Article from file /home/albert/CODE/textmt/textmt/corpus/data/rawdata/kappellimaltin/pdf/GRAFFITI_MARITTIMI_MALTIN

GRAFFITI MARITTIMI MALTIN Joseph Muscat

Il-graffiti, għal l-iskop ta' din il-kitba, huma dawk il-figuri ta' bċejjeċ tal-baħar u simboli oħra li tara mnaqqxin mal-ħitan fuq il-ġebla u xi ftit fuq l-injam ukoll.

L- inqix bilkemm jidher minn metru 'l bogħod u għalhekk saru bi skop ta' wegħda u mhux bħala tiżjin.

L-inqix kien isir b'xi ponta rqiqa tal-ħadid u għalhekk ċerti nqix fil-fond jew imqabbeż sew ma jidħolx f'din il-kategorija ta' graffiti.

Wieħed ikollu jgħid li l-inqix tal-graffiti biż-żmien ħa xejra ta' drawwa reliġjuża u kultura fl-istess ħin billi nsibu eluf minnhom f'Malta u f'Għawdex.

Niftehmu, din mhix xi ħaġa ta' Malta biss billi l-graffiti ssibhom mal-Mediterran kollu sa mill- qedem.

Hawn Malta l-eqdem huma dawk li hemm fit-Tempji ta' Ħal Tarxien.

Dawn juru bċejjeċ tal-baħar tal-1600 Qabel Kristu u huma l-eqdem fil-Mediterran.

Disgħin fil-mija tal-graffiti fil-gżejjer Maltin juru bastimenti tal-qlugħ.

Il-popolarita ta' dan is-simbolu turi forsi kemm il-Maltin kienu marbutin mal-baħar bħala baħrin, kursari u sajjieda.

Interessanti li wieħed ikun jaf li fost simboli oħra fost il-graffiti tidher il-pala ta' l-id, waħda waħda jew tnejn tnejn.

Issa ta' min ikun jaf li din id-drawwa tagħraf l- għeruq tagħha fil-kultura ta' l-Għarab.

Dawn għadhom sal-lum juru l-id ta' Fatma forsi mħabba xi superstizzjoni fuq id-djar u l-imriekeb tal-baħar tagħhom.

Is-salib tal-kavallieri jidher ukoll kemm-il darba bħala graffit u tara wkoll is-simbolu ta' tajra u ta' crieki b'disinn fihom, li dawn jafu l-bidu tagħhom ukoll fi drawwiet Għarbin.

Il-graffiti, b'mod specjali dawk li ssib mal-ħitan ta' barra u ta' ġewwa tal-knejjes, għandhom tifsira ta' wegħda jew ta' ex-voto.

Meta wieħed ma kienx jista' jħllas biex ikollu kwadru bħala wegħda ta' l-inqas seta' jħalli xbiha tal-biċċa tal-baħar 2

tiegħu ma' ħajt ta' knisja bħala talba lil Alla biex ikollu vjaġġ tajjeb jew bħala ringrazzjament meta jerga' lura lejn Malta.

Ma jistax jonqos li xi wħud mill-graffiti tnaqqxu minn min ma kellux x'jagħmel biex iħalli tifkirietu ma' xi ħajt.

L-interpretazzjoni tal-graffiti tiddependi mill-kwalita tagħhom, minn min jarahom u mill-ħin li fih jarahom.

Jekk wieħed ma jkollux l-iċken ħjiel ta' l-istorja tal- bastimenti qajla jkun jista' jara fil-graffiti ħajt ta' kenn: għalih dawk huma kollha l- istess bla ebda tifsira ta' xejn.

Xi graffiti jkunu fi stat hekk fqir li ma jurux ħlief ftit sinjali bla tifsira ta' xejn.

L-interpretazzjoni tal-graffiti tiddependi wkoll mill- pozizzjoni tax-xemx u minn zminijiet differenti tas-sena.

Ma temminx lil għajnejk kultant meta tħares lejn graffit filgħodu jew ftit qabel ma tinżel ix-xemx jew meta tgħarbel graffiti fis-sajf jew f'xi staġun ieħor: id-differenzi fl-għarfien ta' graffiti tinħass sewwa.

Waqt li ngħidu li l-graffiti mhux ser joffru xi tagħrif tekniku dwar il-bastimenti b'danakollu juru karatteristiċi tagħhom li jindikaw iż-żmien ta' l-origini tagħhom.

Qatt ma tara xi kitba marbuta magħhom li tista' titfa xi ftit tad-dawl dwarhom.

L- importanza tagħhom tidher ukoll mill-fatt li iktar ma ssib minnhom mal-ħitan ta' xi knisja tista' tinduna kemm dik kienet tgawdi fama u x'devozzjoni kien hemm marbuta magħha.

Xi graffiti huma tassew sbieħ u fihom x'tara.

Tassew li mhux kollha saru minn min ma kellux x'jagħmel jew li huma xogħol tat-tfal.

Hu minnu li l-biċċa l-kbira tagħhom juru biss il-linji prinċipali ta' bastiment u ftit li xejn jagħtu xogħol sħiħ ta' l-attrezzatura tal-arbli, qlugħ u ħbula.

Kultant issib dawk li juru proporzjon eżatt bejn iż-żaqq jew il-buk tal-bastiment u l-arbli u l-qlugħ tagħhom.

F'dar privata nstabu graffiti ta' bastimenti tassew fihom x'tara għax saru forsi minn min jifhem fis-suġġett.

Imqabblin ma' graffiti barranin dawn ta' Malta la huma ag ħar u lanqas aħjar minnhom.

Meta wieħed jibda jdur biex isib xi graffit għandu l-ewwel u qabel kollox iħares lejn xi faċċata ta' knisja.

Hi ħaġa tassew kurjuża li ssib wisq iżjed graffiti mal-ħitan ta' knejjes filjali jew rurali milli ma' dawk parrokkjali.

Iżda mbagħad hemm bini ieħor u dawn mhumiex ftit li mal-ħitan tagħhom issib xi graffiti.

Min qatt kien jobsor li ma' hajt ta' kamra nofsha mwaqqa' u li tinsab f'nofs l-għelieqi għandek issib għadd minnhom.

Biex jirnexxilek tara sew il-graffiti trid tersaq qrib lejn xi ħajt u mhux iżjed baxx mit-tielet filata jew ogħla mis-seba' waħda; xi drabi din ir-regola ikollok tiskartaha.

Mhux l-ewwel darba li jkollok tmur tara l-istess graffit f'hinijiet differenti b'mod speċjali jekk tkun trid tieħu xi ritratt tajjeb.

Kull fejn tħares għal xi graffiti għandek tara ħsara kbira ħafna drabi magħmulha mill-bniedem iżda xi drabi tkun ġejja minn-natura tal-ġebla għax tibda titfarfar.

Min jaf kemm-il darba tara graffiti mħassrin bi brix ta' vandali fuqhom bla ma dawn ikunu jafu li qed jeqirdu wirt Malti.

Min jaf kemm-il darba nbarxu ħitan, tbaqqnu u nksew bis-siment li qered darba għal dejjem kull graffit li seta' kien hemm.

Illum ngħidu li sirna iżjed konxji mill-importanza tagħhom u qed jingħataw l-attenzjoni li tixirqilhom.

Ma jezisti kważi l-ebda mezz biex tippreserva l-ġebla mit-tmermir naturali tagħha.

Kemm tara graffiti fuq ġebel mielaħ li taf li ser jinqeredu iżda ma tista' tagħmel xejn ħlief li tieħu ritratt u tiddokumenta l-preżenża tagħhom.

Ħasra li tara xi wħud li donnhom ma jsibux mezz biex iħarbxu isimhom aħjar minn dak li bih iħassru graffiti ta' mijjiet ta' snin ilu għax joborxu fuqhom.

Għalhekk it-tagħlim dwar l- importanza tagħhom jista' joħloq b'xi mod mentalita ġdida li tqis il-graffiti bħala wirt nazzjonali, kulturali, socjali u religjuż tagħna lkoll.

Jidher ċar meta wieħed jistudja u jqabbel il-graffiti ta' pajjiżi oħra ma' dawk ta' Malta li huma bhal wirt ta' l-umanita, qisu l-istess id li għamlet dawk ta' barra hija l-istess waħda li ħadmet hawn Malta.

Iżda trid tqis wara kollox li billi l-graffiti juru 4

sinjali bażiċi biss trid u ma tridx graffiti magħmulin minn bnedmin differenti, ħafna drabi jixxiebħu.

Ma ninsewx ukoll li baħri li jdur mal-Mediterran kien ħafna drabi jieħu u jikkopja dak li kien jara jsir minn baħrin ta' pajjiżi oħra.

Mitt bniedem mitt fehma jgħid il-Malti u biex tagħti tifsira lil xi graffiti trid ikollok ħjiel tagħhom.

Tara perezempju kif tlieta minn-nies jagħtu interpretazzjoni differenti ta' l-istess graffit.

Min jifhem fl-istorja marittima ta' Malta jkollu t- tentazzjoni li jara u jżid dak li ma jkunx hemm fi graffit.

Min ma jifhimx fil- bastimenti ħafna drabi graffit ma jfisser xejn għalih.

Kull graffit fih storja għal min jaf iħares sew.

Fil-gżejjer Maltin instabu graffiti f'siti arkeoloġiċi bħal dawk tal-katakombi ta' San Pawl u tad-Dejr fir-Rabat.

Dawk ta' Ħal Tarxien huma l-eqdem graffiti ta' bastimenti fil-Mediterran.

Instabu oħrajn f'tas-Silġ, Ħal Far, San Pawl Milqi, l- Ipoġew tal-Marsa, fis-sotterran tal-Mużew tal-Katidral fl-Imdina u nħawi oħrajn.

Xi ftit issibhom mal-ħitan tal-knejjes parrokkjali bħal dik ta' Ħ'Attard, Ħal Tarxien, il-Katidral Għawdex, Ħal Kirkop, is-Sannat Għawdex, is-Santwarju tal-Mellieħa, il- Grotta ta' San Pawl ir-Rabat, Ħaż-Żebbuġ, San Ġorġ f'Ħal Qormi u bnadi oħra wkoll.

Fil-lista twila tal-knejjes filjali jew tal-kampanja nsibu dik ta' San Ċir fir-Rabat, San Girgor fiż-Żejtun, San Pawl Nawfragu fil-Mosta, tal-Ħlas f'Ħal Qormi, San Blas fis- Siġġiewi, il-parroċċa l-qadima ta' Birkirkara, il-Knisja tal-Viżitazzjoni f'Wied Qirda f'Ħaż-Żebbug, Santu Kristu f'Ħal Għaxaq, il-Vitorja f'Ħal Qormi u bosta u bosta oħrajn.

Żjara lill-fortifikazzjonijiet ta' Selmun, il-Ponta ta' l-Isla, Bieb is-Sultan fil-Birgu u l- Porvlista ta' Bormla tkun interessanti billi hemm issib bosta graffiti ta' bastimenti u simboli oħra.

F'bini pubbliku bħal ngħidu aħna l-ħabs il-qadim Għawdex, il-Palazz San Anton Ħ'Attard jew il-Palazz ta' l-Inkwiżitur fil-Birgu għandek issib bosta u bosta graffiti ta' bastimenti u simboli oħrajn.

Iżda barra dawn il-postijiet li semmejna hemm wisq oħrajn li mhux ta' min iħalli barra iżda għandu jzurhom biex jara b'għajnejh il-wirt li ħallewlna missirijietna.

Meta mbagħad niġu biex insemmu l-bini privat li fihom issib ukoll bosta graffiti titfixkel minn fejn ser tibda.

L-ewwelnett iridu jkunu s-sidien tad-djar li jag ħtu l- permess u li jinfurmawk bl-eżistenza tagħhom fi djarhom.

Meta wieħed juri interess fi studju bħal dan mhux daqshekk diffiċli li ssib min jiftaħlu daru biex ikun jista' jeżamina l-graffiti.

Djar f'Bormla, f'Ħal Qormi, ta' Ċenċ f'Għawdex, f'Ħaż- Żebbuġ, fil-Belt, fiż-Żurrieq, fis-Siġġiewi, fl-Imdina, fin-Naxxar u nħawi oħra issibilhom bosta graffiti ta' bastimenti.

Irrid ngħid li x'uhud mill-graffiti ssibhom mal-hitan ta' barra u għalhekk ma jkollok ebda ħtieġa ta' permess biex tħares lejhom.

Jekk wieħed jibda' biex jinteressa ruhu fi studju bħal dan jagħmel tajjeb jekk jibda jfittex xi kitbiet li diġa jeżistu iżda fuq kollox ifittex li jieħu forom tagħhom biex wara jsiru tal-gibs.

Niftehmu, trid issib min jgħinek biex ma tagħmilx hsara.

Illum insibu bosta materjal, speċi ta' pastellina artifiċjali, biex wieħed jagħmel forma ta' graffit bla ma jagħmel ħsara ta' xejn.

Ta' min jirsisti biex napprezzaw dan i-wirt tal-graffiti li hu wieħed interessanti ħafna u li juri kif kienu jaħsbuha missirijietna.


Ġoġo' Rummiena

Ġoġo' Rummiena inħoloq mill-kittieb prolifiku Albert M. Cassola.

Cassola esperimenta b'diversi forom letterarji inkluż id-dramm, ir-rumanz, il-poeżija u l-kanzunetta.

Ċerti kanzunetti miktuba minnu għadhom jindaqqu sal-lum.

Kiteb ukoll l-oratorju dwar San Girgor il-Kbir.

Cassola kien għamel karriera fis-settur edukattiv.

Fl-istorja tal-ktieb Malti kien hemm tliet edizzjonijiet tal-ktieb Ġoġo' Rummiena.

L-oriġinali ħareġ fl-1954.

Ħarġet edizzjoni oħra fl-1972 u iktar lejna fl-1991.

PIN ħarġu t-tielet edizzjoni.

Interessanti nżidu li l-istess dar tal-kotba kienet ħarġet ukoll Shakespeare għat-Tfal, adattati minn V.M. Pellegrini u Pinokkju.

Id-dati msemmijin hawn fuq huma indikattivi u juruna li Ġoġo' Rummiena huwa l-ewwel karattru letterarju Malti għat-tfal Maltin.

Interessanti li Cassola kien iddedika l-ktieb tiegħu lit-tfal ta' Malta u Għawdex.

Qabel Cassola kien hemm il-Ġabra ta' Ward miġbura minn E.B. Vella li kienet intenzjonata bħala test għall-iskola u li kienet antoloġija ta' diversi xejriet u awturi u mhux storja waħda.

Cassola jibda l-ġrajja tiegħu billi jgħid li kien hemm siġra tar-rummien f'nofs ġnien kbir li kien jinsab fil-gżira ċkejkna ta' Maleth – ir-riferenza hi ċara u l-awtur kien qed jirreferi għal Malta.

Li jiġri li r-riħ iqaċċat rummiena mis-siġra u minnha joħroġ tfajjel, Ġoġo', li l-awtur jiddeskrivih bħala tifel ħelu u fuq tiegħu.

U min hemm jibdew l-avventuri diversi.

Charles Briffa jxebbah waqtiet mill-istorja ta' Cassola ma' Thumbelina, Pinokkju, Alice fil-Pajjiż tal-Għeġubiet u ħrejjef folkloristiċi magħrufa lokalment.

Fl-2014, erbgħin sena wara mewtu, iben Albert, il-Professur Arnold Cassola għadda l-manuskritti ta' missieru lill-Biblijoteka tal-Università.


L-imsieħba tal-proġett tal-ICT għall-Aċċessibbiltΰ tal-Informazzjoni fit-Tagħlim jixtiequ li bi gratitudni jroddu ħajr lil kull min ikkontribwixxa fil-proġett, b'mod partikolari lill-Grupp Konsultattiv tal-Imsieħba, lill-Esperti tas-Sessjoni ta' Ħidma għall-Iżvilupp tal-Linji gwida u lil dawk li taw feedback fuq il-Linji gwida.

Il-lista sħiħa tidher tal-websajt ICT4IAL.

Il-Linji gwida għal informazzjoni aċċessibbli huma (OER) biex isostnu l-ħolqien ta' informazzjoni aċċessibbli inġenerali u għat-tagħlim b'mod partikolari.

Dawn il-Linji gwida ma għandhomx l-għan li jinkludu l-informazzjoni dwar l-aċċessibbiltà disponibbli kollha jew li jkopru kull aspett tal-qasam, iżda li jagħmlu sommarju u jorbtu mar-riżorsi eżistenti u utli li jistgħu jkunu ta' għajnuna għal dawk li mhumiex esperti (ICT).

