Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA

Seduta tal-10 ta' Diċembru, 2018

Rikors Maħluf Numru 1112/2016LM

Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fis-7 ta' Diċembru, 2016 mill-atturi Aldo

'l quddiem "l-atturi"), u maħluf minn Aldo Trajkovski stess li jgħid kif ġej:

Illi l-esponenti huma sidien tal-fond 465, Triq San Pawl (gia Main Street), San Ġiljan, liema immobbli ġie minnhom (recte) akkwistat permezz ta' kuntratt datat 26 ta' Frar 2001 in atti tan-Nutar Dott. Sandro Farr Ciappara Walker ("Dok.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 1 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Illi l-konvenuta hija s-sid tal-fond 'Sunshine', 466, Triq San Pawl, L-Imdina, li għandha bieb ieħor fi Sqaq tax-Xama bin-numru 466A kif ukoll bieb ieħor fi Sqaq tax-Xama bin-numru 50 u dan kif jirriżulta mill-kuntratt tal-akkwist datat 10 ta' Novembru 1973 in atti tan-Nutar Dott. Carmelo Coleiro Kingswell ("Dok.

Illi l-fond tal-atturi jgawdi minn dritt ta' passaġġ minn ġol-bitħa tal-fond tal- konvenuta biex jasal għal ġo Sqaq tax-Xama sewwasew minn dak il-bieb bin- numru 50 u dan kif jirriżulta kemm mill-kuntratt tal-akkwist tal-esponenti kif ukoll mill-kuntratt tal-akkwist tal-konvenuta illi jgħid 'għandha ukoll bieb ieħor f'Xama Lane numru ħamsin (50) li minnu għandhom dritt li jgħaddu terzi persuni għall- proprjetà tagħhom';

Illi biex juża dan id-dritt ta' passaġġ, il-fond tal-esponenti għandu bieb illi jagħti għal ġol-bitħa tal-fond tal-konvenuta (demarkat bis-simbolu "ᴓ" fuq is-siteplan identifikata bħala "Dok.

Illi dan id-dritt ta' passaġġ dejjem baqa' jintuża kif ser jiġi ppruvat fil-mori tal- kawża;

Illi hemm diversi persuni oħrajn illi jgawdu drittijiet ta' passaġġ simili għal dawk tal-esponenti minn ġol-bitħa tal-konvenuta;

Illi l-konvenuta qabdet u imbarrat il-bieb illi jagħti mill-fond tal-esponenti għal ġol-bitħa tal-konvenuta kif ukoll sakkret il-bieb illi jwassal minn ġol-bitħa tagħha għal ġo Sqaq tax-Xama.

Għalhekk, id-dritt ta' passaġġ li għandhom l-atturi ġie kompromess;

Illi b'dak li għamlet, il-konvenuta effettivament qed tilledi d-drittijiet tal- esponenti billi qed iċċaħħadhom mid-dritt ta' passaġġ tagħhom b'mod li huwa pależament abbużiv, illegali u ma jsib ebda ġustifikazzjoni fil-liġi;

Illi dan l-att abbużiv di parti tal-konvenuta twettaq lejn nofs April 2016; fl-4 ta' Mejju 2016 jidher li sar xogħol ta' welding fuq il-bieb u dan kif ser jirriżulta aħjar mit-trattazzjoni tal-kawża;

Illi l-konvenuta ġiet interpellata diversi drabi sabiex tirripristina dan id-dritt ta' passaġġ iżda hija baqgħet inadempjenti u għalhekk kellhom isiru l-proċeduri odjerni.

GĦALDAQSTANT, l-esponenti jitolbu bir-rispett illi dina l-Onorabbli Qorti, prevja d- dikjarazzjonijiet neċessarji u mogħtija l-provvedimenti opportuni, jogħġobha:

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 2 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

TIDDIKJARA illi l-fond tal-esponenti ċioe 465, Triq San Pawl, San Ġiljan igawdi dritt ta' passaġġ minn ġol-bitħa tal-fond 466, Sunshine, Triq San Pawl, San Ġiljan, għal ġo Sqaq tax-Xama;

TIDDIKJARA illi l-konvenuta b'mod abbużiv u illegali ċaħħdet u qed tkompli ċċaħħad lill-esponenti minn dan id-dritt ta' passaġġ mill-bitħa tal-fond 'Sunshine', 466, Triq San Pawl, San Ġiljan sa ma jwassal ġo Sqaq tax- Xama, San Ġiljan;

Konsegwentement, TORDNA lill-konvenuta sabiex tirripristina l-aċċess tal- esponenti u dan fi żmien qasir u perentorju illi jogħġobha tiffissa dina l- Onorabbli Qorti occorrendo taħt is-superviżjoni ta' periti nominandi u fin- nuqqas, tawtorizza jagħmlu x-xogħlijiet neċessarji u dan occorrendo taħt is-superviżjoni ta' periti nominandi u dan a spejjeż esklussivi tal-konvenuta.

lill-esponenti

Bl-ispejjeż kontra l-konvenuta li hija minn issa inġunta in subizzjoni.

Rat ir-Risposta Maħlufa tal-konvenuta Maria Vincenza sive Vivienne Sciberras Drago

'l quddiem "il-konvenuta"),

li ġiet

ippreżentata fit-23 ta' Frar, 2017, u maħlufa minnha stess, li biha eċċepiet:

Illi fl-ewwel lok trid l-ewwel issir prova li dak li qed jiġi vantat mill-atturi huwa

1. servitu predjali kostitwit ai termini tal-liġi; 2. mir-rikorrenti li għandhom dritt jużawh;

Illi fit-tieni lok għandhom jiġu kjamati fil-kawża 't-terzi persuni' li qiegħed jingħad

Illi fit-tieni lok mingħajr preġudizzju f'kull każ l-imsemmi allegat dritt ta' passaġġ illum spiċċa fil-fatt u fid-dritt billi ilu ma jiġi użat għal aktar minn tletin sena u dan huwa evidenti mit-tibdil li sar minn fondi oħra fejn il-bieb ma għadux jeżisti jew ingħalaq definittivament u għalhekk bl-operat tal-istitut tal-usucapio liberalis huwa issa estint;

Bl-ispejjeż u b'riserva ta' eċċezzjonijiet ulterjuri ai termini tal-liġi.

Rat l-atti kollha tal-kawża.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 3 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti.

Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet.

Rat il-verbal tal-udjenza tat-18 ta' Ġunju, 2018, fejn il-partijiet ingħataw il-

fakultà li jippreżentaw noti ta' sottomissjonijiet u fejn il-kawża tħalliet għal-

lum għas-sentenza.

Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet.

Il-kwistjoni bejn il-partijiet

Permezz ta' din il-kawża l-atturi qegħdin jitolbu illi l-Qorti tiddikjara li huma

għandhom dritt jagħmlu użu minn passaġġ aċċessibbli minn bieb fil-proprjetà

tagħhom li jagħti għall-bitħa li tifforma parti mill-fond tal-konvenuta, liema

passaġġ iwassal għal sqaq pubbliku.

L-atturi jsostnu li dan id-dritt ta' passaġġ

hu msemmi kemm fil-kuntratt tal-akkwist tal-atturi, kif ukoll fil-kuntratt li

permezz tiegħu l-konvenuta u żewġha kienu akkwistaw il-proprjetà tagħhom.

L-atturi qegħdin jilmentaw minn tfixkil fit-tgawdija ta' dan id-dritt ta' passaġġ

minħabba fl-aġir tal-konvenuta, li allegatament imbarrat il-bieb min-naħa

tagħha permezz ta' xogħol ta' welding, u sakkret il-bieb li mill-bitħa tagħha

jwassal għal Sqaq ix-Xama'.

Permezz ta' din il-kawża, l-atturi qegħdin jitolbu

lill-Qorti tiddikjara li huma għandhom dritt igawdu dan il-passaġġ mill-bitħa

tal-fond tal-konvenuta għal Sqaq ix-Xama', kif ukoll li l-konvenuta, bl-aġir

tagħha, qiegħda ċċaħħadhom mill-użu ta' dan id-dritt b'mod illegali u abbużiv.

Huma qegħdin jitolbu wkoll li l-konvenuta tirripristina l-aċċess tal-atturi għal

dan il-passaġġ.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 4 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Il-konvenuta min-naħa tagħha eċċepiet li l-atturi jridu jġibu prova li hemm

Il-konvenuta tikkontendi li dan id-

dritt spiċċa kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt stante li ilu ma jintuża għal aktar

minn tletin sena, bl-operat tal-istitut tal-usucapio liberalis.

Eċċezzjoni oħra li

tqajmet mill-konvenuta, li fil-kawża għandhom jissejħu t-terzi li l-atturi allegaw

li wkoll għandhom dritt jagħmlu użu minn dan il-passaġġ, ġiet deċiża permezz

ta' digriet mogħti minn din il-Qorti fid-19 ta' Mejju, 2017.

Provi u riżultanzi

Kontestwalment mar-rikors promutur l-atturi esebew kopja tal-kuntratt tas-26

ta' Frar, 2001 fl-atti tan-nutar Sandro Farr Abdilla Rotsey, li permezz tiegħu

huma akkwistaw mill-poter ta' Maria Astrid Sammut De Marco l-fond bin-numru 465,

High Street, San Ġiljan, tale quale, kif "sottopost għall-beni ta'

ħaddieħor, li għandu i.e. bitħa ta' ħaddieħor, li għandu i.e. bitħa soġġetta

għad-dritt ta' passaġġ mill-bitħa tal-fond kontigwu li jappartjeni lill-proprjetà

diviża, liberu u frank ...".

L-atturi esebew ukoll kopja ta' kuntratt tal-10 ta'

Novembru, 1973, fl-atti tan-nutar Carmelo Cutajar Sarachinova, li permezz tiegħu Francis

Camilleri Podesta biegħ lil Lawrence u lil Maria Vincenza Sciberras Drago, "id-dar bl-isem

'Sunshine' f'San Pembroke, numru erba' mija sitta u sittin (466), qabel

kienet numru mitejn sebgħa u sittin (267), Saint Paul's Street, li għandha bieb

ieħor f'Xama Lane, u dana l-bieb l-aħħar imsemmi huwa kunsiderat il-bieb

prinċipali tad-dar u jġib numru erba' mija sitta u sittin bl-ittra A (466A) (dana

n-numru huwa numru progressiv qisu kien f'Saint Paul's Street), u għandha

5 tal-proċess.

7 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 5 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

wkoll bieb ieħor f'Xama Lane numru ħamsin (50) li minnu għandhom dritt li

jgħaddu terzi persuni għall-proprjetà tagħhom."

L-atturi esebew ukoll kopja

ta' site-plan, li tindika l-aċċessi għal dawn il-fondi3, kif ukoll sensiela ta' ritratti

li juru l-bibien tal-fondi inkwistjoni kif inhuma4.

L-attur Aldo Trajkovski għażel li jixhed bil-mezz tal-affidavit5, fejn qal li hu s-

sid tal-fond bin-numru 465, Triq San Pawl (gia Main Street), San Ġiljan,

liema fond hu kien xtara permezz ta' kuntratt tas-26 ta' Frar, 2001 mingħand

il-professur Edward Sammut De Marco u martu, zijiet tiegħu.

L-attur qal li hu kien ilu

midħla ta' dan il-post sa minn tfulitu, stante li dan kien post ġej minn wirt min-

naħa tal-familja ta' omm l-attur, u qal li jiftakar li hu kien jgħaddi regolarment

mill-bitħa tal-post tal-konvenuta sabiex jikseb aċċess direttament għal Sqaq

L-attur kompla jgħid li saħansitra ommu kienet ilha midħla tal-post

sa minn tfulitha, u li hu jiftakar lis-sidien ta' qabel jgħixu fil-post, qabel dan

inxtara mill-konvenuta Maria Vincenza Sciberras Drago u żewġha.

L-attur qal li l-

konvenuta hija s-sid tal-post bl-isem 'Sunshine', 466, Triq San Pawl, Il-Fontana, u li dan il-post għandu bieb ieħor bin-numru 466A, Sqaq tax-Il-Qrendi, kif

ukoll bieb ieħor bin-numru 50 li jintuża bħala garaxx.

L-attur kompla jgħid li

meta hu xtara l-post tiegħu, hu kien jaf li mill-bitħa tiegħu kellu dritt ta'

passaġġ għall-bitħa tal-konvenuta, sabiex jaċċedi għal Sqaq tax-Xama.

ukoll li fil-bitħa tiegħu hemm bieb ieħor li minnu għandhom dritt jgħaddu terzi

persuni, li hu jaf li kunjomhom Vella, u li jgħixu l-Awstralja.

L-attur kompla

jgħid li l-kuntratt tiegħu jispeċifika li terzi persuni għandhom dritt jgħaddu

mill-bitħa tiegħu, u li l-post tal-konvenuta huwa suġġett għal dan l-istess dritt

ta' passaġġ.

11 tal-proċess.

12 et seq. tal-proċess.

23 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 6 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Hu qal li meta xtara l-post fis-sena 2001, hu kien juża dan id-dritt ta' passaġġ

minn ġol-post tal-konvenuta sabiex jgħaddi bl-għodod u b'affarijiet goffi

minħabba li l-post tiegħu kien jintuża bħala maħżen u workshop, u li dak iż-

żmien hu kien jitlob lir-raġel tal-konvenuta jiftaħlu l-bieb sabiex ikun jista'

jgħaddi.

L-attur kompla jgħid li hu jaf li r-raġel tal-konvenuta kien isakkar il-

bibien bħala miżura ta' sigurtà, sabiex ma jidħlulux nies mit-triq, u li hu qatt

ma kellu problema b'dan minħabba li l-konvenuti kienu jiftħulu kull meta kien

ikollu bżonn.

Qal li anki r-rixtellu li jagħti għat-triq kien ikun imsakkar b'katina

u katnazz, minħabba li l-passaġġ beda jintuża bħala garaxx, iżda hu jaf li z-zijiet

tiegħu kellhom iċ-ċwievet sabiex jgħaddu minn hemm bil-libertà kollha.

L-

attur żied jgħid li maż-żmien, ir-raġel tal-konvenuta kien bidel iċ-ċwievet tal-

katnazz u lilu qatt ma kien tah kopja, għalkemm dejjem baqa' jħallih jgħaddi.

