QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA

(Sede Kostituzzjonali)

Rikors Kostituzzjonali Nru.: 137/2019 MH

Illum, 11 ta' Novembru 2020

Avukat Ġenerali u Joseph (K.I. 289982M), Carmelo (K.I. 713824M) u

Mario (K.I. 251536M) aħwa Dingli għan-nom tad-ditta Firm Reno Dingli

tiegħu ġie premess:

Rat ir-rikors kostituzzjonali tar-rikorrent tat-2 t'Awissu 2019 li permezz

Illi r-rikorrenti huwa proprjetarju tal-fond ossia 27, Sir Luigi Preziosi

Square, Ix-Xagħra, liema fond għandu bieb li jagħti aċċess għall-Flat Nru. 1

f'blokk ta'apartamenti 28 f'Sir Luigi Preziosi Square, liema bieb jagħti aċċess

għall-Flat Nru. 1 filwaqt li il-fond mikri huwa aċċessibli minn bieb separat u

distint mill-bieb tal-apartamenti u li ilu mikri lill-intimati aħwa Dingli u lill-

antekawza tagħhom bil-kera ta' €83.71c fis-sena li jitħallsu kull sitt xhur bil-

quddiem kull 30 ta' Ġunju u 31 ta' Diċembru ta' kull sena u dan għal għexieren

ta' snin li minn dan il-fond hawn fuq imsemmi l-aħwa Dingli jiġġestixxu n-

negozju tagħhom bl-isem Firm Reno Dingli.

Illi r-rikorrenti Martin Micallef Bremec akkwista il-fond in kwistjoni minn għand

missieru Joseph Micallef Bremec li miet fi 2 ta' Awissu 2005, skont Dokument A u

mingħand ommu Margaret Micallef Bremec u dan b'titolu ta' prelegat skont testament

unica charta tagħhom tas-27 ta' Novembru 2003 fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph

Henry Muninger li kopja tiegħu qed tiġi hawn annessa u mmarkata bħala Dokument

Illi l-wirt tal-missier r-rikorrenti ossia Joseph Micallef Bremec kien dikjarat

b'kuntratt causa mortis tal-1 ta' Frar 2006 fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Henry

Dare li kopja tiegħu qed tiġi hawn annessa u mmarkata bħala Dokument C.

Illi permezz ta' kuntratt ieħor tas-27 ta' Ottubru 2006 fl-atti tan-Nutar

Dottor Joseph Henry Dare li qed jiġi hawn anness u mmarkat bħala Dokument

D, l-aħwa l-oħra Micallef Bremec ossia Elizabeth Bouslama u Corinne Goodlip flimkien ma'

omm ir-rikorrenti Margaret Micallef Bremec nee Summersgill imittew fil-pussess tal-legat lir-

rikorrenti Martin Micallef Bremec ossia il-fond 27 internament immarkat bin-numru 1,

Illi dan il-fond ilu mikri lill-intimati aħwa Dingli u l-antekawza minnhom

għal dawn l-aħħar sebgħin (70) sena fejn oriġinarjament il-kera tal-fond in

kwistjoni kienet ta' €37.50c fis-sena.

Illi l-unika awment illi sar fil-kera kien a tenur tal-Att X tal-2009 pero' dan

kien tant tenwu illi ma kellu jaqsam xejn u m'għandu x'jaqsam xejn mal-valur

lokatizju tal-fond fis-suq tant li ġie krejat żbilanċ serju bejn id-drittijiet tas-sid u

Illi l-kera li l-intimati aħwa Dingli qed jhallsu huwa dak il-minimum

stabbilit mill-liġi meta l-valur lokatizju tal-fond fis-suq huwa ferm aktar minn dak

stabbilit bid-disposizzjonijet tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta li huma marbutin

mal-kera li fond seta' f'xi żmien iġib fl-4 ta' Awwissu 1914, liema disposizzjonijet

ġew mibdula bi ftit bl-Att X tal-2009.

Illi l-protezzjoni mogħtija lill-inkwilini bid-dispożizzjonijiet tal-Kap.

tal-Liġijiet ta' Malta u tal-Att X tal-2009 mhumiex ġusti u ma jikkreawx bilanċ

ta' proporzjonalita' bejn id-drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilin stante li l-valur

lokatizzju tal-fond huwa ferm ogħla minn dak stabbilit fil-liġi u għalhekk huma

bi ksur tal-Kostituzzjoni ta' Malta u tal-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokol

tal-Konvenzjoni Ewropea u tal-Artikolu (6) tal-Konvenzjoni.

Illi l-livell baxx tal-kera, l-istat tal-inċertezza tal-possibilita' tat-teħid lura

tal-proprjeta', in-nuqqas ta' salvagwardji proċedurali, iż-żieda fil-livell tal-

għejxien f'Malta f'dawn l-aħħar deċenni u l-interferenza sproporjzonata bejn id-

drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilini ikkreaw piż eċċessiv fuq ir-rikorrenti.

Illi r-rikorrenti m'għandux rimedju effettiv ai termini tal-Artikolu 6

tal-Konvenzjoni Ewropea stante illi huwa ma jistax iżid il-kera b'mod ekwu u

ġust skond il-valur tas-suq illum stante illi dak li effettivament huwa jista' jirċievi

huwa dak kif limitat bl-Artikolu 1531D tal-Kap.

16 tal-Ligijiet ta' Malta.

Illi għaldaqstant huwa qed jirrifjuta li jaċċetta l-kera mingħand l-intimati

Dingli u qed jipproċedi b'din il-kawża kostituzzjonali sabiex jikseb r-rimedji

kollha li huwa intitolat għalihom, inkluż il-ħlas tad-danni u l-iżgumbrament tal-

aħwa Dingli li qed jiġġistixxu n-negozju tagħhom li jgib l-isem Firm Reno Dingli

Illi dan kollu diġa' ġie determinat fil-kawżi 'Amato Gauci Vs Malta',

deċiża mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem fil-15 ta'

Settembru 2009; 'Chircop and others Vs Norway' deċiża fit-12 ta' Ġunju 2012;

u 'Zammit and Attard Cassar vs Malta', kawża nru.

1046/12 deciża fit-30 ta'

Illi ġialadarba r-rikorrenti qed isofru minn nuqqas ta' "fair balance" bejn

l-interessi ġenerali tal-komunita' u l-bżonnijiet u protezzjoni tad-drittijiet

fundamentali tal-bniedem kif deċiż inter alia f' 'Beyeler vs Italy' (Rikors nru.

33202/96), u għalhekk ma ġiex rispettat il-prinċipju ta' proporzjonalità, kif ġie

deċiż inter alia f''Wekesa Ebejer et vs Portugal' tal-21 ta' Diċembru 2010,

għandu jiġi dikjarat illi d-drittijiet fundamentali tas-sidien qed jiġu leżi bid-

dispozizzjonijiet tal-Kap.

69 tal-Ligijiet ta' Malta.

Illi r-regolamenti ta' kontroll tal-kera huma interferenza mad-dritt

tas-sidien għall-użu tal-proprjeta' tagħhom stante illi l-kirja sfurzata lill-aħwa

Dingli u r-restrizzjonijiet fuq id-dritt tas-sidien li jitterminaw l-istess kirja

jikkostitwixxi kontroll tal-użu tal-proprjeta' fit-termini tat-tieni paragrafu tal-

Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea (vide 'Hutten-

30255/09, § 101, 28 ta' Jannar 2014 u 'R&L, s.r.o. and

Others' §108) u dan ukoll jinċidi fuq id-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti.

Illi l-valur lokatizju tal-fond de quo in kwistjoni huwa ferm ogħla minn dak

li l-liġi imponiet li r-rikorrenti għandu jirċievi b'tali mod illi bid-dispożizzjonijiet

tal-Artikolu 34, 37 u 45 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 14 u l-Artikolu 1

tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea il-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta kif

emendat bl-Att XXXI tal-1995 u l-emendi li saru bl-Att X tal-2009 u l-emendi tal-

Att XXVII tal-2018 mhux biss ikkawżaw diskriminazzjoni imma wkoll jilledu d-

drittijiet kostituzzjonali kif protetti taħt l-Artikolu tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif

ukoll ta' l-Artikolu 1 u 14 tal-Protokol Nru. 1 u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni

Ewropeja u għalhekk il-Liġi fuq imsemmija għandha tiġi ddikjarata anti-

kostituzzjonali u għandha tiġi emendata, kif del resto digà ġie deċiż mill-Qorti

Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-kawzi surreferiti.

Illi r-rikorrenti jagħmel referenza għas-sentenza 'Evelyn Cristina et vs

L-Avukat Ġenerali u s-Soċjetà Filarmonika Maria Mater Gratiæ' fejn il-Qorti

ddeċidiet illi filwaqt li kumpens ta' €10,000 bħala danni morali kien wieħed

xieraq u biżżejjed, ma' dan kellhom jiżdiedu €200,000 bħala kumpens għad-danni

pekunjarji.

F'sentenza oħra simili mogħtija mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili

(Sede Kostituzzjonali) nhar it-8 ta' Frar 2019, rikors numru 15/2013 JA fl-

ismijiet 'Anna Hyrszko et vs L-Avukat Ġenerali u St. Julians Band Club', il-Qorti

ikkundannat lill-Avukat Ġenerali jħallas lill-atturi s-somma ta' €300,000, in

kwantu għal €15,000 in linea ta' danni morali u in kwantu għal €285,000 in linea

ta' danni pekunjari, bl-imgħax ta' 8% mid-data tas-sentenża u bl-ispejjeż kollha

(inkluż tal-periti nominat mill-Qorti).

Illi inoltre, skond sentenza moghtija mill-Qorti Kostituzzjonali, Appell

Nru. 47/2017/1 fl-ismijiet 'Louis Kitcher Fedele vs Avukat Generali et' l-

imsemmija Qorti ddecidiet illi l-Kap.

