Illum l-Erbgha, 11 ta' Novembru 2020

Albert Barnes f'ismu proprju u bhala mandatarju ta' hutu l-assenti Phyllis mart Paul Cakebread, Marcelle dodd John Alshlash u Patricia dodd Kevin Randon skont prokuri hawn annessi u mmarkati bhala Dokumenti X, Y u Z u Marcel Ary, Zammit Mangion mart Albert Barnes, Raymond Ary, Susanna Maria mart Anthony Agius Difesa vs Avukat tal-Istat u Patricia Kaissari

Rat ir-rikors tar-rikorrenti tat-2 ta' Awwissu 2019 li jghid hekk:

i. Illi b'kuntratt tas-17 ta' April 1964 fl-atti tan-Nutar Dottor Carmel Giuseppe Cachia hawn anness u mmarkat bhala Dokument A, il-genituri tar-rikorrenti ossia Maria Anna Barnes u Rene ahwa Ary ikkoncedew b'koncessjoni enfitewtika temporanja lill-Paul u Patricia Kaissari ghal-17-il sena u dan mis-17 ta' April 1964 il-fond 59, Ornos, Inguanez Street, Bormla, Malta u dan versu is-subcens annwu u temporanja ta' Lm 55 fis-sena. ii.

Illi Marie Barnes mietet fis-16 ta' Settembru 1977 skond certifikat tal-mewt hawn anness u mmarkat bhala Dokument B u I-wirt taghha ddevolva fuq uliedha ex lege wirtuha I-erbgha wliedha, Albert Barnes, Phyllis Cakebread, Marcelle Alshlash u Patricia Randon. iii.

Illi hu Marie Barnes ossia Renato Maria Ary miet fis-7 ta' Awwissu 1994 u dan skond certifikat tal-mewt li qed jigi hawn anness u mmarkat bhala Dokument C u I-

wirt tieghu ddevolva b'testment unica charta tas-7 ta' Ottubru 1977 fl-atti tan-Nutar Dottor Angelo Curran li qed jigi hawn anness u mmarkat bhala Dokument D b'dan illi I-uzufrutt ta' gidu kellu jigi gawdut minn martu Maria sive Miriam Ary llum mejta, u nnomina bhala eredi tieghu lill-erbgha uliedu Marcel Ary, Zammit Mangion mart Albert Barnes, Raymond Ary u Susanna Maria mart Anthony Agius Difesa. iv.

Illi I-wirt tal-mejjet Renato Maria Ary gie dikjarat lill-Kummissarju tat-Taxxi Interni b'kuntratt korrettorju causa mortis fl-atti tan-Nutar Dottor Mario Cucchiara datat 15 ta' Frar 1999 li qed jigi hawn anness u mmarkat bhala Dokument E. v. Illi ghalhekk il-fond in kwistjoni ossia I-fond 59, Ornos, Inguanez Street, Bormla, Malta ddevolva in kwantu ghan-nofs indiviz fuq I-eredi ta' Marie Barnes cioe r- rikorrenti Albert Barnes, Phyllis Cakebread, Marcelle Alshlash u Patricia Randon u in kwantu ghan-nofs indiviz I-iehor fuq irrikorrenti Marcel Ary, Zammit Mangion mart Albert Barnes, Raymond Ary u Susanna Maria mart Anthony Agius Difesa. vi.

Illi fit-terminazzjoni tal-koncessjoni enfitewtika temporanja ossia fis-16 ta' April 1981, I-intimata Patricia Kaissari flimkien ma' zewgha Paul Kaissari baqghu jghixu fil-fond in kwistjoni peress li kienu cittadini Maltin u ordinarjament residenti fil-fond in kwistjoni u ghalhekk kellhom id-dritt li jibqghu jirrisjedu fil-fond taht titolu ta' kera b'zieda fil-kera skond irrata ta' inflazzjoni li tizdied darba kull 15-il sena u qatt iktar mid-doppju u dan a tenur tal-Att XXIIX tal-1979. vii.

Illi ghalhekk ai termini tal-Att X tal-2009 fis-17 ta' April 2013 il-kera tal-fond kellha tkun €494.46c fis-sena, mid-19 ta' Gunju 2013, biex b'hekk fl-2016 kellha terga' tizdied ghal €504.67c u I-awment li jmiss kellu jsir b'effett mis-17 ta' April 2019. viii.

Illi sal-lum il-gurnata, I-intimata Patricia Kaissari qed thallas kera mizera ta' €591.90c fis-sena u dan b'mod abbusiv u illegali stante illi I-Att XXIII tal-1979 li dahal fis-sehh fil-21 ta' Gunju, 1979, ta protezzjoni mhux misthoqqa lill-intimata Kaissari stante li kienu cittadini Maltin u ordinarjament residenti fil-fond in kwistjoni. ix.

Illi dan il-fond mhux fond dekontrollat u lanqas dekontrollabli kif jirrizulta mid- Dokument F hawn anness.

x. Illi kieku I-antekawza tar-rikorrenti kriet il-fond lill-Paul u lill-Patricia Kaissari, kien

rikorrenti setghet tircievi bhala kera kien dak kif stabbilit fl-4 ta' Awwissu 1914 Oltre li

I-fond in kwistjoni kien ikun soggett ghar-rekwizizzjoni.

Illi I-antekawza tar-rikorrenti riedu jipprotegu I-proprjeta taghha sabiex fit-

terminazzjoni tal-koncessjoni enfitewtika temporanja jergghu jiehdu lura hwejjigha

minghajr okkupazzjoni.

Illi bid-dhul fis-sehh tal-Att XXIII tal-1979, din is-sitwazzjoni tbiddlet radikalment u

I-intimati gew moghtija d-dritt li jibqghu jghixu fil-fond b'kera irrizorja li ma tirriflettix is-

suq u lanqas izzomm bilanc bejn id-drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilin u dan stante li

I-intimati Kaissari kienu cittadini Malti u kienu juzaw il-fond bhala residenza ordinarja

taghhom bl-unika awment permessibbli fil-kera jkun dak skond ir-rata ta' inflazzjoni

kif determinata mill-Awtoritajiet Governattivi.

Illi ghalhekk effettivament ir-rikorrenti u I-antekawza minnhom gew spossessati mid-dritt ta' uzu tal-proprjeta taghha, wara li skada t-terminu lokatizju u ghalhekk gew assoggettati ghal relazzjoni forzata ta' sid u inkwilin ghal perijodu indefinit u ntilef il- bilanc bejn I-interessi tal-inkwilini u dawk tas-sidien, minkejja I-ftehim ta' koncessjoni efitewtika temporanja, "Dokument A" surreferit. xiv.

Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti gew mcahhda mit-tgawdija tal-proprjeta taghhom, minghajr ma gie moghti lilhom kumpens xieraq ghat-tehid tal-pussess taI-istess fond, minkejja l-kuntratt ta' koncessjoni enfitewtika temporanja miftehma bejn I-antekawza tar-rikorrenti u Paul u Patricia konjugi Kaissari u dan qabel id-dhul in vigore tal-Att XXIII tal-1979 u infatti I-unika awment possibli kien li tithallas iz-zieda fil-kera skond ir-rata taI-inflazzjoni pero qatt iktar mid-doppju tal-kera wara I-gheluq tal-perjodu enfitewtiku temporanju. xv.

Illi fil-fatt, il-valur lokatizzju tal-istess fond, dak iz-zmien ossija fis-16 ta' April 1981 u kull 15-il sena sussegwenti kien ferm oghla minn dak moghti lilhom bl-Att XXIII tal- 1979 kif ser jigi pruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawza. xvi.