L-iskop li jiġu żviluppati dawn il-Linji gwida huwa biex jiġi sostnut ix-xogħol tal-prattikanti u l-organizzazzjonijiet li jaħdmu fil-qasam tal-edukazzjoni biex jipprovdu informazzjoni aċċessibbli lill-istudenti kollha li jeħtieġu u li se jibbenefikaw minn iktar informazzjoni aċċessibbli.

Il-proċedura għall-ħolqien ta' informazzjoni aċċessibbli hija universali.

Għalhekk, dawn il-Linji gwida jgħinu lill-individwi jew lill-organizzazzjonijiet kollha li jixtiequ li joħolqu informazzjoni li tkun aċċessibli f'formati differenti.

Il-ġustifikazzjonijiet għall-iżvilupp ta' dawn il-Linji gwida huma ċari ħafna kemm fil-politika Ewropea kif ukoll f'dik internazzjonali, li jenfasizzaw l-aċċess għall-informazzjoni bħala dritt tal-bniedem. tinkludi sommarju ta' dawn il-politiki ewlenin.

Fil-Linji gwida se ssib:

introduzzjoni ġenerali, deskrizzjoni tat-termini prinċipali, il-grupp fil-mira u l-kamp ta' applikazzjoni tal-Linji gwida;

passi biex l-informazzjoni u l-midja jsiru aċċessibbli, inkluż rakkomandazzjonijiet u riżorsi rilevanti;

eżempji ta' listi ta' kontroll tal-aċċessibbiltà għal formati speċifiċi; u

estensiv li jagħti definizzjonijiet ta' ħidma tat-termini rilevanti.

Il-Linji gwida jinkludu żewġ passi għal azzjoni li jibnu fuq xulxin.

Billi ssegwi l-Linji gwida fil-Pass 1 biex tagħmel tipi differenti ta' informazzjoni aċċessibbli, il-Pass 2 jiġi eħfef, peress li l-informazzjoni aċċessibbli diġà tkun disponibbli biex tintuża fil-midja differenti.

Il-Linji gwida jagħtu gwida fuq azzjonijiet li għandhom jittieħdu u jingħataw riżorsi li jagħtu iktar informazzjoni fil-fond.

Il-Linji gwida ġew żviluppati bħala OER u huma maħsubin biex jiġu adattati għall-kuntesti varjabbli u żviluppi teknoloġiċi, kif ukoll biex jikbru mal-użu.

Fit-taqsimiet kollha tal-Linji gwida se ssib links għal spjegazzjoni ta' terminu ewlieni fil-glossarju jew għal riżorsi esterni.

Dawn il-Linji gwida ġew żviluppati permezz tal-proġett (ICT4IAL) , li kien kofinanzjat tal-.

Introduzzjoni u razzjonal għal-Linji gwida

Waqt dan iż-żmien ta' innovazzjoni teknika, kull persuna potenzjalment tista' ssir awtur ta' informazzjoni li tintuża għat-tagħlim, iżda mhux kulħadd jeħtieġ li jkun espert fl-għemil tal-informazzjoni aċċessibbli.

Madankollu, huwa importanti li kulħadd ikun konxju li tista' ma tkunx aċċessibbli għal utenti differenti skont il-mod li fih tiġi ppreżentata.

Bħalissa, l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) tgħid:

Iktar minn biljun persuna, madwar 15% tal-popolazzjoni tad-dinja, għandha xi forma ta' diżabbiltà.

Bejn 110 miljun u 190 miljun adult għandhom diffikultajiet sinifikanti fil-funzjonament.

Ir-rati tad-diżabbiltà qed jiżdiedu minħabba li l-popolazzjoni qed tixjieħ u ż-żieda fil-kundizzjonijiet kroniċi tas-saħħa, fost kawżi oħra ().

Xi 15% tal-popolazzjoni tad-dinja ma tistax taċċessa l-informazzjoni, sakemm din ma tkunx magħmula aċċessibbli.

Fil-Linji gwida, it-terminu '' jintuża biex jirreferi għall-grupp fil-mira potenzjali ta' nies li jistgħu jibbenefikaw minn dispożizzjoni iktar aċċessibbli ta' .

Din il-frażoloġija tirrispetta t-terminoloġija kemm – UNCRPD (2006) u l-ftehimiet milħuqa , peress li t-terminu 'bżonnijiet speċjali' ta' spiss ikopri medda usa' ta' studenti bi bżonnijiet addizzjonali minn dawk identifikati bħala li għandhom diżabbiltà kif definit fil-UNCRPD.

Issa huwa teknoloġikament possibbli għal ħafna nies li joħlqu u jikkondividu l-informazzjoni.

Barra minn hekk, hemm diversi riżorsi għal dawn l-awturi biex jitgħallmu kif joħolqu dokumenti li ma jeskludu lil ħadd milli jaċċessahom u jużahom.

Dan ma jeħtieġx lil kull awtur tal-informazzjoni jsir espert fl-aċċessibbiltà tal-informazzjoni għall-forom kollha ta' diżabbiltà u/jew bżonnijiet speċjali, iżda jfisser li l-awturi kollha għandhom jimmiraw biex jilħqu standard minimu ta' aċċessibbiltà tal-informazzjoni li hija ta' benefiċċju universali għall-utenti kollha.

Huwa kruċjali li tingħata l-informazzjoni inġenerali– u informazzjoni għat-tagħlim b'mod partikolari– b'mod li jkun aċċessibbli għall-utenti kollha.

Meta tiġi pprovduta informazzjoni mhux aċċessibbli għall-istudenti b'diżabilità u/jew bi bżonnijiet speċjali.

L-informazzjoni li mhix aċċessibbli ma tgħinx lin-nies bl-aħjar mod possibbli u teskludihom milli jibbenefikaw milli jipparteċipaw fi skambju ta' għarfien.

Wara li qies din il-loġika, żviluppa sett ta' Linji gwida biex jgħin lill-prattikanti joħolqu materjal aċċessibbli.

Bħala (OER) – li tippermetti l-użu liberu u l-adattament mill-ġdid minn oħrajn – dawn il-Linji gwida jimmiraw biex jipprovdu istruzzjonijiet faċli u prattiċi għall-awturi biex joħolqu li tista' tiġi kondiviża permezz ta' aċċessibbli.

Il-Linji gwida jistgħu jiġu applikati għat-tipi kollha tal-informazzjoni prodotta, iżda speċjalment se jkunu ta' benefiċċju għall-istudenti b'diżabbiltà u/jew bi bżonnijiet speċjali meta jiġu applikati għall-informazzjoni għat-tagħlim.

Madankollu, l-aċċessibbiltà tal-informazzjoni mhix ta' benefiċċju biss għall-istudenti b'diżabbiltà u/jew bi bżonnijiet speċjali, iżda għandha l-potenzjal li tkun ta' benefiċċju għall-istudenti kollha.

Għalhekk, il-Liji gwida jieħdu approċċ inklussiv ukoll u ma jiffukawx fuq id-diżabbilitajiet uniċi.

X'inhu mfisser 'b'informazzjoni aċċessibbli'?

Fil-Linji gwida '' tinftiehem kif deskritta tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabbiltà bħala:

... miżuri adegwati biex jiġi żgurat aċċess lill-persuni b'diżabbiltà, fuq bażi ugwali ma' oħrajn, għat-trasport, l-informazzjoni u l-komunikazzjoni, inkluż u sistemi u għal faċilitajiet u servizzi oħrajn miftuħin jew mogħtija lill-pubbliku kemm f'żoni urbani u rurali ().

Dan huwa kunċett usa' li jkopri ħafna fatturi ambjentali u fiżiċi.

Il-Linji gwida jiffukaw fuq qasam wieħed f'din id-definizzjoni – l-aċċessibbiltà tal-informazzjoni.

Fil-Linji gwida, hija mifhuma bħala li tirreferi għal messaġġ jew data li tiġi kkomunikata li tikkonċerna kwistjoni speċifika.

B'mod speċifiku, dawn il-Linji gwida jiffukaw fuq l-għan li jikkondividu messaġġi biex jinfurmaw lill-istudenti u jibnu għarfien f'ambjent ta' tagħlim.

Fil-Linji gwida, it-tipi differenti ta' informazzjoni kkunsidrati huma l-kliem, l-immaġni, l-awdjo u l-vidjo.

Dawn it-tipi ta' informazzjoni jistgħu jiġu kondiviżi jew imwassla permezz ta' stazzjonijiet differenti tal-midja, bħal dokumenti riżorsi onlajn, vidjows u materjal stampat.

Dawn l-istazzjonijiet tal-midja normalment ikun fihom tipi differenti ta' informazzjoni b'mod simultanju.

Fir-rigward tal-istazzjonijiet tal-midja, il-Linji gwida jikkunsidraw kif l-informazzjoni tiġi konvertita f'ċertu bl-użu ta' (pereżempju) programmi tal-edittjar tal-kliem – u mwassla jew ippreżentati lill-utent.

Fl-edukazzjoni, it-tipi ta' materjali li din tapplika għalihom jinkludu (iżda mhumiex limitati għal):

Materjali ta' tagħlim

Kontenut tal-kors

Deskrizzjonijiet tal-kors

Informazzjoni ta' reġistrazzjoni u sistemi ta' reġistrazzjoni

Materjal ta' riċerka

Websajts tal-universitajiet u tal-libreriji

Katalogi u repożitorji

softwer u pjattaformi tat-tagħlim.

hija mifhuma bħala informazzjoni mogħtija f'formati li jippermettu lil kull student jaċċessa kontenut 'fuq bażi ugwali ma' oħrajn' ().

Informazzjoni aċċessibbli idealment hija informazzjoni li:

tippermetti lill-utenti u lill-istudenti kollha jorjentaw faċilment lilhom infushom fil-kontenut; u

tista' tkun effettivament perċeputa u mifhuma minn stazzjonijiet ta' perċezzjoni differenti, bħall-użu tal-għajnejn u/jew il-widnejn u/jew is-swaba'.

L-aċċessibbiltà mhix l-istess .

L-aċċessibbiltà hija dwar l-iżgurar li persuni b'diżabbiltà u/jew bi bżonnijiet speċjali jkollhom aċċess fuq bażi ugwali bħal kulħadd. hija dwar il-ħolqien ta' esperjenza effettiva, effiċjenti u sodisfaċenti għall-utenti.

Aċċessibbiltà sħiħa 100% għall-informazzjoni għal kull utent jew student hija ideal li mhuwiex faċli biex jintlaħaq.

Madankollu, tippermettilna noħolqu u naqsmu l-informazzjoni b'tali mod li bih il-kontenut ikun adattabbli mill-utent, li jfisser li l-utenti jistgħu jbiddlu l-kontenut skont il-ħtiġijiet tagħhom.

Diversi termini addizzjonali li għandhom x'jaqsmu mal-aċċessibbiltà jidhru tul din ir-riżorsa.

It-termini rilevanti kollha huma definiti fil-.

Għal min huma dawn il-Linji gwida?

L-udjenza maħsuba għal dawn il-Linji gwida hija kwalunkwe individwu jew organizzazzjoni li toħloq, tippubblika, tiddistribwixxi u/jew tuża informazzjoni f'ambjent ta' tagħlim.

Din tinkludi, iżda mhix limitata biss għal, bħal:

Persunal tal-iskola

Librara

Persunal tal-università

Uffiċjali tal-komunikazzjoni

Pubblikaturi

Gruppi ta' għajnuna u organizzazzjonijiet mhux governattivi.

Huwa importanti li wieħed jinnota li, għalkemm awtur individwali jew fornitur tal-informazzjoni jista' jibda diversi azzjonijiet biex itejjeb l-aċċessibbiltà, l-għoti ta' informazzjoni aċċessibbli inġenerali u għat-tagħlim b'mod partikolari jista' jkun meħtieġ l-involviment ta' grupp usa' ta' partijiet interessati, pereżempju:

Dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet fl-iskejjel u l-universitajiet li jappoġġjaw approċċi aċċessibbli u li għandhom politiki li jkun sar qbil fuqhom dwar l-aċċessibbiltà;

Ix-xjenzati tal-kompjuters u l-esperti tat-teknoloġija tal-informatika (IT) responsabbli mill-istabbiliment ta' pjattaformi aċċessibbli tal-internet, għodod, websajts u repożitorji fejn tista' tiġi kondiviża informazzjoni aċċessibbli.

Il-Linji gwida jiffukaw fuq il-possibiltajiet għal prattikanti mhux esperti biex joħolqu informazzjoni aċċessibbli fl-ambjenti tax-xogħol tagħhom.

Ir-rakkomandazzjonijiet għall-organizzazzjonijiet dwar kif isostnu dispożizzjoni tal-informazzjoni aċċessibbli f'livell organizzattiv ġew żviluppati fil-proġett .

X'għajnuna tiġi pprovduta permezz tal-Linji gwida?

Il-Linji gwida jimmiraw li jkunu liberi mill-kontenut u l-kuntest, iżda joffru xi eżempji konkreti ta' kif jistgħu jiġu applikati għal sitwazzjonijiet ta' tagħlim differenti.

Il-Linji gwida jikkunsidraw livelli differenti ta' aċċessibbiltà tal-informazzjoni, li jvarjaw minn istruzzjonijiet professjonali u jinkludu xi aspetti għall-esperti tal-ICT u tal-aċċessibbiltà.

Hemm ħafna passi li utent tal-IT medju jista' jieħu biex jikseb ċertu grad ta' aċċessibbiltà.

Madankollu, il-ħolqien ta' xi materjali – bħall-e-books u materjal tat-tagħlim interattiv – jeħtieġ softwer iktar sofistikat milli jkollu aċċess għalih l-utent medju.

Dawn il-Linji gwida jiffukaw fuq il-passi li jista' jieħu kull prattikant biex jagħmel l-informazzjoni tat-tagħlim li jipproduċu kemm jista' jkun aċċessibbli.

Dawn huma disponibbli bħala dokument awtonomu, kif ukoll li jsostni t-tiftix f'tipi differenti ta' informazzjoni u midja.

Il-Linji gwida bħala OER huma miftuħin għall-utenti biex jadattaw għall-kuntest tagħhom, kif ukoll biex jikkummentaw fuqhom u jikkontribwixxu għalihom.

Il-Linji gwida jibnu fuq sett ta' premessi:

Il-passi ġenerali biex tinkiseb informazzjoni aċċessibbli huma universali.

Għalhekk, il-Linji gwida japplikaw għall-informazzjoni inġenerali u għall-informazzjoni tat-tagħlim b'mod partikolari.

Il-Linji gwida jieħdu approċċ inklużiv u ma jiffukawx fuq diżabbiltajiet partikolari jew ħtiġijiet edukattivi speċjali.

L-isfidi dwar l-aċċessibbiltà tal-kontenut ivarjaw b'mod enormi skont il-kumplessità strutturali tal-kontenut.

Pereżempju, ktieb tipiku bestseller strutturalment ikun inqas kumpless minn materjal edukattiv/xjentifiku.

L-aċċessibbiltà tal-materjali tat-tagħlim għandha sfidi speċifiċi, pereżempju, interattività bejn l-istudent u l-kontenut, il-mili tal-formoli jew l-użu tal-formul li għalihom it-teknoloġija għadha ma tofrix soluzzjonijiet faċli għall-dawk li mhumiex esperti fl-ICT.

F'xi każijiet, li tipprovdi informazzjoni aċċessibbli ma jkunx biżżejjed.

Ħafna utenti u studenti b'diżabbiltà u/jew bi bżonnijiet speċjali jeħtieġu aċċess ukoll .

L-użu ta' tagħmir assistiv ma jsirx superfluwu bil-provvediment tal-informazzjoni aċċessibbli, iżda jikkumplimentaha.

Il-fornituri tal-informazzjoni b'mod ġenerali u l-informazzjoni għat-tagħlim b'mod partikolari, m'hemmx bżonn ikunu esperti tal-aċċessibbiltà sabiex jinkiseb livell bażiku ta' aċċessibbiltà tal-informazzjoni.

Il-Linji gwida ma jkoprux kull pass fil-produzzjoni ta' informazzjoni aċċessibbli, u lanqas ma jibdlu r-riżorsi eżistenti.

Il-Linji gwida huma punt ta' tluq ikkunsidrat u vvalidat b'attenzjoni biex tiġi prodotta informazzjoni aċċessibbli li twassal għal riżorsi iktar dettaljati, inkluż deskrizzjonijiet, sessjonijiet tutorjali, rakkomandazzjonijiet jew standards.

Il-Linji gwida mhumiex riżorsa statika, iżda huma maħsubin biex jiġu addattati għal kuntesti varji, żviluppi teknoloġiċi u biex jikbru mal-użu (pereżempju, jistgħu jsiru adattamenti għal testi b'direzzjoni tal-qari mil-lemin għax-xellug).

Il-Linji gwida jistgħu jgħinu fil-ħolqien ta' kontenut ġdid u aċċessibbli, kif ukoll jgħinu fir-reviżjoni tal-materjal eżistenti.