69 tal-Ligijiet ta' Malta huwa bla effett fir-

relazzjoni bejn r-rikorrent Apap Bologna bħala sid il-kera u l-intimati L-Għarb

bħala inkwilini, u għalhekk l-intimati L-Għarb ma jistgħux jibqgħu jinqdew b'dawk

id-disposizzjonijiet tal-liġi bħala bażi legali għall- okkupazzjoni tagħhom kontra

Illi fiċ-ċirkostanzi r-rikorrenti għandu jirċievi sia danni pekunjarji kif

wkoll danni morali bl-interessi kontra l-intimati jew min minnhom u l-

iżgumbrament mill-fond de quo kawża tal-leżjoni li qed jsofri u ilu jsofri għal

għexieren ta' snin minħabba legislazzjoni inġusta u mhux ekwa u li ma tikkreax

bilanċ bejn id-drittijiet tal-inkwilini u dawk tas-sidien.

GĦALDAQSTANT ir-rikorrenti jitlob bil-qima lil din l-Onorabbli Qorti, prevja

kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja u opportuna, u għar-raġunijiet premessi,

jgħidu l-intimati għaliex m'għandhiex:

Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-fatti suesposti jikkostitwixxu ksur tad-drittijiet

fundamentali tar-rikorrenti Martin Micallef Bremec kif sanċiti fl-Ewwel Artikolu tal-

Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea magħmula parti mill-liġi ta' Malta

bis-saħħa tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropeja (Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta)

u kif sanċiti wkoll fl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta;

Konsegwentement tiddikjara u tiddeċiedi illi l-lokazzjoni viġenti tal-fond

bin-numru 27 Pjazza Sir Luigi Preziosi, Ix-Xagħra bi bieb ieħor fi blokk

apartamenti 28, Pjazza Sir Luigi Preziosi Ix-Xagħra proprjetà tar-rikorrenti, a

favur tal-intimati aħwa Dingli, u l-provvedimenti tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta'

Malta, tal-Att X tal-2009 u liġijiet oħra viġenti jilledu d-drittijiet fundamentali

tar-rikorrenti kif sanciti fl-Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni

Ewropea u fl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u b'hekk huma nulli u / jew

inapplikabbli in konfront tar-rikorrenti għar-rigward tal-proprjeta' de quo.

Konsegwentement tagħti dawk l-ordnijiet, toħroġ dawk l-atti, u tagħti dawk

id-direttivi li tqis xierqa sabiex twettaq jew tiżgura t-twettiq tad-drittijiet

fundamentali tar-rikorrenti hekk kif garantiti skond il-Konvenzjoni għall-

Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, inter alia

billi tiddikjara u tiddeċiedi illi r-rikorrenti ma humiex obbligati jġeddu l-kirja tal-

fond 27, Pjazza Sir Luigi Preziosi, Ix-Xagħra b'aċċess minn bieb ieħor fi blokk ta

apartamenti 28, Pjazza Sir Luigi Preziosi, Ix-Xagħra, a favur l-intimati aħwa

Dingli, u tiddikjara għalhekk illi r-rikorrenti huwa intitolat jirriprendi l-pussess

sħiħ tal-istess fond.

Konsegwentement tordna l-iżgumbrament fi żmien qasir u perentorju

tal-aħwa Dingli mill-fond 27, Pjazza Sir Luigi Preziosi, Ix-Xagħra b'aċċess minn

bieb ieħor f'28 Pjazza Sir Luigi Preziosi, Ix-Xagħra oltre rimedji oħra li din l-

Onorabbli Qorti jidrulha xierqa sabiex tassigura illi r-rikorrenti jiġi rrintegrat

fil-pussess sħiħ u godiment reali ta' ħwejġu.

Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimati jew min minnhom huma responsabbli

għal kumpens u danni pekunjarji u non-pekunjarji sofferti mir-rikorrenti

b'konsegwenza tal-leżjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kawża tal-

fatti fuq spjegati fejn inter alia ma ġiex kkreat bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sid

u dawk tal-inkwilini, stante illi l-lokazzjoni sfurzata a tenur tal-Kap.

69 tal-

Liġijiet ta' Malta u tal-Att X tal-2009, fost infrazzjonijiet oħra, ma tirriflettix is-

suq u lanqas il-valur lokatizju tal-proprjeta' in kwistjoni.

Tillikwida l-istess kumpens u danni pekunjarji u non-pekunjarji kif sofferti

mir-rikorrenti, ai termini tal-liġi.

Tikkundanna lill-intimati jew min minnhom iħallsu lir-rikorrenti l-istess

kumpens u danni pekunjarji u non-pekunjarji hekk kif likwidati ai termini tal-liġi,

bl-imgħax legali mid-data tal-preżentata tal-kawża odjerna sad-data tal-effettiv

Bl-ispejjeż kollha, kompriżi dawk ta' l-ittra uffiċjali tat-18 ta' Lulju 2019 li kopja

legali tagħha qed tiġi hawn annessa u mmarkata bħala 'Dokument E' u bl-

inġunzjoni ta' l-intimati għas-subizzjoni."

Rat ir-risposta ta' l-intimat Avukat Ġenerali tal-4 ta' Settembru 20191

permezz ta' liema eċċepixxa –

Illi l-ewwel u qabel kollox, ir-rikorrenti għandu jġib prova ċara tat-titolu

tiegħu sabiex juri li huwa l-proprjetarju tal-fond in kwistjoni kif qed jallega fir-

F'dan ir-rigward għandu wkoll jindika d-data preċiża ta' meta

sar sid il-fond għaliex l-ilment kostituzzjonali u konvenzjonali tiegħu jista' jiġi

kkunsidrat mid-data ta' meta sar is-sid tal-fond mertu ta' dan il-każ u mhux

qabel;

Illi preliminarjament ukoll, ir-rikorrenti għandu jindika eżattament l-

artikoli mill-Kap.

69 kif emendat, li skont huwa qed jiksirlu d-drittijiet

fundamentali tiegħu għat-tgawdija tal-proprjetà msemmija;

Illi fil-mertu, it-talbiet tar-rikorrent għandhom jiġu miċħuda in toto peress

li huma infondati fil-fatt u fid-dritt u dan għar-raġunijiet segwenti li qed jiġu

hawn elenkati mingħajr preġudizzju għal xulxin:

Illi l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni mhux applikabbli minħabba li l-kirja

mertu ta' dan il-każ hija mħarsa bil-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta li hija liġi li

daħlet fis-seħħ fid-19 ta' Ġunju 1931 u dan skont ma jipprovdi l-artikolu 47(9)

tal-Kostituzzjoni: "Ebda ħaġa fl-artikolu 37 ta' din il-Kostituzzjoni ma

għandha tolqot il-ħdim ta' xi liġi fis-seħħ minnufih qabel it-3 ta' Marzu 1962 jew

xi liġi magħmula fi jew wara dik id-data li temenda jew tissostitwixxi xi liġi fis-

seħħ minnufih qabel dik id-data (jew xi liġi li minn żmien għal żmien tkun

emendata jew sostitwita bil-mod deskritt f'dan is-subartikolu)...";

Illi barra minn hekk, l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni huwa mproponibbli

wkoll għaliex dan l-artikolu japplika biss f'każ ta' teħid forzuż tal-proprjetà.

Sabiex wieħed jista' jitkellem dwar teħid forzuż jew obbligatorju, persuna trid

tiġi żvestita jew spussessata minn kull dritt li għandha fuq dik il-proprjetà.

evidenti li fil-każ preżenti, tali żvestiment ma sarx u dan peress li bil-kirja r-

rikorrenti ma tilifx għal kollox il-jeddijiet tiegħu fuq il-fond in kwistjoni u

għalhekk dan il-każ ma jammontax għal deprivazzjoni totali tal-proprjetà.

skont l-artikolu 1531I tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta, il-kera għandha tintemm

fl-2028 u b'hekk ir-rikorrenti għandu jerġa' jieħu lura l-fond fi ftit żmien ieħor.

Fid-dawl ta' dan kollu, l-ilment tar-rikorrenti ma jinkwadrax ruħu fil-parametri

tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u għandu jiġi miċħud;

Illi safejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-Ewwel Artikolu tal-

Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, l-esponenti jirrileva li skont il-

proviso tal-istess artikolu, l-Istat għandu kull jedd li jgħaddi dawk il-liġijiet li

jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skont l-interess ġenerali.

il-ġurisprudenza kostanti

ta' Ir-Rabat (Għawdex),

l-Istat

diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u

x'miżuri għandhom jittieħdu sabiex jiġu ndirizzati dawk il-ħtiġijiet soċjali.

diskrezzjoni

tal-leġislatur m'għandhiex

titbiddel sakemm din ma

manifestament mingħajr bażi raġonevoli – li żgur mhux il-każ;

Fil-każ preżenti, l-indħil tal-Istat fl-użu tal-proprjetà mikrija mir-

jaqa'

tal-Ewwel Artikolu

tal-Ewwel Protokoll

Konvenzjoni Ewropea għaliex it-tiġdid tal-kirja u l-kontroll tal-valur tal-kera

għal skopijiet kummerċjali huwa legali peress li joħroġ mil-liġi stess;

Illi l-iskop tal-liġi li qed jilmentaw minnha r-rikorrenti huwa sabiex jiġu

protetti fondi kummerċjali.

Tali protezzjoni tippreżerva l-vijabbilta' ekonomika

ta' intrapriżi kummerċjali, tipproteġi l-impjieg tal-ħaddiema f'dawn l-intrapriżi,

tivvantaġġja l-konsumatur u tipprovdi stabbilita' fis-servizz pubbliku provdut

minn dawn l-intrapriżi.

B'hekk dawn l-artikoli żgur li ma jistgħux jiġu

kklassifikati bħala mhux leġittimi jew mhux fl-interess ġenerali u l-esponent jara

li dawn l-artikoli assolutament m'għandhomx jitqiesu li jmorru kontra d-drittijiet

fundamentali tal-bniedem;

Illi rigward l-ilmenti min-naħa tar-rikorrent fuq l-ammont tal-kera u l-

kundizzjonijiet tal-kirja, xieraq li jiġi enfasizzat li dawn ġew imposti mir-

rikorrenti jew l-antenati tagħhom bi qbil mal-inkwilini u mhux mill-Istat.

r-rikorrenti li stabbilew l-ammont tal-kera u l-Istat bl-ebda mod ma ndaħal fir-

rigward ta' kemm kellha tkun il-kirja u ma kien hemm xejn fil-liġi li jwaqqaf lir-

rikorrenti jew l-antekawża tagħhom li jistabbilixxu żidiet fil-kera kull tant żmien;

Illi għal dak li għandu x'jaqsam mal-isproporzjon fil-kera, l-artikolu

1531D tal-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi li l-kera dovuta wara l-1 ta'

Jannar 2014 għandha tiżdied bil-ħamsa fil-mija kull sena u din iż-żieda hija

altru milli negliġibbli.

