Ħarġa nru 6 Sajf 2011

l-aċċent

Id-Dipartiment tal-Ilsien Malti tal-Kummissjoni Ewropea

Bir-reqqa: Il-lingwa miktuba u mitħaddta • • •

Il-partiċella ‘xi’ Bil-Kelma t-Tajba Inkomplu ntejbu xogħolna

In-nassa tal-‘proċeduri’ u tal-‘proċedimenti’ It-termini requirement u provision

Nagħmluha ċara 8 It-tielet konferenza dwar il-Lingwistika Maltija 9 Reċensjoni: It-Teżawru 10 Saydon it-traduttur (1895-1971) 11

Merħba għas-sitt ħarġa ta’ l-aċċent, il-bulettin lingwistiku interistituzzjonali.

Din il-ħarġa tinkludi diversi artikli interessanti, fosthom dwar it-tifsiriet u l-kuntesti differenti talpartiċella xi.

F’Marzu li għadda ġie jżurna filLussemburgu l-Viċi President tal-Akkademja tal-Malti, is-Sur George Farrugia, li mexxa seminar iffukat l-aktar fuq l-ortografija.

Tistgħu ssibu artikolett li jittratta dan isseminar.

Għandna wkoll żewġ kontribuzzjonijiet interessanti ħafna dwar it-terminoloġija.

Waħda hi dwar id-differenza bejn proċeduri u proċedimenti, filwaqt li l-oħra hi dwar ittermini requirement u provision.

It-tielet taqsima tinkludi artiklu dwar il-kitba ċara, informazzjoni dwar il-konferenza dwar illingwistika Maltija, reċensjoni ta' teżawru ġdid u intervista dwar il-Prof.

Pietru Pawl Saydon, li jibqa’ mfakkar għat-traduzzjoni tal-Bibbja mil-lingwi oriġinali.

Ma’ din il-ħarġa qed jitqassam ukoll it-tieni suppliment terminoloġiku, li jiffoka fuq ilvetturi.

Il-Bord Editorjali

Il-lingwa miktuba u mitħaddta

Il-partiċella ‘xi’ Karl Scicluna Il-partiċella xi mhux dejjem iġġib ruħha bħal sħabha l-partiċelli l-oħra.

Dan jista’ jkun għaliex din il-partiċella tintuża f’diversi kuntesti u għandha aktar minn tifsira waħda.

Il-partiċella xi għandha żewġ tifsiriet ewlenin: 1) Meta tintuża bħala pronom bit-tifsira ta’ what, il-partiċella xi titqassar dejjem quddiem kelma li tibda b’vokali, b’konsonanti waħda jew b’sekwenza ta’ konsonanti u għ/h. Innutaw dawn l-eżempji:

X’ajruplan għadda!

Insejt x’kont se nagħmel.

Għidilna x’fhimt mil-lezzjoni.

X’dgħajsa tixtieq tixtri?

Quddiem kliem li jibda b’żewġ konsonanti, jew aktar, il-partiċella xi ma titqassarx.

Għalhekk niktbu:

Għidli xi smajt fl-aħbarijiet.

Xi xtrajt sabiħ ilbieraħ?

Staqsewh xi premju rebaħ.

2) Meta l-partiċella xi tintuża bħala aġġettiv indefinit fis-sens ta’ numru, bejn wieħed u ieħor, jew madwar (bl-Ingliż some jew about) il-partiċella xi ma titqassar qatt, għallebda raġuni.

Ġbart xi affarijiet.

Dawn huma xi eżempji.

Għandi xi ideat.

Xtara xi ħaġa.

Qabdu xi għasafar.

Xorob xi erba’ tazzi ilma.

l-aċċent

MISTOQSIJA: Inkun qed nikteb tajjeb meta nikteb x’imkien jew x’uħud?

TWEĠIBA: Le, u r-raġunijiet huma tnejn.

Fiż-żewġ eżempji t-tifsira ta’ xi hija ta’ aġġettiv indefinit (some) u b’hekk il-partiċella xi ma titqassar qatt.

2a) Barra minn hekk, il-frażi xi mkien hija magħmula mill-partiċella xi + mkien.

Għaldaqstant, m’għandix għalfejn inqassar il-partiċella biex imbagħad inżid il-vokali tal-leħen.

Il- Disinn ta’ Michael Mifsud vokali tal-leħen tissejjaħ hekk għax ninqeda biha meta jkolli bżonnha biss, u f’dan vokali tal-leħen.

Għaldaqstant, m’għandix għalfejn inneħħi l-vokali i biex inqassar ill-eżempju nista’ faċilment ngħaddi partiċella biex imbagħad nerġa’ nżidha malmingħajrha. artiklu.

B’hekk, mistoqsijiet oħra simili bħal xi l-mniefaħ trid?, xi x-xjaten għamiltli?, 2b) Il-frażi xi wħud hija magħmula millgħandhom jinkitbu b’dan il-mod. partiċella xi + wħud (plural ta’ wieħed).

Hawnhekk ukoll m’għandix għalfejn inqassar MISTOQSIJA: Allura l-partiċella xi ma il-partiċella biex imbagħad ikolli nibdel iltingħaqad qatt? konsonanti dgħajfa w fil-vokali u biex nikteb x’uħud.

TWEĠIBA: L-uniku każ meta l-partiċella xi tingħaqad huwa fil-kelma xħin.

B’hekk, il-kitba korretta għandha tkun: xi mkien mhux x’imkien  X’ħin u xħin jeżistu t-tnejn iżda l-kuntest xi wħud mhux x’uħud

għandu jindikalna niktbux waħda jew l-oħra.

MISTOQSIJA: Tista’ l-partiċella xi tingħaqad

Meta rrid nistaqsi l-ħin preċiż għandi niktibha

mal-artiklu bħall-partiċelli ma’, ta’, sa u ġo?

