Qorti tal-Appell Kriminali

(Spettur Sarah Sladden)

Illum 12 ta' Dicembru, 2018,

Maltija bin-numru 929432M, akkuzat quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala

Qorti ta' Gudikatura Kriminali:

Talli b'diversi atti magħmulin b'riżoluzzjoni waħda f'diversi dati, ħinijiet ġewwa

Xuereb Stables, Sqaq l-Istalel, Marsaxlokk, matul il-perjodu ta' bejn il-11 ta' Lulju, 2014 u

s-snin jew xhur ta' qabel din id-data u f'ħinijiet differenti u b'diversi atti magħmulin,

ukoll jekk fi żminijiet differenti u li jiksru l-istess dispożizzjonijiet tal-Liġi, u li ġew

magħmula b'riżoluzzjoni waħda, ġewwa l-fond sitwit Xuereb Stables, Sqaq l-Istalel,

B'mezzi qarrieqa li bihom jista' jwaqqaf jew ibiddel il-kejl, tal-kwantità

meħuda jew ikkunsmata fil-fond hawn fuq imsemmi u kkommetta serq ta'

dawl elettriku ikkwalifikat bil-ħin, mezz, lok, kif ukoll bil-valur li huwa ta'

tliet elef u ħamsa u tletin euro u sitta u ħamsin ċenteżmu tal-Euro (€3,035.56c)

għad-dannu tal-Korporazzjoni Enemalta;

Talli fl-istess data, ħin, lok u ċirkostanza volontarjament għamel ħsara fil-

makkinarju jew fil-gumni tal-elettriku jew ikkaġuna t-telf tal-kurrent elettriku;

U aktar talli sar reċidiv taħt l-artikoli 49 u 50 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta.

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali,

tat-30 ta' Jannar, 2018, fejn il-Qorti wara li rat l-artikoli 17(b)(h), 18, 20, 31, 49, 50,

261(b)(c)(f), 263, 264, 267, 270, 278(3), 279(a), 280(2), 281(c) u 326(1)(c) tal-Kapitolu IX

tal-Liġijiet ta' Malta, sabet lill-imputat hati tal-akkuza migjuba fil-konfront tieghu, u

Inoltre` wara li rat l-artikolu 532A tal-Kapitolu IX tal-Ligijiet ta' Malta, moqri

flimkien mal-artikolu 24 tal-Kapitolu 446 tal-Ligijiet ta' Malta, ordnat lill-hati jhallas

lill-parte leza s-somma ta' €140 rapprezentanti kumpens u danni sofferti mill-parte

Rat l-atti u d-dokumenti kollha.

Rat il-fedina penali aggornata tal-appellant esebita mill-prosekuzzjoni fuq ordni tal-

Rat ir-rikors tal-appell ta' Joseph Henny, ipprezentat fir-registru ta' din il-Qorti fid-

9 ta' Frar 2018, fejn talab lil din l-Onorabbli Qorti joghgobha tbiddel is-sentenza

appellata billi tirrevoka u thassar l-istess sentenza u ssib lill-appellanti mhux hati kif

akkuzat; u fin-nuqqas u bla pregudizzju ghall-ewwel talba f'kaz li tinstab htija billi

tibdel il-piena ghal wahda mhux karcerarja.

Rat illi l-aggravji tal-appellant Joseph Henny huma s-segwenti u cioe`:-

Illi l-ewwel aggravju huwa konness mal-gbir tal-provi in sostenn tal-akkuza li

L-akkuzat qed jilmenta li fil-kunsiderazzjoni u fil-gbir tal-

provi kien hemm nuqqas kbir li wassal biex hemm ksur tal-artiklu 39(6)(b) u (d) tal-

Kostituzzjoni fejn jintalab li l-akkuzat jinghata smigh xieraq biex jiddefendi ruhu.

Illi jinghad bir-rispett li ghall-akkuza li gabet il-prosekuzzjoni (il-pulizija) kien

hemm nuqqas kbir fl-intervent li kellu jkun hemm mill-pulizija biex jingabru l-provi

Jekk wiehed isegwi l-andament tal-process malajr jinduna li l-

pulizija kellha l-inqas intervent possibbli biex tara li jkollha f'idejha l-ahjar prova

Li gara kien li fuq il-post fejn saret l-ispezzjoni ntbaghtu

zewg kuntistabbli li ma kienux hemm biex jigbru xi provi imma semplicement biex

izommu l-ordni pubblika.

Bhala fatt l-akkuzat minkejja d-drittijiet tieghu ta l-access

lill-ufficjali tal-Enemalta biex dawn jikkonstataw dak li kien hemm fl-istalla.

Illi eventwalment l-esponenti gie akkuzat b'serq ta' 'elettriku' mis-sistema tal-

Kien jehtieg allura li jingabru provi in sostenn ta' din l-akkuza.

mistoqsija allura hija, kif hu l-ahjar mod biex dan jigi ppruvat?

Billi l-akkuza hija ta'

serq, allura jehtieg li b'xi mod wiehed jasal ghall-valur tas-serqa.

dover tal-Pulizija li b'mod indipendenti mill-misruq, huma jgibu prova li dan is-serq

li sar u sar sal-valur kif akkuzat l-esponenti.

Minn dan kollu jinghad bir-rispett li l-

ufficjali tal-pulizija ma ghamlu xejn.

L-akkuza li nharget sena wara mill-Pulizija hija

kollha mibnija fuq dak li ghamlu l-ufficjali tal-istess misruqa, l-Enemalta.

jinghad bir-rispett ma ghamlet l-ebda investigazzjoni.

Dana skont l-esponenti huwa

difett kbir u ssuggetta lill-esponenti ghal smigh mhux xieraq fejn ma nghatax il-

facilitajiet kollha biex jiddefendi ruhu sewwa.

Illi kif ser jinghad aktar 'l isfel, fil-kawza ngabu bhala prova dak li jghidu l-ufficjali

tal-Enemalta dwar l-allegata serqa ta' kurrent.

Huma jghidu li sabu l-kurrent fil-'fuse

box' tal-Enemalta u jallegaw li minn dak il-kurrent kien jiehu l-akkuzat.

kkontestat mill-esponenti li dejjem sostna li hu kien wassal id-dawl fl-istalla

b'extension minn stalla ohra fejn kellu l-kurrent u meter.

Dwar dan ser jinghad aktar

Illi l-punt in difeza li qed jaghmel l-esponenti huwa li l-Pulizija li qed tmexxi l-

prosekuzzjoni kellha d-dover li kontra tieghu ggib l-ahjar prova u mhux

semplicement toqghod u tistrieh biss fuq dak li jghidu l-ufficjali tal-misruq

Jikkontendi l-esponenti li hawn kien ikun opportun u kien id-dover tal-

prosekuzzjoni li f'dan il-kaz jitqabbad 'electrical engineer' biex huwa bhala espert 3

indipendenti jezamina x-xena tal-allegat delitt u jipprova jsib mezzi biex isostni l-

allegat serq, jekk kien hemm, u jara kif jikkwantifikah.

Minn dan ma sar xejn ghax il-

prosekuzzjoni striehet, a dannu tal-akkuzat, biss fuq dak li jghidu tal-Enemalta u fuq

il-kalkolu massimu li ghogbu jistma wiehed mill-ufficjali.

Dan il-modus operandi mill-

prosekuzzjoni huwa ta' pregudizzju kbir ghall-akkuzat u jilledi d-dritt tieghu ghal

process u facilitajiet xierqa biex jiddefendi ruhu.

It-tieni aggravju huwa konness ma' dan l-ewwel billi l-esponenti jsostni illi l-

provi li ngabu kontrih mhumiex sufficjenti biex jeliminaw kull dubju ragonevoli u

jippruvaw il-htija kif migjuba kontra tieghu.

Qed jinghad dan il-ghaliex l-esponenti

fic-cirkostanzi li sab ruhu pprova jiddefendi ruhu bl-ahjar mod possibbli.

Illi l-esponenti dejjem cahad l-akkuza li huwa seraq xi kurrent tal-Enemalta.

kontenzjoni tieghu dejjem kienet li huwa kien iwassal il-kurrent fl-istalla fejn

instabet il-'fuse box' tal-Enemalta fl-ixkora permezz ta' estensjoni bil-wire mill-istalla

Minkejja li huwa jghid li dahhal lill-ufficjali

tal-Enemalta fihom kollha, dawn ma jsemmu xejn dwar il-'wires' hergin mill-'meter'

ufficjali u l-'wires' li jaslu sal-istalla inkriminata.

Dwar dawn l-esponenti pprezenta

xi ritratti li l-Magistrat ilmentat li dawn kienu ttiehdu fi zmien differenti mid-data

Bir-ragun qalet hekk.

l-prosekuzzjoni m'ghamlet

investigazzjoni dwar l-operat tal-akkuzat li fil-mument tal-ispezzjoni ma kellu l-ebda

konsulent legali biex jiddiregih ghal smigh u facilitajiet xierqa fil-kawza kif kienet

fid-dover li taghmel il-prosekuzzjoni.

Illi l-esponenti dejjem stqarr li mhux hati kif akkuzat.

Hekk qed jissottometti f'dan l-

Di pui qed jasserixxi li lanqas il-provi li ngabu kontrih ma huma sufficjenti

biex jippruvaw il-htija tieghu lil hemm minn kull dubju ragonevoli.

L-esponenti qed

jissottometti li m'hemmx prova li kien hemm konnessjoni bejn is-supply fil-'fuse

box' fl-ixkora u s-sistema ta' tubi li kien hemm fl-istalla.

Lanqas ma ngabet prova li l-

magna tal-incanar prezenti fl-istalla kienet tahdem u thaddmet biex insteraq il-

Illi t-tliet ufficjali tal-Enemalta in kontro-ezami ma qablux dwar dak li sabu fix-xena

Waqt li l-akkuzat baqa' jiftakar li meta ezaminaw dak li kien hemm fl-

istalla rrizulta li kien hemm kurrent sal-'fuse box' fl-ixkora.

Jiftakar u jaf li fil-'fuse

box' fil-hajt ma kienx hemm kurrent u l-ufficjali tal-Enemalta ma xeghluhomx.

Difatti meta mistoqsija dwar dawn min qal li xeghluhom u min qal li ma jiftakarx li

Dan huwa nuqqas gravi ghax jekk ma tippruvax li t-tubi kienu jixghelu

kif se tipprova l-konsum.

Dan huwa mittiehed mix-xhieda li huwa ufficjal tal-Enemalta li l-

prosekuzzjoni bbazat l-akkuza taghha kontra l-esponenti.

Huwa essenzjali li dan

jivverifika kienux jixghelu t-tubi ladarba hemm l-akkuza li kien hemm serq ta'

Madanakollu lanqas ix-xhud John Mercieca Said ma jikkonferma li t-tubi xeghlu.

dana jghid li meta mar hu ma kienx hemm tubi jixghelu.

Tant li a fol 108 jispicca

jghid li jikkonferma li sal-istalla kien hemm id-dawl.

Illi hemm imbaghad il-kwistjoni tal-magna tal-incanar.

Dwar din il-magna li jinghad

Dan peress li dawn

it-tliet ufficjali ma jaqblux bejniethom li fl-istalla kien hemm it-'three phase' u allura

b'dan l-apparat li kieku kien jikkonsma hafna kurrent hemm dubju kemm l-akkuzat

seta' seraq kurrent.

Illi x-xhud Joseph Hunt fix-xhieda tieghu jidher li hu altru minn kompetenti.

Huwa jiddikjara kategorikament:-

"Litteralment f'dik il-magna ma setghetx tahdem, ufficjalment kif kienet prezenti dakinhar.

Ir-raguni hi li l-magna trid it-tliet 'phases' biex tahdem, pero` ezistenti dakinhar li morna

Allura l-magna ma kinitx f'kundizzjoni li taghfas il-buttuna

u tista' tixghel."

Dana jfisser illi l-apparat li bih suppost l-esponenti seraq il-maggor parti tad-dawl

ma kienx f'kundizzjoni li jahdem u l-esponenti zgur li bih ma seraqx kurrent.

Illi ma rridux ninsew li l-akkuzat qed jinghad li seraq il-kurrent tal-Enemalta fl-

ammont ta' €3,035.56.

Difatti kien xehed Alan De Carlo kif hadem il-kont biex 5

Fil-kontro-ezami dan jixhed li huwa bena l-kunteggi tieghu

fuq l-konsum li seta' sar ghal hames snin permezz tal-hames tubi u l-magna tal-

Meta wiehed jipprova jifhem kif wasal ghal dawn ic-cifri ix-xhud, jidher li

hemm diversi nuqqasijiet.

A fol 97/18 tal-process jinghad minnu li s-serq kien biss

ta' €2,710.55.

Mas-somma mbaghad hemm mizjud xi spejjez u penali.

Dana jfisser li

kif inhu akkuzat l-esponenti ma rrizultax ghax l-ewwel nett il-magna ma hadmitx u

lanqas ma hemm certezza 'beyond a reasonable doubt' li t-tubi kienu qed jixghelu jew

Fuq dawn il-kunsiderazzjonijiet biss l-akkuzat, jinghad bir-rispett, kellu jigi

Illi t-tielet aggravju huwa dwar il-piena li l-Onorabbli Qorti tal-Magistrati

ghogobha timponi fuq l-esponenti.

Bla pregudizzju ghal dak li jinghad fuq, l-

esponenti jhoss li anki li kieku huwa jinstab hati bil-mod kif akkuzat, dik il-piena ta'

sentejn prigunerija mhix meritata u hija eccessiva.

Illi l-Onorabbli Qorti sabitu hati ta' recidiva.

Jekk wiehed idur dawra mal-kondotta

tal-akkuzat fl-atti tal-kawza johrog minnha li l-esponenti mhux persuna li wiehed

jista' jigbidlu saqajh jew jaghmel li jrid bih.

L-esponenti jirreagixxi jekk jigi ttantat

jew imkasbar u dal-karattru dahhlu fl-inkwiet.

Barra minn hekk, huwa jhobb l-

annimali u jidher li dejjem kellu xi bhejjem x'jiehu hsieb u minhabba xi nuqqas jew

iehor xellef difrejh mal-gustizzja.

Ma jistax jinghad dan kollu minghajr ma jissemma

l-kaz tas-16 ta' Dicembru 2008 meta kellu f'idejh arma tan-nar.

aktar serju.

Illi minkejja dan kollu, l-esponenti jhoss li m'hemmx xi provi konvincenti li hu xi

kriminal inkallat li jisthoqqlu jbati piena twila ta' prigunerija, anke jekk jirrizulta xi

htija minn dan il-process.

Semghet lill-partijiet jittrattaw il-mertu tal-kaz u dan fis-seduta tal-20 ta' Novembru,

2018 fejn l-istess partijeit talbu lil din l-Onorabbli Qorti tghaddi ghas-sentenza finali

Ikkunsidrat.

L-ispettur Sarah Sladden xehdet nhar is-16 ta' Frar, 2016 u qalet li kienet attendiet

ghal-laqgha li inzammet id-depot fejn l-allura spettur Daniel Elhendawy kien taha xi

kazijiet fejn il-pulizija fis-sena 2014 kienu marru jghamlu xi spezzjoni ghal buon

ordni flimkien mar-rappresentanti tal-Enemalta u dan biex jaraw jekk kienx hemm

tbaghbis fil-meters jew inkella serq ta' elettriku.