Illi minhabba l-impossibilita tar-rikorrenti sabiex jiehdu lura l-pussess tal-fond ossia li jergghu jiehdu lura l-fond proprjeta taghhom, id-disposizzjonijiet tal-Att XXIII qieghed jilledi d-drittijiet taghhom ta' proprjeta, kif protetti mill-Kostituzzjoni ta' Malta u mill-Konvenzjoni Ewropea. xvii. lli huwa ghalhekk illi hija u l-antekawza minnha gew pprivati mill-proprjeta taghhom stante illi skond il-principji stabbiliti mill-Konvenzjoni Ewropea, il-principju tal-legalita jippresupponi illi l-applikazzjoni tal-provvedimenti tal-ligi domestika, ghandhom ikunu sufficjentement accessibli, precizi u li wiehed ghandu jistenna fi stat demokratiku fl-applikazzjoni taghhom — vide Laspina vs Poland (GC) no. 31443/96, 147, ECHR 2004-V and Risso vs Malta, no. 4251/02, 31, 8 November, 2005 u Bejaoui Kaissari vs Malta — Applikazzjoni Nru. 47045/06 deciza fl-15 ta' Settembru, 2009. xviii.

Illi fic-cirkostanzi, meta l-antekawza tar-rikorrenti ftiehmu fuq koncessjoni enfitewtika temporanja ta' fond mhux dekontrollat, huma qatt ma kellhom jippretendu illi b'legislazzjoni tal-Att XXIII tal-1979, il-Gvern ta' Malta kellu jghaddi ligi li

juzurpalhom id-dritt taghhom ta' liberu trasferiment ta' proprjeta mhux skond il-ftehim

raggunt u jaghti dritt ghar-renova tal-lokazzjoni lill-inkwilini mhux taht kondizzjonijiet

gusti billi jimponilha li tircievi kera irrizorja mhux skond is-suq u li ma tirriflettix il-valur

lokatizju tal-fond, liema ligi ghalhekk ma krejatx bilanc tar-rekwizit tal-principju ta'

proporzjonalita.

Illi principju massimu li ghandu jigi segwit, hu li l-individwu ma ghandux jigi

assoggettat ghal legislazzjoni li huwa ma setax jipprevedi li ggib toqol u telf ezagerat

ukoll fil-kumpens li ghandu jircievi ghat-tehid effettiv tal-proprjeta tieghu kif gara f'dan

il-kaz.

deciza fit-28 ta' Settembru, 1995, 33, Series A no. 315— B u Immobiliare Saffi vs

Illi konsegwentement a tenur taI-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea, gia ladarba kien hemm ksur tal-Artikolu 1 taI-Ewwel Protocol tal-Konvenzjoni Ewropea, l-intimati ghandhom ihallsu kumpens biex ikun hemm sodisfazzjon gust lir-rikorrenti ghal hsara minnha sofferti. xxi.

Illi ghalhekk ir-rikorrenti huma intitolati ghal kumpens minhabba t-telf fil-kontroll, uzu u tgawdija tal-proprjeta taghhom minn meta huma ma setghux jiehdu lura l- proprjeta taghhom minhabba I-legislazzjoni intavolata bl-Att XXlll tal-1979 u dan mill- 31 ta' Lulju, 1990 - Vide De Trafford vs The United Kingdom (GC) no. 35605/97, 40, ECHR 2002-1V; Hannaford and Eminyan vs The United Kingdom - Nos.

42949/98 u 53134/99, 52, deciza 11-10 ta' Mejju, 2007; Akkus vs Turkey — deciza fid-9 ta' Lulju, 1997, Reports 1997-1V, 35; Pellicano vs Ukraine — No. 5596/03, 22 ta' Novembru, 2005, 30, unpublished; De Bono vs Moldova - No. 49806/99, 73, ECHR 2004-111 (extracts); Ghigo vs Malta — No. 31122/05, 20, deciza 17 ta' Lulju, 2008; u Zammit and Attard Cassar vs Malta deciza fit-30a' Lulju 2015 mill-Qorti Ewropea tad- Drittijiet tal-Bniedem. xxii.

Illi barra minn hekk il-Prim Awla tal-Qorti Civili, Sede Kostituzzjonali fil-kawza "Rose Xicluna vs Avukat Generali et" deciza fil-25 ta' Frar 2016 u kkonfermata mill- Qorti Kostituzzjonali fil-11 ta' Lulju 2016 iddecidiet illi fkaz simili bhal dan meta giet iffirmata koncessjoni enfitewtika temporanja s-sidien ma setghu qatt jipprevedu I-piz eccessiv li kienu ser ikomplu jerfghu mat-trapass ta' kwazi 27 sena.

Isegwi ghalhekk illi I-attui rikorrenti ma jistax jigi kkunsidrat illi rrinunzja inkondizzjonatament b'mod indefinit u perpetwu ghad-dritt ta' tgawdija tal-proprjeta taghhom, b'sagrificcju lejn I- interess generali socjali li fir-realta tali interess ma ghadux ireggi tul il-milja taz- zmien. xxiii.

Illi r-rikorrenti jhossu illi fir-rigward taghhom gie miksur l-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll I-Ewwel Artikolu taI-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u konsegwentement ghandu jithallas kumpens a tenur tal-Artikolu 41 tal- Konvenzjoni Ewropea (vide Mokaddem. vs Malta no. 50570/13 deciza mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fit-30 ta' Jannar 2018 u Franco Quintano and Others vs Malta deciza mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-11 ta' Dicembru 2018), stante illi huma u I-antekawza taghhom gew ipprivati, minghajr ma nghataw kumpens gust ghat-tgawdija tal-proprjeta taghhom u cioe tal-fond 59, Ornos, Inguanez Street, Bormla, Malta minhabba d-disposizzjonijiet tal-Artikolu 12 tal-Kap.

158 tal-Ligijiet ta' Malta, kif emendat bl-Att XXIII tal-1979.

Illi huma ghandhom jircievu sia danni pekunjarji kif ukoll non pekunjarji f

Malta deciza mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem fit-30 ta'

Illi kif gie deciz recentement mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali tal-

Bniedem fil-11 ta' Dicembru 2018 (Rikors nru.

22456/15) fil-hawza fl-ismijiet Franco

Quintano and Others vs Malta l-imsemmija Qorti ikkonfermat illi l-insenjament kollu li

saret referenza ghalih supra jghodd wkoll ghall-dawk il-kazijiet fejn il-koncessjoni

enfitewtika temporanja inghatat wara iddhul fis-sehh tal-Att XXIII tal-1979, kif gara fil-

kaz odjern, u l-istess Qorti sabet illi f'kaz simili ghal dak ta' Ilum wkoll tezisti

vjolazzjoni tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u dan

ghar-ragunijiet imsemmija fl-istess sentenza u konsegwentement kkundannat lill-lstat Malti jhallas €22,000 bhala danni pekunjarji, €4,500 bhala danni non pekunjarji u €9,000 oltre kull taxxa pagabbli bhala spejjez legali lir-rikorrenti. xxvi.

Illi l-kawza odjerna qeghdha tigi limitata ghall-effetti taghha sal-31 ta' Dicembru 2018 wara liema perijodu r-rikorrenti ser jipprocedu b'kawza quddiem il-Bord tal-Kera a tenur tal-Att XXVII tal-2018, pero jippretendu illi huma ghandhom jircievu d-danni kemm pekunjarji u kemm non-pekunjarji ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea li huma sofrew tul iz-zmien mit-termmazzjoni tal-koncessjoni enfitewtika temporanja sas-sena 2018, b'riserva ghal kull azzjoni ohra biex l-Att XXVII tal-2018 jigi dikjarat wkoll li jilledi d-drittijiet kostituzzjonali u fundamentali taghhom kif protetti mill-Kostituzzjoni ta' Malta u mill-Konvenzjoni Ewropea.

Ghaldaqstant ir-rikorrrenti umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuna u ghar-ragunijiet premessi jghidu l-intimati ghaliex ma ghandhiex: 1.

Tiddikjara u tiddeciedi illi fil-konfront tar-rikorrent l-operazzjonijiet tal-Artikolu 12 partikolarment l-Artikolu 12(2) tal-Kap.