TWEĠIBA: Le.

Il-partiċella xi ma tingħaqad

Eż.

X’ħin hu, jekk jogħġbok?

qatt mal-artiklu, lanqas meta tkun tfisser

X’ħin se niltaqgħu llejla?

madwar jew bejn wieħed u ieħor.

Għalhekk,

irridu niktbu:

Meta xħin ikollha tifsira ta’ meta jew waqt li

Xi l-għaxra mhux xil-għaxra, xi d-disgħa

trid tinkiteb magħquda.

mhux xid-disgħa, xi s-sebgħa mhux xissebgħa.

Eż.

Xħin konna qed nieklu, daqq it-telefown.

Xħin inlesti dil-biċċa xogħol, immur

MISTOQSIJA: Għaliex niktbu xi l-mniegħel u

nistrieħ.

mhux x’il-mniegħel?

TWEĠIBA: Il-vokali i tal-artiklu hija wkoll

Is-Sur Scicluna huwa l-President tal-Għaqda talQarrejja tal-Provi u jgħallem l-ortografija l-Università ta’ Malta.

l-aċċent

Bil-Kelma t-Tajba Manwel Mifsud

Kummissjoni Ewropea biex imexxi laqgħa ta’ aġġornament lingwistiku mat-tradutturi fidDipartiment tal-Malti.

Servizz tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti

MISTOQSIJA: Kif għandi nikteb: għixien jew għajxien?

TWEĠIBA: Ikteb għajxien.

SPJEGA: Kulħadd jaf li fil-verbi Maltin, laktar fejn jidħlu l-għ u l-h, jiswielna ħafna li nieħdu l-mudell.

Dan mhuwa xejn ħlief mera ta’ x’sura kien ikollha l-kelma kieku minflok għ jew h (li tilfu leħinhom u ma jurukx fejn qegħdin) kien hemm konsonanti oħra li tinstema’, ngħidu aħna r. Għallmuna tajjeb li, biex ma nitfixklux, infasslu noqogħdu fuq nifirħu u qgħadt fuq fraħt.

Il-mudelli jgħoddu mhux għall-verbi biss.

Anke għan-nomi.

Mela biex nagħżel it-tajba bejn għixien u għajxien, infittex mudelli oħra.

Joħorġu ħarsien, serħan, ħelsien, u bħalhom qawmien, sajran, fejqan u dewmien.

F’dawn kollha, it-tieni konsonanti tal-għerq (anke meta tkun dgħajfa, jiġifieri j jew w) tinstema’ u tinkiteb wara l-ewwel vokali.

Mela, bihom bħala mudell, nikteb b’moħħi mistrieħ: għajxien u għajbien.

Ħajr lill-Prof.

Mifsud, il-President tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti, li jagħtina permess nippubblikaw dawn is-siltiet.

Inkomplu ntejbu xogħolna Vanessa Borg Il-Ħamis 31 ta’ Marzu 2011, is-Sur George Farrugia, Viċi President tal-Akkademja talMalti u membru tal-Kunsill Nazzjonali talIlsien Malti, kien mistieden mid-DĠT tal-

Dan l-eżerċizzju, li dam ġurnata sħiħa, kompla ma’ laqgħa simili li saret is-sena li għaddiet.

Għal darb’oħra, l-għan ewlieni kien li nanalizzaw xogħolna biex insaħħu dak li diġà qed nagħmlu tajjeb filwaqt li niddiskutu modi kif nistgħu ntejbuh billi nitgħallmu mill-iżbalji tagħna u billi nħarsu lejn ċerti punti lingwistiċi minn perspettiva differenti.

L-ewwel punt li kien diskuss kien ilgrammatika preskrittiva.

Ħafna drabi ttraduttur ifittex għall-verżjoni t-“tajba” ta’ kelma billi jdur lejn il-grammatika jew fuq illingwista biex isib spjegazzjoni għaliex tinkiteb mod u mhux ieħor.

Madankollu, filgrammatika mhux dejjem insibu s-soluzzjoni, speċjalment minħabba li l-Malti huwa lingwa li għadha fi żvilupp relattivament bikri meta mqabbla ma’ ilsna ikbar.

Allura, f’xi każijiet, ikun aħjar li nitkellmu fuq tendenzi.

Il-grammatika deskrittiva (għall-kuntrarju ta' dik tradizzjonali u dik pedagoġika) titkellem proprju dwar it-tendenzi fl-użu mifrux tal-lingwa.

Hekk, il-lingwista jindikalna l-preferenzi fl-attribuzzjoni tal-ġens grammatikali, f'dawk li huma kostruzzjonijiet sintattiċi, eċċ. Is-Sur Farrugia silet eżempji mid-dokumenti tagħna ppubblikati f’Il-Ġurnal Uffiċjali talUnjoni Ewropea biex jagħti eżempji konkreti ta’ dawn it-tendenzi grammatikali.

Fir-rigward tas-sintassi, pereżempju, is-Sur Farrugia saħaq fuq l-użu ta’ Malti mexxej mingħajr ma nbiddlu s-sens.

B’mod ġenerali, veru li t-traduttur ikollu test li għandu jibqa’ leali lejh.

Madankollu, dan ma jfissirx li biex ikun fidil lejn il-messaġġ

oriġinali t-traduttur ma jistax jitbiegħed

sintattikament mit-test oriġinali, għax issintassi fil-lingwi mhux dejjem taqbel.

l-aċċent

Għalhekk, l-intuwizzjoni tal-kelliem nattiv hija importanti.

Bħala eżempju konkret, nistgħu nsemmu l-użu tal-artiklu fil-Malti.

Filwaqt li lIngliż jgħaddi mingħajr l-artiklu definit anke jekk it-tifsira tkun definita, il-Malti jeħtieġ lartiklu.

