Terminoloġija Suppliment ma’

Lenti fuq il-Politika Agrikola Komuni (PAK) (II)

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

Lenti fuq il-Politika Agrikola Komuni (PAK) – It-tieni parti Il-format tas-suppliment Jidher li l-format il-ġdid tas-suppliment li varajna fil-ħarġa 14 intlaqa’ tajjeb u għalhekk se jibqa’ jsir bl-istess mod.

Għall-benefiċċju ta’ min qed jara dan is-suppliment għall-ewwel darba se nerġgħu nispjegaw x’qed ninkludu:   

it-termini EN u MT b’rabta mal-qasam ikkonċernat; il-kodiċi tal-kunċett li jservi ta’ identifikatur fir-repożitorju terminoloġiku IATE (InterActive Terminology for Europe), u li nirreferu għalih bħala l-IATE ID; id-definizzjoni tat-terminu bil-Malti  xi drabi, din tinkorpora termini oħrajn pertinenti li mmarkajna b’tipa grassa biex nindikaw li anke dawn jistgħu jinstabu fil-IATE (fil-fatt, f’dawn il-każijiet, inkludejna wkoll il-IATE ID tagħhom fil-parentesi kwadri); u fejn disponibbli, i) nota dwar il-kunċett, li tkompli tibni fuq it-tagħrif mogħti fid-definizzjoni permezz ta’ dettalji ulterjuri/eżempji rilevanti, u/jew ii) nota dwar it-terminu Malti kkonċernat li tippreċiża xi dettalji mil-lat tal-lingwa fil-mira, bħal pereżempju r-raġuni għalfejn tkun ġiet ippreferuta forma lessikali/ ortografika minn oħra għal dak il-kuntest partikolari.

It-terminoloġija tal-PAK mil-lat tal-baġit agrikolu tal-UE Fil-ħarġa ta’ qabel din ippreżentajna għadd konsiderevoli ta’ termini marbuta mal-PAK.

Peress li dan il-qasam għal dawn l-aħħar erbgħin sena kien meqjus bħala wieħed mill-aktar importanti għall-Unjoni Ewropea, tradizzjonalment ikkonsma parti kbira mill-baġit tal-UE, għalkemm il-perċentwal naqas b’mod konsistenti tul is-snin.

In-nefqa agrikola hija ffinanzjata minn żewġ fondi li jagħmlu parti mill-baġit ġenerali tal-UE: i. il-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija (FAEG) u ii. il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR).

F’din il-ħarġa se niffukaw fuq it-termini li jintużaw speċifikament fil-baġit agrikolu tal-UE u nittamaw li dawn iservu biex nifhmu dejjem aħjar kif taħdem din is-sistema pjuttost kumplikata li għandha l-objettiv li tgħin lill-bdiewa tal-UE, iżda mhux biss.

Iċ-ċittadini Ewropej iħallsu t-taxxi, liema taxxi jikkontribwixxu għall-baġit agrikolu.

B’hekk bi dritt jeżiġu li l-flus allokati jintnefqu kif suppost.

Is-sistema tal-baġit agrikolu tal-UE tinkorpora diversi proċeduri ta’ kontroll u ta’ verifika biex tiżgura li l-fondi allokati jkunu qed jintnefqu skont ir-regoli stabbiliti u f’każ li jkun hemm pagamenti irregolari dawn jiġu individwati u rkuprati mill-aktar fis.1 It-Terminologi tal-Kummissjoni Ewropea Jennifer De Barro u Jeantide Naudi Ikkuntattjana fuq: DGT-TERMAL@ec.europa.eu

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

miżura korrettiva

Azzjoni biex tissewwa dgħufija.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: miżura ta’ kumpens [ IATE:1078256 ] u nnota d-differenza bejn il-kunċetti.

sistema agrometeoroloġika

155147 Sistema ta’ previżjoni li tuża data agrometeoroloġika biex tgħin bid-deċiżjonijiet marbuta mal-ġestjoni tal-uċuħ.

irregolarità sistemika

Kwalunkwe irregolarità [ IATE:748426 ], li tkun ta’ natura rikorrenti bi probabbiltà għolja b’okkorrenza fl-istess tip ta’ operazzjonijiet, li n-nuqqas [ IATE:3568905 ] ta’ individwazzjoni tagħha jirriżulta minn nuqqas fil-funzjonament effettiv ta’ sistema ta’ ġestjoni u kontroll [ IATE:1173271 ], inkluż in-nuqqas li jiġu stabbiliti proċeduri xierqa skont ir-Regolament Finanzjarju [ IATE:3547753 ] u regoli speċifiċi għall-fondi.

żball magħruf

749001 Żball identifikat jew barra mill-kampjun jew inkella li jirriżulta minn test komplut ta’ popolazzjoni [ IATE:1623345 ]/strata delimitata.

rkupru, rkupru ta’ riċevibbli

768522 Il-ġbir ta’ ammont riċevibbli.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

żball formali

749067 Żball mingħajr ebda effett dirett kwantifikabbli fuq l-ammont tat-tranżazzjoni sottostanti għall-fondi żborsati.

Kontroll imwettaq biex jiġu vverifikati tat-tranżazzjonijiet baġitarji finalizzati.

finanzjarji

operazzjonali

Nota dwar il-kunċett: Dawn il-kontrolli (imwettqa f’livelli differenti) jistgħu jikkonsistu minn analiżijiet mhux fuq il-post/eżamijiet dokumentarji [ IATE:3569839 ] u kontrolli/ verifiki fuq il-post [ IATE:3569787 ] u għandhom l-għan li jikkontrollaw li ġew irrispettati l-legalità, ir-regolarità u l-ġestjoni finanzjarja tajba.

rkupru, rkupru ta’ riċevibbli

768522 Il-ġbir ta’ ammont riċevibbli.

rifjut li tiġi koperta nefqa, rifjut ta’ teħid ta’ responsabbiltà għal nefqa

870332 It-tneħħija ta’ ammonti li ntefqu b’mod mhux xieraq minn Stat Membru mill-finanzjament tal-agrikoltura tal-Unjoni Ewropea.

miżura ta’ intervent, miżura ta’ intervent pubbliku

890516 Strument ta’ ġestjoni tal-kummerċjalizzazzjoni skont l-organizzazzjoni komuni tas-suq unika [ IATE:2242156 ] li permezz tiegħu l-Unjoni Ewropea tkun tista’ tistabbilizza l-prezzijiet għall-prodotti agrikoli fis-swieq interni tagħha.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

sistema konsultattiva għall-azjendi agrikoli

Sistema ta’ konsulenza dwar il-ġestjoni ta’ artijiet u azjendi agrikoli għall-benefiċjarji li titħaddem minn korpi pubbliċi maħtura u/jew minn korpi privati magħżula.

korp ta’ koordinazzjoni

Korp pubbliku assenjat il-kompiti li ġejjin: (a) li jiġbor l-informazzjoni li għandha tkun disponibbli għall-Kummissjoni u li jibgħat dik l-informazzjoni lill-Kummissjoni;

li jittieħdu jew li jiġu kkoordinati, skont il-każ, azzjonijiet bl-għan li jiġi riżolt kwalunkwe nuqqas ta’ natura komuni u biex il-Kummissjoni tinżamm mgħarrfa bi kwalunkwe segwitu;

li jippromwovi u, fejn possibbli, jiżgura l-applikazzjoni armonizzata tar-regoli tal-Unjoni.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: korp ta’ koordinazzjoni [ IATE:3569233 ] kif użat fir-Regolament (UE) 1303/2013.

validazzjoni, validazzjoni tan-nefqa

L-att li permezz tiegħu l-uffiċjal tal-awtorizzazzjoni [ IATE:791008 ] responsabbli: (a) jivverifika l-eżistenza tad-dritt tal-kreditur; (b) jiddetermina jew jivverifika l-verità u l-ammont tat-talba; (c) jivverifika l-kundizzjonijiet li skonthom huwa dovut il-ħlas.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: awtorizzazzjoni tan-nefqa [ IATE:759902 ] u nnota d-differenza bejn il-kunċetti.

skema għall-bdiewa żgħar

Skema simplifikata ta’ pagament dirett għall-għoti ta’ pagament, li l-livell tiegħu jiġi determinat mill-Istat Membru iżda li ma jaqbiżx EUR 1250, lil dawk il-bdiewa li jiddeċiedu li jipparteċipaw fl-iskema.

Nota dwar il-kunċett: L-iskema għall-bdiewa żgħar tinkludi proċeduri amministrattivi simplifikati.

Il-bdiewa parteċipanti huma eżentati minn sanzjonijiet u kontrolli ta’ titjib ekoloġiku u ta’ kundizzjonalità.

L-Istati Membri jistgħu jallokaw sa 10% tal-allokazzjoni tal-pagament dirett tagħhom għal din l-iskema.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

nuqqas

Fl-ambitu tal-proċeduri tal-kontabilità tal-UE, insuffiċjenza li tinstab waqt il-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità [ IATE:2232459 ] u li tagħti lok għall-korrezzjonijiet finanzjarji [ IATE:748904 ].

Nota dwar il-kunċett: Mhuwiex nuqqas fis-sens ta’ xi ħaġa nieqsa iżda xi ħaġa li ma ssirx sew jew kif suppost.

Il-proċedura mbagħad tissejjaħ proċedura nieqsa [ IATE:3569238 ].

Ara wkoll: irregolarità [ IATE:748426 ] u nnota d-differenza bejn il-kunċetti.

miżura ta’ kumpens

It-tiswija ta’ nuqqas f’termini finanzjarji (kumpens finanzjarju).

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: miżura korrettiva [ IATE:132461 ] u nnota d-differenza bejn il-kunċetti.

aġenzija tal-pagamenti, aġenzija tal-ħlas

Awtoritajiet imwaqqfa mill-Istati Membri sabiex jintlaħqu l-għanijiet tal-PAK b’rabta mal-finanzjamant ta’ diversi fondi u li joffru biżżejjed garanziji li l-ammissibilità tat-talbiet u tal-konformità mar-regoli tal-UE jiġu ċċekkjati qabel ma jsir il-ħlas, il-ħlasijiet jiġu dokumentati sew fil-kotba tal-kontijiet u d-dokumenti neċessarji jiġu sottomessi fil-ħin u fil-forma mitluba mir-regoli tal-UE.

Nota dwar it-terminu: Dan l-eżempju huwa wieħed minn ħafna, fejn f’Malta, il-Gvern juża ‘Aġenzija tal-Pagamenti’ u mhux ‘Aġenzija tal-Ħlas’.

Eżempju ieħor huwa l-Liġi ta’ Malta, il-Kapitolu 117, l-Att dwar il-Provvisti u s-Servizzi.

Test li jiddetermina l-ammont ta’ klassi partikolari ta’ elementi u li jrid ikopri r-riskji b’rabta mad-detezzjoni filwaqt li jfittex li jkejjel l-ammont ta’ dikjarazzjonijiet skorretti [ IATE:3519936 ] minħabba nuqqasijiet fis-sistema ta’ kontroll intern.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

aġenzija tal-intervent

1102048 Korp li jista’ jiġi ddelegat is-setgħat tal-aġenzija tal-pagamenti [ IATE:1078260 ] biex jieħu ħsieb u jiżgura l-kontroll tal-operat marbut mal-miżuri ta’ intervent [ IATE:890516 ] relatati mal-ħżin pubbliku [ IATE:1137036 ].

Nota dwar il-kunċett: Sabiex jiġi ġestit is-suq ta’ prodott partikolari tal-farms, l-Unjoni Ewropea tista’ tneħħi xi ftit mill-prodott mis-suq u taħżnu temporanjament.

Il-maħżen jista’ jkun proprjetà tal-gvern jew ta’ xi korp pubbliku ieħor.

Alternattivament, il-maħżen jista’ jkun proprjetà privata, pereżempju ta’ bidwi jew ta’ kooperattiva.

Meta l-prodott jitqiegħed f’maħżen li jkun proprjetà tal-awtoritajiet pubbliċi jew imwelli minnhom, l-Unjoni Ewropea tingħad li tkun ‘irtirat xi ftit mill-prodott mis-suq u qegħditu fi ħżin pubbliku (jew stokks ta’ intervent)’.

ħżin pubbliku

sistema ta’ ġestjoni u kontroll

Fil-qafas tal-irkupru tan-nefqa ddebitata lill-fond tal-iżvilupp agrikolu u rurali, il-kontrolli amministrattivi u ta’ fuq il-post [ IATE:3569787 ] kollha li jridu jitwettqu mill-Istati Membri biex tiġi żgurata l-konformità mal-leġiżlazzjoni li tirregola skemi ta’ appoġġ mill-Unjoni bl-għan li jitnaqqas għall-minimu r-riskju ta’ ħsara finanzjarja lill-Unjoni.

Nota dwar il-kunċett: Il-Kummissjoni fir-responsabbiltà tagħha għall-implimentazzjoni tal-baġit ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej għandha tiżgura li l-Istati Membri jkollhom sistemi ta’ ġestjoni u kontroll li jaħdmu sewwa biex il-fondi Komunitarji jintużaw b’effiċjenza u b’korrettezza.

dixxiplina baġitarja

Impenn biex l-infiq jinżamm skont il-FAEG miftiehem bis-sottolivell tal-FAEG kif stabbilit mill-baġit tal-UE, u jinżammu l-objettivi adottati, fi żmien il-perjodu baġitarju.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: dixxiplina baġitarja tar-Regolament Finanzjarju tal-UE.

[ IATE:768412 ] fil-kuntest

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

rikonċiljazzjoni, rikonċiljazzjoni tal-kontijiet

1239841 Paragun ta’ żewġ kontijiet simili bl-għan li jiġi kkonfermat li jaqblu bejniethom jew biex tinstab ir-raġuni għad-differenza bejniethom sabiex tiġi kkonfermata l-affidabilità tagħhom.