158 tal-Ligijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII tal-1979, u bl-operazzjonijiet tal-ligijiet vigenti qeghdin jaghtu dritt ta' rilokazzjoni lill-intimata Patricia Kaissari u jirrenduha impossibli li r-rikorrenti li jirriprendu l-pussess tal-proprjeta taghhom.

Konsegwentement tiddikjara u tiddeciedi illi qed jigu vjolati d-drittijiet tar-rikorrenti ghat-tgawdija tal-proprjeta taghhom 59, Ornos, Inguanez Street, Bormla Malta bi vjolazzjoni tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea (l-Ewwel Skeda tal-Kap.

319 tal-Ligijiet ta' Malta) u b'hekk taghtihom ir-rimedji li jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni.

Tiddikjara u tiddeciedi illi l-intimat Avukat Generali huwa responsabbli ghal kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza tal-operazzjonijiet tal-Att XXIII tal-1979 li ma kkreawx bilanc gust bejn id-drittijiet tas-sidien u dawk tal-inkwilini, stante illi ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizju tal-proprjeta in kwistjoni ai termini tal-ligi 4.

Tillikwida l-istess kumpens u danni pekunjarji u non pekunjarji kif sofferti mir- rikorrenti ai termini tal-ligi.

Tikkundanna lill-intimat Avukat Generali jhallas l-istess kumpens u danni hekk

BI-ispejjez komprizi dawk tal-ittra ufficcjali datata 17 ta' Lulju 2019 li qed tigi hawn

annessa u mmarkata bhala Dokument G u bl-ingunzjoni tal-intimati ghas-subizzjoni u

b'riserva ghal kull azzjoni ohra spettanti lir-rikorrenti.

Rat ir-risposta ta' Patricia Kaissari li tghid hekk:

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost I-ewwel talba hija nfondata fil-fatt u fid-dritt u ghandha tigi michuda bl-ispejjez stante li I-ligi kwotata mir-rikorrenti ma taghmilx impossibbli lilhom li jirriprendu I-pussess tal-fond 'de quo'.

Illi konvenjentement ir-rikorrenti naqsu li jaghmlu riferenza ghall-istipulazzjonijiet hemm kontenuti fl-Att bin-numru XXVII tas-sena 2018.

Dana jaghti rimedju opportun u idoneju lill-istess rikorrenti.

In oltre, huma kellhom fl-ewwel lok u jezawrixxu r- rimedju ordinarju billi jinvokaw I-istess Att qabel ma jipprocedu quddiem din I- Onorabbli Qorti Kostituzzjonali.

Illi b'riferenza ghat-tielet, raba' u hames talba attrici, dawn huma nfondati fit-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda bl-ispejjez stante li ma gew kagunati ebda dannu u/jew pregudizzju jew hu dovut xi kumpens lir-rikorrenti konsegwentement ghal-att numru XXIII tas-sena 1979.

Illi I-esponenti jaderixxu ruhhom mar-risposta tal-Avukat Generali u dana minghajr pregudizzju ghal dak sottomess minnhom.

Illi I-intimati una volta ma jiffurmawx parti mill-organu legislattiv tal-istat Malti huma ghaldaqstant ma humiex responsabbli ghal ligijiet li jigu promulgati mill-istess Parlament Malti.

Illi sa fejn jafu I-intimati huma ma gewx notifikati b'xi att gudizzjarju quddiem I- Onorabbli Bord tal-Kera a tenur tal-Att XXVII tal-2018.

Illi huwa ghalhekk li ma pprocedietx quddiem dina I-istess Onorabbli Bord tal-Kera ghar-rimedju ordinarju peress illi ma tkunx tista tirreklama ksur kostituzzjonali ta' xi dritt proprjetarju kopert mill-istess att.

Illi ma jezistux I-elementi necessarji sabiex it-talbiet rikorrenti jigu akkolti stante ma jinkwadrax ruhhom fit-termini tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u tal-Ewwel Artikolu u I-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Illi I-ligi nostrali tipprovdi ghal bilanc bejn proprjetarju u inkwilin fejn I-inkwilin ihallas lis-sid kumpens ragjonevoli u adegwat biex jinholoq bilanc bejn id-drittijiet rispettivi taghhom.

Rimedju ta' zgumbrament ma ghandux jigi akkordat ghax b'hekk jintilef il-bilanc kontra ssofferent ossia I-esponenti.

Id-decizjonijiet li saru mir-riferenza tar-rikorrenti jikkostitwixxu stat reciproku fil-konfront tal-istess partijiet li kienu involuti fil-kawzi partikolari.

Salv eccezzjonijiet ulterjuri.

BI-ispejjez kontra r-rikorrenti li millum huma ingunti ghas-subizzjoni.

Rat ir-risposta tal-Avukat Generali illum Avukat tal-Istat li tghid hekk:

Illi I-lanjanza tar-rikorrenti hija fis-sens illi bit-thaddim tad-dispozizzjonijiet tal-artikolu 12 partikolarment I-artikolu 12(2) tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kif emendat bl- Att XXIII tal-1979 fil-konfront taghhom qed jigu miksura I-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u I-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u dan billi qed jigu mcahhda mit-tgawdija tal-proprjeta 59, Ornos, Inguanez Street, Bormla, Malta, minghajr ma qed jinghataw kumpens adegwat kif wkoll peress li allegatament qed irenduha impossibbli ghar rikorrenti li jiehdu lura I- pussess tal-proprjeta mertu tal-kawza odjerna;

Illi I-esponent jirrespingi bhala nfondati fil-fatt u fid-dritt il-pretensjonijiet tar-rikorrenti ghas-segwenti ragunijiet: 1.

Illi in linea preliminari r-rikorrenti iridu jgibu prova tat-titolu taghhom fuq il-proprjeta in kwistjoni.

F'dan ir-rigward jinghad ukoll illi r-rikorrenti ma jistghux jilmentaw dwar perjodi qabel ma huma kellhom titolu fuq il-proprjeta in kwistjoni u dan stante f'dak l- istadju certament li wiehed ma jistax jitkellem dwar possediment; 2.

Illi r-rikorrenti ma jistghux jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti tiddeciedi dwar allegat ksur tad-drittijiet fundamentali taghhom minghajr ma tiehu in konsiderazzjoni ir-regim legali kollu fit-totalita tieghu skont il-ligi in vigore u li ghalhekk dak li minnu qed jilmentaw ir-rikorrenti jrid jigi ezaminat wkoll fil-kuntest tal-emendi li saru fl-2018; 3.

Subordinament u minghajr pregudizzju ghas-suespost u fil-mertu l-esponent jopponi l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet kollha tar-rikorrenti bhala infondati fil-fatt u fid-dritt u dan ghas-segwenti ragunijiet li qeghdin jigu avvanzati minghajr pregudizzju ghal xulxin; 4.

Illi l-esponent jecepixxi l-inapplikabilita tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u dan peress illi dan l-artikolu japplika biss f'kaz ta' tehid forzuz tal-proprjeta.

Illi sabiex wiehed ikun jista' jitkellem fuq tehid forzuz jew obbligatorju, persuna trid tigizivestita minn kull dritt li ghandha fuq dik il-proprjeta.

Pero certament li fil-kaz odjern fejn l-individwu jibqa' sid tal-propjeta; tali zvestiment ma jsirx u dan peress illi bit-thaddim tal-artikolu 12 tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta, ir-rikorrenti ma tilfux ghal kollox id-drittijiet kollha fuq il-fond in kwistjoni.

Il-mizura msemmija fil-ligi li qeghdin jattakkaw ir-rikorrenti, ghalkemm tinkwadra ruhha taht kontroll ta' uzu fil-kuntest tal-Ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni madakollu din certament ma twassalx ghal deprivazzjoni tar-rikorrenti ma jinkwadrax fil-parametri tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u konsegwentement ghandu jigi michud; 5.