Bħalissa, it-teknoloġija tinsab f'fażi ta' tranżizzjoni dwar il-produzzjoni, id-distribuzzjoni u l-qari ta' informazzjoni aċċessibbli.

Is-softwer jippermetti lill-utenti joħolqu ħafna materjal f'format aċċessibbli.

Madankollu, f'teknoloġiji iktar ġodda, bħall-e-books, logħob u applikazzjonijiet tal-mobile, is-softwer għall-utenti medji biex joħolqu dan ma jkunx dejjem disponibbli.

Għalhekk, bħalissa hemm limiti dwar x'jista' joħloq l-utent medju li għandu l-aċċessibbiltà f'moħħu.

Minħabba l-limiti tal-produzzjoni ta' informazzjoni aċċessibbli b'softwer medju, hemm azzjonijiet li jistgħu jiġu esternalizzati lil partijiet terzi, bħal speċjalisti tal-IT jew żviluppaturi tal-web.

Dawn il-Linji gwida jistgħu jsostnu rekwiżiti li għandhom jissemmew bħala kriterji fil-proċess tal-akkwist.

Dawn il-Linji gwida jibnu fuq żewġ passi għal azzjoni:

Il-Pass 1 jiddeskrivi kif tinħoloq informazzjoni aċċessibbli permezz ta' kliem, immaġni u awdjo.

Il-Pass 2 jikkunsidra kif il-midja tista' ssir aċċessibbli – pereżempju, dokumenti elettroniċi, sorsi onlajn jew materjal stampat.

Dawn iż-żewġ passi jibnu fuq xulxin.

Għal kull pass, il-Linji gwida jipprovdu rakkomandazzjonijiet dwar kif tipi differenti ta' informazzjoni jistgħu jsiru aċċessibbli.

Kull rakkomandazzjoni tiġi akkumpanjata minn lista ta' riżorsi disponibbli biex isostnu dan il-proċess.

Ir-riżorsi elenkati fit-taqsimiet li ġejjin huma kkategorizzati:

'faċli': azzjonijiet li jistgħu jitwettqu b'għarfien ġenerali ta' programmi ta' softwer komuni;

'avvanzati': azzjonijiet li jistgħu jitwettqu b'għarfien fil-fond ta' programmi ta' softwer komuni; u

livelli 'professjonali': azzjonijiet li jistgħu jitwettqu b'iktar għarfien professjonali ta' softwer u għarfien ġenerali tal-ipprogrammar.

Sakemm ma jkunx speċifikat mod ieħor, ir-riżorsi onlajn marbutin magħhom fil-Linji gwida huma bl-Ingliż.

L-applikazzjoni tal-Linji gwida billi jsir użu mir-rakkomandazzjonijiet u r-riżorsi twassal għal informazzjoni iktar aċċessibbli għat-tagħlim.

Pass 1: L-għemil ta' tipi differenti ta' informazzjoni aċċessibbli

Taqsima 1: L-għemil tat-test tiegħek aċċessibbli

Waħda mill-iktar kwistjonijet importanti fl-għemil tat-test aċċessibbli hija l-istruttura tiegħu u l-kapaċità biex tinnavigah (navigabbiltà).

'L-istruttura tat-test' normalment tirreferi għal jekk il-paragrafi humiex fl-ordni t-tajba biex jiġu segwiti mill-utent, li jagħmluha iktar faċli biex taqra.

Meta niġu għall- tat-test, jkollha tifsira ftit differenti: tirreferi għal x'jagħmilha faċli biex tinnaviga madwar it-test.

Kull intestatura ta' kapitolu u kwalunkwe subintestaturi jiġu stabbiliti fil-werrej, l-istess kif inhuma f'dan id-dokument.

F'karta tal-eżami tista' tirreferi għall-mistoqsijiet individwali.

Kull element li huwa importanti – pereżempju, l-intestatura tal-kapitolu, tabella, figura, mistoqsija tal-eżami – jista' jingħata ċerti attribwiti u jiġi ttikkettjat.

Ladarba tiġi applikata struttura, l-aċċessibbiltà ta' dokument titjieb f'żewġ modi.

L-ewwel, tagħmilha iktar faċli għal kwalunkwe utent, inkluż dawk li jużaw teknoloġiji assistivi, biex isibu triqithom madwaru.

It-tieni, tippermetti utent differenti jittrasferixxi t-test f' differenti b'mod iktar faċli.

L-istrutturar tal-informazzjoni testwali (test) huwa essenzjali sabiex jagħmluh aċċessibbli għall-utenti kollha.

L-informazzjoni testwali tiġi strutturata billi tittikketta b'mod loġiku elementi differenti fiha, bħall-użu sekwenzjali tal-intestaturi, sottotitoli deskrittivi u tabelli.

Dokument strutturat kif suppost jista' jiġi kkonvertit b'mod faċli fil-format li jippreferi l-utent; pereżempju, dokument ta' test strutturat tajjeb jista' jinqara b'vuċi għolja u jiġi nnavigat jew oħrajn, filwaqt li jżomm l-ordni loġika integrata fit-test.

Iktar ma jkun kumpless it-tqassim viżiv (tabelli, noti f'qiegħ il-paġna, kaxxi, ikoni, eċċ.), iktar ikun importanti li tindika l-ordni loġiku tal-qari fl-istruttura.

B'testijiet kumplessi ħafna, huwa importanti li tkun taf minn hi l-udjenza fil-mira u tistrutturah kif xieraq.

F'ħafna każijiet, verżjoni iktar issimplifikata tat-test tista' tkun iktar utli għal medda usa' ta' utenti.

Huwa partikolarment diffiċli li tagħmel karatteristiċi interattivi f'materjal tat-tagħlim ibbażat fuq test aċċessibbli.

1.1 Kif tagħmel l-informazzjoni testwali tiegħek aċċessibbli

Uża l-eħfef lingwaġġ li huwa adegwat għad-dokument tiegħek.

Uża daqs ta' punt ta' 12 minimu.

Uża sans-serif bħal Arial, Helvetica jew Verdana.

Għat-testijiet onlajn, uża tipi Verdana, Tahoma u Trebuchet MS, li huma ddisinjati speċifikament għall-qari fuq skrin.

Ippermetti lill-utent ibiddel id-daqs tat-tipa u l-punt kif ikun meħtieġ fit-testijiet onlajn.

Allinja t-test fuq in-naħa tax-xellug billi tuża block test (full justification).

Ipprovdi l-isem sħiħ l-ewwel darba li tuża abbrevjazzjonijiet u akronimi.

Ipprovdi struttura lit-test billi tuża intestaturi definiti minn qabel ('stili') u test prinċipali offrut mis-softwer użat.

Dawn l-intestaturi għandhom isegwu ordni loġika.

Uża intestaturi biss fejn jiddefinixxu struttura, mhux għall-effetti tat-tipi li għandhom jenfasizzaw il-kontenut.

Uża l-funzjonijiet 'Elenki u Numerazzjonijiet' għal-listi.

Niżżel il-lingwa naturali primarja tad-dokument tiegħek fil-metadata għad-dokument.

Immarka bidliet f'lingwa oħra fit-test.

Identifika u agħti kliem ewlieni għat-test tiegħek.

Żid sommarji qosra tal-kontenut jew tal-kapitolu fejn ikun possibbli.

Agħmel in-navigazzjoni fit-testijiet onlajn possibbli bit-tastiera biss jew bix-shortcuts tat-tastiera.

Kun żgur li l-kuluri u l-użu tat-tipa grassa u korsiva ma jkunux l-uniku metodu tiegħek tat-twassil tat-tifsira.

Kun żgur li l-kombinazzjonijiet tal-kuluri tat-test u l-isfond joffru kuntrast tajjeb ħafna.

Kun żgur li l-kliem u l-grafiċi tiegħek ikunu jinfthemu b'mod faċli meta jintwerew mingħajr kulur.

Kun żgur li kollha imwassla bil-kulur tkun disponibbli wkoll bla kulur.

Tiddependix biss fuq il-kulur biex tenfasizza kontenut differenti.

Agħti ekwivalenti mhux bil-kliem (eż. stampi, vidjows u awdjo rrekordjat minn qabel) tat-test tiegħek.

Dan huwa ta' benefiċċju għal xi utenti, speċjalment dawk li ma jaqrawx jew persuni li għandhom diffikultà biex jaqraw.

In-noti f'qiegħ il-paġna u l-links li b'mod partikolari huma rilevanti biex jikkompletaw/jiċċaraw l-informazzjoni fl-elementi prinċipali tal-istruttura tat-test għandhom jiġu nnumerati u n-numri speċifikament għandhom jiġu assoċjati ma' dawn l-elementi prinċipali.

Agħti intestaturi lir-ringieli u l-kolonni tat-tabelli tad-data u ddeskrivi l-kontenut tagħhom f'sommarju.

Kun żgur li t-tqassim jgħin lid-direzzjoni tal-qari li tagħmel sens fir-rigward tal-kontent (mix-xellug għal-lemin jew mil-lemin għax-xellug, skont il-lingwa użata).

Kun żgur li kull link u element ikollu tikketta unika u deskritta sewwa.

Agħti tikketta lill-partijiet tal-formola.

1.2 Riżorsi li jgħinu biex tagħmel l-informazzjoni testwali tiegħek aċċessibbli

Istruzzjonijiet faċli

Load2Learn video tutorials []: il-kreazzjoni ta' dokumenti strutturati u format ta' dokumenti portabbli (PDFs) aċċessibli fil-Microsoft Word

Books for All [Kotba għal Kulħadd] – [Test Aċċessibbli: Linji gwida għal Prattika Tajba]: gwida għall-għalliema għal ħolqien ta' materjali ta' tagħlim aċċessibbli

Inclusive Learning Design Handbook – Introduction []: riżorsi biex jassistu lill-għalliema, il-kreaturi tal-kontenut, l-iżviluppaturi tal-web u oħrajn fil-ħolqien ta' riżorsi edukattivi adattabbli u personalizzabbli

Accessible Digital Office Document Project []: aċċessibbilà fil-word processing, spreadsheet, preżentazzjoni, PDF u fl-applikazzjonijiet tal-e-book

Istruzzjonijiet avvanzati

Nifhmu l-istruttura tal-kontenut: Linja gwida dwar il-ħolqien ta' kontenut li jista' jiġi ppreżentat b'modi differenti mingħajr ma jitlef l-informazzjoni jew l-istruttura

L-użu tal-kulur: Linja gwida W3C dwar l-għemil distingwibbli tal-kontenut

Inclusive Learning Design Handbook – Inclusive EPUB 3 []: riżorsa għall-ħallieqa tal-kontenut u l-edukaturi li jixtiequ jużaw 3

National Center for Accessible Media []: riżorsi għall-ħolqien ta' materjali edukattivi, tat-televiżjoni, tal-internet u tal-multimedia aċċessibbli

DIAGRAM Center []: il-ħolqien u l-użu ta' immaġni aċċessibbli

Istruzzjonijiet professjonali

Il-ħolqien ta' struttura tat-test adattabbli: il-ħolqien ta' kontenut li jista' jiġi ppreżentat f'modi differenti mingħajr ma jitlef l-informazzjoni jew l-istruttura

biex ikunu permessi preżentazzjonijiet differenti

fuq il-paġni tal-internet

Ippermetti n-navigazzjoni bix-shortcuts tat-tastiera biex tippermetti li l-kontenut jiġi operat permezz ta' tastiera jew ta' interfaċċa tat-tastiera

Taqsima 2: L-għemil tal-immaġni tiegħek aċċessibbli

L-immaġni jistgħu jgħinu biex iwasslu messaġġ.

Sabiex l-immaġni jkunu ta' użu għal kulħadd, l-input viżiv għandu jkun ippreżentat ukoll bl-użu ta' deskrizzjoni addizzjonali tal-.

L-immaġnijiet jistgħu jkunu ritratti, tpinġijiet jew dijagrammi.

Il-kompitu prinċipali għall-għemil tal-immaġni aċċessibbli huwa li tagħtihom kliem alternattiv.

2.1 Kif tagħmel l-informazzjoni bbażata fuq l-immaġni tiegħek aċċessibbli

Evita li żżid immaġnijiet li ma jagħtu l-ebda informazzjoni addizzjonali, sinifikanti jew ta' valur.

Evita li tuża immaġnijiet biex tirrappreżenta l-kliem.

Agħti lill-immaġnijiet tiegħek kliem alternattiv – deskrizzjoni li tikkondividi l-istess messaġġ bħall-immaġni viżiva.

Għid x'qed jintwera u evita deskrizzjonijiet bħal 'immaġni ta' fil-kliem alternattiv.

Agħti kliem alternattiv għal kull element mhux bil-kliem.

Evita l-użu tal-aħmar, aħdar u isfar u ta' sfumaturi iktar ċari ta' griż.

Uża biżżejjed kuntrast ta' kuluri bejn it-test u l-isfond.

Evita sfondi mhux meħtieġa b'wisq immaġni, figuri jew kuluri.

Evita hyperlinks jew kliem moħbi wara oġġetti oħra bħal immaġni.

Ippermetti li d-daqs tal-immaġni onlajn ikun kif ikun meħtieġ.

2.2 Riżorsi li jgħinu biex tagħmel l-informazzjoni bbażata fuq l-immaġni tiegħek aċċessibbli

Istruzzjonijiet faċli

tal-WebAIM: prinċipji u tekniki tal-aċċessibbiltΰ għall-immaġni

Istruzzjonijiet avvanzati

tal-WebAIM għall-immaġni tal-internet

L-għemil aċċessibbli li jirrappreżentaw il-proċessi

Taqsima 3: L-għemil tal-awdjo tiegħek aċċessibbli

Verżjoni tal-awdjo tista' tkun ta' benefiċċju għal grupp ikbar ta' utenti, li ma jistgħux jaċċessaw informazzjoni li hija kondiviża biss permezz ta' stazzjonijiet viżivi.

Sabiex l-awdjo jkun aċċessibbli għal kulħadd, għandu jiġi kondiviż f'kombinazzjoni ma' tip ta' informazzjoni oħra, bħal kliem jew sostitwit minn vidjow bil-lingwa tas-sinjali.

3.1 Kif tagħmel l-informazzjoni tal-awdjo tiegħek aċċessibbli

Agħti lill-awdjo tiegħek ekwivalent tal-kliem.

Dan huwa kliem li jikkondividi l-istess informazzjoni bħall-vidjow, mingħajr ma jintilef kontenut importanti.

It-traskrizzjonijiet u s-sottotitoli deskrittivi huma eżempji ta' ekwivalent tal-kliem.

Jekk ikun possibbli, agħti l-għażla tal-enfażi tal-kliem fl-ekwivalent tal-kliem.

Agħti l-kontrolli tal-volum.

Agħti ekwivalenti viżivi għall-allerti tal-awdjo.

Agħti alternattivi għall- tal-awdjo.

Evita l-bidu awtomatiku tal-awdjo jew il-vidjow.

Agħti funzjonijiet aċċessibbli bit-tastiera ta' fast forward, rewind u pause.

Agħti lill-utent il-possibbiltà li jdaħħal bookmarks.

3.2 Riżorsi li jgħinu biex tagħmel l-awdjo tiegħek aċċessibbli

Istruzzjonijiet avvanzati

IMS Global Learning Consortium [Konsorzju tal-IMS Global Learning]: għat-tagħlim

Standard Internazzjonali – : rakkomandazzjonijiet għall-għemil iktar aċċessibbli tal-kontenut

: nipprovdu alternattivi għall-mezzi tal-awdjo

: referenzi ta' malajr għar-rekwiżiti u t-tekniki tal- 2.0

: deskrizzjoni teknika dettaljata tal-linji gwida WCAG 2.0 u l-Kriterji ta' Suċċess tagħhom

: il-ħolqien ta' kotba awdjo navigabbli

Istruzzjonijiet professjonali

: Agħti alternattivi ekwivalenti għall-kontenut awditorju u viżiv

W3C: Eżempji ta' ekwivalenti tal-kliem mogħtija għall-informazzjoni mhux bil-kliem

Taqsima 4: L-għemil tal-vidjow tiegħek aċċessibbli

L-utenti li ma jistgħux jaċċessaw l-istazzjonijiet ta' mezzi viżivi jeħtieġu deskrizzjoni bl-awdjo għal dak li jista' jidher.

L-utenti li ma jistgħux jaċċessaw l-istazzjonijiet tal-mezzi tal-awdjo jeħtieġu dwar id-djalogi u l- tal-awdjo importanti kollha.

L-utenti li ma jifhmux il-lingwa li tkun qed tintuża fil-vidjow jeħtieġu tad-djalogu.

L-iskripts dwar il-vidjo huma meħtieġa għall-utenti li ma jistgħux jaċċessaw stazzjonijiet tal-mezzi viżivi jew tal-awdjo.

4.1 Kif tagħmel il-mezzi tal-vidjow tiegħek aċċessibbli

Agħti ekwivalent tal-kliem jew sottotitoli deskrittivi lill-vidjow.

Immira mhux biss li tagħti sottotitoli deskrittivi tal-kliem mitkellem, iżda wkoll deskrizzjoni fil-qosor ta' xi jkun qed jiġri.

Kun żgur li l-ekwivalent tat-test/l-iskript jew is-sottotitoli deskrittivi jkunu sinkronizzati mal-vidjow.

Is-sottotitoli deskrittivi huma mod alternattiv għall-wiri ta' x'jistgħu jisimgħu n-nies.

L-iskripts ikun fihom l-informazzjoni kollha li jagħti l-vidjow.

Kun żgur li l-utent ikun jista' jikkontrolla l-vidjow: jaġġusta l-volum, iwaqqaf il-vidjo.

Agħti funzjonijiet ta' fast forward, rewind u pause.

Kun żgur li l-vidjow ikun jista' jintwera f' players differenti.

Kun żgur li l-vidjow ikun jista' jitniżżel.

Agħti alternattivi għall-vidjow.

Evita l-bidu awtomatiku tal-vidjow.

4.2 Riżorsi biex jgħinu tagħmel il-mezzi tal-vidjow tiegħek aċċessibbli

Istruzzjonijiet faċli

Introduzzjoni għas-

Istruzzjonijiet avvanzati

tal-AccessGA: prinċipji, tekniki, riżorsi u rakkomandazzjonijiet

Istruzzjonijiet professjonali

: l-inkorporazzjoni ta' vidjow ta' YouTube aċċessibbli u ta' YouTube player fuq websajt

Pass 2: L-għemil tat-twassil tal-midja aċċessibbli

Dejjem iktar, l- li tiġi kondiviża jkun fiha t-tipi tal-informazzjoni kollha msemmija fil-pass 1: kliem, immaġni, awdjo u vidjow.

L-informazzjoni titwassal bħala taħlita ta' tipi f'dokumenti , riżorsi bbażati onlajn jew materjal stampat.

Jekk it-tipi varji ta' informazzjoni jsiru aċċessibbli skont il-Linji gwida fil-Pass 1, ikun eħfef li toħloq – pereżempju, websajts – li huma aċċessibbli.

Għalhekk, l- tat-tipi ta' informazzjoni hija kkunsidrata prerekwiżit għat-twassil ta' u mhijiex irripetuta hawn taħt.

Huwa preżunt li l-Pass 1 ġie indirizzat.

Taqsima 1: L-għemil tad-dokumenti elettroniċi tiegħek aċċessibbli

Id-dokument elettroniku huwa wieħed mill-iktar taħlitiet komuni tat-tipi tal-informazzjoni.

Id-dokumenti elettroniċi jippermettu lill-awturi jinkorporaw stampi, tabelli u vidjows, pereżempju.

L-informazzjoni fid-dokumenti elettroniċi tista' tiġi mwassla f'dokumenti tal-kliem – bħal Microsoft Word, Adobe PDF, preżentazzjonijiet jew slajdshows – jew fil- tal-awdjo – bħal MP3 jew tejp analogu.

Filwaqt li l-passi biex tinkiseb aċċessibbiltà sħiħa jistgħu jvarjaw skont l-approċċ użat, il-faċilità li biha dawn id-dokumenti elettroniċi jistgħu jsiru aċċessibbli tikber bl-inklużjoni ta' tipi aċċessibbli ta' informazzjoni.

Huwa importanti li tinnota li ħafna għodod tal-awtur issa joffru karatteristiċi ta' aċċessibbiltà u għodod ta' verifika biex jiżguraw li d-dokumenti jinħolqu f'format aċċessibbli.

PDF aċċessibbli, pereżempju, ta' spiss jibda ħajtu bħala dokument testwali aċċessibbli.

Ħafna karatteristiċi tal-aċċessibiltà jiġu ttrasferiti f'formati differenti.

Madankollu, skont il-verżjonijiet tas-softwer, xorta jkun possibbli li karatteristiċi tal-aċċessibbiltà individwali jaf ma jiġux trasferiti.

Fil-futur, e-books imtejba jtejbu l-aċċess għal kull tip ta' kontenut fi standards speċifiċi bħall- 3 u, b'mod iktar speċifiku, l-.

L-e-books jippreżentaw sfidi ġodda fir-rigward tal-aċċessibbiltà peress li jistgħu jinkludu funzjonalitajiet interattivi, animazzjonijiet u karatteristiċi avvanzati oħra.

1.1 Kif tagħmel id-dokumenti elettroniċi tiegħek aċċessibbli

Speċifika l-lingwa tad-dokument tiegħek.

d-dokument tiegħek biex tagħtih , billi tuża l-funzjoni fis-softwer li tkun qed tuża.

Uża l-verifika tal-aċċessibbiltà offruta mis-softwer tiegħek bħala verifika sempliċi qabel tikkondividi d-dokument.

Uża l-iktar verżjonijiet aġġornati tas-softwer biex toħloq PDF.

Verżjonijiet tas-softwer iktar ġodda jinkludu karatteristiċi iktar aġġornati tal-aċċessibbiltà.

Madankollu, kun żgur li d-dokument elettroniku tiegħek ikun jista' jintuża wkoll f'verżjonijiet iktar antiki.

Imla l-informazzjoni tal- biex tgħin lill-utenti jsibu l-informazzjoni permezz ta' tfittxijiet fuq l-internet.

L-informazzjoni minima li għandha tiġi inkluża huma t-titolu tad-dokument u l-lingwa naturali prinċipali tad-dokument.

Inkludi l-elementi rilevanti kollha fl-istruttura tad-dokument tiegħek.

Evita li tiskrolja b'mod orizzontali (tiskrolja mix-xellug għal-lemin jew il-kuntrarju).

Agħti deskrizzjonijiet għall-partijiet tal-formola.

1.2 Riżorsi biex jgħinuk tagħmel id-dokumenti elettroniċi tiegħek aċċessibbli

Istruzzjonijiet faċli

Introduzzjoni għall- għall-edukaturi, il-produtturi u l-utenti

Books for All [Kotba għal Kulħadd] – [Test Aċċessibbli: Linji gwida għal Prattika Tajba]: gwida għall-għalliema għal ħolqien ta' materjali ta' tagħlim aċċessibbli

Inclusive Learning Design Handbook []: riżorsi biex jassistu lill-għalliema, il-kreaturi tal-kontenut, l-iżviluppaturi tal-web u oħrajn fil-ħolqien ta' riżorsi edukattivi adattabbli u personalizzabbli

: tella' jew agħti link għal PDF biex tivverifika l-aċċessibbiltà tiegħu

: introduzzjoni u istruzzjonijiet għal PDFs aċċessibbli

CATEA

Vidjow tal-Load2Learn dwar

: dokumenti aċċessibbli, dokumenti strutturati, kotba tal-awdjo, mill-kliem għad-diskors, e-books, produttività u aċċessibbiltà

tal-WebAIM

tal-CATEA

tal-CATEA

Gwida tal-WebAIM dwar

tal-CATEA

Istruzzjonijiet avvanzati

Aċċessibbiltà tal-Adobe Acrobat X

ibbażat fuq il-

tal-WebAIM

tal-WebAIM

Vidjow tal-Load2Learn dwar

[EPUB3 aċċessibbli] minn Matt Garrish: e-book b'xejn minn O'Reilly

: riżorsa ta' informazzjoni biex tassisti u ssostni l-implimentazzjoni tal-istandards DAISY

biex isib kombinazzjonijiet tal-kuluri aċċessibbli

Istruzzjonijiet professjonali

tal-WebAIM

fuq idpf.org: organizzazzjoni tal-kummerċ globali u tal-istandards iddedikata għall-iżvilupp u l-promozzjoni tal-pubblikazzjoni elettronika u l-konsum tal-kontenut

Ċentru DIAGRAM

Taqsima 2: L-għemil tar-riżorsi onlajn tiegħek aċċessibbli

Ir-riżorsi onaljn, bħall-websajts, databases u pjattaformi onlajn, probabbilment jinkludu wkoll it-tipi kollha ta' – kliem, immaġni, awdjo u vidjow.

Hemm ħafna riżorsi biex jgħinu jagħmlu r-riżorsi onlajn aċċessibbli u hemm standards internazzjonali li huma rikonoxxuti u adottati b'mod komuni.

Fil-ħolqien tar-riżorsi onaljn, l-iktar pass importanti lejn huwa li tilħaq ( 2.0).

Dawn huma linji gwida għal utenti avvanzati.

x'aktarx jesternalizzaw l-iżvilupp tar-riżorsi onlajn.

F'dan il-każ, il-punti ta' hawn taħt jistgħu jaġixxu bħala lista ta' kriterji għall-akkwist u l-għażla tal-kuntratturi.

2.1 Kif tagħmel ir-riżorsi onlajn tiegħek aċċessibbli

Agħti .

It-tikkettjar tar-riżorsi bil-vokabolarju rilevanti jew bil-karatteristiċi tal-aċċessibbiltà jagħmilha iktar faċli għall-utent biex isib u rilevanti.

Uża disinn tal-web responsiv, li jippermetti l-kontenut jadatta għat-tagħmir tal-ħruġ tal-utenti finali.

Oħloq il-websajt tiegħek skont il-linji gwida ().

Ipprovdi mappa tas-sit.

Agħti lill-utenti sens ta' fejn jinsabu meta jkunu fil-websajt tiegħek.

Uża l-mekkaniżmi tan-navigazzjoni b'mod konsistenti.

Ipprovdi biċċa informazzjoni biex tiddetermina fejn ikunu l-utenti (navigazzjoni).

Ippermetti li l-links u l-intestaturi jkunu navigabbli bl-użu tat-Tab.

Ipprovdi shortcuts tat-tastiera għal links importanti.

Ipprovdi modi biex tgħin lill-utenti jsibu l-kontenut.

Inkludi karatteristika ta' tfitxija fuq kull paġna.

Offri ordni loġika tal-links u l-intestaturi għall-utenti biex jinnavigaw.

Aqsam l-informazzjoni tiegħek fi blokok ġestibbli.

Uża folji tal-istil biex tikkontrolla t-tqassim u l-preżentazzjoni.

Organizza d-dokumenti tiegħek sabiex ikunu jistgħu jinqraw mingħajr il-folji tal-istil.

Oħloq stil ta' preżentazzjoni li jkun konsistenti tul il-paġni.

Agħti struttura lil kull paġna billi tuża intestaturi definiti minn qabel.

L-intestaturi tiegħek għandhom isegwu ordni loġika.

Inkludi deskrizzjonijiet ta' kliem alternattiv (kliem alt) għall-immaġni.

Iċċekkja l-kuntrast tal-kuluri b'għodod b'xejn.

Ippermetti l-funzjonalitajiet tal-paġna kollha biex ikunu indipendenti mit-tagħmir, jiġifieri jistgħu jintużaw permezz ta' tastiera jew bil-kontroll tal-vuċi pereżempju.

Kun żgur li ċ-ċaqlieq, it-teptip, l-iskrolljar jew l-aġġornament awtomatiku tal-oġġetti jew tal-paġni jkun jista' jitwaqqaf jew jitwaqqaf fuq pawża.

Kun żgur li l-fokus tat-tastiera ma jintilifx meta tirrifrexxja l-paġna.

Inkludi karateristika biex Tinqabeż in-Navigazzjoni fuq kull paġna.

Issepara l-informazzjoni u l-istruttura mill-preżentazzjoni biex ikunu permessi preżentazzjonijiet differenti.

Uża struttura għat-titolu, l-intestatura, il-kwotazzjonijiet, l-enfasi tal-blokka tal-kwotazzjonijiet, il-lista.

Links relatati ma' grupp, identifika l-grupp (għall-aġenti utenti), u sakemm l-aġenti utenti jagħmlu dan, ipprovdi mod biex taqbeż il-grupp.

Għat-tabelli tad-data li għandhom żewġ livelli loġiċi jew iktar ta' intestaturi tar-ringieli jew tal-kolonni, uża l-markatura biex tassoċċja ċ-ċelloli tad-data u ċ-ċelloli tal-intestatura.

Kun żgur li l-ekwivalenti għall-kontenut dinamiku jiġu aġġornati meta l-kontenut dinamiku jinbidel.

Iċċekkja l-paġni tal-internet tiegħek għal problemi tal-aċċessibbiltà bl-użu ta' proċess ta' tliet passi:

Verifika manwali.

Verifika awtomatika li tuża riżorsi b'xejn mogħtija hawn taħt.

Test minn utenti affidabbli , bħal , softwer li jkabbar l-iskrins u dettatura tad-dħul tal-vuċi.

Ittestja l-paġni tiegħek fil-browser tad-diskors.

Evita li tiskrolja b'mod orizzontali (tiskrolja mix-xellug għal-lemin jew il-kuntrarju).

Agħti deskrizzjonijiet għall-partijiet tal-formola.

2.2 Riżorsi li jgħinuk tagħmel ir-riżorsi onlajn tiegħek aċċessibbli

Il-lista li ġejja ta' riżorsi tinkludi għażla ta' għodod awtomatizzati li jistgħu jintużaw għall-verifiki tal-aċċessibbiltà.

Dawn l-għodod huma estremament ta' valur u utli, iżda jistgħu jagħtu pożittivi u negattivi foloz għalhekk tiddependix fuqhom biss.

Istruzzjonijiet faċli

[Inizjattiva tal-Aċċessibbiltà tal-Internet]: strateġiji, linji gwida u riżorsi għall-aċċessibbiltà tal-internet

Istruzzjonijiet avvanzati

: lista ta' verifika li tippreżenta rakkomandazzjonijiet għall-implimentazzjoni ta' prinċipji li għandhom x'jaqsmu mal-HTML u tekniki għal dawk li jfittxu konformità tal-WCAG 2.0

: jiċċekkja l-validità tal-markatura tad-dokumenti tal-internet fl-HTML, XHTML, SMIL, MathML, eċċ.

: għodda tal-evalwazzjoni tal-aċċessibbiltà tal-internet

[Evalwatur tal-Aċċessibbiltà Funzjonali]: għodda tal-evalwazzjoni tal-aċċessibbiltà tal-websajts

Il-Grupp Paciello : jipprovdi valutazzjoni għaddejt/m'għaddejtx għall-kriterji ta' suċċess tal-kuntrast tal-kuluri tal-WCAG 2.0 u jistimula ċerti kundizzjonijiet viżivi biex juri kif il-kontenut tal-internet jidher għan-nies li għandhom inqas minn 20/20 viżjoni.

: WCAG 1.0 u 2.0 u l-verifikatur tal-internet mobileOK (bl-Ingliż, bl-Ispanjol, bil-Katalan u bil-Galizjan)

: verifikatur tal-aċċessibbiltà tal-internet

[Validatur Totali]: validatur kollox f'wieħed tal-(X)HTML, validatur tal-aċċessibbiltà, verifikatur tal-kitba u verifikatur tal-links maqsuma

: verifikatur tal-aċċessibbiltà tal-internet (bil-Portugiż)

[Eżaminatur]: verifikatur tal-aċċessibbiltà tal-internet (bl-Ispanjol)

MSF&W : biex jiċċekkja l-kuntrast tal-kuluri fuq il-websajts

: gwida dwar mekkaniżmu għall-utenti biex iwaqqfu għal pawża, iwaqqfu jew jaħbu l-kontenut animat

[Għodda għall-Analiżi tal-Epilessija tal-Fotosensittività TRACE]: riżorsa li tista' titniżżel b'xejn biex tidentifika riskji ta' waqfien fil-kontenut tal-internet u s-softwer

Taqsima 3: L-għemil tal-materjal stampat tiegħek aċċessibbli

Għalkemm id-dokumenti stampati huma diffiċli biex jiġu aċċessati minn ħafna uteni , l-użu kontinwu tad-dokumenti stampati inġenerali – u speċjalment fl-ambjenti ta' tagħlim – se jkompli fil-futur previst.

L-istampa ma tistax issir aċċessibbli bħall-informazzjoni .

L-informazzjoni elettronika għandha l-potenzjal li tintegra l-multimedia; għalhekk il-kontenut ikun jista' jiġi kondiviż permezz ta' differenti.

Pereżempju, il-kliem jista' jiġi sostitwit mill-awdjo jew minn vidjow tal-lingwa tas-sinjali.

Skont id-diżabbiltà tal-utent jew tal-istudent u/jew il-bżonn speċjali, jista' jkollhom bżonn stazzjon ta' perċezzjoni differenti jew taħlita ta' stazzjonijiet li l-materjal stampat ma jistax joffri.

Madankollu, hemm ukoll utenti/studenti li jsibu l-materjal stampat iktar aċċessibbli minn dak elettroniku.

Għalhekk l-istampar jibqa' importanti iżda ma jistax isir aċċessibbli b'mod universali.

