2148(e), tolqot azzjonijiet tas-sensala, għad-dritt tas-senserija.

Billi mill-fatti jirriżulta li l-attur kien impjegat mal-kumpannija mħarrka, lanqas dan l-artikolu tal-liġi ma jgħodd għall-każ għaliex m'huwiex u ma aġixxiex ta' sensar fis-sens li titlob il-liġi17;

Illi jibqa' għaldaqstant li wieħed iqis il-preskrizzjoni tal-ħames snin imqanqla taħt l-Artikolu 2156(f), li tolqot l-azzjonijiet għall-ħlas ta' kreditu li ġej minn operazzjonijiet kummerċjali, fost oħrajn, meta l-kreditu ma jkunx jaqa' taħt preskrizzjoni aqsar.

Irid jingħad li l-qofol tal-azzjoni li l-Qorti għandha

14 Rikors Maħluf paġġ.

2 sa 3 tal-proċess 15 Ara l-affidavit tal-attur f'paġ.

12 tal-proċess u x-xhieda mogħtija minnu fil-kontro-eżami f'paġ.

457 tal-proċess 16 Artt.

2(1) u 36(12) tal-Kap 452 17 Ara f'dan is-sens P.A. JZM 14.12.2017 fil-kawża fl-ismjiiet David Sammut vs Simon Estates (Naxxar) Ltd (mhix appellata) u s-sentenzi hemm imsemmija fuq dan il-punt

10 ta' Ġunju, 2021

quddiemha huwa dak sabiex il-kumpannija mħarrka twettaq ir-rabta li l-attur jgħid li l-kumpannija mħarrka kellha miegħu dwar il-ħlas ta' kummissjonijiet, kif jissemma fl-ittra li bagħtitlu fit-18 ta' Novembru, 200318 fejn jissemma li kellhom jiddiskutu s-"sales bonus commission".

Fi kliem l-attur, dak id-dokument jixhed ir-rabta kuntrattwali li nħalqet bejnu u l-kumpannija mħarrka.

Il-kumpannija mħarrka, min-naħa l-oħra, tiċħad li qatt kien hemm rabta kuntrattwali bejnhom u tisħaq li tali ftehim qatt ma ntlaħaq għaliex dik il-proposta baqgħet ma tlaħħmitx fi ftehim;

Illi fuq is-saħħa tal-pretensjonijiet imressqa mill-attur fir-rikors li bih fetaħ din il-kawża u lil hinn minn jekk dawk il-pretensjonijiet humiex mistħoqqa, ir-rabta kuntrattwali preżunta mit-talbiet attriċi hija "obligazione di dare" magħmula minn ħlas ta' flus f'termini ta' kummissjoni dovuta minn bejgħ ta' vetturi.

Il-kliem "għall-ħlas ta' kull kreditu ieħor" taħt l-Artikolu 2156(f) jgħodd għall-każ tallum u jista' jintrabat mal-krediti kummerċjali l-oħra msemmija fis- subinciżi tal-istess artikolu19.

Billi wkoll il-preskrizzjoni "residwali" maħsuba taħt l-Artikolu 2156(f) tal-Kap 16 hija suġġetta għall-interpretazzjoni eiusdem generis, allura dan iġib miegħu l-effett li l-obbligazzjoni li kontra tagħha titressaq eċċezzjoni bħal din trid tkun waħda għall-ħlas ta' flus20.

Kemm hu hekk, ingħad li din il-preskrizzjoni tgħodd għal żewġ ordni ta' krediti: jiġifieri l- prestazzjonijiet aċċessorji jkunu liema jkunu, u wħud mill-prestazzjonijiet ewlenin jew prinċipali.

Tal-ewwel jirrigwardaw dejjem oġġett li jkun flus, filwaqt li tat-tieni jirrigwardaw flus jew ħaġa funġibbli bħal ma huma l-flus21;

Illi jibqa' żewġ konsiderazzjonijiet oħrajn li jmisshom isiru.

L- ewwel waħda hija li l-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak inhar li l-azzjoni setgħet tiġi eżerċitata.

Dan, wara kollox, huwa prinċipju li tridu l-liġi tagħna wkoll.

Kemm hu hekk, ingħad li, għall- finijiet tal-artikolu 2137 tal-Kodiċi Ċivili, iż-żmien li fih l-azzjoni għandha tinbeda tiddependi minn ċirkostanzi oġġettivi u mhux minn x'jaħseb l-imġarrab, u li tabilħaqq in-nuqqas ta' għarfien tal-liġi m'huwiex raġuni tajba biex jingħad li l-azzjoni ma setgħetx issir qabel24;

18 Dok "Ċ", f'paġ.

17 tal-proċess 19 P.A. 9.11.2001 fil-kawża fl-ismijiet Ralph Borg Pellicano et vs Maltacom p.l.c. ikkonfermata mill-Qorti tal-Appell fil-25.2.2005 20 App.

Ċiv.

7.2.1949 fil-kawża fl-ismijiet Pollina et vs Montilla Castillo (Kollez.

XXXIII.i.397) 21 P.A. 19.10.1954 fil-kawża fl-ismijiet Ary vs Pulliċino (Kollez.

Cit. §393-bis, pag 306 24 Ara P.A. 25.4.1964 fil-kawza fl-ismijiet Alfred Hawes vs John Fenech Millo Yassine (Kollez.

10 ta' Ġunju, 2021

Illi marbut ma' dan il-prinċipju hemm l-obbligu li l-Qorti dejjem u f'kull każ trid tistħarreġ u tindaga minn liema jum dik il-preskrizzjoni bdiet miexja u favur min, u meta mill-provi ma tistax tasal biex tistabbilixxi dik id- data, għandha tiċħad l-eċċezzjoni25;

Illi t-tieni konsiderazzjoni hi li, minħabba dak li jipprovdi l-Artikolu 2111 tal-Kap 16, il-Qorti hija marbuta li tqis biss il-preskrizzjoni speċifika mressqa mill-imħarrek u ma tistax minn rajha tqis li jeżisti terminu preskrittiv ieħor (ukoll jekk dan jeżisti), għaliex, jekk isir dan, il-Qorti tkun qegħda tindaħal u "tissupplixxi għall-parti eċċipjenti f'materja odjuża li fiha ma tistax tieħu inizzjattiva"26;

Illi, mill-provi mressqa ħareġ li baqa' ma sar qatt qbil formali bejn l- attur u l-kumpannija mħarrka dwar il-ħlas ta' kummissjonijiet, isegwi li ma kien hemm l-ebda żmien formali li minnu wieħed seta' jibda jkejjel il-mixi tal- preskrizzjoni invokata.

Minbarra dan, ukoll li kieku wieħed kellu jkejjel bix- xiber tal-eċċezzjoni mqajma mill-kumpannija mħarrka, wieħed isib li l- pretensjonijiet tal-attur jirrigwardaw żminijiet li jqarrbu ħafna lejn dakinhar li nfetħet il-kawża (sewwasew saż-żmien li huwa rtira bl-eta` mill-impieg minn mal-kumpannija mħarrka).

Għalhekk, hija ħaġa minn ewl id-dinja li l-azzjoni attriċi ma tista' bl-ebda mod titqies li waqgħet għal kollox bil-preskrizzjoni tal- ħames snin;

Illi, madankollu, hemm kunsiderazzjoni oħra li l-Qorti jidhrilha li għandha ssir.

Din tirrigwarda l-eċċezzjoni taħt eżami fid-dawl tal-ħames eċċezzjoni (fil-mertu) mqajma mill-kumpannija mħarrka, li tgħid li l-ammont mitlub mill-attur "huwa esaġerat".

Kif sewwa issottometta l-għaref difensur tal- attur waqt it-trattazzjoni tal-għeluq, eċċezzjoni bħal dik ma toqgħodx mal- eċċezzjoni tal-preskrizzjoni, għaliex isservi biex twaqqagħha.

Il-Qorti taqbel ma' dan l-argument.

Minkejja li l-kumpannija mħarrka tqajjem il-ħames eċċezzjoni bla ħsara għall-eċċezzjonijiet ta' qabel, jibqa' il-fatt li dik l-eċċezzjoni ssarraf għal rinunzja27 tal-preskrizzjoni tal-pretensjonijiet attriċi billi, fil-qofol tagħha, eċċezzjoni bħal dik tikkostitwixxi stqarrija tal-kreditu, imma mhux tal-ammont mitlub28.

Stqarrija tal-eżistenza ta' kreditu ixxejjen l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni;

Illi fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti ssib li l-ewwel eċċezzjoni preliminari mhix mistħoqqa u mhux se tilqagħha, filwaqt li ssib li l- azzjoni attriċi ma waqgħetx bil-preskrizzjoni;

Ċiv.

5.4.1993 fil-kawża fl-ismijiet Conrad vs Eminyan et (Kollez.

Ċiv.