Illi safejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, l-esponent jirreleva li skont il-proviso ta' dan l- Artikolu tal-Konvenzjoni, l-lstat ghandu kull jedd li jghaddi dawk il-Ligijiet li jidhirlu xierqa biex Illi hija

gurisprudenza kostanti tal-Qorti ta' Floriana li l-lstat igawdi minn diskrezzjoni

wiesgha u ghandu margini ta' apprezzament wiesgha sabiex jidentifika x'inhu

mehtieg fl-interess generali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-mizuri mehtiega

ghall-harsien tal-interess generali;

Illi tali diskrezzjoni tal-legislatur ma ghandiex titbiddel sakemm din ma tkunx

manifestament minghajr bazi ragjonevoli.

Maghdud ma dak li gie spjegat aktar il-fuq

f'din ir-risposta l-esponent jishaq li fil-kaz odjern hemm bazi ragjonevoli li tiggustifika

I-promulgazzjoni tal-legislazzjoni li tinsab taht skrutinju fil-kawza odjerna;

Illi dejjem minghajr pregudizzju ghas-suespost, ma hemm ebda ksur tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea wkoll peress illi dak li gara fil-kaz odjern huwa

biss li I-Istat irregola sitwazzjoni ta' natura socjali fl-ambitu tal-gid komuni b'dana

pero li baqghu impregudikati d-drittijiet tar-rikorrenti bhala sidien qua proprjetarji tal-

tal-proprjeta skont

Isegwi ghalhekk

tal-proprjeta.

Fil-fehma tal-esponent ma hemm I-ebda dubju li mizuri socjali implimentati sabiex jipprovdu akkomodazzjoni lill-persuni fil-bionn certament jaqghu fil-kappa tal-interess generali.

Illi I-artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta huwa mahsub biex jipprotegi persuni milli jigu mkeccija mid-dar ta' abitazzjoni taghhom f'gheluq it- terminu koncess lilhom fil-kuntratt tal-enfitewsi jew sub-enfitewzi u dan sabiex ma jispiccawx minghajr saqaf fuq rashom u dan taht kondizzjonijiet riveduti li jinkludu I- awment tal-ammont imhallas lis-sid li jiidied ukoll kull tliet snin skont I-gholi tal-hajja.

Isegwi li dan I-artikolu ma jistax jigi klassifikat bhala wiehed mhux legittimu jew mhux fl-interess generali; 9.

Illi stabbilit li I-artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta ghandu ghanijiet legittimi u huwa fl-interess generali bil-konsegwenza li ma hemm xejn li jistona mal- Konvenzjoni Ewropea, li I-ligi nostrana tiddisponi li fl-gheluq tal-enfitewii jew sub- enfitewzi I-okkupant li jkun qed juza I-fond bhala r-residenza tieghu ghandu jithalla fid-dar taht titolu ta' kera u b'kondizzjonijiet riveduti.

Ifisser b'hekk li safejn ir-rikorrenti qeghdin jitolbu dikjarazzjoni gudizzjarja li I-ligi tikser il-Konvenzjoni Ewropea tali talba mhijiex misthoqqa; 10.

Illi inoltre dwar I-ilment tal-allegata sproporzjon fil-kera, jigi rilevat li fil-kaz tar- rikorrenti, I-ammont tal-kera li qieghed jippercepixxi mhijiex kera sproporzjonata tenut ukoll kont tal-fatt li f'cirkostanzi bhal dawn, fejn jeiisti interess generali legittimu, ma jistax isir paragun mal-valur lokatizzju tal-proprjeta fis-suq hieles kif pretiz mir- rikorrenti u dan wisq inqas meta wiehed jipparaguna kera jew cens pagabbli fil- passat ma valuri kurrenti;

Illi l-Qorti Ewropea stess fil-gurisprudenza taghha fosthom fil-kaz ta' Amato Kaissari

Illi ghalhekk anke jekk ghall-grazzja tal-argument fil-kaz odjern jirrizulta li l-kera

dovuta lir-rikorrenti hija inferjuri ghall-valur lokatizju fis-suq, dan it-tnaqqis huwa

kontro-bilancjat bil-margini wiesgha tal-lstat li jillegisla fil-kuntest ta' mizuri socjali u

mill-htiega socjali ta' dawk il-mizuri;

Illi fl-umli fehma tal-esponent fil-kaz odjern dina l-Onorabbli Qorti ma ghandhiex

tevalwa din il-ligi fil-kuntest principalment ta' spekulazzjoni tal-proprjeta b'mod dejjaq

imma ghandha tevalwa u tapplika l-ligi fil-qafas aktar wiesgha u cioe mill-aspett ta' proporzjonalita fid-dawl tar-realta ekonomika u socjali tal-pajjiz in generali; 14.

Illi jsegwi ghalhekk li meta wiehed jiien dan fl-assjem kollu, il-konkluzjoni naturali hija li anke dina l-parti tal-ilment tar-rikorrent dwar in-nuqqas ta' propozjonalita ma huwiex gustifikat ghaliex ma hemm ebda ksur tal-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u kwindi kull talba ghall-kumpens prospettata mir-rikorrenti mhijiex misthoqqa; 15.

Illi minkejja li f'kazijiet ohra kontra l-lstat Malti fejn saret lanjanza ta' ksur tad- dispozizzjonijiet tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea bbazata fuq it-thaddim tal-artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta, il-Qorti Ewropea setghet waslet ghall-konkluzjoni li kien hemm sproporzjonalita u tqassim mhux xieraq tal-pizijiet u l-beneficcji, jigi rilevat li tali gurisprudenza hija limitata ghall- fattispecie u ghac-cirkostanzi partikolari ta' dawk il-kazijiet.

Illi aktar minn hekk, wara li nghataw dawk id-decizjonijiet mill-Qorti Ewropea, il- Legislatur emenda l-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta billi introduca I-Artikolu 12B li permezz tieghu ir-rikorrenti ghandhom il-possibilita li jitolbu revizzjoni fil-kera marbuta mal-valur tal-propjeta kif wkoll il-possibilita li jiehdu lura I-pussess tal- proprjeta taghhom; 16.

Illi dejjem minghajr pregudizzju ghas-suespost, dato ma non concesso li din l- Onorabbli Qorti jidhrilha li kien hemm xi ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent, fatt li qed jigi kontestat, I-esponent jirrileva li fic-cirkostanzi tal-kaz, dikjarazzjoni ta' ksur hija sufficjenti u ma hemmx lok ghar-rimedji ohra mitluba mir-rikorrenti; 17.

Salv eccezzjonijiet ulterjuri; Ghaldaqstant fid-dawl tas-suespost jirrizulta li ma hemm ebda lezjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti u din l-Onorabbli Qorti ghandha tichad il-pretensjonijiet u t- talbiet kollha bhala infondati fil-fatt u fid-dritt u dan bl-ispejjez kontra I-istess rikorrenti.

Rat l-atti u n-noti ta' sottomissjonijiet;

Rat li l-kawza thalliet ghas-sentenza.

Ikkunsidrat

Din hija kawza dwar ilment kostituzzjonali u konvenzjonali maghmul mill-atturi illi

huma qed isofru ksur tad-dritt taghhom ghat-tgawdija tal-proprjeta sancit permezz

tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni

Ewropeja.

L-atturi huma l-proprjetarji tal-fond bl-indirizz 59, Ornos, Inguanez Street,

Bormla, Malta, li wirtu minghand il-genituri rispettivi taghhom.

Il-genituri tal-atturi kienu

ikkoncedew dan il-fond lil konvenuta Kaissari flimkien ma' zewgha Paul Kaissari permezz

ta' kuntratt ta' enfitewsi temporanja datat 17 ta' April 1964 ghal zmien ta' sbatax -il

sena mid-data tal-kuntratt u versu l-hlas tac-cens annwu u temporanju ta' Lm55 fis-

Dan ic-cens temporanju kellu ghalhekk jiskadi fis-17 ta' April 1981 izda bid-

dhul fis-sehh tal-Att XXIII tal-1979 l-enfitewti kisbu d-dritt illi jibqghu jirrisjedu fl-istess

fond taht titolu ta' lokazzjoni, bil-kera dovuta minnhom stipulata strettament mill-ligi.