Fost il-kazijiet li gew mghoddija

lilha kien hemm il-kaz odjern, Camilleri Known As Pirotta li kienet saret spezzjoni fil-11 ta' Lulju,

2014 fil-fond Xuereb Stables, Iż-Żurrieq Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex) minn certu Robert Farrugia Grech u Joseph

Camilleri Known As Pirotta li hemmhekk sabu lil Joseph Henny u

dawn allegatament raw li kien hemm wire tad-dawl ezattament mill-main li kien

qed jiehu d-dawl.

Hija ghalhekk kienet ghajtet lil dan Henny l-ufficcju taghha nhar

it-13 ta' Jannar 2015 fejn kienet tatu d-drittijiet kollha u fil-fatt kien tkellem ma Dr Joe

Spiteri k/a Spiteri Shaw u ghazel li jwigeb id-domandi li sarulu fl-istqarrija li irrilaxja u kien

Gharfet l-okkorenza esebita fl-atti a fol 11 et seq redatt minn PS 163.

Ikkonfermat li

ghall-ispezzjoni kien hemm ukoll PC 1596 u PC 1138.

Ikkonfermat li l-istqarrija tal-

li gie markat bhala dok SM a fol 29 u cioe' l-kwerela mahruga mill-Enemalta sabiex il

pulizija esekuttiva tieghu passi kontra l-appellant odjern.

Illi nhar il-21 ta' Gunju, 2016 (fol.

53) hija esbiet erbgha sentenzi li inghataw fil-

Robert Attard Grech, Senior Distribution Tradesman mal-Enemalta xehed nhar is-16 ta'

Frar, 2016 u kkonferma li nhar il-11 ta' Lulju, 2014 kien ghamel spezzjoni fil-fond

mgharuf bhala Xuereb Some Wekesa, sqaq l-Istallel Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex) flimkien ma kollega tieghu

Joseph Maindonald u maghhom kien hemm ukoll PC 3376 u PC 1596.

Jghid li f'dawn l-

istallel sab li kien hemm supply imqabbad ma service box minghajr meter tad-dawl

go din l-istalla, ghalhekk il-konsum uzat minn fuq dan is-servizz ma kienx qed jigi

registrat mill-meter ghax ma kienx hemm meter.

Ikkonferma li l-pulizija ikunu

Muri l-inspection form esebita fl-atti u jghid li kien hu li mela l-formola bid-dettalji

tal-konsumatur, bil-load li kien hemm imqabbad fl-istallel li sabu u dan ir-rapport

gie iffirmat minnu u mill-kollegi tieghu.

Ma dan ir-rapport miktub minu huwa

pprezenta sebgha ritratti li ttiehdu mill-foreman Joe Mercieca Said u dawn gew markati bhala

Spjega li dok RB qed juri l-hajt li mal-genb tieghu kien hemm iz-zewg service cables

li kienu gejjin jiffeedjaw lil dawn ir-remissi.

Dan ta' min jghid instabu zewg PVC 2 x

10 kkonnettjati mal-linji.

Mistoqsi jindika fejn kienu dawn il-wires stqarr li ma

jidhrux ghax kienu ghaddejjin minn taht ic-cint.

Id-Dok RB1 jindika is-service box

minghajr meter u maghha hemm is-supply li huwa dawk iz-zewg PVC cables 2 x 10

u l-hrug taghhom fir-ritratt jidhru wire ahmar u iehor iswd u iehor ahmar u iehor

iswed u dawn qed jiffeedjaw l-installation.

Spjega li service box hija l-parti fejn normalment jidhol is-service cables tal-Enemalta.

Dok RB 2 juri l-installation tal-istallel, id-distribution box tieghu u dok RB3 l-istess

jerga' jiffoka fuq is-service box dik li ghadu kemm semma.

Dok RB 4 hu ritrratt fuq

is-service cable iffukat fuq is-service cable biex jindika x'tip ta' materjal kien hemm.

Dok RB5 u RB 6 hemm il-connection li kien hemm mal-overhead lines fejn jidher l-

arblu tal-Enemalta u s-service cable imqabbad bil-line ups mal-linji.

Mistoqsi ghalxiex kienu jintuzaw l-istallel jghid ghaz-zamma ta' zwiemel.

s-soltu jinstabu f'dar residenjzali ma kienx hemm.

Nhar il-25 ta' Lulju, 2017 xehed in kontro esami u mistoqsi jekk il-hames tubi li ra fl-

istalla kienux mixghula jew le jghid li ma jiftakarx pero' kienu kkonnettjati mal-

Mistoqsi kif seta jghid li kien hemm current ghaddej fis-service box

ighid li dan qalu ghaliex kien hemm it-tlett phases fil-box pero' ma ghamlux test bil-

u skonettja l-evidenza.

Qal li ma setax jikkonferma li s-service box kienet qed tintuza

pero' jaf li kienet 'energized'.

Pero' ikkonferma li dak li ra fil-post ma jafx jekk kienx

jixghel jew le.

Qal li l-main kien fl-istallel fejn kienu huma u l-wajers kienu sejrin lejn

ir-remissa fejn kien hemm meter regolari.

Kien l-akkuzat stess li hadhom f'din ir-

remissa biex jghamlu il-verifiki taghhom ta' fejn kien qed jiffedjaw dawn il-wajers.

Kien hemm wajer gej u sejjer lejn ir-remissa.

Ir-remissa kellha id-dawl regolari

b'meter u ghalhekk ma giex indikat fir-rapport taghhom SM.

Fil-fatt lanqas ghar

referenza tal-load li kien hemm fir-remissa ma ghamlu accenn.

Joseph Maindonald, Team Leader fl-Enemalta ikkonferma li kien ha sehem fi spezzjoni

li saret fi stalla meta gie mibghut mill-imghallem tieghu.

Ikkonferma li f'din l-istalla

kienu sabu servizzi tal-Enemalta partikolarment kien hemm zewg wajers tal-

Enemalta hajjin imqabbdin ma-sistema taghhom.

service box go xkora li qed taghti supply lil tlett stalel fil-post u stalla ohra fil-vicin.

Kienet qed tiehu supply mis-service box li ma kienx qieghed jigi registrat bl-ebda

arlogg tal-kumpanija.

Stqarr lis-servizz ma kienx wiehed regolari ghaliex is-soltu is-servizz ikun imwahhal

mal-hajt u din id-darba biex ma jidhirx kien mohbi taht xkora.

Qal li f'dan il-post

kien hemm tlett stalel jiehdu il-konsum minn din is-service box u kien hemm

remissa ohra fil-vicin tieghu bl-istess provvista.

Mistoqsi jispjega x'inhu id-dok SM ighid li dan id-dokument imlewh hu u l-kollga

teighu Robert Attard Grech fejn jiddiskrivi dak li jkunu sabu.

Qal li r-rapport fil-parti

ahharija bil-handwriting kitibha Robert Attard Grech wara li jkunu iddiskutew il-kaz

Pero' r-rapport hu iffirmat minnu, minn Robert Marquette u minn John Mercieca Said.

Ikkonferma li fuq il-post kien hemm l-akkuzat.

Mistoqsi jispjega ir-ritratti dok RB sa

RB 6 jibda billi jghid li dok RB jindika t-triq fejn kien hemm ir-remissa fejn kien

hemm is-servizz li ma kellux arlogg.

Il-wajers kienu ghadejja mohbijin wara il-hajt

ikklippjati li jigu go farm li kien hemm fil-vicin.

Dok RB1 hija s-service box li kienet

imdahla go xkora li kellha s-supply minn tal-Enemalta u kien hemm il-wires li qedin

jiehdu d-dawl minn go din ir-remissa ghal din is-service box.

Mistoqsi jindika liema hu l-wire tal-Enemalta stqarr li l-wajers il-bojod huma s-

servizz minn fejn gej id-dawl u l-wajers l-ohrajn huma ' fejn sejjer id-dawl.

huwa l-protection li kien hemm min naha tal-klijent li kien qed jiehu biex jispjega

ahjar sejjahlu circuit breaker biex tipprotegi minn xi xokk, u tigi over loaded biex

Dok RB3 hija s-service box mill-vicin u din ilha ma ticcaqlaq zmien

stante li kienet miksija bil-hmieg u ghalhekk dan ifisser li ilha ma titmiss minn xi

three phase u minn wajer wiehed ghadda il-live u neutral u minn l-iehor ghaddha

Dan huwa proprjeta' mat-triq adjacenti mal-farm fejn kienu ghaddejjin il-

wires gejjin mit-triq konnessi mal-arieal lines tal-Enemalta li kellu s-supply fuqhom.

In kontro ezami nhar il-25 ta' Lulju, 2017, kkonferma li waqt l-ispezzjoni sabu l-

presenza tal-kurrent, sabu l-live jahdem u dan ivverifikawh permezz ta' strument,

speci ta' biro li jixghel.

Ikkonferma li sabu current hiereg mill-kaxxa li kienet fl-

ixkora u cioe mis-service box u wara telghet fil-kaxxi tal-consumer.

Pero' wiehed mnn dawn il-lives

ma kienx presenti u kien hemm xi hsara fid-dhul mill-arblu tas-service box.

appena ressaq dan l-ispeci ta' biro lejn is-service box l-kurrent xeghel.

Wara ittestjaw

il-consumer unit u jghid ukoll kien hemm id-dawl prezenti.

Ikkonferma li kien

hemm il-magna tac-cana pero' din trid three phase biex tahdem u fuq il-post ma

kienx hemm three lives u ghalhekk ma setghetx tintuza u tinhadem.

Qal li kien

hemm hames tubi u iccekjhom u kollha kienu jixghelu.

Ikkonferma li l-wajer kien

ghaddej minn taht l-art billi thaffer l-art u spicca gor-remissa u ghalekk dan fisser li

d-dawl kien sejjer minn go stalla ghal ohra.

wiehed jista jipplakkja fan jew heater ghall-argument.

Qal li bi plakka tiehu current

u mhux taghti s-socket instab fl-istalla l-ohra jigifieri minn fejn kien qed jittiehed il-

konsum F'din ir-remissa minn fejn kien qed jittiehdet l-kurrent kien hem meter.

arlogg kien qed jigi fed mill-istalla l-ohra li ma kellhiex meter.

Fit-tieqa ta' din ir-remissa fejn kien hemm l-arlogg

regolari kien hemm plakka u minnha kien qed jittiehed il-kurrent.

Jghid ukoll li ma

setax jghid li kienu qed jiehdu il-kurrenti mir-remissa fejn kien hemm is-sistema

Qal li kien hemm zewg stallel wahda regolari u l-ohra qed tiehu feed

irregolari.

Irregolari ghaliex ma jistax ikollok supply go remissa u tiffedja remissa

John Mercieca Said, Surveyor Co-oridinator mal-Enemalta xehed nhar is-16 ta' Frar, 2016 u

kkonferma li fl-ispezzjoni li ghamel fl-istallel ta' Is-Siggiewi sab li kien hemm service

Ikkonferma li kien mar ma' Robert Attard Grech u Joseph Maindonald u

stqarr li fuq il-post kien hemm Joseph Henny li gharaf fl-Awla u fuq ir-rapport

taghhom kien hemm il-firma tieghu.

Fuq il-post ra li kien hemm zewg wajers li

pero' peress li kienu tnejn f'daqqa fis-sistema kien hemm three phase, u fil-kamra

kien hemm qisu xkora qed tghati s-service box normali u fejn suppost kien hemm

meter ma kienx hemm wiehed u kien qed jiehu supply bid-dirett.

Ikkonferma li id-

dokument SM hu rapport li sar minn Robert Attard Grech u iffirmat minnu ukoll.

ir-ritratti jghid li dawn gew mehuda minnu.

Dwar dok RB jghid li dan juri il-hajt fejn

kien ikklijppjat il-cable, dok RB1 jindika is-service box li suppost hemm meter fuqu

imma ma kienx hemm fl-istalla, dok RB2 jindika is-sistema normali tal-elettriku li

ikun hemm fid-djar, dok RB3 hi s-service box li jindika il-connections minghajr il-

meter, RB4 il-hajt fejn suppost hemm il-wire ikklijpjat, RB5 jindika il-clips u l-cable

jindikaw fejn gew ikklipjati u RB6 jindika t-taqbida minn barra minn fejn kien

imqabbad id-dawl.

tubi jixghelu ma rax.

Jghid li huwa mar f'xi hin filghodu u wasal fuq il-post xi nofs

siegha jew tlett kwarti wara li waslu shabu.

Lanqas il-magna ma ra mixghula

Alan De Carlo xehed u spjega li kienet saret spezzjoni fl-istallel ta' Is-Siggiewi nhar il-11

ta' Luju, 2014 fejn instabet connection illecita li minnha allegatament l-istallel kienu

qed jiehdu d-dawl u fihom ma kienx hemm meter ta' dawl.

stima ghall-massimu li tista' tfittex ta' hames snin fejn hadu average ta' 9 units ta'

dawl kuljum li kellhom jigu registrati fil-post a bazi ta l-appliances li kien hemm

installati u l-ammont ta' konsum mhux registrat li qal li seta kien €2,710.55 f'kaz li

jinkludi l-penali tal-Enemalta l-ammont irid jitla' ghal €3,582.15.

Qal li huwa ghamel

dawn il-kalkoli fuq prassi ghaliex f'dan il-kaz ma kienx hemm meter u allura ma

kienx hemm units biex jahdem fuqhom.

Qal li ma kienx hemm konsum li kien qed

jigi registrat lanqas tad-dawl li kien qed jittihed.

Qal li 9 units kuljum jammontaw

Dan hu normali jekk ma jkunx hemm interruptions jigifieri li d-

dawl jibqa' ghaddej u ma jinqatax.

Ikkonferma li l-sitima li hareg kienet wahda

arbitrarja ghall-ahhar la meter ma kienx hemm.

Stqarr li fuq il-post allegatament sabu li kien hemm hames bozoz ta' 40 watts, magna

tac-cana biex forsi iqattghu l-injam ghac-cana ghaz-zwiemel u din hija tat-three

phase u kien hemm indikazzjoni li kien hemm remissa faccata li ukoll kienet qed

tiehu dawl minn din l-connection sabu l-wajers pero' dakinhar tal-ispezzjoni ma

kienx hemm dawl fuqha, s-sitwazzjoni ta' dik ir-remissa kienet regolarizzata

permezz ta' meter.

investigazzjoni u din tinsab fil-process a fol.

Dan stqarr li nhar l-14 ta' Lulju, 2014

kienu marru xi rappresentanti tal-Enemallta u ghamlu spezzjoni gewwa Xuereb

Stables, Triq l-Istallel, Marsaxlokk.

Dawn spezzjonaw l-arlogg tad-dawl li kellu fir-remissa

tieghu u jghid li kellu extension minn arlogg tad-dawl iehor minn remissa ohra li

tinsab madwar 40 metru 'l boghod mir-remissa tieghu.