Ir-raġuni għal dan hi l-qafas semitiku li minnu tnissel ilsienna.

Fl-aħħar nett, u b’rabta ma’ dan kollu, is-Sur Farrugia insista fuq l-użu tal-espressjoni korretta tal-Malti fil-kitba tagħna.

Ittraduzzjonijiet litterali u l-kostruzzjonijiet kumplessi tas-sentenzi jtellfuna ħafna milli nużaw Malti idjomatiku, tant li jwasslu għal testi tqal u kkumplikati.

Punti grammatikali oħra li kienu diskussi kienu l-ġens grammatikali, l-ortografija (il-vokali talleħen meta tintuża u meta le, inkluż wara punteġġjatura), il-ġeminazzjoni u l-iżbalji talaċċent u l-prefissi.

Is-Sur Farrugia ħejja wkoll eżerċizzji tal-ortografija li saret korrezzjoni kollettiva tagħhom.

Barra minn hekk, hemm it-tentazzjoni li nkunu pronti noħolqu neoloġiżmi meta nkunu nistgħu nfissru ruħna xorta waħda b’espressjonijiet li jkunu diġà jintużaw fil-Malti.

Ms Borg hija traduttriċi mal-Kummissjoni Ewropea.

KELMA B’KELMA It-terminoloġija

In-nassa tal-proċeduri u tal-proċedimenti Alan Xuereb u Stephanie Anne Fenech Riċentement xi wħud mill-kollegi tagħna staqsewna jekk hemmx regola definita dwar ittraduzzjoni mill-Ingliż għall-Malti ta’ procedure u proceeding.

Din il-kwistjoni lingwistika hija waħda li kuljum tinqala’ flambitu legali fid-dipartimenti tal-Malti flistituzzjonijiet.

L-ewwel tweġiba li tiġina f’moħħna hija dik li b’mod sempliċistiku imma pjuttost ġustifikat ngħidu li procedure għandha tiġi tradotta bħala proċedura, u proceeding bħala proċediment.

Meta jistaqsuna x’inhi d-differenza fl-essenza (jekk hemm) bejn dawn iż-żewġ kunċetti ħafna drabi, b’mod spontanju, ngħidu li l-proċedura hija dak il-mekkaniżmu stabbilit mil-liġi sabiex titwettaq azzjoni legali — ilkonkretizzazzjoni miktuba ta’ prassi stabbilita — filwaqt li proċediment huwa (iktar) l-implimentazzjoni, l-azzjoni partikolari naxxenti minn dik il-proċedura.

Proċessi?

Proċeduri?

Proċedimenti?

Kif filġuni dal-**** maġistrati!

Madanakollu, mhux kollox hu kif jidher.

Mittabella ta’ hawn taħt wieħed jista’ jara l-użu varjat tal-kunċetti ta’ proċedura u ta’ proċediment f’kuntesti differenti.

Minn analiżi prima facie ta’ din it-tabella jidher ċar li ħafna drabi dawn it-termini huma interskambjabbli.

Fil-verżjoni Franċiża jidher li lanqas biss teżisti d-distinzjoni anglosassona — riflessa anki fil-vernakular legali Malti — għax kważi jużaw dejjem l-istess terminu: procédure.

LIngliżi, imbagħad, jidhru li m’għandhomx regola fissa ta’ kif u meta jintuża wieħed jew lieħor minn dawn it-termini.

l-aċċent

MALTI proċeduri

INGLIŻ

proċedura kontradittorja

LTQĠ nru 557

proċeduri għal miżuri provviżorji

LTQĠ nru.564

proċeduri għallgħoti ta’ kuntratti

LTQĠ nru 573

opposition proċedimenti ta’ oppożizzjoni (trade proceedings marks)

LTQĠ nru 559

proċedimenti ta’ revoka (trade marks)

LTQĠ nru 560

proċedimenti għal dikjarazzjoni ta’ invalidità (trade marks)

LTQĠ nru 562

proċedimenti ta’ appell (trade marks)

Dwar din it-tabella, forsi wieħed jista’ jinnota wkoll li fil-każ ta’ trade marks u ta’ bankruptcy proceedings wieħed juża l-kelma proċediment, kif jidher ċar mill-eżempji mogħtijin, meħuda mill-EUR-Lex (http://eurlex.europa.eu/mt/index.htm), u li jirriflettu wkoll illista tat-terminoloġija tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE.

FR+MT = Lista tat-terminoloġija tal-Qorti tal-Ġustizzja (LTQĠ) nru 556 EN: Judgment 02.09.2010 – case C-66/09 (patent law) EN: Judgment 10.04.2008 – case C-102/07 (trade marks) EN: Reference for preliminary ruling 2.07.2009 – case C-274/09

Proċediment ta’ Falliment Fis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (it-Tielet Awla) tat-3 ta’ Marzu 20111 naraw li filparagrafu 53 il-Qorti stabbiliet kif ġej: 1

l-aċċent

(MT) “53 F’każ ta’ insolvenza, il-personalità ġuridika tal-istabbiliment li tiegħu ġew ordnati x-xoljiment u l-istralċ permezz ta’ deċiżjoni ġudizzjarja teżisti biss għal skopijiet limitati, b’mod partikolari għall-ħtiġijiet ta’ din ilproċedura u sal-pubblikazzjoni tal-kontijiet tal-għeluq tal-proċedura

tal-istralċ.

Madankollu, tali stabbiliment huwa marbut,

sad-data tat-tmiem definittiv tal-eżistenza talpersonalità ġuridika tiegħu, li jwettaq l-obbligi

previsti fl-Artikoli 2 u 3 tad-Direttiva 98/59

imposti fuq min iħaddem”

Fil-ġurisprudenza tal-Qorti Ġenerali fil-kuntest

tat-trade marks insibu dan li ġej:

(MT) Kawża T-385/09: Sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-17 ta’ Frar 2011 — Annco vs UASI — Freche et fils (ANN TAYLOR LOFT) (“Trade mark Komunitarja — Proċedimenti ta’ oppożizzjoni — Applikazzjoni għat-trade mark Komunitarja verbali ANN TAYLOR LOFT — Trade mark verbali nazzjonali preċedenti LOFT — Raġuni relattiva għal rifjut — Probabbiltà ta’ konfużjoni — Artikolu 8(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 207/2009”).