Il-konvenuta Kaissari ghadha tirrisjedi f'dan il-fond sal-gurnata tal-llum u l-esponenti

intavolaw il-proceduri odjerni permezz ta' liema qed jitolbu rimedju ghall-ksur soffert

minnhom qabel id-dhul fis-sehh tal-emendi introdotti permezz tal-Att XXVII tal-2018.

Albert Barnes xehed permezz ta' affidavit illi l-fond mertu ta' dawn il-proceduri huwa

proprjeta tieghu u tar-rikorrenti l-ohra, li jigu hutu u l-kugini tieghu.

Spjega illi dan il-

fond kien proprjeta ta' ommu Maria Barnes li kellha nofs indiviz mill-proprjeta, u huha,

iz-ziju tieghu Rene Ary, li kellu nofs indiviz iehor.

Maria Barnes mietet fis-16 ta'

Settembu 1977 u sehemha f'dan il-fond iddevolva favur tieghu u hutu Phyllis Cakebread,

Rene Ary miet fis-7 ta' Awissu 1994 u l-

Susanne Agius Difesa, bl-uzufrutt ta' martu Maria sive Miriam Ary, illum mejta.

Spjega illi l-fond in kwistjoni kien gie koncess permezz ta' titolu ta' enfitewsi

temporanja lil Paul u Patricia Axiak ghal zmien ta' sbatax -il sena b'effett mis-17 ta'

April 1974 versu l-hlas tac-cens annwu u temporanju ta' Lm55 fis-sena.

Peress illi l-

konjugi Axiak kienu cittadini Maltin u ordinarjament resident f'dan il-fond, huma kisbu

d-dritt li jibqu' jirrisjedu fl-istess fond taht titolu ta' kera wara li skadiet l-enfitewi

permezz tal-ligi li kienet giet introdotta fl-1979, u cioe l-Att XXIII tal-1979.

illi llum -il gurnata l-konvenuta Gauci qed thallas is-somma ta' €591.90 fis-sena bhala

kera ghal dan il-fond, li hija kera mizera meta kkomparat mal-valur lokatizju ta' fond

fuq is-suq liberu.

Xehed ukoll illi l-atturi intavolaw kawza quddiem il-Bord Li Jirregola

l-Kera sabiex tizdied il-kera ai termini tal-emendi l-godda introdotti permezz tal-Att

XXVII tal-2018, izda kienu kostretti jintavolaw il-kawza odjerna ghad-danni pekunarji

u morali sofferti minnhom minhabba li gew imcahhda mit-tgawdija tal-proprjeta

Il-Perit Tekniku appuntat mill-Qorti, Il-Perit Elena Xicluna Pace Seychell, stmat il-valur

lokatizju tal-fond in kwistjoni bejn is-17 ta' April 1981 u l-31 ta' Dicembru 2018 bis-

segwenti mod:

Rata % Valur Lokatizju Annwu

Il-Perit Tekniku spjegat li waslet ghal dawn il-valuri b'referenza ghall-fond fi stat

unfurnished, liberu u frank u fid-dawl tal-potenzjal tal-izvilupp ta' dan il-fond, id-daqs

tieghu u l-istat li jisab fih, u dan wara li kkonsultat ma' dokumenti, studji u statistici

relevanti ghal dan l-ezercizzju kif elenkati fil-paragafu numru 5 tar-relazzjoni taghha,

bhal per ezempju il-Valuation Standards for Accredited Valuers mahruga mill-Kamra

tal-Periti fl-2012 u l-indici tal-inflazzjoni skont informazzjoni mahruga mill-Bank

Centrali ta' Malta.

Fir-risposta taghħa ghad-domandi in ekussjoni li saru lilha mill-

konvenuti, il-Perit Tekniku tispjega illi hija uzat il-comparison method sabiex waslet

ghall-valur tal-fond in kwistjoni u wkoll uzat informazzjoni a disposizzjoni taghha bis-

sahha ta' diversi proprjetajiet li stmat jew rat hija stess jew li fuqhom ghamlet xi

applikazzjonijiet ghax-xogholijiet.

Patricia Kaissari xehdet permezz ta' affidavit illi qabel ma kien possibli ghaliha u ghal

zewgha li jibdew jirrisjedu fil-fond in kwistjoni, huma kellhom jaghmlu xogholijiet

sostanzjali ghaliex il-fond ma kienx abitabbli.

Semmiet, fost ohrajn, li kellu jigi

installat plumbing u elettriku mill-gdid, kellu jigi mibdul il-madum ta' diversi kmamar,

il-kamra tal-banju kellha tinbidel, kellhom jinbidlu t-twieqi u l-bibien u kellha tigi

Xehdet ukoll illi hija u zewgha komplew jaghmlu diversi xogholijiet

fid-dar, bhal per ezempju, bdil ta' pipes tad-dawl u ilma, installar ta' membrane fuq il-

bejt, konverzjoni ta' store room ghal kamra tas-sodda u shower, u restawrazzjoni tal-

faccata fl-2008, apparti maintenance ta' kull sena.

Xehdet ukoll illi huma dejjem

hallsu l-kera fil-hin u kellhom relazzjoni amikevoli mas-sidien tal-proprjeta, li juri li

kienu jiehdu hsieb il-fond daqs li kieku kien proprjeta taghhom.

Gie prezentat ukoll mill-konvenuta Kaissari rapport ex parte tal-Perit Carmel Borg Degiorgio, li

stima l-valur u l-valur lokatizju tal-fond in kwistjoni bil-mod segwenti:

L-artikolu 12B tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta

Il-konvenuta Gauci eccepiet illi l-atturi naqsu milli jaghmlu referenza ghall-emendi li

saru permezz tal-Att XXVII tal-2018 u li huma naqsu milli jaghmlu uzu mir-rimedju

ordinarju provdut bis-sahha ta' dawn l-emendi qabel ma procedew b'din il-kawza.

L-

Avukat tal-Istat eccepixxa illi l-ilmenti tal-atturi ghandhom jigu ezaminati wkoll fil-

kuntest tal-emendi li saru fl-2018.

Dawn l-eccezzjonijiet pero huma manifestament infondati.

Huwa car minn qari tar-

rikors promotur tal-atturi illi l-lanjanza taghhom titratta s-sitwazzjoni illi huma kienu

jinsabu fiha qabel id-dhul fis-sehh tal-artikolu 12B tal-Ligijiet ta' Malta, introdott

permezz tal-Att XXVII tal-2018.

Ghalhekk l-artikolu 12B m'ghandu l-ebda relevanza

ghal dawn il-proceduri ghaliex id-disposizzjonijiet ta' dak l-artikoli ma jindirizzawx u

ma joffru l-ebda rimedju lill-atturi ghas-sitwazzjoni li kienu jinsabu fiha qabel id-dhul

fis-sehh tieghu.1

Ghaldaqstant dawn l-eccezzjonijiet tal-konvenuti qed jigu michuda.

Prova dwar it-titolu tal-atturi

Il-Qorti taghraf illi f'kawzi ta' dan it-tip ir-rikorrenti m'humiex rikjesti illi jipproducu

prova a' titolu assolut jew originali.

Kif intqal minn din il-Qorti diversament presjeduta

fis-sentenza fl-ismijiet Robert Axiak vs Avukat Generali et (PA Kost 07/02/2017):

"Illi biex wiehed ikun f`qaghda li juri li garrab ksur tal-jedd fundamentali tieghu taht l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m`ghandux ghalfejn jipprova titolu

assolut u lanqas wiehed originali bhallikieku l-azzjoni dwar ksur ta` jedd fundamentali kienet wahda ta` rivendika (Ian Peter Magro et vs Avukat Generali et, Kost 27.3.2015).

Huwa bizzejjed, ghall-finijiet ta` dak l-artikolu, li wiehed juri li ghandu jedd fil-haga li tkun li bih jista` jieqaf ghall-pretensjonijiet ta` haddiehor.