Dawn iz-zewg remissi qedin

Ir-remissa l-ohra ukoll appartjeni lilu u go fiha

Meta marru r-rapprezentanti kienu urihom kollox li kien

Jghid li jaf li gibdullu xi ritratti tal-post.

qed juza l-istalla qablu kien applika biex ikollu arlogg tad-dawl izda qatt ma inghata

Huwa gibed l-attenzjoni lir-rapprezentanti tal-Enemalta li huwa qatt ma ha

dawl minn hemm u fil-fatt kurrent ma hemmx ghadej ghal gor-remissa.

Enemalta kien ittestjaha fejn imbaghad qal li kien hemm current izda hu ma kienx jaf

bih u fil-fatt ma kellu xejn imwahhal ma dan il-kurrent.

Qal li r-remissa fejn ma

kienx hemm arlogg tad-dawl kienet ilha ghandu ghal madwar ghaxar snin.

lil min kera ir-remissa ma tantx dam hemm peress li dawl ma kellux.

Qal li ma tantx

jghamel uzu minn din ir -remissa kemm jidhol jiehu xi affarijiet minn go fiha.

aktar bhala store biex iqieghed il-bhejjem go fiha.

Jikkonfemra li qatt ma ha kurrent

minn din ir-remisa u jghid li ma kienx ser jabbuza mid-dawl ghax ma jifhimx.

Illi nhar il-25 ta' Settembru, 2017 ghazel li jixhed b'mod volontarju viva voce.

ghandu tlett stallel fi Xuereb Some Wekesa gewwa Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex).

Fir-remissa 63B ghandu arlogg 12

tad-dawl regolari u fil-fatt esebixxa xi kontijiet mahruga mill-Enemalta.

jekk ghandux dawl fl-istallel l-ohra jghid li juza l-extention.

Jghid li jiehu id-dawl

minn fejn ghandu l-arlogg kif jidher mid-dok JB.

Esebixxa ritratt li juru l-plakek li

juza fix-xitwa meta ikun id-dlam u wiehed minn dawm il-wajers imur fir-remissa.

Huwa esebixxa ritratt iehor li juri l-frieghi hergin mill-plakka biex jiffeedja l-istalel.

Mistoqsi ghaliex kien hemm connection u dawl ma kienx hemm jghid li kien kera l-

istalla lil xi hadd u dan qalalu incident u ma baqax juza l-istalla u baqa' bla dawl.

Fil-

fatt jghid li dan l-inkwilin kien qallu li ghaddewlu id-dawl u kien ghad baqa' li

Qal li ken jaf li kellu hames tubi pero' ma kienux jixghelu kollha.

-kurrenti kien jiehdu mil-arlogg tad-dawl li kien registrat.

Cahad li hu seraq xi kurrent t' eletriku ghaliex qal li minn dik il-plakka fejn diehel il-

kurrent u ma hax dawl.

Id-dawl kien jiehdu mill-extention tieghu biss.

Qal li kien jaf

li kien hemm fuse box pero' kurrent ma kienx hemm u d-dawl dejjem tellghaw mill-

meter li kien registrat.

Fabian D’gostino prodott mill-akkuzat jghid nhar l-1 ta' Noembru, 2017 u dan

ikkonfema li kien jaf lill-akkzuat ghaliex kien kera remissa minghandu gewwa l

Jghid li meta kriha dawl ma kellux.

Stqarr li meta il-kirja giet terminata huwa

irritorna ir-remsisa fl-istess kunduzjzoni li giet mghotija lilu.

Illi l-fatti fil-qosor li taw lok ghal din il-kawza lli ma jidhrux li huma in

kontestazzjoni huma is-segwenti:-

rapprezentanti tal-Enemalta flimkien ma PC 5509 u PC 9492 kienu marru

jghamlu spezzjoni fil-pst mgharuf bhala 'Xuereb stbales' Triq l-Istallel Marsa

u appuntu f'xi remissi prorpjeta tal-akkuat Joseph Henny.

Illi r-rappresentanti tal-Enemalta marru hemm sabiex jaraw jekk kienx hemm

xi attivita' illegali kif gie rapportat lilhom waqt li l-ufficcjali tal-pulizija marru

hemm biex izommu l-bon ordni.

Illi Joseph Henny kien prezenti ghall-ispezzjoni li saret.

Illi wara

l-ispezzjoni

ir-rappresentnati

partikolarment Robert Attard Grech hejja rapport li gie markat bhal dok SM u f'dan

ir-rapport tnizlu dawk l-oggetti li instabu fil-lok u li juzaw l-elettiku fosthom

ighidu li kien hemm hames bozoz tal-40 watts u magna tac-cana.

Jidher li pero' ma kienx hemm three-phase installat fir-remissa fejn intabet il-

magna tac-cana u ghalhekk din ma setghetx tintuza.

Rigward il-bozzoz hemm xhieda li jghidu illi dawn inxtghelu u ohrajn li

ighidu li ma rawx dawl.

installazzjoni illecita fir-remissa.

Gew esebiti numru ta' ritratti li jindikaw li kien hemm ghemil qarrieqi u cioe'

Jinghad li rrizulta li kien hemm cables simili ghal dawk uzati mill-Enemalta

ikklipjati mal-hajt li kienu qed jiehdu s-servizz direttament mis-supply tal

Is-service box kienet mohbija go xkora li kienet mimlija trab u bil-clips

immermrin li tindika li kienet ilha hemm1.

Li l-elettriku kien gie mghoddi minn electrician tieghu u mhux mir-

rappresentanti tal-Enemalta

Meter ma kienx hemm fit-tieni remissa izda biss applikazzjoni u t-twahhil ta

Li hemm xhud li ighid li ghamel test bi speci ta biro2 biex jara jekk kienx

ghaddej kurrent fir-remissa fejn ma kienx hemm meter u xhud iehor li ighid li

ma ghamlux test bil-pilot pump3 biex jikkonfemaw jekk kienx hemm kurrent

ghaddej fil-jum ta' l-ipezzjoni.

Huwa pero' kontestat is-segwenti:-

Li l-appellant ghamel uzu mis-servizz ta' elettriku li ma kienx registrat

ghaliex fil-fehma tieghu l-connections kienu ma extention li kien hemm mal-

meter li kien registrat f'ismu b'mod regolari f'remissa ohra.

Li l-prosekuzjoni ma pprovatx sal-grad rikejst mill-ligi li l-bozzoz u l-magna

tac-cana qatt hadmu u hadu uzu ta' servizz mhux registrat.

Li l-ammont ta' serq likwidat minn Alan De Carlo huwa skorett u mhux bazat

fuq ebda dokumetnazzjoni izda hija biss stima arbitrarja li ma ssibx konfort

fid-dawl tal-provi imresqa4.

hemm fl-sitalla fejn instabet u ghalhekk Alan Aras qatt ma messu hadha in

konsiderazjoni meta ghamel l-kalkoli tieghu dwar l-allegat serq ta' kurrent

Ikkunsidrat.

L-Artikolu 264(2) tal-Kodici Kriminali jesigi li l-ligi trid illi fil-kaz ta' ksur jew gumni

tas-servizz elettriku jew tal-meters taghha jew ta' xi sigilli ta' xi meter, il-fatt li jkun

hemm mezzi qarrieqa5 li bihom wiehed jista' jkollu l-uzu jew il-konsum

illegitimu ta' dan il-kurrent elettriku6 jew li bihom jista' jwaqqaf jew ibiddel

mmarkar fil-meter tal-kwantita mehuda jew ikkunsmata jitqies sakemm ma jigiex

pprovat il-kuntrarju, bhala prova illi d-detentur tal-fond jew il-persuna li jkollha

f'idejha il-fond fejn ikunu jinsabu dawn il-kawzi jew mezzi qarrieqa, jaf jew taf b'dan

l-uzu jew konsum ta' kurrent elettriku.

Hu evidenti li dan is-sub-artikolu johloq

presunzjoni ta' juris tantum li ghandha tipprevati jekk ma jigix ppruvat il-kuntrarju7.

7 Illi skond l-artikolu 264(2) tal-Kap 9, hemm presunzjoni ta' dolo juris tantum li ghandha tipprevali jekk ma jigix ppruvat l-kuntrarju kif gie deciz fil-kawza fl-ismijiet Il-Pulizija v Anthony Muscat Azzopardi deciza fid-tnejn ta' Settembru, 1998 mill-Qorti tal-Appell Kriminali.

Illi dina hija presunzjoni li giet deskritta f'sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs

Raymond Miceli, bhala "presunzjoni feroci" u kompliet tghid: "La l-presunzjoni hija

daqstant feroci l-Qorti tifhem li biex tapplikaha il-mezzi qarrieqa jridu jirrizultaw

konkluzivament u mhux semplicement b'mod illi joholqu suspett A il-mezzi qarrieqa jridu

jkunu jistghu jwasslu ghal dak l-effett li bihom jista' jwaqqaf jew ibiddel il-kejl jew il-

L-artikolu 264(2) tal-Kap 9 jistabilixxi li jekk jigi ppruvat l-ksur u l-presenza ta'

mezzi qarrieqa li bihom wiehed jista' jkollu l-uzu jew l-konsum illegittimu tal-

kurrent elettriku, jew jibdel r-registrazzjoni tal-konsum, allura jitqies bhala prova li

d-detentur tal-fond jew il-persuna li jkollha f'idejha l-fond fejn instabu dawn il-mezzi

qarrieqa, jaf b'dan l-uzu jew konsum ta' kurrent elettriku illecitu, sakemm ma jigix

Ghalhekk f'dan it-tip ta' kazi, l-onus tal-prova jinqaleb u ma

jibqghax aktar fuq il-Prosekuzzjoni izda jinkombi fuq minn ikun akkuzat.

ta' dan l-ispustar tal-prova ghal fuq akkuzat hu li l-posizzjoni tal-Prosekuzzjoni tkun

giet reza aktar facli u b'hekk hi tkun tista tasal fejn trid tasal minghajr sforzi ta' xejn.

Ikkunsidrat ulerjorment.

Dwar ir-rikros tal-appell tal-appellant jinghad in primis li l-ewwel aggravju tieghu

hu centrat fis-sens li hu ma kellux smiegh xieraq u dan ghaliex l-puliizja kellha

intervent mill-inqas dwar il-gbir tal provi.

Dwar dan l-aggravju pero' din il-Qorti

mhiex ser tidhol stante li ma jaqax fil-kompetenza taghha u jekk l-appellant ihoss li

kellu xi dritt fundamentali tieghu li gie priv ghaliex isostni li ma inghatax il-faltajiet

kollha li jiddefendi lilu innifsu, dan ghandu ifittex l-fora apposita sabiex jindirizza l-

ilment tieghu.

Fit-tieni lok l-appellant isostni li l-prosekuzzjoni trid tressaq il-provi tghha biex

tikkonferma l-akkuzi taghha pero' f'dan il-kaz ma ghamlet xejn salv lli kienet

prezenti biss ai fini tal-buon ordni u mhux biex televa xi provi.

l-prosekuzjzoni f'dan ir-rigward naqset u dan ghaliex l-Enemalta hija parti

interessata u ghalhekk kellha skopijiet ohra piuttost partiggjana u mhux li tghamel

8 moghtija mill-Qorti tal-Appelli Kriminali f'sentenza moghtija fis-16 ta' Lulju 1990

gustizzja u b'hekk tressq il-provi kemm favur kif ukoll kontra kif jispetta li taghmel

il-prosekuzzjoni.

Dwar il-mertu u cioe' l-allegazzjoni ta' serq ta' kurrent elettriku da parte tal-

appellant dan dejjem stqarr li ma kienx hati u li in effeteti huwa kien jiehu id-dawl

permezz ta' extension minn go remissa li kien hemm fil-vicin proprjeta' tieghu fejn

kien hemm meter registrat b'mod legitimu.

Din il-Qorti pero' ma hiex konvinta minn

din it tezi u dan ghaelix kif irrizut amill-atti kienhemm current ta elettriku sal fuse

bok li kient mohbija fl-ixkora.

Is-sistema li kient installata fir remissa u cioe bil-wjers

ikklijatai u bil-fuse box mohbija taht xkora huma indizzji car li l-appelant kellu l-

mezzi qarrieqi biex jiehu ilprovista tal-elettriku b'mod illecitu u minghajr ma jigi

Dwar l-akkuza tar-recidiva jirrizulta li in effetti kif jidher mid-dokument Sm esebit

55 l-appellant kien intab hati b'sentenza moghtija mill-Qorti tal-

Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali nhar it 2 ta' Gunju, 2010 talli

kiser xi provedimenti tal-kap 480 tal-Ligjiet ta' Malta u kien gie kkundannat ihallas

multa ta sebgha mitt euro (€700).

Issa skond l-artikolu 50 tal-Kap 9 ir-recidiva tigi

provata jekk il-prosekuzzjoni tipprova li l-hati ikun ghamel reat iehor fi zmein

hames snin minn meta ikun skonta il-piena.

Fil-kaz odjern il-proskeuzzjoni ma

resqet l-ebda prova li in effetti l-appellant kien hallas il-multa inflitta fuqu u

ghalhekk ir-recidiva f'dan ir-rigward ma gietx pprovata.

Daqstant iehor ghandu

jinghad l-istess ragunament dwar is-sentenza li inghatat nhar il-21 ta' Jannar, 2011

61) peress li prova li thallset l-ammenda ma ingabitx, kif ukoll ghas-sentenza li

62 fejn gie ikkundnnat ihallas multa ta' elf euro (€1,000)

b'sentenza tat-13 ta' Ottubru 2011.

din ma tappliakx ai fini tar-recidiva ghaliex f'din is-sentenza l-appellant ma inghatax

Ghalhekk l-appellant ma jistax jinsab

hati talli hu recidiv ai fini tal-artikolu 50 tal-kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta izda tal-

aritkolu 49 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta.

Dwar il-piena pero' l-Qorti rat il-fedina penali updated tal-appelalnt esebita fl-atti a

178 et seq u jirrizulta li fiha numru ta' reati u kontravenzjonijiet registati fuqha 17

uhud minnhom registrati anke waqt il-mori ta' din l-istess kawza u ghalhekk ma

thossx li ghandha tiddisturba il-piena infitta mill-ewwel Qorti pero' peress li mhiex

qed issibu hati talli hu recidiv ai termini tal-artikolu 50 tal-Kap 9 tal-Ligijeit ta'

Malta, kuntrarjament ghas-sejbien ta' htija ta' l-ewwel Qorti f'dan ir-rigward, din il-

Qorti tirrileva li skond l-artikoli 28A(7)(b) huwa biss f'kaz ta' recidiva taht l-artikolu

50 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta, li l-Qorti hija sprovvista milli tapplika is-sentenza

Ghaldaqstant din il-Qorti qeda tikkonferma s-sentenza moghtija mill-ewwel Qorti

fejn sabet lill-appellant hati ta' l-ewwel u it-tieni akkuza pero' tiddikjara li qed issibu

hati talli hu recidiv ai termini tal-artikolu 49 u mhux 50 tal-Kodici Kriminali kif

misjub mill-ewwel Qorti u ghalhekk qed tilliberah mill-akkzua ta' recidiva ai termini

tal-artikolu 50 u qeda kosnegwentment timmodifika l-piena inflitta billi qed

tikkundannah ghall-istess perijodu ta' prigunerija ta' sentejn pero' qeda tordna li

dan il-perijdou ta' sentejn prigunerija ikun sospiz ghall-perijodu ta' erbgha snin m'

illum ai termini tal-artikolu 28A tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta.