Konklużjoni Huwa ċar li din il-kwistjoni mhix solvuta kompletament.

Għaldaqstant, għandha tittieħed deċiżjoni kemm jista’ jkun interistituzzjonali dwar l-użu ta’ dawn iż-żewġ termini.

Iddiskussjoni ma tiqafx hawnhekk.

Fil-lista tat-terminoloġija talQorti tal-Ġustizzja dawn huma tradotti — ittnejn li huma — bħala “ekonomija talġudizzju”.

Dr Xuereb u Dr Fenech ġuristi lingwisti mal-Qorti talĠustizzja tal-UE.

l-aċċent

It-termini ‘requirement’ u ‘provision’ Lorna Saliba Xi drabi l-kelmiet requirement u provision ikunu problematiċi.

L-esportatur li japplika għall-ħruġ ta’ ċertifikat ta’ moviment EUR.1 għandu jkun ippreparat sabiex iressaq (...) id-dokumenti kollha xierqa li jagħtu prova tal-istatus tal-oriġini tal-prodotti kkonċernati kif ukoll li l-ħtiġijiet l-oħra ta’ dan lAnness ġew issodisfati.

Tiftixa bażika hija biżżejjed biex wieħed jagħraf li t-traduzzjoni hi ħażina.

Fiddizzjunarju ta’ Aquilina (Volum 3), il-kelma requirements hija tradotta kondizzjonijiet u mhux ħtiġijiet.

Aquilina jagħti wkoll il-kelma bżonn, iżda f’kuntest differenti (jiġifieri fejn lużu tal-kelma kondizzjonijiet ma jkunx tajjeb).

L-eżempju li jagħti Aquilina huwa dan: Our immediate requirement is financial help.

Il-bżonn tagħna immedjat huwa għajnuna finanzjarja/tal-flus.

Jekk inżommu mal-eżempju ta’ fuq biex noħorġu d-differenza bejn il-ħtieġa jew ilbżonn u l-kondizzjoni jew ir-rekwiżit, nistgħu ngħidu li hemm bżonn li l-esportatur jagħmel ċerti affarijiet biex jinħariġlu ċertifikat u li dan il-bżonn ġie espress bil-miktub f’forma ta’ kondizzjonijiet jew rekwiżiti, li lesportatur għandu jissodisfa, fl-Anness.

Dan jgħodd ukoll għall-kelma provision, li filwaqt li xi drabi tkun qed tintuża fis-sens legali ta’ dispożizzjoni, drabi oħra tintuża sempliċement fis-sens ta’ forniment ta’ xi ħaġa.

Dawn iż-żewġ eżempji ta’ taħt juru żżewġ użi differenti tal-kelma provision:

Għalhekk, bla ħsara għall-paragrafu 2, din iddispożizzjoni ma għandhiex tapplika għallproċedura ta’ importazzjoni temporanja b’eżenzjoni parzjali mid-dazji. b) Whereas provision should be made for the possibility for the governments to take the appropriate measures in case of such disasters,the provision of constant aid should reduce their frequency.

Filwaqt li għandu jkun hemm dispożizzjoni li tagħti l-possibbiltà lill-gvernijiet li jieħdu l-passi meħtieġa fil-każ ta’ diżastri bħal dawn, l-għoti ta’ għajnuna kostanti għandha tnaqqas ilfrekwenza tagħhom.

Għalkemm mill-eżempji ta’ hawn fuq iddistinjoni fl-użu ta’ dawn il-kelmiet hija pjuttost ċara, jista’ jkun li f’każijiet oħra din id-differenza tkun waħda iktar sottili b’mod li tista’ twassal għal żbalji fit-traduzzjoni.

Ms Saliba hija traduttriċi mal-Kummissjoni Ewropea.

Stedina għal kontributi Din it-taqsima sservi biex nittrattaw aspetti terminoloġiċi li spiss jippreżentawlna diffikultà waqt ittraduzzjoni.

Nistednukom biex meta tiltaqgħu ma’ problemi bħal dawn, tikkontribwixxu permezz ta’ artikli qosra li jistgħu jservu ta’ għajnuna jew biex jagħtu spunt għal diskussjoni.

l-aċċent

MILL-GĦATBA ’L BARRA Aspetti Oħra

“Għandu jkollna rispett lejn il-Malti fl-identità tiegħu u nużaw Malti naturali, ċar u li jinftiehem.

Ma rridux li f'xogħolna lsienna nagħmlu minnu verżjoni tradotta ta' lingwa oħra.”

Il-Prof.

Albert Borg, waqt seminar għat-tradutturi fil-Lussemburgu, 14/12/2010

Nagħmluha ċara Alan Delia Jien u nistenna fil-kju fl-Uffiċċju tal-Passaporti f’Malta biex inħallas għal passaport ġdid, għajnejja waqgħu fuq din in-nota li kienet imwaħħla f’post prominenti:

f’Malta.

Kull fejn tħares, tista’ ssib tużżani ta’ eżempji ta’ kitba b’libsa formali u pompuża li tostor il-messaġġ minflok tagħmlu aktar evidenti.

Mhux faċli li tikteb sempliċi, trid taħseb sew dwar x’se tgħid u lil min tkun se tindirizza.

Il-benefiċċju hu li l-qarrejja tiegħek, li jippreferu kitba ċara u diretta, se jifhmuk aktar malajr.