Imbaghad, ghall-finijiet tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, huwa bizzejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess tal-haga li tkun."

Minn ezami tal-provi prezentati mill-atturi fil-mori tal-kawza il-Qorti tqis illi r-rikorrenti

taghhom ghall-finijiet

ta' din

il-kawza.

Senjatament mill-atti jirrizulta illi l-atturi Albert Barnes, Phyllis Cakebread, Marcelle

Alshlash u Patricia Randon saru l-proprjetarji ta' sehem ta' nofs indiviz tal-

proprjeta in kwistjoni wara li wirtu ex lege lil ommhom Marie Barnes li mietet fis-16 ta'

Settembru 1977 li kienet il-proprjetarja ta' sehem ta' nofs indiviz f'din il-proprjeta.

Jirrizulta wkoll illi s-sehem ta' nofs indiviz l-iehor f'din il-proprjeta kien jappartjeni lil

Renato Maria Baguley li miet fis-7 ta' Awissu 1994 u li s-successjoni tieghu kienet

irregolata permezz ta' testment unica carta datat 7 ta' Ottubru 1977.

16) jirrizulta illi uliedu, l-atturi Marcel Ary, Moyra Barnes,

tieghu, bi dritt ta' uzufrutt favur martu Maria sive Miriam Ary li llum hija mejta.

Il-Qorti hija ghaldaqstant sodisfatta illi l-atturi resqu prova tat-titolu taghhom ghall-

finijiet ta' dawn il-proceduri.

L-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni

L-Avukat Generali ecceppixxa illi l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m'huwiex applikabbli

ghal kawza odjerna peress illi jitratta biss tehid forzuz.

L-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jipprovdi li:

(1) Ebda proprjeta ta' kull xorta li tkun ma ghandu jittiehed pussess taghha b'mod obbligatorju, u ebda interess fi jew dritt fuq proprjeta ta' kull xorta li tkun ma ghandu jigi miksub b'mod obbligatorju, hlief meta hemm dispozizzjoni ta' ligi applikabbli ghal dak it-tehid ta' pussess jew akkwist: (a) ghall-hlas ta' kumpens xieraq;

Illi ghalkemm huwa minnu li filfatt din kienet il-posizzjoni tal-Qrati Maltin ghal diversi

snin. jirrizulta minn studju tal-gurisprudenza li din il-posizzjoni inbidlet, u f'dan is-sens

Awtorita tad-Djar et deciza minn din il-Qorti diversament presjeduta fis-6 ta' Ottubru

2016, u kkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fit-28 ta' April 2017 fejn intqal illi:

"L-Avukat Generali jikkontendi illi l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma japplikax ghaliex b'ordni ta' rekwizizzjoni ma hemmx tehid izda biss kuntroll ta' uzu.

Din kienet l-interpretazzjoni li kienet tinghata sa xi zmien ilu izda ricentement il-Qorti Kostituzzjonali wessghet il-portata ta' dan l-artikolu li qieset li kull kontroll ta' uzu, intiz b'tali mod biex jippriva b'mod sostanzjali lis-sid milli jaghmel uzu kif jixtieq mill-proprjeta tieghu allura dan jekwivali ghal tehid ta' 'interess' f'dik il-proprjeta u jaqa' fil-protezzjoni moghtija mill-Kostituzzjoni.

Bl-istess mod, kif inghad minn din il-Qorti fis-sentenza fl-ismijiet Catherine Tirchett Faenza

"Illi mid-dicitura tas-subinciz (1) tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni johrog car li din id-disposizzjoni tal-ligi hi mahsuba li tinghata interpretazzjoni wiesgha permezz tat-terminu "interess" li certament jolqtu l-kaz in ezami.

L-Artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni jipproteggi kull interess fil-proprjeta u ghalhekk l- Artikolu ma jinkisirx biss bit-tehid tal-proprjeta izda wkoll meta jitnaqqar interess fiha.

Huwa veru li fil-kaz odjern mhemmx t-tehid tal-proprjeta tar-rikorrenti, izda l-

limitazzjoni tat-tgawdija taghha, principalment permezz tal-kontroll ta' kera u ta' uzu

ghal zmien indefinit, tista' ssarraf f'kisba minghajr kumpens tal-interess tas-sid f'dik il-

proprjeta u ta' dritt fuqha ghall-fini ta' introjtu xieraq jew ta' uzu (Estelle Alshlash et

Fil-kawza odjerna, ghalkemm ma hemm

ta' proprjeta,

b'operazzjoni tad-disposizzjonijiet relattivi tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta, it-

tgawdija ta' din il-proprjeta da parti tal-atturi giet serjament limitata minhabba l-

kontroll tal-kera u uzu ghal zmien indefinit mill-konvenuta Kaissari, ma' liema l-atturi

gew sfurzati jidhlu f'relazzjoni ta' lokazzjoni sfurzata minhabba l-konverzjoni tal-

enfitewsi temporanja f'lokazzjoni b'operazzjoni tal-ligi.

Kif jidher mill-gurisprudenza

hawn fuq citata, huwa car illi din il-limitazzjoni sostanzjali fit-tgawdija tal-proprjeta tal-

atturi taqa' entro il-garanziji moghtija mill-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

Ghalhekk din l-eccezzjoni hija nfondata fid-dritt u qed tigi michuda.

Id-dritt tat-tgawdija tal-proprjeta

L-artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropeja jiggarantixxi lil individwu t-

tgawdija hielsa tal-possedimenti tieghu.

Dan l-artikolu jipprovdi illi

tal-possedimenti taghha.

"Kull persuna naturali jew persuna morali ghandha dritt ghat-tgawdija pacifika ipprivat mill- possedimenti tieghu hlief fl-interess pubbliku u bla hsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-ligi u bil-principji generali tal-ligi internazzjonali.

Izda d-dispozizzjonijiet ta' qabel ma ghandhom bl-ebda mod inaqqsu d-dritt ta' Stat li jwettaq dawk il-ligijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-uzu ta' proprjeta skont l-interess generali jew biex jizgura l-hlas ta' taxxi jew kontribuzzjonijiet ohra jew pieni;"

F'dan ir-rigward intqal fis-sentenza fl-ismijiet AIC Joseph Papps Compagno et vs L-

"...fejn si tratta minn ilmenti ta' vjolazzjoni ta' natura kontinwa tad-drittijiet ta' proprjeta` bhala rizultat tat-twettieq ta' ligijiet li jimponu arrangamenti lokatizji fuq is-sidien u li jipprovdu ghal ammont ta' kera allegatament inadegwat, gew ritenuti li jammontaw ghal mezz ta' kontroll mill-iStat fuq l-uzu tal- proprjeta` u, inkwantu tali, jaqghu sabiex jigu kkunsidrati taht it-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll.

Interferenza bhal din trid tkun kompatibbli mal-principji ta' (i) legalita` (lawfulness), (ii) ghan legittimu fl- interess generali, u (iii) bilanc gust."

Bl-istess mod, il-Qorti Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem irriteniet diversi drabi illi

Fuq l-element tal-interess generali intqal minn din il-Qorti diversament presjeduta fis-

sentenza fl-ismijiet Josephine Alshlash et vs L-Onorevoli Prim'Ministru et (PA,

"Illi huwa stabilit li biex indħil fit-tgawdija tas-sid jkun gustifikat fl-interess generali, irid jintwera li hemm utilita' konkreta għal dak l-indħil, u mhux semplici ipotesi ta' bżonn jew aspirazzjoni.

jew pubbliku għandu jibqa' jseħħ għaż-żmien kollu tal-indħil fit-tgawdija tal- gid tal-persuna."2

It-terminu interess pubbliku jew generali ghandu interpretazzjoni pjuttost ampja, u l-

awtoritajiet

responsabbli ghandhom dikrezzjoni wieghsa

il-kuntest

m'ghandhiex tigi mittiefsa mill-qrati sakemm ma jirrizultax li tkun irragonevoli.3 Detto

dan, din is-diskrezzjoni m'hijiex wahda llimitata u l-ezercizzju taghha jrid dejjem ikun

entro l-ezigenzi minimi mposti mill-Konvenzjoni.4

Illi r-regim legali mahluq permezz tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta diga gie

skrutinizzat diversi drabi, u gie stabbilit illi din il-ligi ghandha ghan legittimu fl-interess

generali.5 Din il-Qorti ma nghatat l-ebda raguni ghalfejn ghandha tiddipartixxi minn

dawn id-decizjonijiet, illi jirriaffermaw li l-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kien intiz

sabiex jipprotegi inkwilini bhala parti minn qafas aktar wiesgha ta' protezzjoni tad-

dritt ghal akkomodazzjoni ghal skopijiet socjali, li huwa ghan ikkonsidrat bhala

wiehed legittimu u fl-interess generali, u ghaldaqstant qieghda taghmel dan ir-

Illi pero, m'huwiex bizzejjed illi interferenza fid-dritt fundamentali sancit permezz tal-

artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni tkun

wahda legittima u fl-interess generali.