L-attur enfasizza li hu qatt ma waqaf juża dan id-dritt ta' passaġġ.

bħala eżempju li fl-2007 kien qiegħed jagħmel alterazzjonijiet fil-post tiegħu, u

ħtieġlu jgħaddi minn dan il-passaġġ sabiex idaħħal travi fid-dar tiegħu, kif ukoll

ħtieġlu jagħmel użu minn dan il-passaġġ biex joħroġ affarijiet minn hemm.

L-

attur kompla jgħid li f'dak iż-żmien ukoll, ir-raġel tal-konvenuta kien beda

joġġezzjona għall-fatt li hu kien qiegħed jgħaddi mill-parti tal-passaġġ li l-

konvenuti bidlu f'garaxx, u li darba minnhom l-attur kellu argument mar-raġel

tal-konvenuta u wara kien

jieħu passi

jissalvagwardja l-jeddijiet tiegħu li jagħmel użu mill-passaġġ.

L-attur qal ukoll li

ftit wara kien ikkuntattjah it-tifel tal-konvenuta u talbu biex ma jinkwetax lil

missieru minħabba li dan kien ma jiflaħx, għalkemm irrikonoxxa l-jedd tal-

atturi li jagħmlu użu minn dan il-passaġġ.

L-attur qal li hu eżerċita prudenza u

ma kienx insista li jibqa' jgħaddi minn dak il-passaġġ, anki għaliex ix-xogħol fuq

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 7 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

id-dar tiegħu kien lest, u għalhekk ma kellux bżonn juża l-passaġġ aktar f'dak

iż-żmien.

L-attur qal li f'April tal-2016 kien talab lill-konvenuta biex jgħaddi mill-passaġġ,

iżda din opponiet u qaltlu li ma tridx nies jgħaddu minn hemmhekk u li hemm

'kollox tagħha'.

Ix-xhud qal li hu ma baqax jargumenta mal-konvenuta

b'rispett għall-fatt li kienet romlot, iżda kien ħa pariri legali fir-rigward.

ukoll li minkejja li l-konvenuta kienet ġiet mgħarrfa li m'għandha l-ebda jedd

iċċaħħad lill-attur mid-dritt ta' passaġġ li huwa kien igawdi, anki permezz ta'

korrispondenza mill-avukat tiegħu, fl-4 ta' Mejju, 2016 jidher li kien sar xogħol

ta' welding fuq il-bieb ta' bejn il-btieħi.

L-attur qal li hu kien induna li hemm

ħaddiema jagħmlu xi xogħol fuq il-bieb ta' bejn il-btieħi mill-ħsejjes li sema' u

minħabba li minn wara l-bieb ra traċċi ta' dak li deher qisu welding.

meta ttawwal barra ra trakk blu u ħadlu n-numru ta' reġistrazzjoni.

kkonkluda x-xhieda tiegħu billi qal li minkejja l-korrispondenza bejn l-avukati

tal-partijiet, in-nuqqasijiet tal-konvenuta ma ġewx rimedjati, u għalhekk kellha

ssir din il-kawża.

L-atturi esebew ukoll estratt minn rendikont tat-8 t'Awwissu, 1989 li sar a

Il-Mellieha, li jiġi n-nannu matern tal-attur, liema dokument jindika li l-fond 465,

High Street, Marsaskala huwa suġġett għal 'right of passage'.6

Fl-udjenza tal-24 ta' April, 2017, il-Qorti semgħet ix-xhieda ta' Philip Scicluna Bartoli, li

kkonferma li hu ilu ħabib tal-attur sa minn tfulithom, u li kien hu li għen lill-

attur idaħħal numru ta' travi fil-post tiegħu f'San Pembroke.

Ix-xhud ġie 6A fol.

25 tal-proċess.

35 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 8 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

12 u 13 tal-proċess, u qal li ż-żewġ bibien murija fir-

ritratti t-tnejn li huma ntużaw minnu u mill-attur sabiex daħħlu t-travi fil-

garaxx tal-attur, li jinsab fil-parti ta' wara tal-binja murija.

Mistoqsi jafx jekk

biex għaddew mill-passaġġ kienx hemm il-ħtieġa li jkellmu lil xi ħadd, ix-xhud

wieġeb li ma jafx u li hu min-naħa tiegħu ma kellem lil ħadd, għalkemm

deherlu li l-attur kien tkellem mal-persuni li joqogħdu fuq.

Permezz ta' rikors ippreżentat fil-21 ta' April, 2017, il-konvenuta rreferiet

għat-tieni eċċezzjoni tagħha fejn talbet il-kjamata fil-kawża tal-persuni li l-

attur allega li wkoll għandhom dritt ta' passaġġ, u filwaqt li qalet li hi

infurmata li dawn il-persuni jgħixu l-Awstralja, talbet li l-ħatra ta' kuraturi

deputati sabiex

jidhru fl-atti ta' dawn

il-proċeduri u f'kull att

ieħor

sussegwenti.

L-attur irrisponda li l-preżenza ta' dawn it-terzi fil-kawża mhix meħtieġa għall-

integrità tal-ġudizzju, u li l-kjamata tagħhom lanqas mhi meħtieġa għall-

kontinwazzjoni ta' din il-kawża.

Dan ir-rikors ingħatat deċiżjoni dwaru permezz ta' digriet tad-19 ta' Mejju,

2017 fejn il-Qorti qieset li l-litis consortio bejn il-partijiet fil-kawża huwa dwar

jekk il-fond tal-atturi jgawdix dritt ta' passaġġ minn ġol-bitħa tal-fond tal-

konvenuta u dwar jekk il-konvenuta hijiex qiegħda b'mod illegali u abbużiv

iċċaħħad lill-atturi mill-imsemmi dritt ta' passaġġ pretiż minnhom.

Ġie

kkonsidrat ukoll li l-preżenza ta' dawn it-terzi mhix meħtieġa għall-fini ta

integrità tal-ġudizzju, u għalhekk it-talba tal-konvenuta f'dan ir-rigward ġiet

miċħuda.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 9 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

L-atturi ppreżentaw affidavit tal-professur Edward Benedetti, li qal li l-attur jiġi

n-neputi tar-rispett tiegħu, u kkonferma li hu kien il-proprjetarju tal-fond 465,

Triq San Pawl, ġia Main Street, San Ġiljan.

Ix-xhud ikkonferma li dan il-

fond kien inbiegħ lill-attur permezz ta' kuntratt fl-atti tan-nutar Sandro

Farr Ciappara Walker tas-26 ta' Frar, 2001, u li qabel ma dan il-fond inbiegħ lill-

attur dan kien ilu proprjetà tax-xhud sa mill-1969 wara li kien xtarah

mingħand qraba ta' martu.

Qal ukoll li fiż-żmien li fih il-post kien għandu, hu

kien jgħaddi mill-passaġġ liberament u mingħajr xkiel mill-bitħa tiegħu għall-

bitħa tal-konvenuta sabiex jikseb aċċess għal Sqaq ix-Xama'.

Ix-xhud qal li l-

katusi mill-kamra tal-banju tad-dar tal-attur jgħaddu tul il-passaġġ mill-bitħa

tal-konvenuti, u huma konnessi mas-sistema pubblika li hemm għaddejja fi

Sqaq tax-Xama', filwaqt li l-inspection hole tas-sistema jinsab 'il ġewwa mir-

rixtellu li kien twaħħal mir-raġel tal-konvenuta fil-bitħa tiegħu.

hu jaf li ġar tal-attur, Patrick Farrugia Drakard, ukoll kien jgħaddi minn dan il-passaġġ u

mill-post l-ieħor bir-rota.

Ix-xhud ikkonferma li kemm l-attur kif ukoll ommu

kienu ilhom midħla ta' dan il-post, minħabba li dan kien il-post ta' villeġġatura

tal-familja ta' omm l-attur.

Ix-xhud ikkonferma li f'xi żmien ir-raġel tal-

konvenuta kien poġġa katnazz mar-rixtellu, iżda hu kien ingħata kopja taċ-

ċavetta bl-intervent tal-avukat tal-konvenuti.

Ix-xhud dwar l-użu ta' dan id-

dritt ta' passaġġ jgħid:

" … dan id-dritt ta' passaġġ li kelli kien mill-bitħa tagħna fil-fond 465 għal ġol-bitħa tal-konvenuta biex noħorġu għal ġol-Isqaq tax-Xama minn dak il-bieb bin-numru 50.

Bl-istess mod fil-bitħa tal-fond li kien tagħna numru 465 hemm bieb ieħor għal proprjetà ta' terzi li ukoll kellhom dritt jgħaddu minn fuqna biex ukoll jgħaddu mill- bitħa tal-konvenuta u jmorru għal Sqaq ix-Xama' mill-bieb 50 li għadni kif semmejt.

Dawn it-terzi safejn naf jiena kienu familja b'kunjom Farrugia Drakard."

53 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 10 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Ix-xhud ikkonferma li dan id-dritt ta' passaġġ saħansitra kien inkluż fil-kuntratt

li bih Lawrence u Maria Vincenza Sciberras Drago xtraw il-fond 466.

Hu qal ukoll li

filwaqt li bejn l-1975 u l-1980 hu kien jgħix il-Kanada, mill-1980 dan il-post

kien jintuża bħala villeġġatura, u li sa meta l-post inbiegħ lill-attur, dan id-dritt

ta' passaġġ baqa' jintuża mit-tfal ta' Paċikk Vella.

Ix-xhud ikkonferma li dan id-

dritt ta' passaġġ tniżżel ukoll fil-kuntratt ta' bejgħ lill-attur, u li waqt li kien

qiegħed jiġi ppubblikat il-kuntratt, l-attur kien talbu għal kopja taċ-ċwievet, u

x-xhud kien mar iġibhom mingħand ir-raġel tal-konvenuta.

Il-kontroeżami tal-professur Edward Sammut De Marco sar fl-udjenza tal-10 ta'

Novembru, 20179, fejn ikkonferma li hu kien juża dan il-post bħala residenza

tal-familja tiegħu bejn Awwissu tal-1969 sas-snin tmenin, u għalkemm kien

hemm perijodi ta' żmien li fihom hu kien jgħix barra minn Malta, hu kien baqa'

juża dan il-post bħala residenza tiegħu.

Qal li fl-1982 hu kien xtara dar oħra, u

il-post baqa'

jintuża għal skop

ta' villeġġatura.

sussegwentement dan il-post kien talabulu n-neputi, l-attur, u hu kien

biegħulu.

Mistoqsi meta kienet l-aħħar darba li hu għamel użu mill-passaġġ, ix-

xhud wieġeb li ma jiftakarx, għalkemm qal li kien fis-sebgħinijiet.

Il-konvenuta

kienet ordnatlu biex ma jgħaddix minn hemm, u li wara li kien bagħat għalih l-

avukat tal-konvenuta, hu kien ingħata ċavetta sabiex ikun jista' jgħaddi.

xhud qal ukoll li meta huwa biegħ il-fond lill-attur, kien tah parir biex jitlob

kopja taċ-ċavetta lir-raġel tal-konvenuta sabiex jiġi evitat li dawn jimblukkaw l-

aċċess għall-passaġġ.

Ix-xhud ikkonferma li minkejja li l-katina u l-katnazz li

tpoġġew mar-rixtellu kienu ilhom hemm sa mis-snin tmenin, ma kienx hu li

avviċina lill-konvenuta u lil żewġha biex ineħħuh, iżda kien bagħat għalih l-

57 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 11 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

avukat tal-konvenuta ta' dak iż-żmien sabiex jgħidlu li m'għandux dritt jagħmel

użu minn dak il-passaġġ, u x-xhud qal li kien ikkonvinċa lill-avukat tal-

konvenuti li huwa kellu dritt jgħaddi minn hemm tant li kienet ingħatatlu

kopja taċ-ċavetta.

Ix-xhud ma ftakarx jekk wara dan l-episodju li fih hu ngħata

kopja taċ-ċavetta, hu kienx għamel użu minn dan il-passaġġ, għalkemm qal li

kien hemm persuni oħra li kienu jgħaddu mill-bitħa tagħhom bir-rota biex

joħorġu minn dan il-passaġġ.

Il-konvenuta Vivienne Sciberras Drago ukoll għażlet li tixhed bil-mezz tal-affidavit10,

fejn qalet li hi u r-raġel tagħha Lorenzo kienu xtraw il-proprjetà residenzjali

tagħhom bl-isem 'Sunshine', Triq San Pawl, San Ġiljan, permezz ta'

kuntratt tal-10 ta' Novembru, 1973 fl-atti tan-nutar Carmelo Coleiro Kingswell.

Il-konvenuta

qalet li din id-dar tinsab sitwata f'kantuniera, bil-bieb prinċipali tagħha fi Sqaq

tax-Xama', u li annessa ma' din id-dar hemm bitħa jew drive-in fi Sqaq tax-

Xama', b'żewġ bibien, wieħed bieb sekondarju għal ġewwa d-dar bl-isem

'Sunshine', waqt li l-bieb l-ieħor kien iservi bħala aċċess għall-btieħi fil-

madwar fuq wara tar-residenza tagħha.

Il-konvenuta qalet ukoll li sa minn

meta hi u r-raġel tagħha xtraw il-proprjetà li sservi bħala residenza tagħhom,

ħadd qatt ma talab aċċess għall-btieħi tal-bieb li kien numerat bin-numru 50, u

li lanqas il-proprjetarji tal-fondi bin-numri 463, 464 u 465 ma qatt għamlu użu

Qalet li hija ċerta minn dan minħabba li ħadd ma staqsa jew talab li

jinfetaħ il-bieb tal-passaġġ għal xi użu partikolari.

Qalet li dawn id-djar kollha

għandhom bieb prinċipali fi Triq San Pawl u s-sidien tagħhom jidħlu u joħorġu

minn hemmhekk.

Il-konvenuta kompliet tgħid li l-fond bin-numri 463 u 464

huwa ta' Ħal Luqa u dan skont il-kuntratt tat-28 ta' Settembru, 1950 fl-atti

67 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 12 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Il-konvenuta kompliet tgħid li sa fejn taf hi, dan

Farrugia Drakard kien jgħix l-Awstralja u kien miet.

Qalet ukoll li fil-bitħa retroposta ta'

Ħal Luqa kien hemm bieb ieħor li jagħti għall-bitħa tal-attur, li llum ġie

eliminat kompletament stante li f'Novembru tal-2016 kien inbena ħajt bejn

Vella u Trajkovski sabiex ingħalaq dan l-aċċess.