Korp magħmul minn tal-anqas ħames membri indipendenti mill-esperti tal-Istati Membri differenti u inkarigat iwettaq dawn il-kompiti: (a) jeżamina kwalunkwe kwistjoni referita lilu minn Stat Membru li jkun irċieva komunikazzjoni formali mill-Kummissjoni skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 34(3) tar-Regolament (UE) 908/2014, inkluża evalwazzjoni tal-infiq li l-Kummissjoni jkollha l-ħsieb teskludi mill-finanzjament tal-Unjoni; (b) jipprova jirrikonċilja l-pożizzjonijiet diverġenti tal-Kummissjoni u tal-Istat Membru kkonċernat; (c) fi tmiem l-eżami tiegħu, iħejji rapport dwar ir-riżultati tal-isforzi ta’ rikonċiljazzjoni tiegħu, filwaqt li jagħmel rimarki li jqis li huma utli jekk il-punti kollha tat-tilwima jew uħud minnhom jibqgħu mhux riżolti.

korp ta’ konċiljazzjoni

fattur ta’ kunfidenza

Il-livell ta’ kunfidenza [ IATE:3519348 ] mogħti bħala proporzjon iktar milli bħala perċentwal.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: intervall ta’ kunfidenza [ IATE:1567822 ].

intervall ta’ kunfidenza

1567822 Firxa stmata ta’ valuri li x’aktarx jinkludu l-parametru ta’ popolazzjoni mhux magħrufa, li tkun stmata abbażi ta’ kalkolu fuq ġabra partikolari ta’ kampjun ta’ dati.

popolazzjoni

1623345 L-aggregat tal-unitajiet kollha li jkollhom tal-anqas proprjetà waħda komuni u li jkunu s-suġġett ta’ analiżi statistika.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

analiżi tar-riskju

fattur ta’ ċertezza, fattur ta’ kredibbiltà

1757321 Valur numeriku li jesprimi sa liema punt, abbażi ta’ sett ta’ evidenza, għandha tiġi aċċettata l-konklużjoni mogħtija.

korp intermedjarju

2146475 Kwalunkwe korp pubbliku jew privat li jaġixxi taħt ir-responsabilità ta’ awtorità ta’ ġestjoni [ IATE:2147119 ] jew awtorità ta’ ċertifikazzjoni [ IATE:2217706 ], jew li jwettaq dmirijiet għan-nom ta’ awtorità bħal din, fir-rigward ta’ operazzjonijiet ta’ implimentazzjoni tal-benefiċjarji.

awtorità maniġerjali, awtorità ta’ ġestjoni

Korp, iddeżinjat minn Stat Membru tal-UE fil-livell nazzjonali, reġjonali jew f’xi livell ieħor, għall-ġestjoni ta’ programmi li jirċievu appoġġ mill-Fondi Strutturali, u responsabbli biex jinforma lill-benefiċjarji potenzjali, jagħżel il-proġetti u b’mod ġenerali jimmonitorja l-implimentazzjoni tagħhom.

Nota dwar it-terminu: Partikolarment fl-oqsma ambjentali, tat-trasport u kummerċjali, lokalment tintuża aktar ‘mmaniġjar/mmaniġġjar’ (u l-forom l-oħra ‘maniġer’, ‘maniġerjali’ u ‘maniġment’ skont il-kuntest) u mhux ‘ġestjoni’, madankollu ‘ġestjoni’ hija lessikalment sinonima ta’ ‘mmaniġġjar’ u korretta.

Għaldaqstant qed jintgħażel terminu mnissel minn ‘immaniġjar’ abbażi tal-preferenza lokali.

Azzjoni ta’ ripetizzjoni ta’ att relatat ma’ nuqqas [ IATE:3568905 ] f’sistema fejn korrezzjoni finanzjarja [ IATE:748904 ] tkun ġa ġiet applikata mill-Kummissjoni Ewropea iżda n-nuqqas jibqa’ hemm.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: riokkorrenza/okkorrenza mill-ġdid [ IATE:3569811 ] u ripetizzjoni [ IATE:3569863 ].

Suppliment Terminoloġiku

kompletezza

Asserzjoni li l-ammonti sħaħ tat-tranżazzjonijiet kollha ġew irreġistrati, mingħajr żbalji, li l-bilanċi kollha rrappurtati tal-assi, tal-obbligazzjonijiet, u tal-ekwitajiet ġew irrappurtati b’mod sħiħ u li l-informazzjoni kollha żvelata hija fl-ammonti korretti u li jirriflettu l-valuri proprji tagħhom.

fondi mħallsa bi żball, ammont funds wrongly paid, amount imħallas bi żball, ammont minfuq wrongly paid, amount unduly spent, indebitament, ammont imħallas amount paid unduly indebitament

pagament mhux dovut, pagament irregolari

Għajnuna li ma setgħetx jew ma kellhiex tiġi allokata lill-benefiċjarju għax il-benefiċjarju ma jikkonformax mal-kriterji tal-eliġibbiltà, mal-impenji jew ma’ obbligi oħra relatati mal-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ għajnuna jew appoġġ, kif provdut fil-leġiżlazzjoni agrikola settorjali.

Eżami sistematiku u bir-reqqa, imwettaq mill-Istati Membri, tad-dokumenti kummerċjali ta’ dawk l-entitajiet li jirċievu jew jagħmlu l-pagamenti relatati direttament jew indirettament mas-sistema ta’ finanzjament tal-FAEG [ IATE:2114149 ], jew ir-rappreżentanti tagħhom (l-‘impriżi’) sabiex jiżguraw li t-tranżazzjonijiet li jiffurmaw parti mis-sistema ta’ finanzjament tal-FAEG twettqu tassew u ġew eżegwiti b’mod korrett.

Ħarġa 15

awtorità ta’ ċertifikazzjoni

Awtorità pubblika jew korp nazzjonali, reġjonali jew lokali maħtura minn Stat Membru tal-UE biex ifasslu u jippreżentaw lill-Kummissjoni l-applikazzjonijiet tal-pagamenti skont il-programm operazzjonali, iħejju l-kontijiet, jiċċertifikaw il-kompletezza, l-akkuratezza u l-veraċità tagħhom u li n-nefqa mdaħħla fihom tkun konformi mar-regoli tal-UE u dawk nazzjonali applikabbli.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: korp taċ-ċertifikazzjoni [ IATE:3501592 ] u nnota d-differenza bejn il-kunċetti.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

awtorità tal-awditjar

Awtorità pubblika jew korp nazzjonali, reġjonali jew lokali li mil-lat funzjonali jkunu indipendenti mill-awtorità ta’ ġestjoni [ IATE:2147119 ] u l-awtorità taċ-ċertifikazzjoni [ IATE:2217706 ], maħtura minn Stat Membru għal programm operazzjonali ffinanzjat mill-Unjoni Ewropea biex jiġi żgurat li l-awditi jitwettqu fuq il-funzjonament xieraq tas-sistemi ta’ ġestjoni u ta’ kontroll tal-programm operazzjonali u fuq kampjun xieraq tal-operazzjonijiet abbażi tan-nefqa ddikjarata filwaqt li jitqiesu standards tal-awditjar aċċettati internazzjonalment.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: korp tal-awditjar [ IATE:3569232 ] u korp tal-awditjar indipendenti [ IATE:2217708 ].

korp tal-awditjar indipendenti

2217708 Awtorità tal-awditjar [ IATE:2217707 ], jew kwalunkwe korp ġuridiku ieħor pubbliku jew privat bil-kapaċità tal-awditjar meħtieġa, li tkun indipendenti mill-awtorità ta’ ġestjoni [ IATE:2147119 ] u fejn applikabbli, tal-awtorità taċ-ċertifikazzjoni [ IATE:2217706 ], u li għandha twettaq ħidmietha billi tqis l-istandards tal-awditjar aċċettati internazzjonalment.

approvazzjoni tal-konformità, proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità

Proċedura mfassla biex teskludi n-nefqa mill-finanzjament tal-UE li ma tkunx tħallset f’konformità mar-regoli tal-UE.

Nota dwar it-terminu: Fil-kuntest tal-kontijiet tal-UE biss.

F’kuntesti oħra ‘clearing’ mhux neċessarjament ‘approvazzjoni’ imma spiss ‘ikklerjar’.

korp taċ-ċertifikazzjoni

Korp tal-awditjar pubbliku jew privat u mill-aspett operazzjonali indipendenti mill-aġenzija tal-pagamenti [ IATE:1078260 ] u mill-korp ta’ koordinazzjoni konċernat kif ukoll mill-awtorità li tkun akkreditat lill-aġenzija, maħtur minn Stat Membru biex jipprovdi opinjoni, imfassla skont l-istandards tal-awditjar aċċettati internazzjonalment, dwar il-kompletezza, l-akkuratezza u l-veraċità tal-kontijiet annwali tal-aġenzija tal-pagamenti, dwar il-funzjonament xieraq tas-sistema ta’ kontroll intern tagħha u dwar il-legalità u r-regolarità tan-nefqa li għaliha ntalab ir-rimbors mingħand il-Kummissjoni filwaqt li tiddikjara wkoll jekk l-eżami jiddubitax l-asserzjonijiet li jkunu saru fid-dikjarazzjoni tal-ġestjoni.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

żball materjali

3519916 Żball li jkun hemm f’dikjarazzjoni finanzjarja li jkun kbir biżżejjed biex jitqies importanti u li jinfluwenza d-deċiżjonijiet li l-utenti jieħdu abbażi tiegħu.

dikjarazzjoni skorretta

Id-differenza bejn l-ammont, il-klassifikazzjoni, il-preżentazzjoni, jew id-divulgazzjoni ta’ partita ta’ dikjarazzjoni finanzjarja rrappurtata u l-ammont, il-klassifikazzjoni, il-preżentazzjoni, jew id-divulgazzjoni meħtieġa biex il-partita tkun skont il-qafas tar-rappurtar finanzjarju applikabbli.

Nota dwar il-kunċett: Id-dikjarazzjonijiet skorretti jistgħu jkunu riżultat ta’ żball jew ta’ frodi.

Ara wkoll: dikjarazzjoni skorretta tollerabbli (kunċett idjeq) [ IATE:3544578 ] u riskju ta’ dikjarazzjoni skorretta materjali (kunċett relatat) [ IATE:3522534 ].

sena finanzjarja agrikola

3552107 Perjodu li jibda mis-16 ta’ Ottubru ta’ sena N-1 u jintemm fil-15 ta’ Ottubru tas-sena N.

Talba mingħand benefiċjarju għal pagament mingħand l-awtoritajiet nazzjonali skont ir-Regolament (UE) Nru 1305/2013.

talba għal pagament

livell ta’ kunfidenza, assigurazzjoni, livell ta’ assigurazzjoni, livell ta’ affidabbiltà

Il-probabilità li l-parametru li qed jiġi stmat mill-istatistika jaqa’ fi ħdan l-intervall ta’ kunfidenza [ IATE:1567822 ] u jirrappreżenta l-grad ta’ kunfidenza, jew ċertezza, li r-riċerkatur jrid ikun jista’ jpoġġi fl-intervall ta’ kunfidenza.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: koeffiċjent ta’ kunfidenza [ IATE:1346615 ].

Innota d-differenza bejn dawn il-kunċetti: fattur ta’ ċertezza [ IATE:1757321 ] u fattur ta’ kredibbiltà [ IATE:1757321 ].

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

rata ta’ żball

nonkonformità, nuqqas ta’ konformità

Għall-kriterji tal-eliġibbiltà, l-impenji jew obbligi oħra b’rabta mal-kundizzjonijiet għall-għoti tal-għajnuna jew l-appoġġ imsemmija fl-Artikolu 67(2) tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013, kwalunkwe nuqqas ta’ rispett ta’ dawk il-kriterji tal-eliġibbiltà, l-impenji jew obbligi oħra; jew għall-kundizzjonalità [ IATE:2242154 ], nonkonformità mar-rekwiżiti statutorji ta’ ġestjoni skont il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, mal-istandards għal kundizzjoni agrikola u ambjentali tajba [ IATE:2229441 ] ddefiniti mill-Istati Membri skont l-Artikolu 94 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013, jew maż-żamma ta’ mergħat permanenti msemmija fl-Artikolu 93(3) ta’ dak ir-Regolament.

Nota dwar il-kunċett: Tista’ tkun ir-riżultat ta’ omissjoni [ IATE:3569866 ] jew ta’ xi ħaġa li saret ħażin.

Ara l-Artikolu 91(2) tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013.

ttestjar tal-konformità

Test li jiddetermina jekk humiex qegħdin jitħarsu l-kontrolli.

Nota dwar il-kunċett: It-tweġiba għal test ta’ konformità hija ‘iva’ jew ‘le’.

Dawn it-testijiet għandhom ikopru r-riskji ta’ kontroll.

Eżempju ta’ dan huwa test biex jiġi ddeterminat li lkontrolli kollha fil-lista ta’ kontroll huma mħarsa kif xieraq (tkopri r-riskji ta’ kontroll), jew jivverifika l-adegwatezza tal-kontrolli fid-dawl tar-rekwiżiti ta’ eliġibbiltà.

Eżempju ieħor jista’ jkun l-intraċċar ta’ kampjun ta’ pagamenti vvalidati għall-awtorizzazzjoni talpagament u/jew l-eżekuzzjoni tal-pagament u/jew l-istadju/stadji ta’ kontabbiltà.

Jistgħu jiġu identifikati testijiet ta’ konformità speċifiċi f’kull stadju ta’ kontroll.

ittra tas-sejbiet

Ittra li fil-qosor tippreżenta l-fatti rigward il-kwistjoni allegata mingħand iż-żewġ partijiet, tikkonkludi tkunx saret kontravenzjoni tar-regola u tindika kwalunkwe azzjoni korrettiva meħtieġa.

tpaċija

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

3569191 Korp li jista’ jiġi ddelegat bil-kompiti tal-aġenzija tal-pagamenti [ IATE:1078260 ] ta’ Stat Membru għajr il-kompitu tal-pagamenti.

korp tal-awditjar

Korp maħtur mill-awtorità kompetenti ta’ Stat Membru biex iwettaq eżami qabel tingħata kwalunkwe akkreditazzjoni [ IATE:3569098 ] lil aġenzija tal-pagamenti [ IATE:1078260 ] (rieżami qabel l-akkreditazzjoni), li jista’ jkun awtorità tal-awditjar, jew organizzazzjoni oħra privata jew pubblika jew unità organizzattiva ta’ awtorità bil-profiċjenza, il-ħiliet u l-kapaċitajiet meħtieġa biex twettaq l-awditi u li trid tkun indipendenti mill-aġenzija tal-ħlas li se tiġi akkreditata.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: korp tal-awditjar indipendenti [ IATE:2217708 ] u awtorità tal-awditjar [ IATE:2217707 ] u nnota d-differenza bejn il-kunċetti.

korp ta’ koordinazzjoni

Korp maħtur minn Stat Membru fejn Stat Membru jaħtar iktar minn awtorità tal-awditjar waħda sabiex jiffaċilita l-kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni Ewropea mal-awtoritajiet tal-awditjar.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll korp ta’ koordinazzjoni [ IATE:1067382 ] kif jintuża fil-kuntest tar-Regolament (UE) 1306/2013.

proċedura nieqsa

Proċedura li tippreżenta nuqqas [ IATE:3568905 ] wieħed jew aktar u li tagħti lok għal korrezzjoni finanzjarja [ IATE:748904 ].