Qorti tal-Appell Kriminali

Il-Pulizja

Illum it-12 ta' Diċembru 2018

Rat l-akkuzi dedotti kontra Foden Baza detentrici tal-Karta tal-Identita' Maltija bin-

numru 858253M, akkuzata quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta'

Gudikatura Kriminali talli f' Haz Glynn nhar it-2 ta' Gunju, 2017:

(1) Irrifjutat li taghti access lil wild taht il-kustodja taghha lil John Clay Najm, hekk kif ordnat mill-Qorti jew hekk kif marbuta bil-kuntratt minghajr raguni xierqa.

Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali,

tat-8 ta' Novembru, 2017, fejn il-Qorti, wara li rat l-artikolu 338 (ll) tal-Kap 9 tal-

Ligijiet ta' Malta, sabet lill-imsemmija mputata hatja tal-akkuzi kif dedotti kontra

taghha u kkundannatha ghall-gimghatejn detenzjoni.

Rat ir-rikors tal-appell ta' Tammy Baza, pprezentat fir-registru ta' din il-Qorti fl-20

ta' Novembru, 2017, fejn talbet lil din l-Onorabbli Qorti tirrevoka s-sentenza

appellata u konsegwentement tilliberha minn kull imputazzjoni u htija.

Rat l-atti u d-dokumenti kollha.

Rat il-fedina penali aggornata tal-appellanti esebita mill-prosekuzzjoni fuq ordni tal-

Rat l-aggravji tal-appellanti Tammy Baza:

Illi l-aggravju huwa car u manifest u dan jinsab fil-fatt illi bir-rispett kollu, l- Ewwel Qorti ma ghamlitx apprezzament tajjeb tal-fatti kif irrizultaw mill- provi prodotti.

Illi di più l-piena karcerarja hija wahda eccessiva specjalment ghall-omm li ghandha tarbija tat-twelid u li trid tiehu hsieb it-tarbija taghha flimkien mal-minuri fi kwistjoni li ghad ghandha biss sitt snin u tiddependi kompletament fuq ommha l-appellanti.

Illi l-piena karcerarja giet inflitta fuq l-omm talli ppruvat tipprotegi l-minuri, piena u sentenza li kwazi tmur kontra d-dottrina tal-Gustizzja fejn si tratta dwar l-interessi supremi tal-Minuri fejn hawnhekk ghandna sitwazzjoni kristallizzata fejn l-omm li ghamlet minn kollox sabiex tipprotegi lill-minuri nghatat sentenza karcerarja.

Illi di più kien l-appellat stess fil-Qorti li stqarr li kien ilu ma jara l-bintu ghall- diversi xhur u ghalhekk wiehed ma jistax jippretendi li l-access huwa hemm sabiex jakkomoda l-persuna li jezercita l-access sabiex unilateralment meta jkun komdu u jaqbad u jmur ghall-minuri skont id-digriet tal-Onorabbli Qorti li jirregola l-access.

Illi madanakollu skont ic-cirkostanzi tal-kaz in kwistjoni l-piena ta' detenzjoni hija wahda wisq harxa fuq omm zaghzugha li qatt ma xilfet difrejha mal- Qrati.

Madanakollu hija inkoncepibbli li omm ghandha tigi separata minn tarbija fuqha meta kull ma tiddependi kumpletament allegatament giet akkuzata li rrifjutat taghti l-access u dana ghaliex l- Onorabbli Qorti ddecidiet taghzel temmen il-verzjoni tal-parti civili minghajr ma hadet in konsiderazzjoni l-apprezzament ta' fatti u provi li ngabu quddiemha u minghajr ma kkunsiderat li permezz ta' sentenza taghha tarbija tat-twelid kienet ser tigi abbandunata ghall-gimghatejn minn ommha.

Illi madanakollu dan ma jfissirx li kull nuqqas ta' osservanza ta' xi parti minn digriet ta' qorti kompetenti li tkun akkordat l-access jammonta necessarjament ghal reat.

Il-Paragrafu (ll) in dizamina ma jitkellimx dwar in-nuqqas ta' osservanza ta' xi kundizzjonijiet 'digriet ta' access; dak li hu penalizzat b'din

id-dispozizzjoni huwa biss in-nuqqas, minghajr raguni xierqa, li wiehed jaghti

access meta, fost sitwazzjonijiet ohra, jkun gie ordnat li jaghti dak l-access.

Illi fic-cirkostanzi ta'dan il-kaz temergi sitwazzjoni, anki familjari, li l-piena

erogata mhijiex wahda idoneja.

Semghet il-provi u trattazzjoni.

Ikkunsidrat,

Illi fl-appell minnha imressaq l-imputata Tammy Baza, tilmenta mill-apprezzament

tal-provi maghmul mill-Ewwel Qorti billi fil-fehma taghha kienet tezisti dik ir-raguni

xierqa li jitkellem dwarha l-artikolu 338(ll) tal-Kodici Kriminali li jaghtiha il-jedd

tirrifjuta taghti access lill-parti leza ghal bintu minuri.

tilmenta mill-quantum tal-piena inflitta billi jidhrilha illi fic-cirkostanzi ta' dan il-kaz

Illi huwa prinċipju stabbilit fil-gurisprudenza ta' din il-Qorti li hija ma tiddisturbax l-

apprezzament dwar

il-provi maghmula mill-Ewwel Qorti

jekk tasal ghall-

konkluzjoni li dik il-Qorti setghet ragjonevolment u legalment tasal ghall-

konkluzjoni li tkun waslet ghaliha.

Fi kliem iehor, din il-Qorti ma tirrimpjazzax id-

diskrezzjoni fl-apprezzament tal-provi ezercitata mill-ewwel Qorti izda taghmel

apprezzament approfondit tal-istess biex tara

jekk dik l-ewwel Qorti kinitx

ragjonevoli fil-konkluzjoni taghha.

Jekk, izda, din il-Qorti tasal ghall-konkluzjoni li l-

ewwel Qorti, fuq il-provi li kellha quddiemha, ma setghetx ragjonevolment u

legalment tasal ghall-konkluzjoni li waslet ghaliha, allura din tkun raguni valida,

jekk mhux addirittura impellenti, sabiex din il-Qorti tiddisturba dik id-diskrezzjoni u

Illi din il-Qorti, kif ippresjeduta diga kellha okkazzjoni tesprimi ruhha fir-rigward

tal-problemi li qed jiffaccjaw dina l-koppja zaghzugha u dan meta l-missier jigi biex

Ghalkemm jidher illi inizjalment id-

dritt tal-access kellu jigi ezercitat bi ftehim bejn dawn il-genituri, madanakollu dan

1 Ara, fost ohrajn, l-Appelli Kriminali Superjuri: Ir-Repubblika ta' Malta v. Rida Salem GaleaTheuma Grech Costa, 15 ta' Jannar 2009; Ir- Repubblika ta' Malta v. Paul Asturias, 19 ta' Gunju 2008; Ir-Repubblika ta' Malta v. Etienne Avellino, 14 ta' Dicembru 2004 Ir- Repubblika ta' Malta v. Domenic Colombo., 16 ta' Ottubru 2003; Ir-Repubblika ta' Malta v. Godfrey Cardona Zahra u r-Repubblika ta' Malta v. Eleno sive Lino Calleja Palmier 24 ta' April 2003, Ir-Repubblika ta' Malta v. Lawrence Elsdon sive Axiak 23 ta' Jannar 2003, Ir- Repubblika ta' Malta v. Mustafa Ali Scirto' Gauci, 5 ta' Lulju 2002; Ir-Repubblika ta' Malta v. Thomas sive Tommy Alshalsh, 7 ta' Marzu 2000, Ir-Repubblika ta' Malta v. Ivan Edwards, 1 ta' Dicembru 1994; u Ir-Repubblika ta' Malta v. George Randon, 14 ta' Frar 1989; u l-Appelli Kriminali Inferjuri: Il-Pulizija v. Andrew George Cacciatolo, 12 ta' Mejju 2004, Il-Pulizija v. Anthony Shoieb, 6 ta' Mejju 2004; Il-Pulizija v. Maurice Cutajar Lofaro, 30 ta' April 2004; Il-Pulizija v. Saviour Dobler, 30 ta' Marzu 2004; Il-Pulizija v. Seifeddine Mohamed Serra et, 21 ta' Ottubru 1996; Il-Pulizija v. Raymond Pepe et, 12 ta' Mejju 1994; Il-Pulizija v. Simon Crossley, 15 ta' Lulju 1996; Il-Pulizija v. Eldridge sive Chalmer Tantawi, 31 ta' Mejju 1991; Il-Pulizija v. Anthony Hallett, 31 ta' Mejju 1991.

is-sens ta' buona volonta' minn naha ta' dawn it-tnejn minn nies ma baqax jirrenja

tant illi l-granet u il-hinijiet tal-access kellhom jigu regolati.

Fil-fatt b'digriet tal-Qorti tal-Familja tas-06 ta' Mejju 2014, jidher illi fit-termini ta'

ftehim milhuq bejn il-ko-litigandi, il-genituri kellhom kura u kustodja kongunta tal-

Il-minuri, madanakollu kellha tibqa' tirrisjedi mal-omm bil-

missier ikollu access liberu ghall-istess hlief meta jkun hemm disgwid bejn dawn iz-

Meta, kif inghad dan id-disgwid immaterjalizza ruhu l-access beda

jigi ezercitat fit-termini ta' klawsoli numru 6 et. seq ta' dan il-ftehim kif approvat

mill-Qorti bil-missier ghalhekk ikollu access ghal minuri kull nhar ta' Tnejn u l-

Erbgha mill-erbgha sat-tmienja ta' fil-ghaxija u alternattivament kull gimgha, mill-

Gimgha ghas-Sibt jew mis-Sibt ghall-Hadd, bejn is-sitta ta' fil-ghaxija sas-sitta tal-

Illi mill-provi prodotti jirrizulta illi dan il-każ jirrigwarda inċident li seħħ nhar it-2 ta'

Ġunju 2017 fejn allegatament Jon Clay Najm mar sabiex jeżerċita s-setgħa tiegħu ta'

aċċess fuq bintu minuri Maya, f'liema ġurnata madanakollu kemm Maya kif ukoll

ommha ma kenux jinstabu fir-residenza tagħhom.

L-kwerelant ghamel diversi

telefonati sabiex jistabilixxi komunikazzjoni mal-omm izda ma irnexxielux u

ghalhekk irrikorra lejn l-għassa tal-pulizija fejn hemmhekk ghamel rapport.

Illi minn

indagini maghmula mill-pulizija irrizulta illi l-minuri kienet qed tirrisjedi ma' oht l-

Il-parti leza jigi infurmat

ghaldaqstant mill-pulizija ghall-ħabta tal-10:30pm, izda f'dak il-hin ighid li ma setax

imur jigbor lit-tifla, kif lanqas seta' imur l-ghada fil-ghodu peress li kellu x-xogħol2.

In oltre kif jidher mill-affidavit ta' WPC549 R. Formosa, l-għada tar-rapport ċioe fit-3

ta' Ġunju 2017, is-Sur Clay Najm kien reġa mar l-għassa fejn kien informa lill-pulizija

li ġie nfurmat minn ħaddieħor li l-appellanti kienet siefret u dan mingħajr ma

nfurmatu, u dan bi vjolazzjoni ta' dak stipulat fil-kuntratt dwar tali ċirkostanza fejn

f'dak il-każ il-minuri kellha tiġi fdata lilu jew lil xi ħadd tal-familja u dan bl-għarfien

u bi qbil bejn il-partijiet.

Jirriżulta wkoll skont l-istess affidavit li l-pulizija kienu

kkomunikaw ma l-appellanti fis-6 ta' Ġunju 2017 u ċioe' erbat ijiem wara li sar r- 2 Xhieda ta' Jon Clay Najm quddiem din il-Qorti datata l-25 ta' Ottubru 2018.

rapport fejn hija stqarret illi ma reditx taghti l-access lil missier ghal bintu minhabba

l-fatt illi ma kinitx taf l-indirizz tat-tfajla tieghu u ma reditx li bintha tkun f'post li hi

ma tafx l-indirizz tiegħu.

Maghdud ma' dan terga' ttenni illi il-minuri kienet

imbezza' meta tmur ghand missierha minhabba li dan kienu jurieha xi films tal-biża.

Tistqarr illi ma kenitx infurmat lill-parti leza li kienet ser issiefer peress illi din grat

minghajr ebda pre-avviz u ukoll peress li spiċċat b'mobile minghajr charge3.

Tistqarr

inoltre illi l-missier kien konxju tal-fatt illi l-minuri kient tkun ghand ohtha, kien jaf l-

indirizz u in-numru tat-telefown taghha, u li allura seta' facilment imur jigbor lit-tifla

mir-residenza tal-istess u ghalhekk hi qatt ma cahhditu mid-dritt li jezercita l-access

tieghu ghal minuri.

Dan il-fatt ġie anki kkonfermat minn oħt l-appellanti Carla

Scerti Seychell ibda biex jigi osservat illi:

"l-paragrafu (ll) in dizamina ma jitkellimx dwar in-nuqqas ta' osservanza ta' xi kundizzjoni f'digriet ta' access; dak li hu penalizzat b'din id- disposizzjoni huwa biss in-nuqqas, minghajr raguni xierqa, li wiehed jaghti access meta, fost sitwazzjonijiet ohra, jkun gie ordnat li jaghti dak l- access5."

Illi s-sentenza mogħtija fil- 25 ta' Lulju 1994 minn din il-Qorti diversament

presjeduta fl-ismijiet Il-Pulizija v. Carmen Rotin Van Dommelen kkwotat il-każ Kanadiż R. v.

Arthurs, ex p. Port Arthur Shipbuilding Co (1967) fejn intqal:

"'Just cause' does not mean the same as 'proper cause', 'proper' meaning only 'fit, apt, suitable' whereas 'just' has a wider meaning involving equitable considerations" … Għalhekk biex tara jekk kienx hemm raġuni xierqa, u speċjalment fil-kamp kriminali, il-Qorti trid twieżen l-interessi kollha ...".

"l-paragrafu (ll) in dizamina jimporta element ta' positive obligation da parti ta' min ikollu l-kura u l-kustodja tal-minuri.

Fi kliem iehor, ma hux bizzejjed li dak li jkun ma jfixkilx l-access tal-parti l-ohra (fil-kaz in dizamina, tar-ragel) izda hemm ukoll l-obbligu li lparti li jkollha l-kura u l- kustodja "taghti access", espressjoni li timplika, fil-kazijiet kongruwi, li min ikollu l-kura u l-kustodja ghandu fizikament jikkonsenja il-wild lill- parti l-ohra.

3 Ara folio 3 et seq tal-atti proċesswali.

Jizdied jinghad li kieku din il-Qorti ma kellhiex tinsisti fuq l-osservanza skrupoluza tal-ordni tal-qorti civili kompetenti, ikun ferm facli ghal min ikollu l-kura u l-kustodja tal-minuri li taht l-icken pretest jevita l-obbligu tieghu li "jaghti access"6.

Spjanati ghalhekk dawn l-elementi ta' dritt marbuta mal-kontravvenzjoni in

dizamina, huwa evidenti illi l-appellanti qieghda tirrifjuta li taghti l-access lil missier

minhabba allegati bizat li ghandha sabiex tafda lil minuri ma' missierha, bizat li

madanakollu ma jidhirx li qed tindirizza izda qed tuzahom bhala skuza sabiex

lil missier mid-dritt

tieghu ghall-access.

fil-

kontradizzjonijiet li jinsabu fix-xiehda taghha fejn minn naha tghid li hija ma

cahhditx lil missier mid-dritt tal-access ghaliex il-minuri kienet ghand ohtha u allura

dan seta' liberalment imur jigborha minn hemmhekk, imbaghad fl-istess nifs issostni

illi hija ghandha oggezzjoni li l-missier jiehu lil bintu f'residenza fejn hija ma tafx l-

indirizz u ukoll minhabba li l-minuri qed turi certu bizat meta tmur ghand

Jibqa' l-fatt illi ghalkemm l-appellanti kienet taf illi fil-jum indikat fl-

akkuza l-missier kellu id-dritt jezercita l-access ghal bintu, hija ghogobha issiefer

Mhux biss izda wettqet vjolazzjoni ohra

tal-ftehim stipulat u ssanzjonat mill-Qorti fejn fil-granet li tkun imsiefra mhux biss

kellha tavza lil missier b'dan, izda l-istess missier kellu d-dritt li izomm lil minuri fil-

kustodja tieghu f'dawn il-jiem ta' safar.

Illi stabbilit dan, fil-fehma ta' din il-Qorti l-ebda waħda mir-raġunijiet ipprospettati

mill-appellanti ma tikkostitwixxi dik "ir-raguni xierqa" li titkellem dwarha il-ligi.

Mhux bizzejjed ghall-appellanti, kif tghallem il-gurisprudenza, li ma tfixkilx lill-

kwerelanti mid-dritt tieghu tal-access, izda hija obbligata bid-digriet tal-Qorti li

taghtih dak l-access u dan skont il-kundizzjonijiet indikati fl-istess digriet.

Nuqqas

allura li tosserva dak ordnat jammonta ghall-agir kontravvenzjonali li jitkellem

dwaru l-artikolu 338(ll).

Kwindi ghal dawn il-motivi din il-Qorti ma tara l-ebda

mottiv 'il ghala ghandha titbieghed mid-decizjoni milhuqa mill-Ewwel Qorti.

6 Il-Pulizija v. Natasha Bugeja Muscat mogħtija minn din il-Qorti diversament presjeduta fit-8 ta' Gunju 2007

Illi għal dak li jirrigwarda l-piena din il-Qorti qieset il-fedina penali aġġornata tal-

appellanti fejn jidher illi kienet diġa giet misjuba ħatja b'sentenza tat-23 ta' Ottubru

2017 mill-Qorti tal-Magistrati fejn irrifjutat taghti access lill-missier ghal bintu fil-jum

tat-23 ta' Mejju 2017.

F'dik id-decizjoni l-appellanti giet ikkundannata reprensjoni u

ammonizzjoni.

In oltre b'sentenza ohra ta' din il-Qorti tat-28 ta' Frar 2018, l-

appellanti regghet giet misjuba hatja fuq akkuza identika liema infrazzjoni tal-ligi

sehhet fit-13 ta' Mejju 2017.

Kwindi dan ma kienx l-ewwel każ li kellha l-appellanti

fejn dan l-aġir ġie rrapurtat u mixli l-Qorti.

is-sottomissjonijiet magħmula mill-partijiet, partikolarment dawk

appellanti li spjegat li għandha żewġ itfal zgħar inkluz tarbija li għandha bżonn il-

kura tagħha u fejn allura l-piena mposta mill-ewwel Qorti ta' detenzjoni effettiva hija

waħda eċċessiva u preokkupanti fiċ-ċirkostanzi personali tagħha.

Qieset ukoll li l-prosekuzzjoni rremettiet ruħha għal dak li jirrigwarda l-aggravju

dwar il-piena.

Tara illi ghalkemm l-agir tal-appellanti qed ikun wiehed ripetut u li dan x'aktarx

kien il-mottiv li wassal lill-Ewwel Qorti tinfliggi piena ta' restrizzjoni ta' liberta,

madanakollu din il-Qorti hija tal-fehma illi l-appellanti ghandha tinghata l-ahhar

opportunita' biex tirrimedja ghall-agir taghha u allura ser tghaddi biex tirriforma l-

piena inflitta mill-Ewwel Qorti u tissostitwixxi l-istess b'piena monetarja.

cara madanakollu illi infrazzjonijiet ohra indubbjament ser iwasslu sabiex il-piena

tkun wahda aktar severa jekk l-appellanti tkompli twebbes rasha fl-agir taghha.

Għal dawn il-motivi din il-Qorti taqta' u tiddeciedi billi tirriforma s-sentenza

appellata tghaddi ghalhekk biex tikkonfermaha fejn din sabet lill-appellanti hatja tal-

akkuza dedotta fil-konfront taghha, izda tvarja il-piena inflitta sabiex minflok dik ta'

gimghatejn detenzjoni tikkundannaha ghal hlas ta' ammenda ta' 58 ewro.

Vera Azzopardi Muscat

Jurisprudence from the Courts of Malta, full transcripts of legal judgments


PRIM' AWLA TAL-Q O R T I Ċ I V I L I

Illum 12 ta' Dicembru 2018

Rikors Ġuramentat Nru.611/2018 RGM Kawza fil-lista: 6

Rat ir-rikors ġuramentat prezentat mis-soċjeta attrici fit-13 ta' Ġunju 2018 li

permezz tiegħu ppremettiet u talbet is-segwenti :-

Illi fil-perjodu ta' bejn Awwissu 2014 u Jannar 2018, fil-kors tan-negozju tagħha u fuq ordni tas-soċjeta' intimata, is-soċjeta' rikorrenti ikkonsenjat merkanzja lill-istess soċjeta' intimata bil-bilanċ rimanenti totali ikun dak ta' erbgħa u sittin elf mitejn u tnejn u sittin Euro u tnejn u tletin ċenteżmu (€64,262.32) u dan skond l-'istatement' hawn anness u mmarkat bħala Dok.

Illi dan l-ammont ta' erbgħa u sittin elf mitejn u tnejn u sittin Euro u tnejn u tletin

ċenteżmu (€64,262.32) baqa' dovut sallum.

Illi għalhekk s-soċjeta' intimata għandha tħallas lis-soċjeta rikorrenti s-somma totali ta' erbgħa u sittin elf mitejn u tnejn u sittin Euro u tnejn u tletin ċenteżmu (€64,262.32).

Illi minkejja illi ġiet interpellata sabiex tħallas dan l-ammont, is-soċjeta' intimata

baqgħet inadempjenti.

Illi s-soċjeta' intimata għandha tħallas ukoll l-ispejjeż notarili, ammontanti għal mija u erbgħin Euro (€140) li s-soċjeta' rikorrenti inkorriet sabiex jiġi abbożżat kuntratt ta' kostituzzjoni ta' debitu skond ftehim li kien intlaħaq bejn il-partijiet, liema kuntratt baqa' ma ġiex iffirmat peress illi s-soċjeta' intimata waqfet tikkorispondi mas-soċjeta' rikorrenti u għaldaqstant naqset illi tidher għal dan il-kuntratt (irċevuta hawn annessa u mmarkata bħala Dok.

PL2), flimkien ma' ħamsa u tletin Euro (€35) spejjeż għall-ittra legali datata t-22 ta' Mejju 2018;

Illi l-ammont dovut favur is-soċjeta rikorrenti huwa ċert, likwidu u dovut, u fil-fehma tal-istess soċjeta' rikorrenti jikkonkorru l-elementi kollha taħt l-Artikoli 167 sa 170 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta), peress li fil-fehma tas-soċjeta rikorrenti s-soċjeta' intimata m'għandha l-ebda eċċeżżjoni valida skond il-liġi xi tressaq kontra t-talbiet rikorrenti.

Għaldaqstant, għar-raġunijiet premessi, tgħid is-soċjeta' intimata, għaliex dina l- Onorabbli Qorti m'għandhiex, prevja kull dikjarazzjoni neċessarja u opportuna: 1) Tiddeċiedi din l-kawża bid-dispensa tas-smiegħ, għall-finijiet tal-Artikoli 167 sa 170 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Kapitolu 12 tal- Liġijiet ta' Malta);

2) Tiddikjara li s-soċjeta' intimata għandha tagħti lis-soċjeta rikorrenti s-somma ta' erbgħa u sittin elf mitejn u tnejn u sittin Euro u tnejn u tletin ċenteżmu (€64,262.32), u dana oltre l-imgħaxijiet kummerċjali sad-data tal-pagament effettiv tas-somma kollha;

3) Tikkundanna lis-soċjeta' intimata tħallas lis-soċjeta' rikorrenti s-somma ta' erbgħa u sittin elf mitejn u tnejn u sittin Euro u tnejn u tletin ċenteżmu (€64,262.32), u dana oltre l-imgħaxijiet kummerċjali sad-data tal-pagament effettiv tas-somma kollha.

Bl-ispejjeż kollha, inkluż bl-ispejjeż inkorsi għall-ftehim ta' kostituzzjoni ta' debitu li baqa' ma ġiex iffirmat ammontanti għal mija u erbgħin Euro (€140) u l-ispejjeż legali fosthom dawk tal-ittra legali datata t-22 ta' Mejju 2018 ammontanti għal ħamsa u tletin Euro (€35), u bl-imgħaxijiet kummerċjali sad-data tal-pagament effettiv tas-somma kollha kontra l-istess soċjeta intimata, li r-rappreżentanti tagħha huma minn issa nġunti għas-subizzjoni.

Rat il-verbal tal-udjenza tal-15 ta' Novembru 2018 minn fejn jirriżulta illi Frances

Cutajar Galea għan-nom tas-soċjeta' konvenuta xhedet illi l-ammont reklamat mis-soċjeta'

attriċi huwa dovut mis-soċjeta' konvenuta.

Tqis illi s-soċjeta' konvenuta m'għandiex eċċezzjonijiet xi tressaq kontra t-talbiet

attriċi.

Rat li l-kawża tħalliet għallum għas-sentenza.

Tilqa' l-ewwel talba attriċi, tiddeċiedi din il-kawża bid-dispensa tas-

smiegħ għall-finijiet tal-artikolu 167 sa 170 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta.

Tilqa' t-tieni talba attriċi, tiddikjara li s-soċjeta' konvenuta għandha

tagħti lis-soċjeta' attriċi s-somma ta' erbgħa u sittin elf, mitejn u tnejn u sittin ewro

u tnejn u tletin ċenteżmu (€64,262.32).

Tilqa' t-tielet talba attriċi, tikkundanna lis-soċjeta' konvenuta thallas lis-

soċjeta attriċi s-somma imsemmija ta' €64,262.32.

Bl-ispejjeż kontra s-soċjeta' konvenuta inkluż l-ispejjeż inkorsi għall-ftehim ta'

kostituzzjoni ta' debitu li baqa' ma ġiex iffirmat ammontanti għal €140.00, l-

ispejjeż legali fosthom tal-ittra legali tat-22 ta' Mejju 2018 ammontanti għal

€35.00, u bl-imgħax kummerċjali dekorribbli mid-9 ta' Jannar 2018 sad-data tal-


CIVIL COURT (Sezzjoni Familja) Onor. Imhallef ROBERT G. MANGION Illum, 12 ta' Dicembru, 2018

Kawza Nru. 66/14 RGM Kawza fil-lista: 1

is-segwenti:-

Rat ir-rikors guramentat tal-attrici A C li permezz tieghu ippremettiet u talbet

Illi l-partijiet jinsabu separati legalment permezz ta' sentenza moghtija minn din il- Qorti fl-24 ta' Frar 2009 fil-kawza fl-ismijiet ''A D pro et noe vs B D'' (Cit.

Nru. 422/02 NC) (Dok A) liema sentenza giet sussegwentement modifikata permezz ta' att notarili ta' transazzjoni datat 7 ta' Mejju 2010 fl-atti tan-Nutar Liza Al Maraash debitament awtorizzat mill-Qorti (Dok B).

Illi miz-zwieg bejn il-partijiet kien hem zewgt itfal u cioe E li twieled fid-29 ta'

Dicembru 1990 u F li twieled fit-3 ta' Frar 1997.

Illi stante li s-separazzjoni bejn il-partijiet giet konkluza fis-sena 2010, kien ghadu ma giex promulgat l-Att XIV tas-sena 2011 li b'effett mill-1 ta' Ottubru 2011 introduca l-

obbligu fuq il-konvenut li ope legis ihallas manteniment ghat-tfal fil-kaz li dawn jibqghu jsegwu l-istudji full time wara li jsiru maggorenni.

Illi t-tifel E D, fl-1 ta' Ottubru 2011 kien maggorenni u baqa' jsegwi l-istudji tieghu full time sat-30 ta' Gunju 2012.

Cioe nonostante, il-konvenut irrifjuta li jhallas manteniment ghal dan it-tifel ghal perjodu mill-1 ta' Ottubru 2011 sat-30 ta' Gunju 2012 peress li rritjena li ma kienx obbligat jaghmel hekk skont it-termini tas- separazzjoni.

Illi fir-rigward tat-tifel l-iehor F D li jsir maggorenni fit-3 ta' Frar 2015, il-konvenut irrifjuta li jersaq ghal ftehim anke occorrendo b'modifika tas-separazzjoni personali sabiex ai termini tal-Att XIV tas-sena 2011, huwa jobbliga ruhu li jhallas manteniment lill-attrici minhabba l-imsemmi tifel f'kaz li dan, meta jsir maggorenni, ikompli bl-istudji tieghi fit-terminu ta' dak l-Att u tal-artikolu 3B tal-Kodici Civili sal- massimu ta' meta t-tifel jaghlaq tlieta u ghoxrin (23) sena.

Illi d-disposizzjonijiet tal-Att XIV tas-sena 2011 huma ta' ordni pubbliku u ghalhekk, minn mindu dahal fis-sehh l-istess Att fl-1 ta' Ottubru 2011, ghandhom sahha u effett fuq kull ftehim ta' separazzjoni konkluz qabel dik id-data.

Illi ghalhekk kellha ssir din il-kawza.

Peress illi l-partijiet jinsabu separati legalment permezz ta' sentenza moghtija minn din il-Qorti fl-24 ta' Frar 2009 fil-kawza fl-ismijiet ''A D pro et noe vs B D'' (Cit.

Nru. 422/02 NC) (Dok A) liema sentenza giet sussegwentement modifikata permess ta' att notarili ta' transazzjoni datat 7 ta' Mejju 2010 fl-atti tan-nutar Liza Al Maraash (Dok B).

Peress illi miz-zwieg bejn il-partijiet kien hemm zewgt itfal u cioe E li twieled fid-29

ta' Dicembru 1990 u F li twieled fit-3 ta' Frar 1997.

Peress illi stante li s-separazzjoni bejn il-partijiet giet konkluza fis-sena 2010, kien ghadu ma giex promulgat l-Att XIV tas-sena 2011 li b'effett mill-1 ta' Ottubru 2011 introduca l-obbligu fuq il-konvenut li ope legis jhallas manteniment ghat-tfal fil-kaz li dawn jinqghu jsegwu l-istudji full time wara li jsiru maggorenni (illum artikolu 3B tal- Kodici Civili).

Peress illi t-tifel E D, fl-1 ta' Ottubru 2011 kien maggorenni u baqa' jsegwi l-istudji tieghu full time sat-30 ta' Gunju 2012.

Cioe nonostante, il-konvenut irrifjuta li jhallas manteniment ghal dan it-tifel ghal pejodu mill-1 ta' Ottubru 2011 sat-30 ta' Gunju 2012 peress li rritjena li ma kienx obbligat jaghmel hekk skont it-termini tas- separazzjoni.

Peress illi fir-rigward tat-tifel l-iehor F D li jsir maggorenni fit-3 ta' Frar 2015, il- konvenut irrifjuta li jersaq ghal ftehim anke occorrendo b'modifika tas-separazzjoni personali sabiex ai termini tal-Att XIV tas-sena 2011, huwa jobbliga ruhu li jhallas manteniment lill-attrici minhabba l-imsemmi tifel f'kaz li dan, meta jsir maggorenni, ikompli bl-istudji tieghu fit-termini ta' dak l-Att u tal-artikolu 3B tal-Kodici Civili sal- massimu ta' meta t-tifel jaghlaq tlieta u ghoxrin (23) sena.

Peress illi d-disposizzjonijiet tal-Att XIV tas-sena 2011 huma ta' ordni pubbliku u ghalhekk, minn mindu gie dahal in vigore l-istess Att fl-1 ta' Ottubru 2011, ghandhom sahha u effett fuq kull ftehim ta' separazzjoni konkluz qabel dik id-data.

Peress illi l-attrici giet awtorizzata tipprocedi b'din l-istanza fir-rigward tat-tifel E D bid- digrieti hawn annessi mmarkati Dok C, D u E u fir-rigward ta' F D bid-digrieti hawn annessi mmarkata Dok F, G u H.

Illi jghid ghalhekk il-konvenut ghaliex m'ghandhiex din l-Onorabbli Qorti:

Tiddikjara li d-disposizzjonijiet tal-Att XIV tas-sena 2011 huma ta' ordni

pubbliku u ghalhekk ghandhom forza u effett legali fuq il-konvenut nonostante

ta' separazzjoni personali pattwiti bejn

il-partijiet qabel

il-

promulgazzjoni tal-imsemmi Att.

Tillikwida l-manteniment dovut mill-konvenut lill-attrici minhabba li t-

tifel tal-partijiet E D kompla bl-istudji tieghu full time ghall-perijodu mill-1 ta'

Ottubru 2011 sat-30 ta' Gunju 2012.

Tiffissa minn issa l-manteniment rikorrenti li l-konvenut ghandu jhallas

lill-attrici fir-rigward tat-tifel F D fl-eventwalita' li l-imsemmi tifel ikompli bl-

istudji tieghu full time wara li jsir maggorenni fit-3 ta' Frar 2015 sal-massimu

ta' meta jaghlaq 23 sena jew qabel kif previst fl-imsemmi Att XIV tas-sena

2011 inkorporat fl-artikolu 3B tal-Kodici Civili.

Bl-ispejjez kontra l-konvenut li huwa ngunt ghas-subizzjoni."

Rat ir-risposta guramentata tal-konvenut B D li permezz taghha qed jopponi

ghat-talbiet attrici bil-mod segwenti:-

Dwar l-ewwel Talba huwa eccepit;

a. Din it-talba hija skorretta u rrilevanti.

Hija skorretta ghaliex skont il-gurisprudenza l- precetti tal-ordni pubbliku ma jigux ikkreati mil-lum ghal ghada permezz ta' legislazzjoni.

Hija rrilevanti ghaliex il-materja dwar jekk Ligi tghoddx jew le b'effett retroattiv huwa definit mill-ezistenza ta' disposizzjonijiet tranzitorji fl-istess Ligi.

L- Att XIV tal-2011 ma fih ebda dispozizzjoni tranzitorja.

b. Illi anke kieku huwa korrett l-argument illi dak depost fl-Att XIV tal-2011 jghodd biex ibiddel dak miftiehem bejn il-mizzewgin u ma jghoddux biex ibiddel dak deciz u ordnat f'sentenza ta' dina l-Onorabbli Qorti.

Jigi rilevat illi l-materja ta' manteniment giet l-ewwel deciza mill-Qorti u dak deciz mill-Qorti kien gie- pendenti l-appell ta' dik is-sentenza- modifikat bi stipulazzjonijiet kontrattati mill-kontendenti.

c. Illi ghal dak li jirrigwarda l-istipulazzjonijiet kuntrattwali bejn il-partijiet, jigi eccepit illi fid-dritt u fil-gurisprudenza fil-materja ta' kompromess ossija transazzjoni l- l- estenzjoni implikazzjoni tkun tinvolvi l-vjolazzjoni ex lege tal-principju pacta sunt servanda u s- sostituzzjoni tal-istipulazzjonijiet tal-partijiet b'impozizzjonijiet gudizzjarji.

tal-partijiet huma rrilevanti.

tad-drittijiet

Dwar it-tieni u t-tielet Talba huma eccepiti l-eccezzjonijiet imressqa ghall-ewwel

talba u b'zieda maghhom huwa wkoll eccepit;

a. Illi l-attrici ma ghandhiex il-jedd illi titlob il-hlas ta' manteniment ghall-htigijiet tat- tifel E, illi huwa sui juris ghaz-zmien illi l-istess E kien maggiorenni.

Dak il-jedd jispetta biss lil imsemmi E.

b. Illi safejn id-dritt tal-azzjoni tispetta lill-attrici- konkluzjoni ovvja derivat mill-istatus taghha ta' attrici f'dawn il-proceduri – id-drittijiet tal-attrici gew definittivament tranzatti permezz tal-kuntratt imsemmi minnha f'dawn il-proceduri.

c. Illi anke kieku stess l-attrici setghet tistitwixxi dawn il-proceduri, dak stabbilit fis- sentenza ta' separazzjoni u fil-kuntratt ta' separazzjoni ma jistghux jigi estizi awtomatikament ghar-rapport gjuridiku gdid ikreat bejn it-tifel E u l-esponent izda l- manteniment likwidat de novo b'riferiment mhux biss ghall-mezzi taz-zewg genituri u l-htigijiet tat-tifel izda wkoll wara li jigi stabbilit illi l-elementi rikjesti mid-dispozizzjonijiet tal-Artikolu 3B(2) et seq effettivament jezistu.

talvolta pagabbli mill-eccipjent ghandu

d. Jekk jigi ezaminat il-kuntratt ta' bejn il-kontendenti jirrizulta illi huma pprovdew ghal dak li ghandu jigri hekk kif it-tifel jaghlaq tmintax-il sena.

B'implikazzjoni ossija b'eskluzjoni, l-obbligu tal-manteniment tat-tifel wara li jaghlaq tmintax-il sena jiggrava lill-attrici.

Dwar ir-raba' talba huma eccepiti l-eccezzjonijiet imressqa ghat-talbiet l-ohra u

a. Illi l-attrici ma ghandhiex il-jedd illi titlob il-hlas ta' manteniment ghall-htigijiet tat- tifel F, ghaz-zmien meta huwa jkun sui juris.

Dak il-jedd jispetta biss lill-imsemmi F.

b. Illi inoltre billi l-jedd talvolta possedut -jew ahjar illi jista' jigi possedut-huwa kontra z-zewg genituri, huwa kontrosens illi genitur minnhom ikun attur ghaliex fil-konfront ukoll ta' dik il-genitur irid jigi likwidat u ordnat il-manteniment.

c. Illi safejn id-dritt tal-azzjoni tispetta lill-attrici- konkluzjoni ovvja derivat mill-status taghha ta' attrici f'dawn il-proceduri -id-drittijiet tal-attrici gew definittivament tranzatti permezz tal-kuntratt imsemmi minnha f'dawn il-proceduri.

d. Illi anke kieku stess l-attrici setghet tistitwixxi dawn il-proceduri, it-talba kif impostata ma tistax timxi ghaliex il-manteniment ikun pagabbli biss jekk l-imsemmi F ikun matul il-maggior eta` tieghu, ma jkunux ragonevolment possibbli ghalih illi jmantni lilu nnifsu u qieghed jippartecipa f'edukazzjoni jew tahrig full time.

Dawn il- kondizzjonijiet ma jistghux jigu stabbiliti preventivament ghal hames snin minn sena qabel.

e. Illi d-dikjarazzjoni tal-attrici ''Illi l-partijiet ma fthemu xejn dwar il-manteniment tat- tifel...E...fl-eventwalita`....'' hija korretta u propju ghaliex il-partijiet ma fthemu xejn it-talbiet attrici mhumiex sostenibbli.

F'dan ir-rigward huwa rilevat inoltre illi;

Illi l-partijiet ma fthemux ir-retta alimentarja pagabbli mill-esponent lill-attrici.

Dik ir-retta giet ordnata mill-Qorti Civili (Sezzjoni tal-Familja) fis-sentenza taghha tal-24 ta' Frar 2009.

Illi l-imsemmija sentenza ma pprovdiet xejn dwar il-manteniment tal-imsemmi tifel E ghaliex fl-epoka meta giet maqtugha dik is-sentenza, E kien ghalaq tmintax-il sena.

Semghat ix-xhieda u ezaminat il-provi prodotti.

Rat in-nota ta' osservazzjonijiet tal-attrici.1

Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tal-konvenut.2

Semghat it-trattazzjoni finali orali tal-abbli avukati tal-partijiet.3

Rat l-atti kollha.

Ikkunsidrat.

Rat li l-kawza thalliet ghallum ghas-sentenza.

FATTI ANTECEDENTI L-KAWZA.

Il-partijiet kienu zzewgu fis-sena 1990.

imwielda fis-sena 1990 u fis-sena 1997 rispettivament.

Huma sseparaw legalment b'sentenza tal-24 ta' Frar 20094 li minnha kien gie ntavolat appell.

Fil-mori ta' dak l-appell il-partijiet resqu fuq kuntratt ta' transazzjoni ppubblikat fis-7 ta' Mejju 20105 min-Nutar Dr Liza Al Maraash u l-appell gie eventwalment

Fil-kuntratt

intitolat espressament "Transazzjoni",

l-partijiet

ippremettew u ddikjaraw is-segwenti:-

Illi huma zzewgu fis-sitta u ghoxrin (26) ta' Lulju tas-sena elf disa mija u disghin (1990) u minn dan iz-zwieg huma kellhom zewgt itfal, E illi llum huwa maggiorenni u l-minuri F illi twieled fit-tlieta (3) ta' Frar tas-sena elf disgha mija u sebgha u disghin (1997).

Illi fil-kors taz-zwieg taghhom, il-Partijiet dahlu f'konvenju mal-Awtorita` tad-djar sabiex tigi koncess lilhom b'titolu ta' emfitwesi perpetwa, l-art gewwa s-Swatar, Il-Munxar deskritta hawn aktar 'l isfel, bil-kondizzjoni illi fuq l-imsemmija porzjoni ta' art huma jibnu d-dar konjugali taghhom u bl-intendiment illi anke minn qabel il- koncessjoni definittiva, huma kellhom il-fakolta` illi jwettqu l-imsemmija xoghlijiet ta' bini u jghixu fid-dar hemm mibnija.

Illi l-Partijiet ipprevalew ruhhom minn dan id-dritt u bnew id-dar konjugali taghhom fl-imsemmija porzjoni ta' art u stabbilew ir-residenza taghhom fid-dar hekk minnhom mibnija.

Illi nqala dizgwid bejn il-konjugi Partijiet illi wassal sabiex giet istwita mill-mara kontra r-ragel il-kawza bin-numru erbgha tnejn tnejn tas-sena elfejn u tnejn (422/2002) fl-ismijiet A D vs B D fil-Qorti Civili, Sezzjoni Familja, gja l-Prim Awla tal-Qorti Civili.

Illi fil-mori tal-imsemmija kawza, il-Partijiet kienu xtraw u akkwistaw l-emfitewsi perpetwa tal-fond gewwa in-nadur-Imsida, gja d-dar konjugali, deskritt ahjar aktar 'l isfel f'dana l-att u dan bis-sahha ta' kuntratt ippubblikat min-Nutar Dottor Marco Cassar Bonaci fid-disgha u ghoxrin (29) ta' Jannar tas-sena elfejn u tmienja (2008) u dakinhar stess, ukoll b'att ippublikat min-Nutar Dottor Marco Cassar Bonaci, kienu fdew ic-cens gravanti l-istess fond.

Illi l-imsemmija Qorti Civili, Sezzjoni Familja, iddecidiet din il-kawza b'sentenza moghtija minnha fl-erbgha u ghoxrin (24) ta' Frar tas-sena elfejn u disgha (2009), imsejha f'sentenza f'dana l-att.

Illi l-mara appellat mis-sentenza u ghalhekk il-kawza qieghda llum pendenti quddiem

il-Qorti tal-Appell.

Illi sadanittant iz-zwieg tal-partijiet gie dikjarat null b'sentenza moghtija mit-Tribunal Eklesjastiku u b'digriet moghti fid-disgha (9) ta' Gunju tas-sena elfejn u disgha (2009), il-Qorti tal-Appell ordnat ir-registrazzjoni tas-sentenza hekk moghtija mit- Tribunal Eklesjastiku.

Illi fil-mori tas-sentenza moghtija mill-Qorti Civili, Sezzjoni Familja u l-pendenza tas-smigh is- separazzjoni taghhom permezz ta' dan il-kuntratt illi fil-kontenut tieghu jvarja uhud mill-kapijiet decizi fis-sentenza.

interpost mill-mara,

il-partijiet qablu

jirregolaw

Illi huma gew awtorizzati jersqu ghall-pubblikazzjoni ta' dana l-att b'digriet moghti

mill-Qorti tal-Appell fit-tletin (30) t'April, tas-sena elfejn u ghaxra (2010).

Imbaghad ghaddew sabiex jifthemu dwar diversi aspetti tal-litigju pendenti

bejniethom fl-istadju tal-Appell, sew f'dak li jirrigwarda l-aspett strettament

patrimonjali kif ukoll f'dak li jirrigwarda l-ulied il-partijiet.

Fir-rigward tal-ulied stipulaw kif gej:-

Illi l-Partijiet qeghdin jikkonfermaw dak deciz fis-sentenza dwar il-minuri F fis-sezzjoni ''Kura u Kustodja'' tas-sentenza inkluz l-affidament lill-mara tal-kura u kustodja tal-minuri F u l-access moghti lill-missier u jiddikjaraw illi dak hekk ordnat jorbothom minghajr varjazzjoni.