Qalet ukoll li f'dak iż-żmien hi

u żewġha kkonvertew id-drive-in privata f'garaxx, u li minħabba f'hekk kienet

anki ħallset għall-appoġġi lill-ġirien tagħha, wieħed minnhom il-professur

Edward Sammut De Marco.

Hi kompliet tgħid li fl-1983 kien bagħat għalihom l-avukat

Noel Minino Sammut De Marco flimkien mal-professur Edward Sammut De Marco sabiex

ikellimhom dwar l-aċċessibilità tal-bieb bin-numru 50, u qalet li dakinhar il-

professur Sammut De Marco ma sab l-ebda oġġezzjoni li jingħalaq il-bieb tal-btieħi ta'

bejn iż-żewġ fondi.

Qalet li għaliha kien evidenti li mal-medda taż-żmien ħadd

ma kien baqa' jagħmel użu minn dan il-bieb.

Qalet ukoll li r-rixtellu kien sar

għal skop ta' sigurtà, minħabba li f'dak iż-żmien kienu nsterqu xi affarijiet mid-

drive-in tagħha, u kien hemm żmien li nstabet ħsara fil-vetturi tal-familja.

Qalet ukoll li dan l-istess rixtellu saħansitra kien ġie sgassat u mitfugħ 'il

ġewwa, u kien għalhekk li wara dawn l-episodji kollha, ir-rixtellu beda jinżamm

magħluq bil-katnazz.

Qalet ukoll li hi qatt ma ntalbet kopja taċ-ċavetta tal-

katnazz jew intalbet tiftaħ ir-rixtellu biex xi ħadd ikun jista' jgħaddi.

li l-attur qatt ma talab kopja taċ-ċavetta lir-raġel tagħha, u hi u r-raġel tagħha

qatt ma ntalbu jgħaddu ċ-ċwievet la lill-attur u lanqas lil xi ħaddieħor.

konvenuta qalet ukoll li f'dawn l-aħħar erbgħa u erbgħin sena kemm ilha

residenti f'din id-dar, hi qatt ma rċeviet xi ittra uffiċjali jew intalbet minn xi

ħadd biex jagħmel użu mill-passaġġ, u kien għalhekk li kkonkludiet li la l-attur

u lanqas xi ħadd mill-familja Vella qatt għamel użu minnu.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 13 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Il-konvenuta esebiet ukoll għadd ta' dokumenti u ritratti, fosthom ritratti li

jindikaw il-postijiet kif jidhru min-naħa ta' Triq San Pawl11, ritratti antiki li juru

kif kienu l-btieħi interni12, ritratt li juri l-ħajt ta' bejn il-btieħi mwaqqa'13,

ritratti li juru l-ħajt ta' bejn il-btieħi mwaqqa' minn angolatura oħra14, ritratt li

juri l-ħajt ta' bejn il-btieħi kif ġie mibni mill-ġdid b'mod li ngħalaq l-aċċess bejn

Farrugia Drakard u Ta' Kerċem, ritratt li jindika l-post kif jidher mill-kantuniera u kif

jidher il-post tal-konvenuta minn barra16, ritratti li juru l-post kif kien fl-1973 u

kif inhu llum,17 ritratt li juri r-rixtellu kif kien inqala'18, ritratt li juri l-ħitan tal-

appoġġ ta' bejn il-proprjetajiet19, kopja tal-irċevuti li juru li kien sar ħlas għall-

appoġġ20, kopja tal-kuntratt li permezz tiegħu hi u r-raġel tagħha kienu xtraw

il-post fl-197321, dikjarazzjoni tan-nutar Carmelo Coleiro Kingswell tal-4 ta' Ġunju, 197322,

kopja tal-permessi tal-Planning Authority23 u kopja ta' kuntratt pubbliku tat-28

ta' Settembru, 1950 fl-atti tan-nutar Francesco Sciberras Grungo, li permezz tiegħu

Filippu Farrugia Drakard kien akkwista d-dar numri 285 u 286, Triq San Pawl, Il-Birgu, "… bid-dritt tal-passaġġ għas-sqaq li jieħu għall-baħar fuq beni ta'

ħaddieħor."

73 tal-proċess.

74 tal-proċess.

75 tal-proċess.

76 tal-proċess.

77 tal-proċess.

78 tal-proċess.

80 tal-proċess.

81 tal-proċess.

82 tal-proċess.

83 u 84 tal-proċess.

85 tal-proċess.

87 tal-proċess.

88 tal-proċess.

94 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 14 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

ta' Frar, 2018, sar

il-kontroeżami

tal-attur Aldo

Day, li qal li kien hemm żmien meta hu tkellem mal-konvenuta dwar

il-possibilità li l-partijiet jagħmlu negozju flimkien, billi l-postijiet tagħhom jiġu

żviluppati f'appartamenti.

L-attur ikkonferma li l-familja Farrugia Drakard ukoll għandhom

dritt ta' passaġġ fuq dan il-post.

Qal li fil-preżent il-passaġġ jinsab magħluq

b'ħajt tal-bricks, minħabba li kien hemm siġra li kienet perikoluża, u kien

għalhekk li l-ħajt twaqqa' u reġa' nbena mill-ġdid.

Hu żied jgħid li n-naħa tal-

ħajt tiegħu mhix imkaħħla u tħallew slots fejn irid jiġi l-bieb, sabiex xħin

jidhirlu hu jkun jista' jwaqqa'.

Qal ukoll li dan il-ħajt ilu hekk sa mis-sena 2015

Hu spjega li fil-preżent m'hemmx bieb fil-ħajt minn fejn wieħed

jista' jgħaddi, iżda qal li ħalla slots sabiex xħin irid ikun jista' jinfetaħ il-bieb.

Qal ukoll li sabiex jiġi eżerċitat dan id-dritt ta' passaġġ, jeħtieġ li wieħed jidħol

fid-dar tiegħu u juża sellum biex jaqbeż għan-naħa l-oħra tal-ħajt u jiġi fil-

passaġġ.

L-attur iżda qal li kemm hu kif ukoll il-ġirien tiegħu li bħalu għandhom

dritt jagħmlu użu minn dan id-dritt ta' passaġġ, iridu li jitħallew jagħmlu użu

minn dan id-dritt.

L-attur qal li minkejja li l-familja Vella tirrisjedi l-Awstralja,

huma jiġu Malta u xi drabi jisilfu wkoll l-post lil ħbieb tagħhom li jkunu ġejjin

Fl-udjenza tat-12 ta' Marzu, 2018 sar il-kontroeżami ta' Philip Conrad, li

f'udjenza preċedenti kien xehed li kien għen lill-attur idaħħal xi travi fil-

proprjetà tiegħu billi għamlu użu mill-passaġġ inkwistjoni.

Ix-xhud qal li t-travi

inkwistjoni kienu twal madwar sitt metri, u li biex tniżżlu fil-post tal-attur sar

użu minn makkinarju.

Qal ukoll li kien sar użu mill-bieb 'tal-ġenb' minħabba li

t-travi kienu kbar wisq biex seta' jintuża l-bieb prinċipali tad-dar tal-attur, u li

101 tal-proċess.

107 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 15 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

apparti dawn it-travi kienu ddaħħlu wkoll affarijiet oħra bħal ramel, bricks u

oġġetti oħra li jintużaw fil-bini, li kollha kemm huma ddaħħlu minn dan l-istess

Fl-istess udjenza reġa' xehed l-attur, Aldo Tabone Hall, li qal li l-aċċess għall-

passaġġ jinsab fuq in-naħa tax-xellug tal-pjanta esebita a fol.

11 tal-proċess.

L-

attur qal li hu kien bena ħajt bi slots sabiex ikun jista' jiddetermina fejn ser

jitpoġġa l-bieb bejn il-proprjetà tiegħu u dik ta' Farrugia Drakard f'data futura.

l-familja Farrugia Drakard insistew li jsir dan il-ħajt minħabba li xi kultant id-dar tagħhom

jisilfuha lil ħbieb tagħhom li jkunu ġejjin Malta.

Hu qal li l-bieb tan-naħa tax-

xellug tal-pjanta kien dejjem aċċessibbli kemm għall-familja tiegħu kif ukoll

għall-familja Farrugia Drakard, għalkemm f'mument minnhom il-konvenuta ddeċidiet li

tagħmel firroll.

Qal ukoll li hu ma kienx joqgħod jgħaddi minn hemm biex

jisfida, iżda għax kellu kull dritt li jgħaddi minn hemm.

L-attur qal li minkejja li

hu kellu dritt jgħaddi mill-passaġġ, kull darba li kien jgħaddi, kien jitlob

permess lill-konvenuta jew lir-raġel tagħha, u kien hemm drabi meta dawn

għaddew rimarki sabiex juruh li ma kinux jieħdu gost jiftħulu biex jgħaddi mill-

passaġġ.

Il-konvenuta esebiet affidavit ta' bintha Sharon Sharma, li qalet li hi damet

tgħix mal-ġenituri tagħha għal aktar minn tnejn u tletin sena, u li tul dan iż-

żmien hi qatt ma rat terzi jgħaddu mill-passaġġ li kien hemm fil-garaxx

tagħhom.

Qalet ukoll li lanqas ma tiftakar lill-attur jitlob xi permess biex ikun

jista' jgħaddi minn dan il-passaġġ.

Għalkemm hija żżur lil ommha ta' spiss, qatt

ma kien hemm xi episodju li fih xi ħadd talab permess lil ommha biex jagħmel

użu mill-passaġġ.

112 tal-proċess.

119 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 16 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Tal-istess ħsieb kien it-tifel tal-konvenuta Christopher Sciberras Drago, li fl-affidavit

tiegħu29 qal li hu dam jgħix mal-ġenituri tiegħu għal aktar minn wieħed u tletin

sena, u li hu jiftakar il-bieb tal-garaxx numru 50 dejjem magħluq, u qatt ma

jiftakar lil xi ħadd jitlob permess biex jgħaddi minnu.

Il-kontroeżami tal-konvenuta sar fl-udjenza tat-8 ta' Ġunju, 201830, fejn ġiet

mistoqsija dwar l-inċidenti li rreferiet għalihom fl-affidavit tagħha bħall-

attentati ta' serq, vandaliżmu fuq il-karozza u sgass tal-kanċell, u qalet li ma

tafx jekk kinux saru rapporti lill-Pulizija f'dan ir-rigward.

Qalet li dak iż-żmien

kien għadu ħaj ir-raġel tagħha u kien hu li jieħu ħsieb dawn l-affarijiet.

konvenuta kkonfermat li l-katusi tad-drenaġġ tal-fondi 463, 464 u 465 kollha

jinsabu għaddejjin minn taħt id-drive-way tagħha, u li l-inspection box qiegħda

Il-konvenuta qalet li hi taf li terzi għandhom dritt jgħaddu mill-

passaġġ, u li dak il-passaġġ illum huwa d-drive-way tagħha, iżda ħadd qatt

m'għadda minn hemmhekk.

Il-konvenuta qalet li lanqas l-attur qatt m'għadda

minn hemmhekk.

Dwar ix-xogħol ta' welding li sar fuq il-bieb li hemm bejn il-

ħajt tal-bitħa tal-attur u l-garaxx tagħha, il-konvenuta qalet li dak ix-xogħol sar

minħabba li kienet sabet il-bieb sgassat 'il ġewwa, u li saħansitra l-firroll li kien

hemm spiċċa sgassat.

Qalet li hi m'għamlet l-ebda intervent sabiex ixxekkel

lill-attur milli jgħaddi, iżda sempliċiment riedet tirranġa l-bieb wara l-isgass li

Il-konvenuta qalet li ma taħsibx li l-attur jista' jeżerċita l-jedd li

għandu skont il-kuntratt sabiex jgħaddi mill-passaġġ, u qalet li lilha qatt ma

talabha permess biex jgħaddi mill-passaġġ.

Qalet ukoll li jekk l-attur irid jiftaħ

il-bieb, jista' jagħmel dan min-naħa tiegħu u li l-attur jinsab fil-pussess taċ-

ċavetta tal-bieb, u mhux hi.

Il-konvenuta spjegat li mal-bieb hemm firroll

120 tal-proċess.

123 tal-proċess.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 17 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

kemm min-naħa tal-attur kif ukoll min-naħa tad-dar tagħha.

Qalet li meta

ġabet persuna biex tiwweldja l-firroll, hi għamlet dan minħabba li nnutat li l-

bieb kien qisu maqlugħ minn postu tant li bdiet tara r-raġġi tax-xemx deħlin, u

li x-xogħol tal-welding ma setax jaqbad mal-bieb inkwistjoni, u għalhekk ma

Għall-mistoqsija dwar jekk l-attur jistax jgħaddi mill-bitħa tiegħu

sabiex jaċċedi għal Sqaq tax-Xama', ix-xhud staqsiet jekk iridx jgħaddi wara

dawn is-snin kollha, u li hu minnu li hemm firroll, però dan qiegħed in-naħa

tal-attur u mhux in-naħa tagħha.

Konsiderazzjonijiet legali

Il-Qorti qiegħda tintalab tagħti deċiżjoni dwar jekk l-atturi għandhomx id-dritt

ta' passaġġ li jippretendu li għandhom minn bieb fil-bitħa tal-konvenuta sabiex

jaċċedu għal Sqaq tax-Xama', kif ukoll dwar jekk hemmx possibilità li dan id-

dritt, anki jekk jeżisti, setax jintilef bit-trapass ta' aktar minn tletin sena li

matulhom dan il-passaġġ ma ntużax minn min kellu jedd jagħmel użu minnu,

kif qiegħda targumenta l-konvenuta, argument dan iżda, li qiegħed jiġi miċħud

mill-atturi, li għalkemm m'għamlux użu minn dan il-jedd b'mod kontinwu u

kostanti għar-raġunijiet li ngħataw waqt il-ġbir tal-provi, jiċċitaw episodji u

okkażjonijiet li fihom huma għamlu użu minn dan il-passaġġ fiż-żmien kollu li

fih huma ilhom sidien ta' din il-proprjetà.