Nota dwar il-kunċett: Din hija proċedura li titwettaq mill-aġenzija tal-pagamenti [ IATE:1078260 ] u li tkun nieqsa, jiġifieri li fiha xi nuqqasijiet, u n-nuqqas(ijiet) [ IATE:3568905 ] jiġi/u individwat/i waqt il-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità [ IATE:2232459 ].

Nota dwar it-terminu: Hawnhekk l-aġġettiv ‘nieqsa’ jrid ifisser illi l-proċedura kellha xi nuqqasijiet, kienet defiċjenti.

Ma ntużax it-terminu ekwivalenti ‘proċedura defiċjenti’ biex tinżamm konsistenza mar-Regolamenti fis-seħħ b’rabta ma’ dan il-qasam fejn l-ekwivalenti ta’ ‘deficiencies’ insibuha dejjem bħala ‘nuqqasijiet’.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

korrezzjoni pożittiva

3569777 Rimbors ta’ ammont li preċedentement ġie ddikjarat lill-FAEG [ IATE:2114149 ] jew lill-FAEŻR [ IATE:933855 ] li sar jew permezz ta’ deċiżjoni ta’ approvazzjoni finanzjarja [ IATE:3540728 ] jew ta’ deċiżjoni ta’ approvazzjoni tal-konformità [ IATE:2232459 ].

dikjarazzjoni skorretta materjali

3569782 Dikjarazzjoni skorretta [ IATE:3519936 ] marbuta mal-informazzjoni inkluża fid-dikjarazzjoni finanzjarja u li, jekk tkun preżenti, imbagħad id-dikjarazzjoni finanzjarja tista’ taffettwa d-deċiżjonijiet ekonomiċi tal-utenti tad-dikjarazzjonijiet finanzjarji.

kontroll fuq il-post, verifika fuq il-post

3569787 Tip ta’ kontroll ex-post [ IATE:749591 ] li jikkonsisti minn verifiki li jitwettqu fil-post fejn titwettaq l-attività, u li hu differenti mill-verifiki li jsiru fl-uffiċċji fuq id-dokumenti (analiżi mhux fuq il-post/eżami dokumentarju [ IATE:3569839 ]).

Meta biċċa informazzjoni tiġi ċċekkjata ma’ sorsi varji biex tiġi vverifikata l-akkuratezza tagħha.

Suppliment Terminoloġiku

awtorità tal-ħruġ

Awtorità kompetenti għall-ġestjoni tas-sistemi tal-IT li jintużaw biex jinħolqu, jiġu proċessati u ġestiti l-komunikazzjonijiet, id-dokumenti u t-titoli u li tistampa u tiċċertifika bħala ġenwini d-dokumenti meħtieġa għall-verifika matul awditu jekk l-awtoritajiet kompetenti ma jkunux jistgħu jaċċessawhom minħabba differenzi fis-sistemi tal-IT.

perjodu ta’ differiment

Għall-Istati Membri li huma soġġetti għall-assistenza finanzjarja skont ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 332/2002, ir-Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 407/2010, u t-Trattat li jistabbilixxi l-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà [ IATE:3536803 ], perjodu li ma jaqbiżx l-24 xahar mid-data tal-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ differiment [ IATE:3569805 ] li matulu t-twettiq tad-deċiżjonijiet adottati wara l-1 ta’ Mejju 2015 skont l-Artikolu 52 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013 jiġi differit.

deċiżjoni ta’ differiment

Għall-Istati Membri li huma soġġetti għall-għajnuna finanzjarja skont ir-Regolament (KE) Nru 332/2002, ir-Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 407/2010, u t-Trattat li jistabbilixxi l-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà [ IATE:3536803 ], deċiżjoni li ttieħdet mill-Kummissjoni Ewropea, fuq talba tal-Istati Membri u wara li ġie kkonsultat il-Kumitat dwar il-Fondi Agrikoli [ IATE:2215597 ], li tiddiferixxi, għal perjodu mhux itwal minn 24 xhar mid-data tal-adozzjoni tagħha, l-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet adottati wara l-1 ta’ Mejju 2015 skont l-Artikolu 52 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013.

Ħarġa 15

Appoġġ b’rabta mal-afforestazzjoni u l-ħolqien ta’ żoni msaġġra mogħti lil sidien ta’ art privata u pubblika u lill-assoċjazzjonijiet tagħhom għal kull ettaru u fis-sena biex ikopru l-kostijiet ta’ introjtu agrikolu mitluf u l-manutenzjoni, inkluż tindif bikri u tard, għal perjodu massimu ta’ tnax-il sena.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

okkorrenza mill-ġdid, riokkorrenza

Nonkonformità/nuqqas ta’ konformità [ IATE:3568923 ] bl-istess rekwiżit jew standard iddeterminat/a [ IATE:3569812 ] iktar minn darba f’perjodu konsekuttiv ta’ tliet snin kalendarji, bil-kundizzjoni li l-benefiċjarju ġie avżat dwar in-nuqqas ta’ konformità/ nonkonformità preċedenti u, skont il-każ, kellu l-possibbiltà jieħu l-miżuri meħtieġa biex iwaqqaf in-nonkonformità/nuqqas ta’ konformità preċedenti.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: nonkonformità ripetuta/nuqqas ta’ konformità ripetut [ IATE:3569860 ], rikorrenza [ IATE:2149018 ] u ripetizzjoni [ IATE:3569863 ].

nuqqas ta’ konformità ddeterminata, nonkonformità ddeterminata

3569812 Nonkonformità/nuqqas ta’ konformità [ IATE:3568923 ] li tiġi stabbilita b’konsegwenza ta’ kwalunkwe verifika li titwettaq skont l-Artikolu 74 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013 jew wara li l-awtorità ta’ kontroll kompetenti jew l-aġenzija tal-pagamenti [ IATE:1078260 ] tkun ġiet infurmata dwar tali nuqqas bi kwalunkwe mod ieħor.

nuqqas ta’ konformità intenzjonali, nonkonformità intenzjonali

3569813 Ksur repetut tal-istess obbligu ta’ kundizzjonalità [ IATE:930051 ] wara li l-bidwi jkun ġa ġie avżat.

nuqqas ta’ konformità negliġenti, nonkonformità negliġenti

Nuqqas ta’ konformità/nonkonformità [ IATE:3568923 ] li tirriżulta min-negliġenza [ IATE:1085283 ] tal-benefiċjarju.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

nuqqas ta’ konformità ripetuta, nonkonformità ripetuta

Nonkonformità [ IATE:3568923 ] kkaratterizzata minn riokkorrenza [ IATE:3569811 ].

ripetizzjoni

Azzjoni ta’ ripetizzjoni ta’ att li ma jikkonformax mas-sistema ta’ kundizzjonalità [ IATE:2242154 ].

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: rikorrenza [ IATE:2149018 ] u riokkorrenza/ okkorrenza mill-ġdid [ IATE:3569811 ].

nonkonformità minuri, nonkonformità ta’ natura minuri, nuqqas ta’ konformità minuri, nuqqas ta’ konformità ta’ natura

Nonkonformità/nuqqas ta’ konformità [ IATE:3568923 ] ta’ severità, daqs u dewmien minuri.

omissjoni

Meta xi ħaġa li kellha ssir ma ssirx.

Nota dwar il-kunċett: Fi ħdan it-tifsira tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013 jekk xi ħadd ma jagħmilx (assolutament) ċerti affarijiet li hu/hi kellu/kellha j/tagħmel, dan jirrappreżenta nonkonformità/nuqqas ta’ konformità [ IATE:3568923 ] (mhux biss f’każijiet meta wieħed jagħmel xi ħaġa ħażina).

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

klassifikazzjoni skorretta

Rappurtar żbaljat minn Stat Membru ta’ tranżazzjoni/event li jagħti lok għal pagament taħt il-politika agrikola komuni [ IATE:1173686 ].

Nota dwar il-kunċett: Jekk kien hemm rappurtar żbaljat (jiġifieri d-data ġiet irrappurtata ‘bi żball’ taħt kolonna oħra, (‘klassi oħra’), jista’ jkollu impatti finanzjarji li, jekk jiġu skoperti aktar tard, jeħtieġ li jiġu korretti.

3569871 Kontroll li għandu l-istess effiċjenza/effett u/jew jagħti l-istess aċċertament tal-kontroll ‘oriġinali’.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: kontroll ta’ kumpens [ IATE:3569872 ].

kontroll ta’ kumpens

Kontroll li jipprova jikkumpensa (inaqqas l-effett/ir-riskju negattiv) il-konsegwenzi finanzjarji/ir-riskji li jirriżultaw min-nuqqas jew mid-dgħufija fil-kontroll ‘oriġinali’, iżda li qatt ma jkollu l-istess effiċjenza/effett u/jew jagħti l-istess aċċertament ta’ dak oriġinali.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: kontroll ekwivalenti [ IATE:3569871 ].

irregularity

irregolarità

Kwalunkwe ksur tal-liġi tal-Unjoni jew ta’ liġi nazzjonali relatata mal-applikazzjoni tagħha, li jirriżulta minn att jew omissjoni minn operatur ekonomiku involut fl-implimentazzjoni tal-Fondi ESI li għandu, jew jista’ jkollu, l-effett li jippreġudika l-baġit tal-Unjoni billi jitlob pagament għal element mhux ġustifikat ta’ nefqa mill-baġit tal-Unjoni.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

żball anomalu

748665 Żball ta’ natura eċċezzjonali li b’mod ċar ma jkunx rappreżentattiv tal-popolazzjoni.

legalità u regolarità

Verifika tan-nefqa ddikjarata lill-Kummissjoni li timplika l-verifika permezz ta’: i. operazzjonijiet: sal-istadju ta’ validazzjoni (ir-riżultati tal-verifiki tal-eliġibbiltà permezz ta’ verifiki amministrattivi u fuq il-post) u l-awtorizzazzjoni tal-pagament; u ii. pagamenti: eżekuzzjoni tal-pagamenti, u kontabbiltà.

korrezzjoni finanzjarja

awtorizzazzjoni tan-nefqa

Att li permezz tiegħu l-uffiċjal tal-awtorizzazzjoni [ IATE:791008 ], wara li jkun ivverifika li l-approprjazzjonijiet huma disponibbli, jagħti struzzjonijiet lill-uffiċjal tal-kontabilità, billi joħroġ ordni ta’ pagament, biex iħallas ammont ta’ nefqa li l-uffiċjal tal-awtorizzazzjoni jkun ivvalida.

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: validazzjoni tan-nefqa [ IATE:1077820 ].

eżami dokumentarju, analiżi mhux fuq il-post

Tip ta’ kontroll ex-post [ IATE:749591 ] li jikkonsisti minn verifiki fuq dokumenti li jsiru fl-uffiċċju.

Nota dwar il-kunċett: Il-kontra ta’ kontrolli/verifiki fuq il-post [ IATE:3569787 ] li jitwettqu fil-post fejn isseħħ l-attività.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

dixxiplina baġitarja

768412 Meta wieħed jaċċerta li l-proporzjon tad-defiċit ippjanat jew attwali meta mqabbel mal-prodott domestiku gross ma jaqbiżx valur ta’ referenza.

uffiċjal tal-awtorizzazzjoni

791008 Uffiċjal li għandu jkun responsabbli, f’kull istituzzjoni, għall-implimentazzjoni tad-dħul u l-infiq skont il-prinċipji ta’ amministrazzjoni finanzjajra soda u biex jiżgura li r-rekwiżiti tal-legalità u r-regolarità jkunu rispettati.

negliġenza

Nota dwar il-kunċett: L-imġiba ġeneralment tikkonsisti minn azzjonijiet, iżda tikkonsisti wkoll minn omissjonijiet meta jkun hemm xi dmir li wieħed jieħu azzjoni.

Ara wkoll: irregolarità [ IATE:748426 ] u nuqqas [ IATE:3568905 ] u nnota d-differenza bejn il-kunċetti.

Kumitat dwar il-Fondi Agrikoli

riskju ta’ dikjarazzjoni skorretta materjali

3522534 Ir-riskju li r-rapporti finanzjarji jkunu ddikjarati skorretti materjalment qabel l-awditu.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

kundizzjonalità, sistema ta’ kundizzjonalità

Sistema li fiha l-Istati Membri jimponu penali billi jnaqqsu jew jeskludu appoġġ li jkun ġie riċevut skont il-politika agrikola komuni (PAK) [ IATE:1173686 ] jekk ma jikkonformawx mar-rekwiżiti tal-ġestjoni statutorji skont il-liġi tal-Unjoni u l-istandards għal kundizzjoni tajba agrikola u ambjentali tal-art stabbiliti fil-livell nazzjonali, kif elenkat fl-Anness II tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013 b’rabta mal-oqsma li ġejjin: (a) l-ambjent, it-tibdil fil-klima u l-kundizzjoni agrikola tajba tal-art; (b) is-saħħa pubblika, tal-annimali u tal-pjanti; (c) it-trattament xieraq tal-annimali.

Nota dwar il-kunċett: [ IATE:3570406 ].

ta’

tal-kundizzjonalità

akkreditazzjoni, akkkreditazzjoni ta’ aġenzija tal-pagamenti

Ir-riżultat ta’ proċedura li tiżgura li aġenzija tal-pagamenti [ IATE:1078260 ] tkun konformi ma’ ċerti kriterji minimi fil-livell tal-Unjoni li jkopru l-oqsma tal-ambjent intern, l-attivitajiet ta’ kontroll, l-informazzjoni u l-komunikazzjoni, u l-monitoraġġ sabiex ikun hemm aċċertament raġonevoli li l-kontrolli meħtieġa twettqu qabel ma tingħata l-għajnuna tal-Unjoni lill-benefiċjarji fil-qafas tal-FAEG [ IATE:2114149 ] u l-FAEŻR [ IATE:933855 ].

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: (proċedura ta’) akkreditazzjoni [ IATE:3570408 ].