Illi l-Partijiet qeghdin jikkonfermaw dak deciz fis-sentenza dwar il-minuri F fis-sezzjoni ''Manteniment'', salv safejn dak deciz huwa varjat bis-sahha ta' dana l-att u jiddikjaraw illi dak hekk ordnat, kif varjat bis-sahha ta' dan l-att, ghandu jibqa' jorbothom.

Il-Partijiet qeghdin ivarjaw dak ordnat fis-sentenza f'dan ir-rigward bil-mod segwenti;-

i) B'zieda ma' dak ordnat fl-istess sentenza u dejjem in linea ta' transazzjoni, ir-ragel jobbliga ruhu illi jhallas l-ispejjez kollha tal-edukazzjoni tal-minuri F u dan sakemm l-istess minuri jaghlaq l-eta ta' tlieta u ghoxrin (23) sena jew sakemm l-istess tifel ikollu impjieg full time skont liema wahda minn dawn l-eventwalitajiet tavvera ruhha l-ewwel.

ii) L-ispejjez tal-attivitajiet extra-kurrikulari jibqghu pagabbli mill-Partijiet fi kwoti ndaqs bejniethom, kif deciz fis-sentenza.

iii) L-ispejjez medici ordinarji tal-minuri jithallsu mill-mara, filwaqt li dawk straordinarji jithallsu mill-Partijiet fi kwoti ndaqs bejniethom kif deciz fis-sentenza.

iv) Illi ghal kull buon fini u ai termini ta' dak deciz fis-sentenza li l-manteniment ghandu jigi rivedut kull sena skont l-gholi tal-hajja, il-partijiet qeghdin jaqblu li, b'effett mill-erbgha u ghoxrin (24) ta' Frar tas-sena kurrenti, il-manteniment deciz fis-sentenza ammontanti ghal mija u seba' u sittin euro (€167) pagabbli kull erba' gimghat, sar mija u erba' u sebghin euro u tnax-il centezmu (€174.12).

Illi fir-rigward tat-tifel illum maggorenni E, b'zieda ma' dak deciz fis-sentenza, il- Partijiet qeghdin jaqblu s-segwenti:

Ir-ragel qieghed jobbliga ruhu li jhallas l-ispejjez kollha tal-edukazzjoni tat-tifel E u dan sakemm l-istess tifel jaghlaq l-eta ta' tlieta u ghoxrin (23) sena jew sakemm l-istess tifel ikollu impjieg full time skont liema wahda minn dawn l-eventwalitajiet tavvera ruhha l-ewwel.

L-ispejjez pagabbli mill-partijiet fi kwoti ndaqs bejniethom.

tal-attivitajiet extra-kurrikulari

L-ispejjez medici ordinarji tal-istess tifel jithallsu mill-mara, filwaqt illi dawk straordinarji jithallsu mill-partijiet fi kwoti ndaqs bejniethom.

Illi b'riferenza ghall-obbligi ta' hlas dapparti tar-ragel imsemmija fil-klawsoli tlieta (3) u erba' (4) ta' dan l-att, tali hlasijiet dovuti eventwalment in rifusjoni mir-ragel lill-mara ghandu jsir mhux iktar tard mill-ahhar gurnata ta' kull xahar li fihom ir-ragel ikun inghata kopji tal-ircevuti relattivi u fin-nuqqas jibda jiddekorri awtomatikament imghax bir-rata ta' tmienja fil-mija (8%) mill-ahhar gurnata ta' dak ix-xahar li fih il- hlas kien dovut bir-rizerva tad-dritt li l-mara tipprocedi gudizzjarjament kontra r-ragel minghajr il-bzonn ta' preavviz lilu jew interpellazzjoni.

Gara illi fid-29 ta' Lulju 2011 gie promugat l-Att XIV tas-sena 2011 li emenda

l-Kodici Civili b'effett mill-1 ta' Ottubru 2011.

Il-qofol ta' dan l-Att kien l-

introduzzjoni fid-dritt Malti tad-divorzju.

L-istess Att pero' kien jinkludi

Qabel il-promulgazzjoni tal-Att XIV tas-sena 2011 Artikolu 3B tal-Kodici

Civili kien jaqra fl-intier tieghu kif gej:-

"Iż-żwieġ jimponi fuq il-miżżewġin l-obbligu li jieħdu ħsieb, imantnu,

jgħallmu u jedukaw lill-ulied li jiġu miż-żwieġ skont il-ħila, xeħtiet naturali u

aspirazzjonijiet tal-ulied."

Dak l-Artikolu 3B kien gie introdott fil-Kodici Civili bl-Att XXI tas-sena 1993.

Permezz tal-Att XIV tal-2011 dak gia' fl-Artikolu 3B sar sub-inciz 1 u zdiedu

2) L-obbligu li l-ġenituri għandhom li jipprovdu l-manteniment skont

is-subartikolu (1) jinkludi ukoll l-obbligu illi, skont il-mezzi tagħhom, u fejn

ma jkunx raġonevolment possibbli li l-ulied, jew min minnhom, imantnu

lilhom infushom kif xieraq, ikomplu jipprovdu manteniment adegwat lill-

li jkunu studenti li qegħdin jipparteċipaw f'edukazzjoni, taħriġ

jew tagħlim full-time u huma taħt l-età ta' tlieta u għoxrin sena; jew

li jkollhom diżabilità, kif imfissra fl-Att dwar Opportunitajiet Indaqs

għal Persuni b'Diżabilità, kemm jekk hija fiżika jew mentali.

(3) L-obbligi msemmija fis-subartikolu (1) jorbtu wkoll lill-persuna li tkun

qed taġixxi in loco parentis fir-rigward ta' wild ta' ħaddieħor, minħabba ż-

żwieġ tagħha ma' ġenitur ta' dak il-wild, fejn il-ġenitur l-ieħor tal-istess wild,

ikun, f'xi żmien qabel jew matul iż-żwieg, miet jew ġie iddikjarat bħala

persuna assenti skont id-dispożizzjonijiet ta' Titolu VII tal-Ewwel Ktieb ta' dan

il-Kodiċi, jew ma jkunx magħruf:

Iżda dak provdut f'dan is-subartikolu jkun bla ħsara għall-obbligi tal-ġenituri

naturali tal-wild u f'kull każ bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-artikolu 149."

L-attrici qed tikkontendi illi mad-dhul fis-sehh tal-emenda ghall-Artikolu 3B

appena citat, emenda li skond l-attrici hija ta' ordni pubbliku, tnissel fl-attrici d-

dritt illi titlob li l-konvenut jigi kkundannat ihallasha manteniment ghaz-zewg

ulied li jirrisjedu maghha ghaz-zmien li jkunu maggorenni izda taht it-tlieta u

ghoxrien sena u jkunu studenti full-time u dan oltre dak provdut bis-sentenza u

bil-kuntratt ta' transazzjoni fuq imsemmija.

Il-konvenut qed jopponi ghal din it-talba ghaliex isostni fost l-ohrajn illi tali

emenda ma hiex ta' ordni pubbliku filwaqt li invoka l-eccezzjoni "pacta sunt

servanda" in vista tal-kuntratt ta' transazzjoni tas-7 ta' Mejju 2010.

Hemm kuntrast bejn il-partijiet dwar jekk l-emenda ghall-Artikolu 3B tal-

Kodici Civili introdotta bl-Att XIV tas-sena 2011 hiex ta' ordni pubbliku.

Necessarju ghalhekk illi jigi ezaminat x'jaghmel provvediment legali ta' ordni

pubbliku u f'kaz affermattiv x'inhuma l-effetti tieghu a differenza ta'

provvedimenti legali ohra li ma humiex ta' ordni pubbliku.

L-aktar ligi li tigi deskritta bhala ligi ta' ordni pubbliku hija l-ligi tal-procedura

u dan peress illi Artikolu 1009 tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta jiprovdi

"Kull uzu jew drawwa kuntrarja jew mhux kompatibbli mad-dispozizzjonijiet

ta' dan il-Kodici m'ghandux ikollhom effett".

Kif ritenut mill-Qorti tal-Appell fis-sentenza fl-ismijiet Avukat Dottor

Anthony Rodrigues et vs Direttur Qrati Ċivili u Tribunali et tat-2 ta' Marzu

2018: "Tabilhaqq il-procedura hi ligi ta' ordni pubbliku u ghalhekk, jekk

provvediment tal-ligi jippreskrivi certu regoli, kemm ta' forma jew ta'

kontenut, mhix ammessa interpretazzjoni ohra hlief dik letterali, u hi din li

ghandha tigi osservata u segwita."

Similment gie dikjarat mill-Qorti tal-Appell fis-sentenza Mid-Med Bank

Malta plc vs. Socjeta' Powercrete Limited et. deciza fit-13 ta' April 2018:

"..… kif ritenut pacifikatament fil-gurisprudenza nostrana, ir-regoli procedurali

huma ta' ordni pubbliku u ghandhom jigu segwiti ad unguem."

L-isttess fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell fl-ismijiet "John Mary Mula Debono et -vs-

Winston Montanaro nomine" moghtija fis-6 ta' Ottubru 1999: "Kif saput, il-

procedura hi ligi ta' ordni pubbliku u, allura, jekk il-provvediment tal-ligi

jippreskrivi certu konvenzjonizmu, kemm ta' forma jew ta' kontenut, mhix

ammessa interpretazzjoni ohra hlief dik letterali, u hi din li ghandha tigi

osservata u segwita."

Rilevanti fir-rigward ta' stipulazzjonijiet ta' ordni pubbliku hi s-sentenza fl-

ismijiet "Brian Messina Ferrante et. vs. Alfred Elgadi" [Citaz.

moghtija mill-Prim' Awla tal-Qorti Civili fil-31 ta' Ottubru 2003

l-ordni pubbliku meta huwa kontra

generali....Legislazione ta' natura fiskali hi minnha nnifisha ta' ordni pubbliku

".......hija bla effett kwalunkwe obbligazzjoni maghmula b'kawza llecita u l-

kawza hija llecita meta hija pprojbita mil-ligi jew kuntrarju ghall-ghemil xieraq

jew ghall-ordni pubbliku u l-konvenzjoni hija kontra l-ordni pubbliku meta hija

Aktar vicin lejn il-mertu tal-kawza odjerna huwa dak li l-Qorti tal-Appell

irriteniet fis-sentenza fl-ismijiet "Alfred Lockhart vs Pauline Lockhart" moghtija

fis-16 ta' April 2004:-

"Il-Qrati taghna, minkejja li fil-bidu jirrizulta li addottaw posizzjoni rigida,

anzi wahda inflessibbli, meta gew rinfaccjati b'talbiet ghal revizjoni u/jew

varjazzjoni ta' retti alimentari li jkunu gew miftehma bejn il-konjugi stess, mal-

milja taz-zmien hassew in-necessita` li fl-interess ta' l-ordni pubbliku, li hu

suprem u aqwa minn kull ligi jew ftehim bejn il-partijiet, kellhom jikkoncedu

illi taht certi cirkostanzi li gew ikkwalifikati bhala ta' natura gravi,

eccezzjonali jew indipendenti mill-volonta` ta' l-attur li gabuh fl-impossibilita`

li jhallas r-retta alimentari, allura f'kazi simili jista' jkun hemm lok ghal

varjazzjoni. (sottolinear tal-Qorti).

Din il-Qorti kif presjeduta fis-sentenza "Mireille Bonsfield vs Simon

De Leo" deciza fil-31 ta' Ottubru 2018 iddikjarat dan li gej dwar in-natura

it-talba hi ghall-varjazzjoni

ta'

stipulazzjonijiet kontrattwali, l-oneru tal-prova huwa gia' wiehed gholi.

l-varjazzjoni mitluba tirrigwarda l-obbligu tal-hlas tal-manteniment, meqjus

bhala li jaqa' fil-kamp ta' l-ordni pubbliku, il-Qorti tqis li l-oneru tal-prova

mehtieg ghas-success ta' azzjoni bhal dik odjerna, huwa wiehed massimu.

Wara kollox, kif gie dikjarat fil-kawza diga` citata fl-ismijiet Jean Cassar Cardona sive

Jean Elgadi vs Nicole Elgadi deciza mill-Qorti tal-Appell fit-30 ta' Novembru

"F'materja ta' hlas ta' manteniment in-nuqqas ta' parti li tezegwih jirrendiha

soggetta ghas-sanzjonijiet kriminali, bil-possibilta' anke li tigi imposta fuqha

Tant huwa minnu li l-ligijiet regolanti l-manteniment tal-ulied huma min-

natura taghhom ta' ordni pubbliku illi ma jistghux zewg genituri jiftehmu illi

hadd minnhom ma hu ser imantni lill-uliedu meta kapaci jaghmlu dan.

Difatti

hija gurisprudenza kostanti illi anke meta genitur m'ghandux impieg jew dhul

adegwat iehor jibqa' bl-obbligu li b'xi mod jikkontribwixxi ghall-manteniment

Meta l-obbligu tal-hlas ta' manteniment jigi stabbilit u ordnat

b'sentenza jew b'digriet tal-Qorti jew pattwit b'kuntratt pubbliku, in-nuqqas ta'

hlas ta' tali manteniment ordnat jew pattwit kapaci jwassal ghal sentenza ta'

piena ta' habs effettiv.

Din il-Qorti ghalhekk hi tal-fehma illi l-ligijiet regolanti

l-manteniment huma min-natura intrinsika taghhom ta' ordni pubbliku.

Il-Qorti ghalhekk qed tiddeciedi illi l-ewwel parti tal-ewwel talba attrici hija

Il-konvenut jeccepixxi illi anke fl-eventwalita' li dak depost fl-Att XIV tal-

2011 huwa ta' ordni pubbliku, il-fatt li l-partijiet, wara decizzjoni tal-Qorti

appellata, resqu fuq kuntratt ta' transazzjonijiet dwar l-obbligi reciproci

referibbli ghall-manteniment taz-zewg uliedhom, varjazzjoni mill-Qorti ta' dak

stipulat bejn il-partijiet "tkun tinvolvi l-vjolazzjoni ex lege tal-principju pacta

s-sostituzzjoni

tal-istipulazzjonijiet

tal-partijiet

b'imposizzjonijiet gudizzjarji."

In tema legali ghandu jinghad illi galadarba l-attrici qeghda inter alia titlob

varjazzjoni ta' stipulazzjonijiet kontrattwali, il-Qorti tqis b'mod generali li dak

pattwit f'kuntratt ta' separazzjoni jew ta' transazzjoni, bhal kull kuntratt iehor,

ghandu jitqies bhala vinkolanti daqs ligi bejn il-partijiet b'applikazzjoni tal-

Tali principju huwa inkorporat fil-ligi taghna

permezz tal-Artikolu 992 tal-Kapitolu 16 li jiddisponi:-

"(1) Il-kuntratti maghmula skont il-ligi ghandhom sahha ta' ligi ghal dawk li

jkunu ghamluhom.

(2) Dawn il-kuntratti ma jistghux jigu mhassra hlief bil-kunsens ta' xulxin tal-

partijiet, jew ghal ragunijiet maghrufin mill-ligi".