Fin-nota ta' osservazzjonijiet tagħha, il-konvenuta qajmet dubju dwar kif

għandha tiġi interpretata l-klawsola "sottopost għall-beni ta' ħaddieħor, li

għandu i.e. bitħa ta' ħaddieħor, li għandu i.e. bitħa soġġetta għad-dritt ta'

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 18 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

passaġġ mill-bitħa tal-fond kontigwu", u esprimiet dubju dwar jekk din il-

klawsola għandhiex tiġi interpretata bħala li l-fond tal-atturi huwa l-fond

dominanti, bid-dritt ta' servitù ta' passaġġ minn fuq proprjetà ta' ħaddieħor,

inkella jekk dan huwiex il-fond servjenti, bid-dritt li terzi jgħaddu minn fuqu.

Dan b'kuntrast għal dak li l-konvenuta xehdet quddiem il-Qorti fejn qalet li l-

atturi għandhom jedd ta' passaġġ mill-bitħa tagħha.

Il-Qorti sejra tgħaddi biex tippronunzja ruħha l-ewwel dwar jekk jeżistix id-

dritt ta' passaġġ li l-atturi jippretendu li għandhom mill-bieb bin-numru 50,

formanti parti mill-proprjetà tal-konvenuta.

Li l-fond tal-konvenuta huwa

mgħobbi b'servitù ta' dritt ta' passaġġ ta' terzi mill-bieb bin-numru 50 li

jifforma parti mill-istess proprjetà,

joħroġ mill-kuntratt tal-akkwist tal-

konvenuti, li jispeċifika illi,

"… għandha wkoll bieb ieħor f'Xama' Lane numru ħamsin (50) li minnu għandhom dritt jgħaddu terzi persuni għall-proprjetà tagħhom."

In-nota annessa mal-kuntratt tal-akkwist tal-konvenuti, liema nota ġiet

redatta mill-istess nutar li ppubblika l-kuntratt, tispeċifika wkoll li,

Il-kuntratt tal-akkwist ta' Filippo Farrugia Drakard li kien sar fit-28 ta' Settembru, 1950,

ukoll jitkellem dwar,

"id-dritt tal-passaġġ għas-sqaq li jieħu għall-baħar fuq beni ta' ħaddieħor ...".

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 19 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Ir-regola ġenerali f'materja ta' kuntratti hi dik stabbilita fl-artikolu 1002 tal-

Kodiċi Ċivili, li tgħid illi,

"Meta l-kliem ta' konvenzjoni, meħud fis-sens li għandu skont l-użu fiż-żmien tal-kuntratt, hu ċar, ma hemmx lok ta' interpretazzjoni."

F'dan l-istadju, il-Qorti tħoss li jkun ta' siwi li tissellef minn dak stabbilit fis-

sentenza fl-ismijiet Lay Lay Company Limited vs. L-Għajn Construction

Company Limited31, li dwar il-materja tal-interpretazzjoni ta' kuntratti qalet

hekk,

jew aċċessorju tagħha.'

'Illi fl-ewwel lok jiġi kkonfermat dak li ngħad fis-sentenza 'Anton Pizzuto vs Alfred Xuereb Micallef' (Prim Awla 30.11.2000) fejn fuq is-suġġett ta' interpretazzjoni ta' kuntratt ingħad li, 'għalhekk hawn japplika l-prinċipju stabbilit fl-artikolu 1002 tal-Kap.

12, fejn meta l-kliem ta' konvenzjoni meħud fis-sens skont l-użu tal-kuntratt, hu ċar, ma hemmx lok ta' interpretazzjoni, għaliex tali interpretazzjoni, anke supplita minn xhieda, tista' tingħata biss sabiex teluċida l-iskrittura jew il-kuntratt f'xi patt inċidentali (Carmela Xuereb Micallef vs Bartolomeo Marmara’, 30.03.1997).

Illi kif ingħad fis-sentenza 'Emanuel Zammit Peregin vs Ċentru Speranza fl-Inkapaċitati' (28.02.2002), dan huwa wkoll konformi mal-prinċipju 'contra scriptum non est argumentum', li jibqa' japplika sakemm ma tinġiebx prova li tali skrittura hija nieqsa minn xi element kostituttiv tagħha, prova li ma tirriżultax li saret f'din il-pendenza.

Illi dan il-priċipju ġie applikat konsistentement minn dawn il-Qrati u hawn issir referenza għas-sentenzi 'Bartolomeo Price vs JCR Limited' (29.01.2009) fejn ingħad li ladarba 'minn qari tal-istess kuntratt jirriżulta ċar li l-kliem tal-istess ftehim jindikaw b'mod preċiż x'kienet l-intenzjoni tal-partijiet u dan kien li jiġi trasferit bħala korp il-ħanut hemm indikat, b'mod li ma hemm bżonn ta' ebda interpretazzjoni (artikolu 1002) 'Avukat Dottor Joselle Kingswell vs Dr Pascal Benallal et noe' (09.12.2002), l-intenzjoni tal-partijiet hija manifestata b'dak li jipprovdi b'mod ċar l-istess kuntratt u ma għandux ikun hemm ebda lok ta' interpretazzjoni.'

'mela allura għandu

jiġi ritenut

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 20 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Illi fis-sentenza 'John Pizzuto et vs Popeye Investments Limited' (03.11.2006), ingħad illi kif 'ravviżat fis-sentenza fl-ismijiet 'Elena Price vs E. Antignolo (Vol.

Hawnhekk opportun li jiġu ribaditi ċerti prinċipji regolanti materja ta' kuntratti –

F'materja kontrattwali l-ftehim hu liġi għall-partijiet kontraenti (Art.

Ir-regola fundamentali hija dettata mill-artikolu 1002 tal-Kodiċi Ċivili li jgħid li meta l-kliem tal-kuntratt meħud fis-sens li għandu skont l-użu fiż-żmien tal- kuntratt, hu ċar m'hemmx lok għall-interpretazzjoni (Vol.

L- interpretazzjoni għandha tittieħed mill-att innifsu u mhux minn provi estraneji, speċjalment meta l-interpetazzjoni hija relattiva għall-kwistjoni prinċipali;

Illi meta s-sens letterali tal-kelma ma jaqbilx mal-intenzjoni tal-partijiet kontraenti kif tidher ċar mill-pattijiet meħudin flimkien, għandha tipprevali l- intenzjoni.

Dwar dan il-Qorti, diversament preseduta, spjegat illi, 'din ir- regola għandha tiġi sewwa apprezzata u applikata.

Irid jirriżulta bla dubju li s- sens tal-klawsola li tkun jista' biss jiġi interpretat b'mod univoku għax hu ċar.

Irid jirriżulta wkoll li dan is-sens ċar tal-kliem ma jkunx jaqbel ma' dak li kellhom f'moħħhom il-partijiet kollha u mhux ma' dak biss li xi waħda mill- partijiet kellha f'rasha u dan irid jidher mill-pattijiet kollha tal-kuntratt meħudin flimkien (J. Caligari et vs A. Gauci Turkdogan, 07.10.1997);

Fl-applikazzjoni tar-regoli ta' interpretazzjoni mhux l-interpretazzjoni tal- kontendenti għall-kliem tal-ftehim jew is-sens divers li huma jagħtu lill-kliem li jiswa imma dak li huwa importanti 'hu l-qari oġġettiv tal-ġudikant li jagħti lill-kliem is-sens ordinarju tiegħu fil-kuntest ta' kif ġie użat mill-kontraenti li għandu jorbot' (J. Sladden vs Michael Sladden Buttigieg Vella et noe, 28.02.1997);

Illi dan jikkonferma dak li ngħad fis-sentenza 'Emanuel Cassar Simmonds et vs BCF Holdings Limited et' 28.06.2006 fis-sens li 'bl-aktar mod espliċitu ġie ritenut li 'l-prinċipju kardinali li jirregola l-istatut tal-kuntratti jibqa' dejjem dak li l- vinkolu kontrattwali għandu jiġi rispettat u li hi l-volontà tal-kontraenti kif espressa fil-konvenzjoni li kellha tipprevali u trid tiġi osservata.

'Pacta sunt servanda' (05.10.1998 – Gloria mart Jonathan Risiott et vs L-Arkitett u Inġinier Ċivili Anthony Pizzuto Spiteri Farrugia).'

Illi hekk ukoll fis-sentenza 'Ġemma Caruana Melbourne vs John Spagnol' 20.10.2003) ingħad li: -

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 21 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

'Tajjeb li jiġi osservat ukoll qabel kull konsiderazzjoni tal-mertu illi huwa paċifiku f'materja ta' interpretazzjoni ta' kuntratti illi meta d-diċitura tal- kuntratt hija waħda ċara allura ma huwiex leċitu għall-Qorti li tittanta il-motivazzjoni tal-kontraenti meta tinterpretah billi tindaħal x'kienet kkonkludew il-ftehim.

Dan jinsab rispekkjat ukoll fl-artikolu 1002 tal-Kap.

Illi imbagħad ferm assodat bħala prinċipju ta' interpretazzjoni illi 'contra testimonium scriptum, testimonium scriptum non aufetur.'

Dan fis-sens illi mhux ammess illi provi orali jfissru dak li fih innifsu huwa diġà ċar (Joseph Mallia Martin vs Joseph ElHusseini, Appell Ċivili, 14.04.1975) u l-kontraenti ma jkunux jistgħu jippruvaw permezz ta' testimoni dak li ma jirriżultax, jew jirriżulta eskluż, mill-istess kuntratt (Vol.

XXXIX.iii.p 855) u r-rassenja ta' ġurisprudenza f'din is-sentenza kontemplata.'

Mill-qari tal-kuntratti esebiti fl-atti ta' dawn il-proċeduri, huwa paċifiku li l-

fond proprjetà tal-konvenuta huwa suġġett għad-dritt ta' passaġġ tal-atturi, li

permezz ta' aċċess minn bieb fil-proprjetà tagħhom, jaċċedu għall-bitħa tal-

konvenuta, sabiex joħorġu mill-bieb bin-numru 50, għal Sqaq tax-Xama'.

Qorti m'għandha l-ebda dubju li l-fond servjenti f'dan ir-rigward huwa proprju

l-fond tal-konvenuta, u dan għaliex it-test tal-kuntratti huwa ċar.

Anki jekk il-

kuntratt tal-akkwist tal-atturi ma jispeċifikax id-dritt ta' passaġġ fejn iwassal,

il-kuntratt tal-akkwist kemm tal-familja Farrugia Drakard, kif ukoll dak tal-konvenuti, ma

jħalli l-ebda dubju dan id-dritt ta' passaġġ ta' min huwa u minn liema bieb

għandu jiġi eżerċitat.

intqal hekk dwar id-dritt ta' passaġġ:

"Is-servitù tad-dritt ta' passaġġ huwa kklassifikat fil-liġi u fid-dottrina bħala wieħed apparenti u diskontinwu; apparenti għax jidher illi terzi jkunu qed jgħaddu minn fuq art ta' ħaddieħor, u diskontinwu għax dan id-dritt ma jiġix eżerċitat il-ħin kollu.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 22 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Għalhekk servitù bħal dan jista' jiġi akkwistat biss bis-saħħa ta' titolu.

F'dan il-każ id-dritt ta' passaġġ jirriżulta mill-kuntratti ta' akkwist tal-partijiet

kollha involuti fil-kawża, b'tali mod li m'hemm l-ebda dubju li l-konvenuta

kienet taf li l-asserzjoni tagħha li "hawn kollu tiegħi" m'għandhiex mis-sewwa,

u li meta ttentat tostakola l-mogħdija tal-atturi mill-passaġġ inkwistjoni, hi

kienet qiegħda tmur kontra d-dispożizzjonijiet kontrattwali li jirregolaw l-

akkwist tal-partijiet fil-kawża.

tirriżulta minn għadd ta' atti pubbliċi, u li din is-servitù hi kostitwita ai termini

tal-liġi.

Jifdal għalhekk li jiġi stabbilit jekk dan id-dritt riżultanti minn kuntratt, ġiex

estint għax l-atturi m'għamlux użu minn dan id-dritt kuntrattwali għal perijodu

ta' aktar minn tletin sena33, kif qiegħda tallega l-konvenuta li l-fond tagħha

nħeles minn dan is-servitù bl-operat tal-istitut tal-usucapio liberalis.

F'dan ir-

rigward ukoll inġiebu diversi provi, fejn kif spiss jiġri f'materji simili fejn il-

Qorti tintalab tiddeċiedi dwar punti ta' fatt u mhux biss dwar punti ta' dritt, il-

Qorti tiġi ffaċċjata b'verżjonijiet li jkunu dijametrikament opposti għal xulxin.

Filwaqt li l-atturi u x-xhieda mressqa minnhom qalu li għamlu użu diversi drabi

minn dan id-dritt fis-snin li fih ilhom sidien tal-proprjetà tagħhom, il-

konvenuta u wliedha qalu li fuq medda ta' aktar minn erbgħin sena minn

meta l-konvenuta akkwistat il-proprjetà tagħha fl-1973, qatt ħadd ma

33 L-artikolu 481(1) tal-Kap.

16 jgħid: 'Servitù tispiċċa meta wieħed ma jinqedix biha għal erbgħin sena, fil-każ ta' beni tal- Gvern ta' Malta jew ta' knisja jew istituzzjoni pija oħra, u għal tletin sena, fil-każ ta' beni oħra.'

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 23 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

talabhom permess biex jgħaddi minn dan il-passaġġ.

Dwar provi konfliġġenti,

fis-sentenza fl-ismijiet George Spagnol vs Joseph Monachella ntqal:

"Fil-kamp ċivili għal dak li hu apprezzament tal-provi, il-kriterju mhuwiex dak jekk il-ġudikant assolutament jemminx l-ispjegazzjonijiet forniti lilu, imma jekk dawn l-istess spjegazzjonijiet humiex, fiċ-ċirkostanzi żvarjati tal-ħajja, verosimili.

Dan fuq il-bilanċ tal-probabbiltajiet, sostrat bażiku ta' azzjoni ċivili, in kwantu huma dawn, flimkien mal-preponderanza tal- inhu provi, ġeneralment bastanti għall-konvinċiment.

Għax kif paċifikament akkolt, iċ-ċertezza morali hi indotta mill-preponderanza tal-probabbiltajiet."