Trattat li jistabbilixxi l-Mekkaniżmu Treaty establishing the European Ewropew ta’ Stabbiltà, Trattat dwar Stability Mechanism, ESM Treaty il-MES

3536803 Nota dwar il-kunċett: Iffirmat fi Brussell fil-11 ta’ Lulju 2011 mill-Istati Membri li jiffurmaw iż-żona tal-euro (il-Belġju, il-Ġermanja, l-Estonja, l-Irlanda, il-Greċja, Spanja, Franza, l-Italja, Ċipru, il-Lussemburgu, Malta, in-Netherlands, l-Awstrija, il-Portugall, is-Slovenja, is-Slovakkja u l-Finlandja).

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 15

approvazzjoni finanzjarja tal-kontijiet, proċedura talapprovazzjoni finanzjarja, approvazzjoni finanzjarja

Proċedura għall-irkupru tan-nefqa ddebitata lill-iżvilupp agrikolu u rurali fejn il-Kummissjoni formalment taċċetta l-kontijiet annwali tal-aġenziji tal-pagamenti [ IATE:1078260 ] abbażi tal-ġestjoni tad-dikjarazzjonijiet u ċ-ċertifikati u r-rapporti mill-korpi taċ-ċertifikazzjoni [ IATE:3501592 ].

Nota dwar il-kunċett: Ara wkoll: approvazzjoni tal-kontijiet (kunċett usa’) [ IATE:1126973 ] u approvazzjoni tal-konformità (tal-kontijiet) (kunċett relatat) [ IATE:2232459 ].

dikjarazzjoni skorretta tollerabbli

3544578 Ammont monetarju stabbilit mill-awditur u li skontu l-awditur ifittex li jikseb livell ta’ aċċertament xieraq li l-ammont monetarju stabbilit mill-awditur ma jinqabiżx mid-dikjarazzjoni skorretta stess fil-popolazzjoni.

Regolament dwar ir-regoli finanzjarji applikabbli għall-baġit ġenerali tal-Unjoni, Regolament Finanzjarju, RF

3547753 Regolament li jistabbilixxi l-prinċipji operattivi u r-regoli bażiċi li jirregolaw il-baġit tal-UE.

Jittratta bir-reqqa l-implimentazzjoni tal-baġit u l-kwistjonijiet ta’ kontroll, li mhumiex koperti bis-sħiħ fit-Trattati tal-UE.


Terminoloġija Suppliment ma’

(ħarġa 16)

Produzzjoni sostenibbli permezz tal-aqwa tekniki disponibbli

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

PRODUZZJONI SOSTENIBBLI PERMEZZ TAL-AQWA TEKNIKI DISPONIBBLI Din id-darba, il-glossarju li qed nippreżentawlkom huwa ġabra ta’ termini pjuttost speċjalizzati li nsibuhom fl-hekk imsejħa Dokumenti ta’ Referenza tal-Aqwa Tekniki Disponibbli (Best Available Techniques Reference Documents) jew fil-qosor il-BREFs.

Sfond Il-proċessi tal-produzzjoni industrijali huma responsabbli għal parti konsiderevoli tat-tniġġis flEwropa.

B’hekk, l-Unjoni Ewropea (UE) stabbiliet għadd ta’ regoli komuni għall-permessi u għall-kontroll b’rabta mal-installazzjonijiet industrijali.

Dawn ir-regoli ġew deskritti fid-Direttiva dwar l-Emissjonijiet Industrijali 2010/75/EU (Industrial Emissions Directive, IED).1 Il-Kapitlu II tal-IED (u Direttivi oħra relatati li ġew ippubblikati qabilha) jeżiġi l-kontroll integrat tal-konsum tal-enerġija, tal-ilma u tal-materja prima, kif ukoll il-prevenzjoni tat-tniġġis tal-ilma, tal-arja u tal-ħamrija minn madwar 50,000 installazzjoni industrijali fl-Ewropa.

Dan il-kontroll jiġi implimentat f’kull stat membru tal-UE permezz ta’ sistema li tinkludi kundizzjonijiet li jirrikjedu l-użu tal-Aqwa Tekniki Disponibbli (Best Available Techniques, BAT).

L-Uffiċċju Ewropew tal-Prevenzjoni u tal-Kontroll Integrati tat-Tniġġis (European Integrated Pollution Prevention and Control Bureau, EIPPCB) jipprovdi riżorsa maġġuri għall-istati membri tal-UE u għall-applikanti għal permessi billi jieħu ħsieb jiżviluppa d-Dokumenti ta’ Referenza talAqwa Tekniki Disponibbli, jiġifieri l-BREFs.

Dawn jiġu ġġenerati wara l-iskambju ta’ informazzjoni teknika bejn l-esperti mill-industrija, il-pajjiżi tal-UE, l-istituti tar-riċerka, l-NGOs ambjentali u l-Kummissjoni Ewropea.

L-EIPPCB għandu rwol importanti fil-medjazzjoni ta’ dan il-proċess u għal dan il-għan jistabbilixxi grupp ta’ ħidma tekniku għal kull BREF.

Il-BREFs fid-dettall Il-BREFs huma d-dokumenti ta’ referenza ewlenin li jintużaw mill-awtoritajiet kompetenti filpajjiżi tal-UE meta joħorġu l-permessi biex dawk l-installazzjonijiet industrijali li jirrappreżentaw potenzjal sinifikanti ta’ tniġġis ikunu jistgħu joperaw.

Il-BREFs jipprovdu informazzjoni lil dawk responsabbli mit-teħid tad-deċiżjonijiet f’dan ir-rigward dwar dak li hemm disponibbli teknikament jew ekonomikament għall-industrija sabiex itejbu l-prestazzjoni ambjentali tagħhom u konsegwentement jittejjeb l-ambjent kollu.

Id-Direttiva 2010/75/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Novembru 2010 dwar l-emissjonijiet industrijali (il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġis) (tfassil mill-ġdid) (Test b’rilevanza għaż-ŻEE), CELEX:02010L0075-20110106/MT

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

Sakemm BREF jiġi ffinalizzat, il-proċess jaf jieħu minn sentejn sa tliet snin u jkun jinvolvi sa mitt espert, bl-appoġġ ewlieni tal-EIPPCB li jieħu ħsieb l-aspett tal-medjazzjoni tul il-proċess kollu.

Sal-lum jeżistu 33 BREF għas-setturi tal-industrija.

Il-BREF huwa l-mezz li bih l-aqwa tekniki disponibbli u t-tekniki emerġenti jiġu ddeterminati b’mod trasparenti abbażi ta’ informazzjoni teknoekonomika soda.

Jipprovdi l-prevedibbiltà lillproċess li bih jiġu ddeterminati l-konklużjonijiet dwar il-BAT u jipprovdi kunfidenza fil-kwailtà tar-riżultat aħħari.

L-elementi ewlenin tal-BREFs, il-konklużjonijiet tal-BAT, jiġu adottati permezz ta’ proċedura ta’ kumitat u huma r-referenza biex jiġu stabbiliti l-kundizzjonijiet għall-permessi għallinstallazzjonijiet koperti bl-IED.

L-iskop tal-BREF mhuwiex li jservi ta’ ktieb dettaljat dwar ittekniki tal-prevenzjoni u tal-kontroll tat-tniġġis għax diġà teżisti letteratura estensiva dwar dan issuġġett.

Għalhekk, il-kontenut tagħhom hu limitat għall-informazzjoni rilevanti għall-għan speċifiku li jiġu ddeterminati l-BAT u t-tekniki emerġenti skont l-IED.

Il-produzzjoni tal-BREFs fil-livell tal-UE titqies bħala eżerċizzju effiċjenti għaliex fin-nuqqas tagħhom, kull stat membru tal-UE jkollu jwettaq eżerċizzju simili.

Fil-kuntest internazzjonali, ilBREFs u l-konklużjonijiet tal-BAT jitqiesu bħala kontribut tal-UE għall-proċess globali li nbeda fis-Summit Dinji tal-2002 dwar l-Iżvilupp Sostenibbli, sabiex il-pajjiżi li mhumiex membri tal-UE jkunu jistgħu jibbenefikaw ukoll minn din il-ħidma ambizzjuża.2 IL-GLOSSARJU FIS-SUPPLIMENT Lista ta’ termini Ingliż (EN) – Malti (MT) li tinkludi wkoll: – il-kodiċi tal-kunċett li jservi ta’ identifikatur fir-repożitorju terminoloġiku IATE (InterActive Terminology for Europe), u li nirreferu għalih bħala l-“IATE ID”; – id-definizzjoni tat-terminu bil-Malti; – u fejn disponibbli, (i) nota dwar il-kunċett u/jew (ii) nota dwar it-terminu Malti kkonċernat.

It-Terminologi tal-Kummissjoni Ewropea Jennifer De Barro u Jeantide Naudi Ikkuntattjana fuq: DGT-TERMAL@ec.europa.eu

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

2-metossi-2-metilpropan, metil-terzjarju-butil-etere, metil-terz-butil-etere, MTBE

Kompost organiku bil-formula kimika (CH3)3COCH3.

gass aċiduż

Gass naturali li fih ammonti sinifikanti ta’ kubrit uta’ ossidu tal-karbonju.

Nota dwar it-terminu: Id-dizzjunarju ta’ Aquilina Malti-Ingliż jagħti "aċiduż" bħala aġġettiv maskil għal "acid" u "sour".

Imbagħad għall-aġġettiv "acidic" abbażi tat-Taljan nużaw "aċidu" jew "aċidifikat".

operazzjoni aċida, modalità aċida

3563701 Modalità operatorja fil-fabbriki tal-polpa fejn il-purifikaturi jitnaddfu bħala prevenzjoni mill-inkrustazzjonijiet tal-monosulfit tal-manjeżju (MgSO3)

aloġeni adsorbibbli marbuta organikament

Kloru, bromu jew jodju marbuta f’sustanzi organiċi li jistgħu jiġu adsorbiti fuq il-karbonju attivat.

Nota dwar il-kunċett: L-ammont jiġi espress bħala klorur u jitkejjel skont il-proċedura ddefinita fl-ISO9562.

Ir-riżultat jirrappreżenta t-tagħbija ta’ aloġeni organiċi fl-ilma, fil-ħama tad-dranaġġ u fil-ħamrija.

diġestjoni aerobika, bijodegradazzjoni aerobika, degradazzjoni aerobika

It-tkissir ta’ komposti minn mikroorganiżmi fil-preżenza tal-ossiġenu.

Nota dwar il-kunċett: Matul il-proċess tat-trasformazzjoni ta’ komponenti fi prodotti iktar sempliċi, il-mikroorganiżmi jibdlu l-ossiġenu f’ilma.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

tunnellata mnixxfa bl-arja, ADt

3557486 Tunnellata ta’ polpa jew ta’ karta mnixxfa b'arja niexfa (mhux saturata).

introduzzjoni tal-arja fi stadji

Teknika ta’ tnaqqis tal-ossidi tan-nitroġenu (NOx) fl-emissjonijiet tal-impjanti termiċi permezz tal-kontroll tal-kombustjoni bbażata fuq il-ħolqien ta’ żewġ żoni ta’ kombustjoni:

1408270 i. żona ta’ kombustjoni primarja fejn titwettaq ir-reazzjoni fil-preżenza ta’ livell baxx ta’ ossiġenu (kundizzjonijiet rikki).

B'dan il-mod jitnaqqsu b'mod sinifikanti l-FuelsNOx.

It-temperatura baxxa li tintlaħaq tnaqqas ukoll il-formazzjoni tal-NOx termiċi. ii. żona ta’ kombustjoni sekondarja fejn tiġi introdotta l-arja meħtieġa biex iseħħ il-proċess kollu.

lissija alkalina, lixxivjazzjoni alkalina

1625715 Proċess ta’ taħlil ta’ minerali solubbli minn mineral solidu jew minn konċentrat permezz ta’ solvent alkalin.

alkilazzjoni

Proċess tal-manifattura tal-petrol li fih l-isobutan jiġi kkombinat ma' alkeni ta’ piż molekulari baxx (primarjament taħlita ta’ propen u buten) fil-preżenza ta’ katalizzatur aċiduż b'saħħtu, jew aċidu sulfuriku jew aċidu idrofluworiku, għall-produzzjoni ta’ taħlita ta’ idrokarburi paraffiniċi bi ktajjen ramifikati b'numru għoli ta’ ottan.

1556494 Proċess li matulu żewġ elementi tal-metall jew aktar jiġu mdewba flimkien f’taħlita preċiża biex jifformaw materjal speċifiku, jew liga [ IATE:1552017 ].

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

gagazza tal-melħ tal-aluminju

3567353 Gagazza tal-melħ li tirriżulta mill-proċess tar-raffinar tal-aluminju, meta l-fdalijiet jiddewbu fi fran rotatorji jew reverbatorji.

impjant abbażi tal-ammonju

3563703 Impjant tal-polpa li juża l-bisulfit tal-ammonja b'diossidu tal-kubrit imdewweb bħala r-reaġent kimiku għad-delenjifikazzjoni tal-injam sabiex tiġi prodotta polpa taċ-ċellulożi.

degradazzjoni anaerobika, bijodegradazzjoni anaerobika, diġestjoni anaerobika

It-tkissir ta’ komposti minn mikroorganiżmi fin-nuqqas tal-ossiġenu.

Pjanċa rettangolari magħmula minn metall parzjalment raffinat bħal pereżempju r-ram iswed (blister copper).

Nota dwar il-kunċett: Fil-metallurġija elettrolitika, l-anodu jiġi dissolt f’soluzzjoni aċidika u l-atomi tal-metall mixtieq jerġgħu jiġu ddepożitati fuq il-katodu [ IATE:1343654 ].

forn tal-ħami tal-anodi, forn anodizzanti

Forn użat fil-produzzjoni ta’ anodi tal-karbonju moħmija minn qabel [ IATE:1077360 ] li jintużaw għat-tidwib [ IATE:3540844 ] tal-aluminju.

Nota dwar il-kunċett: Dan il-kunċett m'għandux jiġi mfixkel ma' forn anodiku [ IATE:3567282 ]. .

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

impjant tal-ħami tal-anodi, impjant tal-ħami

Parti mill-impjant ta’ produzzjoni tal-anodi tal-karbonju fejn il-blokok tal-anodi miksuba fl-impjant tal-pasta [ IATE:3567335 ] jiġu kkalċinati sabiex is-sustanzi volatili li jkun hemm fiż-żift [ IATE:1205848 ] jevaporaw u l-karbonju li jifdal jifforma skeletru riġidu fi ħdan il-blokka.

Nota dwar il-kunċett: Il-partijiet l-oħra tal-impjant huma l-impjant tal-pasta u l-impjant tal-produzzjoni tal-vireg [ IATE:3567339 ].