F’xogħolna ta’ tradutturi, fejn ilkomunikazzjoni hija l-qofol ta’ dak li nagħmlu, il-kitba ċara hi ta’ importanza fundamentali mhux biss biex inwasslu l-messaġġ ta’ ħaddieħor imma wkoll biex inwasslu messaġġ dwarna nfusna: li aħna nies serji li nafu x’qed nagħmlu.

Wieħed mill-għanijiet tal-kampanja talKummissjoni Ewropea dwar il-kitba ċara hu li din ittejjeb l-immaġni tal-UE permezz ta’ kitba li tinftiehem minnufih.

Għal ftit sekondi bqajt ftit perpless, u matulhom kont għadni ma fhimtx li dik in-nota kienet tindirizza lili u lil min kien fil-kju miegħi, u li kienet qed tagħtini biċċtejn informazzjoni li kont se niġi bżonnhom fi ftit ħin.

Minflok din is-sentenza minfuħa, l-awtur seta’ uża Malti aktar sempliċi u kien jilħaq liskop tiegħu minnufih: “Nippreferu li tħallas b’ċekk jew debit/credit card.

Jekk se tħallas bil-kontanti, jekk jogħġbok ara li jkollok eżatt.”

Il-fenomenu tal-kitba pedantika mhuwiex wieħed li ssibu biss fl-uffiċini tal-Gvern 8

Din il-kampanja intrabtet bl-impenn li l-kitba ċara ssir parti integrali mill-kultura talKummissjoni (http://www.cc.cec/DGT/theme/ news.cfm?action=detail&id=2592&start=13).

Ilpubblikazzjoni Kif Tikteb Ċar (http:// ec.europa.eu/translation/writing/clear_writing/ how_to_write_clearly_mt.pdf), li hi parti minn din

il-kampanja, tinkludi pariri siewja ħafna għalina u għal kull min juża l-lingwa miktuba.

Hu minnu li n-natura ta’ ċerti dokumenti tippreżenta limitazzjonijiet fuq kemm wieħed jista’ jimmanipula t-test biex jagħmlu aktar sempliċi.

Mhux lakemm taqsam sentenza minn xi liġi jew direttiva, biex tagħmilha aktar mexxejja.

l-aċċent

Fil-liġijiet, b’mod partikolari, hu mandatorju li f’kull lingwa, in-numru ta’ sentenzi jkun listess, biex tiġi evitata konfużjoni jekk xi darba ssir referenza għal sentenza jew frażi partikolari.

Biss dawk li jidhru bħala limitazzjonijiet, għandna narawhom bħala parametri li fi ħdanhom nistgħu noperaw.

Hu minnu wkoll li ċerti frażijiet f’liġi ma tistax sempliċiment tibdilhom bi frażijiet oħra li jfissru l-istess.

Imma l-frażijiet li huma verament tekniċi mhumiex fil-maġġoranza.

Ilbiċċa l-kbira huma frażijiet b’tifsira ordinarja li għandhom biss riħa legali u jistgħu jinbidlu faċilment.

Fl-Ingilterra teżisti Kummissjoni dwar ilLingwa Sempliċi.

Xogħolha hu li tipprovdi servizzi editorjali u ta’ taħriġ fil-qasam tallingwa ċara.

Id-direttur tagħha, Martin Cutts, hu l-awtur tal-ktieb ‘Oxford Guide to Plain English’, li fuqu hu bbażat dan l-artiklu.

Dan ix-xogħol jinkludi diversi suġġerimenti prattiċi dwar kif wieħed jista’ jikteb ċar f’kuntesti differenti u anke dwar kif wieħed għandu jirrevedi xogħol ħaddieħor.

Il-ktieb jittratta temi bħall-biża’ mitterminoloġija legali, l-importanza ta’ punteġġjatura tajba, kif wieħed jeditja u jirrevedi kitba ta’ ħaddieħor, l-użu ta’ lingwaġġ ċar għall-internet u l-punti bażiċi ta’ dak li jikkostitwixxi preżentazzjoni ċara ta’ dokument, fost l-oħrajn.

Is-suġġerimenti għal kitba ċara jinkludu l-ekonomija fil-kliem, ilpreferenza lill-forma attiva fuq dik passiva, lużu ta’ verbi ħfief mimlija ħajja, u l-użu ta’ struttura li taqdi l-ħtiġijiet tal-qarrej.

L-‘Oxford Guide to Plain English’ hu disponibbli mil-Librerija tal-Kummissjoni: (http://www.cc.cec/DGT/library/) Is-Sur Delia huwa traduttur mal-Kummissjoni Ewropea u Korrispondent tal-Librerija tad-Dipartiment tal-Malti.

It-tielet konferenza dwar il-Lingwistika Maltija Michael Apweiler L-Għaqda Internazzjonali tal-Lingwistika Maltija (GĦILM) twaqqfet f’Ottubru 2007, fuq l-inizjattiva tal-Professur Thomas Stolz millUniversità ta’ Bremen, il-Ġermanja.

L-ewwel u t-tieni konferenza saru fi Bremen stess, u għadha kif saret it-tielet, f’post storiku u tassew adattat: l-Aula Magna tal-Università Qadima ta’ Malta, il-Belt Valletta.

Parti millprogramm saret f’Dar l-Ewropa, fil-binja tarRappreżentanza tal-Kummissjoni Ewropea u tal-Parlament Ewropew, li wkoll tinsab il-Belt.

Bħad-darbtejn ta’ qabel, il-programm kien varjat u mill-iktar interessanti.

Kien hemm, pereżempju, taħditiet b’suġġetti bħal “It-tlieta li aħna” (Stolz), “The direction of derivation between nouns and adjectives” (Plank), “Fixing the broken plural in Maltese” (Mayer, Spagnol u Schoenhuber), “From ‘lingwa talkċina’ to laboratory for language” (Vella u Seychell), “The Sfaxi (Tunisian) lexical element in Maltese” (Zammit), u bosta oħrajn, li wieħed jista’ jara fil-programm uffiċjali (http://www.um.edu.mt/linguistics/lingwistika2011/ conference_programme).