Bl-istess mod, f'sentenza fl-ismijiet Perit John M. Leaney vs Fithome Ltd35,

il-Qorti stabbiliet illi:

"Il-Qorti trid timxi fuq is-soliti kriterji ta' kredibilità, konsistenza u verosimiljanza tax-xhieda fuq bażi ta' bilanċ ta' probabbiltajiet li huma suffiċjenti f'kawża ċivili."36

Mill-provi li semgħet il-Qorti jirriżulta li filwaqt li f'waqtiet il-konvenuta

tirrikonoxxi d-dritt tal-atturi li jagħmlu użu mill-passaġġ fil-bitħa tagħha, hi

tgħid li dan id-dritt intilef minħabba li kemm ilha fil-pussess tal-proprjetà

tagħha hi qatt ma ġiet mitluba minn xi ħadd biex tiffaċilita l-aċċess għall-bitħa

sabiex min għandu d-dritt ta' passaġġ ikun jista' jużah.

L-atturi min-naħa

tagħhom iċċitaw episodji fejn huma ħtiġilhom jagħmlu użu minn dan id-dritt,

fosthom fl-2007, u allura inqas minn tletin sena ilu, meta l-atturi kienu

qegħdin jirranġaw id-dar tagħhom, verżjoni din korroborata mix-xhud Philip

Pope li spjega kif hu u l-attur kienu għamlu użu mill-bieb bin-numru 50 sabiex

idaħħlu xi travi fil-proprjetà tal-attur.

Dwar l-użu ta' dan il-passaġġ tkellem

ukoll ix-xhud il-prof.

Edward Sammut De Marco, id-dante causa tal-atturi, li qal li hu kien 34 P.A., 30.10.2003.

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 24 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

jagħmel użu minn dan id-dritt u li meta kien bagħat għalih l-avukat tal-

konvenuti sabiex ikellmu dwar dan id-dritt ta' passaġġ, hu kien saħansitra

ngħata ċ-ċavetta tar-rixtellu sabiex ikun jista' jaċċedi mill-passaġġ.

fiehmet l-iskumdità ta' sitwazzjoni fejn l-atturi, sabiex jgħaddu mill-passaġġ

riedu joqogħdu javżaw lill-konvenuta jew lir-raġel tagħha, u fiehmet ukoll li din

l-iskumdità żdiedet aktar bil-kummenti u l-imġiba tal-konvenuti li kienu juru li

ma jiħdux gost meta xi ħadd jgħaddi mill-proprjetà tagħhom.

minkejja li xtaq jipproteġi d-drittijiet tiegħu, l-attur qagħad lura sabiex

jassigura li ma jikkawżax problemi u inkwiet bla bżonn għall-konvenuta

f'perijodu fejn kellha r-raġel marid u fix-xhur ta' wara mewtu, u dan kif xehed

Madanakollu l-fatt li persuna toqgħod lura għaliex teżerċita prudenza

ma jfissirx li tkun qiegħda b'xi mod tirrinunzja għad-dritt li għandha, jew tkun

qiegħda turi li tilfet interess fl-eżerċizzju ta' dak id-dritt.

Kif ġie ribadit mill-

Qrati tagħna, ir-rinunzji huma ta' interpretazzjoni strettissima u apparti t-

trapass taż-żmien, irid jintwera li s-sid tal-fond dominanti kellu l-intenzjoni

ċara li jirrinunzja għal dak id-dritt.

Il-prova tar-rinunzja trid tkun ċara u ċerta u

kull dubju għandu jimmilita favur l-eżistenza tad-dritt ta' servitù.37

Il-Qorti tqis li għar-raġunijiet suesposti l-konvenuta għandha tiġi ordnata

tneħħi l-imbarrar u tiskir permanenti ieħor li għamlet fuq in-naħa tagħha tal-

proprjetà b'tali mod li għamlitha impossibbli għall-atturi li jagħmlu użu mid-

dritt ta' passaġġ, b'dan iżda l-konvenuta m'għandhiex tneħħi firrolli u katnazzi

li ċ-ċwievet tagħhom jistgħu faċilment jingħataw lill-atturi sabiex ikunu jistgħu

jaċċedu għall-passaġġ xħin iridu, jekk dawn il-firrolli u katnazzi huma meħtieġa

għas-sigurtà tal-proprjetà tal-konvenuta.

Għal dawn il-finijiet il-Qorti qiegħda

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 25 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

taħtar lill-perit Marie Louise Axiak ElHusseini sabiex tissorvelja x-xogħlijiet

meħtieġa u sabiex jassigura li dan id-dritt ta' passaġġ tal-atturi jiġi ripristinat fi

żmien tletin ġurnata mid-data ta' din is-sentenza.

Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u

tiddeċiedi din il-kawża kif ġej:

Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-konvenuta;

Tiddikjara li l-fond tal-atturi numru 465, Triq San Pawl, Il-Birgu igawdi dritt ta' passaġġ minn ġol-bitħa tal-fond 466, għal ġo

Sqaq tax-Xama';

Tiddikjara li l-konvenuta b'mod abbużiv u illegali ċaħdet lill-atturi

minn dan id-dritt ta' passaġġ;

Tordna lill-konvenuta biex ma tagħmel xejn li jċaħħad lill-atturi minn

jgawdu u konsegwentement tordna

lill-

konvenuta tirripristina l-aċċess tal-atturi billi tassigura li l-bieb bin-

numru 50 ikun jista' jinfetaħ mill-atturi f'kull ħin u għal dan l-iskop l-

konvenuta għandha fi żmien xahar mid-data ta' din is-sentenza

teżegwixxi x-xogħlijiet kollha neċessarji taħt is-sorveljanza tal-perit

Marie Louise Axiak ElHusseini li qiegħda tiġi maħtura mill-Qorti għal dan

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 26 minn 27

Rikors Maħluf Nru 1112/2016LM

Bl-ispejjeż inkluż dawk tal-perit Marie Louise Axiak ElHusseini, kontra l-

Qrati tal-Ġustizzja

Paġna 27 minn 27

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


Qorti tal-Appell Kriminali

Onor. Imħallef Giovanni M. Grixti LL.M., LL.D

Seduta tal-10 ta' Dicembru, 2018;

Rat l-imputazzjonijiet dedotti kontra l-appellant, Aiman S. Lentini

El-Fiorentino, detentur tal-karta tal-identita' Maltija bin-numru

38431A quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta'

Ġudikatura Kriminali talli fix-xahar ta' Mejju 2014 u/jew fix-xhur

ta' qabel ġewwa dawn il-Ġzejjer;

Ikommetta serq sempliċi (mobile) għad-dannu ta' Joelyne

Xjentement laqa' għandu jew xtara oġġetti misruqa, meħuda

b'qerq jew akkwistati b'reat u cioe' mobile phone tal-għamla 'Iphone

4' b'valur ta' €600;

Meta sar jaf li xi ħaġa li kienet fil-pussess tiegħu kienet xi

ħaġa misruqa jew meħuda b'qerq jew akkwistata b'reat, naqas li

jgħarraf lill-pulizija b'dak il-fatt fi żmien ġimgħa minn meta kien

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta'

Ġudikatura Kriminali, tal-14 t' April, 2016 li biha sabet lill-imputat

mhux ħati tal-ewwel u t-tieni imputazzjonijiet u minnhom tilliberaħ

skond il-liġi, sabitu ħati tat-tielet imputazzjoni u kkundannatu

għall-piena tal-multa fis-somma ta' €120;

Rat ir-rikors tal-appell tal-appellant Aiman S. Lentini El-Lawati,

ppreżentat fir-reġistru ta' din il-Qorti fit-22 t' April, 2016, li bih

talab lil din il-Qorti jogħġobha tvarja s-sentenza appellata billi

tikkonfermaha f'dik il-parti fejn l-ewwel Qorti illiberat lill-appellant

minn l-ewwel u t-tieni imputazzjoni u tikkanċellaha f'dik il-parti li

sabet ħtija fit-tielet imputazzjoni u tilliberaħ minnha skond il-liġi.;

Rat l-aggravji tal-appellant;

Semghet il-provi;

Rat l-atti u d-dokumenti kollha;

il-fedina penali aġġornata

prosekuzzjoni fuq ordni tal-Qorti.

Ikkunsidrat :

Illi l-appellant jillanja s-sentenza appellata bil-gravam singolari

li fid-data in kwistjoni huwa lanqas kien jaf bil-mobile u allura ma

setax jirrapporta l-istess mobile lill-pulizija fix-xahar ta' Marzu

Fil-fatt huwa kien għamel użu mill-mobile f'Mejju 2014.

L-

appellant lanqas kien jaf li l-mobile kien misruq u għalhekk ma

kellux obbligu li jirraporta lill-Pulizija.

Huwa fuq kollox legalment

impossibbli li l-appellant instab ħati tat-tielet imputazzjoni la l-

Qorti ma sabitux ħati tat-tieni imputazzjoni, jiġifieri dik tar-

riċettazzjoni.

Il-fatti ta' dan il-kaz huma s-segwenti.

irrapurtat il-mobile phone taghha misruq fix-xahar ta' Marzu 2014.

Il-Pulizija kienu sabulha l-portmoni u l-ID Card izda mhux il-

mobile u minn stharrig li ghamlu rrizulta li dan it-telefon kien

intuza b'sim card li tappartjeni lill-appellant li ghalhekk tressaq

biex iwiegeb ghall-imputazzjonijiet rappurtati supra.

L-appellant xehed illi fl-2014 it-telefon ġie għandu minn għand

kuġinuh Karam Bilocca li talbu biex iwasslu lil ommu gewwa l-

Kuġinuh qallu li kien xtara l-mobile mingħand wieħed

Rumen u kien talbu jassigurah li kien xtara dan l-iphone ghal

ħamsin Ewro għaliex l-iscreen kien imkisser.

kien registrat uzu tan- numru tat-telefon tieghu fuq dan it-telefon

hi dovuta ghaliex kien silef is-sim card lill-kugin tiegħu li kien

għadu ġej mill-Ġermanja u kien tahielu biex jużaha ftit u ma riedx

ineffqu għaxar Euros.

Oltre dak il-mobile huwa kellu l-mobile

tiegħu u mobile tax-xogħol.

Dan kollu kien konfermat mill-istess

li kien mudell tajjeb izda kien ghogbu l-prezz, rah li kellu l-iscreen

miksur u xtrah.

Ezaminat l-assjem tal-provi, jemergi illi sia l-appellant kif ukoll

il-kuġin tiegħu kienu xettici dwar il-valur baxx ta' dan it-telefon u l-

appellant kien mgharraf li dan inxtara mill-idejn u mhux minn

Għalhekk l-appellant kien konxju sew li I-

phone 4 ma jinxtarax b'dak il-prezz..

L-appellant kien fid-dmir li

jindaga sew kif l-Iphone li wasal f'idejh biex jieħdu lil persuna oħra

kien inxtara b'dak il-prezz u l-kwistjoni tal-iscreen miksur mhix

raġuni soda jew konvinċenti biżżejjed biex wieħed ikun xtara l-

Iphone b'dak il-prezz.

L-elementi tal-pussess xjenti ta' oggett provenjenti mis-serq ex

artikolu 334A tal-Kodici Kriminali huma diversi minn dawk tar-

reat ta' ricettazzjoni fl-artikolu 334.

L-ewwel reat isir prosegwibbli

meta l-pussessur tal-oggett isir konsapevoli tal-provenjenza illecita

u li minn hemm 'l quddiem jonqos milli jirraporta l-fatt lill-Pulizija

L-appellant, xjenti tal-fatt illi l-provenjenza kienet

fil-pussess tal-mobile phone sakemm

finalment gie intercettat mill-Pulizija.

Liberazzjoni mir-reat ta'

ricettazzjoni mhux bil-fors ghandha twassal ghal-liberazzjoni fir-

reat taht l-artikolu 334A kif jikkontendi l-appellant.

spjegat supra, iż-żewġ reati huma differenti.

Fl-artikolu 334 ir-reat

isehh meta persuna xjentement tilqa' ghandha oggett mehud b'qerq

filwaqt illi fl-artikolu 334A ir-reat javvera ruhu appena il-possessur

isir jaf bil-provenjenza illecita ta' dak l-oggett.

differenza fil-livell ta' xjenza bejn reat u iehor li fil-kaz tal-artikolu

334A hija wahda anqas rigida;

legalment tasal ghal konkluzzjoni li wasslet ghaliha u ghalhekk ma

hemm l-ebda raguni impellenti ghaliex din il-Qorti ghandha

tissostitwixxi id-diskrezzjoni ezercitata li wasslet ghal-konkluzzjoni

Ghal dawn ir-ragunijiet l-appell qed ikun michud.


Qorti tal-Appell Kriminali

Onor. Imħallef Giovanni M Scicluna Muscat LL.M., LL.D

Seduta tal-10 ta' Dicembru, 2018

Rat l-imputazzjonijiet dedotti kontra l-appellat, Alfred White Grech,

tal-identita' Maltija bin-numru 207673M

akkużat quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta'

Ġudikatura Kriminali talli fis-26 t'Awwissu 2017 għall-ħabta ta'

04:20hrs ġewwa Tornadoes Football Club, fi Triq il-Knisja, Ħaż-Żabbar;

Daqq jew ippermetta li tindaqq mużika wara l-23:00hrs

ġewwa l-imsemmi post mingħajr liċenzja ta' l-Awtorita' Kompetenti;

Ħalla lil min idoqq strumenti mużikali jew id-daqq ta' xi

mużika reġistrata b'xi mod li jkun, jew l-amplifikazzjoni ta' dik il-

muzika b'xi mezz elettroniku, elettriku jew ieħor mingħajr permess;

Ippermetta jew ħalla f'dan il-ħanut jsir kant jew ħsejjes li

setgħu idejqu b'xi mod ieħor jiddisturbaw lil ġirien

Volontarjament kiser

il-paċi pubblika

b'għajjat u storbju;

Aktar talli opera stabbiliment li jipprovdi l-ikel mingħajr

liċenzja mill-awtorita' tat-turiżmu ta' Malta.

Il-Qorti kienet mitluba li f'każ ta' ħtija tiskwalifika lill-imputat

milli jkollu jew jikseb dak il-warrant, liċenzja, permess jew

awtorita', għall-perjodu ta' żmien illi l-Qorti jidhrilha xieraq skond

it-termini tal-Artikolu 30 tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta.