Dan il-kunċett m'għandux jiġi mfixkel mat-terminu idjaq "forn tal-ħami tal-anodi" [ IATE:3528586 ].

Il-forn tal-ħami hu l-forn fejn jinħmew l-anodi.

L-impjant tal-ħami hu l-post fejn dan iseħħ li jinkludi pereż. żoni tal-ħżin ta’ materja prima u ta’ prodotti, tagħmir tat-tifrik u tat-taħlit u fran tal-ħami.

effett ta’ anodu

Kundizzjoni instabbli ta’ ċellola tal-elettroliżi [ IATE:1369748 ] tal-aluminju minħabba ammont wisq żgħir ta’ alumina [ IATE:1552043 ] maħlul fl-elettrolit [ IATE:1697751 ] (inqas minn 2%), li tkun ikkaratterizzata minn: - vultaġġ għoli, - interruzzjoni tal-produzzjoni tal-aluminju, - produzzjoni tal-gassijiet b’effett ta’ serra CF4 u C2F6 Nota dwar il-kunċett: L-effett ta’ anodu jibda meta l-vultaġġ jogħla malajr u jaqbeż il-limitu ta’ vultaġġ (A), normalment 6-10 volts.

Ċilindru tal-azzar orizzontali miksi bil-brikks miżmum fuq rombli li fih il-prodott mill-konvertituri, ir-ram iswed, jiġi raffinat qabel ma jiġi kkastjat fl-anodi għar-raffinar finali permezz tal-elettroliżi bir-ram.

Nota dwar il-kunċett: Dan il-kunċett m'għandux jiġi mfixkel ma': forn tal-ħami tal-anodi [ IATE:3528586 ].

pasta anodika, pasta ħadra

3567338 Aggregat imħallat ta’ karbonju u żift li jiġi ffurmat f’anodi.

Ara wkoll: impjant tal-pasta (kunċett relatat) [ IATE:3567335 ].

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

magna tal-ħasil tar-residwu anodiku

3567698 Magna li taħsel ir-residwu anodiku [IATE:1370074] sabiex titneħħa s-soluzzjoni tal-aċidu sulfuriku qabel ma dan jiġi rriproċessat.

1370074 Il-porzjon tal-anodu li jibqa' wara li jkun għadda l-perjodu skedat għar-raffinar tal-elettroliti tal-biċċa l-kbira tal-kontenut metalliku tiegħu.

ħama anodiku, ħama,

Sustanza li tinżel fil-qiegħ taċ-ċellola elettrolitika waqt l-ipproċessar tal-metall fil-mira, li tikkonsisti minn metalli oħra li ġew ridotti iżda mhux iddepożitati fuq il-katodu.

Nota dwar il-kunċett: It-tajn anodiku jkun fih metalli ta’ valur bħall-fidda u d-deheb.

Apparat iddisinjat biex jissepara ammonti kbar ta’ żejt u solidi sospiżi mill-effluwenti tal-ilma mormi mir-raffineriji taż-żejt, mill-impjanti petrokimiċi, mill-impjanti kimiċi, mill-impjanti tal-ipproċessar tal-gass naturali u sorsi oħra industrijali.

Nota dwar il-kunċett: L-isem ġej mill-fatt li dawn is-separaturi huma ddisinjati skont l-istandards ippubblikati mill-American Petroleum Institute (API).

1367245 Forn qawwi li juża ark tal-elettriku bħala sors ta’ sħana speċjalment għall-produzzjoni tal-azzar.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

arsan, arsina, triidrur tal-arseniku

1458566 Sustanza bil-formula kimika AsH3.

atomizzazzjoni

1084461 Ir-riduzzjoni ta’ likwidu għal partikuli fini ta’ sprej biex b'hekk tiżdied l-erja tas-superfiċje tiegħu.

tidwib awtoġenu

3567178 Proċess tat-tidwib [IATE:3540844] li matulu l-enerġija meħtieġa biex issostni t-temperatura li biha jkun jista' jseħħ dan il-proċess tiġi pprovduta mir-reazzjoni eżotermika (mingħajr iż-żieda ta’ fjuwil jew ta’ sħana elettrika) tal-ossidazzjoni tas-sulfuri.

retroventilazzjoni

1639557 Ir-riċiklaġġ ta’ gassijiet spostati, lura għal ġol-vettura tad-distribuzzjoni jew għal ġot-tank tal-ħżin permezz ta’ pajpijiet imqabbdin mat-tank.

filtru b'borża

1338477 Saffatur b’borża magħmula minn drapp poruż, minsuġ jew magħmul feltru, li minnu jgħaddu l-gassijiet biex jitneħħew il-partikuli.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

ħami

Proċess tal-produzzjoni tal-grafit li jbiddel iż-żift legant f’kokk, li jneħħi ħafna mis-sustanzi volatili f’temperatura ta’ 1200°C u li jħalli prodott karboniku solidu, mhux deformabbli (karbonju amorfuż).

Nota dwar il-kunċett: Wara l-ħami jkun hemm it-tixpip fiż-żift, u sussegwentement jerġa' jkun hemm proċess ta’ ħami biex tittejjeb id-densità u karatteristiki oħra.

alimentazzjoni bit-tkissir tal-krosta b'virga

L-alumina użata biex talimenta ċ-ċelloli elettrolitiċi wara li l-krosta iebsa li tifforma fuq is-supefiċje tal-elettrolit (li tikkonsisti minn krijolit imdewweb u alumina dissolt) titkisser perjodikament b'virga u l-alumina titħawwad fl-elettrolit biex il-konċentrazzjoni tal-alumina tibqa' stabbli.

żejt bażi

1164601 Żejt ta’ oriġini minerali estratt miż-żejt grezz permezz ta’ proċess ta’ distillazzjoni.

tifrik tal-batterija

3567364 It-tifrik tal-batterija sħiħa fi kraxer, xreder jew mitħna bl-imrietel u s-separazzjoni tal-komponenti permezz ta’ separazzjoni bil-gravità.

1203779 Ġebla sedimentarja komposta primarjament minn mineral wieħed jew iżjed tal-idrossidu tal-aluminju, kif ukoll minn taħlitiet varji tas-silika, tal-ossidu tal-ħadid, tad-diossidu tat-titanju, tal-aluminosilikat, u ta’ impuritajiet oħrajn f’ammonti minuri jew żgħar ħafna.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

filtru b'sodda tal-kokk

3567651 Sistema ta’ filtri li tuża ċilindru mimli (sodda ta') kokk biex jitnaddaf il-gass mit-tromba taċ-ċumnija.

1626171 Prodott nofsu lest illaminat jew mikwi fil-forġa, li normalment ikun kwadru b'kantunieri ċċanfrinati jew ittundjati u li jkollu erja trasversali ta’ mhux iktar minn 25 pulzier kwadru.

bijoeliminabbiltà

3566760 Kejl tal-ħila ta’ sustanza organika li titneħħa mill-effluwent b'konsegwenza tal-mekkaniżmi kollha ta’ eliminazzjoni li jistgħu jseħħu f’impjant bijoloġiku (inkluża l-bijodegradazzjoni).

filtru bijoloġiku, bijofiltru

1497991 Apparat għall-kontroll tat-tniġġis li juża mikroorganiżmi li jokkorru b'mod naturali biex jassorbi mbagħad jiddegrada l-komposti organiċi permezz tal-ossidazzjoni bijoloġika.

bijotrattament

Proċess li jinvolvi l-użu ta’ mikroorganiżmi biex komposti tossiċi u persistenti fl-effluwenti industrijali jitneħħew jew jiġu newtralizzati.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

batterju luminexxenti

1704323 Batterju li jemetti d-dija, id-dawl viżibbli.

Ara wkoll: bijoluminexxenza [ IATE:1498024 ].

Bijofiltru [IATE:1497991] kkombinat ma’ purifikatur niedi [IATE:1422077] li jikkundizzjona l-gass ta’ skart minn qabel billi jneħħi t-trab u jbaxxi t-temperatura tad-daħla.

Nota dwar il-kunċett: L-ilma jiġi rriċiklat kontinwament, billi jidħol mill-wiċċ tal-kolonna tas-sodda mpakkettata, mnejn inixxi bil-mod.

unità tal-infiħ tal-bitumen

3557419 Unità li fiha jiġi mmanifatturat il-bitumen ossidat.

Nota dwar il-kunċett: Il-bitumen ossidat (magħruf ukoll bħala "bitumen minfuħ") huwa bitumen ta’ grad għoli użat fl-applikazzjonijiet għas-soqfa.

1486309 Likur użat fuq il-polpa kraft [ IATE:1485739 ] li jkun fih frammenti ta’ linju u karboidrati mid-dekompożizzjoni tal-emiċellulożi, karbonat tas-sodju, sulfat tas-sodju u mluħ inorganiċi oħra.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

forn tal-blast

Forn tat-tidwib f’forma ta’ torri li fih jista' jiġi introdott blast ta’ arja sħuna kkompressata minn isfel.

Nota dwar il-kunċett: L-iskop tal-forn tal-blast hu li jnaqqas kimikament u jikkonverti fiżikament lossidi tal-ħadid f’ħadid likwidu msejjaħ “metall jaħraq”.

Il-mineral tal-ħadid, il-kokk u l-franka jintefgħu fil-parti ta’ fuq, u l-arja li tkun imsaħħna minn qabel tintnefaħ fil-qiegħ.

Il-materji primi jeħtieġu minn 6 sa 8 sigħat biex jinżlu fil-qiegħ tal-forn fejn isiru l-prodott finali ta’ gagazza likwida u ħadid likwidu.

Dawn il-prodotti likwidi jiġu skulati mill-forn f’intervalli regolari.

L-arja sħuna li kienet ġa ntnefħet fil-qiegħ tal-forn titla’ 'l fuq f’bejn 6 u 8 sekondi wara li tkun għaddiet minn bosta reazzjonijiet kimiċi.

Ladarba forn tal-blast jinxtegħel, dan jibqa' għaddej jaħdem għal bejn erba’ sa għaxar snin b’waqfiet qosra biex issirlu xi manutenzjoni ppjanata.

polpa kraft ibbliċjata

3563704 Polpa kimika (li tikkonsisti l-aktar f’ċellulożi u emiċellulożi) li tkun manifatturata bl-użu tas-sulfur tas-sodju bħala l-kimika ewlenija tat-tisjir u li l-fibri tagħha jkunu ġew ibbliċjati.

sistema ta’ tnaqqis tal-pressjoni

1449269 Sistema li f’każ ta’ emerġenza jew f’kundizzjonijiet ta’ manutenzjoni tnaqqas l-akkumulu tal-gass f’impjant jew f’partijiet minnu.

1643139 Ossidu tal-aluminju bażiku, abjad u relattivament artab (AIO(OH)) li huwa mineral komuni fil-boksajt u li fih jifformaw partikuli mxerrda jew mases qishom piżelli.

gagazza

3565607 Prodott sekondarju minn bojler b'qiegħ niedi li huwa tip speċjali ta’ bojler iddisinjat biex iżomm l-irmied tal-qiegħ [ IATE:3565606 ] fi stat imdewweb qabel jitneħħa.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

sistema ta’ aspirazzjoni intensifikata

3567296 Sistema ddisinjata biex timmodifika l-kapaċità tal-estrazzjoni tal-fann abbażi tas-sorsi tad-dħaħen li jinbidlu tul iċ-ċikli ta’ tagħbien, tidwib u ttappjar fl-industriji tal-metall.

rmied tal-qiegħ

3565606 Parti mir-residwu mhux kombustibbli tal-kombustjoni f’forn jew inċineratur.

agglomerazzjoni

1407832 Proċess li jgħaqqad flimkien il-minerali pulverizzati, bħat-trab tal-faħam, fi briquets taħt pressjoni, spiss bl-għajnuna ta’ legant bħall-asfalt.

vaska ta’ ritenzjoni

Ħajt jew diga madwar in-naħa ta’ barra ta’ tank biex jikkontrolla/tikkontrolla l-kontenut tat-tank kollu jew parti minnu f’każ ta’ tixrid, u (f'xi każijiet) barriera impermeabbli mal-art bejn it-tank u d-diga sabiex twaqqaf lill-prodott milli jinfiltra l-art.

Ara wkoll: ħajt ta’ protezzjoni [IATE:1077097].

ħajt ta’ protezzjoni

1077097 Ħajt jew diga mibni(ja) madwar tank taż-żejt jew żona tat-tankijiet biex fih(a) jinżamm il-kontenut tat-tankijiet kollha jew parti minnu f’każ ta’ tixrid, kultant b'barriera impermeabbli mal-art bejn it-tank u d-diga biex tiġi evitata l-infiltrazzjoni tal-prodott fl-art.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

kalċinazzjoni

150942 Tisħin għal temperaturi għoljin fl-arja jew fl-ossiġenu.

Nota dwar il-kunċett: Jeżistu żewġ tipi ta’ kalċinazzjoni.

Ara wkoll l-entrata [IATE:3564805]

kalċinazzjoni

Proċess ta’ trattament termali fin-nuqqas ta’ arja jew ta’ ossiġenu jew fi provvista limitata ta’ arja jew ossiġenu.

Ara wkoll l-entrata [IATE: 150942]

kalċina

3567475 Ossidu taż-żingu mhux pur miksub permezz tax-xiwi ta’ konċentrati tas-sulfur taż-żingu.

kappa, kappa tal-qbid

Apertura riċeventi użata bħala l-erja ta’ ġbir inizjali ta’ sistema ta’ ventilazzjoni biex jinqabdu l-kontaminanti tal-arja.