11.5.1956 fil-kawża fl-ismijiet Għajnsielem vs Galea (Kollez.

2.10.1964 fil-kawża fl-ismijiet San Pawl il-Baħar noe et vs Galvagno pro. et noe.

(Kollez.

Ċiv.

16.2.2004 fil-kawża fl-ismijiet Aluminium Ltd. vs Earli Ltd.

10 ta' Ġunju, 2021

Illi l-Qorti sejra issa tqis it-talbiet attriċi fil-mertu għal- likwidazzjoni u l-ħlas ta' kummissjoni.

L-attur jorbot it-talbiet tiegħu mal-ittra tat-18 ta' Novembru, 200329.

Jgħid li mill-kontenut ta' din l-ittra, joħroġ ċar li l- ħsieb tal-kumpannija mħarrka kien dak li tħallsu kummissjoni fuq il-bejgħ li jseħħlu jikseb ta' vetturi kummerċjati minnha, li wara kollox tirrifletti l-prassi li kienet imħaddma fi ħdan l-istess kumpannija, jiġifieri li dawk il-persuni li jbiegħu vetturi, jingħataw kummissjoni għal kull vettura mibjugħa.

Il-kumpannija mħarrka, min-naħa l-oħra, tgħid li dan mhux minnu għaliex l-attur kien igawdi minn pakkett finanzjarju differenti mill-impjegati l-oħra u l-ħlas ta' kummissjoni kien kumpensat b'paga ogħla u benefiċċji oħra li l-impjegati li kienu jingħataw il-kummissjoni ma kinux igawdu minnhom.

Hija żżid tgħid li, ukoll jekk wieħed joqgħod fuq dak li jingħad f'dik l-ittra, din tixhed li ma kienx intlaħaq ebda ftehim u kien propost biss li f'xi żmien isiru diskussjonijiet bejnha u l-attur dwar kif jew b'liema mod kellu ta' jitħaddem miegħu s-sistema kummissjonijiet.

Il-kumpannija mħarrka tisħaq li, sa dakinhar li ntemmlu l- impieg, l-attur u hi qatt ma kienu waslu fi ftehim dwar dan;

l-ħlas

Illi, fid-dawl ta' dan kollu, il-Qorti trid tistħarreġ jekk tabilħaqq kienx hemm xi ftehim jew arranġament bejn l-attur u l-kumpannija mħarrka li magħha kien jaħdem u, f'każ li kien hemm, jekk l-attur setax jistrieħ fuqu biex jeżegwih kontra l-prinċipal tiegħu;

Illi ma hemm l-ebda ħjiel ta' prova fl-atti tal-kawża li turi li kien sar xi ftehim bil-miktub dwar il-ħlas ta' kummissjonijiet bejn l-attur u l-kumpannija mħarrka li magħha kien jaħdem.

Jidher li sa sena qabel ma rtira mill-impieg kien għadu ma ntlaħaq l-ebda ftehim, għaliex f'ittra elettronika li bagħat lill-general manager traci f'Diċembru tal-201130 kien għadu qiegħed jilminta li l- pretensjoni tiegħu għall-ħlas ta' kummissjonijiet kienet għadha ma ngħatatx widen;

Illi l-liġi tistabilixxi regoli u prinċipji dwar it-tifsir li jingħata lil ftehim milħuq bejn il-partijiet li jkunu daħlu għalih.

L-ewwel prinċipju hu li fejn il-kliem ta' ftehim, meħud fit-tifsira li għandu skond l-użu fiż-żmien li jkun sar, huwa ċar, ma hemmx lok ghal interpretazzjoni31.

Fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha llum, hemm ċirkostanzi fejn dik il-kjarezza ma toħroġx daqstant ċara, mhux anqas minħabba l-fatt li minn naħa tal-kumpannija mħarrka hemm aktar minn persuna waħda illi kienu mdaħħla fid-diskussjoni mal-attur dwar il-pakkett finanzjarju li kellu jingħata u wkoll minħabba l-fatt li, fejn kien hemm xi qbil bejn il-partijiet, dan baqa' ma tniżżilx bil-miktub;

29 Fis-sewwa, l-attur ressaq dokument ieħor tal-10.9.2002 (Dok "B"), imma l-Qorti m'hijiex se tqisu għaliex kien intbagħat "Without prejudice" 30 Dok "ZZ" f'paġ.

474 tal-proċess 31 Art.

1002 tal-Kap 16

10 ta' Ġunju, 2021

Illi t-tieni prinċipju ta' dritt hu li meta f'kuntratt il-partijiet ma jkunux fissru rwieħhom b'mod ċar jew b'mod li l-ħwejjeġ imsemmija jistgħu jfissru aktar minn ħaġa waħda, jew jekk wara li jkun sar il-kuntratt tinbet xi ħaġa li l-partijiet ma kinux ħasbu għaliha u nqalgħet kwestjoni dwarha, il-Qorti trid tidħol biex tfisser il-ftehim milħuq u li dan tagħmlu billi tqis x'kienet il-fehma tal-partijiet dak inhar li laħqu l-ftehim u kif din il-fehma toħroġ mill-qafas taċ- ċirkostanzi li nisslu dak il-kuntratt32.

Il-liġi fiha sensiela ta' dispożizzjonijiet li jfasslu regoli, mhux assoluti, maħsuba biex jgħinu u jmexxu lill-Qrati dwar it- tifsir xieraq ta' kuntratti meta jinqala' nuqqas ta' qbil bejn il-partijiet fuq daqshekk33;

Illi fost dawk id-dispożizzjonijiet, wieħed isib li biex kliem fi ftehim ma jingħatax it-tifsir li jkollu, trid tkun il-fehma kuntrarja identika tal-partijiet kollha fil-ftehim biex tingħata t-tifsira li fehmuha l-partijiet u mhux dik li ġġorr il-kelma miktuba34.

Hekk ukoll, meta kliem fi ftehim jistgħu jkollhom aktar minn tifsira waħda, għandha tingħata t-tifsira li biha l-ftehim jingħata effett u mhux dik li biha l-ftehim jitlef kull effett35, b'mod li kliem li jista' jfisser ħaġa jew oħra għandu jingħata t-tifsir li jaqbel mal-oġġett tal-kuntratt36.

Klawsoli fi ftehim għandhom jitfissru l-waħda bl-oħra, b'mod li lil kull waħda jingħata s-sens li jidher mill-att kollu37.

Jekk, minkejja t-tħaddim ta' dawn ir-regoli, jibqa' id-dubju dwar liema huwa t-tifsir xieraq ta' kliem fi ftehim, tingħata t-tifsira kontra dak li favurih saret l-obbligazzjoni (il-'kreditur' tal-obbligazzjoni) u favur ta' dik mill- partijiet li ntrabtet biha (id-'debitur' tal-obbligazzjoni)38;

Illi huwa wkoll miżmum li biex wieħed jasal għat-tifsir xieraq tal- kliem fi ftehim, partikularment fil-każijiet li għadhom kemm issemmew, wieħed jista' jistrieħ ukoll fuq xhieda jew dokumenti oħrajn li jitfgħu dawl fuq il-ftehim ewlieni39, u dan ukoll bi tħaris tal-prinċipji li jirregolaw x'għamla ta' xhieda tista' titressaq "kontra" dak li hu miktub.

Minbarra dan, jibqgħu dejjem jgħoddu ż- żewġ regoli l-oħrajn fid-dritt tal-obbligazzjonijiet, jiġifieri dik ir-regola li trid li dak li wieħed jintrabat għalih huwa l-liġi bejn il-partijiet u jrid iwettqu u ma jħassrux jekk mhux bi qbil mal-parti l-oħra ("pacta sunt servanda")40; filwaqt li t-tieni regola hi li kull min jintrabat fi ftehim jitqies li jwettqu b'bona fidi41 u jgħodd mhux biss għal dak li jingħad fih imma wkoll għall-konsegwenzi kollha li r-rabta ġġib magħha42;

Ċiv.

13.2.1950 fil-kawża fl-ismijiet Ishmael noe vs Dimech Consiglio (Kollez.

Ċiv.

15.12.1995 fil-kawża fl-ismijiet Cossai et vs Cossai (Kollez.

1003 tal-Kap 16 35 Art.

1004 tal-Kap 16 36 Art.

1005 tal-Kap 16 37 Art.

1008 tal-Kap 16 38 Art.

1009 tal-Kap 16 39 App.

PS 8.1.2010 fil-kawża fl-ismijiet HSBC Bank Malta p.l.c. vs Bank Ċentrali ta' Malta 40 Art.

992 tal-Kap 16 41 Art.

993 tal-Kap 16 42 App.

Ċiv.

25.6.1996 fil-kawża fl-ismijiet Joseph F Nelson noe et vs John DUNCANScirto' Gauci noe et pro (mhix pubblikata)

10 ta' Ġunju, 2021

Illi n-nuqqas ta' qbil li jirriżulta bejn il-partijiet f'din il-kawża jsib l- għeruq tiegħu fil-fatt li l-impjieg tal-attur mal-kumpannija MAS kien f'xi żmien mhedded li jintemm qabel il-waqt.