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta'

Ġudikatura Kriminali, tas-16 t'April, 2018 li biha wara ammissjoni

kkundannat lill-appellat għal multa ta' mitt euro €100;

Rat ir-rikors tal-Avukat Generali, ppreżentat fir-reġistru ta' din il-

Qorti fl-14 ta' Mejju, 2016, li permezz tieghu talab lil din il-Qorti

jogħġobha

tikkonfermaha fil-parti fejn sabet lill-appellat ħati tal-akkużi kollha

dedotti kontrih, tgħaddi sabiex tirrevoka l-parti tas-sentenza

konċernanti

li ngħatat

fil-konfront

tipprosegwi sabiex tinfliġġi piena li hija fil-parametri tal-liġi;

Rat l-aggravji tal-appellant;

Rat l-atti u d-dokumenti kollha;

il-fedina penali aġġornata

esebita mill-

prosekuzzjoni fuq ordni tal-Qorti;

Ikkunsidrat

Illi l-Avukat Ġenerali iressaq gravam wiehed fil-lanjanza

tieghu dwar is-sentenza appellata senjatament dwar il-piena

erogata kwantu l-aħħar imputazzjoni.

Huwa jirreferi għall-Kap

409 tal-Liġijiet ta' Malta u b'mod partikolari għall-artikolu 45(4), l-

artikolu 43(1)(a) u l-artikolu 2 biex jispjega li l-piena minima

erogabbli kienet ferm aktar minn dik kominata mill-ewwel Qorti;

Qabel kull konsiderazzjoni ohra, izda, din il-Qorti qed

tissolleva n-nullita' tas-sentenza appellata u dan ghaliex hija

karenti fir-rekwiziti mehtiega ab nullitatem ta' sentenza valida fit-

termini tal-artikolu 382 tal-Kodici Kriminali.

L-ewwel Qorti naqset

milli tosserva r-rekwiziti msemmija f'dan l-artikolu stante li naqset

milli tiddikjara lill-appellat hati tal-imputazzjonijiet dedotti kontra

tieghu u ghaddiet biex teroga piena minghajr din id-dikjarazzjoni.

Ghal din ir-raguni, s-sentenza appellata qed tkun dikjarata nulla;

Illi kif kostantement deciz mill-Qrati taghna, meta sentenza

tkun dikjarata nulla, l-aggravji tal-appell ikunu konsiderati bhala

sottomissjonijiet u hekk ser jigri ukoll f'dan il-kaz fejn l-appellat

kien rregistra ammissjoni;

L-Avukat Ġenerali jargumenta illi fit-termini tal-artikolu

45(4) tal-Kap 409 huwa ghandu dejjem id-dritt ta' appell u dwar

dan ma hemm l-ebda kontestazzjoni.

L-istess appellant jargumenta

illi bid-definizzjoni ta' 'stabbiliment tal-ikel' 'kull bini, lokal jew

stabbiliment ieħor, inkluż kull kjosk, ikun kif ikun deskritt, li

jipprovdi b'kumpens ikel u, jew xorb inkluż kull inbid u spirtu

għall-konsum.'

L-attivita' gestita mill-appellat hija kompriza u

ghalhekk huwa applikabbli l-artikolu dwar il-piena erogabbli,

igifieri ta' mhux anqas minn 1164.69 Ewro u mhux aktar minn

23,293.73 Ewro.;

Ezaminat il-Kapitolu 409, jemergi illi l-Avukat Generali

ghandu ragun f'din is-sottomissjoni u stante li l-appellat kien

rregistra ammissjoni dwar kull imputazzjoni, jonqos biss li din l-

ammissjoni tkun riflessa f'sentenza valida segwita bil-piena skond

il-ligi;

Ghal dawn ir-ragunijiet, din il-Qorti tiddisponi minn dan l-

appell billi ssib lill-appellat hati tal-imputazzjonijiet kollha dedotti

kontra tieghu u wara li rat r-Regolament 9, Tieni Skeda tal-LS

441/07, SL 10.09 regolament 22 u 23, Art 338 (dd) u 17 tal-Kap 9 u

Art 18(1) u 43 tal-Kap 409 , tikkundannah ghal hlas ta' multa ta' elf

u tliet mitt ewro (1,300.00).

Inoltre, fuq talba tal-prosekuzzjoni, qed

tiskwalifika lill-appellat milli jkollu jew jottjeni kwalsiasi licenzja

ghal-gestjoni ta' stabbiliment li jipprovdi l-ikel ghal zmien sitt xhur

mil-lum.


Qorti tal-Appell Kriminali

Onor. Imħallef Giovanni M Dos Santos Calcado LL.M., LL.D

Seduta tad-10 ta' Dicembru, 2018

Rat l-imputazzjoni dedotta kontra l-appellant, Joseph Gauci Cunningham,

tal-identita' Maltija bin-numru 635340M

quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura

Kriminali talli fix-xahar ta' Novembru 2017 f'dawn il-Ġzejjer;

naqas li jagħti lil Lourdes Sciuech, is-somma ta' €530, ffissata minn

dik il-Qorti jew stipulata fil-kuntratt bħala manteniment għal

uliedu u/jew martu fi żmien ħmistax-il jum minn dak il-jum li fih,

skond l-ordni jew dak il-kuntratt kellha titħallas is-somma;

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta'

Ġudikatura Kriminali, tal-25 t' April, 2018 li biha sabet lill-

imsemmi imputat ħati tal-imputazzjoni kif dedotta kontra tieghu u

ikkundannatu għal xahar detenzjoni;

ir-rikors tal-appell ta'

ppreżentat fir-reġistru ta' din il-Qorti fl-10 ta' Mejju, 2018, li

permezz tieghu talab lil din il-Qorti jogħġobha tirrevoka s-sentenza

appellata u tiddikjarah mhux ħati tal-imputazzjoni hekk kif dedotta

kontra tiegħu u mingħajr pregudizzju għas-suespost, u b'mod

sussidjarju, fl-eventwalita' li tikkonferma l-ħtija kif inflitta mill-

Ewwel Qorti, li tibdel il-piena mposta, b'piena aktar ekwa u ġusta

għall-każ odjern;

Rat l-aggravji tal-appellant;

Rat l-atti u d-dokumenti kollha.

il-fedina penali aġġornata

prosekuzzjoni fuq ordni tal-Qorti;

Ikkunsidrat

L-aggravju tal-appellant huwa dwar l-impossibilita' tieghu li

jhallas il-manteniment dovut skond l-ordni tal-Qorti Civili (Sezzjoni

Familja) u dan ghaliex kawza ta' marda li hakmitu tilef ix-xoghol

tieghu u ma jistghax aktar jahdem sakemm jibqa' aflitt b'din il-

kundizzjoni li gja ttenta jirranga b'operazzjoni f'dahru;

minkejja intervent kirurgiku ilu sena u nofs ghaddej bil-kura.

Konsegwenza ta' hekk tilef ix-xoghol tieghu u minn dak li qed

jippercepixxi bhala beneficcju tal-mard, erba' mija u hamsin ewro

fix-xahar, qed iqassamhom kif jista'.

rikorsi quddiem il-Qorti tal-Familja sabiex ikun ridott l-ammont ta'

manteniment kawza ta' din id-dizabilita' u dawn kienu michuda.

Il-kwerelanta xehedet illi qabel l-udjenza thallset is-somma ta' mitt

ewro mill-appellant u kkonfermat li m'ghadux jahdem;

Illi din il-Qorti f'cirkostanzi konsimili accettat id-difiza ta'

nemo tenitur ad impossibilia anke jekk mhux daqshekk liberament.

Mandankollu, il-kompitu ta' din il-Qorti f'dan l-istadju tal-proceduri

hu li tiddeciedi jekk l-ewwel Qorti qabilha setghetx legalment u

tasal ghal-konkluzzjoni

Madankollu tali ezercizzju jkun inutili wara li fl-udjenza tal-lum, l-

istess appellant irtira dan l-aggravju sussegwenti d-dikjarazzjoni

tal-kwerelanta li proprju llum ssalda l-pendenzi tieghu li taw lok

ghll-proceduri odjerni.

Konsegwentement din il-Qorti qed tastjeni

milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-ewwel aggravju;

Jibqa' ghalhekk x'ikun deciz l-aggravju dwar il-piena.

senjalat supra, il-kwerelanta ddikjarat li l-manteniment mertu tal-

imputazzjoni thallas fil-mori.

Jigi ghalhekk illi l-iskop tal-legislatur

bl-introduzzjoni tal-artikolu 338(z) tal-Kodici Kriminali intlahaq u

ghad illi mhux normali li din il-Qorti tissostitwixxi d-diskrezzjoni

tal-ewwel Qorti f'dik li hi kominazzjoni tal-piena, sakemm din tkun

fil-parametri tal-ligi u ma jkun hemm xejn x'jiddimostra li din

kellha tkun aktar jew anqas minn dik kominata, din il-Qorti ser

tilqa' t-talba tal-appellant fic-cirkostanzi partikolari ta' dan il-kaz;

Ghal dawn ir-ragunijiet, tiddisponi minn dan l-appell billi fl-

ewwel lok tastjeni milli tiehu konjizzjoni tal-ewwel talba ghat-

thassir tas-sentenza appellata u fit-tieni lok tilqa' t-tieni talba u

konsegwentement tvarja s-sentenza appellata billi tikkonfermaha

f'dik il-parti li biha sabet lill-appellant hati tal-imputazzjoni dedotta

kontra tieghu, thassarha f'dik il-parti li biha kkundannatu ghal-

terminu ta' xahar detenzzjoni u minflok tikkundannah ghal-


FIT - TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR Ġudikatur: Dr Phyllis Borg Rizgalla LL.M. (Lond.), LL.D.

Seduta ta' nhar it-Tnejn 10 ta' Diċembru, 2018.

Chef's Choice Limited vs Moħammed Attard Cachia ‘Theuma Carabez

Ra l-Avviż tat-Talba ppreżentat fit-2 ta' Ġunju 2017 li permezz tiegħu s-soċjeta'

attriċi ppremettiet li l-konvenut huwa debitur tagħha fis-somma ta' elfejn, tmien mija,

disgħa u ħamsin Ewro, disgħa u sebgħin ċenteżmu (€2,859.79ċ), rappreżentanti flus

appartenenti lis-soċjeta' attriċi li l-konvenut naqas li jgħaddi lill-istess soċjeta' attriċi; u li

minkejja

iħallas, huwa baqa'

inadempjenti.

Għaldaqstant, is-soċjeta' attriċi talbet lit-Tribunal jikkundanna lill-konvenut iħallasha din

is-somma, bl-ispejjeż, inklużi dawk tal-ittra bonarja tat-18 ta' April 2017, u bl-imgħax

Ra r-Risposta tal-konvenut li permezz tagħha eċċepixxa li l-allegat debitu ma

jirriżultax billi t-transazzjoni qatt ma saret u ma jaħtix għal kull nuqqas li seta' kien

hemm, aktar u aktar billi ma kienx ix-xogħol [li] għalih ġie mpjegat.

Sema' lix-xhieda mressqa mill-partijiet, u ra d-dokumenti ppreżentati minnhom.

Sema' t-trattazzjoni orali tad-difensuri tal-partijiet.

Ikkunsidra li:

Din hija kawża li s-soċjeta' attriċi Chef's Choice Limited, ġa prinċipal tal-

konvenut Moħammed Al ‘Theuma Carabez, qed tipprosegwi kontra dan l-impjegat passat tagħha

għar-rimbors ta' somma flus li tgħid li żamm indebitament għandu, minkejja li

tappartjeni lilha, meta kien obbligat jikkonsenjaha fl-uffiċju prinċipali tagħha.

Is-soċjeta' attriċi ressqet b'xhud tagħha lil Wayne Van Zyl, kontrollur finanzjarju

Mizzi xehed li fi Frar 2017, il-konvenut kien impjegat mas-soċjeta' attriċi bħala

Spjega li s-soċjeta' attriċi topera mill-uffiċju prinċipali tagħha f'Wied il-Għajn,

pero' għandha diversi ħwienet imqassma ma' Malta u Għawdex.

Bħala proċedura, il-

kaxxiera f'dawn il-ħwienet ikollhom security bag – li hija borża tal-plastik partikolari

bħal dik eżibita mix-xhud fl-atti2, li tingħalaq.

Il-parti ta' fuq tal-borżatinqata' bħala

riċevuta li żżomm il-kaxxiera tal-flus li tkun ikkonsenjat fil-borża li tgħaddi lix-xufier.

Ix-xufier jintalab imur fil-ħanut partikolari jiġbor il-borża wara li tkun ingħalqet u ġiet

siġillata mill-kaxxiera, u jġorrha sal-uffiċju prinċipali f'Wied il-Għajn.

Kemm fuq ir-

riċevuta li żżomm il-kaxxiera, u anke fuq il-borża li jieħu x-xufier, ikun hemm numru

identiku li jgħaqqad ir-riċevuta mal-borża.

Fuq ir-riċevuta jiffirma x-xufier b'konferma li

l-borża relattiva tkun ġiet konsenjata lilu.

Fuq il-borża nnifisha jkun hemm miktub l-

ammont ta' flus li jkun hemm fiha.

Ix-xhud kompla jgħid li l-inċident mertu ta' din il-kawża ġara fit-23 ta' Frar 2017,

meta l-konvenut kellu jġorr il-flus mill-ħanut ta' Ħal Gharghur għall-uffiċju

prinċipali.

Fl-uffiċju prinċipali, is-soċjeta' attriċi għandha persuna nkarigata li tara li l-

flus li jkunu ntbagħtu Wied il-Għajn filfatt jaslu Wied il-Għajn.

Dan il-persuna jismu

F'din l-okkażjoni, Saviour Ghirxi nforma lix-xhud li kienu waslu għandu

tlett boroż tal-ħanut ta' Ħal Gharghur, minflok l-erba' boroż li għalihom kien iffirma

l-konvenut.

Ir-riċevuti li kellha l-kaxxiera ta' Ħal Gharghur għal dawn l-erba' boroż

jinsabu wkoll eżibiti fl-atti3.

Fuq dawn l-erba' riċevuti, hemm il-firma tal-konvenut.

Borża minnhom – bin-numru 3317165 – ma waslitx Wied il-Għajn.

Dawn l-erba'

riċevuti x-xhud qal li ġabarhom mingħand il-kaxxiera – ċertu Janice Caruana – l-għada

tal-okkorrenza.