Tali interferenza trid tkun ukoll necessarja

f'socjeta demokratika, fis-sens illi ghandu jkun hemm bilanc gust bejn l-interess

generali u l-protezzjoni tad-dritt fundamentali sancit permezz ta' dawn l-artikoli.6

Fir-rigward tal-element tal-proprozjonalita, gie deciz illi sabiex interferenza fid-drittijiet

sanciti permezz tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol ma tkunx tissarraf f'lezjoni tal-istess

drittijiet, ghandu jirrizulta illi l-interferenza li dwarha jkun qed isir l-ilment tkun zammet

2 Ara wkoll Francis Zammit Haber Tua vs Kummissarju tal-Artijiet (Kost, 10 Ottubru 2003).

Fuq dan il-punt, gie deciz illi

"Hekk kif il-Gvern ghandu dritt jespropria art fl-interess pubbliku, basta joffri kumpens gust ghal dak it-tehid, hekk ukoll jekk, fl-interess nazzjonali, ihoss li jrid jintervjeni fl-uzu li jsir minn proprjeta` ta' terzi, irid jara li c-cittadin privat ma jigix ippregjudikat, u li jinghata kumpens xieraq ghall-uzu impost.

L-aspett socjali ta' ligi trid tigi evalwata mill-Gvern, u sta ghall-Gvern jara li ligi, applikabbli ergo omnes, twassal ghal-konsegwenzi mixtieqa, pero`, fejn se jigu aggevolati klassi ta' persuni f'sitwazzjoni partikolari, il-Gvern irid jara Ii ma tbatix klassi ohra ta' cittadin, u hawn il-htiega ta' bilanc gust.

Jinkombi fuq il-Gvern li johloq mekkanizmu li f'kull kaz iwassal ghal bilanc gust, u ghall-fini ta' dan il-kaz, din il-Qorti tara li l-Gvern ma pprovdix ghas- sitwazzjoni fejn il-kumpens ikun baxx wisq..."8

Illi l-Qorti taghmel ukoll referenza ghal dak deciz fis-sentenza fl-ismijiet Raymond

il-

proporzjonalita ta' dan ir-regim legali gie ezaminata in vista tal-istorja ta' dan l-att:

fis-sehh

id-dispozizzjonijiet u

li, qabel ma ddahhlu

"Illi id- dispozizzjonijiet tal-artikolu 5 tal-Kap.

158 (bis-sahha tal-ATT XXIII tal-1979), fil-ligi kien diga' ilu s-snin li ddahhlu dispozizzjonijiet li jharsu lill-kerrejja ta' postijiet urbani.

Kemm hu hekk, id-dispozizzjonijiet tal-Kap.

158 kienu jirrapprezentaw eccezzjoni ghal dawk l-kelma "dekontrollat" kienet tirreferi sewwasew ghat-tnehhija ta' certi fondi "godda" mill-morsa tad-dispozizzjonijiet tal-ligijiet il-qodma, jekk ikunu mharsa certi kundizzjonijiet hemm preskritti.

Dan ifisser li l-Kap.

158, sal-1979, kien eccezzjoni ghar-regola ta' x'jigri minn post urban mikri meta tintemm il-kirja miftehma.

Mela, meta ddahhlu fis-sehh id-dispozizzjonijiet tal-ligi bl-Att XXIII tal-1979, il-legislatur kien qieghed jerga' johloq eccezzjoni fl-eccezzjoni u jikkontrolla x'setghat kien ikollu s-sid ta' post iddekontrollat fl-eghluq ta' kirja (jew ta' koncessjoni enfitewtika) u x'jeddijiet kien ikollu l-kerrej tal-istess post. li għandha Il-Qorti quddiemha tal- proporzjonalità – għaliex biha joħroġ ċar li d-dispożizzjonijiet tal-Att XXIII tal- 1979 kienu ndħil leġislattiv meta fl-ordinament guridiku Malti kienu jezistu diġà ligijiet oħrajn li jipprovdu għall-ħarsien tal-akkomodazzjoni socjali kemm f'dak li jirrigwarda s-setgħat tal-Istat li jieħu b'rekwiżizzjoni ġid immobbli privat biex jagħtih b'kiri lil min kien jeħtiegu, u kif ukoll f'dak li jirrigwarda l-kiri

il-preċizazzjoni hija meħtiega

llum – b'mod partikolari

jirrigwarda

l-kriterju

fil-kaz

tħoss

ta' postijiet qodma f'dak li jirrigwarda r-relazzjonijiet u d-drittijiet privati bejn sidien u kerrejja."

teoretiku biss, izda trid tigi determinata f'kull kaz skont ir-rizultanzi fattwali tieghu.

Il-Qorti taghraf illi b'applikazzjoni tad-disposizzjonijiet relattivi tal-Kapitolu 158 tal-

Ligijiet ta' Malta qabel l-emendi tal-2018, il-konvenuta Gauci kienet tgawdi minn dritt

ta' rilokazzjoni li kien jaghmilha ferm difficli, jekk mhux kwazi impossibli li l-atturi

jkunu jistghu jiehdu lura l-proprjeta taghhom, u ghalhekk dan ir-regim legali kien

johloq incertezza kbira fir-rigward ta' meta l-atturi setghu jergu jigu rripristinati fit-

tgawdija tal-proprjeta taghhom.

Barra minn hekk, dan ir-regim legali kien dahal fis-

sehh wara illi l-avventi kawza tal-atturi kienu diga taw il-koncessjoni enfitewtika in

kwistjoni lil Gauci u zewgha, izda din il-ligi kienet tapplika b'mod retroattiv, u

ghalhekk l-avventi kawza tal-atturi ma kellhom l-ebda mod li jipprevedu x'kienu ser

ikunu r-riperkussjonijiet tal-koncessjoni enfitewtika moghtija minnhom, li bdew

immedjatament japplikaw favur l-enfitewti b'mod awtomatiku u minghajr il-kunsens

tal-avventi kawza tal-atturi qua proprjetarji tal-fond in kwistjoni.

Bhala prova dwar il-valur lokatizju fuq is-suq liberu tal-fond in kwistjoni, il-Qorti

ghandha quddiem r-relazzjoni tal-Perit Tekniku mahtur mill-Qorti, u r-rapport tal-perit

ex parte imqabbad mill-konvenuta Gauci.

Il-Qorti rat illi hemm diskrepanza

sostanzjali bejn il-valuri indikati mill-Perit Tekniku u dawk indikati mill-Perit ex parte

imqabbad mill-konvenuta Gauci.

Wara li ezaminat iz-zewg rapport, il-Qorti hija aktar

moralment konvinta illi r-relazzjoni tal-Perit Tekniku hija dik li l-aktar toqrob ghar-

realta tas-suq.

Dan ikkonsidrat li mir-relazzjoni taghha jidher illi l-Perit Tekniku

ghamlet studju ferm aktar approfondit ta' din il-proprjeta u hadet in konsiderazzjoni il-

potenzjal taghha, xi haga li l-perit naqas li jaghmel.