Nota dwar il-kunċett: Dan il-kunċett m'għandux jiġi mfixkel ma' kappa tad-dħaħen [ IATE:1409794 ].

sulfur tal-karbonil, ossisulfur tal-karbonil

958208 Kompost organiku bil-formula OCS.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

materjal karbonjuż

1154078 Materjal li jkun fih ħafna karbonju.

rota ta’ kkastjar

3567302 Rota b'forom apposta fuq iċ-ċirkonferenza tagħha sabiex jilqgħu fihom il-metall imdewweb.

krekkjar katalitiku

1204113 Proċess industrijali li permezz tiegħu, b'reazzjoni li sseħħ fil-preżenza ta’ katalizzatur abbażi tas-siliċje u tal-aluminju, jiġu estratti idrokarburi paraffiniċi ħfief mill-molekuli tal-idrokarburi paraffiniċi tqal.

trabijiet katalitiċi

3564499 Partikuli ibsin tal-ossidu tal-ħadid u tas-siliċju miżjuda maż-żejt grezz fir-raffineriji li jiddependu fuq l-ikkrekkjar katalitiku biex jgħinu l-ikkrekkjar tal-fjuwil f’temperaturi baxxi.

riformar katalitiku

Proċess kimiku li jiġi sfruttat industrijalment kemm għall-produzzjoni ta’ benżen b'numru għoli ta’ ottan u kemm għall-produzzjoni tal-idrokarburi aromatiċi minn taħlitiet ta’ alkani u ċikloalkani u li jipprevedi li l-idrokarburi alifatiċi jingħaddu minn fuq katalizzatturi tal-platinu f’temperaturi għoljin u taħt pressjoni għolja.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

3567336 Sistema ta’ kombustjoni fejn id-dekompożizzjoni ssir fuq superfiċje katalizzatriċi tal-metall f’temperaturi aktar baxxi minn dawk użati f’ossidatur termali [IATE:3540524] standard, normalment minn 350°C sa 400°C. Ara wkoll: ossidatur termali riġenerattiv [IATE:3567075].

1343654 Prodott ta’ raffinerija tal-metalli magħmul permezz ta’ proċessi elettrolitiċi, li jista' jiġi maħlul mill-ġdid, illigat u proċessat ulterjorment sabiex jipproduċi vireg, profili, wajers, folji, strixxi, tubi, eċċ. Ara wkoll: anodu [IATE:3567285].

3567672 Il-proċess li matulu ż-żingu li jifforma fuq il-katodi permezz tal-elettroliżi jiġi mdewweb u mferra' f’forma biex tinkiseb il-forma mixtieqa tal-prodott taż-żingu nofsu lest.

kawstifikazzjoni

3563705 Proċess fiċ-ċiklu tal-ġir li fih l-idrossidu (likur abjad) jiġi riġenerat bir-reazzjoni Ca(OH)2 + CO32- → CaCO3 (s) + 2 OH-.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

evoluzzjoni fiċ-ċellula

3567681 Il-bidliet kollha fil-kundizzjoni taċ-ċellola elettrolitika peress li l-alumina tiddissolvi fil-banju tal-elettroliti taċ-ċellola u ma tiġix alimentata kontinwament, u dan jikkawża bidliet fil-vultaġġ taċ-ċellola (għax tiddependi fuq il-konċentrazzjoni tal-alumina), u jista' jiżdied b'mod drammatiku jekk il-konċentrazzjoni tal-alumina dissolta fl-elettrolit tkun baxxa wisq.

Kwalunkwe materjal li jippreċipita, bħall-karbonati, il-ġipsum, u l-barit, li jokkorri fl-interstizji ta’ blat klastiċi.

Nota dwar il-kunċett: Fil-metallurġija, is-siment tal-kadmju, tal-fidda eċċ. jiġi prodott permezz ta’ preċipitazzjoni kimika.

polpa kemitermomekkanika, CTMP

1317774 Tip ta’ polpa semikimika prodotta b'mod simili għall-polpa termomekkanika (TMP), għajr li l-partikuli tal-injam ikunu trattati kimikament qabel jidħlu fir-raffinatur.

ċippbord, bord tal-partikuli

1623134 Laqx tal-injam niexef li jitwaħħal flimkien b'reżina li tibbies taħt l-influwenza ta’ pressjoni għolja u ta’ sħana qawwija.

kalċinatur b'sodda fluwidizzata ċirkolanti

3567327 Reċipjent li fih l-idrossidu tal-aluminju jiġi kkalċinat (imsaħħan għal temperaturi ta’ madwar 1000°C) u kkonvertit għal alumina metallurġika [ IATE:160217 ] li jintuża fil-produzzjoni tal-aluminju.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

kjarifikazzjoni

1342716 It-tneħħija ta’ kull tip ta’ partikuli, sedimenti, żjut, materja organika naturali u kulur mill-ilma biex jiċċara.

żejt dikantat

1165895 Żejt aromatiku tqil minn qiegħ il-frazzjonatur fi proċess ta’ krekkjar katalitiku fluwidu [IATE:1661782] li minnu jitneħħew it-trabijiet katalitiċi [IATE:3564499] residwi permezz taċ-ċentrifugazzjoni [IATE:1544641] u tad-dikantazzjoni [IATE:1087770].

1377709 Rmied u residwi parzjalment imdewbin minn forn imħaddem bil-faħam jew bin-nar.

Ara wkoll: operazzjoni ta’ klinkerizzazzjoni [ IATE:3567664 ].

operazzjoni ta’ klinkerizzazzjoni

3567664 Il-mod li bih jitwettaq il-proċess li jipproduċi l-klinker [IATE:1377709] (materjal ġebli maħruq jew vitrifikat).

forn magħluq

3567653 Forn li jkun armat b'mod li jippermetti li l-gass iġġenerat jiġi estratt minn fannijiet, jissaffa u jintuża bħala fjuwil.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

proċess tat-trattament tat-trab bil-plażma f’forn magħluq

Proċess użat għall-ipproċessar ta’ residwi minn imtieħen tal-azzar (l-iktar trab EAF tal-azzar inossidabbli) li matulu jinkiseb materjal b'ħabba fina mingħajr il-bżonn ta’ agglomerazzjoni, sakemm l-alimentazzjoni tkun xotta.

Ara wkoll: proċess tat-trattament tat-trab bil-plażma [IATE:3567490] u forn magħluq [IATE:3567653].

1426547 Aġent li jippromwovi l-koagulazzjoni [IATE:1207274] tad-demm.

koagulazzjoni

Metodu li jintuża għas-separazzjoni ta’ solidi sospiżi billi jiżdiedu koagulanti b’kargi opposti għal dawk tas-solidi sospiżi fl-ilma mormi.

Ara wkoll: flokkulazzjoni [IATE:1426358] u nnota d-differenza bejn il-kunċetti.

ċilindru tal-kokk

3564509 Reattur kbir użat fl-ikkokkjar imdewwem [IATE:1165942] biex fih, tinżamm jew tiddewwem, l-alimentazzjoni msaħħna, filwaqt li jseħħ l-ikkrekkjar [IATE:1075495].

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

turbina tal-gass b'ċiklu kkombinat, CCGT

912466 Forma ta’ teknoloġija għall-ġenerazzjoni tal-enerġija b'mod effiċjenti ħafna li tikkombina turbina tal-gass ma' turbina tal-fwar.

Ara wkoll: ċiklu kkombinat ta’ gassifikazzjoni integrata (IGCC) [IATE:838850].

għadsa tal-ilma

1184528 Ħaxix/ħażiż li jgħatti l-wiċċ tal-ilma qiegħed

konċentrat tal-metall, konċentrat, mineral tal-metall arrikkit, mineral arrikkit

Prodott kummerċjabbli wara li ssir separazzjoni f’impjant tal-ipproċessar tal-minerali b'żieda fil-grad tal-mineral ta’ valur.

Nota dwar it-terminu: Il-varjant "mineral metalliku arrikkit" aċċettat ukoll.

konċentrat, retentat

1450580 Il-materjal li jibqa' għax ma jirnexxilux jgħaddi minn ġo filtru jew membrana poruża.

ċirkwit ta’ riċiklaġġ tal-gass ta’ riġenerazzjoni kontinwa

3564982 Ċirkwit ta’ riċiklaġġ tal-gass ta’ skart mill-unità tar-riġenerazzjoni kontinwa tal-katalizzatur.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

3567284 Struttura ċilindrika tal-azzar, normalment b'dijametru ta’ erba' metri u miksija bi briksa refrattorja, li fiha ssir il-konverżjoni [ IATE:3567271 ].

konverżjoni

3567271 Tip ta’ tidwib metallurġiku bl-għan li l-metall jiġi ppurifikat bl-ossidazzjoni, bl-iggagazzar u bil-volatilizzazzjoni.

conveyor belt, ċinturin trasportatur, ċinga trasportatriċi

1578877 Ċinga wiesgħa li tintuża bħala mezz biex jinġarr materjal differenti, li ddawwar żewġ taljoli jew iktar f’ċirkwit kontinwu u li tkun sostnuta minn rombli jew minn superfiċje ċatta t-tul kollu tagħha.

interċettatur bil-pjanċi kkorrugati

1165729 Sistema ta’ separazzjoni taż-żjut mill-ilma mormi li tinvolvi t-tneħħija ta’ sustanzi li ma jinħallux permezz tal-irkupru tas-solidi sospiżi u taż-żejt mifrux.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

ħasil kontrokurrenti

Metodu ta’ estrazzjoni ta’ solidu-likwidu fejn il-materjal mhux maħsul jimxi fid-direzzjoni opposta tal-moviment tal-likwidu tal-ħasil.

Nota dwar il-kunċett: Dan jista' jsir fi stadju wieħed jew iktar, jekk il-filtrat tal-ħasil jerġa' jintuża biex il-materjal jinħasel mill-ġdid.

Jistgħu jintużaw żewġ stadji jew tlieta, li jippermettu li jkun hemm tliet darbiet inqas il-konsum tal-ilma meta mqabbla mal-ħasil kontrokurrenti bi stadju wieħed.

3567696 Qsim ta’ molekuli taħt l-influwenza tas-sħana, ta’ katalisti u ta’ solventi.

Nota dwar il-kunċett: Fil-metallurġija, dan ifisser li l-kundizzjonijiet ikunu aktar qawwija minn dawk meħtieġa biex issir piroliżi [IATE:1364862].

kappa integrata fi krejn

3567300 Kappa tal-estrazzjoni mqabbda ma' krejn sabiex tipprevjeni u tnaqqas l-emissjonijiet li jirriżultaw minn operazzjonijiet ta’ tagħbien u ta’ ħatt tal-fran u tal-konvertituri li jintużaw fil-produzzjoni primarja u sekondarja tar-ram.

griġjol

1367387 Reċipjent magħmul minn sustanza refrattarja bħall-grafit jew il-porċellana, użat għat-tidwib u għall-kalċinazzjoni ta’ materjali f’temperaturi għoljin.

Nota dwar il-kunċett: Ikkompara ma': kitla [IATE:1213753].

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

ċiklofiltru

3565605 Apparat li jikkombina flimkien ċiklun [IATE:1350293] li jwettaq preseparazzjoni (biex jissepara trab iktar aħrax) u filtru b'borża (biex jaqbad trab iktar fin).

sospensjoni magħquda ta’ żejt dikantat

3564806 Prodott sekondarju aromatiku tqil mill-unità tal-ikkrekkjar katalitiku tal-fluwidi ta’ raffinerija li jagħmel parti żgħira mill-forniment dinji taż-żejt kombustibbli [ IATE:1204019 ].

dekostruzzjoni, żarmar, żmantellar

1697171 Il-proċess li matulu oġġett jiżżarma f’partijiet separati biex jinkisbu komponenti importanti.

Nota dwar it-terminu: Il-varjant "żmantellament" aċċettat ukoll.

1165942 Proċess ta’ krekkjar termali semikontinwu li fih alimentazzjoni ta’ idrokarburi tqal tinbidel fi prodotti ta’ valur ogħla u ta’ piż eħfef u f’kokk.

1445881 Apparat b’filtru li jneħħi l-qtar żgħar ta’ likwidu li jkunu maqbuda fi fluss ta’ gass.

Nota dwar il-kunċett: Dan l-apparat jikkonsisti fi struttura minsuġa ta’ wajers tal-metall jew tal-plastik, b’superfiċe speċifika għolja.

Permezz tal-momentum tagħhom, il-qtar żgħar preżenti fil-fluss tal-gass jaqbdu mal-wajers u jinġabru fi qtar akbar.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

denitrifikazzjoni

1427111 Proċess li permezz tiegħu ċertu mikroorganiżmi jbiddlu n-nitrati (NO3-) lura f’nitroġenu forma ta’ gass (N2).

xama' mingħajr żejt

3564591 Xama' raffinata mingħajr żejt.

unità tneħħi l-melħ

3564533 Unità tal-ipproċessar f’raffinerija taż-żejt li tneħħi l-melħ minn maż-żejt grezz.

tneħħija tal-melħ

1083396 Tneħħija ta’ melħ minerali miż-żejt grezz bil-ħasil bl-ilma taż-żejt grezz jew ta’ residwi tqal f’temperatura u pressjoni għolja biex il-melħ u komponenti oħra li jistgħu jiġu estratti mill-ilma jinħallu, jisseparaw u finalment jitneħħew.

3564586 Il-prodott li jirriżulta mid-desorbiment [ IATE:1702417 ].

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

1367131 It-temperatura li fiha l-fwar tal-ilma fl-arja fi pressjoni barometrika kostanti jikkondensa bl-istess rata li biha jevapora.

tneħħija tal-ilma

1339521 It-tneħħija tal-kontenut tal-ilma minn materjal solidu.

1082476 Mineral tal-idrossidu u tal-ossidu tal-aluminju, ta’ kulur bajdani jew li jagħti fil-griż, iebes u qisu ħġieġ [α-AlO(OH)], li huwa assoċjat mal-kurundun fiż-żmerill u li huwa mifrux fit-tafal tal-laterit, tal-boksajt u tal-aluminju.

detezzjoni u kejl tad-distanza differential absorption light permezz tad-dawl u l-assorbiment detection and ranging, differential differenzjali, LIDAR b'assorbiment absorption Lidar, DIAL differenzjali, DIAL Teknika bbażata fuq il-laser, li tuża LIDAR b'assorbiment differenzjali li hija l-analogu ottiku ta’ RADAR ibbażat fuq il-mewġ tar-radju.

emissjonijiet diffużi

3504819 L-emissjonijiet kollha li mhumiex rilaxxati minn punti ta’ emissjoni speċifiċi.

Ara wkoll: emissjonijiet li jaħarbu [IATE:902022].

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

emissjonijiet diffużi ta’ komposti organiċi volatili, emissjonijiet diffużi ta’ KOV

3566756 Emissjonijiet ta’ KOV mhux inkanalati li jistgħu jirriżultaw minn sorsi f’żoni partikolari (pereż. tankijiet) jew minn sorsi “puntiformi” (pereż. flanġi tal-pajpijiet).

dimerizzazzjoni

754931 It-trasformazzjoni ta’ entità molekolari A biex tagħti entità molekolari A2.

interċettazzjoni diretta

Il-proċess li jokkorri meta partikula li tkun miexja mal-fluss tal-gass tersaq viċin il-ġenb ta’ waħda mill-fibri tal-filtru, b'distanza ta’ raġġ tal-partikula, u minħabba f’hekk il-partikula tmiss il-fibra, tinqabad, titrażżan u titwarrab mill-fluss tal-gass.