Alternattiva waħda għall-materjal stampat – bl-istess restrizzjonijiet – hija l-Braille.

3.1 Kif tagħmel il-materjal stampat tiegħek aċċessibbli

Uża 12 jew 14 jew ikbar.

Uża tipi sans-serif.

Ipprovdi kopja elettronika tal-fajl tiegħek bħala alternattiva.

Uża kulur tat-tipa u l-karta skont il-preferenzi tal-utent.

Ipprovdi modalitajiet alternattivi tad-dokument tiegħek, bħall-Braille (fuq talba) jew verżjonijiet stampati kbar.

Biex toħloq dokumenti stampati kbar minn fajl elettroniku: l-ewwel, uża x-shortcut tal-keyboard 'ctrl shift A' biex tagħżel il-kliem kollu u mbagħad uża x-shortcut tat-tastiera 'ctrl shift >' biex iżżid id-daqs tat-tipa b'mod proporzjonali.

Oħloq u daħħal id-deskrizzjonijiet jew il-kliem alternattiv għall-hyperlinks, l-immaġnijiet, it-tabelli u t-tipi kollha l-oħrajn ta' kontenut li ma jistgħux jarawh in-nies b'diżabbiltà viżiva għall-istampaturi tal-Braille.

3.2 Riżorsi biex jgħinuk tagħmel il-materjal stampat tiegħek aċċessibbli

L-applikazzjoni tal-Linji gwida għal midja differenti u formati speċifiċi

Il-listi ta' kontroll ta' hawn taħt huma ddisinjati għall-prattikanti u huma eżempji ta' kif il-Linji gwida jistgħu jiġu applikati għal midja u formati speċifiċi.

Għal kull format speċifiku, issir kombinazzjoni ta' azzjonijiet mill-Pass 1 u Pass 2 biex jintwera kif jiġu applikati r-rakkomandazzjonijiet.

Dawn il-listi ta' kontroll jistgħu jintużaw biex jikkontrollaw jew jivverifikaw il-materjali maħluqa.

Slajdshows u preżentazzjonijiet

Pass 1:

Test:

Uża l-eħfef lingwaġġ li huwa adegwat għad-dokument tiegħek.

Uża tipi kbar.

Uża tipa sans-serif bħal Arial, Helvetica jew Verdana.

Uża l-funzjonijiet 'Elenki u Numerazzjonijiet' għal-listi.

Evita ammont eċċessiv ta' informazzjoni fuq slajd waħda.

Uża kombinazzjnijiet tal-kuluri tat-test u l-isfond li joffru kuntrast tajjeb ħafna.

Kun żgur li l-kliem u l-grafiċi jkunu jinftehmu b'mod faċli meta jintwerew mingħajr kulur.

Immaġni:

Agħti lill-immaġni tiegħek kliem alternattiv biex jiddeskrivi l-immaġni.

Uża biżżejjed kuntrast ta' kuluri bejn l-immaġni u l-isfond.

Evita sfondi b'wisq immaġni, figuri jew kuluri.

Evita links jew kliem moħbi wara oġġetti oħra bħal immaġni.

Awdjo:

Agħti lill-awdjo tiegħek ekwivalent tal-kliem.

Ippermetti funzjonijiet ta' kontroll tal-volum, fast forward, rewind u pause.

Kun żgur li s-sottotitoli deskrittivi jkunu sinkronizzati mal-vidjow tiegħek.

Vidjow:

Pass 2:

Uża t-tqassim tal-islajds offrut mis-softwer tiegħek.

Ikkopja l-kliem mis-slajd fil-parti tan-noti

Imla l-informazzjoni tal-metadata biex tgħin lill-utenti jsibu l-informazzjoni permezz ta' tfittxijiet fuq l-internet.

Għodod onlajn jew tat-tagħlim elettroniku

Pass 1:

Test:

Uża l-eħfef lingwaġġ li huwa adegwat għad-dokument tiegħek.

Aqsam l-informazzjoni tiegħek fi blokok ġestibbli u ugwali.

Uża l-funzjonijiet 'Elenki u Numerazzjonijiet' għal-listi.

Adotta mudelli aċċessibli għall-konsistenza.

Kun żgur li l-materjali tat-taħriġ onlajn tiegħek ikunu disponibbli wkoll stampati.

Kun żgur li t-taħriġ onlajn ikun jista' jitwaqqaf għal ftit ħin (pawża), jitwaqqaf jew jitkompla.

Immaġni:

Agħti lill-immaġni tiegħek kliem alternattiv biex tiddeskrivihom.

Evita l-użu tal-aħmar, l-aħdar u l-isfar u ta' sfumaturi iktar ċari ta' griż.

Uża kuntrast għoli ta' kuluri bejn l-immaġni u l-isfond.

Evita sfondi b'wisq immaġni, figuri jew kuluri.

Awdjo:

Agħti lill-awdjo tiegħek ekwivalenti tal-kliem.

Vidjow:

Pass 2:

Agħti struttura lil kull paġna billi tuża intestaturi definiti minn qabel.

L-intestaturi tiegħek għandhom isegwu ordni loġika.

Offri ordi loġika tal-links, l-intestaturi u l-funzjonijiet tal-paġni kollha għall-utenti biex jinnavigaw.

Ipprovdi metadata meta toffri firxa ta' riżorsi.

It-tikkettjar tar-riżorsi bil-vokabolarju rilevanti jew bil-karatteristiċi tal-aċċessibbiltΰ jagħmilha iktar faċli għall-utent biex isib informazzjoni aċċessibbli u rilevanti.

Agħti lill-utenti sens ta' fejn jinsabu fil-websajt tiegħek billi tiżgura li jkun hemm sinjal viżibbli jew li jinstema' biex jurihom fejn jinsabu fin-navigazzjoni.

Agħti ekwivalent tal-kliem jew sottotitoli deskrittivi lill-vidjow.

Għall-vidjow, tagħtix biss sottotitoli deskrittivi tal-kliem mitkellem, iżda pprovdi wkoll deskrizzjoni fil-qosor ta' xi jkun qed jiġri.

Agħti deskrizzjonijiet għall-partijiet tal-formola.

Inkludi karatteristika ta' tfittxija fuq kull paġna.

Meta tuża xenarji jew każijiet interattivi, kun żgur li jkun disponibbli wkoll l-ekwivalent tal-kliem u li jista' jiġi aċċessat bl-użu ta' tastiera biss.

Uża disinn tal-web responsiv, li jippermetti lill-kontenut jadatta għat-tagħmir tal-ħruġ tal-utenti finali.

Ippermetti li l-funzjonalitajiet tal-paġna kollha jintużaw permezz ta' tastiera biss, inkluż il-login, il-launch u l-funzjonijiet tal-istampar.

Dokumenti PDF

Pass 1:

Test:

Uża l-eħfef lingwaġġ li huwa adegwat għad-dokument tiegħek.

Uża tipi kbar.

Uża tipa sans-serif bħal Arial, Helvetica jew Verdana.

Uża l-funzjonijiet 'Elenki u Numerazzjonijiet' għal-listi.

Immaġni:

Agħti lill-immaġnijiet tiegħek kliem alternattiv biex tiddeskrivihom.

Uża kuntrast għoli ta' kuluri bejn il-kliem u l-isfond.

Evita sfondi b'wisq immaġnijiet, figuri jew kuluri.

Evita links moħbija wara oġġetti oħra bħal immaġnijiet.

Pass 2:

Speċifika l-lingwa tad-dokument tiegħek taħt 'karatteristiċi'.

Evita li tissejvja d-dokument PDF tiegħek bħala immaġni.

Itteggja d-dokument tiegħek.

Uża l-verifika tal-aċċessibbiltΰ offruta mis-softwer tiegħek bħala verifika sempliċi qabel tikkondividi d-dokument.

Uża l-iktar verżjonijiet aġġornati tas-softwer biex toħloq PDF.

Verżjonijiet tas-softwer iktar ġodda jinkludu karatteristiċi iktar aġġornati tal-aċċessibbiltΰ.

Imla l-informazzjoni tal-metadata biex tgħin lill-utenti jsibu l-informazzjoni permezz ta' tfittxijiet fuq l-internet.

Inkludi l-elementi eilevanti kollha fl-istruttura tad-dokument tiegħek.

Agħti deskrizzjonijiet għall-partijiet tal-formola.

Kun żgur li l-aċċessibbiltΰ ma tiġix kompromessa meta tipproteġi d-dokumenti PDF.

Glossarju

Dan il-glossarju tat-termini ewlenin jimmira li jappoġġja lingwa diviża għall-utenti kollha tal-Linji gwida.

Intużaw sorsi differenti għad-definizzjonijiet għal dan il-glossarju:

Definizzjonijiet eżistenti li huma diġΰ użati fil-livell internazzjonali, b'mod partikolari termini ewlenin definiti:

Fl-Organizzjazzjoni Edukattiva, Xjentifika u Kulturali tan-Nazzjonijiet Uniti (UNESCO) / Microsoft ICT Competency Framework for Teachers [Qafas tal-Kompetenza tal-ICT għall-Għalliema] (2011)

Istitut tal-UNESCO għat-Teknoloġiji tal-Informazzjoni fl-Edukazzjoni / Aġenzija Ewropea ICTs in Education for People with Disabilities: Review of innovative practice [ICTs fl-Edukazzjoni għal Persuni b'Diżabilitajiet: Reviżjoni ta' prattika innovattiva] (2011)

Kwotazzjonijiet u ċitazzjonijiet ewlenin tal-letteratura

Definizzjonijiet operattivi żviluppati fil-proġetti u .

Termini ewlenin

Aċċessibbiltà – L-Artikolu 9 tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti (NU) dwar id-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabbiltà jiddefinixxi aċċessibbiltà bħala: 'miżuri adegwati biex jiġi żgurat aċċess għall-persuni b'diżabbiltà, fuq bażi ugwali ma' oħrajn, għat-trasport, l-informazzjoni u l-komunikazzjoni, inkluż u sistemi u għal faċilitajiet u servizzi oħrajn miftuħin jew mogħtija lill-pubbliku kemm f'żoni urbani u rurali' () (2).

Aċċessibbiltà elettronika – 'jingħelbu l-ostakoli u d-diffikultajiet li jesperjenzaw in-nies meta jippruvaw jaċċessaw oġġetti u servizzi bbażati fuq l-ICTs' () (2).

Diġitali – (bħal f'kontenut diġitali, tagħmir diġitali, riżorsi diġitali, teknoloġija diġitali) – essenzjalment, kelma oħra għall-kompjuters u t-teknoloġija tal-kompjuters.

(Il-kompjuters jaħżnu u jipproċessaw l-informazzjoni billi jikkonvertuha f'numri b'figura waħda – ċifri.) (1).

Il-ħiliet meħtieġa biex tinkiseb kompetenza diġitali.

Hija bbażata fuq il-ħiliet bażiċi u l-użu tal-kompjuters biex tiġi rkuprata, ivvalutata, maħżuna, prodotta, ippreżentata u skambjata l-informazzjoni u biex tikkomunika u tipparteċipa f'netwerks kollaborattivi permezz tal-Internet' () (2).

Disinn iffokalizzat fuq l-utent – approċċ ta' disinn li jiffoka fuq li jagħmel sistemi u għodod użabbli.

Il-mira hija grad għoli ta' .

Diżabbiltà/indeboliment għall-istampar – persuni 'li ma jistgħux jużaw kotba, gazzetti u rivisti stampati - inkluż dawk bid-disleksja, diżabbiltà motorja jew diġenerazzjoni makulari li għandha x'taqsam mal-età' ().

EDUPUB – tadatta 'il-funzjonalità 3 għar-rekwiżiti strutturali, u ta' imġiba uniċi tal-pubblikazzjoni edukattiva' (International Digital Publishing Forum [Forum Internazzjonali tal-Pubblikazzjoni Diġitali], 2015)

Elettronika – użata biex tirreferi għal materjali li huma aċċessibbli minn kompjuter jew tagħmir diġitali ieħor.

Tista' tinkludi kliem, immaġni, awdjo, vidjow jew kombinazzjoni ta' dawn.

EPUB – format ta' jew kotba elettroniċi.

B'mod iktar speċifiku, '.epub hija l-estensjoni tal-fajl ta' format XML għal kotba u pubblikazzjonijiet diġitali riflussibbli'.

L-EPUB hija magħmula minn tliet standards miftuħa prodotti ().

Format – kif l-informazzjoni tiġi kkonvertita jew ippakkjata – bħal programmi li jeditjaw il-kliem jew il-preżentazzjonijiet – u mwassla jew ippreżentati lill-utent.

It-tmiem fl-ismijiet tal-fajls normalment juri l-format li fih huwa ssevjat, bħal .doc, .docx, .rtf, .xls, .csv, .jpg, .pdf, eċċ.

Fornituri tal-informazzjoni – kwalunkwe individwu jew organizzazzjoni li toħloq u tiddistribwixxi l-informazzjoni.

Informazzjoni – ġeneralment mifhuma li tirreferi għal messaġġ jew data li tiġi kkomunikata li tikkonċerna kwistjoni speċifika.

B'mod speċifiku, dawn il-Linji gwida jiffukaw fuq l-għan li jikkondividu messaġġi biex jinfurmaw u jibnu għarfien f'ambjent ta' tagħlim.

Fil-Linji gwida, it-tipi differenti ta' informazzjoni kkunsidrati huma l-kliem, l-immaġni, l-awdjo u l-vidjo.

Informazzjoni aċċessibbli – informazzjoni mogħtija f'formati li jippermettu lil kull student jaċċessa kontenut 'fuq bażi ugwali ma' oħrajn' ().

Inklużjoni elettronika – 'kemm l-ICT inklussiv kif ukoll l-użu tal-ICT biex jintlaħqu objettivi ta' inklużjoni usa'.

Tiffoka fuq il-parteċipazzjoni tal-individwi u l-komunitajiet kollha fl-aspetti kollha '.

Il-politika tal-inklużjoni elettronika 'timmira li tnaqqas il-lakuni fl-użu tal-ICT u tegħleb l-esklużjoni u ttejjeb il-prestazzjoni ekonomika, l-opportunitajiet tax-xogħol, il-kwalità tal-ħajja, il-parteċipazzjoni soċjali u l-koeżjoni' () (2).

Itteggjar – proċess li jdaħħal informazzjoni dwar l-ordni tal-qari, il-fluss u l-istruttura organizzattiva f'dokument elettroniku.

Konsorzju World Wide Web (W3C) – 'komunità internazzjonali fejn l-organizzazzjonijiet tal-Membri, persunal fulltime u l-pubbliku jaħdem flimkien biex jiżviluppa standards tal-internet. [...]

Il-missjoni tal-W3C hija li twassal l-internet lejn il-potenzjal sħiħ tiegħul' () (2).

Metadata – tikketta diġitali mogħtija lill-informazzjoni.

Tinqara b'magna u tgħin fit-tiftix u l-kategorizzazzjoni tal-informazzjoni, b'hekk ittejjeb it-tiftix.

Midja – stazzjon li permezz tiegħu tista' tiġi kondiviża l-informazzjoni.

Il-midja normalment ikun fiha tipi differenti ta' informazzjoni b'mod simultanju.

Eżempji jinkludu dokumenti elettroniċi, riżorsi onlajn u .

Qarrej tal-iskrin – programm ta' softwer imfassal biex jagħti aċċess minn kompjuter, tablet, mowbajl jew tagħmir diġitali ieħor, billi jaqra l-informazzjoni ppreżentata bl-użu ta' vuċi sintetika.

Barra mill-qari tal-kliem, qarrej tal-iskrin jippermetti wkoll lill-utent/student jinnaviga u jinteraġġixxi mal-kontenut billi jużaw il-vuċi tagħhom.

Għall-utenti tal-Braille, il-qarrej tal-iskrin jista' jagħti wkoll l-informazzjoni bil-Braille.

Riżorsi Edukattivi Miftuħa (OER) – definiti bħala 'riżorsi ta' tagħlim li huma użabbli, adattabbli għal ħtiġijiet speċifiċi ta' tagħlim u kondiviżibbli b'mod liberu'.

Definizzjoni oħra użata b'mod wiesgħa, promossa , tiddefinixxi l-OER bħala 'it-tagħlim, l-istudju u r-riżorsi ta' riċerka li jirrisjedu fil-qasam pubbliku jew li ġew rilaxxati taħt liċenzja ta' proprjetà intellettwali li tippermetti l-użu liberu tagħhom u l-adattament mill-ġdid minn oħrajn'.

Semantika – .

Meta użata f'konnessjoni mal-għoti tal-istruttura tal-informazzjoni, tenfasizza l-ħtieġa biex tagħti struttura sinifikanti.

Skalabbli – l-abbiltà li tbiddel id-daqs u l-fokus tal-informazzjoni skont il-ħtiġijiet tal-utent/l-istudent jew it-tagħmir użat.

Soċjetà tal-informazzjoni – 'soċjetà li fiha il-ħolqien, id-distribuzzjoni u t-trattament tal-informazzjoni saru l-iktar attivitajiet ekonomiċi u kulturali sinifikanti' ...

Is-soċjetà tal-informazzjoni hija 'kkunsidrata bħala pass minn qabel meħtieġ għall-bini ta' Soċjetajiet ta' Għarfien' () (2).

Sottotitoli – huma maħsuba għal udjenzi li ma jifhmux il-lingwa użata fi djalogu.

Sottotitoli deskrittivi – huma maħsubin għal udjenzi li ma jistgħux jisimgħu d-djalogu.

B'kuntrast , is-sottotitoli deskrittivi jinkludu wkoll deskrizzjoni ta' min qed jitkellem, kif ukoll ħsejjes.

Sottotitoli deskrittivi fuq għażla – sottotitoli deskrittivi li jistgħu jintgħażlu li jkunu viżibbli jew inkella le kontra sottotitoli li huma viżibbli awtomatikament.

Studenti b'diżabbiltà u/jew bi bżonnijiet speċjali – il-grupp fil-mira potenzjali ta' nies li jistgħu jibbenefikaw minn dispożizzjoni iktar aċċessibbli ta' .

Din il-frażoloġija tirrispetta t-terminoloġija kemm – UNCRPD (2006) u l-ftehimiet milħuqa .

Tagħlim elettroniku – kwalunkwe forma ta' studju u tagħlim sostnuta b'mod elettroniku.

Tagħlim elettroniku/għodda onlajn – għodda jew sistema li ssostni t-tagħlim onlajn.

Teknoloġija – ta' spiss użata bħala kelma oħra minflok ICT, għalkemm fil-verità 'teknoloġija' tista' tfisser kważi kull tip ta' għodda jew għarfien applikat.

Pereżempju, lapes u karta, lavanji, blackboards u whiteboards huma kollha tipi ta' teknloġija tal-kitba (1).

Teknoloġija tal-Informazzjoni u l-komunikazzjoni (ICT) – 'tikkonsisti mill-modi tekniċi kollha użati biex tiġi ġestita l-informazzjoni u tgħin fil-komunikazzjoni, inkluż ħardwer kemm tal-kompjuter u tan-netwerk, kif ukoll is-softwer meħtieġ.

Fi kliem ieħor, l-ICT tikkonsisti f'IT, kif ukoll fit-telefonija, tax-xandir, u t-tipi kollha tal-ipproċessar u t-trażmissjoni tal-awdjo u l-vidjow' (FOLDOC, iċċitata ) (2).

Teknoloġiji assistivi (ATs) – 'tagħmir adattiv li jippermetti lill-persuni bi bżonnijiet speċjali jaċċessaw kull mezz ta' prodotti u servizzi tekniċi.

L-ATs ikopru medda sħiħa ta' , minn tastieri personalizzati u softwer li jagħraf id-diskors għal displejs tal-kompjuter tal-Braille u sistemi ta' għat-televiżjoni' (Kummissjoni Ewropea, 2011, Inklużjoni diġitali) (2).

Test strutturat – informazzjoni tal-kliem li ġiet organizzata b'ordni tal-qari stabbilit u intestaturi li jużaw funzjonijiet ta' softwer bħall-applikazzjoni tal-istili .

Tipa – tipografija użata fis-softwer li jeditja l-kliem.

Tipa san serif hija tipa mingħajr nokkli jew daqqiet fl-aħħar ta' kull ittra.

Times New Roman hija eċċezzjoni ta' tipa sans serif.

Użabbiltà – 'il-punt sa fejn prodott ikun jista' jintuża minn utenti speċifikat biex jintlaħqu l-miri speċifikati b'effikaċja, effiċjenza u sodisfazzjon f'kuntest speċifikat tal-użu' (Organizzazzjoni Internazzjonali għall-Istandardizzazzjoni, ISO 9241-11:1998(en)).

WCAG – 'Linji gwida għall-Aċċessibbiltà tal-Kontenut tal-Internet (WCAG - Web Content Accessibility Guidelines) hija żviluppata permezz b'kooperazzjoni ma' individwi u organizzazzjonijiet madwar id-dinja, b'mira li jipprovdu standard kondiviż wieħed għall-aċċessibbiltà tal-kontenut tal-internet' ().

Web 2.0 – applikazzjonijiet tal-internet li jiffaċilitaw il-kondiviżjoni tal-informazzjoni interattiva, l-interoperabbiltà, u kollaborazzjoni fuq il-World Wide Web.

Websajt Web 2.0 tagħti lill-utenti tagħha l-għażla libera li jinteraġġixxu jew jikkollaboraw flimkien fi djalogu tal-midja soċjali bħala kreaturi ta' kontenut iġġenerat mill-utenti f'komunità virtwali, b'kuntrast għal websajts fejn l-utenti (konsumaturi) huma limitati għall-wiri passiv tal-kontenut li nħoloq għalihom.

Eżempji ta' Web 2.0 jinkludu websajts ta' netwerking soċjali, blogs, wikis, websajts ta' kondiviżjoni tal-vidjows, servizzi ospitati, applikazzjonijiet tal-internet'.

It-terminu 'Web 2.0' jista' jiġi traċċat għal Tom O'Reilly u għall-Konferenza tal-Midja O'Reilly fl-2004 (2).

LINJI GWIDA GĦAL INFORMAZZJONI AĊĊESSIBBLI

Extracted from Guidelines for Accessible Information_MT.docx


Ġużeppi Pulis Montebello

Sergio Grech

Wieħed mill-kittieba Maltin li ftit nitkellmu dwarhom hu Ġużeppi Pulis Montebello li barra l-kitba kellu diversi interessi oħrajn.

Fuq kollox kien ukoll negozjant imma interessa ruħu fil-politika kif ukoll fl-agrikoltura.

Pulis Montebello twieled iż-Żejtun fit-8 ta' Ottubru 1873 minn Mikiel Pulis li kien minn Ħaż-Żabbar u Maria Montebello li kienet miż-Żejtun.

Għal ħafna snin ftit jew xejn kien magħruf dwar Pulis Montebello.

Robbie Mifsud Bonnici ma nkudiehx fid-Dizzjunarju Bijo-Bibljografiku li kien ippubblika mad-Dipartiment tal-Informazzjoni fl-1960.

Awturi bħal Professur Arnold Cassola, Monsinjur Lawrenz Cachia, il-Kanonku Dun Joe Abela u dan l-aħħar l-Avukat Albert Ganado analizzaw il-kontribut tiegħu.

Anki jekk bejniethom ħarġu b'teżijiet u konklużjonijiet differenti fuq il-milja tas-snin bnew u saħħew il-profil tiegħu.

Pulis Montebello interessa ruħu fil-politika u kien ikkontesta l-ewwel elezzjoni li saret f'Malta fl-1849.

Mhux biss qata' figura tajba f'dik l-elezzjoni imma ġab l-akbar ammont ta' voti.

Kien ġab 717-il vot.

It-tieni wara Pulis Montebello kien ġie l-Kanonku Filippo Amato, antenat ta' Borg Olivier min-naħa tal-omm.

Mil-lista tal-votanti nafu li din il-ħabta kien qed jgħix il-Belt Valletta f'numru 165, Strada Stretta.

Pulis Montebello kien ippubblika Ktieb il-Qari f'Livorno, flimkien ma' Francesco Vella, li kien l-ewwel ktieb kollu kemm hu bil-Malti.

Il-ktieb kien iddedikat lil Dun Alwiġ Camilleri li kien fetaħ skola fiż-Żejtun f'nofs s-seklu 19.

Arnold Cassola jipproponi t-teżi li Pulis Montebello kien qed jidħol għall-pubblikazzjonijiet ta' Vella.

Pulis Montebello kien qaleb għall-Malti ktieb ta' Patri Soave li s-suġġett tiegħu jikkonċerna l-obbligazzjonijiet li l-bniedem għandu lejn Alla u lejn għajru.

Nafu wkoll li Pulis Montebello għex f'Livorno fejn iltaqa' ma' u għex martu Carlotta Berletti.

Livorno kien belt importanti ta' kummerċ u f'Livorno Pulis Montebello ppubblika l-kotba tiegħu.

Bintu Amelia kienet iżżewġet fiż-Żejtun lin-neguzjant Orazio Abela.

Jidher li Pulis Montebello kellu ċerta viżjoni għal żmienu u kien insista fost l-oħrajn favur università bla ħlas.

Kunċett għal kollox ricoluzzjonarju meta tqis l-elitiżmu ta' dik il-ħabta.

Pulis Montebello kien ukoll in-neputi ta' Dun Salv Montebello – ħu ommu - li kien ħa sehem fil-qawmien kontra l-Franċiżi.

Dun Salv kien intbagħat b'suċċess fuq missjoni minn Mikiel Cachia, il-mexxej taż-Żwieten f'dan il-qawmien, biex iġib l-ikel minn Sqallija.

Dun Salv kien figuri interessanti.

Nafu li kien ukoll għalliem tal-Filosofija fl-Università ta' Malta u kien sar kappillan ta' Bormla.

Kien l-ewwel professur li f'Malta okkupa l-Kattedra tal-Filosofija.

Pulis Montebello ta wkoll ix-xhieda tiegħu lill-Kummissarji Ingliżi John Austin u George Cornewall Lewis.

Din il-Kummissjoni fost l-oħrajn kien ikkritikat bl-ikrah in-nuqqas ta' impenn tal-Gvern Ingliż f'Malta biex jeduka lill-poplu Malti.

Ganado jippreżenta lil Pulis Montebello bħala attiv fil-Comitato Generale Maltese li kkampanja favur drittijiet kostituzzjonali għall-Maltin u anki prekursur ta' esperimenti agrikoli.

Pulis Montebello hu antenat ta' Alexander Cachia Zammit li fis-snin sittin tas-seklu għoxrin kien Ministru l-ewwel tal-Emigrazzjoni u x-Xogħol u wara tas-Saħħa.

Miet f'Livorno ta' 72 sena fis-17 ta' Lulju 1885.

Il-librerija pubblika taż-Żejtun, li tinsab fl-iskola primarja, hija ddedikata għall-memorja ta' Pulis Montebello.

Fl-istess raħal hemm ukoll triq imsemmija għall-memorja tiegħu.

Għal iktar qari:

J. Abela, 'Iż-Żejtuni Ġużeppi Pulis Montebello,' Programm Festa Santa Katerina 2002, Għaqda Mużikali Beland.

L. Cachia, Ħabbew l-Ilsien Malti

A. Cassola, Francesco Vella

H. Frendo, Storja ta' Malta, Żmien l-Ingliżi – Is-Seklu Dsatax.

A. Ganado, 'A Ninteenth Century Merchant, Writer and Politician: Giuseppe Pulis Montebello,' Melita Historica 2012.


il-Ħuttafa

l a ħ g 2 €

Il-magażin ta' Klabb Ħuttaf

Ħaħa, fi żmien Noè mela!

Titkessaħx, ħanex!

Ħbieb Ħuttaf . . .

Żmien twil ilu meta kont għadni teenager bdejt indur ma' Malta u Għawdex infittex u nosserva n-natura.

Kont naqra kull ħaġa li nsib dwar l-annimali u l-pjanti ħalli nitgħallem fuq il-flora u l-fawna ta' Malta.

U x'imkien qrajt li fl-antik il-fkieren tal-baħar kienu jbejtu ilhom li waqfu xi mitt sena.

U kont ngħid "X'ħasra m'għadhomx ibejtu!"

f'pajjiżna

Imbagħad bdejt nara lukandi

ġodda, ristoranti, dwal, storbju u żvilupp jiżdiedu max-xatt bl-addoċċ, bla pjan u bla ħsieb, u iktar kont naqta' li xi darba l-fekruna terġa' tbejjet

qalbi

f'pajjiżna.

Barra minn hekk, dak iż- żmien is-sajjieda kienu jaqbdu ħafna fkieren u jbigħuhom għall- brodu!

Niftakarna nduru l-vannijiet tal- ħut, nixtru l-fkieren li jkunu għadhom ħajjin u mmorru niġru nħarrbuhom fil- baħar.

U llum għandna erba' bejtiet tal-

f'paġna 2 waħda minnhom diġà faqqset 84 fkejruna.

Affarijiet li jien kont noħlom u nixxennaq għalihom.

Allura x'ġara?

Neħħejna l-lukandi?

Waqqafna l-istorbju?

Għalaqna r-ramliet għall-publiku?

Xejn minn dan, anzi l-bini kompla żdied.

Allura kif f'daqqa waħda fl-2012, fl-2016, fl-2018 u fl-2020 bejtulna l-fkieren?

Ħadd ma jaf, imma tajjeb insemmu li fl-1992 il-fkieren tal-baħar saru protetti f'Malta.

Bis-saħħa t'hekk aktarx li llum jgħixu iktar fkieren fil-baħar madwarna.

Raġuni oħra tista' tkun li minħabba l-pandemija Covid-19 f'dawn l-aħħar xhur kien hemm inqas traffiku fil-baħar, inqas vapuri, damdim u tniġġis.

Forsi għalhekk das-sajf iktar fkieren issugraw jersqu lejn ir-ramliet tagħna.

Li hu sabiħ hu li daż-żmien meta titlgħalna fekruna l-art, in-nies li jsibuha ma joqtluhiex (kif kienu jagħmlu dari) imma jċemplu għall-għajnuna ħalli jiżguraw li l-bejta ma jiġrilha xejn.

Kellna bżonn nuru dan ir-rispett u mħabba lejn l-annimali kollha, fosthom l-għasafar, il-ħut u l-insetti.

Forsi erġajt qed noħlom…

Victor Falzon L-Editur

Ritratt ta' Aron Tanti

Il-fras-servjent jolqot l-għajn mhux biss għax twil u eleganti imma għax għandu saqajh ħomor u twal esaġerat.

Mill-2011 'l hawn dan l-għasfur bejjet fir-riserva tal-Għadira kważi kull sena.

Fir-ritratt jidher ferħ frisk ta' din is-sena.

Għalkemm għadu ma jistax itir, minn kmieni jibda jħaddem il-muskoli tat-titjir li tant se jiġi bżonnhom f'ħajtu!

Parti żgħira minn ġliba kbira ta' ħut irqiq.

Il-koħol huma inċova (blue anchovy), iċ-ċari aktarx tip ta' kurunella (sand-smelt).

Iż-żewġ speċi huma komuni madwar ix-xtut tagħna.

F'din il-ħarġa… Mill-editur Aħbarijiet Ġnien għan-Natura Amy's Diary Story of Stripey Il-Gawwija Prima Mediterranean Killifish Agħtiha l-kulur L-istorbjuż!

© BirdLife Malta, Awwissu 2020 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Reg.Vol.Org.

Ħawwief Għawdxi

Ħajd Ġdida fis-Salina

aħbarijiet

Il-ħawwiefa (house martin) narawha komuni fil- passa tar-rebbiegħa u tal-ħarifa imma f'Malta ma tbejjitx kull sena.

Jekk tiftakru s-sena l-oħra (f'Il-Ħuttafa 153) konna ġibna li bejtet fil-Belt Valletta.

Dis-sena bejtu żewġ pari, it-tnejn f'Santa Luċija, raħal żgħir f'Għawdex.

Mill-ewwel bejta tajru mill-inqas żewġt ifrieħ (jidhru fir-ritratt), imma b'xorti ħażina t-tieni bejta nstabet imwaqqgħa.

Jew ma nbnietx soda biżżejjed jew xi ħadd tefgħalha ġebla u faqagħha.

Kien x'kien, il-frieħ li kellha fiha mietu.

Qabel dis-sena, il-ħawwiefa darba biss nafu li bejtet f'Għawdex.

Kien fin-Nadur fl-2002… tmintax-il sena ilu.

Jekk ilkom membri ħafna snin, konna ġibnieha f'Il-Ħuttafa 51!

Dawn in-nies tal-BirdLife qed jibnu ħajd ġdida fir- riserva naturali tas-Salina.

Jekk qatt żortu r-riservi tal- Għadira jew is-Simar, tafu żgur x'inhi ħajd.

Tkun kamra żgħira b'ħafna twieqi mibnija fil-qalba tan-natura.

Din qiegħda biex inti tidħol fiha u fil-kwiet, bil-moħbi, fil-kenn u bil-kumdità tosserva l-għasafar bla ma huma jarawk.

B'hekk tgawdihom bla ma tfixkilhom.

Għalhekk ħajd (minn hide = tistaħba).

Din kienet it-tielet ħajd li nbniet fis-Salina.

Bħat-tnejn l-oħra, tagħti dritt għal fuq is-salini, fejn spiss jinġabru ħafna għasafar.

Prosit guys, u grazzi.