Qal li ra wkoll il-filmat tal-kamera tas-sigurta'4, u jidhru qed jiġu

ffirmati erba' riċevuti.

Ix-xhud xehed ukoll li, wara dan, kien kellem lill-konvenut, u l-ewwel reazzjoni

ta' dan kienet li ma jiftakarx jekk ġabarx tlett boroż jew erba' boroż mingħand il-kaxxiera

f'San Is-Siggiewi, għalkemm kien ċert li lil Ghirxi kkonsenjalu tlett boroż.

Ix-xhud qal ukoll li x-xufiera jżommu djarju tas-soċjeta' attriċi li fuqu jiktbu n-

numri tal-boroż konsenjati lilhom, u minnhom fl-uffiċju prinċipali.

F'dan il-każ, Janice

Caruana kitbet li kkonsenjatlu erba' boroż, bin-numri relattivi tagħhom.

Numru minnhom

kien jidher doppju u jaqra 3317168, u kien hemm nieqes in-numru 3317165.

Il-borża li

ma ġietx konsenjata, u li n-numru tagħha ma jidhirx fid-djarju, kien fiha l-aktar flus

Il-flejjes li kien hemm fiha huma l-istess li s-soċjeta' attriċi qed tipprova

tirkupra b'din l-azzjoni.

In kontroeżami, Wayne Van Zyl spjega li dawn il-boroż jinġiebu mis-soċjeta' attriċi

apposta mill-Inġilterra, u n-numri jkunu stampati fuqhom u ma jkunux ripetuti.

Solitament, ir-riċevuti tal-boroż jinzammu mill-kaxxiera, pero' f'dan il-każ kien

ġabarhom hu għall-investigazzjoni.

Meta kompla jixhed in kontroeżami5, Wayne Van Zyl qal li kull numru ta' kull

borża tal-flus huwa uniku, u m'għandux ikun ripetut.

Huwa stqarr li d-djarju kien u

baqa' għand il-konvenut sa ftit ġranet qabel xehed hu.

Qal li m'għandux spjegazzjoni

għal li l-istess numru ta' borża jidher miktub aktar minn darba f'pagni differenti tad-

djarju.

Meta jaslu l-flus, u jiġi rikonċiljat l-ammont konsenjat mal-ammont mibgħut, is-

soċjeta' attriċi ma tagħmilx aktar verifiki, u ma żżommx dokumentazzjoni.

Il-flejjes li

għandhom jiġu konsenjati fl-uffiċju prinċipali jiġu verifikati wkoll miż-'Z reading' tal-

cash registers miżmuma fil-ħwienet individwali, li jiġi konsenjat issiġillat fl-uffiċju

prinċipali.

Ix-xhud qal li mhux involut fit-teħid tal-filmat tas-sigurta', filwaqt li ċaħad li

preżentement hemm impjegati qed iħallsu lis-soċjeta' attriċi bin-nifs, in konnessjoni mad-

dmirijiet eżegwiti fil-ħanut ta' Ħal Gharghur.

Fil-passat qal li kien hemm każ wieħed

hekk.

Ix-xhud ma kkonfermax li kienet ġiet konsenjata borża tal-flus żejda ma' dawk

reġistrati bħala mibgħuta minn dan il-ħanut.

Meta kompla jixhed in kontroeżami6, Wayne Van Zyl tenna li ma kellux

spjegazzjoni għal li l-istess numru jidher f'pagni differenti tad-djarju.

Ħdejn dawn in-

numri huwa mitlub jiffirma min jirċievi l-boroż bil-flus fl-uffiċju prinċipali.

Fuq paġna

minnhom għaraf il-firma tiegħu ħdejn numru, pero' mill-bqija ma ftakarx jekk kienx

preżenti għall-konsenja tal-boroż l-oħra annotati fid-djarju, jew x'uħud minnhom.

Eventwalment, il-boroż jinfetħu mill-kaxxiera tal-uffiċju prinċipali, li tieħu fiżikament il-

flus ta' ġol-boroż u tiddepożitahom il-bank.

Ix-xhud qal li kien hemm okkażjonijiet oħra

li fihom is-soċjeta' attriċi rċeviet anqas flus milli kellha reġistrat li suppost irċeviet mill-

ħanut tagħha f'San Is-Siggiewi.

Id-diskrepanza kienet tammonta għal mijiet ta' Ewro.

Fir-rieżami, ix-xhud ippuntwalizza li din id-diskrepanza fil-flus ma gratx biss

dwar boroż li ntbagħtu mill-ħanut ta' Ħal Gharghur, imma anke minn ħwienet oħra li

għandha s-soċjeta' attriċi.

Is-soċjeta' konvenuta ressqet ukoll b'xhud tagħha lil Salvu Ghirxi,7 li kkonferma

li fiż-żmien in kwistjoni kien impjegat magħha.

Qal li xogħlu kien li jistenna lix-xufiera

jiġu lura bir-returns, u mar-returns ikun hemm il-flus li jkunu ġew inkassati fil-ħwienet

tal-kumpanija.

F'dan il-każ, il-konvenut ikkonsenjalu tlett boroż, minflok erbgħa, kif

kellu annotat fid-djarju tiegħu.

Immedjatament wara, tela' jiġri fuq u ċempel lit-tfajla li

kienet bagħtet il-flus – Janice – u din qaltlu li bagħtet erba' boroż tal-flus, u li kellha l-

erba' riċevuti relattivi f'idejha.

Ix-xhud qal li din ma kinetx l-unika darba li l-konvenut ġie b'borża tal-flus

Ftit żmien wara dan l-inċident, kien reġa' ġara l-istess, u x-xhud qal li kien mar

jirrapporta dan immedjatament lis-sid tal-kumpanija, u dan niżel u widdeb lill-konvenut

biex isib il-borża n-nieqsa, u l-konvenut sabha ftit tal-ħin wara.

In kontro-eżami, Ghirxi qal li huwa jiffirma fid-djarju meta jaqbel ma' dak li jkun

hemm miktub li kellu jiġi konsenjat.

Qal li ilu jaħdem mas-soċjeta' attriċi mas-sittax jew

sbatax-il sena, pero' ma ftakarx kemm dam jaħdem magħha, u jiġbor flus għaliha, il-

Meta kompla jixhed in kontroeżami8, Ghirxi iċċara li, bil-firma tiegħu fuq id-

djarju, huwa kien ikun qed jikkonferma li kien irċieva l-boroż tal-flus li jkun hemm

immarkat fuqhom in-numru indikat fuq il-paġna tad-djarju.

Żied jgħid li, wara dan,

huwa kien jieħu l-boroż issiġillati u jpoġġihom fis-safety deposit box tal-kumpanija

attriċi.

Xehdet ukoll Janice Caruana,9 kaxxiera mas-soċjeta' attriċi.

Hija qalet li taħdem

bħala kaxxiera, fi ħwienet differenti, u li fid-data tal-każ mertu ta' din il-kawża ħadmet

fil-ħanut ta' Ħal Gharghur.

Hija rrakkontat li kien mar għandha x-xufier li għarfet fl-Awla bħala l-konvenut,

daħħal ix-xogħol u ppustjawh, u mbagħad tatu l-pakketti tal-flus.

Qalet li marret

ġabithom mis-safe, kitbithom fuq id-djarju, u tatu erba' pakketti filwaqt li żammet l-erba'

riċevuti relattivi tagħhom, li għarfithom bħala dawk eżibiti mix-xhud Wayne Van Zyl.

Qalet li l-kitba ta' fuq ir-riċevuti mhix tagħha, imma ta' kollega tagħha li kienet ġabret il-

flus fil-ġurnata ta' qabel, ċerta Lourdes.

Il-konvenut iffirma fuq l-erba' riċevuti, fil-

presenza tagħha.

Qalet ukoll li kitbet in-numri tal-erba' boroż fuq id-djarju tal-konvenut.

Mistoqsija mit-Tribunal jekk ħaditx xi żball f'xi wieħed min-numri, ix-xhud wieġbet li

Kompliet tgħid li, xi ħin wara, kien ċemplilha Saviour Meagher u staqsieha

kemm kienet bagħtet boroż u ħi wegbitu li kienet bagħtet erba' boroż, filwaqt li hu

kkummentalha li tlieta biss kienu waslu.

Qalet li mbagħad ivverifikat mal-filmat tas-

sigurta' li filfatt kienet ikkonsenjat erba' boroż tal-flus lill-konvenut.

Is-soċjeta' attriċi pproduċiet ukoll b'xhud tagħha lid-direttur tagħha Joseph

Van Zyl.10

B'żieda max-xiehda tal-impjegati l-oħra, Van Zyl qal li meta ġara l-każ, kienu marru

fl-uffiċju tiegħu Saviour Meagher u l-konvenut, u qalulu b'li kien ġara.

Qal li l-konvenut

taħ diversi ipoteżijiet ta' x'seta' ġara biex ikkonsenja borża anqas milli kienu ġew

konsenjati lilu mill-kaxxiera.

Qal li ħu nsista li din il-borża tinstab.

Huwa kompla jgħid

li kien anke kellem lill-kaxxiera li kkonsenjat il-boroż, u li l-verżjoni tagħha kkonfermaha

mal-filmat tas-sigurta'.

Bħal Ghirxi, Van Zyl qal li din l-okkorrenza reġgħet irrepetiet ruħha

xi ġimgħat wara, pero' f'dik l-okkażjoni l-oħra l-konvenut sussegwentement sab il-borża,

li qal li kienet waqgħetlu fit-trakk.

Ix-xhud qal ukoll li, fl-istess żmien, il-bank APS kien avżahom li fil-boroż

konsenjati mill-konvenut kien hemm anqas flus minn kemm kien hemm immarkat

fuqhom li kellu jkun hemm fihom.

Qal li mar personalment fl-uffiċju prinċipali tal-bank,

u tkellem mal-manager, li urieħ il-boroż in kwistjoni u nduna li dawn kienu mbagħbsa,

għaliex taħt is-siġill li kien hemm taħt il-boroż kien maqtugħ b'xafra u mwaħħal b'tape

Qal li, meta ra hekk, għamel rapport lill-Pulizija Eżekuttiva.

Ix-xhud irrakkonta wkoll li, fl-istess żmien, kien kellmu min kien jikri proprjeta'

lill-konvenut, u qallu li dan kien waqa' lura fil-ħlasijiet, u kien qed jistenna l-paga biex

iħallas il-kera.

In kontroeżami, ix-xhud qal li qatt ma kien infurmat li l-konvenut ikkonsenja

boroż b'numri li ma kinux miktuba fid-djarju.

Qal li mhux involut fit-tħaddim tas-sistema

ta' verifika tal-flus li jinġabru mill-ħwienet u jiġu konsenjati fl-uffiċju prinċipali, u li

jidhol biss fejn ma jaslux il-flus konsenjati.

Ix-xhud ċaħad li hemm impjegati li ħadmu fl-

uffiċju tas-soċjeta' attriċi f'San Is-Siggiewi li qed jirrifondu flejjes lis-soċjeta' attriċi.

Is-soċjeta' attriċi għamlet diversi tentattivi biex tressaq b'xhud tagħha lil Lourdes

Aufieri, pero' dawn it-tentattivi fallew.

Is-soċjeta' attriċi eventwalment irrinunzjat għal

Il-konvenut ippreżenta kopji fotostatiċi ta' pagni mid-djarju11 miżmum minnu in

konnessjoni max-xogħol li kien jagħmel għas-soċjeta' attriċi.

Il-veraċita' tagħhom kienet

konfermata mid-difensur tal-konvenut.

Il-konvenut ipproduċa b'xhud tiegħu lil Ronnie Borg Delia, impjegat mas-soċjeta'

attriċi bħala stacker fis-supermarket tagħha, li kien jagħmel ix-xogħol ta' Saviour Ghirxi

meta dan ma jkunx disponibbli.

Għaraf il-firma tiegħu fuq xi pagni mid-djarju li kopja

tagħha tinsab eżibita fl-atti, u spjega li b'dik il-firma tiegħu huwa kien qed jikkonferma li

x-xufier għaddielu l-boroż tal-flus li fuqhom kellhom in-numri elenkati fejn ikun iffirma.

Il-marka '√' qal li ma għamilħiex ħu.

Il-konvenut Caruana Scovino Al Żamati13 xehed li kien impjegat mas-soċjeta' attriċi,

l-ewwel fl-imħażen tagħha, u mbagħad bħala xufier, iqassam ix-xogħol fil-ħwienet, u

jiġbor il-pakketti, bil-flus, karti u kontijiet, u jwassalhom fl-uffiċju prinċipali tal-

kumpanija.

Qal li s-soċjeta' attriċi kienet tatu djarju, li urieh lit-Tribunal, bi struzzjoni

biex fuqu jiġu reġisrati l-boroż li jirċievi mill-ħwienet.

Min jagħtihomlu kien jikteb id-

dettalji tagħhom, u hu kien jiffirma li rċeviehom.

Meta jwassalhom u jikkonsenjahom fl-

uffiċju prinċipali, min jirċevihom jiffirma għal dan.

Dwar dan il-każ, qal li meta wasal fil-ħanut ta' Ħal Gharghur, l-ewwel

għenhom iħott it-trakk, ħalla d-djarju u l-fattura mal-kaxxiera, u mbagħad mar ħdejn il-

kaxxiera u fetħet id-djarju biex sabet il-paġna tal-jum.

Din kellha l-boroż tal-flus

preparati, u ħu ffirma ħdejn dak li kitbet hi.

Qal li ħu ma vverifikax x'kienet kitbet il-

kaxxiera, partikolarment in-numri tal-boroż.

Qatt ma kien għamel dik il-verifika, u lanqas

għamilha dakinhar.

Qal li jiftakarx kemm tatu boroż il-kaxxiera f'dak il-każ.

Wara li

ġabarhom, mar għamel l-istess xogħol fil-ħanut Birkirkara, u mbagħad saq lura lejn l-

uffiċju prinċipali.

Qal li s-soltu jitla' jikkonsenja l-boroż lil Wayne Van Zyl, pero' dakinhar

sab lil Saviour Meagher jistennieh bit-trakk lest mgħobbi, biex isuq lejn iż-Żurrieq, għax

kien sar il-ħin, u ta l-borża u d-djarju lil Ghirxi.

Sakemm Ghirxi ċċekkja l-flus, il-

konvenut qal li sakkar it-trakk li daħal lura bih, u mbagħad Ghirxi għajjatlu u qallu li

kellu żball għax kellu żewġ numri l-istess.

Huwa wieġbu li ma kienx jaf, għaliex huwa

ġab dak li tatu l-kaxxiera.

Qal li Ghirxi bagħtu jsuq it-tagħbija sal-ħanut taż-Żurrieq, u

xħin daħal lura fis-sebgħa u nofs ta' filgħaxija, reġa' sab lil Salvu Ghirxi, li qallu li minn

tal-ħanut ta' Ħal Gharghur suppost ikkonsenja erba' boroż, u mhux tlieta kif taħ hu.

Qal li mbagħad spiċċa mix-xogħol u mar id-dar.

Ix-xhud kompla jispjega li l-għada mar għax-xogħol bħas-soltu, kien is-Sibt, u

Qal li kellmu huwa stess, u Ghirxi wieġbu li l-pakkett kienu

għadhom ma sabuhx.

Qal li staqsieħ jekk kellux għalfejn jitkellem mal-imgħallem, imma

Ghirxi qallu li ma kellux għalfejn.

Qal li t-Tnejn ta' wara daħal għax-xogħol b'mod

regolari, u reġa' ma kellmu ħadd fuq dan il-każ, u minn jeddu mar ikellem lill-imgħallem,

li qallu biex ma jinkwetax, u li dan il-każ ġieli ġara, u li forsi l-pakkett jinstab, u jekk le,

il-konvenut iħallas bin-nifs lis-soċjeta' attriċi l-flejjes li ma jkunux twasslu għandha.

Il-konvenut qal li kien ilmenta mal-imgħallem li ma kienx xogħol ix-xufiera li

jiġbru l-flus.

Huwa kompla jgħid li, fil-ġurnata tat-Tnejn, kien mar jagħmel l-istess xogħol fil-

ħanut ta' L-Imqabba, u din id-darba qabbel in-numri fuq iż-żewġ boroż li tatu l-kaxxiera

man-numri li kitbet fid-djarju, pero' meta wassalhom fl-uffiċju prinċipali, sab li filfatt

kienet tatu tlett boroż u mhux kif kitbet fid-djarju.

Qal li, dwar dan, ġibed l-attenzjoni ta'

Wayne Van Zyl, li kiteb in-numru n-nieqes fuq id-djarju fid-data tas-27 ta' Frar 2017, u

għamel notament.14

Il-konvenut insista li baqa' jinkwieta fuq dak li kien ġara, u baqa' jistaqsi kuljum.

Qal li l-kaxxiera Janice urietu filmat fuq it-telefon ċellulari personali tagħha, li kien juri

x'ġara dakinhar, biex tikkonfermalu li kellha x'turi.

Spjega wkoll kif eventwalment

kellmu Wayne Van Zyl u qallu li kien ivverifika x'ġara verament mill-filmati tas-sigurta', u

li l-konvenut kellu jirrifondi l-flejjes mhux konsenjati bin-nifs lis-soċjeta' attriċi.

konvenut ilmenta li, meta ġara l-istess każ ma' impjegat ieħor, vassallo grant Steve, is-soċjeta'

attriċi ħafritlu aktar minn tlett elef Ewro.

Skond il-konvenut, anke l-kaxxiera Janice

kienet qed tirrifondi flus lis-soċjeta' attriċi, u mbagħad iddeċidiet li ma tagħtiha xejn

Il-konvenut iddikjara li rriżenja minn jeddu mill-impjieg li kellu mas-soċjeta'

attriċi, għaliex ma riedx jibqa' responsabbli.

In kontroeżami15, il-konvenut qal li d-djarju baqa' fil-pussess tiegħu wara li temm

l-impjieg tiegħu mas-soċjeta' attriċi.

Qal li, fl-aħħar jum tax-xogħol, Saviour Ghirxi kien

talbu d-djarju u żammu siegħa biex jagħmel il-kopji tiegħu, u mbagħad irritornaħulu

mpjegat ieħor tas-soċjeta' attriċi li kkummentalu li fuqu kien hemm numri mbagħbsa.

Il-konvenut għaraf il-firma tiegħu fuq il-paġna tad-djarju riferibbli għall-ġurnata meta

ġara l-każ in eżami, u kkonferma li l-borża nieqsa kienet waħda minn dawk indikati bin-

Fuq domanda tat-Tribunal għaliex iffirma ħdejn l-erba' numri meta jsostni li l-

kaxxiera kkonsenjatlu tlieta, il-konvenut qal li hu ma setax ikun jaf kemm kien hemm

boroż tal-flus għaliex il-kaxxiera tathomlu ġo borża.

Qal li hu ffirma fuq erba' slips ta'

boroż tal-flus dakinhar, u mbagħad lil Ghirxi qallu li ma kienx jaf kif wassal tlieta biss.

Il-konvenut qal li, jumejn wara, kienu serqulu l-basket minn ġot-trakk.

Il-konvenut ċaħad li kellu problemi ta' ħlasijiet ma' sid il-kera.

Il-konvenut ikkonferma li kellu każ kriminali kontra tiegħu deċiż fl-10 ta'

Diċembru 2004 li fih kien ammetta għall-akkużi ta' frodi u falsifikazzjoni ta' ċekkijiet.16

In ri-eżami, il-konvenut żied jgħid li l-kaxxiera Janice qaltlu li, dakinhar tal-każ,

kienet qabdet żewġ boroż tal-flus flimkien, u li l-istess diskors qalulu wkoll Wayne

Van Zyl.

Il-konvenut insista li l-filmat eżibit fl-atti huwa differenti mill-filmat muri lilu

minn Janice Caruana u Wayne Van Zyl, għaliex f'dak il-filmat l-ieħor kien jidher it-trakk

tiegħu.

Ikkunsidra li:

Iż-żewġ naħat jaqblu bejniethom dwar il-proċedura li kienet tuża s-soċjeta' attriċi

fl-operat tan-neġozju tagħha, fir-rigward tal-ġbir tal-flus mill-ħwienet u l-konsenja tagħha

fl-uffiċju prinċipali tagħha.

Il-verżjonijiet tagħhom dwar x'ġara fl-24 ta' Frar 2017 huma

pero' differenti għal kollox.

It-Tribunal ra bir-reqqa l-filmat tas-sigurta' ppreżentat fl-atti mis-soċjeta' attriċi, u

għalkemm jaqbel ma dak sostnut mid-difensur tal-konvenut fit-trattazzjoni orali tiegħu li

l-filmat eżibit mhux il-filmat tas-sigurta' oriġinali, jidhirlu li, aktar iva milli le, huwa

kopja vera ta' x'ġara fil-ħin indikat.

It-Tribunal fela wkoll il-kitba fuq il-paġna tal-24 ta'

Frar 2017 fid-djarju tax-xogħol miżmum mill-konvenut.

Dwar il-grad ta' prova meħtieġ fil-kamp ċivili, il-Qorti tal-Appell tat riassunt

ġurisprudenzjali fis-sentenza Anthony De Leo vs Frances Cassar Simmonds et17:

Il-grad ta' prova rikjest fil-kamp ċivili, b'differenza minn kawżi

kriminali fejn il-liġi tesiġi li l-prova tal-ħtija għandha tirriżulta mingħajr

dubju raġjonevoli, hija dik li jkun hemm ċertezza morali f'moħh il-ġudikant.

Din ċ-ċertezza morali rikjesta f'kawżi ċivili hija l-effett tal-bilanċ ta'

Meta possibilita` mhux suffiċjenti biex

responsabilita` ċivili.

Gaetana Lagana, deċiż 28 ta' April, 2004].

Il-konflitt fil-provi hija ħaġa li l-Qrati jridu minn dejjem ikunu lesti

għaliha.

Il-Qorti għandha teżamina jekk xi waħda miż-żewġ verżjonijiet, fid-

dawl tas-soliti kriterji tal-kredibilita u speċjalment dawk tal-konsistenza u

verosomiljanza, għandhiex

teskludi

lill-oħra, anke

fuq

il-bilanċ

probabilitajiet, u tal-preponderanza tal-provi, għax dawn, f'kawżi ċivili,

huma ġeneralment suffiċjenti għall-konvinċiment tal-ġudikant [PA Farrugia

vs Farrugia deċiża 24 ta' Novembru, 1966]

Fil-kamp ċivili għal dak li hu apprezzament tal-provi, il-kriterju ma

huwiex dak jekk il-ġudikant assolutament jemminx l-ispjegazzjonijiet forniti

lilu, imma jekk dawn istess spjegazzjonijiet humiex, fiċ-ċirkostanzi żvarjati

tal-ħajja, verosimili.

Dan fuq il-bilanċ tal-probabilitajiet, sostrat bażiku ta'

azzjoni ċivili, in kwantu huma dawn, flimkien mal-proponderanza tal-provi,

ġeneralment bastanti għall-konvinċiment.

Għax kif inhu paċifikament akkolt,

iċ-ċertezza morali hi ndotta mill-preponderanza tal-probabilitajiet.

għad-differenza ta' dak li japplika fil-kamp kriminali fejn il-ħtija trid

tirriżulta mingħajr ma tħalli dubju raġjonevoli [PA George Weatherill vs Joseph

Micallef Castillo, deċiża 30 ta' Ottubru, 2003; ċitata b'approvazzjoni fil-każ 1041/06

Inoltre, huwa

fil-ġurisprudenza

tagħna

l-verosomiljanza hija

ta'

korroborazzjoni [PA.

Emmanuel Borg Rizgalla vs Lorraine Manicaro, deċiża 28 ta'

Ġunju, 2001)]

Wara li qies il-provi kollha mressqa quddiemu, it-Tribunal wasal għall-

konklużjoni li s-soċjeta' attriċi rnexxielha tipprova l-każ tagħha sal-livell meħtieġ, u li l-

verżjoni tal-fatti mogħtija mill-konvenut mhix kredibbli.

Din il-konklużjoni t-Tribunal

wasal għaliha wara li qies li: (i) mill-filmat tas-sigurta' eżibit, jidher ċar li l-kaxxiera

Janice Caruana kkonsenjat erba' boroż issiġillati lill-konvenut, u li l-konvenut kien qed

isegwi sewwa x'kienet qed tagħmel il-kaxxiera – mhux kif qal hu – u ffirma wara li l-

kaxxiera kkompletat il-verifika tal-boroż tal-flus quddiemu; (ii) għal għajn it-Tribunal,

in-numru '8' fit-tielet numru li jaqra komplessivament '8448394' fil-paġna tad-djarju

għall-jum tal-24 ta' Frar mhux kitba oriġinali bħall-bqija tan-numri; (iii) il-konvenut

iffirma fuq erba' riċevuti tal-boroż li kkonsenjatlu l-kaxxiera, u l-erba' boroż kellhom

numri differenti; (iv) in-numru tal-borża li ma ġietx konsenjata huwa n-numru li huwa

nieqes mid-djarju, u d-differenza bejn dan in-numru u n-numru li jidher miktub darbtejn

jinsab fl-istess n-numru '8' li għal għajn it-Tribunal il-veraċita' tiegħu tidher dubjuża; (v)

il-verżjoni tal-fatti mogħtija minn Saviour Meagher, Wayne Van Zyl u Joseph Van Zyl hija l-

istess, fuq il-fatti kruċjali, u tikkuntradiċi għal kollox il-verżjoni tal-fatti kif mogħtija

mill-konvenut, partikolarment f'dak li għandu x'jaqsam ma' x'ġara fil-mument meta l-

konvenut ikkonsenja erba' boroż tal-flus, minflok tlieta, lil Saviour Meagher.

ma jemminx li Meagher u Van Zyl ma tawx każ li s-soċjeta' attriċi irċeviet eluf ta' Ewro

anqas milli kellha tirċievi, u li baqgħu ma għamlu xejn għal ġranet sħaħ.

Il-verżjoni

mġoħtija minn Meagher, u Wayne Van Zyl u Joseph Van Zyl għandha aktar mis-sewwa u

taqbel ukoll ma' dak li t-Tribunal seta' jara li ġara fil-filmat eżibit fl-atti.

It-Tribunal pero' ma jistax ma jinnotax li l-proċedura ta' verifika mħaddma mis-

soċjeta' attriċi jistħoqqilha tiġi mtejjba.

It-Tribunal fl-ewwel lok ma jifhimx għaliex il-

kaxxiera ma żżommx kopja tal-paġna tad-djarju, fejn hija tkun kitbet, u fejn ix-xufier

ikun iffirma, aktar u aktar meta din il-kopja llum tista' faċilment tinzamm b'mod

Inoltre, it-Tribunal ma jifhimx kif is-soċjeta' attriċi ma eżiġietx li jiġi

konsenjat lura lilha d-djarju miżmum mill-konvenut mat-terminazzjoni tal-impjieg

tiegħu.

Aktar minn hekk, it-Tribunal ma jifhimx kif min huwa responsabbli mill-verifika

tal-kontenut tad-djarju mal-boroż tal-flus konsenjati ma setax iwieġeb għal li n-numri tas-

sigurta' reġistrati fuq il-boroż tal-flus suppost huma uniċi, u mbagħad jiffiġuraw aktar

minn darba, f'diversi okkażjonijiet, f'dati differenti.

Dan kollu t-Tribunal qed jirreġistraħ

mhux għaliex jimpinġi fuq il-konklużjoni tiegħu ta' fatt f'dan il-każ partikolari, imma

għaliex jidhirlu li huwa kompitu tas-soċjeta' attriċi, fl-interess aħħari tagħha, li topera

b'sistemi organiżżati tajjeb li jippermettulha tissorvelja sew l-andament tax-xogħol, u l-

imġieba tal-ħaddiema tagħha, b'mod kontinwu u regolari.

Għar-raġunijiet kollha hawn spjegati, it-Tribunal jaqta' u jiddeċiedi din l-azzjoni

billi jiċħad l-eċċezzjoni tal-konvenut, u jilqa' t-talba attriċi, u konsegwentement

jikkundanna lill-konvenut iħallasha s-somma mitluba ta' elfejn, tmien mija, disgħa u

ħamsin Ewro, disgħa u sebgħin ċenteżmu (€2,859.79ċ), bl-imgħax kif mitluba fl-Avviż

L-ispejjeż tal-kawża jitħallsu mill-konvenut.

ĠUDIKATUR