Ara wkoll: impattazzjoni inerzjali [IATE:3565656].

flotazzjoni bl-arja dissolta

Proċess tat-trattament tal-ilma li jiċċara l-ilma mormi (jew ilmijiet oħra) bit-tneħħija ta’ materja sospiża bħal żjut jew solidi.

Nota dwar il-kunċett: It-tneħħija tinkiseb permezz tad-dissoluzzjoni tal-arja fl-ilma jew fl-ilma mormi taħt pressjoni u mbagħad l-arja tiġi rilaxxata fil-livell tal-pressjoni atmosferika f’tank jew baċir tal-flotazzjoni.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

flotazzjoni bil-gass dissolt

Proċess ta’ trattament tal-ilma mormi li fih solidi, żjut u kontaminanti oħra jitilgħu sas-superfiċje tal-likwidi mwaħħlin ma' bżieżaq fini tal-gass introdotti fl-ilma mormi bid-dissoluzzjoni ta’ gass taħt pressjoni fi fluss tar-riċiklaġġ ta’ 10 sa 50% tal-ilma ttrattat ikkombinat ma' ilma mill-bokka.

Ara wkoll: flotazzjoni bil-gass indott [ IATE:3564604 ].

polpa għad-dissoluzzjoni

1485706 Polpa bbliċjata raffinata kimikament b'kontenut għoli ħafna ta’ ċellulożi (90% u aktar).

1642283 Fl-industrija tal-metallurġija, interkjużura kompluta li tinkapsula l-forn għall-kontroll tal-emissjonijiet.

Metall li jkun ġie kkonċentrat f’għamla li jkun fiha 25 – 99.55% fidda u 0 – 99% deheb b’impuritajiet speċifiċi.

Nota dwar il-kunċett: Id-Doré jiġi prodott permezz tat-tidwib u tar-raffinar tal-ħama anodiku mill-elettroraffinar tar-ram kif ukoll minn ligi prezzjużi arrikkiti bil-metall mir-raffinar taċ-ċomb, minn residwi mil-lissija u minn metall mhux maħdum mill-produzzjoni taż-żingu u taċ-ċomb, minn irkupri u kinsiet mill-produzzjoni tal-fidda (bħal pereż. trab mill-filtri b’borża, ħama minn sistemi niedja tat-tneħħija tat-trab, siment tal-fidda miksub minn elettrolit tal-fidda użat, gagazzi, refrattorju mfarrak eċċ.) u minn materjali oħra rikki fil-fidda u/jew minn fdalijiet tal-fidda.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

sistema b'qanpiena doppja, sistema b'qanpiena doppja għat-tagħbien

Sistema ta’ tagħbien ta’ forn li l-iskop tagħha hu li tevita l-gassijiet sħan milli joħorġu mill-forn.

Nota dwar il-kunċett: L-ewwel, il-materja prima titbattal fil-qanpiena ta’ fuq jew fil-qanpiena ż-żgħira li mbagħad tinfetaħ biex tbattal il-materjal fil-qanpiena l-kbira.

Il-qanpiena ż-żgħira mbagħad tingħalaq biex tissiġilla l-forn tal-blast, filwaqt li l-qanpiena l-kbira ddur biex tipprovdi d-distribuzzjoni speċifika tal-materjali qabel ma tirrilaxxa t-tagħbija fil-forn tal-blast.

diġestjoni ta’ fluss doppju

3567334 Fil-produzzjoni tal-alumina, it-tisħin tas-sospensjoni magħquda tal-boksajt b'mod separat u parallel mal-likur, li jitħalltu biss fir-reċipjent tad-diġestur.

proċessar tal-injam downstream

3565633 Il-proċessi kollha wara li l-pannell joħroġ mill-pressa u sakemm il-pannell mhux maħdum/ il-prodott tal-pannell b’valur miżjud jittieħed għall-ħżin.

ħmieġ tal-metall

Massa ta’ impuritajiet solidi li jżommu fil-wiċċ ta’ metall imdewweb jew li jkunu mifruxa fil-metall, li tifforma fil-wiċċ ta’ metalli b'punt ta’ tidwib baxx bħal-landa, iċ-ċomb, iż-żingu jew l-aluminju, jew ta’ ligi b'ossidazzjoni tal-metall(i).

Nota dwar il-kunċett: Fil-produzzjoni tal-aluminju, meta l-kontenut ikun fih iżjed minn 45% metall, jintuża t-terminu "xkuma" [ IATE:1423317 ].

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

gagazzar

Wieħed minn erba' stadji tal-produzzjoni pirometallurġika taċ-ċomb, li jseħħ f’żona speċjali (żona tal-gagazzar) magħmula minn varjetà ta’ ktieli interkonnessi msaħħnin min-naħa t'isfel bl-użu ta’ kombustjoni tal-gass naturali fejn l-ingotta taċ-ċomb tiġi aġitata u mberrda għal temperatura li taqbeż eżatt il-punt tat-tidwib, u b'hekk tiġi prodotta gagazza li titneħħa minn fuq is-superfiċje u li tingħata trattament ieħor biex jiġu rkuprati l-komponenti mhux taċ-ċomb.

tqaxxir fix-xott

3563719 Tneħħija tal-qoxra mill-ħatab fi tnabar xotti tat-tnixxif, fejn l-ilma jintuża biss biex jinħasel il-ħatab, u mbagħad jiġi riċiklat b'purgar minimu lejn l-impjant tat-trattament tal-ilma mormi.

Apparat tal-kontroll tat-tniġġis użat biex ineħħi gassijiet aċidużi [IATE:1639905] (bħal SO2 u HCl) primarjament minn sorsi ta’ kombustjoni; dan jikkonsisti f’apparat li jintroduċi l-materjal sorbenti tal-gass aċiduż fil-fluss tal-gass u f’apparat ta’ kontroll ta’ materja partikolata li jneħħi prodotti ta’ reazzjoni, materjal sorbenti żejjed u kwalunkwe materja partikolata li tkun diġà fil-gass mit-tromba ta’ ċumnija [IATE:1244520].

Ara wkoll: purifikatur niedi [IATE:1422077].

3566851 Metodu ta’ olfattometrija [IATE:1687777] li fih il-kejl isir fi fluss ta’ gass irejjaħ u newtrali b'fatturi ta’ dilwizzjoni magħrufa fi żbokk komuni.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

separatur ta’ kurrenti ta’ Foucault

Unità tal-issortjar tal-metall li tuża l-prinċipji tal-induzzjoni elettromanjetika f’materjali konduttivi biex tissepara l-metalli mhux ferrużi mill-iskart.

Nota dwar il-kunċett: Il-metalli ferrużi jistgħu l-ewwel jitneħħew permezz tal-kalamiti.

evakwat tal-elettroliżi

3567529 Fluwidu li jrid jitneħħa mill-proċess tal-elettroliżi sabiex il-konċentrazzjoni tal-impuritajiet tinżamm taħt kontroll.

ċellola elettrolitika

1155119 Ċellola elettrokimika [IATE:1155130] intiża biex tipproduċi reazzjonijiet kimiċi.

Proċess għar-raffinar ta’ metall f’ċellola elettrolitika, li matulu l-metall impur jintuża bħala l-anodu u l-metall raffinat jiġi ddepożitat fuq il-katodu.

Nota dwar il-kunċett: L-elettroraffinar jista' jintuża biex jippurifika għadd ta’ metalli, inklużi r-ram, in-nikil, il-kobalt, iċ-ċomb u l-landa.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

preċipitatur elettrostatiku, filtru elettrostatiku, ESP

1350186 Filtru tal-arja fejn il-fluss tal-arja jgħaddi minn ġo kamp jonizzanti ta’ vultaġġ għoli sabiex jagħti ċarġ elettriku pożittiv lill-molekuli, imbagħad jiġborhom fuq pjanċi elettrikament negattivi.

estrazzjoni elettrolitika, estrazzjoni elettrolitika tal-metalli

1370081 Elettrodepożizzjoni tal-metalli mill-minerali tagħhom li tqiegħdu f’soluzzjoni permezz ta’ proċess li ġeneralment jissejjaħ lixxivjazzjoni.

tank tal-elutrijazzjoni

3567663 Reċipjent fejn il-partikuli jistgħu jiġu sseparati abbażi tad-daqs, il-forma u d-densità tagħhom, bl-użu ta’ fluss ta’ gass jew likwidu li jiskorri f’direzzjoni ġeneralment opposta għas-sedimentazzjoni diretta.

ugwalizzazzjoni

1408590 Proċess li għandu l-għan jimminimizza jew jikkontrolla l-fluttwazzjonijiet fil-karatteristiki tal-ilma mormi biex jiġu pprovduti l-aqwa kundizzjonijiet għall-proċess tat-trattament sussegwenti.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

eterifikazzjoni

151376 Reazzjoni ta’ deidratazzjoni ta’ alkoħol biex jiġu ffurmati eteri [ IATE:1501401 ].

ethyl tertiary butyl ether, ethyl tert- etil-terzjarju-butil-etere, etil-terzbutyl ether, 2-methyl-2butil-etere, 2-metil-2-etossipropan, ethoxypropane, ETBE ETBE 875173 Bijofjuwil [ IATE:860487 ] li huwa kompost organiku likwidu ċar mingħajr kulur jew ta’ lewn isfar ċar b'riħa distintiva ta’ etere, idderivat mill-etanol (47% v/v) u l-isobutilen (53% v/v).

metall ferruż

1404618 Metall li jkun fih il-ħadid.

1621783 Materjal għall-bini magħmul mill-injam jew minn fibri ta’ pjanti oħra kompressati fi twavel.

pressa biċ-ċineg filtranti, pressa biċ-ċineg

1402575 Magna industrijali użata għal proċessi ta’ separazzjoni ta’ solidi/likwidi b'mod partikolari għat-tneħħija tal-ilma mill-ħama fl-industrija kimika, fl-estrazzjoni minerarja u fit-trattament tal-ilma.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

filter-blowback system, third stage filtru kontrokurrent, blowback filter, blowback filter filtru tat-tielet stadju kontrokurrent 3564558 Filtru taċ-ċeramika jew tal-metall sinterizzat fejn, wara li jinżammu fil-wiċċ bħala massa magħquda, is-solidi jinqalgħu billi jinbeda fluss fis-sens oppost tal-filtrazzjoni.

filtrazzjoni

1337549 Separazzjoni ta’ taħlita ta’ materjali likwidi u solidi billi l-likwidu jitgħadda minn mezz/ membrana poruż(a).

1409317 Stadju ulterjuri ta’ purifikazzjoni applikat lill-metall grezz (ram iswed) prodott mill-istadju tal-konverżjoni, li jinvolvi ż-żieda tal-arja (ossidazzjoni) u mbagħad it-tnaqqis tal-ossidu preżenti permezz ta’ aġent ta’ riduzzjoni (pereż. idrokarbur).

fjammabbiltà, fjammabilità

1621884 Il-ħila ta’ sustanza li taqbad jew li tieħu n-nar.

quċċata tal-apparat tal-ivvampjar, berner tal-apparat tal-ivvampjar

3566952 Tubu ta’ liga ta’ grad għoli, ġeneralment armat fuq il-parti ta’ fuq nett ta’ ċumnija tal-azzar sabiex is-sħana tal-kombustjoni u l-prodotti tagħha ma jikkawżawx periklu għall-ħajja u għall-proprjetà fuq l-art, li jintuża għar-rimi ta’ gassijiet ta’ skart kombustibbli.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

kessieħ flash

3567647 Unità tat-tkessiħ li fiha l-prodotti likwidi jitkessħu billi jiddaħħlu f’kompartiment taħt vakwu li jopera f’temperatura iktar baxxa minn dik tal-likwidu li jkun se jitkessaħ; il-likwidu sħun jiskorri jiġri fil-kompartiment u immedjatament jiksaħ għat-temperatura li fiha jkun qed jopera l-kompartiment permezz tal-evaporazzjoni tal-ilma mill-prodott tal-likwidu sħun.

3567261 Proċess ta’ tidwib għall-metalli li jkun fihom il-kubrit inkluż il-kalkopirit.

1211434 Forn li juża tidwib flash [ IATE:3567261 ].

3534927 Proċess kontinwu ta’ manifattura tal-kokk li għandu taqsima ta’ gassifikazzjoni li fiha l-kokk jiġi ggassifikat għall-produzzjoni tal-gass kombustibbli tar-raffinerija, u li jippermetti l-produzzjoni ta’ gass kif ukoll ta’ kokk skont ir-rekwiżiti tas-suq.

1338466 Sustanza li tikkawża jew tiffaċilita l-flokkulazzjoni [ IATE:1426358 ].

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

flokkulazzjoni

Metodu ta’ separazzjoni tas-solidi sospiżi mil-likwidi permezz ta’ taħlit bil-mod li jżid l-għadd ta’ kolliżjonijiet tal-partikuli u li jwassalhom biex dawn jingħaqdu bil-għan li jipproduċu fjokki ikbar li jkunu jistgħu jissedimentaw ladarba jilħqu d-daqs u s-saħħa ideali.

Nota dwar il-kunċett: Fil-kuntest tal-produzzjoni tal-inbid, dan it-terminu jirreferi għall-proċess fejn jinżel u jintrass in-naqal tal-inbid.

Flokkulazzjoni ħafifa ssir meta n-naqal tal-qiegħ ikun maħlul jew inqas marsus.

Flokkulazzjoni tajba tirreferi għal densità aktar għolja.

flotazzjoni, tagħwim

Is-separazzjoni minn likwidu ta’ partikuli sospiżi billi jitressqu qrib is-superfiċje permezz ta’ bżieżaq tal-gass li magħhom jeħlu l-partikuli u jakkumulaw fis-superfiċje tal-likwidu bħala partikuli li jżommu fil-wiċċ u li jistgħu jinġabru.

Nota dwar il-kunċett: Il-gass jista' jkun l-arja jew gass ieħor, bħan-nitroġenu.

Il-metodu l-iktar komuni fl-unitajiet tat-trattament tal-ilma mormi huwa l-flotazzjoni bl-arja dissolta [ IATE:1402373 ].

L-industrija taż-żejt tuża n-nitroġenu flok l-arja.

kampjun aggregat proporzjonali għall-fluss, kampjun proporzjonali għall-fluss

182798 Kampjun meħud fuq perjodu ta’ żmien b'rata li tkun proporzjonali għar-rata tal-fluss tal-likwidu li tiegħu jkun ittieħed kampjun.