Wieħed… tnejn… tlieta… ERBGĦA!

Erba' bejtiet tal-fkieren tal-baħar!

Kif żgur tafu, das-sajf biedu erba' fkieren tal-baħar f'pajjiżna.

L-ewwel waħda fir-Ramla l-Ħamra, f'Għawdex (kif qrajtu fl-aħħar Il-Ħuttafa), imbagħad

waħda kmieni f'Lulju fir-Ramla tal- Mixquqa, u t-tielet u r-raba' ftit ġimgħat wara fir-Ramla tal-Għadira.

Meta biedet it-tieni fekruna kien diġà rekord għal Malta f'dawn l-aħħar

Ir-Ramla 29 Mejju 2020

L-Għadira 30 Lulju 2020 11 Awwissu 2020

mitt sena, aħseb u ara erba' bejtiet!

Kemm hi ħaġa sabiħa li rettili tal-baħar bħall-fekruna titla' l-art, u titħalla tbid fir- ramel bla ma jfixkilha ħadd.

Mhux biss, imma ssib nies li lesti jgħaddu l-ħin ħieles tagħhom jindukraw lejl u nhar il-post tal-bejta sakemm il-bajd ifaqqas u l-fkejruni joħorġu jiġru lejn il-baħar.

U kif żgur tafu wkoll, dan diġà ġara!

Faqqsu b'suċċess

Hekk

l-ewwel bejta (tar-Ramla) kienet suċċess.

Fil-bidu t'Awwissu faqqsu 84 fkejruna (minn tqegħida ta' 105 bajda) u lkoll ġrew lejn il-baħar.

Prosit u grazzi

lill- voluntiera qagħdu li għassa mal-bejta għal xahrejn sħaħ, u prosit lil Nature Trust u lil ERA li qed jorganizzaw l-għassa.

F'Il-Ħuttafa

jmiss nittamaw iktar aħbarijiet sbieħ hekk kif ifaqqsu l-bejtiet l-oħrajn!

Grazzi lil Alvin Farrugia għal xi tagħrif

Jekk tixtieq tagħmel xi ftit sigħat għassa mat-tliet bejtiet li baqa' ibgħat imejl lil info@ naturetrustmalta. org jew sibhom fuq Facebook @ naturetrustmalta

Il-Mixquqa 6 Lulju 2020

Ġnien għan-Natura

Kif tiġbed in-natura lejn il-ġnien tiegħek

Fejn hemm l-ilma hemm il-ħajja!

F'Malta ftit għandna ħabitati bl-ilma ħelu, imma anke l-ftit li għandna għandhom il-flora u l-fawna tagħhom.

Uħud minn dawn nistgħu nħajruhom iżuru l-ġnien tagħna… billi nagħmlulhom għadira!

Jgħidulha wkoll għazz tal-ilma.

Il-lemna (duckweed) hija pjanta żgħira ħafna li aktarx tiksilek il-wiċċ tal-ilma.

Hija toħloq ftit dell bżonjuż u xi annimali tal-ilma jikluha wkoll.

Imma tajjeb kultant tneħħi koċċ minnha ħalli l-ilma jara ftit dawl.

Meta ngħidu għadira m'aħniex infissru xi Lake District.

Anke f'metru wisa' tista' tagħmel għadira li żżidlek in-natura fil-ġnien.

Jien hekk għamilt!

Fejn l-aħjar?

Tagħmilx l-għadira taħt siġra għax timtlielek weraq niexef li biż-żmien jifga l-ilma.

Barra minn hekk, jekk tħaffer taħt siġra aktarx li ssib xi għerq oħxon.

Imma lanqas m'għandek tagħmilha għal kollox fix-xemx, għax fis-sajf l-ilma jisħon u l-għadira tinxiflek.

L-aħjar li ssib post li jieħu ftit dell u ftit xemx.

Tajjeb ukoll li ma tkunx moħbija wisq ħalli l-insetti li jtiru jarawha.

Nixtriha lesta jew nibniha jien?

Jekk se tixtriha lesta…

Għadira tista' tagħmilha int jew tixtri l-forma lesta.

Il-lesti jkunu s-soltu ta' plastik oħxon iswed f'diversi daqsijiet u forom u ssib tixtrihom minn ħwienet tal- ġonna.

Agħżel waħda b'forma irregolari ħalli tkun tidher kemm jista' jkun naturali.

Ħaffer ħofra fil-ħamrija, neħħi ġebel iniggeż (li jista' jtaqqabhielek) u qis li l-ġnub ikunu livell.

Ippakkja l-ħamrija sew madwar il-forma, tħallix spazji inkella biż-żmien il-forma tiżżaqqaqlek.

Dawn il-vaski ġeneralment ikollhom il-ġnub weqfin, għalhekk wara li tarmahom qiegħed xi ġebel u tajn biex iżżerżaq imqar ġenb minnhom.

B'hekk jekk jaqa' fih gremxul jew insetti jkunu jistgħu joħorġu bla tbatija.

Inkella msieken jegħrqu.

Jekk trid fawna naturali fl-għadira titfax ħut tal-ilma ħelu għax jikollok kollox!

Din hija għadira tal-forma, li għandi fil-ġnien.

Jidher xi ġebel fiha, tajn fil-qiegħ u zokk mimdud fuq il-ġenb ħalli annimali li jaqgħu fl-ilma jiggranfaw miegħu u jsalvaw mill-għarqa.

Fir-ritratt l-għadira għadha mhix lesta minn kollox, baqa' xi ħamrija biex tittella' mal-ġnub.

ġebel

il-forma

Ippakkja l-ħamrija sew

Għanqbuta tal-brimb qalb il-friegħi ta' biżbula tal- ilma

Qiegħ tal-plastik

Ġebel mad-dawra biex tgħatti l-plastik.

Dan tagħmlu (1) biex ma jidhirx ikrah, (2) biex tipproteġih mix- xemx u (3) biex iżżomm il-plastik f'postu.

Dan tifirxu fuq il-plastik fil-qiegħ (1) biex jipproteġi l-plastik u jżommu f'postu, (2) biex jidher iktar naturali, (3) biex iħaffru u jbidu fih annimali żgħar tal-għadajjar u (4) biex fih iqabbdu l-għeruq il-pjanti tal-għadira.

Plastik oħxon (liner) li tifirxu fil-qiegħ biex l-ilma jibqagħlek fl-għadira u ma jaħrablekx għal ġol-ħamrija.

Tixtrih bil-metru minn ħwienet tal-ġonna jew taż-żebgħa.

mqass tal-ilma

Jekk se tibniha inti…

Jekk tibni l-għadira inti tista' tagħmilha l-forma eżatt kif tridha, u aktarx tiġik tidher iktar naturali.

Però sintendi tieħu ftit iktar xogħol u ħin.

Ħaffer ħofra fil-ħamrija u tiha forma naturali (mhux tonda jew kwadra), bil-ġnub jinżlu bil-mod lejn il-qiegħ.

Tagħmilx il-fond kullimkien l-istess biex annimali u pjanti differenti jsibu l-fond li jħobbu jgħixu fih.

Tagħmilhiex baxxa wisq inkella l-ilma jisħon ħafna fis-sajf u l-ħajja tmut.

Tajjeb ikollok parti fonda xi 60ċm.

Il-qiegħ jista' jkun tal-plastik (ara l-istampa ta' fuq) jew tas-siment (ara r-ritratti fuq il-lemin).

Bis- siment tiġik iktar b'saħħitha u tkun tiflaħ għas-sħana tax-xemx.

Jekk għandek xi ħadd id-dar jaf iħallat is- siment u r-ramel u japplikah bil-kazzola, ġenninhom biex jgħinuk :).

Meta jinxef u timlieh l-ewwel darba bl-ilma ħalli l-ilma joqgħod ġurnata imbagħad battal l-għadira u xxxuttaha.

B'hekk teħles minn kimiċi li joħorġu mis- siment.

Imbagħad erġa' imla.

Uża dejjem ilma tal-bir jew tax-xita.

Hawn ħafna pjanti tal-ilma ħelu u dawn tista' tieħu ż-żerriegħa tagħhom minn post bħal Wied il-Qlejgħa.

Il-biżbula tal-ilma tagħmel ħafna fjuri u ddum ħafna twarrad.

Iz-zkuk joffru ħabitat għall-brimb, u l-ħafna zkuk ħerġin mill-ilma tajbin biex jitilgħu magħhom il- frieħ tal-mazzarelli li jkunu waslu biex jinbidlu f'adulti.

Pjanti oħrajn tajbin huma l-litrum tal-ilma, il-ħass

tal-ilma u l-karfus tal-ilma.

ferħa ta' ninfa

Ftit ftit jibdew jitfaċċaw l-annimali waħedhom: mazzarelli (dragonflies), damiġelli (damselflies) u ninfi (mayflies) jinżlu jbidu fl-ilma u ż-żgħar tagħhom jgħixu fl-għadira għal żmien twil sa ma joħorġu biex isiru adulti.

Forsi jitfaċċalek xi żrinġ ukoll, bħalma

Għaddas it-truf tal-plastik forma ta' trinka u mlieha bil-ġebel.

B'hekk taħbi t-tarf aħjar u l-ġebel iżomm il-plastik sod.

Imbagħad għatti kollox bil-ħamrija.

Qiegħ tas-siment

Għadira li bnejna bis-siment fil-Ġnien Dinja Waħda tal-iskola sekondarja tal- Imrieħel.

Fir-ritratt jidher seħibna Charles Gauci jifrex xibka tal-fildiferru li fuqha mbagħad ta kisja siment.

Bix-xibka s-siment jissaħħaħ u inqas jixxaqqaq.

Fil-qiegħ taħt ix-xibka u s-siment frixna wkoll il-plastik, biex f'każ ta' xquq fis- siment l-ilma xorta ma jintilifx fil-ħamrija.

L-istess għadira sitt xhur wara!

tfaċċa fl-għadira tal-ġnien tiegħi!

Jekk taf xi ħadd li għamel għadira naturali itolbu ftit tajn u ftit mill-ilma.

Fih jaf ikun hemm bajd ta' diversi ħlejjaq, fosthom bebbux tal-ilma ħelu u mqass tal- ilma (backswimmer).

Qatt taqbad annimali mis-selvaġġ għax tkun qed tfaqqar lin-natura.

Qatt tixtri annimali indiġeni minn pet shop għax tħajjar lis-sidien ikomplu jaqbdu mis-selvaġġ.

Waww, post perfett għalija!

bebbuxu tal-ilma ħelu

Jien jisimni vjolett.

mazzarell

Ritratt ta' Aron Tanti – meħud fl-inħawi ta' Ġebel Ċantar

Conservation Project (KCP)

Il-budakkra żebbuġija (peacock blenny) hija ħuta żgħira u komuni.

Tgħix f'ilma baxx ħafna max-xatt speċjalment fejn hemm iċ-ċagħaq.

Jekk ikollok biċċa ħobż żgħira malajr tagħmel ħbieb ma' dil-ħuta ħelwa għax tispiċċa tiġi tiekol minn idek!

Ma, żebbuġija għax minn Ħaż-Żebbuġ?

Le, ruħi, għax parti minnha lewn iż-żebbuġa.

L-istorbjuż!

Il-werżieq ta' binhar (cicada) huwa wieħed mill-iktar annimali storbjużi fid-dinja!

Dak il-ħoss qawwi jagħmlu r-raġel biex jiġbed lejh xi werżieqa, biex forsi tieħu grazzja miegħu :)

Minbarra werżieq ta' binhar, jgħidulu wkoll żarżur, żerżur, ċikada u għażżiela.

Żerżur huwa wkoll l-isem ta' tip ta' baħrija.

Veru li l-ħoss tiegħu jġenġillek widnejk, imma kemm hu isbaħ mill- ħsejjes tat-traffiku, murtali bil-bomba, tiri tas-snieter, ajruplani fil-baxx…

Ibejtu f'artna

Għasafar li jbejtu f'Malta

Maħluq għall-ajru!

Għajnejn kbar b'vista tajba, importanti biex jara l-insetti żgħar li jrid jaqbad waqt li jkun qed itir.

Munqar żgħir imma ħalq enormi.

Tajjeb biex iżommu miftuħ waqt li qed jikkaċċja biex jaqbad kemm jiflaħ nemus u insetti żgħar oħrajn.

Ġwienaħ twal, irqaq u ġejjin għall-ponta, il-forma perfetta għall-igglajdjar.

Ħlief fi żmien il-bejta, ir-rundun jgħix ħajtu kollha jtir.

Kapaċi jiekol, jitnaddaf u anke jorqod waqt li jtir.

Biex ma jegħjiex jagħmel ħafna ħin jigglajdja, jiġifieri jtir bla ma jaqdef il-ġwienaħ.

Saqajn żgħar ħafna (fit- titjir ma jidhrux).

Mhux tajbin għall-mixi imma perfetti biex jiggranfa ma' xifer ta' rdum jew ġenb ta' bini biex jidħol fil-bejta.

Dari kienu jaħsbu li r-rundun lanqas biss għandu saqajn – fil-fatt l-isem xjentifiku tiegħu apus bil-Latin tfisser bla saqajn!

Isem xjentifiku Apus apus Isem bl-Ingliż Common Swift Daqs 16ċm Medda 40ċm Piż 38g Ikel Nemus, insetti żgħar Ħabitat Beraħ, raba', bwar, bliet, irdum Status Komuni fil-passa, xi pari jbejtu

Ġisem mislut u erodinamiku biex ma jfixklux fit-titjir.

Jekk trid titgħallem iktar fuq l-għasafar li jbejtu f'Malta The Breeding Birds of Malta huwa l-ktieb għalik.

Għall-bejgħ mill-BirdLife u xi ħwienet tal- kotba.

Għasafar li jbejtu f'Malta

Id-daqs proprju ta' bajda tar-rundun

Ir-rundun ma jbejjitx fis-siġar imma fi xquq kennija fejn ikollu saqaf fuq rasu.

Il-mara s-soltu tbid żewġ bajdiet, li jfaqqsu wara xi tliet ġimgħat.

Il-bejta fir-ritratt kienet f'rokna kennija f'bini antik fl-Imdina.

Dawn il-ventilaturi dojoq ta' dar fi triq fl-Imsida wkoll sabhom komdi r-rundun.

Wieħed mill-ewwel postijiet li beda jbejjet fihom kienu dawn ix-xquq fil- bini tal-knisja tal- Mellieħa

Iss ħej!

Fin-natura r-rundun ibejjet fi xquq fis-sisien weqfin.

Ibejjet ukoll fl-għerien, bħal dan l-għar mal-baħar fl- inħawi tax-Xlendi f'Għawdex.

Ir-rundun huma ikbar mill- għasafar tal-bejt u spiss ikeċċuhom mix-xquq biex ibejtu fihom huma flokhom!

Fl-antik ir-rundun kien ibejjet regolari f'Malta imma wara l-1909 waqaf ibejjet għal kważi seklu sħiħ1!

Mill-2007 'il quddiem reġa' beda jbejjet kull sena f'numri żgħar f'xi nħawi bħall-Mellieħa, Tas- Sliema u l-Mosta.

Illum ibejtu xi 40–50 par kull sena u n-numru aktarx li bil-mod qiegħed jiżdied.

1Bejjet ukoll darba fl-1996.

Wied fil-bżonn!

Appell għal Għajn Riħana

Għajn Riħana huwa wied twil (xi 4km) u sabiħ bejn il-Mosta u Burmarrad.

Għal diversi xhur tas-sena dan il-wied iżomm l-ilma u joħloq ambjent naturali rari f'pajjiżna.

Fih bejjet kemm-il darba l-gallozz iswed (moorhen) u dis-sena anke l-bufula tal- qasab (reed warbler).

Fl-inħawi ntlemħu wkoll għasafar rari bħall-gallozz tal-faxxi (Baillon's

crake) u l-bekkaċċ ta' Mejju (great snipe), u fl-ilma jbidu diversi speċi ta' mazzarelli.

Fost il-flora tal-wied jikber iċ-ċfolloq tal-ilma (sanicle-leaved water crowfoot), ġojjell ta' fjura.

B'xorti ħażina dal-wied għadu mhux imħares.

Spiss jinżlu kaċċaturi jisparaw fuq għasafar protetti.

Isir ukoll ħafna rimi ta'

Nieħdu ħafna art min-natura għall-iżvilupp.

Xieraq kultant nagħtuha xi ħaġa lura!

skart u parkeġġ bl-addoċċ.

Wied Għajn Riħana jixraqlu ħarsien u kura xierqa, jekk mhux kollu mqar parti minnu.


il-Ħuttafa

l a ħ g 2 €

Fenek Selvaġġ

Il-magażin ta' Klabb Ħuttaf

Ħbieb Ħuttaf . . .