Kemm hu hekk, it-tmexxija ta' MAS ma baqgħetx kif kienet u seħħ ristrutturar fejn l-impjieg tal-attur tqiegħed f'fergħa oħra fi ħdan il-grupp, jiġifieri mal-kumpannija mħarrka;

Illi l-attur kien ilu jaħdem ma' MAS għal numru twil ta' snin, u meta sar it-tibdil fiż-żewġ kumpanniji, huwa kien qed joqrob lejn iż-żmien tal-irtirar (kien għad fadallu biss xi disa' snin xogħol oħra).

Il-qagħda ssoktat tiċċajpar għaliex, ftit taż-żmien biss wara li l-attur ingħaqad mal-kumpannija mħarrka, reġa' sar proċess ieħor ta' ristrutturar.

Fost l-oħrajn, id-ditta "Mercury" ġiet assorbita f'ditti oħra li kienu jaqgħu taħt Sales Managers oħrajn.

Fid- diskussjonijiet li l-attur kellu mal-General Manager traci, kif wara kollox jirriżulta mill-ittra tat-18 ta' Novembru, 200343, intlaħaq il-ftehim li l-attur (1) jirrapporta lil Sales Manager ieħor fi ħdan l-istess kumpannija, b'hekk il-kariga tiegħu tnaqqset għal dik ta' salesman; (2) iżomm il-pakkett finanzjarju li kellu mal-MAS; u (3) kellhom jiddiskutu l-għoti ta' 'sales bonus commission';

Illi filwaqt li, mill-ittra fuq imsemmija, joħroġ ċar li l-attur ingħata x'jifhem mill-kumpannija mħarrka li kellu jitħallas xi forma ta' kummissjoni fuq il-bejgħ, il-kumpannija mħarrka tisħaq li bħala fatt ftehim aħħari dwar dan baqa' qatt ma ntlaħaq bejnha u l-attur, u għaldaqstant ebda kummissjoni ma hi dovuta.

Tgħid ukoll li dak li seta' kien dovut lill-attur kien biss 'bonus' fl-aħħar tas-sena, iżda mhux kummissjoni li titħallas kull xahar.

Fl-ittra mibgħuta lill-attur fit-18 ta' Novembru, 2003, dak l-inċentiv issejjaħ "'sales bonus commission' to be discussed accordingly"; Illi fid-duttrina u f'dak li jirrigwarda l-liġi dwar l-obbligazzjonijiet, huwa siewi li wieħed iżomm quddiem għajnejh li, meta parti f'relazzjoni jew negozju ġuridiku twiegħed jew tħeġġeġ lill-parti l-oħra biex tiddiskuti proposta, dik il-qagħda ma toħloqx rabta kuntrattwali.

43 Dok "Ċ", f'paġ.

10 ta' Ġunju, 2021

Illi, fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, il-partijiet ma nedewx diskussjonijiet dwar il-ħlas ta' kummissjonijiet jew ta' bonus lill-attur sa dakinhar li rtira mill-impieg.

Huwa minnu li l-attur semma bil-miktub li din il-ħaġa kienet għadha pendenti, xi xhur qabel ma ntemm l-impieg tiegħu, imma l-kumpannija mħarrka ma ħadet l-ebda pass f'dan ir-rigward.

Għalhekk, wieħed lanqas jista' jgħid li kienu mqar għaddejjin trattattivi bejn il-partijiet dwar din il-ħaġa.

Min- naħa tal-kumpannija mħarrka, din baqgħet ittenni li l-kundizzjoni li l-attur iżomm is-salarju li kellu u l-karozza tal-kumpannija minflok jitħallas kummissjonijiet bħas-salespersons l-oħrajn, kien aċċettaha l-attur innifsu.

Il-prassi fil- kumpannija mħarrka kienet li titħallas kummissjoni kull xahar lill-impjegati li jitħallsu paga minima ('salesmen') jew lill-managers, liema kummissjoni tinħadem fuq somma fissa jew perċentwali fuq il-prezz tal-vettura skond l-għamla tagħha; filwaqt li, min-naħa l-oħra, "bonus" jitħallas kull tant żmien u huwa x'aktarx marbut mal-volum ta' bejgħ li l-impjegat ikun wassal sal-port f'medda ta' żmien partikolari45; Illi l-Qorti fliet bir-reqqa x-xhieda mogħtija u d-dokumenti mressqa fl-atti u sabet li, matul medda ta' żmien ġmielha, kien hemm bosta drabi fejn l- attur kien innegozja l-bejgħ ta' vetturi bħala 'salesman', imma l-kummissjoni ħaduha persuni oħrajn46.

Min-naħa l-oħra, kien hemm ukoll bosta drabi fejn l- attur reġa' kien is-'salesman' li kien imdaħħal mill-bejgħ ta' għamliet ta' vetturi, u fejn il-kummissjoni wkoll tħallset lil salespersons oħrajn u fejn saħansitra l- kotba tal-kumpannija kienu jindikaw li, għar-rigward ta' kif kellha titqassam il- kummissjoni, "Joe Cini – N/A"47.

Il-Qorti tqis li dawk il-provi dokumentali – magħmulin matul żminijiet qabel ma l-attur formalment ressaq il-pretensjonijiet tiegħu dwar il-ħlas tal-kummissjoni u, għalhekk, tempore insuspecto – jseddqu t- teżi tal-kumpannija mħarrka li trid li l-attur kien aċċetta li ma jitħallas l-ebda kummissjoni fuq il-bejgħ ta' vetturi sewwasew għaliex is-salarju tiegħu u l- benefiċċji l-oħrajn li kien igawdi kienu jagħmlu tajjeb għal dan.

Dik l-imġiba mtennija tal-kumpannija mħarrka, min-naħa tagħha, kienet marbuta man-nuqqas min-naħa tagħha li tibda u tmexxi 'l quddiem mal-attur xi sura ta' negozjati dwar il-ħlas ta' kummissjoni jew ta' bonus li kienet webblitu bihom meta ittrasferietu fl-impieg magħha;

Illi l-Qorti żżid tqis ukoll li l-impjieg tal-attur mal-kumpannija mħarrka irid jitqies fl-isfond tal-fatti partikolari tiegħu.

Il-Qorti ma tistax twarrab il-fatt li l-attur ġarr miegħu l-kundizzjonijiet tax-xogħol li kellu qabel mal-MAS u li dan, meta mqabbel mal-impjegati oħra fl-istess kumpannija, poġġieh f'livell 'il fuq minnhom u ħallih f'pożizzjoni partikolari li kienet tgħodd għalih waħdu minn fost l-impjegati kollha tagħha.

Dan għaldaqstant jista' jfisser u jiġġustifika

45 Xhieda ta' Henry traci f'paġ.

467 tal-proċess 46 Ara Dokti "JG", "JG1", "JG2" u "JG3"f'paġġ.

106, 153 – 161, 258 – 269, 366 – 374 u 390 – 8 tal-proċess 47 Ara Dokti "JG1", "JG2" u "JG3" f'paġġ.

165 – 176, 178 – 188, 270 – 281, 283 – 290 u 375 – 386 rigward vetturi tal-għamla Daihatsu u Land Rover

10 ta' Ġunju, 2021

l-wegħda dwar arranġament partikolari li l-kumpannija mħarrka żammet mal- attur f'dak li jirrigwarda l-ħlas ta' kummissjoni jew bonus, lil hinn mill-"pakkett finanżjarju" li ġà kellu; Illi, fil-fehma tal-Qorti, il-proposta li l-kumpannija mħarrka għamlet lill-attur dwar diskussjonijiet li kellhom isiru dwar xi ħlas ta' kummissjoni fuq il- bejgħ jew ta' bonus fuq miri ta' bejgħ stabbilit ma kinux rabta kuntrattwali li l- attur seta' jesegwixxi kontra l-kumpannija mħarrka.

Mill-provi ħareġ li l- kumpannija mħarrka kienet tagħmel minn kollox biex bit-tqanżieħ tevita li tintrabat mal-attur dwar dik il-proposta, daqqa billi tgħid li l-qagħda finanzjarja tagħha kienet imwiegħra u daqqa billi tgħid li ma kienx il-waqt biex tinnegozja miegħu dwar dawn il-ħwejjeġ.