Fost il-parteċipanti kien hemm professuri u studenti mill-Università ta’ Malta, akkademiċi mir-Renju Unit, Franza, l-Istati Uniti, ilKanada u l-Ġermanja, tradutturi millKummissjoni Ewropea (Flavia Chetcuti, Mark Vella, Reuben Seychell) u mill-Parlament Ewropew, u ħafna oħrajn.

l-aċċent

Wara xi erba’ snin, din il-konferenza llum hija element stabbilit tar-riċerka lingwistika talMalti.

L-GĦILM tippubblika mhux biss ilminuti tal-konferenzi u l-laqgħat tal-Għaqda, iżda wkoll ILSIENNA – Our language, ġurnal lingwistiku, u IL-LINGWA TAGĦNA, serje li takkumpanja l-ġurnal ILSIENNA, kif ukoll papers fuq diversi aspetti tal-qasam.

Għalija, din il-konferenza kienet opportunità biex niltaqa’ ma’ bosta Maltin (u oħrajn mhux Maltin) li ħafna minnhom sirt nafhom tul iżżmien li ilni nitgħallem il-lingwa, fosthom numru ta’ nies li issa nista’ nsejħilhom ħbieb.

U aspett mhux negliġibbli: nista’ nitkellem bilMalti (għalkemm hu veru li fl-istituzzjonijiet tal-UE wkoll hawn ħafna opportunitajiet li nagħmel dan).

U anki jekk m’iniex akkademiku tal-Lingwistika, u parti kbira mittaħditiet kienu speċjalizzati wisq għalija, dejjem nista’ nitgħallem xi ħaġa, u niskopri aspetti ġodda tal-Malti.

Aktar minn hekk, din id-darba ġejt intervistat mit-televiżjoni Maltija – bil-Malti!

Is-Sur Apweiler huwa traduttur Ġermaniż malKummissjoni Ewropea, il-Lussemburgu.

Reċensjoni: It-Teżawru Mark Vella ‘It-Teżawru’ ta’ Albert Agius reġa’ ħareġ f’edizzjoni aġġornata u mkabbra wara li deher għall-ewwel darba fl-2000.

Fl-istess sena wkoll, kien ħareġ ‘Id-Dizzjunarju Malti u Teżawru tal-Malti Mħaddem’ ta’ Mario Serracino Inglott.

Lil hinn mill-koinċidenza tas-snin, il-ħruġ ta’ xogħlijiet bħal dawn jixhed l-għatx li għad hemm f’diversi oqsma tallingwa biex il-Malti jikseb id-dinjità mhux biss bil-proklamazzjonijiet ideoloġiċi, iżda b’sisien akkademiċi li fuqhom jista’ jkompli jinbena u jiġi studjat.

Il-Malti, anki f’oqsma bħal dawn, għadu jbati minn żvantaġġ storiku, fis-sens li 10

għadu nieqes minn bosta għodda u pubblikazzjonijiet li ilhom ħaġa komuni għallbqija tal-ilsna.

Pubblikazzjonijiet bħal dawn isiru aktar essenzjali fid-dawl tal-ħidma tat-traduzzjoni u l-interpretazzjoni fl-Istituzzjonijiet Ewropej.

Għadna ’l bogħod ħafna minn apprezzament xieraq tal-mod kif intlaqtet id-dinja tal-ilsien Malti bl-inklużjoni tiegħu bħala lingwa uffiċjali tal-Unjoni Ewropea.

Il-volum enormi ta’ kontenut iġġenerat mill-Istituzzjonijiet ifisser li l-Malti jkollu jaffronta sfidi lingwistiċi li qatt ma kellu jaffrontahom tul eluf ta’ snin, u għalhekk il-ħidma speċifika tagħna tħaddem l-ilsien għal skopijiet partikolari ħafna li jmorru lil hinn millingwa għall-użu ġenerali li lkoll tgħallimna.

Teżawru, għalhekk, huwa għodda essenzjali biex wieħed jagħmel dak il-pass meħtieġ millingwa bażika tal-komunikazzjoni komuni għal-lingwa speċifika u speċjalizzata li jitolbu t-testi tal-Unjoni Ewropea.

Il-ktieb ta’ Agius jista’ jitqies bħala għodda mill-aktar siewja f’dan il-każ, għaliex l-entrati tiegħu huma eżawrjenti u jipproponu kemm jista’ jkun possibiltajiet ta’ sinonimi u antonimi.

Dan isir ukoll bis-saħħa ta’ politika lingwistikaeditorjali inklużiva u li tħares lejn l-ilsien fiddimensjonijiet kollha tiegħu, mill-istoriku u larkajku sal-kontemporanju, b’tali mod li tteżawru jista’ jservi lil utenti diversi, millkittieb kreattiv sat-traduttur, l-interpretu u kull min juża l-lingwa b’mod immirat.

Għall-ottika tagħna ta’ ħaddiema tal-Malti

barra minn pajjiżna, interessanti l-fatt li dan

mill-imħabba għal ilsien pajjiżu, hawnhekk

l-aċċent

għandna eżempju ta’ xi ħadd li, x’aktarx bħalna, ra l-ilsien minn barra, forsi b’inqas kuntatt mill-kelliem Malti f’Malta, iżda forsi wkoll b’nuċċali ġdid li jġiegħlek tħares lejn illingwa skont il-ħtiġijiet usa’ tagħha.

Bħalma aħna sikwit nissieltu biex bħallikieku nġeddu l-Malti u nsaħħuħ sabiex ikun kapaċi jilqa’ għall-isfidi ta’ dinja li għadha ġdida għalih, l-istess dan it-teżawru jirfed l-istudji tal-Malti u jipprovdi għodda speċjalizzata oħra biex niktbu lsienna b’mod li jixraq lid-dinja tal-lum.