Ghaldaqstant il-Qorti ser tibbaza

il-konsiderazzjonijiet taghha fuq il-valur lokatizju indikat mill-Perit Tekniku.

Il-Qorti sejra ghalhekk tikkompara l-valur lokatizju tal-fond in kwistjoni fuq is-suq

liberu skont kif stmat mill-Perit Tekniku mal-kera li kienet attwalment tigi ippercepita

mill-atturi skont il-ligi:

Valur Lokatizju €1,575 – 16,800

Min dan l-ezercizzju komparattiv jirrizulta manifestament li hemm sproporzjon

qawwija bejn il-valur lokatizzju tal-proprjeta fuq is-suq liberu, u l-kera li l-atturi u l-

avventi kawza taghhom kienu jippercepixxu b'operazzjoni tal-ligi, li fil-maggior parti

taz-zmien relevanti kienet tirraprezenta biss bejn 1.5% - 2% tal-valur lokatizju tal-

Ghalkemm huwa minnu li fejn si tratta ta' mizuri legittimi mehuda mill-Istat

fl-interess generali, u partikolarment fil-qasam tal-akkomodazzjoni socjali, il-kumpens

percepit mis-sid mhux necessarjament ikun ekwivalenti ghall-kera percepibbli minnu

fuq is-suq liberu, il-Qorti tqis li f'dan il-kaz tirrizulta sproporzjon evidenti u manifesta

bejn l-ghan tal-mizura u d-drittijiet kostituzzjonali u konvenzjonali tal-atturi li kienet

qed twassal biex l-atturi igorru piz eccessiv peress illi ma kinux qed jircievu kumpens

xieraq ghall-kontroll t'uzu tal-proprjeta taghhom illi kienu qed jissubixxu.

Mehud dan kollu in konsiderazzjoni, hija ghalhekk il-fehma tal-Qorti li jirrizulta illi l-

tal-proporzjonalita ma kienx qieghed

jinzamm

il-kaz, u

konsegwentement huwa minnu fid-dritt u fil-fatt l-ilment tal-atturi li sofrew lezjoni tad-

dritt fundamentali taghhom kif sancit permezz tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-

Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropeja.

Fid-dawl ta' dan ukoll il-Qorti

tqis illi hija nfondata l-eccezzjoni tal-Avukat tal-Istat li fic-cirkostanzi ta' dan il-kaz

dikjarazzjoni ta' ksur hija sufficjenti, ghaliex in vista tal-isproporzjon sostanzjali u

manifesta ikkonstata minn din il-Qorti huwa zgur li dikjarazzjoni ta' ksur m'hijiex

bizzejjed, u li l-atturi ghandhom jircievu kumpens pekunarju u non-pekunarju ghal-

lezjoni sofferta minnhom.

Likwidazzjoni ta' kumpens

Il-Qorti tibda billi taghmel referenza ghal dak deciz fis-sentenza fl-ismijiet Herbert

"...l-kumpens misthoqq lill-persuna wara li jkun instab li din garrbet ksur ta` xi jedd fundamentali taghha ma huwiex l-istess bhal-likwidazzjoni u hlas ta` danni civili mgarrba.

Huma minnu li Qorti Kostituzzjonali tista' taghti bhala rimedju kemm danni pekunarji kif ukoll danni non-pekunarji, izda din il-Qorti tissenjala li l-kumpens pekunjarju li jinghata f'proceduri bhal dawn ma ghandux ikun ekwivalenti ghal danni civili ai termini tal-Artikolu 1031 et seq. tal-Kodici Civili.

Id-danni pretizi huma marbuta mat-talba ghal dikjarazzjoni

ta' lezjoni ta' dritt fundamentali u mal-iskop socjali u l-interess generali tal- ligi."

Fir-rigward tal-kumpens li ghandu jigi llikwidat favur individwu li jkun sofra ksur tad-

drittijiet fundamentali tieghu, gie deciz illi

Il-Qorti taghraf illi skont l-insenjament tal-Qorti Ewropeja

Mir-relazzjoni tal-Perit Tekniku jirrizulta li s-somma global ta' kera percepibbli mill-

atturi a bazi tal-valur lokatizju fuq is-suq liberu bejn is-17 ta' April 1981 u d-dhul fis-

sehh tal-artikolu 12B tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kienet tkun ta' cirka

Il-Qorti qed tiehu in konsiderazzjoni s-segwenti fatturi fil-likwidazzjoni tal-quantum tal-

kumpens dovut lir-rikorrenti ghall-lezjoni tad-dritt fundamentali soffert minnhom:

-Ma jirrizultax illi l-konvenuta ma kinitx f'posizzjoni li thallas kera xierqa; -L-isproporzjon fid-differenza bejn il-kera percepita u dik li setghet tkun percepita fis- suq hieles li kieku ma kinitx kontrollata bil-ligi; -Iz-zmien li damu l-atturi u l-awturi taghhom ibatu minn dan in-nuqqas ta` proporzjonalita; -L-inerzja tal-Istat meta baqa` passiv ghal tul irragjonevoli ta` zmien sabiex jipprova jirrimedja ghas-sitwazzjoni b`legislazzjoni ad hoc; -Il-kera mhallsa mill-inkwilini, li ghandha titnaqqas mill-ammont dovut; -Il-miljoramenti fil-fond maghmula mill-konvenuta.

Ikkonsidrat dan kollu, il-Qorti tqis illi l-kumpens pekunarju li ghandu jkun dovut lill-

atturi huwa fl-ammont ta' hamsa u sittin elf ewro (€65,000).

Il-Qorti qed tillikwida

favur l-atturi wkoll is-somma ta' ghaxart elef ewro (€10,000) bhala danni non-

pekunarji.

Ghalhekk is-somma globali li ghandha tithallas lill-atturi bhala kumpens

ghad-danni pekunarji u non-pekunarji hija fl-ammont ta' hamsa u sebghin elf ewro

Ghal dawn il-motivi l-Qorti tiddeciedi billi filwaqt li tichad l-eccezzjonijiet kollha tal-

Tilqa' limitatament l-ewwel talba tal-atturi u tiddikjara illi b'effett sal-11 ta' April 2018,

l-operazzjonijiet ta' l-artikolu 12 u partikolarment tal-artikolu 12 (2) tal-Kapitolu 158

tal-Ligijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII tal-1979 u bl-operazzjonijiet tal-ligijiet

vigenti qabel l-11 ta' April 2018 kienu qieghdin jaghtu dritt ta' rilokazzjoni lill-

konvenuta Patricia Kaissari u jirrenduha impossibli li l-atturi jirriprendu l-pussess tal-

Tilqa' limitatament it-tieni talba u tiddikjara illi b'effett sal-11 ta' April 2018 kienu qed

jigu lezi d-drittijiet tal-atturi ghat-tgawdija tal-proprjeta taghhom 59, Ornos, Iguanez

Street, Bormla, Malta, bi vjolazzjoni tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Ewwel

artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja;

Tilqa' t-tielet talba u tiddikjara li l-Avukat Generali huwa responsabbli ghal kumpens u

d-danni sofferti mill-atturi b'konsegwenza tal-operazzjonijiet tal-Att XXIII tal-1979 li

ma kkreawx bilanc gust bejn id-drittijiet tas-sidien;

Tilqa' r-raba' talba u tillikwida l-kumpens dovut lill-atturi fl-ammont ta' hamsa u

sebghin elf ewro (€75,000) li jirraprezentaw in kwantu ghal hamsa u sittin elf ewro

(€65,000) kumpens pekunarju u in kwantu ghal ghaxart elef ewro (€10,000)

kumpens non-pekunarju;

Tikkundanna lil Avukat tal-Istat ihallas is-somma hekk likwidata ta' hamsa u sebghin

elf ewro (€75,000) lill-atturi.

L-ispejjez kollha, inkluz tal-konvenuta Gauci, jithallsu mill-Avukat tal-Istat.

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments