LAW.), LL.D. Seduta ta' nhar il-Hamis, 12 ta' Dicembru 2019

Kawza Numru: 3 Rikors Ġuramentat Numru:- 816/2019 JVC

tar-Registru

Il-Qorti, Rat ir-Rikors Guramentat fejn ir-rikorrenti Vincenza Borg Rizgalla kkonfermat bil-gurament u talbet kif isegwi:

Illi din il-kawza qed issir ai termini tal-artikoli 253 et

Illi r-rikorrenti hija Vincenza Borg Rizgalla, mara li twieldet fl-14 ta' Gunju tas-sena 1946 bhalma jidher mill-Estratt mill- original tar-Registru tal-Maghmudija tal-Parrocca San Gorg Martri hawn annessa u mmarkata bhala 'Dok A' u kif ukoll mill-kopja tal-karta tal-identita' taghha hawn annessa u mmarkata bhala 'Dok B';

Illi n-numru tad-dar tar-rikorrenti inbidel u ghalhekk hemm

bzonn li tinbidel ukoll il-karta tal-identita' taghha;

Illi meta r-rikorrenti ppruvat tbiddel il-karta tal-identita', ir- Registru Pubbliku nfurmawha li fl-Att tat-Twelid taghha hija kienet imnizzla bhala Vincenzo, u cioe' bhala persuna ta' sess maskili (vide l-anness u mmarkat 'Dok C'), u li ghalhekk jekk kellha tordna karta tal-identita' gdida, tali karta tal-identita' kienet tohrog taht l-isem ta' Vincenzo Borg Rizgalla;

Illi milli jidher, meta twieldet ir-rikorrenti, l-ufficjal tar- Registru Pubbliku kien irregistra s-sess tat-tarbija bhala maskili minflok femminili u b'isem maskili ta' Vincent Camilleri Galea Spiteri Axiak minflok kif imnizzel fic-certifikat tal- maghmudija surreferit, u cioe bhala Vincenza Concetta Ryabokon.;

tal-ufficjal tar-Registru Pubbliku;

Illi r-rikorrenti u t-tfal taghha ppruvaw jitolbu lir-Registru Pubbliku sabiex isiru l-korrezzjonijiet necessarji, biss l-istess Dipartiment stqarr li kellha ssir talba lill-Qorti u ghalhekk kellha ssir din il-kawza;

Illi flimkien ma' dan ir-rikors guramentat, qed jigi anness u mmarkat bhala 'Dok G' certifikat tat-tabiba Dr. Nadia Ciantar Cassar,

it-tabiba tar-rikorrenti ghall-ahhar hamsa u ghoxrin (25) sena, fejn l-istess tabiba tikkonferma s-sess femminili tar- l-immobilita' tar- rikorrenti u fejn tikkonferma wkoll rikorrenti;

Illi qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala 'Dok H' kopja tal-Att taz-Zwieg registrat fl-Ufficju tar-Registru Pubbliku ta' Malta ta' bejn ir-rikorrenti u r-ragel taghha Pio Borg Rizgalla;

Illi qed jigu hawn annessi u mmarkati bhala 'Dok D' sa

'Dok F' kopji tac-certifikati tat-tfal tar-rikorrenti.

Ghaldaqstant, l-esponenti umilment titlob lil din l-Onorabbli Qorti sabiex joghgobha:

Tiddikjara zball fl-isem ta' "Vincent Amretto Francis" fuq ic- certifikat tat-twelid li jinsab fir-Registru Pubbliku b'dan li l- isem ghandu jkun "Fava Cassar, Concetta, Francesca";

Tiddikjara zball fis-sess tal-esponenti fuq ic-certifikat tat- twelid li jinsab fir-Registru Pubbliku ta' Malta b'dan li s-sess ghandu jkun 'female';

Thassar u tirrevoka l-isem "Vincent Amretto Francis" u s- sess "male" fuq ic-certifikat tat-twelid li jinsab fir-Registru Pubbliku ta' Malta;

Tiddikjara illi l-isem tal-esponenti huwa "Vincenza Concetta Francesca" u li s-sess tal-esponenti huwa 'female' u tali tibdil ghandu jigi riflett fuq ic-certifikat tat-twelid li jinsab fir- Registru Pubbliku ta' Malta;

Tawtorizza

lill-esponenti sabiex

fir-Registru Pubbliku ta' Malta l-eventwali sentenza moghtija minn dina l-Onorabbli Qorti.

Bl-ispejjez kontra l-konvenut minn issa ngunt ghas-subizzjoni.

Rat ir-Risposta Guramentata tad-Direttur tar-Registru Pubbliku kif isegwi:

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost u ghal dak li jikkoncerna mal-mertu tal-kawza, l-esponent jistqarr illi ma fir-rikors huwiex edott mill-fatti kif gew guramentat;

Illi l-esponent umilment jirrileva illi ghat-talbiet kif dedotti huwa jirrimetti ruhu ghall-ghaqli u s-savju gudizzju ta' din l-Onorabbli Qorti, salv pero' li l-provi migjuba jkunu l-ahjar u sodisfacenti f'ghajnejn il-ligi u dan sabiex tkun imsahha l- pozizzjoni tar-rikorrenti u cioe' illi tul hajjitha hija kienet konsistentament msejha bhala 'Vincenza';

Illi bla hsara ghal fuq espost, l-esponent jeccepixxi illi r- Registru Pubbliku m'ghandux jinzamm responsabbli ta' din id-diskrepanza fl-isem tar-rikorrenti stante li fil-kaz de quo, fuq l-Att tat-Twelid in kwistjoni, hawn anness u mmarkat inserita kienet bhala Dok.

DRP 1', iddikjarata minn missier ir-rikorrenti, hekk kif jixhed l-istess Att.

Ghaldaqstant, dan juri bic-car illi fil-kaz odjern ma jirrizultax illi kien sar xi nuqqas min-naha tar-Registru Pubbliku u b'hekk l-esponent ma ghandux ibati l-ispejjez tal- proceduri istanti;

l-informazzjoni

Salv eccezzjonijit ulterjuri.

Bl-ispejjez kontra r-rikorrenti li qieghda tigi ngunta in subizzjoni.

Ikkunsidrat;

Rat illi saret id-debita publikazzjoni fl-atti; In vista tal-provi kollha prezentat fl-atti, partikolarment id- dokumentazzjoni, il-Qorti tqis illi t-talbiet tar-rikorrenti huma gustifikati u ser tghaddi sabiex tilqa' t-talbiet kif isegwi: Decizjoni (1) Tilqa' l-ewwel talba u tiddikjara li hemm zball fl-isem ta' 'Vincent Amretto Francis' fuq ic-certifikat tat-twelid li jinsab fir- Registru Pubbliku u dan billi l-isem ghandu jkun 'Vincenza Concetta Francesca'; (2) Tilqa' t-tieni talba u tiddikjara illi hemm zball fis-sess tal- esponenti rikorrenti Vincenza Borg Rizgalla fuq ic-certifikat tat-twelid li jinsab fir-Registru Pubbliku ta' Malta, dan l-istess ghandu jkun 'female'; (3) Tilqa' t-tielet talba u thassar u tirrevoka l-isem 'Vincent Vella Gregory' u s-sess 'male' fuq ic-certifikat tat-twelid li jinsab fir-Registru Pubbliku ta' Malta; (4) Tilqa' r-raba' talba u tiddikjara li l-isem tal-esponenti huwa "Vincenza Concetta Francesca" u li s-sess tal-esponenti huwa 'femaile' u li talbi tibdil ghandu jigi rifless fuq ic-certifikat tat- twelid li jinsab fir-Registru Pubbliku ta' Malta u li jgib in-numru 5181 tas-sena 1946.

(5) Tilqa' l-hames talba u tawtorizza lir-rikorrenti sabiex tirregistra fir-Registru Pubbliku ta' Malta id-decizjoni odjerna.

Tordna li d-Direttur tar-Registru Pubbliku jigi nnotifikat b'kopja tas-sentenza ta' din il-Qorti u dan skont l-artikolu 256 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta.

Bl-ispejjez fic-cirkostanzi kontra d-Direttur intimat.

(EUR.LAW), LL.D. 12 ta' Dicembru 2019 Karen Rafferty Deputat Registratur 12 ta' Dicembru 2019


LAW.), LL.D. Seduta ta' nhar il-Hamis, 12 ta' Dicembru 2019

Kawza Numru: 20 Rikors Ġuramentat Numru:- 870/2019 JVC

L-avukat Dr. Philip Megally bhala mandatarju specjali ta' Maria sive Marisa Sacco) vs Id-Direttur Pubbliku

tar-Registru

Il-Qorti, Rat ir-Rikors Guramentat fejn ir-rikorrent Dr. Philip Megally nomine kkonferma bil-gurament u talab kif isegwi:

Illi l-esponent gie nominat bhala mandatarju ta' Marisa Sacco passaport Australian N9256415 sabiex jipprezenta din il-kawza f'isimha;

Illi skond

ic-certifikat ta' twelid Dok A.

l-isem tal-

mandatarju tal-esponent fil-gurnata tat-twelid kien Maria;

Illi kif

Ghaldaqstant l-esponent jitlob bir-rispett li din l-Onorabbli Qorti a) tordna korrezzjoni u jew amenda tac-certifikat tat-twelid ta' Marisa Psaila Valletta fis-sens li jigi notat l-isem Marisa u dan taht kull provvediment xieraq.

Rat ir-Risposta Guramentata tad-Direttur tar-Registru Pubbliku kif isegwi:

Illi preliminarjament l-esponent jeccepixxi illi mill-atti li bihom huwa gie debitament notifikat, jidher li hemm nieqsa kopja tal-prokura neccessarja li tistabilixxi illi l-Avukat Philip Megally huwa awtorizzat minn Maria Sacco sabiex jirrapprezentaha fil-poceduri odjerni;

Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost u ghal dak li jikkoncerna mal-mertu tal-kawza, l-esponent jistqarr illi ma huwiex edott mill-fatti kif gew fir-rikors guramentat;

Illi l-esponent umilment jirrileva illi ghat-talba kif dedotta huwa jirrimetti ruhu ghall-ghaqli u s-savju gudizzju ta' din l-Onorabbli Qorti, salv pero' li l-provi migjuba jkunu l-ahjar u sodisfacenti f'ghajnejn il-ligi u dan sabiex tkun imsahha l- pozizzjoni tar-rikorrenti u cioe' illi tul hajjitha hija kienet konsistentament msejha bhala 'Marisa' u mhux 'Maria';

Illi bla hsara ghal fuq espost, l-esponent jeccepixxi illi r- Registru Pubbliku m'ghandux jinzamm responsabbli ta' din id-diskrepanza fl-isem tar-rikorrenti stante li fil-kaz de quo, fuq l-Att tat-Twelid in kwistjoni, hawn anness u mmarkat inserita kienet bhala iddikjarata u kkonfermata minn missier ir-rikorrenti.

Ghaldaqstant, dan juri bic-car illi fil-kaz odjern ma jirrizultax illi kien sar xi nuqqas min-naha tar-Registru Pubbliku u b'hekk l-esponent ma ghandux ibati l-ispejjez tal-proceduri istanti;

l-informazzjoni

Salv eccezzjonijiet ulterjuri.

Bl-ispejjez kontra r-rikorrenti li qieghda tigi ingunta in subizzjoni.

Rat illi fil-verbal tal-lum stess il-partijiet qablu li l-kawza setghet tmur ghad-decizjoni.

Rat l-atti kollha tal-kawza u d-dokumenti ezibiti.

Ikkunsidrat; Rat illi saret id-debita pubblikazzjoni; Semghet ix-xiehda ta' Dr Philip Brahmi li ddikjara illi ghandu prokura verbali mir-rikorrenti sabiex jaghmel din il-kawza b'dana li l-Qorti tqis li ewwel eccezzjoni giet sorvolata.

Rat opposizzjoni da parti tad-Direttur tar-Registru Pubbliku.

Stante illi mill-provi kollha fl-atti l-Qorti tqis illi t-talbiet tar- rikorrenti huma gustifikati ser tghaddi sabiex tilqa' t-talbiet kif isegwi:

id-dokumentazzjoni kollha annessa u n-nuqqas

ta'

Decizjoni Tilqa' t-talba attrici u tordna l-korrezzjoni fic-certifikat tat-twelid ta' Maria sive Marisa Sacco bin-numru wiehed, tlieta, tmienja, wiehed tas-sena elf disa' mija u tmienja u hamsin (1381/1958) b'dana li jigi notat illi flok l-isem 'Maria' ghandu jkun hemm imnizzel l-isem Marisa.

Tordna li d-Direttur tar-Registru Pubbliku jigi nnotifikat b'kopja tas-sentenza ta' din il-Qorti u dan skont l-artikolu 256 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta.

Bl-ispejjez fic-cirkostanzi kontra r-rikorrenti.

(EUR.LAW), LL.D. 12 ta' Dicembru 2019 Karen Seychell Deputat Registratur 12 ta' Dicembru 2019

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


LAW.), LL.D. Seduta ta' nhar il-Hamis, 12 ta' Dicembru 2019

Kawza Numru: 28 Rikors Ġuramentat Numru:- 930/2019 JVC

Carmela Elliott vs Id-Direttur Pubbliku

tar-Registru

Il-Qorti, Rat ir-Rikors Guramentat fejn ir-rikorrenti Carmela Elliott kkonfermat bil-gurament u talbet kif isegwi:

Illi l-esponenti twieldet fl-ewwel (01) ta' Jannar tas-sena elf disa' mija tlieta u sebghin (1973) u giet registrata bl-isem ta' "Carmela Elliott", u dana hekk kif jidher mill-att tat- twelid taghha li kopja tieghu qed tigi annessa u mmarkata

Illi minn twelidha l-esponenti ghalkemm registrata bl-isem "Carmela" dejjem kienet tissejjah bl-isem "Caroline", u dan l-isem intuza fil-konfront taghha mhux biss mill-familjarji taghha izda anki minn konnoxxenti taghha u sahansitra minn awtoritajiet u azjendi;

Illi kif ser jirrizulta waqt is-smigh tal-kawza l-esponenti kienet u ghadha konsistentement tissejjah bl-isem "Caroline" u mhux bl-isem "Carmela", u ghaldaqstant qed tintavola dawn il-proceduri ai termini ta' l-artikolu mitejn tlieta u hamsin (253) sub-artikoli tnejn u tlieta (2), (3) tal- Kapitolu sittax (16) tal-Ligijiet ta' Malta;

Illi r-rikorrenti hija maghrufa bl-isem "Caroline" u dan kif jirrizulta mid-dokumenti esebiti u mmarkati bhala Dokument CS2 sa Dokument CS8;

Illi l-esponenti tixtieq li mhux biss tkun maghrufa bhala "Caroline"min-nies tkun ufficcjalment jafuha maghrufa bhala "Caroline" anke fuq id-dokumenti pubblici;

Ghaldaqstant in vista tas-suespost l-esponenti titlob bir-rispett illi, prevja kull dikjarazzjoni ohra:

Jigi ddikjarat illi l-esponenti konsistentement kienet u ghadha tissejjah bl-isem "Caroline" minflok bl-isem li jidher fl-att tat-twelid taghha u cioe' "Carmela";

Tordna illi ai termini ta' l-artikolu mitejn tlieta u hamsin (253) tal-Kapitolu sittax (16) tal-Ligijiet ta' Malta, isir tibdil fl-att tat-twelid tal-esponenti fis-sens illi din tigi registratha bl-isem "Caroline" minflok "Carmela";

Tordna illi ai termini ta' l-artikolu mitejn tlieta u hamsin (253) sub-artikolu tlieta (3) tal-Kapitolu sittax (16) tal-Ligijiet ta' Malta it-tibdil effettwat fl-att tat-twelid ta' l-esponenti bir- registrazzjoni msemmija aktar 'l fuq jigi rifless f'kull att iehor.

Bl-ispejjez kontra l-konvenut li minn issa jibqa' ingunt ghas- subizzjoni tieghu.

Rat ir-Risposta Guramentata tad-Direttur tar-Registru Pubbliku kif isegwi:

Illi ghal dak li jikkoncerna mal-mertu tal-kawza, l-esponent jistqarr illi ma huwiex edott mill-fatti kif gew iddikjarati fir- rikors guramentat;

Illi l-esponent umilment jirrileva illi ghat-talbiet kif dedotti huwa jirrimetti ruhu ghall-ghaqli u s-savju gudizzju ta' din l-Onorabbli Qorti, salv pero' li l-provi migjuba jkunu l-ahjar u sodisfacenti f'ghajnen il-ligi u dan sabiex tkun imsahha l- pozizzjoni tar-rikorrenti u cioe' illi tul hajjitha hija kienet konsistentament msejha bhala 'Caroline ' u mhux 'Carmela';

Illi bla hsara ghal fuq espost, l-esponent jeccepixxi illi r- Registru Pubbliku m'ghandux jinzamm responsabbli ta' din id-diskrepanza fl-isem tar-rikorrenti stante li fil-kaz de quo, fuq l-Att tat-Twelid in kwistjoni, hawn anness u mmarkat inserita kienet bhala ir-rikorrenti. iddikjarata u kkonfermata minn missier Ghaldaqstant, dan juri bic-car illi fil-kaz odjern ma jirrizultax illi kien sar xi nuqqas min-naha tar-Registru Pubbliku u b'hekk l-esponent ma ghandux ibati l-ispejjez tal-proceduri istanti;

l-informazzjoni

Salv eccezzjonijiet ulterjuri.

Bl-ispejjez kontra r-rikorrenti li qieghda tigi ingunta in subizzjoni.

Rat illi saret id-debita publikazzjoni skont il-Ligi; Rat partikolarment id-dokumentazzjoni annessa mar-rikors guramentat illi lkoll tevidenzja l-pretensjonijiet tar-rikorrenti l i hija ilha maghrufa bl-isem Caroline sa minn meta kienet ghadha zghira, anki wkoll minn diversi istituzzjonijiet; Rat l-affidavits esebiti llum fejn l-istess rikorrenti u kif ukoll il- genituri taghha, familjai u hbieb taghha lkoll ikkonfermaw li hija maghrufa bl-isem ta' Caroline.

In vista ta' dan kollu l-Qorti tqis illi t-talbiet tar-rikorrenti huma gustifikati u jisthoqq li jigu milqugha; Ghal dawn ir-ragunijiet il-Qorti tghaddi sabiex tilqa' t-talbiet attrici kif isegwi; Decizjoni l-esponenti (1) Tilqa' konsistentement kienet u ghadha tissejjah bl-isem Caroline, minflok bl-isem li jidher fl-att tat-twelid taghha u cioe' Carmela; (2) Tilqa' t-tieni talba u tordna li ai termini tal-Artikolu 253 tal- Kap. 16 tal-Ligijiet ta' Malta, isir tibdil fl-att tat-twelid tal- esponenti bin-numru 330 tas-sena 1973 fis-sens illi din tigi registrata bl-isem ta' 'Caroline' minflok 'Carmela'; (3) Tilqa' t-tielet talba u tordna illi ai termini ta' l-artikolu mitejn tlieta u hamsin (253) sub-artikolu tlieta (3) tal-Kapitolu sottax (16) tal-Ligijiet ta' Malta t-tibdil effettwat fl-att tat-twelid ta' l- esponenti bir-registrazzjoni msemmija aktar ' fuq jigi rifless f'kull att iehor fil-poter tad-Direttur intimat.

Tordna li d-Direttur tar-Registru Pubbliku jigi nnotifikat b'kopja tas-sentenza ta' din il-Qorti u dan skont l-artikolu 256 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta.

(EUR.LAW), LL.D. 12 ta' Dicembru 2019 Karen Delicata Deputat Registratur 12 ta' Dicembru 2019


LAW.), LL.D. Illum it-Tlieta, 13 ta' Lulju 2021

Kawza Numru: 16 Rikors Ġuramentat Numru:- 1056/20 JVC

Emanuel Toscano ID 22671(M) u Rita Toscano 363478(363478) (230 Naxxar Road San Gwann) vs (1) Jaguar Constructions LTD C88313 u (2) Jonathan Van Maarschalkerweerd Borg (El Shaddai Court, Flat 4, Triq Anglu Gatt, St Peter's, Ħaż-Żabbar)

Il-Qorti, Rat ir-rikors guramentat fejn ir-rikorrenti Emanuel Toscano li kkonferma bil-gurament u talab kif isegwi:

'Illi l-esponenti huma proprjetarji tal-fond grage, numru 87, Triq San Martin Zebbug u dan permezz ta' kuntratt ta' akkwist datat l-1 ta' Awwissu 1994 fl-atti tan-nutar Joseph Henry Borg Millo Dok.

Illi l-intimati qed jokkupaw l-imsemmi fond u dan minghajr ma ghandhom ebda titolu validu fil-ligi.

Illi f'dawn il- provvedimenti tal-Artikolu 167(1)(b) tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta sabiex din il-kawza tinqata' bid-dispensa tas- smiegh u dan ghaliex sa fejn jafu r-rikorrenti l-intimati m'ghandhom l-ebda eccezzjonijiet x'jaghtu fil-konfront tat- talbiet tal-istess rikorrenti ghall-izgumbrament taghhom mill-fond imsemmmi, li jidhru hawn iktar l' isfel.

l-esponenti qed

jinvokaw

Ghaldaqstant ir-rikorrenti umilment jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti sabiex: 1.

Taqta' u tiddeciedi din il-kawza bid-dispensa tas-smiegh u dan ai termini tal-Artikolu 167 (1)(b) tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta, kif intqal fuq.

Tordna l-izgumbrament tal-intimati mill-garage, 87, Triq San Martin Zebbug kollox kif intqal fuq u ghar-ragunijiet fuq premessi u fin-nuqqas, ikunu awtorizzati jeffettwaw l-istess zgumbrament a spejjez tal-intimati.

ir-rikorrenti

Bl-ispejjez kontra l-intimati li jibqa' ngunt ghas-subizzjoni.'.

Rat illi mill-verbal tal-lum jirrizulta li l-Qorti rat li l-intimati Jaguar Constructions Limited u Jonathan Van Maarschalkerweerd Borg gew debitament notifikati

permezz tal-affissjoni u publikazzjoni, rat ukoll li gew imsejha diversi drabi u ma dehrux w'ghalhekk gew dikjarati kontumaci.

Rat illi Dr Mark Privitelli Kottmann stante li din hija kawza bi procedura ta' giljottina, talab lil Qorti sabiex tghaddi ghas- sentenza.

Rat li l-Qorti fil-verbal tal-lum stess laqghet l-ewwel talba attrici sabiex il-kawza tinstema bil-procedura sommarja.

Rat il-kuntratt datat l-1 ta' Awwissu, 1994 fl-atti tan-Nutar Joseph Henry Borg Millo esebit mal-istess rikors guramentat illi minnu jirrizulta illi l-proprjeta' in kwistjoni u cioe' l-fond ossia garage bin-numru 87, Triq San Martin, Il-Birgu huwa proprjeta' tar- rikorrenti kif dikjarat.

Rat illi l-intimati gew dikjarati kontumaci u ghalhekk ma ressqu l- ebda provi li huma qed jokkupaw il-garaxx b'titolu validu fil-Ligi.

Fic-cirkostanzi kollha suesposti l-Qorti tqis li t-talba tar-rikorrenti sabiex giet sufficjentement pruvata, hija gjustifikata u ghalhekk ser tghaddi sabiex tilqa' l-istes.

Decizjoni: Ghaldaqstant ghar-ragunijiet kollha suesposti din il-Qorti tghaddi sabiex taqta' u tiddeciedi din il-kawza kif isegwi: 1.

Tiddikjara l-ewwel talba attrici bhala sorvolata;

Tilqa' t-tieni talba u tordna l-izgumbrament tal-intimati mill- fond ossia garage, 87, Triq San Martin, Il-Birgu u dan fi zmien xahar mil-lum u fin-nuqqas ir-rikorrenti qed jigu

zgumbrati mill-istess

awtorizzati jaffettwaw l-istess zgumbrament a spejjez tal- intimati mal-iskadenza tat-terminu.

Bl-ispejjez kollha a karigu tal-intimati.

(EUR.LAW), LL.D. 13 ta' Lulju, 2021 Karen Freddi Deputat Registratur 13 ta' Lulju, 2021


BORD LI JIRREGOLA L-KERA Maġistrat Dr. Charmaine Rnjak B.A. LL.D.

Illum 13 ta' Lulju 2021 Rikors Numru 109/2020 Joseph Saragozza Pisani Vs George u Margaret konjuġi Palmier Delre

Il-Bord, Ħal Lija ippreżentat minn Joseph Saragozza Pisani fis-6 ta' Lulju 2020 li permezz tiegħu ġie premess u ntalab is-segwenti: "Illi l-esponenti huwa sid il-fond numru 2, Alley 3, Main Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara.

Illi b'kuntratt datat 19 ta' Awwissu 1962 dan il-fond kien konċess b'titolu ta' enfitewsi temporanja, għal żmien 17-il sena mid-data tal-att, u sussegwentement l-intimati kienu xtraw iż- żmien li fadal mill-istess konċessjoni permezz ta' kuntratt datat 25 ta' Novembru 1976 (Dok A) u dan biċ-ċens annwu u temporanju ta' LM25 (ekwivalenti għal €58.25).

Illi l-imsemmija konċessjoni enfitewtika skadiet fl-1979 u l-intimati George u Margaret konjuġi Palmier Delre baqgħu jokkupaw dan il-fond b'kiri, b'effett tad-dritt tal-konverżjoni mogħti lilhom bis-saħħa tal-art.

12(2) tal-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar (Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta), bil-kera ta' €116 fis-sena.

Illi din il-kera hija rriżorja fis-suq tal-lum, tant li skont valutazzjoni tal-perit AIC Anton Farr, (Dok B), il-prezz ta' din il-proprjetà fis-suq tal-lum huwa tliet mitt elf ewro (€300,000).

Illi l-esponenti diġà talab lill-intimati sabiex iħallsu kera ogħla, ġust fis-suq tal-lum, però dawn irrifjutaw, u għalhekk kellha ssir din il-kawża.

Għaldaqstant, għar-raġunijiet mogħtija u fit-termini tal-art.

12B tal-Kap.

158, prevja kull dikjarazzjoni oħra li tista' tirriżulta meħtieġa, l-esponenti titlob bir-rispett li dan il-Bord jogħġbu: (i) Iwettaq it-test tal-mezzi tal-intimati, skont l-art.

12B(3)(iii) tal-Kap.

158 u jiddetermina jekk l-istess intimati jissodisfawx il-kriterji tad-dħul u tal-kapital tat-test tal-mezzi; (ii) F'każ li dan il-Bord isib li l-intimati ma jissodisfawx il-kriterji tad-dħul u tal-kapital tat-test tal-mezzi:

(a) ixolji l-kirja eżistenti favur l-intimati, tal-fond tal-esponenti u ċioè l-fond numru 2, Alley, Main Street, Qrendi; (b) jagħti żmien perentorju lill-intimati, li ma jkunx iżjed minn ħames snin, sabiex jivvakaw minn dan il-fond, u jirrilaxxjawh battal u f'kundizzjoni tajba favur l- esponenti; (c) jikkundanna lill-intimati sabiex iħallsu lill-esponenti kumpens fis-somma ta' elf tliet mija u tnejn u erbgħin ewro (1342) kull sena, jew somma verjuri, b'effett mid-data tas- sentenza; (iii) f'każ li dan il-Bord isib li l-intimati jissodisfaw l-kriterji tad-dħul u tal-kapital tat- test tal-mezzi: (a) jikkundannaw lill-intimati sabiex iħallsu lill-esponenti kera rivedut għal ammont ta' tnejn fil-mija (2%) fis-sena tal-valur liberu u frank tas-suq miftuħ tal-fond imsemmi fl-1 ta' Jannar tas-sena korrenti, liema kera jkun rivedibbli kull sitt (6) snin sakemm ma jintlaħaqx ftehim bejn il-partijiet; (b) jistabbilixxi dawk il-kundizzjonijiet l-oħra ta' din il-kirja, ġusti fis-suq tal-lum, fosthom li l-inkwilini ma jistgħux iċedu l-kirja jew jissullokaw il-fond, jew xi parti minnu lil terzi, li ma jistgħux jagħmlu tibdil strutturali fil-fond, u li jkunu obbligati jwettqu t-tiswijiet kollha meħtieġa fl-istess fond, ħlief għal tiswijiet strutturali li jsiru meħtieġa mingħajr ħtijiet tagħhom."

Ra r-risposta ta' Margaret Palmier Delre ppreżentata fl-4 ta' Awwissu, 2020 li permezz tagħha eċċepiet is-segwenti: 1.

Illi preliminarjament, fl-ewwel lok ir-rikors huwa null u fi kwalunkwe każ l-azzjoni kif postulata ma tistax tirnexxi, stante li din qed tiġi eżerċitata kontra George Palmier Delre li ilu mejjet tliet snin, fatt ben not mill-attur li rrikonoxxa lill-eċċipjenti bħala inkwilina kif jirriżulta mill-irċevuti annessi u mmarkati "Dok.

Illi preliminarjament ukoll u mingħajr preġudizzju għall-premess, fit-tieni lok il- proċedura hija monka stante li l-Awtorità tad-Djar ma ġietx ċitata bħala amicus curiae kif trid il-liġi; 3.

Illi preliminarjament ukoll u mingħajr preġudizzju għall-premess, fit-tielet lok l- attur irid jipprova t-titlu tiegħu u kemm-il darba jivvanta li l-proprjetà de quo pprevjeniet għandu b'titlu causa mortis, jipprova li ħallas it-taxxa relattiva għas- suċċessjoni; 4.

Subordintament u mingħajr preġudizzju għall-premess, illi l-esponenti ma tissodisfax il-kriterji tat-test tal-mezzi kif se jiġi ppruvat fil-mori tal-kawża;

Subordinatament u mingħajr preġudizzju għall-premess, illi fir-rigward tat-talba

għall-awment fil-kera u senjatament fejn ir-rikorrenti qiegħed jitlob li l-kirja tiġi

riveduta għall-ammont ta' 2% tal-valur tal-fond de quo jiġi sottomess dan li ġej:

(i) Illi l-istima ex parte hija kkargata u m'hijiex attendibbli;

(ii) Illi l-esponenti hija armla u m'għandhiex akkomodazzjoni alternattiva;

(iii) Illi fi kwalunkwe każ il-Bord għandu diskrezzjoni jordna awment sa 2% u mhux

ta' 2% kif qed jippretendi l-attur;

(iv) Illi tenut kont l-età avvanzata tal-esponenti u l-mezzi limitata li għandha, l-awment li qed jintalab se joħloq piż sproporjonat fuq l-esponenti; (v) Illi f'li tikkalibra l-awment (kemm-il darba jidhirlu li dan hu dovut), dan il-Bord għandu jieħu f'konsiderazzjoni l-mezzi tal-attur li tant m'għandux bżonn l-awment li sal-lum m'eżerċitax l-azzjoni kostituzzjonali spettanti lilu li permezz tagħha kien (fuq l-iskorta tal-ġurisprudenza ampja li għandha sia mill-Qrati tagħna kif ukoll mill-Qorti ta' Strasburgu) jiġi likwidat kumpens sostanzjali lilu biex ipatti għal kwalunkwe piż li l-Att XXIII tal-1979 ġab fuqu; 6.

Illi dwar il-kundizzjonijiet ġusti li l-attur qed jippretendi li jiġu mposti jiġi rilevat li dak li qed jintalab joħroġ kollu mil-liġi u kwinti m'hemmx lok għal dikjarazzjonijiet f'dan is-sens u għalhekk tali talba għandha tiġi miċħuda."

Ra r-risposta tal-Awtorità intimata (bħala amicus curiae) ippreżentata fit-30 ta' Settembru 2020 li permezz tagħha ddikjarat is-segwenti:- "Illi l-attur irid qabel xejn jipprova t-titolu tiegħu u li hu waħdu huwa s-sid uniku tal- fond.

Illi qabel xejn dan il-bord għandu jikkonstata jekk l-Att XXVII tal-2018 għandux jiġi applikat għal dan il-każ.

Illi l-Awtorità tad-Djar ġiet notifikata f'din il-kawża bħala amicus curiae a bażi tal-Art 4 tal-Att XXVII tal-2018; allura wkoll l-Awtorità tad-Djar għandha d-dritt li tipparteċipa fil-kawża u jekk tagħmel dan, tagħmel hekk biss bħala Amicus Caniglia.

U għalhekk l-Awtorità tad-Djar anke f'dan il-każ ma għandhiex tbati l-ispejjeż.

U dan kollu purché jirriżulta li l-Att XXVII tal-2018 hu applikabbli għall-każ in kwistjoni.

Illi jiġi rilevat li f'każ li l-inkwilini jissodisfaw it-test tal-mezzi impost bil-liġi allura l- kera għandha tiġi fissata f'ammont ta' mhux aktar minn 2% tal-valur tal-proprjetà – imma intant il-liġi tistabbilixxi kriterji biex il-Bord jiġi gwidat biex jistabbilixxi kera ġusta.

Tant għall-egħref ġudizzju ta' dana l-Bord."

Ra illi fis-seduta tal-10 ta' Settembru 2020 l-intimata Margaret Palmier Delre

ddikjarat bil-ġurament illi l-intimat George Palmier Delre kien ġie nieqes;

Ra n-Nota Ġuramentata tal-intimata ppreżentata fis-26 ta' Ottubru 2020 li

flimkien magħha ġie ppreżentat ċertifikat tal-mewt ta' żewġha li jirriżulta li

miet fis-6 ta' Awwssu 2017;

Ra illi fis-seduta tad-19 ta' Mejju 2021 ir-rikorrent ċeda l-kawża fil-konfront ta' George Palmier Delre; Ra l-atti u d-dokumenti kollha; Ra r-rapport tal-Membri Tekniċi tal-Bord ippreżentat fis-16 ta' Ottubru 2020; Sema' t-trattazzjoni tal-partijiet; Ra illi dan ir-rikors ġie mħolli għal-lum għas-sentenza.

Ikkunsidra: Illi r-rikorrent ipproċeda bir-rikors odjern sabiex tiġi riveduta l-kera tal-fond Numru 2, Alley 3, Main Street, Qrendi u dan kif previst fl-artikolu 12B tal- Kapitolu 158 tal-Liġijiet ta' Malta.

Illi permezz tal-ewwel eċċezzjoni tagħha l-intimata eċċepiet li r-rikors huwa null stante li l-intimat George Palmier Delre kien ilu mejjet tliet snin, liema fatt kien ben magħruf mir-rikorrent li rrikonoxxiha bħala inkwilina kif jirriżulta mir- riċevuti ppreżentati mar-risposta tagħha.

Illi l-Bord jirrileva illi din l-eċċezzjoni ġiet ormai sorvolata peress li r-rikors fil-konfront tal-intimat George Palmier Delre ġie ċedut fil-mori.

Għaldaqstant il-mertu fil-konfront ta' George Palmier Delre huwa eżawrit.

Illi permezz tat-tieni eċċezzjoni l-intimata eċċepiet li l-proċedura hija monka peress li l-Awtorità tad-Djar ma ġietx ċitata bħala amicus curiae kif trid il-liġi.

Illi l-Bord jirrileva illi kif kienet il-liġi qabel l-introduzzjoni tal-Att XXIV tal-2021 kulma kellu jagħmel ir-rikorrent kien li jinnotifika bir-rikors promutur lill- Awtorità tad-Djar u mhux "jiċċitaha" fil-kawża.

Illi din in-notifika jirriżulta li saret fl-24 ta' Settembru 2020 u l-Awtorità ppreżentat ir-risposta tagħha fit-30 ta' Settembru 2020.

Għalkemm din in-notifika ma saritx malli dawn il- proċeduri ġew intavolati, dan il-Bord ma huwiex tal-fehma illi dan iwassal għan-nullità ta' dawn il-proċeduri.

Illi l-Awtorità tad-Djar fl-ewwel lok talbet ukoll li r-rikorrenti jipprova t-titolu tiegħu u li hu waħdu huwa s-sid tal-fond in kwistjoni.

L-istess eċċepiet l- intimata fit-tielet eċċezzjoni tagħha.

Illi l-Bord josserva illi r-rikorrent ippreżenta kuntratt ippubblikat fil-25 ta' Novembru 1976 bejn Carmelo Manicaro u George u Margaret konjuġi Palmier Delre, permezz ta' liema kuntratt il-konjuġi Palmier Delre akkwistaw l-utile dominium

għaż-żmien li kien għad fadal minn sbatax-il sena tal-konċessjoni oriġinali fir-

Ir-rikorrent ippreżenta wkoll rapport tekniku ex parte fir-rigward tal-valur tal-istess fond.

Jirriżulta illi l-ante kawża tal-intimati kien ġie konċess is-sub ċens mingħand ċertu "Raimondo Saragozza Pisani" fl-1962, pero` ma jirriżultax kif l-istess fond wasal fil-pussess tar-rikorrent.

Illi pero` mir- riċevuti esebiti mill-intimata a fol 14 u 15 tal-proċess jirriżulta illi fit-18 ta' Awwissu 2017 riċevuta minnhom ġiet iffirmata minn "Joe Saragozza Pisani" u oħra minn "M. Saragozza Pisani" għal "J. Saragozza Pisani".

Illi għalkemm kien ikun ferm għaqli li r-rikorrent ippreżenta l-provenjenza tat-titolu tiegħu, madankollu jirriżulta illi l-intimata stess iddepożitat il-kera fir-Reġistru ta' dawn il-Qrati favur ir-rikorrent u dan kif jirriżulta minn Dokument D a fol.

31 tal-proċess.

Illi għalhekk ma jirriżultax illi fil-ħin li ddepożitat l-istess kera l-intimata kellha xi kwistjoni dwar min kien is-sid tal-fond in kwistjoni.

Illi għaldaqstant, il-Bord, huwa tal-fehma illi f'dan l-istadju ma timmeritax li tali eċċezzjoni tiġi milqugħa.

Illi sorvolata din il-kwistjoni, il-Bord josserva illi din il-kawża ġiet intavolata fis-6 ta' Lulju 2020 wara r-rimedju mogħti mil-Leġislatur permezz tal-Att XXVII tal-2018.

Illi fil-mori tad-differiment għal din is-sentenza ġie in vigore l-Att XXIV tas-sena 2021 intitolat 'Att li Jemenda l-Liġijiet Relattivi Għall-kirjiet Residenzjali Protetti'.

Dan l-Att li daħal fis-seħħ fl-1 ta' Ġunju 2021, emenda fost oħrajn l-artikolu 12B tal-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar (Kapitolu 158) u emenda wkoll ir- Regolamenti dwar tal-Mezzi) (Leġislazzjoni Sussidjarja 16.11).

B'mod partikolari, il-Bord josserva illi permezz tal-artikolu 12B (10) tal-Kapitolu 158 li ġie miżjud permezz tal-Att XXIV tas-sena 2021 ġie stipulat is-segwenti : "Id-disposiżżjonijiet ta' dan l-artikolu għandhom ukoll japplikaw fil-każijiet kollha meta sid il-kera jkun beda proċeduri bl-iskop li jitlob awment ta' kera taħt din il-liġi, hekk kif kienet fis-seħħ qabel l-1 ta' Ġunju, 2021."

Għaldaqstant, l-emendi li daħlu fis-seħħ permezz tal-Att li jemenda l-liġijiet relattivi għall-kirjiet residenzjali protetti huma applikabbli wkoll għall- proċeduri pendenti li nbdew qabel id-dħul fis-seħħ ta' dan l-Att l-aktar riċenti, u li kienu intavolati skond l-artikolu 12B tal-Kapitolu 158 kif introdott bl-Att

XXVII tas-sena 2018.

Kwindi l-emendi l-iktar riċenti għandhom japplikaw

għall-każ odjern.

Mill-provi prodotti jirriżulta li l-inkwilina għandha disgħa u sittin (69) sena u

tirċievi pensjoni kontributorja ta' disat elef, erba' mija u seba' u ħamsin ewro

ta' Test

tal-Kirja

(Kriterji

(€9,457) fis-sena.

Hija għandha wkoll xi investiment ta' bonds u funds mhux negliġibbli, oltre depożiti oħra bankarji oħra.1 Il-Bord, wara li qies il-provi kollha, u li baqgħu mhux kontradetti, huwa tal- fehma li l-intimata, minkejja l-investimenti li għandha, tissodisfa l-kriterji tad- dħul u tal-kapital tat-test tal-mezzi, skont ir-Regolamenti dwar it-Tkomplija tal- Kirja (Kriterji ta' Test tal-Mezzi).

Il-Bord ra wkoll ir-Relazzjoni tal-Membri Tekniċi tiegħu2 li aċċedew fid-dar mikrija lill-intimata.

Huma stmaw il-fond fis-suq liberu fl-1 ta' Jannar 2020 fil- valur ta' mija u erbgħin elf ewro (€140,000).

Ir-rikorrent qiegħed jikkontesta dan l-ammont peress li fil-fehma tiegħu, u skont ir-rapport peritali ippreżentat minnu ex parte, l-istess fond jiswa ferm iktar.

Madankollu dan il-Bord, ai termini tal-artikolu 23 (3) tal-Kapitolu 69 tal-Liġijiet ta' Malta, huwa obbligat li jistrieħ fuq l-istima tal-Membri Tekniċi tal-Bord ladarba dawn kienu unanimi fil-fehma tagħhom.

Hekk jirriżulta mill-aħħar riċevuti esebiti mill-intimata għas-sena 2019, il-kera hija waħda ferm baxxa.

Illi għalhekk il-Bord irid jeżerċita d-diskrezzjoni tiegħu, wara li jieħu in konsiderazzjoni l-fatti kollha ta' dan il-każ, sabiex jistabilixxi l-awment tal-kera li hu ġust u ekwu fiċ-ċirkostanzi.

Il-Bord jirreferi għas-sentenza fl-ismijiet Gerald Palmier Delre et vs l-Avukat Generali et3 fejn il-Qorti Kostituzzjonali iggwidat lil dan il-Bord kif ġej : "23.

Il-fatt illi jista' jkun illi fis-suq ħieles tista' ssib lil min jista' u huwa lest li jħallas b'kera daqs erbgħa fil-mija (4%) fis-sena ta' kemm jiswa l-fond mikri, ma jfissirx illi ma hemmx sezzjoni mdaqqsa tal-popolazzjoni li ma tiflaħx tħallas daqshekk, u għalhekk, meta tqis ukoll ilvalur soċjali tal-akkommodazzjoni, jibqa' meħtieġ li jkun hemm forma ta' kontroll fuq iż-żjidiet fil-kera.

F'suq tassew ħieles il-prezz li jitħallas għal oġġett jew servizz – fil-każ tallum il-kera – ma huwiex wieħed aritmetikament fiss, fis-sens li dejjem sejjer ikun bejn tlieta u nofs u erbgħa fil-mija (3.5-4%) iżda jiddependi mid- domanda u d-disponibilità, u għalhekk ma hemm xejn minqux fil-ġebel illi sid il-fond sejjer isib dejjem li jikrih b'kera ta' bejn tlieta u nofs u erbgħa fil-mija tal-valur kapitali.

1 Ara dikjarazzjoni guramentata a fol.46 sa 49 2 Fol.

87 u 88 3 Qorti Kostituzzjonali deciża fis-6 ta' Ottubru 2020

Dan qiegħed jingħad bla ħsara għall-konsiderazzjoni – illi hija x'aktarx ta' natura ġenerali milli applikabbli speċifikament għal dan il-każ – illi, jekk huwa tassew minnu illi l-kera fis-suq fiż-żmien relevanti jkun bejn tlieta u nofs u erbgħa fil-mija (3.5-4%), ikun għaqli l-Bord li jiregola l-Kera illi, f'każijiet taħt l-art.

12B tal-Kap.

158, jiffissa kera li jkun eqreb lejn il-massimu milli lejn il-minimu li tagħti l-liġi.

Biex tinżamm proporzjonalità raġonevoli bejn il-kera fis-suq u dak li tagħti l-liġi."

Fis-sentenza mogħtija mill-Qorti Kostituzzjonali fl-ismijiet Anthony Aras pro et noe et vs L-Avukat Ġenerali et4, il-Qorti kienet qegħda tikkunsidra l- artikolu 12B tal-Kapitolu 158 tal-Liġijiet ta' Malta qabel l-introduzzjoni tal-Att XXIV tas-sena 2021.

Il-bran li se jiċċita issa dan il-Bord huwa relevanti billi jikkonferma li l-Bord li Jirregola l-Kera għandu jikkunsidra jersaq lejn il- massimu.

Il-Qorti qalet : "24.

Li hu relevanti għall-għanijiet tal-kwistjoni preżenti hu illi l-kera kif miżjud mill- Bord li Jirregola l-Kera huwa anqas min-nofs tal-kera fis-suq, u għalhekk huwa anqas minn kemm kellu jkun meta meqjusa l-kriterji ta' Cauchi.

Fil-fatt għall-ewwel sentejn il-kera huwa ta' tlett elef u seba' mitt euro (€3,700) fis-sena.

Il-bord qal li dan huwa wieħed fil-mija (1%) tal-valur kapitali tal-proprjetà.

Fil-fatt huwa anqas; jekk il- proprjetà stmata li tiswa erba' mitt elf euro (€400,000) wieħed fil-mija jiġi erbat elef euro (€4,000) mhux tlitt elef u seba' mija (€3,700).

L-istess għat-tieni sentejn.

Il-bord għolla l-kera għal erbat elef, sitt mija u ħamsa u għoxrin euro (€4,625) fis-sena, li qal li huwa wieħed u kwart fil-mija (1.25%) tal-valur kapitali meta 1.25% jiġi ħamest elef euro (€5,000).

L-istess ukoll għat-tielet sentejn.

Il-bord għolla l-kera għal ħamest elef ħames mija u ħamsin euro (€5,500) fis-sena, li qal li huwa wieħed u nofs fil-mija (1.5%) tal-valur kapitali meta 1.5% jiġi sitt elef euro (€6,000).

Tassew illi l-liġi trid illi l-bord "iqis il-mezzi u l-età tal-kerrej u kwalunkwe piż sproporzjonat li huwa partikolari għal sid il-kera u jista' jistabbilixxi li kwalunkwe żieda fil-kera għandha tkun gradwali".

Tassew ukoll illi jagħmel sens illi ż-żieda fil-kera tkun gradwali, sabiex il-bidla li l-kerrej ikollu jagħmel fit-tenur tal-ħajja tiegħu ma tkunx goffa f'salt u jkollu żmien jadatta ruħu, għax wara kollox dawn ma humiex biss deċiżjonijiet dwar ċifri iżda jolqtu wkoll lill-bnedmin.

Jibqa' l-fatt iżda illi, meta kellu s-setgħa li jgħolli l-kera sa tnejn fil-mija (2%) ta' kemm tiswa l-proprjetà, li jiġi tmint elef euro (€8,000) fis-sena, u għalhekk seta' għolla l-kera sa sitt elef euro (€6,000) fis-

sena biex jissodisfa l-kriterju ta' Cauchi, il-bord kien x'aktarx "xħiħ" mas-sid bla ma

fisser jekk kienx hemm raġunijiet partikolari fiċ-ċirkostanzi tal-każ li jiġġustifikaw dan,

u, anzi, osserva illi "hemm possibilità li jingħata sussidju mill-Awtorità tad-Djar", li

jkun ifisser li l-kerrej jiflaħ iħallas kera ogħla.

L-atturi iżda ma appellawx minn din

id-deċiżjoni tal-bord."

4 26 ta' Mejju 2021

Il-Bord għalhekk huwa tal-fehma illi għandu jiġi ggwidat minn dawn il- prinċipji ġurisprudenzjali għall-fatti kif jirriżultaw f'dan il-każ ossija li: (i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi)

l-inkwilina hija ta' eta' mhux żgħira, hija pensjonanta u armla; illi għandha kapital żgħir li pero` mhux negliġibbli, il-valur tal-fond liberu u frank; il-ġurisprudenza surriferita; il-kera irriżorja li s-sid ilu żmien jipperċepixxi, u il-ħtieġa li jintlaħaq bilanċ proporzjonali bejn id-dritt tas-sid li jirċievi kera xierqa għall-fond li jappartjeni lilu u li jkun soġġett għal restrizzjonijiet ta'kif jista' jiddisponi minnu liberament.

Għaldaqstant, il-Bord iqis li l-kera għandha tiżdied għall-massimu permess mil-Liġi u kwindi għandha togħla bi tnejn fil-mija perċentwali (2%) u ċioe` għall-ammont ta' elfejn u tmien mitt ewro (€2800) fis-sena.

Decide Għar-raġunijiet kollha fuq mogħtija, dan il-Bord filwaqt li jiddikjara l-mertu bħala eżawrit fil-konfront tal-intimat George Palmier Delre, qiegħed jiddisponi mit- talbiet tar-rikorrenti u mill-eċċezzjonijiet tal-intimati billi :

jilqa' l-ewwel talba; jiċħad it-tieni talba; jilqa' t-tielet talba u għaldaqstant jiddikjara li l-kera dovuta mill- intimata Margaret Palmier Delre għar-rigward talfond numru 2, Alley 3, Main Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara għandha tiżdied għal elfejn u tmien mitt ewro (€2800) fis-sena b'effett mil-1 ta' Jannar 2020 u jordna lill-intimata tħallas lir-rikorrenti l-kera hekk kif stabilita.

jiċħad l-eċċezzjonijiet tal-intimata safejn dawn mhux

Konsegwentement inkompatibbli ma' dak hawn deċiż.

Kull parti għandha tbati l-ispejjeż tagħha f'din il-kawża. _____________________________ Maġistrat Dr. Charmaine Rnjak __________ Diane Flynn Deputat Reġistratur


QORTI ĊIVILI PRIM' AWLA SEDE KOSTITUZZJONALI ONOR IMĦALLEF DR FRANCESCO DEPASQUALE LL.D. LL.M. (IMLI) Seduta ta' nhar il-Tlieta Tlettax (13) ta' Lulju 2021 Rikors Numru 114/2018 FDP Fl-ismijiet Il-Pulizija Vs Ijenkarevic Mifsud Bonnici

Il-Qorti tibda billi tosserva illi l-kawża odjerna hija referenza illi saret lill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili a tenur tal-Artikolu 46 (3) tal-Kostituzzjoni sabiex kwistjoni ta' natura Kostituzzjonali tiġi kkunsidrata u deċiża.

Rat il-verbal tal-Qorti tal-Maġistrat (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali fis-16 ta' Novembru 2018, fil-proċeduri Kawża Numru 191/2013 'Il-Pulizija vs Tarcisju Mifsud' illi biha, wara li qieset talba tad-difiża tal-akkużat Tarcisio Mifsud Bonnici sabiex issir referenza Kostituzzjonali, bagħtet l-atti lill-Prim' Awla (Sede Kostituzzjonali) sabiex tiġi deċiża dik il-kwistjoni hekk imqajjma.

Rat it-talba illi d-difiża kienet għamlet fit-12 ta' Novembru 2018, fejn

ivverbalizzat is-segwenti:

Dr Edward Bouvet, għall-imputat jitlob referenza Kostituzzjonali u dan għaliex bl-aġir tal-Prosekuzzjoni f'din il-kawża il-proċess mhux qed jiġi mismugħ fi żmien xieraq u fi żmien raġonevoli u kif ukoll minħabba l- fatt li d-diskrezzjoni tal-Avukat Ġenerali li jiddeċiedi hu meta jiddikjara l-każ tiegħu magħluq quddiem Qorti Struttorja hi waħda illi qed titmexxa, f'dan il-każi b'mod abużiv u żgur b'mod illi l-akkużat mhux qed jingħata smigħ xieraq taħt il-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Illi l-proċess qed jitwal inutilment għaliex, minkejja li x-xhud Alfred Tombion ġia ddikjara għal aktar minn darba li hu ma jridx jixhed f'dan il-proċess, biex ma jinkriminax ruħu, il-Prosekutur, rinfaċċat b'tali dikjarazzjoni, qed jibqa' inutilment jinsisti għall-produzzjoni ta' dan ix- xhud.

Rat illi l-Avukat Ġenerali, fis-7 ta' Diċembru 2018, irribatta għal tali referenza

billi qajjem is-segwenti eċċezzjonijiet:

Illi mid-digriet tas-16 ta' Novembru 2018 tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali fil-kawża bin-numru 191/2013 fl-ismijiet "Il-Pulizija (Supretendent Paul Ciaramita u Spettur Angelo Alkurt) vs Ijenkarevic Mifsud Bonnici" ma jirriżultax x'inhi tirreferi l- imsemmija Qorti u donnu l-Qorti għamlet tagħha, minkejja li l- Leġislazzjoni Sussidjarja 12.09 tipprovdi mod ieħor, it-talba ta' Tarcisju Mifsud Bonnici, fejn fisser il-kwistjoni Kostituzzjonali fis-sens li allegatament bl- aġir tal-prosekuzzjoni f'din il-kawża, il-proċess mhux qiegħed jiġi mismugħ fi żmien xieraq u fi żmien raġjonevoli u kif ukoll minħabba l-fatt li d-diskrezzjoni tal-Avukat Ġenerali li jiddeċiedi hu meta jiddikjara l-każ tiegħu magħluq quddiem Qorti Struttorja hi waħda li titmexxa, f'dan il- każ b'mod abbużiv u żgur b'mod illi l-akkużat mhux qiegħed jingħata smigħ xieraq taħt il-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Hu jgħid ukoll illi l-proċess qed jitwal inutilment għaliex minkejja li x-xhud Alfred Tombion ġia ddikjara għal aktar minn darba illi huwa ma jridx jixhed f'dan il-proċess, biex ma jinkriminax ruħu, il- Prosekutur rinfaċċat b'tali dikjarazzjoni qed jibqa' inutilment jinsisti għall-produzzjoni ta' dan ix-xhud.

Fiċ-ċirkostanzi, in vista tal-mod li saret ir-referenza u ċioe' mhux skond dak provdut fir-regolament 5 tal- Leġislazzjoni Sussidjarja 12.09, illi jirrispondi ulterjorment jekk din il-Qorti tiddeċiedi li tibgħat l-atti lura lill-Qorti tal-Maġistrati biex tikkjarifika eżattament x'qiegħda tirreferi fit-termini ta' dak indikat fir-regolament imsemmi; 1.

Illi in linea preliminari, ma jirriżultax mir-referenza illi qed jiġi nvokat xi artikolu partikolari tal-Kostituzzjoni jew tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u għaldaqstant ċertament illi din l-Onorabbli Qorti ma tista' ssib ksur tal-ebda artikolu tal-

l-esponent qiegħed

jirriżerva

Kostituzzjoni jew tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal- Bniedem;

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, l-esponent jissottometti li fil- każ odjern ma jeżisti ebda ksur ta' drittijiet fundamentali tal-Bniedem kif sanċiti bil-Kostituzzjoni u bil-Konvenzjoni Ewropea dwar id- Drittijiet tal-Bniedem;

Illi jibda biex jiġi kjarifikat mill-esponenti li minkejja li fi proċeduri ta' struttorja huwa l-Avukat Ġenerali li jiddikjara li l-provi huma magħluqin madanakollu fil-każ odjern diġa' ħarġu l-artikoli bil- konsegwenza li l-Qorti tal-Maġistrati qed tisma' l-proċedura bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali u li għalhekk l-Avukat Ġenerali mhuwiex involut quddiem dik il-Qorti iżda l-proskeuzzjoni trid titmexxa esklussivament mill-Pulizija u sta għaliha mingħajr ebda involviment tal-Avukat Ġenerali li tagħlaq il-provi tal-prosekuzzjoni.

Semmai l-Avukat Ġenerali jidħol biss fi stadju t'appell wara li jiġu konklużi u deċiżi l-akkużi in konfront tal-parti li provokat ir-riferenza mill-Qorti ta' Ġudikatura Kriminali;

Illi fir-rigward ta' jekk il-proċess fil-konfront tal-persuna li nvokat ir- referenza hux qed jiġi mismugħ fi żmien xieraq u raġjonevoli, l- esponent jissottometti illi din l-azzjoni hija intempestiva u dan peress illi l-proċeduri kriminali għadhom pendenti.

Din kienet ukoll il- konklużjoni tal-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza tagħha tas-26 April 2013 fir-referenza kostituzzjonali fl-ismijiet Il-Pulizija vs Dr Melvyn Mifsud Bonnici fejn osservat illi "Ikunx hemm vjolazzjoni tad-dritt għal smigħ xieraq, għalhekk, jiddependi minn kif il-Qorti riferenti tittratta u tiddisponi mid-diversi kwistjonijiet u tappi proċesswali appena elenkati, fost oħrajn, li jistgħu jitqiegħdu quddiemha fil-kors tal-proċess u għalhekk ċertament il-fatt waħdu previst mill-appellant sabiex fuqu jsostni t-talba tiegħu għal riferenza lil din il-Qorti ma hux waħdu determinanti tal-kwistjoni minnu sollevata li għalhekk hi għal kollox intempestiva u prematura u daqstant intempestiva u prematura hi r-referenza tal-Qorti referenti".

L-esponent jeċepixxi wkoll illi sa issa għadu mhux magħruf kif u taħt liema ċirkostanzi tiġi żvantaġġjata waqt is-smigħ tal-proċeduri kriminali.

Illi f'dan l-istadju tal-proċeduri mhuwiex indikattiv li proċeduri kriminali jiġu diskussi u trattati in vacuo;

ir-referenza sejra

l-parti

Illi in kwantu r-referenza kostituzzjonali qiegħda ssir b'referenza għall-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u/jew l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, l-esponent jissottometti illi l- iskop tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni

Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem huma ntiżi li jassiguraw li matul il-proċess ġudizzjarju il-persuna in kwistjoni tkun ingħatat smigħ ġust fejn kellha l-garanziji kollha naxxenti mid-dritt sanċit fl- Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u ċioe' opportunita' xierqa illi tipparteċipa b'mod effettiv fil-proċeduri, tkun assistita, tressaq xhieda u tagħmel sottomissjonijiet.

L-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u l-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni huma artikoli li jitrattaw il-proċedura li tkun ġiet użata sabiex il-Qorti tasal għad-deċiżjoni tagħha fl-intier tagħha u dan sabiex jiġi stabbilit jekk kienx hemm leżjoni tal-msemmija drittijiet fundamentali o meno.

L- esponent jirrileva illi fil-każ odjern ma sar xejn matul il-proċess kriminali li b'xi mod seta' jinċidi fuq id-dritt tal-parti li provokat ir- riferenza ta' proċess ġust.

L-esponent jeċepixxi wkoll illi sabiex ikun jista' jiġi stabbilit jekk hemmx leżjoni tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bneidem wieħed irid jeżamina l-proċeduri fit-totalita' tagħhom u huwa erronju li wieħed jieħu episodju partikolari u jisħaq fuqu mingħajr ma jara t-totalita' tal- proċeduri.

Illi l-esponent jeċepixxi wkoll illi għalkemm kawża tkun damet numru ta' snin biex biex tiġi deċiża ma jfissirx b'daqshekk li b'mod awtomatiku għandu jinstab li kien hemm dewmien inġustifikat jew lill-Istat.

Hija ġurisprudenza kostanti u dewmien attribwibbli stabbilita li l-irraġonevolezza taż-żmien m'għandux jiġi determinat fl- astratt jew minn numru ta' snin li tkun damet għaddejja l-kawża, imma għandu jitqies fid-dawl taċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ li jkun.

Illi huwa aċċettat ukoll li ma hemm ebda time limit li l-Qorti trid bilfors tosserva fil-kors tal-proċedura quddiemha għaliex inkella l-interessi tal-ġustizzja jiġu ppreġudikati minħabba għaġġla żejda u inkonsulta.

Illi propju fil-każ tal-llum id-dewmien ma jistax jitqies li iżda huwa dovut huwa wieħed kappriċċjuż minħabba n-natura u l-komplessita' tal-proċeduri in kwistjoni u l-fatt li kien hemm numru ta' persuni li kellhom jitilgħu jixhdu f'dan il-każ.

Fil-fatt jekk wieħed jifli l-verbali tas-seduti li qed jinżammu, wieħed isib li s-seduti inżammu b'mod regolari fejn ittellgħu diversi xhieda biex jiddeponu.

Għalhekk ċertament li mhuwiex il-każ li fil-proċeduri kriminali kien hemm xi telf ta' żmien;

irraġjonevoli

Illi ċertament sabiex dina l-Onorabbli Qorti tkun tista' tikkonsidra b'mod serju t-talba tal-parti li pprovokat ir-referenza, jinkombi fuq l- istess parti li pprovokat ir-referenza illi tipprova illi mhux biss il-każ tiegħu qed idum pendenti iżda li tali dewmien huwa wieħed

kappriċċjuż u ntiż biex jiżvantaġġah fit-tgawdija tad-drittijiet tiegħu skont il-Liġi;

Illi inoltre, l-lanjanza kostituzzjonali odjerna kif imqanqla permezz ta' talba għall-referenza ċertament li mhux qed jgħinu biex il- proċeduri jiġu konklużi.

Allura l-parti li pprovokat ir-referenza ma tistax tilmenta fuq dewmien meta d-dewmien qiegħed jiġi kkaġunat mill-istess parti li pprovokat ir-referenza;

Illi l-parti li provokat ir-referenza ma tistax tasal għall-konklużjoni li huwa mhuwiex ser ikollu smigħ xieraq minħabba li l-esponent qiegħed jinsisti li tinstema' x-xhieda ta' Alfred Tombion.

Ladarba l- proċeduri kriminali għadhom pendenti, allura l-parti li pprovokat ir- referenza tgawdi mill-preżunzjoni tal-innoċenza.

Il-prosekuzzjoni trid tipprova l-każ tagħha u l-parti li pprovokat ir-referenza għandha l- opportunita' li tiddefendi lilha nfisha;

Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, l-esponent jeċepixxi illi l- insistenza tal-Pulizija għal produzzjoni tax-xhud Alfred Tombion hija ġustifikata u dan peress illi hija xhieda kruċjali u importanti biex jiġi pruvat il-Qorti diversament preseduta ingħatat l-opportunita' li tinvesti f'dan il-punt fejn iddeċidiet li ma hemm ebda leżjoni tad-dritt għall-smigħ xieraq fejn proċeduri jistennew l-għeluq ta' proċeduri kriminali oħra qabel jiġu deċiżi;

tal-prosekuzzjoni.

Fuq dan

il-punt din

il-każ

Illi jsegwi għalhekk u fid-dawl tas-suespost ma jirriżulta ebda ksur

tad-drittijiet fundamentali.

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Bl-ispejjeż.

Rat illi dina l-Qorti, kif ppresjeduta, ħadet konjizzjoni tal-atti fit-3 ta' Lulju 2019.

Rat illi fil-5 ta' Novembru 2019, il-Qorti ġiet infurmata illi miet Alfred Tombion, li kien wieħed mix-xhieda illi kienu qed jinsistu għalih il-prosekuzzjoni u li, minħabba fil-fatt li ma kienx ried jixhed sabiex ma jinkriminax ruħu la darba kien hemm proċeduri fil-konfront tiegħu wkoll, l-istess prosekuzzjoni kienet qiegħda toġġezzjona li tagħlaq il-provi tagħha, u li minħabba f'hekk saret ir-referenza Kostituzzjonali.

Rat illi fil-5 ta' Novembru 2019, il-Qorti stiednet lill-Avukat Ġenerali jgħarraf

lill-Qorti dwar il-posizzjoni tal-Prosekuzzjoni in vista ta' tali żvilupp.

Rat illi fl-20 ta' Novembru 2019 deher l-Uffiċjal Prosekutur Spettur Rennie Agius Muscat illi għarraf lill-Qorti illi għadhom qed jiddiskutu l-posizzjoni tal- prosekuzzjoni mal-Avukat Ġenerali.

Rat illi fl-10 ta' Diċembru 2019, l-Avukat Ġenerali għarraf lill-Qorti illi kellhom

bżonn aktar ħin sabiex jagħmlu l-verifiki tagħhom.

Rat illi fis-6 ta' Frar 2020, deher l-Uffiċjal Prosekutur Rennie Agius Muscat illi għarraf lill-Qorti illi l-prosekuzzjoni ma kinetx f'posizzjoni illi tagħlaq il-provi tagħha.

Rat illi minħabba fil-pandemija tal-Covid-19, is-seduti tal-24 ta' Marzu 2020 u

tat-28 ta' Mejju 2020 ma setgħux jinżammu.

Semgħet ix-xhieda ta' Tarcisio Mifsud Bonnici mogħtija fit-3 ta' Lulju 2020.

Rat illi fis-6 ta' Ottubru 2020, il-konsulent legali tar-referent Tarcisio Mifsud Bonnici għarraf lill-Qorti illi, salv l-atti tal-kumpilazzjoni illi jinsabu ġia a disposizzjoni tal-Qorti, huwa ma għandux aktar provi x'jippreżenta.

Rat illi fil-25 ta' Novembru 2020, Is-Swatar, L-Imsida, debitament imħarrek

mill-Avukat Ġenerali sabiex jixhed, ma deherx.

Rat illi fit-12 ta' Frar 2021, Is-Swatar, L-Imsida, debitament imħarrek għal

darba oħra mill-Avukat Ġenerali sabiex jixhed, reġa' ma deherx.

Rat illi fit-12 ta' Frar 2021 il-Qorti ddikjarat l-istadju tal-ġbir tal-provi magħluqa

u differiet il-kawża għas-sottomissjonijiet bil-miktub.

Rat is-sottomissjonijiet ta' Tarcisio Mifsud Bonnici illi daħlu fis-17 ta' Marzu 2021.

Rat is-sottomissjonijiet tal-Avukat Ġenerali illi daħlu fl-1 ta' Ġunju 2021.

Rat illi fit-3 ta' Ġunju 2021 il-kawża ġiet differita għal-lum għas-sentenza.

Jirriżulta, mill-atti tal-proċeduri fl-ismijiet 'Il-Pulizija vs Tarcisio Mifsud Bonnici", Każ Nru 191/2013, u provi oħra prodotti, illi fis-26 ta' Frar 2013, Tarcisio Mifsud Bonnici kien tressaq taħt arrest quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja, b'akkużi relatati ma' korruzzjoni u abbuż bħala uffiċjal u impjegat pubbliku li allegatament seħħew bejn is-snin 1998 u 2003.

Jirriżulta illi bejn is-26 ta' Frar 2013 u l-11 ta' Novembru 2015, saru sebgħa u għoxrin (27) seduta fejn fi tnax-il seduta (12) instemgħu sebgħa u għoxrin (27) xhud filwaqt illi fi ħmistax-il seduta (15), ma nstemgħu ebda xhieda.

Jirriżulta illi s-seduti saru kif ġej:

1) 7 ta' Marzu 2013 2) 21 ta' Marzu 2013 3) 29 ta' April 2013 4) 18 ta' Lulju 2013 5) 29 ta' Awissu 2013 6) 10 ta' Ottubru 2013 7) 17 ta' Ottubru 2013 8) 28 ta' Novembru 2013 9) 9 ta' Jannar 2014 10) 20 ta' Frar 2014 11) 3 ta' April 2014 12) 12 ta' Mejju 2014 13) 23 ta' Ġunju 2014 14) 4 ta' Awissu 2014 15) 15 ta' Settembru 2014 16) 27 ta' Ottubru 2014 17) 1 ta' Diċembru 2014 18) 12 ta' Jannar 2015 19) 23 ta' Frar 2015 20) 2 ta' Marzu 2015 21) 13 ta' April 2015 22) 12 ta' Mejju 2015 23) 1 ta' Ġunju 2015 24) 8 ta' Ġunju 2015 25) 20 ta' Lulju 2015 26) 21 ta' Awissu 2015 27) 12 ta' Ottubru 2015

instema' xhud (1) wieħed instemgħu erbgħa (4) xhieda instemgħu sebgħa (7) xhieda instema' xhud (1) wieħed ma instema' ħadd ma instema' ħadd ma instema' ħadd ma instema' ħadd instemgħu erbgħa (4) xhieda instema' xhud (1) wieħed instemgħu żewġ (2) xhieda ma instema' ħadd instemgħu żewġ (2) xhieda ma instema' ħadd instema' xhud (1) wieħed instemgħu tlett (3) xhieda ma instema' ħadd ma instema' ħadd ma instema' ħadd ma instema' ħadd ma instema' ħadd instema' xhud (1) wieħed ma instema' ħadd ma instema' ħadd ma instema' ħadd ma instema' ħadd instema' xhud (1) wieħed

Jirriżulta illi fit-12 ta' Ottubru 2015, il-prosekuzzjoni ddikjarat illi ma kellhom

ebda Membru tal-Pulizija ieħor xi jtellgħu bħala xhieda (fol 2408).

Jirriżulta illi fil-11 ta' Novembru 2015, l-Avukat Ġenerali, a tenur tal-Artikolu 370 (3) (a) tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta, bagħat l-atti lura sabiex Tarcisio Mifsud Bonnici jiġi ġġudikat mill-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali, ossija inħarġu l-akkużi kontra tiegħu.

Jirriżulta, madanakollu, illi tali Att ta' Akkuża datata 11 ta' Novembru 2015, kien soġġett għal kundizzjoni imposta mill-Avukat Ġenerali fejn iddikjara dan li ġej:

Jibgħat lura ma' dan l-Att lil din il-Qorti l-Atti tal-Kompilazzjoni hawn fuq imsemmija sabiex din l-istess Qorti, f'nuqqas ta' oġġezzjoni ta' l- imputat skond dak li hemm maħsub fl-Artikolu 370(3)(b) u (c) tal-Kodiċi Kriminali, tiddeċiedi fuq l-akkuża ta' din il-ħtija jew ħtijiet, jew f'każ ta' oġġezzjoni, tipproċedi skond l-Artikolu 370(3)(d) tal-Kodiċi Kriminali, b'dan pero' li qabel ma l-Qorti tistaqsi lill-akkużat jekk għandux oġġezzjoni li l-każ jiġi trattat bi proċedura sommarja, il-Qorti għandha, skond kif provvdut fl-Artikolu 370(3)(f) tal-imsemmi Kodiċi:

a) Fi stadju opportun tisma' lil Alfred Tombion u Tancred Hampton dwar

il-każ;

Pulizija f'dan il-każ;

b) Tieħu konjizzjoni ta' kull prova oħra li jogħġobha tressaq il-

Jirriżulta illi riżultat ta' tali kondizzjoni, il-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali kienet obbligata tottempera ruħha ma' dak lilha ordnat mill- Avukat Ġenerali.

Jirriżulta illi bejn it-23 ta' Novembru 2015 u t-12 ta' Novembru 2018 meta saret ir-referenza Kostituzzjonali odjerna, saru erbgħatax-il seduta (14) ossija s- segwenti

23 ta' Novembru 2015 7 ta' Diċembru 2015 18 ta' Jannar 2016 18 ta' April 2016 11 ta' Lulju 2016 5 ta' Diċembru 2016 27 ta' Marzu 2017 26 ta' Ġunju 2017 22 ta' Novembru 2017

1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 8 ta' Jannar 2018 11) 9 ta' April 2018 12) 21 ta' Mejju 2018 13) 4 ta' Ottubru 2018 14) 12 ta' Novembru 2018.

Jirriżulta illi f'dawn l-erbgħatax is-seduta, fis-seduta illi saret fil-11 ta' Lulju 2016, ossija wara erbgħa seduti fejn ma ġara assolutament xejn, ġie verbalizzat illi "L-Uffiċjal Prosekutur jiddikjara li kull m'għad fadallu bħala xhieda f'dawn il- proċeduri huma lil Frank Swain, Tancred Hampton u Alfred Tombion."

Jirriżulta illi fil-5 ta' Diċembru 2016, xehed Tancred Hampton illi għarraf lill-Qorti li ma xtaqx jixhed in vista ta' proċeduri kriminali pendenti kontrih, filwaqt illi fis- 26 ta' Ġunju 2017, xehdu Frank Swain u Alfred Tombion li għarrfu wkoll lill- Qorti li ma xtaqux jixhdu in vista ta' proċeduri kriminali pendenti kontrihom.

Jirriżulta illi fis-seduti kollha l-oħra, l-prosekuzzjoni ma tellgħu ebda provi oħra

filwaqt illi qatt ma ddikjaraw illi għalqu l-provi tagħhom.

Jirriżulta illi fis-26 ta' Ġunju 2017, il-konsulenti legali ta' Tarcisio Mifsud Bonnici

oġġezzjonaw għad-dewmien fil-proċeduri kriminali kontra tiegħu.

Jirriżulta illi wara ħames seduti fejn, għal darba oħra, il-prosekuzzjoni ma ressqet ebda prova, fl-4 ta' Ottubru 2018 il-konsulenti legali ta' Tarcisio Mifsud Bonnici talbu sabiex jiġi dikjarat illi l-provi tal-Prosekuzzjoni huma magħluqa peress illi d- drittijiet fundamentali tiegħu qed jiġu leżi.

Jirriżulta illi fit-12 ta' Novembru 2018, il-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta'

Ġudikatura Kriminali għamlet ir-referenza Kostituzzjonali odjerna.

Jirriżulta illi, fil-proċeduri odjerni quddiem dina l-Qorti, fil-5 ta' Novembru 2019, il-Qorti ġiet mgħarrfa illi Alfred Tombion, wieħed mit-tlett xhieda li kienu qed jinsistu għalih il-Prosekuzzjoni, kien miet, u għalhekk il-Qorti talbet lill-Avukat Ġenerali jgħarraf lill-Qorti dwar il-posizzjoni tagħhom fil-proċeduri kriminali kontra Tarcisio Mifsud Bonnici.

Jirriżulta illi, wara tlett seduti, fis-6 ta' Frar 2020, l-Avukat Ġenerali għarraf lill- Qorti illi l-Prosekuzzjoni ma kinetx f'posizzjoni illi tagħlaq il-provi tagħha fil- proċeduri kriminali kontra Tarcisio Mifsud Bonnici.

Jirriżulta illi Tarcisio Mifsud Bonnici, fit-3 ta' Lulju 2020 xehed u ppreżenta dikjarazzjoni minnu redatta, liema dikjarazzjoni eventwalment giet minnu rtirata in vista tat- talba ta' sfilz illi għamel l-Avukat Ġenerali.

Jirriżulta illi l-Uffiċjal Prosekutur Rennie Agius Muscat, għalkemm imħarrek darbtejn mill-Avukat Ġenerali sabiex jixhed quddiem dina l-Qorti, naqas milli jidher biex jixhed, u in vista ta' tali nuqqas ripetut, il-Qorti ddikjarat il-provi intimati bħala magħluqa.

Jirriżulta ċar, kemm mill-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali kif ukoll mill-proċeduri quddiem dina l-Qorti, illi l- Prosekuzzjoni ma tidhirx illi hija f'posizzjoni illi tressaq aktar xhieda għall-każ tagħha, u tali posizzjoni ilha hekk sa mill-11 ta' Novembru 2015 meta nħarġet l- Att ta' Akkuża fil-konfront ta' Tarcisio Mifsud Bonnici, fejn minn dak inhar 'l hawn, kemm quddiem il-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali kif ukoll quddiem dina l-Qorti, kif komposta, l-prosekuzzjoni ma għamlet xejn għajr illi tawwlet il-kawża inutilment, presumibbilment bit-tama illi l-proċeduri kriminali fil-konfront ta' Tancred Hampton, Frank Swain u Alfred Tombion jintemmu sabiex ikunu jistgħu jixhdu kontra Tarcisio Mifsud Bonnici.

Ikkunsidrat

Jirriżulta illi l-lanjanza quddiem dina l-Qorti hija illi Tarcisio Mifsud Bonnici ma huwiex

qiegħed jingħata smigħ xieraq.

Jirriżulta illi sfortunatament il-parti li talbet li ssir ir-referenza Kostituzzjonali lill- Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali naqset milli tidentifika fiċ-ċar l-artikoli tal-Liġi li dwarhom huma qed jitolbu l-ksur u naqsu milli jindikaw x'rimedji riedu li dina l-Qorti tagħti.

Jirriżulta, mill-banda l-oħra, illi fis-sottomissjonijiet bil-miktub tal-partijiet, partikolarment dawk tar-referent Tarcisio Mifsud Bonnici, saret referenza għall-deċiżjoni mogħtija mill-Qorti tal-Appell Kostituzzjonali fil-kawża 'Francis Cross et vs Avukat Ġenerali, u deċiża fil-Prim' Istanza mill-Prim' Awla fil-15 ta' Lulju 2019 u mill-Qorti Kostituzzjonali fis-6 ta' Ottubru 2020, fejn Mifsud jindika r-rimedji hemm mogħtija u "jikkontendi li l-każ odjern huwa simili għas-segwenti każijiet ġia deċiżi minn dawna l-Qrati fuq dana l-punt" (fol 59).

Jirriżulta illi l-ilment odjern għandu somiljanza kbira għall-ilment illi kienu ressqu Francis Cross u Anthony ‘Apap Mangion kontra l-Avukat Ġenerali fejn, f'każ li jirrigwarda l-istess akkużi bħal dawk kontra ‘Teuma(Theuma) Mifsud Bonnici, Cross u ‘Apap Mangion kienu qed jilmentaw dwar id-dewmien esaġerat tal-proċeduri in vista tal-fatt illi Ittri Rogatorji kienu baqgħu pendenti.

Jirriżulta illi tali lment ġie deċiż a favur ta' Cross u ‘Apap Mangion, kemm fil-Prim' Istanza kif ukoll mill-Qorti Kostituzzjonali, u għalhekk huwa loġiku illi dina l- Qorti tagħmel referenza ampja għar-raġunament erudit mogħtija minn dawna l- Qrati, peress illi huma applikabbli għall-proċeduri odjerni wkoll.

Il-Qorti qiegħda tagħmel tali osservazzjoni, peress illi jirriżulta ċar mill-assjem tal-fatti kif imressqa mir-referent Tarcisio Mifsud Bonnici, illi l-ilmenti tiegħu huma msejsa fuq vjolazzjoni tal-Artikolu 39 (2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u Artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni.

Ikkunsidrat

Jirriżulta illi l-Artikoli fuq imsemmija jipprovdu dan li ġej:

L-Artikolu 39 (2) tal-Kostituzzjoni jgħid :-

Kull qorti jew awtorità oħra ġudikanti mwaqqfa b`ligi għad-deċiżjoni dwar l-eżistenza jew l-estensjoni ta` drittijiet jew obbligi Ċivili għandha tkun indipendenti w imparzjali ; u meta l-proċeduri għal deċiżjoni bħal dik huma mibdija minn xi persuna quddiem qorti jew awtorità oħra ġudikanti bħal dik, il-każ għandu jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien ragonevoli.

L-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni jgħid :-

Fid-determinazzjoni tad-drittijiet Ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta` xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku żmien ragonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b`ligi.

Is-sentenza għandha tingħata pubblikament iżda l-istampa u l-pubbliku jistgħu jiġu esklużi mill-proċeduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal-ordni pubbliku jew tas- sigurta` nazzjonali f`soċjeta` demokratika, meta l-interessi tal-minuri jew il-protezzjoni tal-ħajja privata tal-partijiet hekk teħtieġ, jew safejn ikun

rigorożament meħtieġ il-fehma tal-qorti f`ċirkostanzi speċjali meta l- pubbliċita` tista` tippreġudika l-interessi tal-ġustizzja.

Dwar ġurisprudenza fuq tali artikoli, il-Prim' Awla fil-kawża fuq imsemmija

kellha dan xi tgħid:

Il-Qorti tagħmel referenza għas-sentenza li tat il-Qorti Kostituzzjonali fil-15 ta` Diċembru 2015 fil-kawża "Tanti Calleja Pace v. Avukat Ġenerali" fejn ingħad hekk :– "Fis-sentenza David Del Priore vs Avukat Ġenerali (3 ta` Lulju 2008), il- Qorti irriteniet illi :

tal-Kostituzzjoni u mill-Artikolu 6(1)

"B`mod ġenerali, biex jiġi determinat jekk is-smigħ f`xi proċeduri quddiem il-Qorti sarx fi żmien raġjonevoli kif miktub mill-Artikolu 39(2) tal-Konvenzjoni Ewropeja, wieħed irid iqis iċ-ċirkostanzi kollha partikolari f`dawk il-proċeduri, u b`mod partikolari : 1. in-natura u/jew komplessità tal-każ in kwistjoni, 2. il-kondotta tal-partijiet fil-kawża, 3. il-mod kif dawk il-proċeduri ġew trattati u kondotti mill-awtorità ġudizzjarja stess.

Fil-kawża Francis Leone Ganado vs Avukat Farrugia Drakard (27 ta` Ġunju 2003) intqal inoltre illi :

"S`intendi, dawn il-kriterji jridu jiġi applikati għall-każ konkret u mhux fl-astratt, b`mod għalhekk li għandu jiġi eżaminat sew il- proċess li jkun qed jiġi allegat li jagħti lok għall-ksur lamentat.

Ma hemmx, għalhekk, xi perjodu pre-determinat, applikabbli għal kull każ, li jekk jinqabeż ikun hemm ksur minħabba dewmien mhux raġonevoli". ...

F`dan l-isfond għalhekk wieħed irid iqis il-fatturi kollha u ċ-ċirkostanzi kompleti sabiex tkun tista` ssir evalwazzjoni tar-raġonevolezza o meno tad-dewmien lamentat."

L-awturi Gamage Falzon Sollars and Gamage Cremona Gabriele jispjegaw illi :

Il-Qorti Kostituzzjonali fil-kawża Said vs Avukat Farrugia Drakard (11 ta` Novembru 2011) irriteniet illi :

"Għalhekk skont dawn il-prinċipji l-ebda fattur partikolari ma huwa waħdu konklussiv, imma l-Qorti trid teżamina l-fatturi kollha separatament biex tivvatula l-effett kumulattiv fuq il-proċeduri fl- intier tagħhom sabiex tara jekk dawn ġewx magħluqa fi żmien raġjonevoli.

Il-Qorti tista` ssib li fattur partikolari kien leżiv mentri fatturi oħrajn ma kinux".

Il-Qorti tirreferi wkoll għas-sentenza li tat il-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta` Novembru 2017 fil-kawża "Zammit Diacono Felice vs Avukat Farrugia Drakard" fejn ingħad hekk :-

jekk

Din il-Qorti tosserva li l-intimat fin-nota ta` sottomissjonijiet tiegħu in Prim' Istanza jgħid li l-ġuri ta` William Mc Carthy u kwindi tar-rikorrent għadhom ma ġewx appuntati għaliex ż-żewġ akkużati intavolaw kawża kostituzzjonali kull wieħed.

Madanakollu, filwaqt li l-intimat ma ressaq ebda prova dwar xi proċeduri kostituzzjonali fl-affirmattiv, dawn istitwiti minn William Mc Carthy għadhomx pendenti, huwa assurd l-argument li proċess kriminali qiegħed jiġi differit indefinittivament minħabba l-pendenza ta` kawża kostituzzjonali li tittratta appuntu l-kwistjoni ta` dewmien eċċessiv mhux raġjonevoli fid-determinazzjoni tal-istess proċess kriminali.

F`kull każ, din il-Qorti tqis li dan l-argument ma jiswiex bħala ġustifikazzjoni għal dewmien komplessiv ta` kważi tlettax-il sena fis-smigħ ta` proċess kriminali li mhux talli sal-lum għadu pendenti, talli hemm ammissjoni inekwivoka tal-intimat li l-istess proċess ser jibqa` "fuq l-ixkaffa" sakemm jintemmu proċeduri kriminali kontra terza persuna.

Dan kollu jsarraf f`karenza manifesta ta` ċertezza dwar meta sejra tiġi appuntata u mismugħa, aħseb u ara deċiża, il-kawża kriminali.

Ma` dan għandha tiżdied il- konsiderazzjoni li sal-lum lanqas hemm ħjiel dwar id-data meta ser tiġi appuntata għas-smigħ il-kawża kontra l-imsemmi William Mc Carthy.

tan-nuqqas

il-premess, u

Ferm illi fid-dawl jipproduċi provi sabiex jiġġustifika d-dewmien fil-proċeduri penali kontra r-rikorrent, il-Qorti ssib illi r-rikorrent sofra leżjoni tad- dritt tiegħu għal smigħ xieraq sanċit fl-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni meta, kważi tlettax-il sena wara li tressaq quddiem il-qorti mixli b`reati taħt tal-Kapitolu 31, għadu qed jistenna li l-każ tiegħu jiġi appuntat quddiem il-Qorti Kriminali.

Dan id-dewmien ma jistax

jew għandu

ma jiġix meqjus bħala esaġerat, mhux raġjonevoli u li jeċċedi dak li hu f`soċjeta` demokratika, u bħala tali jikser id-dritt fondamentali tar-rikorrent li jistenna li l-proċeduri kriminali kontra tiegħu jiġu determinati fi żmien raġjonevoli.

jkun normalment aċċettabbli

taż-żgħożija

fejn wieħed huwa mistenni

F`ħajja ta` bniedem tlettax-il sena huma żmien twil u, f`dan il- każ tar-rikorrent, dan isarraf fi 13-il sena ta` inċertezza fl-aħjar snin l-aħjar opportunitajiet jibni l-pedamenti tal-ħajja familjari u lavorattiva tiegħu.

Fil-każ tar-rikorrent iżda, dawn is-snin kollha għaddiehom tiela` u nieżel il-Qorti għas-seduti, kif ukoll jinkwieta dwar il-futur tiegħu għaliex għadu ma jafx x`ser isir minnu meta finalment jinqata` l-każ tiegħu wara dan iż-żmien kollu.

Jiġi ribadit illi din il-leżjoni hija in parti dovuta wkoll għall- għażla ossia aġir tal-intimat li, meta ddeċieda li l-kawża kontra r- rikorrent ma tiġix appuntata u ma tiġix determinata qabel l-ewwel tiġi appuntata u determinata l-kawża kontra William Mc Carthy, tawwal ulterjorment il-proċeduri kontra r-rikorrent li kienu diġa` ilhom pendenti diversi snin quddiem il-Qorti Istruttorja.

Din il-Qorti tapprezza li din id-deċiżjoni tal-intimat, oltre li fiha nnifisa hija legali u ma timpinġix fuq il-garanziji tad-dritt għal smigħ xieraq, ittieħdet għall-aħjar tmexxija tal-prosekuzzjoni u ċertament mhux "bl-intenzjoni li jtawwal il-proċeduri … inutilment" kif jallega r- rikorrent.

Madanakollu, ma tistax ma tosservax illi aġir li jirrispetta l-garanziji ta` smigħ xieraq fit-termini tal-Artikolu 6 Konvenzjoni ma jibqax konformi mad-dettami ta` smigħ xieraq jekk ikollu effett inoltrat li jwassal għal dewmien mhux raġjonevoli fid- tal-proċess ġudizzjarju, aktar u aktar dak determinazzjoni kriminali, a skapitu tal-akkużat

Il-Qorti, f'dana l-istadju, tagħmel referenza wkoll għall-ħsibijiet tal-Qorti Kostituzzjonali fl-istess kawża u fuq dana il-punt, fejn kellha dan xi tgħid dwar d- dewmien tal-proċeduri:

Illi l-prosekuzzjoni li f'kumpilazzjoni trid tressaq il-provi.

Il-Qorti fehmet li l-każ ta' Sammut ilu pendenti daqskemm ilu pendenti dak tar- rikorrenti, u fir-rigward ta' dak il-każ ma tressqux provi dwar il-mod kif inġabru l-provi matul is-snin.

Hu l-appellant li għandu l-oneru li bi provi jikkonvinċi lill-Qorti li għamel dak li jista' biex il-proċeduri kriminali ma jitwalux bla bżonn.

F'kull każ lanqas m'għandu jkun li persuna tiġi akkużata fil-Qorti u tispiċċa tagħmel snin twal bi proċeduri kriminali kontriha, tiela' u nieżla għas-seduti mingħajr ma jkollha l-ebda ħjiel meta xi darba ser jispiċċaw u jkollha ċertezza.

Is-sitwazzjoni f'każijiet ta' kumpilazzjoni hi tali li l-imputat ħafna drabi jispiċċa at the mercy tal-

Avukat Ġenerali, għaliex hu jiddeċiedi meta m'għandux jibqa' jirrinvija l-atti lill-Qorti għall-ġbir ta' iktar provi.

Rinviji li kontinwament ikun ukoll fihom talba biex jerġgħu jinstemgħu provi li jkunu diġa` instemgħu.

Sfortunatament il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja m'għandhiex l-awtorita` u l-mezzi sabiex twaqqaf dak is-system of conduct min-naħa tal-Avukat Ġenerali.

Kondotta li qiegħda kemm-il darba twassal għal dewmien bla bżonn ta' proċeduri kriminali.

F'paragrafu 34 tar-rikors tal-appell l-appellant għamel referenza għall-każ Boddaert v. Belgium tat-12 ta' Ottubru 1992 li dwaru qal:-

"ġie deċiż li l-Istat Belġjan ma jistax jinstab li kiser il-jedd ta' smigħ xieraq fi żmien raġonevoli għaliex il-prosekuzzjoni ma setgħetx tagħlaq il-każ kontra Boddaert qabel jingħalaq il-każ kriminali li kien hemm pendenti kontra ħaddieħor li ried jiġi prodott bħala xhud kontra tiegħu".

Fis-sentenza l-QEDB qalet li l-perjodu rilevanti kien bejn id-19 ta' Lulju 1980, meta inħareġ mandat għall-arrest ta' Boddaert, u t-22 ta' Ottubru 1986, meta l-Qorti tal-Kassazzjoni tat is-sentenza.

Perjodu li matulu kien hemm 39 xahar (2 ta' Ġunju 1982 u l-10 ta' Mejju 1985) li fihom l-attur ma kienx akkużat f'Qorti u dwar liema perjodu ilmenta li l- investigazzjoni li kien qiegħed imexxi l-Imħallef tal-investigazzjoni ma kien qiegħed isir xejn fiha.

Fil-każ in eżami ċ-ċirkostanzi huma ferm differenti għaliex l-atturi tressqu l-Qorti fil-21 ta' Frar 2013 u seba' snin wara l-Prosekuzzjoni għadha m'għalqitx il-provi u preżentement ħadd m'għandu ħjiel meta dan il-każ ser ikun jista' jitkompla jekk is-sitwazzjoni tibqa' dik li hi llum.

Hu fatt li jeżisti l-prinċipju tal-'proper administration of justice' iżda f'dan il-każ mhuwiex jintlaħaq bilanċ mal-jedd tal-appellati li l-kawża tagħhom tkompli tieħu l-kors tagħha mingħajr iktar telf ta' żmien, bl- inċertezza kollha li din Rik.

103/18 18 is-sitwazzjoni qiegħda ġġib Ir-rikorrenti fuq m'għandhom l-ebda kontroll dwar dak li qiegħed jiġri f'dan l-istadju tal- proċeduri meta jsiru rinviji ripetutament.

Inoltre, l-appellant ma ressaq l-ebda provi li jista' jiġġustifika d-dewmien li qiegħed ukoll jiġi reġistrat fil-każ ta' Sammut.

Hu faċli għall-Prosekuzzjoni li targumenta li peress li Frank Swain hu xhud essenzjali għall-każ tagħha, din il-kawża għandha tibqa' sospiża sakemm Sammut ikun f'posizzjoni li jixhed.

Pero` meta mhux magħruf.

Dawn huma affarijiet li l-Prosekuzzjoni u l-Avukat Ġenerali kellhom iqisu matul dawn is-seba' snin li ilu pendenti dan il-każ u kellhom jipproċedu b'iktar diliġenza. ....

jitressqu mill-Prosekuzzjoni.

Il-provi

Perjodu ta' seba' (7) snin huma ħafna f'ħajja ta' bniedem, li matulhom l-akkużat irid u ma jridx isib ruħu fi stat ta' inċertezza.

Perjodu li matulu r-rikorrenti kellhom u għadhom bil-ġid tagħhom 'iffriżati' skond l-Att Kontra l-Money Laundering (Kap. 373).

Wieħed biżżejjed jara l-atti biex jinduna kif għal kull pass, ir-rikorrenti jridu jitolbu l-awtorizazzjoni tal-Qorti.

F'dan ir-rigward il-Qorti tirreferi għal per eżempju rikors li ppreżenta Francis Cross fit-12 ta' Diċembru 2014 kif ukoll rikors li ppreżenta Anthony ‘Apap Mangion fid-9 ta' Ottubru 2017.

F'dak ir-rikors, ‘Apap Mangion kellu jitlob l-awtorizazzjoni tal-Qorti sabiex kumpannija tal-insurance tħallas żewġ claims relatati ma' polza tas- saħħa.

Dawk l-atti fihom infushom huma prova ta' dak li jkollhom jgħaddu minnu r-rikorrenti diment li jibqgħu pendenti l-proċeduri kriminali.

Dan ir-raġunament japplika iktar u iktar fejn l-akkużati, kif inhu l-każ in eżami, ikunu persuni avvanzati fl-eta`.

Fis-sentenza tal-ewwel Qorti jissemma kif s'issa kien hemm tnejn u ħamsin (52) seduta u li fihom fi tletin (30) seduta minnhom ma sar xejn.

Numri li flimkien mas-seba' snin li l-każ ilu pendenti, huma l-aqwa ċertifikat kontra r-raġunament tal- Avukat Ġenerali.

M'hemmx dubju li hu fl-interess pubbliku li min hu ħati ta' reat iwieġeb għalih.

Pero` seba' snin u għadhom lanqas bdew jinstemgħu l-provi tad-difiża u m'hemm l-ebda indikazzjoni meta l- proċeduri ser jiġu fit-tmiem tagħhom, hu perjodu inaċċettabbli.

Ikkunsidrat

Jirriżulta ben ċar, mill-assjem tal-provi, illi filwaqt li l-kawża kriminali kontra Tarcisio Mifsud Bonnici hija waħda serja ħafna u tirrigwarda akkużi li jistgħu jkollhom implikazzjoni serji ħafna, kemm fuq Mifsud stess kif ukoll fuq il-perċezzjoni pubblika żviluppata tul iż-żminijiet dwar l-entita' u serjeta' tal-każ hekk imsejjaħ 'Skandlu taż-Żejt', dana ma jfissirx illi persuna għandha tiġi żvestita mid-dritt illi tingħata smigħ xieraq fi żmien raġjonevoli.

Hawnhekk, il-Qorti ser tagħmel tagħha r-raġunament magħmul mill-Prim' Awla fil-kawża fuq imsemmija fejn, dwar id-dewmien, għamlet tali konklużjonijiet:

In-nuqqas ewlieni tal-intimat kien kostitwit mill-fatt li, għalkemm si trattava ta` 'a high profile prosecution', għal raġunijiet bil-wisq ovvji, il- prosekuzzjoni, għalkemm jidher li bdiet tirranka tajjeb, aktar ma bdew jgħaddu x-xhur u s-snin, aktar bdiet taqa` lura f`dak li wieħed jistenna minnha f`każi daqstant sensittivi u delikati.

Il-prinċipju għandu jkun li 'the rule of law' tgħodd għal kulħadd l-istess.

Daqstant ieħor huwa basilari l-prinċipju li l-proċess ġudizzjarju, speċjalment dak penali, fejn favur l-akkużat treġi l-presunzjoni tal-

innoċenza, għandu jitmexxa dejjem skont il-liġi, iżda bil-ħeffa li tkun dettata mill-fattispeċi ta` kull każ.

Meta mbagħad ikollok każi, bħal dak li penalment jinvolvi lir-rikorrenti, fejn l-effett fuq il-persuni akkużati jkun, minn żmien għal żmien, taħt il- lenti tal-opinjoni pubblika, u f`soċjeta` demokratika, bħhal ma hija tagħna, l-opinjoni pubblika għandha vuċi qawwija, hemm il-proċess ġudizzjarju għandu jilħaq il-milja tiegħu.

Din il-Qorti tisħaq illi fil-każ tal-lum seħħ dewmien inġustifikat mhux raġjonevoli da parti tal-intimat, sal-punt li kien hemm leżjoni tal-jedd tar-rikorrenti għal smigħ xieraq, liema dewmien m`għandux ikun addebitat lir-rikorrenti/akkużati jew lill-Qorti.

Din il-Qorti ma tistax ma tosservax illi, fuq medda ta' sebgħa u għoxrin seduta illi saru fuq perjodu ta' ftit anqas minn tlett snin qabel ma ħarġu l-Att tal-Akkuża fil- konfront ta' Mifsud, f'aktar minn nofs tali seduti, ossija ħmistax-il seduta (15), ma sar assolutament xejn.

Din il-Qorti ma tistax ma tosservax ulterjorment illi, anke wara illi inħarġet l-Att ta' Akkuża, l-Avukat Ġenerali ma ppermettiex lill-Qorti illi tipproċedi bil-kawża bi speditezza, kif huwa opportun f'każijiet ta' tali portata, iżda rabtet idejn il-Qorti tal-Maġistrati, li qabel ma jingħalqu l-provi prosekuzzjoni, kellhom jinstemgħu xhieda ta' persuni akkużati b'reati konnessi intrisikament mal-każ ta' Mifsud, bir- riżultat illi fuq medda ta' tlett snin, saru erbatax-il seduta (14) fejn ma ġara assolutament xejn.

Għalhekk, jidher ċar illi fil-proċeduri kontra Tarcisio Mifsud Bonnici, fuq medda ta' sitt snin, saru b'kollox wieħed u erbgħin seduta (41), fejn f'aktar minn żewġ terzi tas- seduti, ossija disgħa u għoxrin seduta (29), MA INĠIEBU EBDA PROVI! – tali dewmien ċertament ma jistax jiġi imputat lill-Qorti illi ċertament għamlet l- għalmu tagħha sabiex tagħmel seduti b'mod regolari, iżda huwa nuqqas imputabbli unikament lill-Prosekuzzjoni kif ukoll lill Avukat Ġenerali illi rabat idejn il-Qorti tal-Maġistrati li kellha ta' bilfors tisma' x-xhieda indikati mill- Pulizija.

Tali aġir huwa ċar illi qiegħed jilliedi d-dritt ta' smigħ xieraq ta' Tarcisio Mifsud Bonnici illi, fl-eta avvanzata tiegħu, għandu dritt illi l-proċeduri fil-konfront tiegħu jiġu deċiżi fi żmien raġjonevoli – jiġi rilevat illi ġia miet wieħed mill-erbgħa 'ko- akkużati', ossija Alfred Tombion, f'tali perjodu ta' stennija – x'qed jistennew il- prosekuzzjoni … illi jmutu x-xhieda l-oħra kollha, inkluż Tarcisio Mifsud Bonnici?

Għalhekk, jirriżulta ċar illi d-dritt ta' smigħ xieraq ta' Tarcisio Mifsud Bonnici qiegħed jiġi leż bl-aġir tal-Prosekuzzjoni u l-Avukat Ġenerali illi ma jiddikjarax magħluq l-istadju tal-provi tiegħu, u għalhekk il-Qorti jenħtieġ illi tagħti rimedju.

Il-Qorti tosserva illi fil-każ fuq imsemmi ta' Portelli u Cassar, il-Prim' Awla għaddiet biex tat rimedju illi ġie sekondat u aċċetat mill-Qorti Kostituzzjonali, u dana kien li ġej:

Il-Qorti tqis illi, tenut kont tal-mod kif svolġew il-fatti, ir-rimedju l-aktar indikat huwa li tipprefiġġi terminu sabiex il-prosekuzzjoni tressaq il- provi kollha li fadal fil-proċediment kriminali pendenti kontra r- rikorrenti, u l-intimat jirrinvija għall-ġudizzju l-atti quddiem il-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja.

Rimedju ta` din ix-xorta jassikura l-bilanċ ta` drittijiet u obbligi fil-proċess kriminali, b`mod u manjiera li fil-konkret id-dewmien ma jkomplix jikkaġuna leżjoni tad- dritt għal smigħ xieraq kif imħares bil-Kostituzzjoni u bil-Konvenzjoni.

Din il-Qorti jidhrilha illi, fl-aħjar interess tal-ġustizzja, filwaqt illi ma għandhiex tipprekludi lill-Prosekuzzjoni u l-Avukat Ġenerali jressqu l-provi tagħhom sabiex jippruvaw il-każ tagħhom kif għandhom obbligu jagħmlu, tqis ukoll illi dana għandu jsir f'terminu fiss u perentorju, wara liema trapass ta' żmien, il-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali għandha tipproċedi biex tiddikjara l-istadju tal-provi prosekuzzjoni magħluqa u għandha tgħaddi biex tisma' x-xhieda prodotti mill-akkużat Tarcisio Mifsud Bonnici, jekk jidhirlu opportun illi jressaq provi.

Din il-Qorti tqis illi tali periodu għandu jkun ta' erbgħa xhur mid-data ta' dina

Konklużjoni Il-Qorti, Wara illi rat ir-referenza kostituzzjonali illi saritilha mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali fil-proċeduri fit-12 ta' Novembru 2018 fil-proċeduri 'Il-Pulizija vs Tarcisio Mifsud Bonnici'; Wara illi rat il-provi prodotti u rat is-sottomissjonijiet ta' l-abbli difensuri tal- partijiet; Tgħaddi biex taqta' u tiddeċiedi l-vertenza billi: Tiddikjara illi d-dritt ta' smigħ xieraq ta' Tarcisio Mifsud Bonnici, kif sanċiti fl-Artikolu 39 (2) tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni Europea għad-Drittijiet tal-Bniedem, qiegħed jiġu lilu vjolat bl-aġir tal-Prosekuzzjoni u l-Avukat Ġenerali fil-proċeduri kontra l-istess Tarcisio Mifsud Bonnici kif fuq aħjar deskritt, u għalhekk;

Tordna lill-Avukat Ġenerali w il-Pulizija sabiex, sa mhux aktar tard minn erbgħa (4) xhur millum, jagħlqu l-provi tal-prosekuzzjoni fil-kawża fl-ismijiet "Il- Pulizija vs Tarcisio Mifsud Bonnici" fuq riferita, irrispettivament minn min ikun fadal jixhed jew le skond l-istess Avukat Ġenerali.

Il-Qorti tirrinvija l-atti għall-ġudizzju lill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali.

Spejjeż tal-proċeduri odjerni jkunu kollha a kariku tal-Avukat Ġenerali.

Francesco Abdellatif LL.D. LL.M. (IMLI) Imħallef Rita Xicluna Deputat Reġistratur


MALTA QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) BHALA QORTI TA' GUDIKATURA KRIMINALI MAGISTRAT DR. MALANI BEZZINA K/A BEZZINA WETTINGER B.A., LL.D. L-Ufficjal Principali ta' l-Immigrazzjoni (Spettur Christian Busuttil Risiott) Vs Dedic Stroud Araya Afewerki Ayman Falzon Spiteri Amir Adam Salim Zammit Peregin Juma Daniel Cardona Scerri Redwan Zammit Calleja Cossai Jar Sceberras Trigona Mohamed Khamis Ishac Saragozza Pisani

Illum 13 ta' Lulju 2021 Il-Qorti, Rat l-imputazzjonijiet migjuba fil-konfront ta' Dedic Elfezani ta' hamsa u ghoxrin (25) sena, ta' nazzjonalità Eritrejana, iben Weldegers u Saba, imwieled Gaeben, Zoba Debub, nhar is-16 ta 'Frar 1996, residenti Hal Far Tent Village u detentur tan-numru tal-Pulizija 20DD-018, ta' Araya Afewerki ta' ghoxrin (20) sena, ta' nazzjonalità Eritrejana, iben Afewerki u Alem, imwieled Debub nhar l-1 ta ' Lulju 2001, residenti Hal Far Tent Village u detentur tan-numru tal-Pulizija 20DD- 019, ta' Ayman Falzon Spiteri ta' tmintax-il (18) sena, ta' nazzjonalità Sudaniza, iben Falzon Spiteri u Muscat Triolo, imwieled Ħaż-Żabbar, Il-Gżira, nhar is-16 ta 'Novembru 2002, residenti Hal Far Tent Village u detentur tan-numru tal-Pulizija 20H-056, ta' Amir Borg Rapa ta' tmintax-il (18) sena, ta' nazzjonalità Sudaniza, iben Amad u Amna, imwieled Al Fashir, Il-Gżira, nhar is-27 ta 'Settembru 2002, residenti Hal Far Tent Village u detentur tan-numru tal-Pulizija 20I-030, ta' Salim Zammit Peregin Juma ta' sittax-il (16) sena, ta' nazzjonalità Guntrip, iben Ali u Fatima, imwieled Merlay, Il-Gżira, nhar it-8 ta 'Settembru 2004, residenti Dar Liedna, Ħal Ghaxaq, u detentur tan-numru tal- Pulizija 20HH-065, ta' Daniel Cardona Scerri ta' wiehed u ghoxrin (21) sena, ta' nazzjonalità Eritrejana, iben Berhane u Festa, imwieled Gasr-Barka Region nhar l-1 ta 'Jannar 2000, residenti Hal Far Tent Village u detentur tan-numru tal-Pulizija

20N-058, ta' Redwan Zammit Calleja Cossai Zahra Conti Alnabi ta' hamsa u ghoxrin (25) sena, ta' nazzjonalità Sudaniza, iben Zammit Calleja Cossai u Mariam, imwieled Il-Gżira nhar id- 19 ta 'Marzu 1996, residenti Hal Far Tent Village u detentur tan-numru tal-Pulizija 20O-040, u ta' Mohamed Khamis Ishac Alnour ta' ghoxrin (20) sena, ta' nazzjonalità Sudaniza, iben Khamis u Attard Glivau, imwieled Al Qadarif nhar il-5 t'Ottubru 2001, residenti Hal Far Tent Village u detentur tan-numru tal- Pulizija 20Z-309, talli fil-5 ta' Lulju 2021 u fil-jiem ta' qabel f'dawn il-Gzejjer:

Kellhom fil-pussess taghhom dokumenti mahruga minn awtorità kompetenti, jew li, ittrasferew dawn id-dokumenti lil persuni ohra jew ircevew dokumenti li gew ittrasferiti lilhom minn persuni ohra, u dan bi ksur ta' l-Artikolu 3 tal- Kap. 61 tal-Ligijiet ta' Malta;

61 tal-Ligijiet ta' Malta; u

Fl-istess zmien, lok u cirkostanzi taw prospett falz, dikjarazzjonijiet foloz jew taghrif ta' fatti foloz lil-Ufficjal Principali ta' l-Immigrazzjoni, u dan bi ksur ta' l-Artikolu 32(1)(c) tal-Kap.

217 tal-Liġijiet ta' Malta.

Ikkommetta rat li ghalih hemm piena ta' prigunerija, u dan fil-perjodu operattiv tas-sentenza sospiza moghtija mill-Qorti datata 19 ta' Settembru 2020, liema sentenza saret definittiva u ma tistax tigi mibdula; u

Sar recediv ai termini ta' l-Artikolu 49 u 50 tal-Kodici Kriminali billi

ikkommetta reat wara sentenza li saret definittiva.

Rat id-dokumenti esebiti mill-Prosekuzzjoni: (1) Fir-rigward ta' l-imputat Mehari Stroud: (a) Karta ta' l-Identità mahruga mill-Awtoritajiet Taljani - Dok.

"A"; (b) Passaport mahrug mill-Awtoritajiet tar-Repubblika tas-Senegal - Dok.

"C" u Dok.

"D";(d) Stqarrija ta' l-imputat - Dok.

"E"; (e) Dikjarazzjoni ta' rifjut ta' l-imputat ghall-jedd tal-parir legali - Dok.

"F"; (f) Il- fedina penali ta' l-imputat - Dok.

"G"; (2) Fir-rigward ta' l-imputat Araya Gingell Little John: (g) Karta ta' l-Identità mahruga mill-Awtoritajiet Taljani - Dok.

"H"; (h) Passaport mahrug mill-Awtoritajiet tar-Repubblika tal-Gambia - Dok.

"J" u Dok.

"K"; (j) Stqarrija ta' l-imputat - Dok.

"L" u (k) Il-fedina penali ta' l-imputat - Dok.

"M"; (3) Fir-rigward ta' l-imputat Ayman Falzon Spiteri: (l) Karta ta' l-Identità mahruga mill-Awtoritajiet Taljani - Dok.

"N"; (m) Passaport mahrug mill-Awtoritajiet tar-Repubblika tal-Gambia - Dok.

“Q” u Dok.

“R”; (p) Stqarrija ta' l-imputat - Dok.

“S”; (q) Dikjarazzjoni ta' rifjut ta' l-imputat ghall-jedd tal-parir legali - Dok.

“T”; (r) Il-fedina penali ta' l-imputat - Dok.

“U”; (4) Fir-rigward ta' l-imputat Amir Borg Rapa: (s) Karta ta' l-Identità mahruga mill-Awtoritajiet Taljani - Dok.

“V”; (t) Passaport mahrug mill-Awtoritajiet tar-Repubblika tal-Gambia - Dok.

“X” u Dok.

“Y”; (v) Stqarrija ta' l-imputat - Dok.

“Z”; (w) Dikjarazzjoni ta' rifjut ta' l-imputat ghall-jedd tal-parir legali - Dok.

“Za”; (x) Il- fedina penali ta' l-imputat - Dok.

“Zb”; (5) Fir-rigward ta' l-imputat Salim Ali Saliba Lorenzen: (y) Karta ta' l-Identità mahruga mill-Awtoritajiet Taljani - Dok.

Passaport mahrug mill-Awtoritajiet tar-Repubblika ta' Sierra Leon - Dok.

"C1" u Dok.

"D1"; (bb) Stqarrija ta' l-imputat - Dok.

"E1"; (cc) Dikjarazzjoni ta' rifjut ta' l-imputat ghall-jedd tal-parir legali - Dok.

"F1"; (dd) Il-fedina penali ta' l-imputat - Dok.

"G1"; (6) Fir-rigward ta' l-imputat Daniel Cardona Scerri: (ee) Karta ta' l-Identità mahruga mill-Awtoritajiet Taljani - Dok.

"H1"; (ff) Passaport mahrug mill-Awtoritajiet tar-Repubblika tal-Gambia - Dok.

"J1" u Dok.

"K1"; (hh) Stqarrija ta' l-imputat - Dok.

"L1"; (ii) Dikjarazzjoni ta' rifjut ta' l-imputat ghall-jedd tal-parir legali - Dok.

"M1"; (jj) Il-fedina penali ta' l-imputat - Dok.

"N1"; (7) Fir-rigward ta' l-imputat Redwan Bakhit Vella Borda: (kk) Karta ta' l-Identità mahruga mill-Awtoritajiet Taljani - Dok.

"O1"; (ll) Passaport mahrug mill-Awtoritajiet tar-Repubblika tal- Gambia - Dok.

"Q1" u Dok.

“R1”; (nn) Stqarrija ta' l-imputat - Dok.

“S1”; (oo) Dikjarazzjoni ta' rifjut ta' l-imputat ghall-jedd tal-parir legali - Dok.

“T1”; (pp) Il-fedina penali ta' l-imputat - Dok.

“U1”; (8) Fir- rigward ta' l-imputat Mohmaned Khamis Ishac Catania: (qq) Karta ta' l-Identità mahruga mill-Awtoritajiet Taljani - Dok.

“V1”; (rr) Passaport mahrug mill- Awtoritajiet tar-Repubblika tal-Gambia - Dok.

“X1” u Dok.

“Y1”;(tt) Stqarrija ta' l-imputat - Dok.

“Z1”; (uu) Dikjarazzjoni ta' rifjut ta' l-imputat ghall-jedd tal-parir legali - Dok.

“Z1a”; u (vv) Il-fedina penali ta' l- imputat - Dok.

Rat li l-imputati kollha rregistraw ammissjoni ghall-imputazzjonijiet kollha migjuba fil-konfront taghhom, liema ammissjoni giet ikkonfermata mill-istess imputati wara li l-Qorti a tenur ta' l-Artikolu 453(1) tal-Kap.

9 tal-Ligijiet ta' Malta, avzathom bil- konsegwenzi legali ta' dik l-ammissjoni w ikkoncedietilhom zmien bizzejjed biex jergghu jikkonsidraw t-twegiba taghhom u jerggħu lura minnha; Semghat is-sottomissjonijiet dwar il-piena; Ikkunsidrat l-atti kollha tal-kawza; Ikkunsidrat: L-imputati kollha flimkien qed jigu akkuzati talli fil-5 ta' Lulju 2021 u fil-jiem ta' qabel f'dawn il-Gzejjer: (1) Kellhom fil-pussess taghhom dokumenti mahruga minn awtorità kompetenti, jew li, ittrasferew dawn id-dokumenti lil persuni ohra jew ircevew dokumenti li gew ittrasferiti lilhom minn persuni ohra, u dan bi ksur ta 'l- Artikolu 3 tal-Kap.

61 tal-Ligijiet ta 'Malta; (2) Fl-istess zmien, lok u cirkostanzi ghamlu uzu jew ittantaw jaghmlu uzu minn dokumenti mahruga lil persuni ohra, cioè dawk diga' msemmija, u dan bi ksur ta' l-Artikolu 4 tal-Kap.

61 tal-Ligijiet ta' Malta; u (3) Fl-istess zmien, lok u cirkostanzi taw prospett falz, dikjarazzjonijiet foloz jew taghrif ta' fatti foloz lil-Ufficjal Principali ta' l-Immigrazzjoni, u dan bi ksur ta' l- Artikolu 32(1)(c) tal-Kap.

217 tal-Liġijiet ta' Malta.

L-imputat Araya Bharwani wahdu qed jigi akkuzat talli: (4) Ikkommetta rat li ghalih hemm piena ta 'prigunerija, u dan fil-perjodu operattiv tas-sentenza sospiza moghtija mill-Qorti datata 19 ta 'Settembru 2020, liema sentenza saret definittiva u

ma tistax tigi mibdula; u (5) Sar recediv ai termini ta 'l-Artikolu 49 u 50 tal-Kodici Kriminali billi kkommetta reat wara sentenza li saret definittiva.

L-imputati lkoll wiegbu li huma hatja ta' l-imputazzjonijiet dedotti fil-konfront taghhom u ghaldaqstant fid-dawl ta' tali ammissjoni l-Qorti ssibhom ilkoll hekk hatja ta' l-imputazzjonijiet kollha deddoti kontra taghhom.

Ghall-finijiet ta' piena hadet in konsiderazzjoni l-fatt li l-imputati kollha rregistraw ammissjoni bikrija, li l-imputat Salim Ali Saliba Lorenzen huwa minorenni, li l-imputati Ayman Abdalhadi u Amir Adam ghandhom tmintax-il (18) sena u li l-imputati Ayman Falzon Spiteri, Amir Adam, Salim Ali Saliba Lorenzen, Redwan Zammit Calleja Cossai u Mohamed Khamis Ishac Catania ikkooperaw mal-Pulizija.

Ghaldaqstant il-Qorti: 1.

Wara li rat u kkunsidrat l-Artikoli 31 u 37(2) tal-Kap.9 tal-Ligijiet ta' Malta, l- Artikoli 3 u 4 tal-Kap.61 tal-Liġijiet ta' Malta u l-Artikolu 32(1)(c) tal-Kap.

217 tal- Ligijiet ta' Malta, filwaqt li ttenni li qed issib lill-imputat Salim Ali Saliba Lorenzen hati, fuq ammissjoni tieghu, ta' l-imputazzjonijiet dedotti kontrih, tikkundannah ghall- perijodu ta 'xahrejn (2) prigunerija effettiva;

Wara li rat u kkunsidrat l-Artikoli 3 u 4 tal-Kap.61 tal-Liġijiet ta' Malta u l-Artikolu 32(1)(c) tal-Kap.

217 tal-Ligijiet ta' Malta, filwaqt li ttienni li qed issib lill-imputati Ayman Falzon Spiteri, Amir Borg Rapa, Redwan Toutoungi Sceberras Trigona u Mohamed Khamis Ishac Catania hatja, fuq ammissjoni taghhom, ta' l- imputazzjonijiet dedotti kontrihom, tikkundannhom ghall-perijodu ta' erba' (4) xhur prigunerija effettiva kull wiehed;

217 tal-Ligijiet ta' Malta, filwaqt li ttienni li qed issib lill-imputati Mehari Elfezani u Daniel Cardona Scerri hatja, fuq ammissjoni taghhom, ta' l- imputazzjonijiet dedotti kontrihom, tikkundannhom ghall-perijodu ta' sitt (6) xhur prigunerija effettiva kull wieħed; u

Wara li rat u kkunsidrat l-Artikoli 31, 49 u 50 tal-Kap.9 tal-Ligijiet ta' Malta, l- Artikoli 3 u 4 tal-Kap.61 tal-Liġijiet ta 'Malta u l-Artikolu 32(1)(c) tal-Kap.

217 tal- Ligijiet ta 'Malta, filwaqt li ttenni li qed issib lill-imputat Araya Bharwani hati, fuq ammissjoni tieghu, ta' l-imputazzjonijiet dedotti kontrih, tikkundannah ghall- perijodu ta' disa' (9) xhur prigunerija effettiva, u wara li rat l-Artikoli 28A u 28B tal-Kap.9 tal-Ligijiet ta' Malta, il-Qorti tqis li fic-cirkostanzi ta' dan il-kaz, fejn anke l-imputat Araya Bharwani ammetta fi stadju bikri tal-proceduri, ma tkunx haga gusta li taghmel ordni fil-konfront ta' l-imputat Araya Bharwani ai termini ta' l- Artikolu 28B(1) tal-Kap.9 tal-Ligijiet ta' Malta u ghaldaqstant minflok qed tibdel l- ordni originali maghmul bis-sahha ta' l-Artikolu 28A(1) tal-Kap.9 tal-Ligijiet ta' Malta bis-sentenza pronuncjata mill-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali kif presjeduta mill-Magistrat Dr. Clarie Gaerty fid- 19 ta' Settembru 2020 fil-konfront ta' Araya Bharwani, u flok il-perijodu operattiv hemm specifikat qed timponi perijodu operattiv ta' sentejn (2) dekoribbli mid-data ta' din is-sentenza.

Ai termini ta' l-Artikolu 534AD tal-Kap.9 tal-Ligijiet ta' Malta, il-Qorti infurmat lill- imputati bid-dritt taghhom li jinghataw kopja tas-sentenza f'lingwa li jifhmu.

L-imputati

Mehari Elfezani, Araya Bharwani u Daniel Cardona Scerri jiddikjaraw li jixtiequ kopja tas- sentenza bil-lingwa Tigrinja u l-Qorti qed tinnomina lil Sium Amato Gauci Grech Sant sabiex taghmel traduzzjoni tas-sentenza mill-lingwa Ingliza ghal-lingwa Tigrinja, liema sentenza a sua volta ghandha tigi tradotta mill-Malti ghall-Ingliz minn Dounia Coppini li qed tigi nominata għal tali skop.

L-imputati Ayman Solberg Bell, Amir Borg Rapa, Salim Zammit Peregin Saliba Lorenzen, Redwan Toutoungi Sceberras Trigona u Mohamed Khamis Ishac Catania jiddikjaraw li jixtiequ kopja tas-sentenza bil-lingwa Gharbija u l-Qorti qed tinnomina lil dounia Coppini sabiex taghmel traduzzjoni tas-sentenza mill-lingwa Maltija ghal-lingwa Gharbija MAGISTRAT DEPUTAT REGISTRATUR