Frieħ tal-fekruna komuni ħerġin mit-tieni bejta fir-ramla tal-Għadira.

l-aħħar ġimgħat kellna aħbar sabiħa u aħbar kerha fuq in- natura.

jimpurtak min-natura ma tagħtix biċċa art kbira lil nies li joqtlu l-għasafar għall-gost.

L-aħbar sabiħa kienet li komplew faqqsu l-bejtiet tal-fkieren tal-baħar, u salvaw iktar minn 300 fkejruna (ara paġna 3).

Din l-aħbar turi kemm għad hawn nies li jridu jgħinu lin-natura.

L-aħbar kerha kienet li biċċtejn art enormi spiċċaw f'idejn il-kaċċaturi u n-nassaba (ara paġna 16).

Din l-aħbar turi kemm għad hawn nies li ma jimpurtahomx min-natura.

Għax kieku L-istaġuni tal-qtil

kaċċa għall-għasafar

kaċċa għas-summien

kaċċa għall-fenek

Mejju

Ġunju

Diċembru

Jekk tħobb in-natura, lil dawn in-nies għassishom aħjar, mhux tagħtihom art kbira fejn ħadd ma jitħalla jara x'qed jagħmlu.

Jekk trid tgħin lin-natura, l-imsaġar kabbarhom, ikkurahom u ndukrahom, mhux tafdahom f'idejn min jeqred in- natura!

Il-Miżieb u L-Aħrax huma żewġ imsaġar kbar fl-inħawi tal-Mellieħa. tħawlu mill-gvern fis-snin Kienu Ħamsin (1950s) u Sittin (1960s) u anke l-BirdLife kienet tgħin fit-taħwil.

Meta s-siġar kibru bdew jintużaw mill- kaċċaturi biex jisparaw fihom.

Matul dawn

l-aħħar 15-il sena l-BirdLife Il-Miżieb u L-Aħrax, u kull sena rat għexieren ta' għasafar protetti jinqatlu, u rrappurtat lill-pulizija ħafna kaċċaturi li nqabdu jiksru l-liġi.

Issa l-BirdLife mhux ħa tkun tista' iktar tgħasses f'dawn il-postijiet, għax waqt li jkunu għall-kaċċa (għal disa' xhur fis-sena) il-kaċċaturi għandhom il-poter ikeċċuna.

U ħa jkeċċu lil kulħadd, anke lilek u lill-familja tiegħek.

kaċċa għall-għasafar

Pass ieħor lura fil- ħarsien tal-ambjent!

Victor Falzon L-Editur

Fenek Selvaġġ Wild Rabbit Oryctolagus cuniculus

Il-fenek selvaġġ huwa l-ikbar mammiferu tal-art li għandna f'Malta.

Aktarx li mhux indiġenu imma ġabuh in-nies fi żmien il-qedem, forsi fi żmien ir-Rumani!

Il-fenek selvaġġ ftit narawh għax binhar joqgħod mistoħbi fil-ħofra, u joħroġ jirgħa filgħaxija jew qabel jisbaħ, ħalli ħadd ma jarah.

Minn Ġunju sa Diċembru jista' jinqatel mill-kaċċaturi.

Ritratt ta' Victor Falzon

F'din il-ħarġa… Mill-editur Aħbarijiet Ġnien għan-Natura L-Għargħar Fjuri tal-Ħarifa Il-Merill Fried-egg Jellyfish Art page Iż-Żanżarell tat-Tikek Amy's Diary Showing Respect Down at Salina Homes for the Stormies Msaġar Ċimiteri

© BirdLife Malta, Ottubru 2020 Disinn u produzzjoni Victor Falzon Stampat għand Poulton's Print Reg.Vol.Org.

aħbarijiet

Das-sajf kellna fir-ramliet tagħna mhux inqas minn sitt bejtiet tal- fekruna tal-baħar.

Minn dawn faqqsu 336 bajda, li minnhom iktar minn 300 fkejruna ġrew lejn il-baħar.

Dari l-fekruna komuni kienet tbejjet regolari

fir-ramliet tagħna imma f'dawn l-aħħar mitt sena rari baqgħet tagħmel dan għax żied ħafna żvilupp fix-xtut.

Però f'dawn l-aħħar 10 snin kellna waħdiet li bejtu b'suċċess (ara l-aħħar Il-Ħuttafa).

Dis- sena kienet rekord, b'sitt bejtiet (li nafu bihom) f'erba' ramliet differenti: ir-Ramla l-Ħamra (Għawdex), ir-Ramla tal-Mixquqa (Golden Bay), ir-Ramla tal-Għadira (Mellieħa Bay) u l-Fajtata (San Tumas, Marsaskala).

Hawn hi l-lista tas-sitt bejtiet … u ta' x'ħareġ minnhom!

faqqsu 84 (minn 105) 76 (minn 95) 31 (minn 80)* 58 (minn 102)

xatt Ir-Ramla 1 Il-Mixquqa Il-Fajtata Ir-Ramla 2 L-Għadira 1 17 (minn 83) L-Għadira 2 70 (minn 90)

*B'xorti ħażina din il-bejta ħadd ma nduna biha minn qabel.

Il-frieħ li faqqsu minnha mietu kollha għax ma setgħux joħorġu mir-ramel peress li tballat wisq min-nies li għaddew minn fuqu.

Fkejruna ħierġa friska mill-bejta!

Is-suċċess tal-fkieren ma kienx ikun mingħajr l-għajnuna ta' iktar minn 300 voluntiera.

Ir-ramliet Maltin jimtlew nies fis- sajf u mingħajr ħarsien il-bejtiet kienu jfallu, kif ġara bil-bejta tal-Fajtata.

Binhar u bil-lejl gruppi ta' voluntiera indukraw il- bejtiet biex ħadd ma jirfes, iħaffer jew ibagħbas madwarhom.

Kienu hemm ukoll biex meta jitla' l-baħar (ara ritratt) iħaffru trinek u jibnu munzelli ramel biex il-bejtiet ma jegħrqux.

U kienu hemm ukoll ħalli meta l-bajd ifaqqas ikunu bil-lest biex jgħinu l-frieħ isibu l-baħar.

Prosit lil Nature Trust li daħlet għal din il-biċċa xogħol, u b'mod speċjali lil Angelique Lofaro li kkordinat kollox.

Għadira Nest 2

F'Malta jidhru tliet speċi ta' fkieren tal-baħar.

L-iktar waħda li tidher hija l-fekruna komuni (Caretta caretta), bl-Ingliż loggerhead turtle.

Għal ħafna snin is-sajjieda kienu jaqbdu l-fkieren u jbigħuhom għall-brodu jew għall- qoxra.

Fl-1992 l-fkieren tal-baħar saru mħarsin bil-liġi u għalhekk ma setgħux jinqabdu iktar.

Dawn il-fkieren jgħixu ħajjithom kollha fil- baħar.

Fi żmien il-bejta, però, in-nisa jitilgħu fuq ramla bil-lejl, iħaffru ħofra fir-ramel, ibidu ħafna bajd, jgħattu kollox u jerġgħu lura fil- baħar.

Wara xi xahrejn, jekk ikunu b'xortihom, il-frieħ ifaqqsu u jiġru lejn il-baħar.

Ġnien għan-Natura

Kif tiġbed in-natura lejn il-ġnien tiegħek

L-Arbuxxelli

X'inhu arbuxxell?

Fost il-pjanti li jikbru fil-kampanja Maltija għandna ħafna arbuxxelli.

Fil-fatt iktar għandna arbuxxelli minn siġar.

Minħabba li għandna ħamrija baxxa u blat fil-wiċċ is-siġar ma jirnexxilhomx jgħixu għax l-għeruq tagħhom iridu l-fond.

Arbuxxell qisu siġra żgħira u folta u l-għeruq iserrpu bejn xquq fil-blat għax irqaq u iqsar minn tas-siġar.

Ġnien bl-arbuxxelli indiġeni mhux biss m'għandux bżonn ħafna kura, imma jġiblek varjetà ta' ħajja.

Arbuxxell (bl-Ingliż bush jew shrub) huwa pjanta li flok tikber minn zokk wieħed oħxon (bħal siġra) tikber minn diversi friegħi.

Minħabba f'hekk arbuxxell jieħu forma aktarx għat-tond.

Hemm arbuxxelli li jikbru baxxi fl- art u hemm oħrajn għoljin diversi metri.

X'inħawwel?

Agħżel postijiet bix-xemx.

Issa ftakar li biex tiġbed il-ħajja lejn il- ġnien tiegħek trid l-insetti, u ħafna insetti jfittxu l-fjuri.

Għalhekk agħżel arbuxxelli li jiftħu l-fjuri fi staġuni

differenti ħalli dejjem ikollok x'toffri lill-insetti – apparti li jkollok ġardina dejjem imżejna bil-ġmiel tal-fjuri.

Agħżel arbuxxelli li joqgħodu fl- ispazju li għandek.

Ara kemm jikbru (lista p.5) u ppjana b'mod li ma jgħattux ix-xemx lil xulxin.

Ħażżeż pjan fuq karta u kkalkula kif se jidhru u kemm l-ispazju li għandek ħa jħallik tagħmel arbuxxelli.

Is-sabiħ tal-arbuxxelli huwa wkoll li l-aħdar tagħhom kollha jvarja xi ftit.

Flimkien mad- differenti daqsijiet il-pjanti dawn jagħmlulek il-ġnien interessanti.

X'ħajja jiġbdu?

Għal ħafna annimali l-arbuxxell huwa supermarket.

Fi żmien il-fjuri jkollok varjetà ta' insetti skont id- daqs tal-fjura.

Xi ħanfus u xagħat jieklu l-weraq.

Din mhix problema sakemm ikun hemm numru żgħir.

Dejjem ikkontrolla bl-idejn, tużax pestiċidi.

Diversi brimb bħall-brimb tal- fjuri jikkampjaw qalb il-weraq ħalli jaqbdu l-insetti, oħrajn jinsġu l-għanqbut bejn il- friegħi għal dubbien, baħrijiet u li jiġi.

Diversi żnażan iħufu l-weraq u l-fjuri tal-arbuxxelli jfittxu dud u xgħat biex jitimgħu 'l uliedhom.

Bil-

Ftakar li l-arbuxxelli jikbru, u ma jikbrux bl-istess rata.

Pereżempju tħawwilx xorbett ħdejn sagħtar għax ix-xorbett jikber malajr u jispiċċa jgħatti lis-sagħtar.

5 Ritratti ta' Desirée Falzon u Victor Falzon, ħlief numru 11 ta' Aron Tanti

lejl taf tisma' l-ħoss ħelu ta' xi grilli jkantaw u jsaffru minn qalb il-weraq.

Il-katina tal-ikel tingħalaq bl-għasafar.

Il-bufula sewda hija tipika tal-ġonna u faċli taraha tfittex l-insetti qalb il- weraq tal-arbuxxell.

Fix-xhur il-friski l-vjolin tax-xitwa jixxala jteftef u jgħarrex qalb il-weraq ta' arbuxxelli folti għal insetti żgħar.

Jekk għandek arbuxxell imdaqqas f'rokna kwieta,

hemm ċans tajjeb li l-bufula sewda anke tbejjitlek fih.

Minn fejn inġibhom?

Ħafna drabi m'intix se ssib arbuxxelli Maltin fil-ħwienet tal-ġonna.

Ma jimpurtax, din sfida sabiħa għal min iħobb in-natura tagħna.

L-aħjar mod biex tkattar huwa li tiġbor iż-żerriegħa u tesperimenta bl-aħjar żmien biex tiżragħhom, jew fil- ħarifa jew fir-rebbiegħa.

Iż-żerriegħa tkun lesta minn xi ġimagħtejn sa xahar wara li jkun hemm il-fjuri.

Żomm nota ta' x'għamilt ħalli titgħallem mill-esperjenza tiegħek stess u taqsam dak li tgħallimt ma' ħbieb li wkoll qed jippruvaw.

Żur il-paġna Dinja Waħda fuq Facebook għal aktar tagħrif u pariri dwar ġbir ta' żerriegħa għall-arbuxxelli li semmejna hawn.

Borgħom

Ċistu Roża

Sagħtar

Siġra tal-Ħarir

bil-fjuri

rebbiegħa

is-sena kollha

Mejju sa Lulju

rebbiegħa, sajf u ħarifa

Salvja tal-Madonna

Tengħud tax-Xagħri

Frar sa Mejju

Te Sqalli

Diċembru sa Ġunju

Widnet il-Baħar

Mejju sa Lulju

Żebbuġija

Diċembru sa Ġunju

jogħlew

sa xi 75ċm

sa xi 60ċm

sa xi 75ċm

sa xi 50ċm

sa xi 40ċm

sa xi 180ċm

sa xi 75ċm

sa xi 150ċm

sa xi 75ċm

sa xi 50ċm

sa xi 75ċm

sa xi 150ċm

*Mhix indiġena għal Malta imma għall-Mediterran

Spraġ Xewwieki Spiny Asparagus

Kiesħa Evergreen Traveller 's Joy

Żagħfran Selvaġġ Yellow-throated Crocus

Narċis Imwaħħar Autumn Narcissus

Ħafna fjuri jiftħu fir-rebbiegħa imma hemm ukoll diversi pjanti li jiftħu l-fjuri fl-istaġuni l-oħrajn.

Dawn huma 10 speċi li jwarrdu fil-ħarifa.

Meta toħroġ fil-kampanja ħu l-magażin miegħek u ttikkja dawk li ssib.

Siġra tal-Ħarir Wolfbane

Ċfolloq Autumn Buttercup

Ritratt ta' Aron Tanti – meħud fil-park tal-Majjistral

Ibejtu f'artna

Għasafar li jbejtu f'Malta

iż-żanżarell tat-tikek

L-insectoraptor tal-ġonna!

Minkejja li jismu żanżarell tat-tikek (bl-Ingliż spotted) fuq sidru mhux tikek għandu imma strixxi.

Iż-żanżarelli l-oħrajn m'għandhomx marki fuq sidirhom.

Saqajh qosra u suwed.

Munqaru rqiq qisu pinzetta fina, għodda tajba biex biha jaħtaf insetti żgħar!

Bħal żanżarelli oħrajn, iħobb jitperreċ f'tarf ta' fergħa biex minn hemm itir u jaħtaf insett mill-ajru.

Imbagħad spiss jerġa' lura għal fuq l-istess perċa.

Ġwinħajh itwal minn taż-żanżarelli l-oħrajn.

Isem xjentifiku Muscicapa striata Isem bl-Ingliż Spotted Flycatcher Daqs 13.5–15ċm Piż 15g Ikel insetti żgħar Ħabitat msaġar u ġonna Status Komuni fil-passa.

Ibejjet f'numri żgħar, qed jinfirex bil-mod.

Iħobb jagħti tferfiriet qosra b'denbu, flicking bl-Ingliż.

Jekk trid titgħallem iktar fuq l-għasafar li jbejtu f'Malta The Breeding Birds of Malta huwa l-ktieb għalik.

Għall- bejgħ mill-BirdLife u xi ħwienet tal-kotba.

Għasafar li jbejtu f'Malta

Jien jien jien!

Id-daqs proprju ta' bajda taż-żanżarell tat-tikek

Il-bejta tkun pulita ħafna minn ġewwa, u fuq barra mżejna b'weraq u likeni, aktarx biex tkun kamuflaxx.

Il-mara tbid 3–4 bajdiet, li jfaqqsu wara xi ġimgħa u nofs.

Il-bejta s-soltu jibnuha f'siġar kbar bħal żnuber u ċipress.

Żanżarell żagħżugħ li m'ilux li tajjar (tgħallem itir).

Imma mhux dejjem!

Din il-bejta bnewha fuq ħoġor ta' pilastru taħt porċ, għall-kenn mix-xita u r-riħ …

… u din bnewha ġo gandlier tal-metall imdendel mis-saqaf ta' bini miftuħ!

Koniferi huma siġar li jkabbru l-prinjoli, bħal żnuber u ċipress.

Isa ħej x'inti brava!

Żanżarell qed jitma' liż-żewġ uliedu mfarfrin u mġewħin!

Fiċ-ċimiterju tal-Addolorata ż-żanżarell tat-tikek ibejjet kull sena.

Il-kwiet u l-koniferi kbar joħolqu ħabitat perfett.

Binoculars Bird Memory Game Book Għasafar Madwarna

Msaġar Ċimiteri!

Il-Miżieb u l-Aħrax huma l-ikbar imsaġar ta' Malta.

Bejniethom fihom ħames darbiet daqs il-Buskett.

Issa li dawn l-artijiet spiċċaw f'idejn il-kaċċaturi, il-qtil tal-għasafar fihom se jkun orrendi.

Dehra mill-ajru ta' parti mill-masġar tal-Miżieb

Il-BirdLife tikkundanna l-għoti ta' art publika lil grupp nies li kull ma jinteressahom hu li joqtlu l-għasafar.