Ara wkoll: kampjun aggregat [ IATE:3508466 ].

medja ponderata fuq il-fluss

3566754 Valur medju tal-konċentrazzjoni ta’ ċerti sustanzi fl-ilma kkalkulat bħala medja ponderata fuq it-tagħbija idrawlika.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

gass mit-tromba ta’ ċumnija

1244520 Skariku gassuż li jkun fih emissjonijiet solidi, likwidi jew gassużi.

Nota dwar il-kunċett: Spiss ikun il-gass tal-egżost li joħroġ minn unità wara fażi ta’ ossidazzjoni, ġeneralment il-kombustjoni (pereż. riġeneratur, unità Claus).

riċirkolazzjoni tal-gass mit-tromba taċ-ċumnija

Proċess ta’ tnaqqis fit-tniġġis mill-ossidi tan-nitroġenu (NOx) li jimplika r-riinjezzjoni ta’ gass mit-tromba taċ-ċumnija mill-forn fil-fjamma biex jitnaqqas il-kontenut tal-ossiġenu u b'hekk titnaqqas ukoll it-temperatura tal-fjamma.

Nota dwar il-kunċett: L-użu ta’ berners speċjali huwa bbażat fuq ir-riċirkolazzjoni interna tal-gassijiet tal-kombustjoni li jkessħu l-bażi tal-fjammi u jnaqqsu l-kontenut tal-ossiġenu fl-iżjed parti sħuna tal-fjammi.

krekkjar katalitiku fluwidu

1661782 Proċess ta’ konverżjoni għat-titjib tal-idrokarburi tqal, bl-użu tas-sħana u ta’ katalizzatur biex il-molekuli kbar tal-idrokarburi jitkissru f’molekuli eħfef.

kokkjar fluwidu

1146820 Teknoloġija ta’ sodda fluwida kontinwa li termalment tikkonverti l-idrokarburi tqal fi prodotti eħfef.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

bojler b'sodda fluwidizzata

1376490 It-tip l-iktar komuni ta’ bojlers rakkomandati għall-fjuwil tal-bijomassa [ IATE:133167 ] li jinħaraq fi ħdan sodda taħraq ta’ partikuli inerti.

materjal ta’ fluss, fluss

1423185 Materjal li jiġi miżjud mal-kontenuti ta’ forn tat-tidwib jew ta’ cupola bil-għan li jneħħi l-impuritajiet kimiċi bħall-fosforu mill-metall u li jirrendi l-gagazza iżjed likwida fit-temperatura tat-tidwib.

Nota dwar il-kunċett: Dan il-kunċett m'għandux ikun konfuż ma' fluss [ IATE:1433910 ].

materjal tal-fluss, materjal li jgħaqqad, fluss

Fl-issaldjar, aġent korrożiv użat għal tliet għanijiet: ineħħi l-ossidazzjoni mill-uċuħ li jkunu se jiġu ssaldjati, waqqaf l-arja milli tidħol u b'hekk jipprevjeni li jifforma iżjed sadid, u jtejjeb il-karatteristik tat-tixrib tal-istan likwidu billi jiffaċilita l-amalgamazzjoni.

Nota dwar il-kunċett: M'għandux ikun konfuż ma' fluss [ IATE:1423185 ] (kunċett differenti).

L-aldeid l-iktar sempliċi.

Nota dwar il-kunċett: L-isem komuni ta’ din is-sustanza ġej mill-qrubija u r-relazzjoni tagħha mal-aċidu formiku.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

introduzzjoni tal-fjuwil fi stadji

3564543 Teknika għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ Ox fejn ftit mill-fjuwil jiġi introdott fiż-żona ta’ kombustjoni primarja filwaqt li l-bqija tal-fjuwil jiġi introdott f’żoni sekondarji u f’xi każijiet anke terzjarji, biex b'hekk iż-żona primarja tkun rikka fil-kontenut tal fjuwil u b'tendenza iktar baxxa li tifforma l-NOx.

emissjonijiet li jaħarbu ta’ komposti organiċi volatili, emissjonijiet li jaħarbu ta’ KOV

3566757 Emissjonijiet diffużi ta’ KOV [ IATE:3566756 ] minn sorsi puntiformi [ IATE:1403677 ].

kappoċċ tal-estrattur, kabina tal-estrattur, kabinett għad-dħaħen, kappa tad-dħaħen

Apparat lokali ta’ ventilazzjoni li jkun maħsub biex jillimita l-esponiment għal dħaħen tossiċi, fwar jew trabijiet.

Apparat mekkaniku b'żewġt ixdqa jew aktar li jintuża biex jittellgħu jew jinqabdu l-affarijiet.

Nota dwar it-terminu: Dan it-terminu normalment jintuża b'rabta mal-ġojjellerija: meta ċurkett ikollu fossa fuqu, il-fossa jżommuha f’postha l-"granfi".

L-espert li kkonsultajna hu tal-fehma li faċli nestendu din il-metafora għal dan il-kuntest. f’każ li "l-apparat ikollu forma ta’ bucket jew tnejn, nistgħu ndaħħlu l-isem 'barmil tal-granfi'".

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

grafitizzazzjoni

1367483 Konverżjoni ta’ sustanza fi grafit, normalment bit-tisħin.

ċinga gravitazzjonali

Filtru użat biex jifred is-solidi mil-likwidi u mħaddem bil-pressjoni (permezz ta’ preses).

Nota dwar il-kunċett: Din iċ-ċinga tintuża għat-tħaxxin [ IATE:1486294 ] mentri l-pressa biċ-ċineġ filtranti [ IATE:1402575 ] tintuża għat-tneħħija tal-ilma [ IATE: 1339521 ].

kokk mhux maħdum

1377063 Il-prodott primarju mill-karbonizzazzjoni tas-solidi minn frazzjonijiet ta’ idrokarburi b'punt ta’ togħlija għoli miksub f’temperaturi ta’ inqas minn 900 K.

Ramel, ramel oħxon u ġebel żgħir, rmied, jew materjali solidi oħra "itqal" (bi gravità speċifika ogħla) mis-solidi bijodegradabbli organiċi fl-ilma mormi, li jkunu joborxu u li jridu jitneħħew biex jitnaqqas ix-xedd u l-kedd fuq it-tagħmir downstream ta’ impjant tat-trattament tal-ilma mormi.

frak taż-żrar

ħardbord

Tip ta’ fajberbord [ IATE:1621783 ] prodott mill-fibri tal-injam permezz ta’ proċess niedi li jinvolvi l-irfinar tal-laqx tal-injam aħdar, iż-żieda tal-ilma fil-fibri tal-injam nedjin biex tinkiseb il-polpa (li mbagħad minnha jitneħħa l-ilma biex jiġi fformat it-tapit) u fl-aħħar nett it-twebbis bl-applikazzjoni ta’ pressjoni għolja u ta’ temperaturi għoljin fi pressa b'bosta fetħiet.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

Faċilità mgħammra għad-depożitu ta’ skart solidu fil-wiċċ.

Nota dwar it-terminu: Il-plural jiġi "mniezel".

mikser bi pressjoni għolja

Apparat li jferrex, jew jittrasporta ingredjent wieħed (likwidu, solidu, gass) jew fażi waħda, f’fażi kontinwa prinċipali (likwidu), li normalment ma jkunx/tkunx jista'/tista' jitħallat/titħallat magħha.

Nota dwar il-kunċett: Sabiex tinħoloq pressjoni f’tank li jkun fih is-soluzzjoni li tkun trid tiġi mħallta, jew f’pajp li minnu tgħaddi s-soluzzjoni, jintużaw rotor jew disk tal-pali (impeller), flimkien ma' komponent stazzjonarju magħruf bħala statur, jew grupp ta’ rotors u ta’ staturi.

Mikser bi pressjoni għolja jista' jintuża biex, fost l-oħrajn, jinħolqu emulsjonijiet, sospensjonijiet u prodotti granulari.

Dan l-apparat jintuża fl-industriji kimiċi, kożmetiċi, alimentari, farmaċewtiċi, tal-plastik u tal-adeżivi għall-emulsifikazzjoni, l-omoġenizzazzjoni, it-tnaqqis fid-daqs tal-partikuli, u d-dispersjoni.

forn ta’ stennija

1397747 Kompartiment tal-ħżin imsaħħan biex fih iżomm il-metall fuż jew imdewweb qabel l-istadju tal-ikkastjar.

Sistema għall-prevenzjoni u għat-tnaqqis ta’ emissjonijiet diffużi fl-arja waqt it-tidwib, li fiha t-tagħmir ikun jinsab f’bini magħluq u akkomodat ukoll f’kompartiment li fil-biċċa l-kbira tiegħu jkun issiġillat, li jiġi vventjat f’sistema ta’ filtri sabiex l-operazzjonijiet ta’ żvujtar u ta’ trasferiment iseħħu f’dan il-kompartiment.

indiċi taż-żejt tal-idrokarburi, indiċi tal-idrokarburi, HOI

3564493 L-ammont totali ta’ komposti li jistgħu jiġu estratti mill-kampjun (ilma tax-xorb, ilma tas-superfiċje u ilma mormi) b'solvent nonpolari b'punt tat-togħlija bejn 39°C u 69°C (li jissostitwixxi l-użu tas-solventi aloġenati).

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

idrokonverżjoni

1747037 Fil-qasam tar-raffinar tal-pitrolju, kategorija ta’ proċessi li jwettqu t-trasformazzjoni ta’ frazzjonijiet petroliferi tqal fil-preżenza tal-idroġenu, ġeneralment taħt pressjonijiet għolja.

idrokrekkjar

1155261 Proċess ta’ krekkjar katalitiku fejn żjut itqal b'firxa ta’ togħlija usa' miż-żejt tal-fjuwil distillat jiġu kkonvertiti fi prodotti ta’ piż molekulari iktar baxx (distillat u petrol) taħt pressjoni parzjali ta’ idroġenu għolja fil-preżenza ta’ katalizzatur.

idroċiklun

1082600 Apparat li jikklassifika, jissepara u jifred il-partikuli f’sospensjoni likwida abbażi tal-proporzjon tal-forza ċentripetali tagħhom mar-reżistenza fluwida tagħhom.

idroproċessar

3564383 Proċess li matulu r-residwi mill-unitajiet tad-distillazzjoni grezzi jiġu krekkjati biex jinkisbu prodotti eħfef u li jinbigħu aħjar, u li jista' jintuża biex jitneħħew livelli baxxi ta’ metalli mill-alimentazzjoni.

1425399 Proċess ta’ raffinar simili għall-idrotrattament li juża temperaturi u pressjonijiet ogħla mill-idrotrattament [ IATE:1155262 ].

idrotrattatur, unità ta’ idrotrattament

Unità tar-raffinerija fejn iseħħ l-idrotrattament [ IATE:1155262 ].

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

1155262 Serje ta’ proċessi f’raffinerija użati biex jitneħħew l-impuritajiet bħall-kubrit, in-nitroġenu, l-ossiġenu u l-alidi u impuritajiet ta’ metalli fi stat ta’ traċċi li jistgħu jiddiżattivaw il-katalizzaturi tal-proċess u li jgħollu wkoll il-kwalità tal-frazzjonijiet billi jikkonvertu l-olefini u d-diolefini f’paraffini bl-għan li titnaqqas il-formazzjoni tal-gomma fil-fjuwils.

soluzzjoni tal-impattur, soluzzjoni pressanti

Medium likwidu li jintuża għall-mili ta’ tubi ddisinjati apposta għall-bżieżaq (l-impatturi) u li fihom jinġabru sustanzi kimiċi ajrutrasportati.

flotazzjoni bil-gass indott

Proċess ta’ trattament tal-ilma mormi li fih is-solidi, iż-żjut u kontaminanti oħra jitilgħu sas-superfiċje tal-likwidi, imwaħħlin ma' bżieżaq fini tal-gass introdotti fl-ilma mormi b'mod mekkaniku jew b'mod idrawliku.

Ara wkoll: flotazzjoni bil-gass dissolt [ IATE:3564607 ].

impattazzjoni inerzjali

3565656 Il-proċess li fih partikula miexja mal-fluss tal-gass ma tkunx tista' tibqa' fil-linja tal-fluss meta l-gass jibdel id-direzzjoni (idur) u dan iġiegħel lill-partikula tolqot ostaklu wieqaf li jkun jinstab direttament fil-mogħdija tagħha, u titneħħa mill-fluss tal-gass.

3523445 Prodott ta’ skart (bħall-ilma li jkun fih l-inkwinanti) li jidħol f’parti partikolari tal-ambjent, aktarx bi żvista.

Suppliment Terminoloġiku

Ħarġa 16

Blokka solida magħmula minn metall kważi pur, li tinkiseb permezz tat-tferrigħ u tat-tkessiħ ta’ metall imdewweb (ħafna drabi immedjatament wara t-tidwib ta’ mineral grezz jew wara l-illigar tal-kostitwenti) li ta’ spiss, imma mhux neċessarjament, ikollha forma li tixbah lil dik ta’ briksa u tkun trapeżojdali trasversalment.

Teħid ta’ kampjun għal analiżi f’ċertu ħin fiss.

Nota dwar it-terminu: It-termini "kampjunar istantanju" u "kampjunar immedjat" huma ppreferuti.

"Kampjunar aleatorju", minkejja li nsibuh użat f’xi atti leġiżlattivi tal-UE fis-seħħ bħala l-ekwivalenti ta’ "instantaneous sampling", pjuttost huwa l-ekwivalenti ta’ "random sampling".

Ara wkoll: kampjun istantanju [IATE:1350270].

sistema ta’ berner intern

3567506 Sistema biex jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-karbonju organiku fl-arja mill-forn tat-tidwib fejn ikun dirett il-fluss tal-gass tal-egżost mill-fjamma tal-berner u fejn il-karbonju organiku jiġi kkonvertit għal CO2 bl-ossiġenu ħieles.

TINSEWX LI... dawn id-definizzjonijiet u n-noti kollha tistgħu ssibuhom ukoll fuq l-interfaċċa pubblika tal-IATE, aċċessibbli minn http://iate.europa.eu/ Mhux hekk biss: għal kull terminu kkwotat hawnhekk, din il-bażi ta’ data terminoloġika tipprovdi għadd ta’ referenzi importanti, inkluż is-sors minn fejn tkun inkisbet id-definizzjoni kif ukoll kuntesti meħuda minn dokumenti ppubblikati fejn ikun okkorra t-terminu mfittex.