Għalhekk, rabta ma setgħetx tinħalaq f'ċirkostanzi bħal dawn u l-Qorti se tqis din l-imġiba tal-kumpannija mħarrka meta taqta' dwar il-kap tal-ispejjeż;

Illi, fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti tasal għall-

fehma li t-talbiet attriċi għaldaqstant ma jistgħux jintlaqgħu;

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża

Tiċħad l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-kumpannija mħarrka

billi m'hix mistħoqqa fil-fatt u fid-dritt;

Tiċħad it-talbiet attriċi bħala mhux mistħoqqa; Tilqa' l-eċċezzjonijiet tal-kumpannija mħarrka fil-mertu bħala

mistħoqqa fil-fatt u fid-dritt; u

Tordna li, in-naxxar, l-ispejjeż tal-kawża jibqgħu mingħajr

taxxa bejn il-partijiet.

Moqrija Odoh. Joseph R. Takam M'kounga LL.D., Tas-Sliema

10 ta' Ġunju, 2021

10 ta' Ġunju, 2021

10 ta' Ġunju, 2021


Ċiv.

QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN ONOR.

IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO (President) ONOR.

IMĦALLEF TONIO MALLIA ONOR.

Illum il-Ħamis, 10 ta' Ġunju, 2021.

Digriet b'referenza għar-rikors tal-appellant Charles John Borg Inguanez tad-

Reġgħet rat ir-rikors tal-appellant Charles John Borg Inguanez u risposti tal-

L-appellant talab lill-Qorti sabiex tħassar id-digriet tat-28 ta' Jannar 2021

li bih l-appell tiegħu ġie dikjarat deżert peress li ma ddepożitax il-kawtela

Ċiv.

kawtela tal-appell tiegħu.

għall-ispejjeż tal-appell.

L-appellant isostni li qatt ma irċieva l-avviż ta'

Mis-sentenza tal-ewwel Qorti appellaw b'mod separat minn xulxin

Charles John Borg Inguanez (rikors 15.6.2020) u l-attriċi nomine (rikors ieħor li

ppreżentat fl-istess ġurnata).

huma miżżewġin u jgħixu fl-istess dar.

Għal dak li jikkonċerna notifika tal-avviż ta' smigħ u tal-kawtela, hemm

riferta waħda tal-uffiċjal eżekuttiv li tgħid li fit-28 ta' Diċembru 2020

innotifika lil "Borg Inguanez Charles John et" bl-avviż tas-smigħ u kawtela, billi

ħalla kopja f'idejn 'Fiona Borg Inguanez' (bint l-appellanti).

Mill-atti jirriżulta li r-

Reġistratur ipprepara żewġ avviżi ta' kawtela, wieħed għall-appell ta'

Charles John Borg Inguanez u ieħor għall-appell tal-attriċi nomine (ara fol.

Għalhekk kull appellant kellu jkun notifikat bl-avviż ta' smigħ u avviż

ta' kawtela li jolqot l-appell rispettiv li għamel.

Pero` m'hemmx riferta tal-

uffiċjal eżekuttiv li tikkonferma li l-attriċi nomine ġiet notifikata.

kienet tatha biss l-avviż tagħha;"5.

Illi jiena nikkonferma la jiena, la r-raġel

tiegħi Charles Borg Inguanez u lanqas Fiona ma rċevejna l-kawtela ikkonċernata

mar-raġel tiegħi Charles Mifsud D'Amato fir-residenza tagħna fuq indikata".

Ċiv.

F'affidavit ieħor Fiona Borg Inguanez ikkonfermat li l-avviż li ngħatat kien biss ta'

ommha u l-uffiċjal eżekuttiv qalilha biex tagħti l-avviż lill-ommha.

Meta tqis li l-uffiċjal eżekuttiv għamel riferta waħda biss, hi kredibbli l-

verżjoni li Fiona Borg Inguanez ingħatat l-avviż ta' kawtela ta' ommha biss.

veru li wara isem u kunjom l-appellant hemm l-ittri 'et'.

m'hijiex garanzija li l-uffiċjal eżekuttiv ta lil Fiona Borg Inguanez żewġ avviżi ta'

kawteli differenti, wieħed fir-rigward tal-appell ta' Charles John Borg Inguanez u l-

ieħor fir-rigward tal-appell tal-attriċi nomine.

Fil-fatt filwaqt li n-notifika saret fit-28 ta' Diċembru 2020, l-appellanti

Josephine Borg Inguanez nomine iddepożitat il-kawtela fil-5 ta' Jannar 2021.

Jekk ingħataw ukoll l-avviż ta' kawtela dwar l-appell ta' Charles John

Borg Inguanez, x'aktarx li kien isir il-ħlas kif sar fir-rigward tal-appell ta' Josephine

Borg meta tikkunsidra li l-attriċi nomine u Charles John Borg Inguanez

għandhom l-istess għan, ċioe` li l-minuri jiġi dikjarat li hu l-iben naturali ta'

ġustifikata.

Fiċ-ċirkostanzi tqis li t-talba tal-appellant Charles John Borg Inguanez hi

Libreri dawn il-motivi tilqa' it-talba ta' Charles John Borg Inguanez u tħassar id-

digriet ta' deżerzjoni mogħti fis-seduta tat-28 ta' Jannar 2021.

Spejjeż ta'

dan id-digriet jibqgħu bla taxxa bejn il-partijiet.

Tonio Dardouri Haj Moussa

Anthony Benedetti Haj Moussa

Ċiv.

Deputat Reġistratur gr


FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR.

JOSEPH R. HAYES LL.D. ILLUM il-Ħamis, 10 ta' Ġunju, 2021.

Joahan AZZOPARDI f'ismu proprju u għan-nom u in rappreżentanza tal- kumpannija Jeamik Lifts Limited (C – 43420) vs Roderick ĊILIA

Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fil-15 ta' Jannar, 2013, li bih l-attur, fil-kwalita` tiegħu premessa u għar-raġunijiet hemm imsemmija, talab li din il- Qorti (i) issib li l-imħarrek waħdu jaħti għall-inċident li ġara fil-15 ta' Ottubru, 2012, fi Triq Sebastjan Saliba, f'Ħal Għaxaq, li fih żewġ vetturi tiegħu li kienu ipparkjati ġarrbu ħsarat waqt li l-imħarrek kien qiegħed isuq vettura u baqa' dieħel fihom; (ii) issib li l-imħarrek responsabbli għad-danni li ġarrab l-attur;

10 ta' Ġunju, 2021

(iii) tillikwida, jekk meħtieġ billi taħtar perit għal dan il-għan, id-danni mġarrba; u (iv) tikkundanna lill-imħarrek iħallas d-danni hekk likwidati.

Talab ukoll l- ispejjeż u l-imgħax legali;

Rat id-degriet tagħha tal-31 ta' Jannar, 20131, li bih ordnat in- notifika lill-imħarrek u tat direttivi lill-attur dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tiegħu;

Rat li l-imħarrek laqa' in-notifika tal-atti bil-mezz tal-affissjoni u tal-pubblikazzjoni għall-finijiet tal-Art.

187(3) tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, imma naqas li jippreżenta tweġiba fiż-żmien mogħti lilu mil-liġi u hekk baqa' kontumaċi2;

Rat id-degriet tagħha tas-27 ta' Mejju, 20133, li bih ċaħdet it-Talba mressqa mill-kumpannija Fogg Insurance Agencies Limited tal-15 ta' Frar, 20134, sabiex titħalla tintervjeni fil-proċeduri tallum;

Rat il-provvediment tagħha tal-5 ta' Diċembru, 20135, li bih ċaħdet it-Talba tal-kumpannija Fogg Insurance Agency Limited tat-30 ta' Lulju, 20136, biex titħalla tressaq appell mid-degriet tagħha tas-27 ta' Mejju, 2013;

Semgħet ix-xhieda mressqa mill-atturi;

Rat li minkejja d-degriet tagħha tal-20 ta' Mejju, 20157, l-imħarrek naqas li jressaq sottomissjonijiet bil-miktub kif jitlob l-Artikolu 158(10) tal- Kodiċi tal-Proċedura Ċivili;

Rat l-atti u d-dokumenti kollha mressqa f'din il-kawża; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkunsidrat: Illi din hija kawża għal danni minħabba ħabta bejn karozzi.

L-attur jgħid li l-imħarrek waħdu jaħti għall-ħabta li ġrat waqt li kien qiegħed isuq vettura u baqa' dieħel f'vetturi li kienu pparkjati u għamlilhom ħsarat;

Illi l-imħarrek, minkejja li ġie notifikat, naqas li jdaħħal tweġiba,

għaldaqstant jinstab kontumaċi;

1 Paġġ.

5 sa 6 tal-proċess 2Paġġ.

22 sa 29 tal-proċess.

Ara wkoll paġ.

31 tal-proċess 3 Paġ.

30 tal-proċess 4 Paġġ.

12 u 13 tal-proċess 5 Paġġ.

50 sa 52 tal-proċess 6 Paġġ.

38 sa 41 tal-proċess 7 Paġ.

135 tal-proċess

10 ta' Ġunju, 2021

Illi minkejja l-kontumaċja tal-imħarrek, il-Qorti sejra tqis il-fatti li

għandha quddiemha u l-konsiderazzjonijiet legali marbuta mat-talbiet attriċi;

Illi bħala fatti rilevanti li joħorġu mill-atti jirriżulta li l-attur huwa s-sid ta' żewġ vetturi (vannijiet) tal-għamla Toyota, bin-numru ta' reġistrazzjoni GBE 654 u GBF 563.

Fil-15 ta' Ottubru, 2012, waqt li l-attur kien qiegħed fir- residenza tiegħu ġewwa Bormla, fis-sigħat bikrin ta' filgħodu, sema' storbju u għajjat ġej mit-triq u, wara ftit tal-ħin, sema' ħoss ta' ħabta bejn xi vetturi.

Irriżulta illi l-imħarrek, li kien qed isuq vettura tal-għamla Rover bin- numru ta' reġistrazzjoni AAM 628, ħabat ma' tliet vetturi li kienu pparkjati tul it-triq u għamlilhom ħsara.

Tnejn mit-tliet vetturi msemmija kienu l-karozzi tal- attur8;

Illi l-attur imexxi n-negozju ta' stallazzjoni u manutenzjoni ta' lifts permezz tal-kumpannija attriċi9.

Jgħid li ż-żewġ vetturi jintużaw b'rabta ma' dak in-negozju, kif jidher sewwa mill-provi mressqa10;

Illi l-vetturi tal-attur ġarrbu ħsarat konsiderevoli li ġew stmati li jammontaw għal tmint elef, ħames mija u tmintax-il ewro u disgħa u ħamsin ċenteżmi (€8518.59)11.

L-imħarrek irrifjuta li jressaq 'claim' mal-kumpannija Fogg Insurance Agencies Limited li magħha kien assikurat.

Aktar tard, l-attur ressaq 'claim' mal-kumpannija assikuratriċi tiegħu Atlas Insurance.

Jirriżulta li l-vetturi ta' Azzopardi kienu assikurati għal uzu kummerċjali12;

Illi l-attur jgħid li dam tlett xhur ma jistax isuq il-vetturi tiegħu

b'telf ta' qliegħ ta' tlett elef ewro (€3,000)13;

Illi fil-15 ta' Jannar, 2013, infetħet din il-kawża;

Illi għal dak li jirrigwarda l-konsiderazzjonijiet ta' dritt marbuta mal-każ, il-Qorti trid tistħarreġ dwar min kien ħati tal-inċident li bih l-attur jgħid li ġarrab danni;

Illi fil-kamp ċivili, ir-regoli ġenerali jgħabbu lil kull persuna bir- responsabbilta` għall-għemil jew nuqqas ta' għemil tagħha14.

In-nuqqas ta' diliġenza, prudenza jew ħsieb minn persuna fl-aġir tagħha tpoġġiha fl-istat li trid twieġeb u tagħmel tajjeb għal ħsara li tiġri minħabba f'hekk15;

"EM1" f'paġġ.

75 sa 82 tal-proċess.

Ara wkoll ix-xhieda tas-Surgent Eric Micallef-Grimaud f'paġġ.

86 sa 88 tal-proċess u ta' Andrea Vella Scicluna f'paġġ.

90 sa 91 tal-proċess 9 Affidavit tiegħu f'paġ.

55 tal-proċess 10 Dok "JA2", f'paġġ.

61, 63 u 64 tal-proċess 11 Ara x-xhieda ta' Nathalino Grech Costa f'paġġ.

122 sa 124 tal-proċess.

Ara wkoll Dok.

"NMF" f'paġġ.

111 sa 113 tal-proċess, Dok.

"WVB" u Dok.

"WVC" f'paġġ.

126 sa 128 tal-proċess u Dok.

"NMD" f'paġġ.

72 sa 74 tal-proċess 12 Ara x-xhieda ta' Stephen Dean f'paġġ.

106 sa 107 tal-proċess u Dok.

"SCC" f'paġġ.

102 sa 105 tal-proċess 13 Ara x-xhieda ta' Joahan Vella Cardona f'paġ.

56 tal-proċess 14 Art.

1031 tal-Kap 16 15 Art.

1033 tal-Kap 16

10 ta' Ġunju, 2021

Illi l-attur jixli lill-imħarrek b'sewqan traskurat u bi ksur tar- regolamenti tat-traffiku.

Jgħid li l-vetturi tiegħu kienu pparkjati fit-triq u l- imħarrek baqa' dieħel fihom.

Ma jirriżultax li l-vetturi kienu pparkjati b'mod li joħolqu ingombru tat-triq u jidher li l-ħabta seħħet biss għaliex l-imħarrek ma kienx f'qagħda li jikkontrolla l-vettur misjuqa minnu;

Illi l-imħarrek ma meriex dawn il-fatti għaliex naqas li jikkontesta l-kawża, imma l-provi mressqa wkoll jaqblu mal-verżjoni mressqa mill-attur.

Minn dak li ħareġ mod ieħor mill-atti tal-kawża, ma jidher bl-ebda mod li l-attur kien jaħti għall-ħabta għaliex il-vetturi tiegħu kienu pparkjati kif imiss tul it- triq, filwaqt li l-vettura tal-imħarrek lanqas setgħet tkompli tinstaq wara l-ħabta minħabba l-ħsara li ġarrbet b'riżultat tal-inċident.

Jirriżulta wkoll li l-imħarrek, wara li kkawża l-inċident, telaq min fuq is-sit tal-inċident16;

Illi fid-dawl ta' dawn is-sejbiet, il-Qorti ssib li l-imħarrek waħdu

jaħti għall-inċident u għall-ħsarat imġarrbin mill-karozzi tal-attur;

Illi għal dak li jirrigwarda l-likwidazzjoni tad-danni mġarrbin, jingħad li l-attur ressaq prova dwar l-entita` tal-ħsara li ġarrbu l-karozzi tiegħu.

Din il-prova hija fis-sura ta' survey report dettaljat u ta' stimi li juru l-ispejjeż li għandhom jintefqu biex isiru t-tibdiliet ta' partijiet mill-karozzi, it-tiswijiet u l- prezz tax-xogħlijiet ta' tiswija u lostru.

Minħabba l-kontumaċja tal-imħarrek, dawn id-danni m'humiex kontestati u huma korroborati b'xhieda ta' terzi li l- Qorti tista' toqgħod fuqhom.

Il-Qorti tqis u tistrieħ ukoll fuq ix-xhieda mogħtija mis-surveyor tal-kumpannija assikuratriċi tal-imħarrek li jikkonferma parti mill-ispejjeż mitluba mill-attur.

Tqis ukoll li l-ammont ta' danni hekk imfissrin fir-rapport u fl-istimi, jaqblu mal-għamla ta' ħsara li tissemma mill- Pulizija fir-rapport tagħhom tal-inċident u tax-xhieda mogħtija minnhom f'dan ir-rigward;

Illi għalhekk, il-ħsara fil-karozzi tal-attur qiegħda tiġi likwidata fis- somma ta' tmint elef, ħames mija u tmintax il-ewro, disgħa u ħamsin ċenteżmu (€8518.59), liema somma jrid jagħmel tajjeb għaliha l-imħarrek;

Illi l-attur jitlob ukoll b'linja ta' danni, telf ta' qliegħ li huwa kellu minħabba n-nuqqas ta' użu tal-vetturi.

Huwa jgħid li naqas li juża l-vetturi għal tlett xhur u li dan wassal għal telf ta' elf ewro (€1,000) fix-xahar17.

Għalkemm lill-Qorti jirriżultalha li l-attur kien fil-fatt assikurat sabiex isuq il-vetturi għal użu kummerċjali18, u mir-ritratti eżebiti jidher l-isem tal-kumpannija 'Jeamik Lifts' fuq il-vetturi milquta19, il-Qorti mhix f'qagħda li tilqa' din it-talba;

16 Ara x-xheda tas- Surgent Eric Micallef-Grimaud f'paġġ.

86 sa 88 tal-proċess u ta' Andrea Vella Scicluna f'paġġ.

90 sa 91 tal-proċess 17 Ara l-affidavit ta' Joahan Vella Cardona f'paġ.

56 tal-proċess 18 Ara Dok.

"SCA" paġ.

102 tal-proċess 19 Ara Dok.

"JAZ" f'paġ.

61 tal-proċess, Dok.

"NMA" u Dok.

"NMB" f'paġġ.

69 sa 70 tal-proċess

10 ta' Ġunju, 2021

Illi l-kawża

infetħet mill-attur f'ismu proprju u f'isem

il- kumpannija Jeamik Lifts Limited.

Minkejja dan, huwa naqas li jipprova l- volum ta' negozju li l-istess kumpannija wettqet matul iż-żmien li l-vetturi kienu qegħdin jissewwew jew il-qligħ li l-kumpannija tagħmel kull xahar biex il-Qorti tista' tasal għat-telf li tgħid li ġarrbet min-nuqqas ta' użu tal-vetturi.

L- attur, fl-affidavit tiegħu, jagħmel referenza għal dokument li juri l-qligħ li l- kumpannija tagħmel iżda dan id-dokumenti ma tressaqx bħala prova u ma jiffurmax parti mill-atti20.

Kien ikun siewi wkoll li l-attur iressaq provi ta' xi nfieq biex inkrew karozzi oħrajn mill-kumpannija ħalli tkun tista' tibqa' twettaq il-ħidma tagħha sakemm isiru t-tiswijiet fuq iż-żewġ vetturi.

Hawnhekk ukoll, ma tressqet l-ebda prova f'dan ir-rigward;

Illi fil-qafas tal-prinċipju legali li l-attur jrid iressaq l-aħjar prova biex jiġġustifika t-talbiet tiegħu, it-talba attriċi fl-ammont ta' tlett elef ewro (€3,000) għal danni mġarrba minħabba telf ta' użu qiegħda tiġi miċħuda;

Għal dawn ir-raġunijiet, għalhekk, il-Qorti qiegħda tiddeċiedi l-

kawża billi:

Tilqa' l-ewwel talba attriċi u ssib li l-imħarrek waħdu jaħti għall- inċident tal-15 ta' Ottubru, 2012, fi Triq Sebastjan Saliba, Għaxaq, li minnu l- attur ġarrab danni fiż-żewġ vetturi tiegħu;

Tilqa' it-tieni talba attriċi u ssib li l-imħarrek waħdu jaħti għad-

danni li ġarrab l-attur; Tilqa' it-tielet talba attriċi u tillikwida d-danni mġarrba fl- ammont ta' tmint elef, ħames mija u tmintax-il ewro u disgħa u ħamsin ċenteżmu (€8518.59);

Tilqa' ir-raba talba attriċi u tikkundanna lill-imħarrek iħallas l- ammont ta' tmint elef, ħames mija u tmintax-il ewro, disgħa u ħamsin ċenteżmu (€8518.59), flimkien mal-imgħaxijiet legali fuq l-imsemmija somma b'seħħ millum sal-jum tal-ħlas effettiv; u

Tordna lill-imħarrek iħallas ukoll l-ispejjeż tal-kawża.

20 Ara affidavit ta' Joahan Vella Cardona f'paġ.

56 tal-proċess

10 ta' Ġunju, 2021

Onor. Joseph R. Minuti LL.D., Imħallef 10 ta' Ġunju, 2021

10 ta' Ġunju, 2021


FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR.

JOSEPH R. CAVALLARO LL.D. ILLUM il-Ħamis, 10 ta' Ġunju, 2021.

Alfred DEBONO BALZAN ‘WISMAYER PARNIS vs John sive Ġino RICCA u martu Lilliana Ronayne

Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fis-26 ta' Mejju, 2014, li bih u għar- raġunijiet hemm imsemmija, l-attur talab li din il-Qorti (i) issib li l-attur ġarrab danni bil-ħruġ kontrih fuq talba tal-imħarrkin ta' Mandat ta' Inibizzjoni kawtelatorju, għal liema danni jaħtu l-istess imħarrkin, (ii) tillikwida d-danni mġarrba minnu minħabba f'hekk u (iii) tikkundanna lill-imħarrkin iħallsu d-danni hekk likwidati.

Talab ukoll l-ispejjeż;

10 ta' Ġunju, 2021

Rat id-degriet tagħha tat-22 ta' Diċembru, 20141, li bih ordnat in- notifika lill-imħarrkin u tat direttivi lill-attur dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tiegħu;

Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa fit-8 ta' Jannar, 2015, li biha l- imħarrkin laqgħu għall-azzjoni attriċi billi qalu li hija msejsa fuq talbiet ipotetiċi u spekulattivi; li huma ma jistgħu qatt ikunu responsabbli għal danni talli għamlu użu xieraq minn jedd mogħti lilhom mil-liġi stess; illi l-azzjoni hija nieqsa minn talba fejn l-imħarrkin jinstabu responsabbli għad-danni li l-attur iqis li ġarrab; u li egħmilhom ma huwa bl-ebda mod wieħed vessatorju, malizzjuż jew abbużiv.

Fl-aħħarnett, qalu li f'kull każ, l-attur irid jipprova d-danni li jgħid li ġarrab;

Rat ix-xhieda u l-provi dokumentali li tressqu quddiemha; Rat id-degriet tagħha tal-5 ta' April, 20162, li bih tat lill-partijiet

żmien sabiex iressqu s-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub;

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-attur fil-31 ta' Mejju,

Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-imħarrkin fil-25 ta'

Awissu, 20164, bi tweġiba għal dik tal-attur;

Semgħet it-trattazzjoni ulterjuri tal-avukati tal-partijiet; Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-degrieti li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkonsidrat: Illi din hija azzjoni għall-kundanna ta' danni wara ħruġ ta' mandat kawtelatorju taħt l-Artikolu 836(9) tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta.

L-attur jgħid li, minħabba l-ħruġ kontrih ta' Mandat ta' Inibizzjoni fuq talba tal- imħarrkin, inżamm milli jagħmel kull sura ta' żvilupp fis-sit tiegħu ġewwa tas- Sliema li dwaru kien inħariġlu permess mill-awtoritajiet kompetenti.

Minħabba f'hekk, u billi l-permess għal żvilupp jagħlaq wara żmien, huwa ser iġarrab danni.

Qiegħed jitlob għaldaqstant dikjarazzjoni tat-telf li ser iġarrab, kif ukoll il-

1 Paġ.

5 tal-proċess 2 Paġ.

221 tal-proċess 3 Paġġ.

222 – 7 tal-proċess 4 Paġġ.

235 sa 251 tal-proċess

10 ta' Ġunju, 2021

likwidazzjoni likwidati;

tal-imħarrkin għall-ħlas

Illi l-imħarrkin iwarrbu il-pretensjonijiet tal-attur billi jgħidu li d- duttrina fil-kamp ċivili titlob li talba għal sejba ta' danni għandha tkun ċerta filwaqt illi t-talbiet attriċi huma nieqsa minn kull kjarezza u bbażati fuq spekulazzjoni ta' dak li l-attur jgħid li jista' jġarrab.

Jiċħdu li mxew b'mod fieragħ, abbuziv jew b'ħażen mal-attur, u jisħqu li qatt ma jistgħu jinstabu responsabbli għal danni talli nqdew minn jedd ta' rimedju mogħti lilhom mil-liġi biex iħarsu l-ġid tagħhom.

Jgħidu wkoll li l-azzjoni hija nieqsa minn talba speċifika li titlob is-sejbien tal-ħtija tagħhom għad-danni li l-attur jippretendi li ġarrab, u li, f'kull każ, jaqa' fuqu d-dmir li jippruvahom kif imiss;

Illi mill-fatti li jirriżultaw mill-atti joħroġ li l-attur huwa sid tal-fond bin-numru tnax (12), Triq Ġorg Borġ Olivier, kantuniera mat-Trejqa tar-Reġina Vittorja, f'tas-Sliema5, filwaqt illi l-imħarrkin huma s-sidien tal-fond li jmiss miegħu bin-numru tlettax (13), fl-istess triq, miksub minnhom fl-20046;

Illi fl-14 ta' Novembru, 2011, fuq talba li l-attur kien oriġinarjament ressaq fl-2003, inħareġ favur tiegħu permess għal żvilupp mill-Awtorita` ta' Malta dwar l-Ambjent u Ippjanar li jġib in-numru PA 2399/037, wara sentenza mogħtija mill-Bord tal-Appell dwar l-Ippjanar fit-22 ta' Ġunju, 20118 (li ġġib in- numru PAB46/05), fejn awtorizza t-twaqqigħ tal-bini eżistenti fuq is-sit u l- iżvilupp ta' binja ġdida minnflokha li tikkonsisti f'garaxx fil-pjan ta' taħt l-art, uffiċini fl-ewwel sular, erba' sulari ta' żvilupp residenzjali, u 'penthouse';

Illi l-imħarrkin ma jirriżultax illi kienu uffiċjalment magħrufa mill- Awtorita` msemmija bħala terzi interessati billi daħħlu ittra ta' oġġezzjoni9 għall- iżvilupp propost wara li għalaq iż-żmien li l-liġi kienet tagħtihom biex setgħu jagħmlu dan; Illi fit-13 ta' Marzu, 201210, l-imħarrkin Ronayne bagħtu att ġudizzjarju kontra l-attur, l-Awtorita` ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar u s- Segretarju tal-Bord tal-Appell dwar l-Ippjanar, u pprotestaw kontra l-ħruġ tal- permess li ssemma qabel; Illi fl-24 ta' Mejju, 2012, l-imħarrkin Ronayne fetħu kawża kontra l- attur11, li biha u għar-raġunijiet hemm imsemmija, xlew lill-Bord u lill-Awtorita`

5 Bis-saħħa ta' żewġ kuntratti tat-2.8.1991 u 28.12.1991, f'paġġ.

124 sa 142 tal-proċess 6 Dok "Ċ6" f'paġ.