Fost ir-ragunijiet maghrufin mill-ligi hemm is-segwenti:-

Artikolu 54(9) tal-Kodici Civili (Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta) jipprovdi

"(9) Meta jkun hemm tibdil li jiġri wara fil-mezzi tal-parti responsabbli għall-

manteniment jew il-bżonnijiet tal-parti l-oħra, il-qorti tista', fuq it-talba ta'

kull waħda mill-partijiet, tordna li dak il-manteniment jinbidel jew jitwaqqaf

skont il-każ.

tieqaf. ..."

Iżda, meta

tħallset somma globali

ingħatat proprjeta

b'sodisfazzjon totali tal-obbligu ta' parti li tħallas manteniment lill-parti l-

oħra, ir-responsabbilta kollha tal-ewwel parti għall-manteniment tat-tieni parti

Artikolu 21(1) tal-Kodici Civili li jiddisponi illi:-

"Meta min jaghti l-manteniment jigi fi stat li ma jkunx jista' jaghti aktar il-

manteniment kollu jew bicca minnu, hu jista' jitlob li jkun mehlus mill-obbligu

tieghu jew li tkun imnaqqsa is-somma tal-manteniment, skond ma jkun il-kaz."

Jigi osservat illi fil-kaz ta' manteniment pattwit ex contractu, il-gurisprudenza

l-aktar remota tal-qrati taghna kienet rigida fis-sens li kienet taghmilha

prattikament impossibbli illi l-quantum ta' l-alimenti li jkun gie miftiehem

f'kuntratt ta' separazzjoni konsenswali, jigi b'xi mod varjat.

inflessibbilita' naqset u, in omagg ghall-principju ad impossibilia nemo

tenetur, f'cirkostanzi eccezzjonali u meta jkun sar impossibbli fic-cirkostanzi

godda li l-parti tonora l-obbligi kuntrattwali, il-qrati kkoncedew li jvarjaw

stipulazzjonijiet kuntrattwali dwar manteniment.

Fis-sentenza Mary Mula Debono vs Mario Cardona, il-Qorti ta' l-Appell osservat illi f'kaz ta' separazzjoni

il-partijiet

ikunu kkonkordaw bejniethom dwar

il-

manteniment, il-kriterji applikabbli mill-Qorti meta jkun hemm talba ghall-

varjazzjoni tal-manteniment pattwit huma aktar rigidi u gravi minn dawk

talvolta applikabbli f'kaz ta' manteniment li jkun gie stabbilit u ordnat

b'sentenza tal-Qorti.

6 Deciza 11 ta' Jannar 1996.

B'sentenza tal-Qorti tal-Appell fl-ismijiet Alfred Lockhart vs. Pauline Agius Attard,

filwaqt li gie affermat il-principju li l-kriterji ghal tibdil f'manteniment pattwit

ex contractu ma baqghux daqshekk inflessibbli, dik il-Qorti abbracjat il-

konsiderazzjonijiet li saru fis-sentenza appena citata u ghamlet is-segwenti

osservazzjonijiet ulterjuri:-

"Huwa minnu li l-ligi civili taghna ma toqghodx tiddistingwi bejn manteniment

impost jew ordnat mill-Qorti minn iehor pattwit bejn il-konjugi nfushom ghall-

fini ta' varjazzjoni.

Imma l-appellant messu jaf ukoll li fejn si tratta ta' ftehim

per via ta' kuntratt ghandu wkoll jghodd fermament il-principju ta' pacta sunt

Il-Qrati taghna, minkejja li fil-bidu jirrizulta li addottaw posizzjoni

rigida, anzi wahda inflessibbli, meta gew rinfaccjati b'talbiet ghal revizjoni

u/jew varjazzjoni ta' retti alimentari li jkunu gew miftehma bejn il-konjugi

stess, mal-milja taz-zmien hassew in-necessita` li fl-interess ta' l-ordni

pubbliku, li hu suprem u aqwa minn kull ligi jew ftehim bejn il-partijiet,

kellhom jikkoncedu illi taht certi cirkostanzi li gew ikkwalifikati bhala ta'

natura gravi, eccezzjonali jew indipendenti mill-volonta` ta' l-attur li gabuh fl-

impossibilita` li jhallas r-retta alimentari, allura f'kazi simili jista' jkun hemm

lok ghal varjazzjoni.

"Fil-fehma kunsidrata ta' din il-Qorti, din il-linja flessibbli fil-kazi propizji

hija wahda ferm gusta mill-posizzjoni addottata qabel.

Effettivament, din il-

Qorti jidhrilha wkoll li hemm, u mhux ma hemmx, differenza bejn manteniment

ordnat mill-Qorti "ope legis" minn iehor miftiehem volontarjament mill-

Fit-tieni kaz, wiehed ghandu jipprezumi li trattandosi hawn ta'

ftehim ta' separazzjoni bonarja u mhux ko-atta jew forzata, li l-partijiet ftehmu

Iktar recentement, fil-kawza fl-ismijiet Jean Pierre sive Jean Elgadi vs Nicole Pollacco, il-

Qorti ta' l-Appell riteniet illi-

7 Deciza 16 ta' April 2004.

8 Deciza 30 ta' Novembru 2012.

"Filwaqt li l-principju 'pacta sunt servanda' ghandu jirregola l-kuntratti tas-

separazzjoni personali bhal kull kuntratt iehor, izda f'cirkostanzi gravi,

eccezzjonali jew indipendenti mill-volonta' tal-parti li gabuha fl-impossibilita'

li tkompli tezegwixxi l-obbligu ta' hlas tal-manteniment pattwit bejn il-partijiet,

il-Qorti ghandha l-fakolta' li tirrevedi dan l-obbligu".

[Sottolinejar ta' din il-

Issir ukoll referenza ghas-sentenza tal-Qorti tal-Appell tad-29 ta' Jannar 2016

fl-ismijiet Chanwong Quinn vs Carmela Quinn, fejn il-Qorti ghamlet rassenja

tal-gurisprudenza dwar il-materja in dizamina kif ukoll referenza ghas-sentenza Mula Debono vs Attard-Negryeyeva u ikkondividiet il-fehma ormai pacifika illi jekk jikkonkorru

cirkostanzi ta' natura gravi, eccezzjonali jew indipendenti mill-volonta` ta'

minn hu obbligat ghall-hlas tal-manteniment, li ipogguh fl-impossibilita` li

jhallas r-retta alimentari, allura f'kazi simili jista' jkun hemm lok ghal

varjazzjoni tal-manteniment stipulat ex contractu.

Appell fit-30 ta' Novembru 2012 gia' citata, ll-Qorti kellha dan xi tghid dwar il-

bilanc li jrid jinstab bejn il-principju fondamentali "pacta sunt servanda" u l-

"Dan il-principju jsib il-bazi razzjonali tieghu "fl-interess tal ordni pubbliku, li

hu suprem u aqwa minn kull ligi jew ftehim bejn il-partijiet".

f'materja ta' revizzjoni ta' manteniment pattwit, fil-waqt li ghandu japplika l-

principju generali regolanti l-materja tal-kuntratti, ghandu japplika wkoll,

bhala deroga mill-istess, il-principju 'ad impossibilia nemo tenetur', li jifforma

r-'ratio legis' tad-dispost tal-Artikolu 985 tal-Kap 16 li, inter alia, jistipula li

hwejjeg impossibbli ma jistghux ikunu oggett ta' kuntratt".

Jinkombi ghalhekk fuq min jitlob il-varjazzjoni ta' l-obbligu tal-manteniment,

id-dover assolut li jressaq provi cari, oggettivi u inekwivoci biex jikkonvinci

lill-Qorti li sehhew cirkostanzi supervenjenti ghall-kuntratt li huma serji u

eccezzjonali u li jinnecessitaw l-intervent tal-Qorti.

qed tippermetti li stipulazzjonijiet tant serji u delikati f'kuntratti pubblici

bhalma huma stipulazzjonijiet dwar obbligu ta' manteniment tal-konjugi jew

ta' l-ulied, jigu soggetti ghal tibdil bl-iktar mod facli u espedjenti.

L-Artikolu

21 tal-Kodici Civili, fuq citat, zgur mhux intiz biex jakkomoda piki u kapricci,

izda fejn jirrizultaw verament ragunijiet serji u gravi li jiggustifikaw tibdil fil-

patt kuntrattwali ghall-hlas tal-manteniment, dan ghandu jigi permess.

Ghalkemm huwa minnu li "....fl-interess suprem tal-minuri u ghal dak li

jirrigwarda l-l-istess minuri pattwit f'kuntratt ta' separazzjoni personali, il-

Qorti tista' tiddipartixxi mill-principju legali pacta sunt servanda" [Angelle

Ciaramita vs Rudolph Toscano - Qorti tal-Appell - 30.09.2016], il-Qorti ma

rriskontratx mill-provi akwiziti cirkostanzi supervenjenti ghall-kuntratt li huma

serji u eccezzjonali li jinnecessitaw, fl-interess tal-minuri, l-intervent tal-Qorti.

Irid ukoll jinghad illi meta si tratta ta' ezami ta' kuntratt, jehtieg li l-

istipulazzjonijiet kontrattwali fl-istess kuntratt jigu evalwati lkoll flimkien u

mhux f'izolament klawsola minn ohra.

Ma hux il-kompitu u lanqas

permissibbli ghall-Qorti li tgharbel il-kuntratt tal-partijiet u tanalizza jekk il-

partijiet setghux ghamlu l-kuntratt ahjar milli ghamluh.

Lanqas huwa l-

kompitu tal-Qorti li tezamina u tiddeciedi jekk stipulazzjoni setghatx tkun

anqas oneruza milli fil-fatt il-partijiet ftehmu.

Sakemm ma jirrizultawx

ragunijiet serji u eccezzjonali li ma kienux prevedibbli fil-mument tal-kuntratt,

talba ghal revizzjoni tal-istipulazzjonijiet kontrattwali ghandha tigi rigettata.

Huwa minnu illi permezz tal-Att XIV tal-2011 twieled id-dritt ta' genitur ta'

wild maggorenni ta' taht it-23 sena li jkun student full-time li jitlob lill-genitur

l-iehor ghall-manteniment ta' tali wild maggorenni, pero' dan ma jfissirx illi

qabel tali emenda l-partijiet kienu prekluzi milli jakkordaw fuq stipulazzjonijiet

referibbli ghall-manteniment ta' ulied maggorenni li jkunu qed jirrisjedu ma' xi

hadd mill-genituri.

Tant hu minnu dan illi l-istess partijiet f'din il-kawza

stipulaw fil-kuntratt ta' transazzjoni tas-7 ta' Mejju 2010 fir-rigward ta' binhom

F li kien ghadu minorenni illi "ir-ragel jobbliga ruhu illi jhallas l-ispejjez kollha

tal-edukazzjoni tal-minuri F u dan sakemm l-istess minuri jaghlaq l-eta ta' tlieta

u ghoxrien (23) sena jew sakemm l-istess tifel ikollu impieg full time skond

liema wahda minn dawn l-eventwalitajiet tavvera ruhha l-ewwel". (sottolinear

Aktar minn hekk, fir-rigward tal-minuri E, li fiz-zmien il-pubblikazzjoni tal-

kuntratt ta' transazzjoni kien gia' maggorenni ftehmu kif gej:-

Ir-ragel qieghed jobbliga ruhu li jhallas l-ispejjez kollha tal-edukazzjoni

tat-tifel E u dan sakemm l-istess tifel jaghlaq l-eta' ta' tlieta u ghoxrien (23)

sena jew sakemm l-istess tifel ikollu impieg full time skond liema wahda minn

dawn l-eventwalitajiet tavvera ruhha l-ewwel.

L-ispejjez tal-attivitajiet extra-kurrikulari ta' l-imsemmi tifel jibqghu

pagabbli mill-partijiet fi kwoti ndaqs bejniethom.

iii) L-ispejjez medici ordinarji tal-istess tifel jithallsu mill-mara, filwaqt illi

dawk straordinarji jithallsu mill-Partijiet fi kwoti ndaqs bejniethom."

Kif appena konstatat, meta binhom kien gia' maggorenni u meta s-sub inciz 2

tal-Artikolu 3B tal-Kap.

16 kien ghadu ma giex promulgat il-partijiet ma sabu

l-ebda impediment legali sabiex jirregolaw hlasijiet mill-missier lill-omm fl-

interess ta' binhom gia' maggorenni.

Huwa evidenti ghall-Qorti illi meta fis-7

ta' Mejju 2010 il-partijiet resqu fuq il-kuntratt li huma sejhu ta' transazzjoni, ma

kien hemm l-ebda impediment legali illi b'zieda ma dak miftiehem dwar il-

htigijiet ta' uliedhom sew minuri kif ukoll maggorenni, illi jiftehmu wkoll dwar

hlasijiet ulterjuri.

L-ispejjez relatati mal-edukazzjoni kif ukoll l-ispejjez

relatati mal-kura medika tal-ulied huma parti integrali mill-kontribuzzjoni ta'

genitur dwar manteniment tal-ulied.

Il-partijiet ftehmu wkoll illi sakemm

uliedhom maggorenni ma jkollhomx impieg full time allura kienu qed jintrabtu

illi jibqghu ukoll ihallsu, nofs kull genitur, l-ispejjez relatati mal-attivitajiet

extra kurrikulari ta' dak il-wild maggorenni.

Minn qari akkurat tal-kuntratt in

dizamina il-Qorti qed tifhem illi f'dak li jirrigwarda spejjez relatati ma'

attivitajiet extra kurrikulari kif ukoll spejjez medici iz-zewg genituri stipulaw

illi ser jibqghu jikkontribwixxu dwar uliedhom maggorenni li ma jkollhomx

impieg full time minghajr ma stabbilew xi limitu ta' eta'.

In vista' ta' dawn il-konsiderazzjonijiet il-Qorti qed tqis bhala mhux fondata il-

premessa tal-attrici illi kien l-Att XIV tal-2011 illi "introduca l-obbligu fuq il-

konvenut li ope legis ihallas manteniment ghat-tfal fil-kaz li dawn jibqghu

jsegwu l-istudji full time wara li jsiru magorenni".

In konkluzzjoni, il-Qorti tqis illi l-attrici ma sehhiliex tressaq provi cari,

oggettivi u inekwivoci biex tjikkonvinci lill-Qorti li sehhew cirkostanzi

supervenjenti ghall-kuntratt li huma serji u eccezzjonali u li jinnecessitaw l-

intervent tal-Qorti.

Ghal dawn il-motivi l-Qorti qed taqta u tiddeciedi l-kawza billi,

Tilqa' in parte l-ewwel talba attrici u tiddikjara li d-disposizzjonijiet tal-

Att XIV tas-sena 2011 huma ta' ordni pubbliku.

Tilqa' l-eccezzjoni tal-konvenut msejsa fuq il-principju 'pacta sunt

servanda' u tichad it-tieni parti tal-ewwel talba attrici.

Tichad it-tieni, it-tielet u r-raba' talba attrici.

Fic-cirkostanzi, minhabba n-novita' ta' diversi aspetti tal-vertenza mertu tal-

kawza odjerna, l-Qorti qed tiddeciedi illi l-ispejjez jibqghu bla taxxa bejn il-

partijiet.