Is-Sur Vella huwa l-Kap tal-Unità 2 tad-Dipartiment talMalti tal-Kummissjoni Ewropea.

Prof. Pietru Pawl Saydon, li ddedika tletin sena minn ħajtu jaqleb il-Bibbja kollha għall-Malti mil-lingwi oriġinali, f’Marzu li għadda għalaq 40 sena mejjet.

Saydon twieled fl-1895 fiżŻurrieq u kien ordnat qassis fl-1919 wara li studja fis-seminarju u flUniversità Rjali ta’ Malta.

Kompla bl-istudji fl-Istituto Biblico ta’ Ruma.

Bejn l-1931 u l1964 kien professur tal-Kotba Mqaddsa u talLhudi fl-Università Rjali ta’ Malta.

Kien ilpresident tal-Għaqda tal-Malti (Università) bejn l-1931 u l-1941.

Saydon kien rispettat ħafna f’Malta u flEwropa, speċjalment qalb il-Biblisti u l-esperti tal-lingwi Orjentali.

Kien jitkellem b’ħafna lingwi fosthom l-Għarbi, l-Aramajk u s-Sirjan, flimkien mal-lingwi ewlenin Ewropej.

Kien jaf b’mod impekkabbli l-Latin.

Fl-1966, lUniversità Rjali ta’ Malta tatu d-Dottorat filLetteratura (Honoris Causa).

Karm Sant, student u ħabib ta' Saydon,

jirrakkonta li: “Ix-xogħol tiegħu [ta’ Saydon] tal-Bibbja nistgħu ngħidu li beda fl-1920.

Meta ġie minn Ruma, Alfons Marija Galea u Pietru Pawl Grima milli jidher ftiehmu ma’ Saydon sabiex bejniethom it-tlieta jittraduċu l-Bibbja kollha mill-bidu sal-aħħar.

Milli jidher qassmu x-xogħol b’mod li Saydon ħa l-bidu tal-Bibbja u l-oħrajn il-bqija.

Saydon beda jittraduċi lĠenesi mill-Ebrajk (mil-Lhudi) filwaqt li loħrajn ma kinux jafu bil-Lhudi. […] Però sal1932 kienu dawn it-tlieta li flimkien ittraduċew il-Bibbja kollha kemm hi […] Saydon baqa’ sejjer bix-xogħol tiegħu mill-Grieg u millEbrajk sakemm fl-1958 ittraduċa l-Bibbja kollha.” 1

Sergio Grech iqis lil Saydon bħala “eċċezzjoni fil-kleru Malti ta’ dik il-ħabta” u jiddeskrivi lħajja ta’ Saydon bħala “konfront kontinwu: konfront mhux biss ma’ ċertu element politiku imma fuq kollox ma’ dak ekkleżjastiku.”2 Is-Sur Carmel Bezzina, l-awtur tal-ktieb ‘Saydon – Biblista u studjuż tal-Malti’ tana din l-intervista:

Mistoqsija (M): Int taf sew lil Saydon mirriċerka.

Iżda qatt iltqajt miegħu?

Tafu bħala personalità pubblika?

Tweġiba (T): Meta miet Saydon kont għadni żagħżugħ ta’ għoxrin sena, student lUniversità.

Jisgħobbija ngħid li lil Saydon ma kontx nafu u qatt ma rajtu.

Kont midħla ħafna ta’ kitbietu, prinċipalment it-traduzzjoni Biblika tiegħu, billi fis-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija (MUSEUM) minn dejjem din ilverżjoni użajna fit-tagħlim tad-duttrina, iżda b’xorti ħażina jkolli nistqarr li personalment qatt ma ltqajt ma’ Saydon wiċċ imbwiċċ.

“Diskors tal-għeluq f’gieħ il-Prof.

Prof. Dun Karm Sant”, Leħen il-Malti, Sena LX, Għadd 27, (Malta: L-Għaqda tal-Malti (Università), 1991,) 20-22.

Sergio Grech, “L-Element tal-Konfront f’Monsinjur Pietru Pawl Saydon”, Il-Malti, Ħarga LXXIX (Malta, LAkkademja tal-Malti – Klabb Kotba Maltin, 2007), 6379.

l-aċċent

M: Huwa ġust li niftakruh l-aktar, jekk mhux biss, bħala t-traduttur tal-Bibbja?

T: Li lil Saydon niftakruh kważi esklużivament bħala dak li qaleb għall-Malti l-Kotba Mqaddsa mill-ilsna oriġinali huwa ġust sa ċertu punt biss.

Huwa minnu li t-traduzzjoni biblika hija l-magnum opus tiegħu.

Iżda, minnaħa l-oħra, Saydon ħallielna għadd kbir ta’ xogħlijiet ta’ natura lingwistika u letterarja li jkun dnub jekk inwarrbuhom fil-valutazzjoni ta’ dan il-personaġġ.

Ix-xogħlijiet lingwistiċi tiegħu, ngħidu aħna, jixhdu l-livell akkademiku għoli ta’ Saydon hekk li nistgħu nqisuh, bla ma niżbaljaw, fost l-istudjużi ewlenin tal-lingwistika li pproduċa pajjiżna.

M: X'sehem kellu Saydon biex il-Malti jsir lilsien nazzjonali?

X'saram ġabitlu l-ġlieda tieghu favur il-Malti?

T: Aspett ieħor importanti ta’ Saydon filqasam tal-Malti huwa l-kontribut tiegħu filġlieda sakemm il-Malti kiseb drittijietu bħala lilsien nazzjonali tal-pajjiż.