162 tal-proċess 7 Ara Dok "AF3" f'paġġ.

53 – 7 tal-proċess 8 Ara Dok.

"AF1" f'paġġ.

7 sa 20 tal-proċess 9 Ara Dok.

"C3" f'paġġ.

157 – 8 tal-proċess 10 Ara Dok.

"C" f'paġġ.

167 sa 174 tal-proċess 11 Rik.

10 ta' Ġunju, 2021

b'aġir lil hinn mis-setgħat mogħtija lilhom bil-liġi (ultra vires) bil-ħruġ tal- imsemmi permess.

Matul is-smigħ ta' dik il-kawża u b'ħarsien tal-pretensjonijiet dedotti fiha, fit-8 ta' Frar, 2013, l-imħarrkin talbu l-ħruġ ta' Mandat ta' Inibizzjoni (minn issa 'l hemm imsejjaħ "il-Mandat"), liema talba ntlaqgħet permezz ta' degriet tas-6 ta' Marzu, 201312;

Illi permezz ta' degriet tal-11 ta' Lulju, 201313, din l-Qorti (diversament presjeduta) fl-atti tal-kawża bin-numru 517/2012 MC ċaħdet talba mressqa mill-imħarrek f'dik il-kawża (l-attur fil-kawża tallum), sabiex l-atturi jagħtu garanzija xierqa biex jagħmlu tajjeb għall-ħlas ta' penali li jistgħu jiġu imposti, danni u imgħaxijiet li hu jista' jsofri bil-ħruġ tal-Mandat;

Illi fis-26 ta' Mejju, 2014, infetħet din il-kawża; Illi fis-27 ta' Novembru, 201414, l-istess Qorti fil-kawża bin-numru 517/2012MC, laqgħet l-eċċezzjonijiet tal-imħarrkin, sabet li ma kellhiex il- kompetenza li tisma' il-kawża ladarba l-atturi (l-imħarrkin fil-kawża tallum) ma nqdewx bir-rimedji taħt il-Kapitolu 356 tal-Liġijiet ta' Malta biex jimpunjaw is- sentenza tal-Bord tal-Appell dwar l-Ippjanar, u ħelsithom mill-ħarsien tal- ġudizzju.

L-atturi (l-imħarrkin fil-kawża tallum) appellaw minn dik is-sentenza, imma b'sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell fis-27 ta' Marzu, 2020, u għar- raġunijiet imfissra, l-appell tagħhom ma ntlaqax;

Illi l-konsiderazzjoni ta' dritt marbutin mal-każ li l-Qorti għandha quddiemha jitolbu li wieħed japprezza r-raġunijiet u ċ-ċirkostanzi maħsuba fil- liġi biex azzjoni bħal din tista' tirnexxi.

Huwa ċar li l-ħsieb wara rimedju bħal dan huwa biex l-użu tal-arma fejjieda tal-ħruġ ta' Mandati kawtelatorji ma jinbidilx f'abbuż bi ħsara għall-parti li tkun intimata f'atti ġudizzjarji bħal dawk.

Min-natura tiegħu, Mandat kawtelatorju huwa maħsub biex iħares pretensjoni tal- kreditur li, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, tkun minnu dedotta f'kawża u sakemm tinqata' dik il-kawża bil-għan li, f'każ li l-kawża tinqata' favurih, ikun jista' jeżegwixxi t-titolu eżekuttiv fuq il-ġid tad-debitur eżekutat li jkun intlaqat b'Mandat bħal dak.

Iservu wkoll biex l-istess debitur ma jilħaq jagħmel xejn bi ħwejġu biex iġib fix-xejn il-possibilita` tal-eżekuzzjoni tal-eventwali titolu min- naħa tal-kreditur tiegħu; Illi fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha llum, il-Mandat inħareġ biex jikkonserva qagħda fil-ġid tal-attur, sakemm tingħata sentenza dwar il- kwestjonijiet imqajmin dwarha mill-imħarrkin f'kawża miftuħa kontrih;

"AF2" f'paġġ.

21 sa 35 tal-proċess 13 Ara Dok.

"B" f'paġġ.

105 – 8 tal-proċess 14 Ara Dok.

"D" f'paġġ.

175 sa 194 tal-proċess

10 ta' Ġunju, 2021

Illi l-Qorti sejra tqis biex tistħarreġ it-talbiet attriċi jaqgħu f'żewġ oqsma.

L-ewwel hu dak dwar il-bażi tal-azzjoni fejn qiegħda tintalab kundanna tal-imħarrkin għad-danni li l-attur eżekutat jgħid li ġarrab u sejjer iġarrab minħabba l-ħruġ tal-Mandat.

It-tieni hu dwar jekk jirriżultawx l-elementi meħtieġa biex bihom l-imħarrkin jista' jingħad li jaħtu għal dawk id-danni jew jekk għandhomx jagħmlu tajjeb għalihom;

Illi għar-rigward tal-azzjoni attriċi maħsuba għall-kundanna tal- imħarrkin għad-danni minħabba u b'konsegwenza ta' ħruġ ta' Mandat kawtelatorju, kollox irid jitqiegħed fil-qafas ta' zewġ prinċipji ewlenin: l-ewwel wieħed huwa dak li min jirrikorri għal jedd li għandu ma jitqiesx li hu responsabbli għal ħsara mġarrba minn ħaddieħor minħabba l-uzu xieraq ta' dak il-jedd ("qui suo jure utitur neminem laedere videtur")15.

Filwaqt li t-tieni wieħed huwa dak li l-jedd li wieħed ifittex ir-rimedji tiegħu billi jirrikorri għall-awtorita` ġudizzjarja, minflok jieħu l-liġi b'idejh, m'għandux jiġi mxekkel bla bzonn;

Illi l-Qrati tagħna dejjem għarfu wkoll li l-jedd li wieħed idur għal rimedji ġudizzjarji magħandux jitbiddel f'abbuz tal-proċedura bil-ħsieb li, biex idejjaq jew b'mod fieragħ, iġib lill-parti avversarja f'qagħda li jkollha ċċedi għar- rikatt, għandha jew m'għandhiex raġun.

Kien għalhekk ukoll li fil-qafas ta' kwestjonijiet ta' din l-għamla, il-Qrati tagħna, minn zmien għal zmien, fissru l- limiti u ċ-ċirkostanzi dwar fejn u kif jista' jitqies li jkun seħħ abbuż mill-proċess ġudizzjarju bi ħsara għal ħaddieħor.

F'dan id-dawl ta' min jgħid li "non era necessario che chi faceva istanza per la spedizione di un mandato cautelatorio avesse effettivamente il diritto che egli intendeva cautelare, essendo sufficiente che egli in buona fede credesse avere un simile diritto, al che rispondeva la parola 'pretensione'"16; Illi għalhekk, il-fatt waħdu li persuna tkun bdiet proċedura (magħduda magħha l-ħruġ ta' Mandati biex jikkawtelaw dik l-azzjoni) li, wara l- istħarriġ tal-Qorti, ma tiġix milqugħa, ma jfissirx b'daqshekk biss li kull proċedura kienet saret b'abbuż tad-dritt li tirrikorri lejn il-Qorti17;

Illi, ġeneralment, l-abbuż mill-proċedura ġudizzjarja jitqies biss f'kazijiet eċċezzjonali li, x'aktarx, jintrabtu mal-qerq tal-persuna li tkun irrikorriet għaliha jew mal-frugħa tal-pretensjoni nfisha18.

Fejn ikun hemm element ta' aġir fieragħ fi proċedura ġudizzjarja, dan normalment jixhed l-abbuż tal-proċess ġudizzjarju19.

F'dan ir-rigward ingħad li għalkemm ir-raġunijiet li għalihom min ikun talab u kiseb il-ħruġ ta' Mandat kawtelatorju jista' jinsab ħati

1030 tal-Kap.

Ċiv.

7.7.1920 fil-kawża fl-ismijiet Miller Winkler pro et noe vs Cassar Farrugia (Kollez.

24.1.1895 fil-kawża fl-ismijiet Nappa Licari vs Metaraku noe (Kollez.

Ċiv.

10.1.1955 fil-kawża fl-ismijiet Debarro vs Cascun (Kollez.

Ċiv.

16.1.1926 fil-kawża fl-ismijiet Vigna vs Abdilla Castillo (Kollez.

10 ta' Ġunju, 2021

għad-danni ma jintrabtux biss mal-erba' ċirkostanzi msemmija fl-Artikolu 836(8), taħt ir-regoli ġenerali tar-responsabbilta`20 jrid jintwera li tali persuna tkun mexxiet b'imprudenza, traskuraġni jew nuqqas ta' ħsieb ta' missier tajjeb tal-familja21; Illi azzjoni bħal din tista' titressaq minn kull persuna li ġarrab ħsara fi ħwejjiġha minħabba att ġudizzjarju hekk maħruġ.