Tajjeb li jingħad ukoll li skont l-artikolu 1531I tal-Kap.

tal-Liġijiet ta' Malta, il-kirja msemmija ser tibqa' tiġi protetta sal-2028 jiġifieri

ma fadalx wisq u barra minn hekk, il-manutenzjoni ordinarja jieħu ħsiebha l-

inkwilin u mhux ir-rikorrenti.

Dan jimplika allura li l-ilment tar-rikorrent dwar

in-nuqqas ta' proporzjonalità mhux ġustifikat u għandu jiġi miċħud għaliex ma

jirriżulta l-ebda ksur tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni

Ewropea;

Rigward il-kumpens mitlub, wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni wkoll li r-

rikorrenti ħalla ħafna snin jgħaddu sakemm fetaħ dawn il-proċeduri.

ta' dan iż-żmien kollu jitfa' dubji serji kemm effettivament ir-rikorrenti ħassu

aggravat u kwindi kwalunkwe kumpens li jista' qatt jingħata lir-rikorrenti,

għandu jiġi kkalkulat fid-dawl ta' dan il-fatt;

Illi fil-paragrafu (xv) tar-rikors promotur jissemma' l-artikolu 34 ta'

Kostituzzjoni liema artikolu m'għandu l-ebda relevanza għall-każ preżenti

għaliex dan l-artikolu jirrigwarda protezzjoni minn arrest jew detenzjoni

arbitrarja;

Illi kif ġie deċiż f'kawżi oħra ta' din ix-xorta, ma hemm l-ebda ksur tal-

artikolu 14 tal-Konvenzjoni u tal-artikolu 45 tal-Kostituzzjoni u dan għaliex ma

hemm l-ebda diskriminazzjoni fil-konfront tar-rikorrent.

Inoltre, fir-rigward ta'

dan l-artikolu, ir-rikorrenti ma ssodisfax element importanti sabiex tiskatta l-

applikabbilità ta' tali provvediment.

Dawn l-artikoli jissottolineaw li t-tgawdija

tad-drittijiet u libertajiet għandhom jiġu assigurati mingħajr diskriminazzjoni

għal kull raġuni bħalma huma s-sess, razza, kulur, lingwa, reliġjon, opinjoni

politika jew opinjoni oħra, oriġini nazzjonali jew soċjali, assoċjazzjoni ma'

minoranza nazzjonali, proprjetà, twelid jew status ieħor fil-każ tal-Konvenzjoni

u razza, post ta' oriġini, opinjonijiet politiċi, kulur, fidi, sess, orjentazzjoni

sesswali jew identità tal-ġeneru fil-każ tal-Kostituzzjoni.

Fil-każ in diżamina ma

ġiet allegata l-ebda diskriminazzjoni għal xi raġuni ta' status kif mitlub, sabiex

ikun hemm vjolazzjoni tal-artikoli msemmija;

Illi sabiex ir-rikorrenti jista' jallega li ġie leż id-dritt fundamentali tiegħu

ai termini tal-artikolu 14 tal-Konvenzjoni u tal-artikolu 45 tal-Kostituzzjoni, iridu

jipprova wkoll li saret diskriminazzjoni fuq bażi ta' 'like with like' u dan għaliex

mhux kull aġir huwa wieħed diskriminatorju;

Illi fil-paragrafu xv tar-rikors promotur, ir-rikorrenti jsemmi li numru ta'

Atti li emendaw lill-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta qed jiksru wkoll l-Artikolu 6

tal-Konvenzjoni.

Ir-rikorrent għandu jġib prova ċara dwar dan;

Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.

Rat il-provi.

GĦALDAQSTANT, l-esponent jitlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha

tiċħad il-pretensjonijiet kif dedotti fir-rikors promotur bħala infondati fil-fatt u

fid-dritt stante li r-rikorrenti ma sofra l-ebda ksur tad-drittijiet tal-bniedem u l-

libertajiet fondamentali, u dan bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrenti."

Rat illi l-intimati aħwa Dingli noe debitament notifikati bl-atti ma ppreżentaw

Rat ir-relazzjoni tal-espert tekniku nkarigata mill-Qorti l-perit M'Louise Scinto

Wallhead in-Nota ta' Sottomissjonijiet tar-rikorrenti, l-intimat baqa' nadempjenti

Rat li l-kawża tħalliet għall-lum għas-sentenza.

Rat l-atti l-oħra kollha tal-kawża.

Ikkunsidrat:

Ir-rikorrent huwa sid ta' fond ġewwa In-Nadur li għal circa sebgħin sena ilu mikri

lill-intimati aħwa Dingli u l-antekawża minnhom.

L-ilmenti tar-rikorrent huma

marbuta mal-protezzjoni mogħtija lil dawn l-intimati bit-tħaddim tal-Ordinanza

li Tirregola t-Tiġdid tal-Kiri ta' Bini (Kap 69 tal-Liġijiet ta' Malta) u bl-emendi

ntrodotti bl-Att X tas-sena 2009 stante li fil-fehma tiegħu dawn ma jilħqux bilanċ

ta' proporzjonalita' bejn id-drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilin partikolarment

f'dak li huwa valur lokatizju stabbilit mill-liġi meta mqabbel mal-valur lokatizju

fis-suq miftuħ.

Dan kollu skont ir-rikorrent iwassal għall-ksur tad-drittijiet

fundamentali tiegħu kif protetti bl-artikoli 34, 37 u 45 tal-Kostituzzjoni tal-Malta

("il-Kostituzzjoni") u l-artikolu 14 u l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-

Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali

("il-Konvenzjoni").

Huwa talab l-għoti tar-rimedji kollha opportuni u effettivi

inkluż l-iżgumbrament tal-intimati Dingli mill-fond in kwistjoni u l-likwidazzjoni

ta' danni pekunarji u non pekunarji.

Minn naħa tiegħu l-intimat Avukat Ġenerali jirrespinġi l-pretensjonijiet tar-

rikorrent bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt.

Ir-rikorrent preżenta l-affidavit tiegħu4 fejn spjega l-provenjenza tal-fond li tiegħu

illum huwa sid u l-ammonti li jħallsu l-intimati Dingli u l-antekawża minnhom

bħala kera.

Huwa spjega wkoll ir-raġunijiet il-għala kien kostrett javvanza l-

ilmenti ta' natura kostituzzjonali fil-kawża odjerna.

Fir-relazzjoni tagħha5 l-esperta teknika nkarigata mill-Qorti l-perit M'Louise

Scinto Hyrszko spjegat il-konstatazzjonijiet li saru fuq il-post waqt l-aċċessi li

għamlet kif ukoll elenkat il-valur fis-suq tal-proprjeta' mertu tal-kawża u l-valuri

lokatizji korrispettivi għall-perjodi bejn l-1987 u l-2019.

Hija stabbiliet dawn il-

valuri lokatizji għas-snin li ġejjin:

Qabel xejn għandha tiġi sorvolata l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-intimat

Avukat Ġenerali li tgħid hekk –

"Illi l-ewwel u qabel kollox, ir-rikorrenti għandu jġib prova ċara tat-titolu tiegħu

sabiex juri li huwa l-proprjetarju tal-fond in kwistjoni kif qed jallega fir-rikors

F'dan ir-rigward għandu wkoll jindika d-data preċiża ta' meta sar sid

il-fond għaliex l-ilment kostituzzjonali u konvenzjonali tiegħu jista' jiġi

kkunsidrat mid-data ta' meta sar is-sid tal-fond mertu ta' dan il-każ u mhux

qabel."

Kif ġie ripetutament asserit mill-Qrati, f'kawżi ta' natura kostituzzjonali

mhuwhiex imperattiv li r-rikorrent iressaq prova tat-titolu assolut fuq il-proprjeta'

mertu tal-kawża.

Fis-sentenza li tat fis-7 ta` Frar 2017 fil-kawża Robert Hyrszko vs Avukat

AI Bako et din il-Qorti diversament preseduta qalet hekk :-

"Illi biex wieħed ikun f`qagħda li juri li ġarrab ksur tal-jedd fundamentali tiegħu

taħt

tal-Kostituzzjoni m`għandux għalfejn

assolut u lanqas wieħed oriġinali bħallikieku l-azzjoni dwar ksur ta` jedd

fundamentali kienet waħda ta` rivendika (Kost.

27.3.2015 fil-kawża fl-ismijiet

Huwa biżżejjed, għall-finijiet ta` dak l-

artikolu, li wieħed juri li għandu jedd fil-ħaġa li tkun li bih jista` jieqaf għall-

pretensjonijiet ta` ħaddieħor.

Imbagħad, għall-finijiet al-artikolu 1 tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni, huwa biżżejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess tal-

ħaġa li tkun."

Fi kwalunkwe każ, fil-każ odjern jirriżulta li r-rikorrent mhux biss xehed bil-

ġurament dwar il-provenjenza tat-titolu tiegħu fuq il-fond in kwistjoni iżda wkoll

esebixxa l-atti kollha relattivi li jissostanzjaw dak li xehed6.

Il-Qorti hija għalhekk sodisfatta bil-prova tat-titolu mressqa mir-rikorrent.

L-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-intimat Avukat Ġenerali sejra tiġi

Fl-ewwel żewġ talbiet tiegħu r-rikorrent qed jitlob lill-Qorti ssib li b'riżultat tat-

tħaddim tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta kif ukoll bid-dispożizzjonijiet tal-Att X

tal-2009 qed jinkisrulu d-drittijiet fundamentali tiegħu kif protetti bl-artikolu 37

tal-Kostituzzjoni u bl-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni.

Dwar il-pretensjoni tar-rikorrent fir-rigward tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, fir-

raba' u l-ħames eċċezzjoni tal-Avukat Ġenerali jeċċepixxi li dan l-artikolu

mhuwhiex applikabbli minħabba li l-kirja in kwistjoni hija protetta bil-Kap 69

tal-Liġijiet ta' Malta li hija liġi li daħlet fis-seħħ fid-19 ta' Ġunju 1931 u għalhekk

taqa' taħt id-dispożizzjoni tal-artikolu 47 (9) tal-Kostituzzjoni.

intimat, l-artikolu 37 huwa wkoll improponibbli għax japplika biss f'każijiet fejn

hemm teħid forzus ta' propjeta' mentri fil-każ odjern dan ma seħħx peress li r-

rikorrent ma tilifx għal kollox id-drittijiet tiegħu fuq il-proprjeta' in kwistjoni.

L-Artikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni jipprovdi li -

"Ebda ħaġa fl-artikolu 37 ta` din il-Kostituzzjoni ma għandha tolqot il-hdim ta`

xi liġi fis-seħħ minnufih qabel it-3 ta` Marzu 1962 jew xi liġi magħmula fi jew

wara dik id-data li temenda jew tissostitwixxi xi liġi fis-seħħ minnufih qabel dik

id-data (jew xi liġi li, minn żmien għal żmien, tkun emendata jew sostitwita bil-

mod deskritt f`dan is-subartikolu) u li ma –

(a) iżżidx max-xorta ta` proprjetà li jista` jittieħed pussess tagħha jew id-drittijiet

fuq u interess fi proprjetà li jistgħu jiġu miksuba;

(b) iżżidx mal-finijiet li għalihom jew ċirkostanzi li fihom dik il-proprjetà jista`

jittieħed pussess tagħha jew tiġi miksuba;

proprjetà; jew

(c) tagħmilx il-kondizzjonijiet li jirregolaw id-dritt għal kumpens jew l-ammont

tiegħu anqas favorevoli lil xi persuna li jkollha jew li tkun interessata fil-

(d) tipprivax xi persuna minn xi dritt bħal dak li huwa msemmi fil-paragrafu (b)

jew paragrafu (c) tal-artikolu 37(1) ta` din il-Kostituzzjoni."

Ingħad hekk mill-Qorti fil-każ Simone Hyrszko et vs Avukat Ġenerali et deċiż

fit-30 ta' Ġunju 2020 fejn tressqu eċċezzjonijiet simili għal dawk in eżami –

"Skont l-Avukat tal-Istat, l-ilment tar-rikorrenti bbażat fuq l-Art 37 tal-

Kostituzzjoni huwa nfondat billi dik id-disposizzjoni ma tistax tiġi nvokata għall-

applikazzjoni ta` liġi li kienet fis-seħħ minnufih qabel it-3 ta` Marzu 1962 jew xi

liġi magħmula fi jew wara dik id-data li temenda jew tissostitwixxi xi liġi fis-seħħ

minnufih qabel dik id-data.

Fil-każ tal-lum il-kirja favur l-intimati Vella hija

regolata bil-Kap 69 li saret qabel it-3 ta` Marzu 1962 u allura kienet saved bl-

Art 47(9) tal-Kostituzzjoni.

Ir-rikorrenti jagħmlu l-argument illi la darba l-kirja bdiet ghaddejja wara t-3 ta`

Marzu 19627, l-applikazzjoni tad-dispozizzjonijiet tal-Kap 69 tista` tikkostitwixxi

vjolazzjoni tal-Art 37 tal-Kostituzzjoni.

Iżidu jgħidu li anke jekk jirriżulta li l-Kap

69 kien saved bl-applikazzjoni tal-Art 47(9) tal-Kostituzzjoni, f`dan il-każ

partikolari dan il-principju xorta waħda ma jistax isib applikazzjoni peress illi

skont ir-rikorrenti l-emendi introdotti bl-Att X tal-2009 jinkwadraw ruhhom taħt

l-eċċezzjonijiet kontemplati fil-paragrafi (b) u (c) tal-Art 47(9).

Għalhekk bl-

7 Fil-każ odjern il-kirja bdiet tiddekorri minn qabel it-3 ta' Marzu 1962 kif anke ammess mir-rikorrent li qal li l- kirja kienet ilha għaddejja aktar minn 70 sena

applikazzjoni tad-disposizzjonijiet tal-Kap 69 u bl-emendi tal-2009 baqgħet tiġi

mposta relazzjoni forzuza bejn is-sid u l-inkwilin bi dritt ta` rilokazzjoni ope legis.

Il-Qorti rat il-ġurisprudenza dwar l-Art 37 u l-Art 47(9) tal-Kostituzzjoni fil-

kuntest tal-Kap 88 tal-Liġijiet ta` Malta.

Fil-kawża fl-ismijiet Lawrence Fenech Limited v. Kummissarju tal-Artijiet et

deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fid-9 ta` Novembru 2012 tressaq aggravju fis-

sens li l-Ewwel Qorti ma setgħetx issib ksur tal-Art 37 tal-Kostituzzjoni minħabba

L-aggravju kien milqugħ propju għaliex il-Kap 88 sar liġi tal-pajjiż

Fis-sentenza ta` din il-Qorti tal-4 ta` Ottubru 2016 fil-kawża fl-ismijiet Melina

Khadhraoui v. Il-Kummissarju

tal-Artijiet (hekk kif riformata mill-Qorti

Kostituzzjonali fl-24 ta` Novembru 2017) kien riaffermat illi d-disposizzjonijiet

tal-Kap 88 kienu saved bl-Art 47(9) tal-Kostituzzjoni u għalhekk ma tistax tiġi

nvokata vjolazzjoni tal-Art 37 tal-Kostituzzjoni.

Similment fis-sentenza ta` din il-Qorti tat-3 ta` Ottubru 2014 fil-kawża fl-ismijiet

Qorti Kostituzzjonali fl-24 ta` April 2015) ingħad hekk :-

"L-intimati jikkontendu li l-Art 37 tal-Kostituzzjoni mhuwiex applikabbli għall-

każ tal-lum in vista tal-Art 47(9) tal-Kostituzzjoni.

Il-Qorti terġa` tagħmel riferenza għas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali fil-

kawża "Probets Alves De Oliveira et vs Il-Prim` Ministru et" (op. cit.)

Fis-sentenza tagħha, il-Qorti Kostituzzjonali kkonfermat dak li qalet l-Ewwel

Illi għalhekk din il-Qorti taqbel mal-konklużjoni tal-Ewwel Qorti illi l-Kapitolu

88 – bħala liġi li kienet fis-seħħ qabel it-3 ta` Marzu 1962 – huwa salvagwardjat

aggravju qed jiġi respint.

bl-istess Kostituzzjoni ai termini tal-Artikolu 47(9), u konsegwentement dan l-

Illi dwar dan il-punt, din il-Qorti tagħmel riferenza wkoll għas-sentenza ta` din

il-Qorti (PA/RCP) tat-22 ta` Marzu 2002 fil-kawża "Francis Probets Alves De Oliveira

et vs Kummissarju tal-Artijiet" fejn ingħad hekk:-

Illi kif ingħad f`Pawlu Cachia vs Avukat Ġenerali et (9/4/99 Rik.

586/97/VDG), il-ħdim ta` xi liġi fis-seħħ minnufih qabel id-data msemmija ma

tistax tkun antikostituzzjonali fis-sens li tippekka kontra l-artikolu 37.

L-istess

jingħad għal xi amending act jew substituting act magħmula f`dik id-data jew

wara dik id-data purche` li tali att li hekk jemenda jew jissostitwixxi dik il-liġi ma

jkunx jagħmel xi waħda mill-affarijiet imsemmi fil-paragrafi (a) sa (d) tal-

Illi kif kompliet tgħid dik il-Qorti, ma hemmx dubbju li l-Kap.

88 kien fis-seħħ

Ma hemmx dubju wkoll li l-imsemmija liġi ġiet

emendata wara dik id-data, iżda r-rikorrent f`ebda ħin ma ndika xi emenda li b`xi

mod taqa` taħt xi wieħed mill-paragrafi (a) sa (d) tal-artikolu 47(9).

Illi ħafna

mill-emendi magħmula wara t-3 ta` Marzu 1962 kienu ta` natura formali bħas-

sostituzzjoni tal-Gvernatur Ġenerali bil-President ta` Malta.

Illi din il-Qorti

b`hekk eżaminat jekk fir-rigward tad-dikjarazzjonijiet ta` esproprjazzjoni meritu

ta` din il-kawża u fir-rigward tal-proċeduri għall-kumpens ġewx imħaddma xi

amending provisions li jaqgħu taħt l-imsemmija paragrafi (a) sa (d).

Din il-Qorti

ma tarax li dan huwa l-każ, fis-sens li d-dispożizzjonijiet imħaddma fir-rigward

tal-ordnijiet ta` esproprjazzjoni de quo huma kollha salvati bl-Artikolu 47(9)

milli jiksru l-Artikolu 37 illikwida kumpens li, skond ir-rikorrenti, ma kienx xieraq

Il-Qorti tirrileva li l-kumpens li l-Bord kien u għadu jillikwida jsegwi l-kriterji li

huma stabbiliti fid-disposizzjonijiet tal-Kap 88.

Għalhekk billi l-Kap 88 huwa liġi

li ġiet saved ai termini tal-Art 47(9) tal-Kostituzzjoni, din l-Qorti mhijiex sejra

tqis ix-xorta ta` ilment li għandhom ir-rikorrenti skond l-Art 37 tal-Kostituzzjoni

fejn dan l-ilment jolqot it-twettieq tal-Kap 88."

Riferibbilment għall-kaz tal-lum, ma hemmx dubju illi l-liġijiet relattivi għall-

kirja mertu tal-kawża saru qabel it-3 ta` Marzu 1962.

Dawk il-liġijiet ġew

emendati matul is-snin.

Il-Qorti m`għandhiex prova li xi emendi kienu jaqgħu taħt xi wieħed mill-

eċċezzjonijiet ravvizati fil-paragrafi (a) sa (d) tal-Art 47(9) tal-Kostituzzjoni.

Tgħid dan għaliex bl-introduzzjoni tal-Artikolu 1531B il-leġislatur għamilha

ċara illi għal kirja li kienet fis-seħħ qabel l-1 ta` Ġunju 1995 għandha tibqa`

tgħodd il-liġi kif kienet fis-seħħ qabel l-1 ta` Ġunju 1995.

li daħlu fis-seħħ bis-saħħa tal-Att X tal-2009 il-leġislatur ħaseb illi jipprovdi għal

skaletta ta` żidiet fil-quantum tal-kirja waqt li ġie ffissat ammont bħala l-anqas

Żgur għalhekk illi bl-introduzzjoni ta` dawn l-emendi

il-leġislatur ma poġġiex fis-seħħ kondizzjonijiet li jirregolaw id-dritt għal

kumpens b`mod anqas favorevoli għas-sidien.

Ma tirriżultax għalhekk l-

eċċezzjoni ravvizata taħt il-paragrafu (c) tal-Art 47(9) tal-Kostituzzjoni.

Lanqas

ma jista` jingħad illi l-emendi ntrodotti bl-Att X tal-2009 jaqgħu taħt l-eċċezzjoni

maħsuba fil-paragrafu (b) tal-Art 47(9) tal-Kostituzzjoni għaliex l-Art 1531F

jagħmel elenku specifiku tal-persuni li f`determinati ċirkostanzi tista` tiġi

tramandata l-kirja favur tagħhom.

Għalhekk mhux talli dawn l-emendi ma jżidux

mal-finijiet jew ċirkostanzi li fihom jista` jinkiseb lura l-pussess battal tal-

proprjeta` talli jservu sabiex jistabilixxu cut off date u determinati ċirkostanzi li

taħthom biss tista` tiġi mġedda l-kirja favur qraba tal-inkwilin.

Jekk l-inkwilin

ma jkollux jgħixu miegħu persuni li jissoddisfaw il-kriterji partikolari ndikati fl-

Artikolu 1531F, is-sid jaf b`ċertezza li mal-mewt tal-inkwilin huwa sejjer jikseb

lura l-pussess battal.

Il-Qorti hija tal-fehma illi l-emendi introdotti bl-Att X tal-

2009 ma jżidux aktar piż fuq is-sidien ma` dak li kien diġa` mpost bil-Kap 69.

Fid-dawl tal-premess, il-Qorti tqis illi d-disposizzjonijiet tal-Kap 69 kienu saved

bl-Art 47(9) tal-Kostituzzjoni.

Għalhekk ma tistax tiġi avvanzata mir-rikorrenti

pretensjoni ta` vjolazzjoni tal-Art 37 tal-Kostituzzjoni.

Fiċ-ċirkostanzi ma hemmx

il-ħtieġa li tistħarreġ il-parti (b) tal-eċċezzjoni, kif ukoll l-eċċezzjonijiet bin-nru

ħamsa (5) u sitta (6) li tressaq l-Avukat tal-Istat li huma relatati.

L-ewwel talba limitatament u safejn tirreferi għal vjolazzjoni tal-Art 37 tal-

Kostituzzjoni qegħda tkun respinta."

A skans ta' dilungar inutli dwar dan il-punt, fuq skorta ta' dawn il-prinċipji

ġurisprudenzjali, li l-Qorti tabbraċċja u tagħmilhom tagħha sejrin jiġu miċħuda

fl-ewwel żewġ talbiet tar-rikorrent limitatament safejn huma bażati fuq dan

l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni.

intimat Avukat Ġenerali.

Għall-istess raġunijiet, sejrin jintlaqgħu ir-raba' u l-ħames eċċezzjoni tal-

It-tieni parti tal-pretensjoni tar-rikorrent fl-ewwel żewġ talbiet tirrigwarda l-

ewwel artikolu tal-ewwel protokol tal-Konvenzjoni.

L-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni jipprovdi hekk –

"Kull persuna naturali jew persuna morali għandha d-dritt għat-tgawdija

pacifika tal-possedimenti tagħha.

Ħadd ma għandu jiġi pprivat mill-possedimenti tiegħu ħlief fl-interess pubbliku

u bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji ġenerali tal-liġi

internazzjonali.

Iżda d-disposizzjonijiet ta` qabel ma għandhom b`ebda mod inaqqsu d-dritt ta`

Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-

proprjeta` skond l-interess ġenerali jew biex jiżgura l-ħlas ta` taxxi jew

kontribuzzjonijiet oħra jew pieni.".

Fl-analiżi tagħha fil-kuntest ta' dan l-artikolu l-Qorti trid tara jekk ġewx rispettati

t-tlett prinċipji distinti tiegħu u ċioe' illi (a) il-miżura meħuda mill-Istat saret taħt

qafas legali; (b) l-iskop tal-miżura kien wieħed leġittimu; u (c) il-miżura meħuda

mill-Istat żammet bilanċ ġust u proporzjonat bejn l-għan pubbliku u l-ħtieġa li

jiġu rispettati d-drittijiet fundamentali tas-sidien tal-proprjeta'.

Fin-noti ta' linji gwida u ġurisprudenza msejjħa Guide on Article 1 of Protocol

ġiet spjegata hekk :-

8 Last updated 30.04.2020 maħrug mill-Qorti Ewropja tad-drittijiet fundamentali tal-Bniedem

(Enfasi ta' din il-Qorti)

Fil-każ Rik 75/14 Josephine Defelice pro et noe vs L-Onor Prim Ministru

et deċiż fit-28 ta' Settembru 2017 il-Qorti qalet hekk dwar dan l-artikolu -

"Huwa magħruf li l-Istat għandu marġni ta` apprezzament wesgħin meta jiġi biex

jintroduċi leġislazzjoni sabiex itaffi problemi ta` akkomodazzjoni.

Fil-każ ta` Spadea and Scalabino vs Italy deċiż fit-28 ta` Settembru 1995 l-ECHR

Xlendi, Il-Munxar, l-interess tal-privat għandu wkoll jiġi salvagwardjat għaliex

għalkemm kien rikonoxxjut illi l-Istat għandu dritt jikkontrolla l-użu tal-

proprjetà, għandu jkun sodisfatt ir-rekwiżit tal-proporzjonalità.

§ 33, Series A no. 315-B).

Għalhekk l-ECHR ikkonkludiet li kien hemm ksur tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel

Protokoll tal-Konvenzjoni.

Relevanti wkoll huwa dak li qalet l-istess Qorti fis-sentenza tat-22 ta` Novembru

2011 fil-każ ta` Preca Trapani et vs Malta :-

Fil-każ ta` Zammit & Attard Cassar vs Malta li kien deciz fit-30 ta` Lulju 2015,

l-ECHR irriaffermat il-prinċipji li kienu enunzjati fis-sentenzi tagħha ta` qabel

dwar il-kontroll ta` kiri ta` djar billi rriteniet:

Il-Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem qalet hekk fil-każ Cassar v Malta

deċiż fit-30 ta' Jannar 2018 -

example, Apap Bologna v. Malta, no. 46931/12, § 97, 30 August 2016).

Fid-dawl ta' dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali l-Qorti tirrileva li huwa paċifiku

li l-Istat għandu mhux biss dritt imma ukoll l-obbligu li jippromulga l-liġijiet li

jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjeta' skont l-interess ġenerali.

Infatti l-Istat għandu f'idejh diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu

meħtieg fl-interess ġenerali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-miżuri

meħtieġa għall-ħarsien tal-interess ġenerali.

Madankollu, fit-tħaddim ta' din id-

diskrezzjoni tiegħu li joħloq mekkaniżmu li jipproteġi kategorija ta' persuni

(utilisti ta' fondi għal fini tal-każ tal-lum) huwa xorta m'għandux il-mano libera

li jippreġudika b'mod sproporzjonat id-drittijiet ta' kategorija ta' persuni oħra

(sidien ta' dawk il-fondi għal fini tal-każ tal-lum).

Fin-nuqqas huwa l-Istat li

għandu jġorr ir-responsabbilta' għal dan l-iżbilanċ bejn il-varji drittijiet

imsemmija.

Meħudin iċ-ċirkustanzi kollha tal-każ odjern il-Qorti tqis li d-dispożizzjonijiet

tal-liġijiet in eżami qegħdin iċaħħdu lir-rikorrent mit-tgawdija l-proprjeta' tiegħu

stante li mhux biss qegħdin jikkontrollaw il-quantum li l-istess rikorrent jista'

jirċievi bħala kera iżda anke r-ripreża tal-fond.

Inoltre, minkejja li kien hemm xi 37

fil-valur

tal-kera bis-saħħa

sussegwentement emendati, meta mqabbla mal-valuri lokatizji tal-fond skont is-

suq ħieles ma hemm ebda dubju li hemm disparita' enormi u dan kif jirriżulta

mit-tqabbil bejn il-valuri lokatizji fis-suq ħieles elenkati fir-relazzjoni tal-perit

Caruana Hyrszko u l-kera li effettivament ilha snin titħallas mill-intimati aħwa

Francis u l-antekawża tagħhom.

Jiġi sottolineat li anke jekk il-valur tal-kera

stabbilit mill-liġi mhux bilfors ikun daqs kemm irendi s-suq ħieles xorta jirriżulta

li hemm qabża kbira meta mqabbel mal-valur lokatizju massimu li r-rikorrent

jista' jirċievi mingħand l-intimati aħwa Dingli skont il-liġi.

Kif diġa' ngħad

ripetutament fil-varji sentenzi in materja, r-rata ta' ħlas tal-kera dettata mill-liġi

la tista' titqies li hija kompatibbli mar-realta' soċjali f'Malta fiż-żminijiet tal-lum

u lanqas mar-rati lokatizji applikabbli fis-suq ħieles tal-proprjeta'.

Fil-każ fl-ismijiet Louis Kitcher Fedele vs Avukat Ġenerali et deċiż fl-4 ta'

Ġunju 2018 il-Qorti qalet hekk -

ʺGħalkemm ir-ratio legis wara d-disposizzjonijiet tal-Kap 69 kien illi tkun

ippreservata b`intervent legislattiv mirat il-vijabbilita` ekonomika ta` l-azjendi

kummerċjali, ma hemmx l-iċken dubju li l-qagħda ekonomika u finanzjarja tal-

pajjiż illum toffri xejriet lejn il-posittiv u mhijiex dik li kienet fiż-żmien meta sar

il-Kap 69."

Dan kollu jfisser li bil-liġijiet imsemmija l-Istat naqas li jikkontrobilanċja l-

miżuri li ħa - fejn ġab taħt il-kontroll tiegħu l-użu tal-proprjeta' tas-sidien involuti

- b'salvagwardji adegwati li jipproteġu d-drittijiet ta' dawn l-istess sidien tal-

fondi milquta b'tali liġijiet.

Għaldaqstant ir-rikorrent odjern, l-istess bħal sidien

oħra fl-istess pożizzjoni tagħhom, spiċċa jġorr piż sproporzjonat u nġust fuqu

peress li nħoloq żbilanċ bejn il-jeddijiet tiegħu min-naħa l-waħda u l-interess 38

Konvenzjoni.

ġenerali min-naħa l-oħra, dan bi ksur tad-drittijiet fundamentali tiegħu għat-

tgawdija tal-proprjeta' kif protetti bl-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokol tal-

Skont l-intimati, l-emendi li saru bis-saħħa tal-Att X tal-2009 ġabu titjib

sostanzjali fil-qagħda tar-rikorrenti u dan mhux biss minħabba żieda perjodika

fil-quantum tal-kera a bażi tal-artikolu 1531D tal-Kap 16 iżda anke għax il-kirja

mertu tal-proċeduri odjerni sejra tispiċċa fis-sena 2028 skont l-artikolu 1531I tal-

Att imsemmi.

L-artikolu 1531D jipprovdi hekk –

"(1) Il-kera ta' fond kummerċjali, fin-nuqqas ta' ftehim mod ieħor milħuq

wara l-1 ta' Jannar, 2010 jew ta' ftehim bil-miktub li jkun sar qabel l-1 ta' Ġunju,

1995 dwar kirja li tkun għadha fil-perjodu oriġinali tagħha fl-1 ta' Jannar, 2010,

għandu mid-data tal-ewwel ħlas tal-kera dovut wara l-1 ta' Jannar,2010, jiġi

miżjud b'rata fissa ta' ħmistax fil-mija fuq il-kera attwali u jibqa' jiġi miżjud mid-

data tal-ewwel ħlas tal-kera dovut wara l-1 ta' Jannar ta' kull sena bi ħmistax

fil-mija fuq l-aħħar kera bejn l-1ta' Jannar, 2010 u l-31 ta' Diċembru, 2013.

(2) Il-kera mid-data tal-ewwel ħlas tal-kera dovut wara l-1 ta'Jannar, 2014,

għandu jiġi stabbilit bi qbil bejn il-partijiet.

Fin-nuqqas ta' qbil, għandu jittieħed

bħala gwida għall-kera l-Indiċital-Valur Kummerċjali tal-Proprjetà kif jista jiġi

stabbilitb'regolamenti magħmulin mill-Ministru

responsabbli

għall-

akkomodazzjoni u fin-nuqqas ta' regolamenti, il-kera għandu mill-ewwel ħlas tal-

kera dovut wara l-1 ta' Jannar, 2014, jogħla b'ħamsa fil-mija fis-sena sad-dħul

fis-seħħ tal-imsemmija regolamenti.

f'dan il-artikolu:

(3) Fil-każ ta' fond kummerċjali, jekk kien hemm ftehim għal żjidiet perjodiċi bejn

il-partijiet, dan il-ftehim għandu jibqa' japplika mingħajr iż-żjidiet kontemplati

Iżda, barra mill-każijiet fejn iż-żjieda fil-kera jkun sar bi qbil, fejn tiġi applikata

ż-żjieda kif proposta hawn qabel għal fondi kummerċjali, l-inkwilin jista' permezz

ta' ittra uffiċjali mibgħuta lil sid il-kera jew lil wieħed minn sidien il-kera,

jittermina l-kirja billi jagħti pre-avviż ta' tliet xhur u dan ukoll jekk il-kirja tkun

għal żmien definit."

L-artikolu 1531I jipprovdi hekk -

"Fil-każ ta' fond kummerċjali mikri qabel l-1 ta' Ġunju,1995, bħala inkwilin

għandha tiġi meqjusa dik il-persuna li tkun qed tokkupa l-fond b'titolu validu ta'

kera fl-1 ta' Ġunju, 2008 kif ukoll il-konjuġi tiegħu jekk jgħixu flimkien u mhux

separati legalment kif ukoll wara l-mewt tal-imsemmi inkwilin, l-eredi tiegħu li

jkunu jiġu minnu mid-demm jew biż-żwieġ sal-grad ta' kuġini inklussivament:

Iżda l-kera ta' fond kummerċjali li jkun beda qabel l-1 ta'Ġunju, 1995 għandu

f'kull każ jintemm fi żmien għoxrin sena li jibdew jgħaddu mill-1 ta' Ġunju, 2008

sakemm ma jkunx sar kuntratt ta' kiri li jistipula żmien determinat.

tkun bdiet qabel l-1 ta' Ġunju,1995 tkun mogħtija għal żmien determinatu fl-1 ta'

Jannar, 2010 ikun għadu għaddej iż-żmien oriġinali di fermo jew di rispetto u

ma tkunx għadha ġiet imġedda awtomatikament bil-liġi, allura f'dak il-każ

għandhom japplikaw dak il-perjodu jew perjodi determinati fil-kuntratt.

Kuntratt

li jkun sar qabel l-1 ta' Ġunju, 1995 u li jibqa' jiġġedded awtomatikament jew

fid-diskrezzjoni unika tal-inkwilin, għandu jiġi meqjus daqs likieku hu wieħed

għal żmien indeterminat u b'hekk jiġi jintemm fi żmien għoxrin sena li jibdew

għaddejjin mill-1 ta' Ġunju, 2008".

Il-Qorti tinnota li għalkemm l-emendi tal-2009 fil-Kodiċi Ċivili ġabu xi titjib,

dawn mhuwhiex meqjus suffiċjenti biex jilħqu il-bilanċ u l-proporzjonalita' li l-

Istat għandu d-dover li jilħaq bejn id-drittjiet tal-inkwilini u tas-sidien peress li l-

awment fl-ammont tal-kera ma jirriflettix ir-realta' ekonomika u soċjali tal-pajjiż

b'mod partikolari u inċisiv fl-ambitu ta' l-iżviluppi ekonomiċi li saru f'dawn l-

aħħar snin f'pajjiżna.

Inoltre, anke jekk skont l-artikolu 1531I tal-Kodiċi Ċivili l-kirja jkolla tispiċċa,

xorta kien ikun għad fadal tmien snin sas-sena 2028 bis-sitwazzjoni kif inhi u

ċioe' bil-quantum tal-kera jinħadem skont kif dettat mill-liġi b'dana li fil-frattemp

ir-rikorrenti kien ikollhom jibqgħu iġorru piż eċċessiv u nġust fir-rigward.

Fid-dawl tas-suespost l-ewwel żewġ talbiet tar-rikorrent jimmeritaw li jiġu

milqugħa safejn huma mibnija fuq l-ewwel artikolu tal-ewwel protokol tal-

Konvenzjoni.

Għall-istess raġunijiet l-eċċezzjonijiet enumerati minn sitta sa għaxra tal-

Avukat Ġenerali sejrin jiġu miċħuda.

Il-Qorti tinnota li fil-premessi tar-rikors promotur ir-rikorrent ilmenta wkoll minn

ksur ta' artikoli oħra tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni li mbagħad ma ġewx

riflessi fit-talbiet infushom u fil-fatt ma saret ebda talba dwarhom.

Għalhekk il-

Qorti mhijiex sejra tagħti pronunzjament formali dwarhom.

Għal kull buon fini

pero' l-Qorti sejra tagħmel kunsiderazzjonijiet obiter dwarhom

(a) Fil-paragrafu enumerat (xv) tar-rikors promotur ir-rikorrent jilmenta dwar

ksur tal-artikolu 45 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 14 tal-Konvenzjoni li jirreferu

għall-protezzjoni minn diskriminazzjoni.

Naturalment it-tqabbil għal fini ta' diskriminazzjoni fil-kuntest tal-Kostituzzjoni

u tal-Konvenzjoni irid isir 'like with like'.

Il-Qorti hija tal-fehma li bid-dispożizzjonijiet in eżami tal-Kap 69 u tal-16 tal-

Liġijiet ta' Malta r-rikorrent mhuwhiex qed jiġi diskriminat bil-manjiera kif

indikat fil-Konvenzjoni peress li jirriżulta li huwa jinsab fl-istess keffa ta'

ĦAFNA sidien oħra ta' proprjetajiet li huma wkoll milquta bl-applikazzjoni tal-

liġijiet imsemmija u mhuwhiex qiegħed jirċievi trattament divers minnhom.

Jingħad ukoll lir-rikorrenti għalkemm iressaq dan l-ilment ma ġab ebda ħjiel ta'

prova fir-rigward.

(b) Fil-paragrafi enumerati (viii), (x) u (xv) r-rikorrent jilmenta dwar allegat ksur

tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni u l-artikolu 34 tal-Kostituzzjoni.

L-artikolu 34 jirreferi għall-protezzjoni minn arrest jew detenzjoni arbitrarja li

ċertamnet m'għandu x'jaqsam xejn mal-mertu tal-każ odjern.

Għal dak li jirrigwarda l-ilment tar-rikorrent dwar l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni

ma hemm indikazzjoni ta' xi proċediment inġust fil-konfront tar-rikorrent għal

fini ta' dak l-artikolu.

Inoltre l-fatt waħdu li hija l-liġi li tiddetta l-quantum ta'

kera li jista' jirċievi mingħand l-intimati Dingli ma jekwivalix għal stat ta' caħda

għal aċċess għall-Qrati.

Ir-rikorrent dejjem kellu a dispożizzjoni tiegħu d-dritt li

jadixxi quddiem il-Qrati biex tivvanta kwalunkwe pretensjoni li kellu fir-rigward

aċċess għall-Qorti.

Il-proċeduri odjerni huma fil-fatt prova tal-użu ta' dan id-dritt għal

Għaldaqstant u fi kwalunkwe każ ir-rikorrent m'għandux raġun fl-ilmenti tiegħu

dwar dawn l-artikoli appena msemmija.

Isegwi wkoll li l-eċċezzjonijiet enumerati minn tnax sa ħmistax issollevati

mill-intimat Avukat Ġenerali sejrin jiġu milqugħa.

In vista tal-fatt li l-Qorti sabet ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent huwa

jimmerita l-għoti ta' rimedju adegwat.

Fit-tielet talba tiegħu r-rikorrent talab lill-Qorti tiddikjara li huwa ma jkunx

aktar obbligat li jġedded il-kirja tal-fond in kwistjoni lill-intimati aħwa Dingli u

li għalhekk huwa intitolat jirriprendi l-pussess sħiħ tal-istess fond.

Hija l-fehma tal-Qorti li din it-talba għandha tintlaqa' limitatament fis-sens li l-

intimati aħwa Dingli m'għandhomx jibqgħu igawdi l-protezzjoni tal-Kap 69 u l-

emendi l-ġodda li saru bl-Att X tal-2009 fir-rigward tal-fond mertu tal-proċeduri

jidrulha xierqa.

Fir-raba' talba tiegħu r-rikorrent talab lill-Qorti tordna l-iżgumbrament tal-

aħwa Dingli mill-fond in kwistjoni oltre rimedji oħra li din l-Onorabbli Qorti

F'dan ir-rigward tħoss li jkun li ssir referenza għal deċizzjoni riċenti tal-Qort

Kostituzzjonali fir-rigward ta' talba simili ta' żgumbrament li ma ġiex milqugħa.

Il-Qorti hawn tagħmel referenza għad-deċizzjoni fl-ismijiet Josephine pro et.

F'din is-sentenza l-għola Qorti nostrana

għamlet referenza għal hekk imsejjħa ċanfira lil Qorti Ewropeja tad-Drittijiet tal-

Bniedem tatha talli naqset skontha li timplimenta u tordna r-rimedju effettiv ta'

żgumbrament darba misjuba l-lezjoni, dana fid-deċizzjoni tal-Qorti estera

msemmija fl-ismijiet Merghni Sbouai vs Abou Wafie.

Il-Qorti Kostituzzjonali ġustament

hekk:-

Ironikament hija preċiżament il-kawża ta' żgumbrament11 li fetaħ Merghni Sbouai

– wara d-dikjarazzjoni ta' din il-qorti fil-kawża kostituzzjonali li okkupant ma

setax jistrieħ fuq id-disposizzjonijiet tal-liġi impunjata li turi kemm għamlet sew

din il-qorti li ma għamlitx dak li riditha tagħmel it-Tielet Sezzjoni billi tordna

minnufih l-iżgumbrament.

Eżami seren u spassjonat tal-każ juri illi, fil-kawża

quddiem it-tribunal kompetenti għall-iżgumbrament tal-persuna li kienet tokkupa

l-proprjetà ta' Portanier, l-okkupant ressaq difiża oħra li ma kienx ressaq

quddiem din il-qorti, u li ma setax ressaqha appuntu għax il-kawża quddiem din

il-qorti kienet kawża dwar validità kostituzzjonali ta' liġi partikolari u mhux

kawża bejn sid-il-kera u kerrej.

Li kieku din il-qorti ordnat l-iżgumbrament fil-

kawża kostituzzjonali – u hekk tagħti dak li t-Tielet Sezzjoni tqis "an impeccably

comprehensive remedial action" – kienet tkun ċaħħdet lill-okkupant mill-jedd ta'

aċċess għal qorti, bi ksur tal-jedd tiegħu taħt l-art.

39 tal-Kostituzzjoni u l-art.

tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-

Libertajiet Fundamentali: altru milli rimedju "impekkabbli"!

F'dak il-każ

9 Rikors Kostituzzjonali 6/2015MH deċiża 29/11/2019 10 22/08/2019.

imbagħad kien ikun jista' jingħad bir-raġun li din il-qorti tkun abdikat mir-

responsabilitajiet tagħha għax tkun naqset li tħares id-drittijiet ta' kull parti fil-

Effettivament hija fiha nfisha kontradittorja l-osservazzjoni li għamlet it-Tielet

Sezzjoni fil-para.

52 tas-sentenza ta' Portanier miġjub fuq, fejn qalet hekk:

Appuntu għax irid jiġi determinat jekk l-okkupant għandux "any other legitimate

title to the property", li hija fil-kompetenza tal-qrati ordinarji u mhux tal-Qorti

Kostituzzjonali, illi huwa ħażin tgħid "the result is automatic".

Li tgħid sew it

Convention" huma fil-kompetenza ta' din il-qorti u mhux tal-qrati ordinarji, kif

qrati ordinarji u mhux ta' din il-qorti.

Dan igħodd ukoll fil-każ tallum fejn l-okkupant Bonett fit-tieni aggravju tal-

appell tiegħu qiegħed igħid illi l-attriċi trid tressaq prova tat-titolu tagħha fuq il-

proprjetà.

Kif sejjer jingħad aktar 'il quddiem fit-trattazzjoni ta' dan l-aggravju,

kwistjonijiet ta' titolu ta' proprjetà ma humiex fil-kompetenza ta' qorti

kostituzzjonali u għalhekk ikun ksur tal-jedd ta' Bonett għal aċċess għal qorti jekk

jiġi ordnat l-iżgumbrament f'dan l-istadju, qabel ma jista' jressaq din id-difiża

Dan ikompli juri kemm huwa importanti illi l-okkupant ma jiġix imċaħħad mill-

jedd ta' aċċess għal qorti biex din tqis difiżi li ma jistgħux jinġiebu f'kawża

kostituzzjonali, għax kawża kostituzzjonali ma hijiex kawża bejn sid-il-kera u

kerrej, jew dwar titoli ta' proprjetà.

Barra minn hekk, ma huwiex xieraq li ma jkunux rispettati l-liġijiet ta' proċedura

li jirregolaw il-kompetenza tal-qrati, għax dawk il-liġijiet ukoll qegħdin hemm

biex iħarsu drittijiet.

Il-fatt illi din il-qorti għandha s-setgħa illi, f'każijiet

opportuni, tagħti r-rimedju ta' żgumbrament meta dan jista' jsir b'ħarsien tad

drittijiet sostantivi u proċedurali ta' kull parti interessata, ma jfissirx li minn qorti

kostituzzjonali għandha

tittrasforma ruħha

tisma' kawżi

ta'

kwistjionijiet dwar titolu ta' proprjetà jew kwistjonijiet bejn sid-il-kera u kerrej.

Il-ħolqien ta' anarkija proċedurali ma jwassal la għal effiċjenza u lanqas għal

ġustizzja.

Wara kollox, ma huwiex minnu dak li jingħad fil-każ ta' Portanier li

din il-qorti għandha "unlimited powers"; fi stat ta' dritt ħadd ma għandu

unlimited powers u din il-qorti wkoll hija marbuta illi tħares u tirrispetta l-liġijiet

proċedurali tal-pajjiż ukoll jekk hemm min donnu jrid li flok liġijiet prevedibbli

ta' proċedura jidħol sistema ta' solvitur ambulando.

L-aggravju tal-attriċi dwar in-nuqqas ta' ordni ta' żgumbrament huwa għalhekk

miċħud."

Din il-Qorti tagħmel tagħha kompletament dan l-insenjament studjat u logiku tal-

Qorti Kostituzjonali nostrana.

Il-Qorti hija tal-fehma ferma li l-pretensjoni tar-

rikorrent li jittermina l-kirja bil- konsegwenzi kollha li jsegwu nkluż l-

iżgumbrament, mhijiex akkoljibbli.

Il-Qorti tqis li l-proċeduri kostituzzjonali

mhumiex il-forum fejn tali talba għandha tiġi ventilata.

Din il-materja għandha

se mai titressaq quddiem il-forum kompetenti ordinarju u ċioe' l-Bord li Jirregola

l-Kera.

Ir-raba' talba sejra għalhekk tiġi miċħuda.

Fil-ħames, is-sitt u s-seba' talba r-rikorrent qiegħed jitlob il-likwidazzjoni u

l-ħlas tad-danni pekunarji u non-pekunarji.

Minn naħa tiegħu l-intimat Avukat Ġenerali fl-eċċezzjoni numru ħdax jgħid li

fir-rigward tal-kumpens mitlub, irid jittieħed in konsiderazzjoni it-trapass taż-

żmien sakemm ġew intavolati l-proċeduri odjerni, liema aġir jitfa' dell fuq kemm

effettivament ir-rikorrent ħassu aggravat u kwindi kwalunkwe kumpens li jista'

qatt jingħata lir-rikorrent, għandu jiġi kkalkulat fid-dawl ta' dan il-fatt.

Il-Qorti tibda billi tirreferi għall-prinċipji ġurisprudenzjali fir-rigward kif elenkati

fil-każ suċċitat Simone Hyrszko et vs Avukat Ġenerali et li uħud minnhom jgħidu

hekk -

"Huwa prinċipju ben assodat illi l-kumpens li jista` jingħata fi proċediment ta`

natura kostituzzjonali mhuwiex ekwivalenti għad-danni ċivili li jiġu likwidati

mill-qrati ordinarji (ara : QK : Philip Risiott et noe v. Direttur tal-

Akkomodazzjoni Soċjali et deċiża fis-17 ta` Diċembru 2010 ; Victor Basile Pace et v.

Avukat Ġenerali et deċiża fil- 5 ta` Lulju 2011 ; u Ian Peter Farrugia Bozac et v. Avukat

Ġenerali et deċiża fl-24 ta` Ġunju 2016).

Fid-deċiżjoni ta` Maria Stella sive Estelle Defelice et vs Avukat Ġenerali et

deċiża fit-30 ta` Settembru 2016, il-Qorti Kostituzzjonali kompliet tippreċiża illi

r-"rimedju li tagħti din il-Qorti huwa kumpens għall-ksur tad-dritt fondamentali

u mhux danni ċivili għal opportunita` mitlufa."

Dan premess, huma diversi l-konsiderazzjonijiet li l-Qorti għandha tqis sabiex

tistabilixxi l-quantum tal-kumpens.

Deċiżjoni li kkunsidrat fid-dettall din il-kwistjoni hija s-sentenza li tat il-Qorti

Kostituzzjonali fil-kawża Raymond Mustefa Al Muhamad ‘Tawerghi Spiteri et vs Avukat Ġenerali et

Il-Qorti qalet hekk : -

"Dwar il-quantum tal-kumpens dovut issir referenza għas-sentenza ta` din il-

deċiża fil-31 ta` Ottubru 2014, fejn f`materja ta` komputazzjoni ta` kumpens għal

lezjoni ta` dritt fondamentali sanċit fl-artikolu konvenzjonali fuq ċitat ġie

"Rigward il-quantum tal-kumpens stabbilit mill-ewwel Qorti, din il-Qorti

tosserva fl-ewwel lok li kull każ ghandu jigi trattat u deċiż fuq il-fattispecie tiegħu.

Barra minn hekk, jekk il-Qorti Ewropeja ħasset li f`ċerti każijiet kellha tagħti

kumpens f`ammont inferjuri għal dak li ngħata lir-rikorrenti mill-ewwel

Qorti, ma jfissirx li allura l-Qrati Maltin tilfu l-awtonomija tagħhom b` mod li

bilfors kumpens li jingħata ikun f`ammont viċin dak li tagħti l-Qorti Ewropeja.

Fil-kaz odjern l-ewwel Qorti ħadet in konsiderazzjoni l-fatturi kollha li

jimmilitaw kemm favur kif ukoll kontra r-rikorrenti u deherilha li l-kumpens

xieraq li għandha tagħti f`dan il-każ ikun fl-ammont ta` ħamsa u għoxrin elf Euro

Hija kkonsidrat id-dewmien da parti tar-rikorrenti li jieħdu l-proċeduri

opportuni, il-valur tal-immobbli, iż-żmien tant twil li r-rikorrenti ilhom privati

mill-godiment tal-proprjeta` tagħhom mingħand ma ngħata ebda kumpens, l-istat

tal-fond u l-eżistenza tal-fattur tal-interess pubbliku.

Ma` dawn għandu jiġi

senjalat il-fatt li qabel l-ispossessament tal-proprjeta` tagħhom ir-rikorrenti

kellhom permess mill-Bord kompetenti sabiex jiżviluppaw il-fond."

Issa għalkemm, huwa minnu illi l-valur tal-kumpens akkordat mill-Qorti wara

sejba ta` leżjoni tad-drittijiet fondamentali ma jekwiparax neċessarjament ma`

likwidazzjoni ta` danni ċivili attwali sofferti, ma jfissirx li d-danni materjali

għandhom jiġu njorati għall-finijiet tal-eżercizzju odjern.

Il-Qorti trid tqis il-

fatturi kollha rilevanti għall-każ odjern sabiex tasal għad-determinazzjoni tal-

Dawn huma (1) it-tul ta` żmien li ilha sseħħ il-vjolazzjoni konsidrat

ukoll fid-dawl tat-tul taż-żmien li r-rikorrenti damu sabiex resqu l-proċeduri

odjerni biex jirrivendikaw id-drittijiet kostituzzjonali tagħhom ; (2) il-grad ta`

sproporzjoni relatat mal-introjtu li qed jiġi perċepit ma` dak li jista` jiġi perċepit

fis-suq ħieles, konsidrat ukoll

l-għan soċjali

tal-miżura; (3)

materjali sofferti mir-rikorrenti konsidrat ukoll l-ispejjeż sostanzjali li għamlu l-

intimati Tabone ssabiex jirrendu l-fond abitabbli u (4) l-ordni li ser tagħti din il-

Qorti dwar l-eżenzjoni f`dan il-każ mill-effetti legali tal-Artikolu 5 tal-Kap 158."

Meta jingħata kumpens fi proċediment ta` din ix-xorta, għandu jingħata

konsiderazzjoni l-għan li jkun immotiva l-miżura u ċioe` l-interess pubbliku.

Għall-fini ta` quantum ta` kumpens u relattiva motivazzjoni, ara dawn id-

deċiżjonijiet li jirreferu wkoll għall-pronunzjamenti tal-ECtHR :- QK : Angela

Agius Falzon et vs Avukat AI Bako et) [ara wkoll għall-istess skop : ECtHR: 30 ta`

Il-proċeduri odjerni min-natura tagħhom huma diretti sabiex jindirizzaw leżjoni

kostituzzjonali u/jew konvenzjonali.

Il-Qorti sabet vjolazzjoni tal-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni.

Għalkemm id-diskrepanza bejn il-kera attwalment perċepita u l-valur lokatizju li

l-fond de quo jġib fis-suq ħieles hija fattur determinanti sabiex ikun stabbilit jekk

kienx vjolat il-prinċipju tal-proporzjonalita`, fl-istess waqt hemm fatturi oħra li

wkoll għandhom rilevanza, u li flimkien għandhom iwasslu għall-għoti ta`

kumpens ġust għall-leżjoni subita.

Fis-sentenza li tat fil-31 ta` Jannar 2014 fil-kawża fl-ismijiet Concetta sive

Connie ‘Agius Scicluna Buttigieg vs Eleonora Hyrszko et il-Qorti Kostituzzjoni rrilevat:

F`materja ta` kumpens il-ġurisprudenza patria kif ukoll dik tal-Qorti

Ewropeja identifikat is-segwenti prinċipji:

Applikati dawn il-prinċipji għall-każ tal-lum il-Qorti hija tal-fehma li għandhom

jittieħdu diversi konsiderazzjonijiet ghl fini ta' kumpens fosthom-

Il-fatt li l-fond għandu għanijiet kummerċjali;

Anke jekk il-kumpens mhux neċessarjament ikun daqs kemm irendi s-suq

ħieles, huwa sostanzjali l-isproporzjon fid-differenza bejn il-kera li jitħallsu r-

rikorrenti u dik li setgħu jirċievu skont is-suq hieles li kieku ma kienx hemm id-

dispożizzjonijiet tal-liġi mpunjati;

Il-fatt li skont il-liġi viġenti fadal sas-sena 2028 sabiex il-kirja tiġi terminata;

L-istat ta' nċertezza li r-rikorrenti u l-awturi tagħhom damu fih matul is-snin u

l-perjodu li ilhom ibatu sproporzjonalita' fid-drittijiet tagħhom;

L-inerzja da parti tal-Istat, li matul is-snin baqa' passiv għall-ħtieġa ta' ntervent

legislattiv effettiv sabiex joħloq bilanċ aktar proporzjonat bejn il-piżijiet u d-

drittijiet ta' persuni fil-qagħda tar-rikorrenti;

It-trapass taż-żmien sakemm ir-rikorrenti fittxew rimedju quddiem il-Qrati

sabiex jissalvagwardjaw id-drittijiet fundamentali tagħhom.

Wara li ħadet is-suespost kollu in konsiderazzjoni il-Qorti hija tal-fehma li

a favur ir-rikorrenti għandha tiġi likwidata s-somma totali ta' ħamsin elf

Ewro (€50,000) kumpens globali in kwantu għal ħamsa u tlettin elf Ewro

(€35,000) bħala kumpens pekunarju u ħmistax -il elf Ewro (€15,000) li

għandhom iservu bħala danni morali.

Għalhekk sejrin jintlaqgħu il-ħames, is-sitt u s-seba' talba r-rikorrent kif

appena ġie deċiż filwaqt li l-ħdax -il eċċezzjoni tal-intimat Avukat Ġenerali

sejra tintlaqa' limitatament safejn kompatibbli ma' dak deċiż.

Il-bqija tal-eċċezzjonijiet sejrin jiġu miċħuda.

Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi –

Tilqa' limitatament l-ewwel talba tar-rikorrent u tiddikjara u tiddeċiedi

illi għar-raġunijiet mogħtija fis-sentenza r-rikorrent sofra ksur tad-drittijiet

fundamentali tiegħu kif sanċiti fl-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-

Konvenzjoni Ewropea magħmula parti mill-liġi ta' Malta bis-saħħa tal-Att

dwar il-Konvenzjoni Ewropeja (Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta) filwaqt li

tiċħad it-talba għar-rigward tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta;

Tilqa' limitatament it-tieni talba tar-rikorrent u konsegwentement

tiddikjara u tiddeċiedi illi l-lokazzjoni viġenti tal-fond bin-numru 27 Pjazza

Sir Luigi Preziosi, Ix-Xagħra bi bieb ieħor fi blokk apartamenti 28, Pjazza Sir

Luigi Preziosi Ix-Xagħra proprjetà tar-rikorrenti, a favur tal-intimati aħwa

Dingli, u l-provvedimenti tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta' Malta, tal-Att X tal-2009

u liġijiet oħra viġenti jilledu d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif

sanciti fl-Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea filwaqt

li tiċħad it-talba għar-rigward tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta;

Tilqa' limitatament it-tielet talba billi tiddeċiedi li l-intimati aħwa Dingli

m'għandhomx jibqgħu igawdi l-protezzjoni tal-Kap 69 tal-Liġijiet ta' Malta

u l-emendi l-ġodda li saru bl-Att X tal-2009 fir-rigward tal-fond mertu tal-

proċeduri odjerni.

Tiċħad ir-raba' talba tar-rikorrent.

Tilqa' l-ħames talba tar-rikorrent u tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimat

Avukat Ġenerali huwa responsabbli għall-ħlas ta' kumpens u danni

pekunjarji u non-pekunjarji sofferti mir-rikorrent b'konsegwenza tal-

leżjoni tad-drittijiet fundamentali tiegħu għar-raġunijiet mogħtija fil-kawża

fejn inter alia ma ġiex kkreat bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sid u dawk tal-

inkwilini, stante illi l-lokazzjoni sfurzata a tenur tal-Kap.

69 tal-Liġijiet ta'

Malta u tal-Att X tal-2009, fost infrazzjonijiet oħra, ma tirriflettix is-suq u

lanqas il-valur lokatizju tal-proprjeta' in kwistjoni.

Tilqa' s-sitt u s-seba talba tar-rikorrent u tillikwida s-somma totali ta'

ħamsin elf Ewro (€50,000) in kwantu għal ħamsa u tlettin elf Ewro (€35,000)

bħala kumpens pekunarju u ħmistax -il elf Ewro (€15,000) li għandhom

iservu bħala danni morali li għandu jagħmel tajjeb għalihom l-Avukat

Ġenerali u l-Qorti tordnalu jħallas l-istess.

Tilqa' r-raba', l-ħames, il-ħdax il-eċċezzjoni (limitatament safejn

kompatibbli ma' dak deċiż), u mit-tnax sal-ħmistax -il eċċezzjoni filwaqt li

tiċħad il-bqija tal-eċċezzjonijiet.

Peress li mhux it-talbiet kollha ġew milqugħa kif dedotti, l-ispejjeż

jinqasmu hekk: 4/5 jitħallsu mill-intimat Avukat Ġenerali u 1/5 jitħallsu

Bl-imgħax legali kif mitlub mir-rikorrent mid-data tal-preżentata tal-

kawża odjerna sad-data tal-pagament effettiv.

mir-rikorrent.

Onor. Dr. Miriam Degiovanni LL.D. Imħallef Victor Pollacco Dep.

Reġ.