Ir-raġuni ewlenija li fuqha tistrieħ il-Qorti hi li, kif ingħad, il-qofol tal-azzjoni huwa t-tħaddim tal-prinċipju ġenerali tar-responsabbilta` għad-danni.

Dak il-prinċipju jrid li kull min iġib ħsara lil kull ħaddieħor b'għemil jew b'nuqqas li għalih iwieġeb, irid jagħmel tajjeb għal dik il-ħsara.

Il-liġi ma tagħrafx jekk il-persuna mġarrba kinitx fil-ħsieb jew fil-mira tal-persuna li tkun għamlitilha dik il-ħsara: il-kriterju huwa r-rabta bejn l-għemil u l-ħsara li dak l-għemil ikun ġab fuq il-persuna jew fuq ħwejjiġha;

Illi dan iġib ukoll il-konsegwenza li l-persuna li tallega li ġarrbet il- ħsara jew dannu trid tipprova kif imiss il-ħsara jew id-dannu mġarrab.

Illi f'dan il-każ, l-attur iressaq prospett tad-danni22 li jgħid li ser iġarrab b'riżultat li l-ħruġ tal-Mandat se jġib minħabba li l-proġett tat-twaqqigħ tal-post tiegħu u t-titligħ ta' binja ġdida fuq is-sit kellhom jitwaqqfu sakemm il-Mandat dam fis-seħħ, liema danni ġew ikkwalifikati f'rapport ex parte mħejji mill-perit arkitett imqabbad mill-attur.

Dawn jissarfu f'anqas bini għall-bejgħ jew kiri, u telf ta' parkeġġ, telf ta' kiri minħabba l-kawża, żieda fl-ispejjeż ta' kostruzzjoni minħabba dewmien fil-bidu u tlestija tal-binja, u ħlas ta' aktar imgħaxijiet kemm-il darba l-faċilita` bankarja li ngħatatlu kellha titwaqqaf mill-bank;

Illi l-perit jibni l-kejl tiegħu ta' din l-istima ta' danni fuq tliet possibilitajiet: l-ewwel, li l-kawża bin-numru 517/2012MC ma tinqatax mill- Qorti tal-Appell qabel l-iskadenza tal-ħames snin mill-ħruġ tal-permess (jiġifieri sal-14 ta' Novembru, 2016).

It-tieni, li l-Pjan Regolatur tat-Tramuntana ta' Malta jinbidel għad-detriment tal-attur.

It-tielet, li l-permess bin-numru PA 2399/03 ma jerġax jiġġedded mill-Awtorita` jew, minħabba bdil tal-politika mill-Awtorita` f'dak iż-żmien, li jiġġedded taħt kondizzjonijiet differenti minn dawk viġenti;

il-Qorti Illi mill-provi dokumentali mressqa mill-partijiet, jirriżultalha illi dawn il-konsiderazzjonjiet diġà tressqu quddiem il-Qorti (diversament presjeduta), u dik il-Qorti sabet kontrihom għaliex kienu prematuri23.

Erba' snin wara, dawk l-istess konsiderazzjonijiet tressqu quddiem din il-Qorti u, minn eżami tagħhom, l-attur ma seħħlux juri fil-livell mitlub minnu mil-liġi, t-telf determinabbli li jgħid li ser iġarrab bil-ħruġ tal-Mandat u l-effett sakemm idum fis-seħħ.

Fil-fatt, l-attur ma ressaq ebda prova li turi li, fil-fatt,

1031 u 1032(1) tal-Kap .16 21 P.A. TM 18.9.2002 fil-kawża fl-ismijiet John Mifsud Depasquale vs Port Cottonera Ltd 22 Ara Dok.

"AF3" f'paġġ.

36-81 tal-proċess 23 Ara sentenza tal-11 ta' Lulju, 2013 fil-kawża numru 517/2012 MC f'paġ.

108 tal-proċess

10 ta' Ġunju, 2021

ressaq talba mal-Awtorita` għat-tiġdid tal-permess minnu miksub jew li talba bħal dik kienet miċħuda.

Lanqas ma ressaq prova li tul iż-żmien li kienet qiegħda tinstema' l-kawża, il-Pjan Regolatur tat-Tramuntana ta' Malta nbidel bi ħsara għalih;

Illi dwar it-tieni stħarriġ li trid tagħmel il-Qorti, u jiġifieri jekk jistax jingħad li l-imħarrkin għandhom iwieġbu għad-danni minħabba l-ħruġ tal- Mandat, l-attur jgħid li l-Mandat inħareġ b'mala fidi, filwaqt illi din il-Qorti (diversament presjeduta) laqgħet it-talba għal ħruġ tal-Mandat għaliex prima facie rriżultalha li r-rikorrenti (l-imħarrkin f'din il-kawża) kellhom jedd x'jikkawtelaw.

L-attur isemmi wkoll li filwaqt li l-imħarrkin baqgħu jisħqu fuq il-Mandat, fl-istess ħin poġġew il-post tagħhom għall-bejgħ;

Illi l-Qorti ssib li dawn il-fatti ma jurux li l-imħarrkin talbu l-ħruġ tal-Mandat b'mala fidi, b'mod fieragħ jew biex idejjaq.

Lanqas ma juru li dan għamluh b'ħażen jew qerq.

Il-mala fidi, meta tiġi allegata, trid tintwera minn min jallegaha.

Il-fatt biss li l-imħarrkin, wara l-ħruġ tal-Mandat, poġġew il-ġid tagħhom għall-bejgħ ma jistax jixħet l-ebda dell fuq ir-raġuni li wasslithom biex jitolbu l-ħruġ tal-Mandat li sar żmien twil qabel;

Illi, minbarra dan, ladarba l-kwestjoni ddur mal-aspetti tad-danni u l-għamla ta' responsabbilta` li ġġib magħha, jrid jingħad ukoll li huwa daqstant ieħor prinċipju aċċettat li d-danneġġat huwa mistenni li jagħmel kulma jista' biex inaqqas id-dannu li jgħid li jkun ġarrab.

B'mod partikolari, ta' min josserva li fil- proċeduri mnedija minnu quddiem il-Qorti li quddiemha kienet miexja l-kawża miftuħa kontrih, huwa ma talabx it-tħassir tal-Mandat: talab biss l-għoti ta' garanzija għall-eventwali ħlas ta' penali u ta' danni.

U dik il-Qorti ċaħditlu t- talba sewwasew għaliex ma nqediex bir-rimedji tat-tħassir tal-Mandat jew tal- kundanna tal-penali;

Illi għalhekk, il-Qorti ma ssibx li ngħataw raġunijiet tajbin biżżejjed biex tista' tilqa' l-ewwel talba attriċi u għaliex ma jirriżultawx l-elementi meħtieġa biex isostnuha.

Hekk ukoll, m'hijiex sejra tilqa' t-tieni u t-tielet talbiet attriċi billi jinstiltu minn u jiddependu fuq l-ewwel talba;

Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża

Tiċħad t-talbiet attriċi billi ma jirriżultawx mistħoqqa fil-fatt u fid-

dritt, bl-ispejjez kontra l-attur.

10 ta' Ġunju, 2021

Onor. Joseph R. Bartolo Parnis LL.D., Imħallef 10 ta' Ġunju, 2021

10 ta' Ġunju, 2021


PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI

Rat ir-rikors li bih inbdew dawn il-proċeduri, magħmul taħt l-Ordni dwar l-

Assistenza Reċiproka Għall-Irkupru Ta' Talbiet li Għandhom X'Jaqsmu Ma'

Taxxi, Dazji u Miżuri Oħra (Leġislazzjoni Sussidjarja 460.08), u li ġie mressaq

mill-Kummissarju tat-Taxxi fit-12 ta' Mejju, 2021;

Rat id-digriet tagħha tal-14 ta' Mejju, 2021, li bis-saħħa tiegħu poġġiet din il-kawża

għas-smigħ għall-21 ta' Ġunju, 2021;

Rat in-nota tad-9 ta' Ġunju, 2021 iffirmata mill-avukata Mandy Trajkovski, li biha

ddikjarat li l-Kummissarju tat-Taxxi qiegħed iċedi u jirrinunzja għall-pretensjonijiet

tiegħu mressqa fir-rikors;

Għaldaqstant fid-dawl ta' din in-nota ta' ċessjoni u ta' dak imsemmi fl-artikoli 906(1)

u 907 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta, il-Qorti qiegħda tieqaf milli tqis aktar dan ir-

rikors u b'hekk tordna lir-reġistratur sabiex ineħħih minn fuq il-lista tal-kawżi attivi.

Digriet mogħti llum, nhar il-Ħamis, 10 ta' Ġunju, 2021.

Imħallef

Deputat Reġistratur