Fl-1931, fl-eqqel ta’ dik li baqgħet magħrufa bħala l-Kwistjoni talLingwa, Saydon kien minn ta’ quddiem nett fit-twaqqif tal-Għaqda tal-Malti (Università), u ma ddejjaqx jidentifika ruħu mal-kawża talMalti minkejja li dan m’għenux biex jimxi ’l quddiem fil-karriera akkademika tiegħu.

Għamel snin twal editur tar-rivista Leħen ilMalti, l-organu uffiċjali tal-Għaqda.

Leditorjali li kiteb tul dawn is-snin jikxfu lattitudni militanti tiegħu fid-difiża u lpromozzjoni tal-Ilsien Malti.

M: Xi grammatika ppropona Saydon għallMalti?

T: Bħala prinċipju, Saydon kien jimxi fuq ilgrammatika tal-Malti kif imfassla mill-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti (aktar tard magħrufa bħala l-Akkademja tal-Malti) fit-Tagħrif fuq ilKitba Maltija, maħruġ fl-1924.

Kien hemm xi aspetti ta’ din il-grammatika li Saydon ma qabilx magħhom, u għal dan kellu r-raġunijiet tiegħu – raġunijiet b’saħħithom, imsejsin fuq 12

argumenti xjentifiċi.

Iżda bħala regola kien jimxi mal-grammatika uffiċjali tal-Għaqda talKittieba tal-Malti.

M: X'karatteristiċi partikolari (lessikali, sintattiċi, letterarji) għandha t-traduzzjoni talBibbja ta' Saydon?

T: L-ewwel nett irid jingħad li din ittraduzzjoni trid tittieħed fil-kuntest ta’ żmienha: żmien meta l-Malti kien fil-proċess li jisseddaq bħala lsien awtonomu, l-ilsien ta’ poplu b’identità proprja.

Għaldaqstant ilkittieba tal-Malti kienu jagħmlu dak kollu li jistgħu biex il-Malti jħarsuh mit-‘tniġġis’ ta’ ilsna barranin u jippreservawlu s-safa tiegħu.

Saydon kien jemmen li l-Malti jkun fl-aqwa tiegħu meta jżomm il-karatteristiċi tiegħu ta’ lsien Semitiku.

Il-lessiku tat-traduzzjoni ta’ Saydon huwa, fil-qofol tiegħu, lessiku semitiku.

Fil-binja tas-sentenza wkoll kien ifittex li jżomm is-sintassi Semitika, bil-verb jiġi qabel is-suġġett bħalma nsibu fl-Għarbi u f’ilsna oħra Semitiċi.

Karatteristiċi oħra li jikkontribwixxu għall-ġmiel letterarju tal-kitba tal-Prof.

Saydon huma l-frażjoloġija u l-idjoma li, waqt li tkun qed taqra, ma tistax ma tħossx dik il-ħlewwa u l-mużikalità li jagħmlu din ittraduzzjoni xogħol verament letterarju.

Is-Sur Said huwa traduttur mal-Kummissjoni Ewropea.

Din il-pubblikazzjoni hija disponibbli wkoll f'dan l-indirizz

Jekk tixtieq tikkontribwixxi f'dan il-bulettin, iktbilna hawn: l-accent@ec.europa.eu

Koedituri: Alessandro Mangion u Louise Vella Distribuzzjoni: Rowena Schranz u Maryann Agius Impaġnar: Chris Galea u Alan Delia

Ċaħda

Il-Kummissjoni Ewropea, u kwalunkwe persuna li taġixxi f'isimha, mhumiex responsabbli għall-użu li jsir jew li jista' jsir mit-tagħrif inkluż f'din il-pubblikazzjoni.

Dan il-bulettin mhuwiex pubblikazzjoni uffiċjali, u la l-Kummissjoni, u lanqas is-servizzi tagħha, ma huma marbutin b'xi mod jew ieħor mill-kontenut tiegħu.


VETTURI L-adeżjoni ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea fl2004 u r-rikonoxximent tal-Malti bħala lingwa uffiċjali tal-Unjoni, taw bidu għal realtà lingwistika ġdida.

Lil hinn mis-sentimenti patrijottiċi u patrimonjali lejn il-Malti millGvern u l-poplu, dan sarraf f'kundizzjonijiet amministrattivi u legali ġodda għall-Malti li nneċessitaw l-iżvilupp tax-xenarju lingwistiku ta' Malta minn wieħed diglossali1 għal wieħed verament bilingwi.

L-Ingliż ma ntmessx.

Imma f'dak kollu li qabel konna nserrħu fuq lIngliż biex ninqdew, issa ma baqax possibbli.

Il-liġijiet u regolamenti Ewropej kollha jridu jkunu bil-Malti.

Dal-kuntest ma jippermettix għażla bejn ilvokabularju Ingliż u dak Malti.

Il-vokabularju Malti sar indispensabbli u obbligatorju.

U għalkemm wieħed jista' jadotta attitudni ta’ "kollox jgħaddi"2, jew li "l-Malti jiddobba skont il-kuntest", dan ma jibqax sostenibbli u l-lingwa bħala komunikazzjoni ma tibqax affidabbli meta wieħed jittratta suġġetti kumplessi u speċjalizzati.

Xi ftit eżempji huma: • Standards tal-vetturi • Telematiċi • Standards tas-sikurezza fl-ikel • Sustanzi kimiċi f'kull ħaġa immaġinabbli • Regoli tas-swieq finanzjarji • Rappurtar finanzjarju u kontabilità • Ajrunawtika

riċerka jew diskussjonijiet terminoloġiċi li jieħdu s-snin, xhur u spiss lanqas ġimgħat.

It23 lingwa tal-UE jkollhom l-istess skadenza li jridu josservaw biex ma jxekklux il-proċedura leġiżlattiva kumplessa tal-UE.

Il-verżjonijiet lingwistiċi kollha jridu jkunu disponibbli skont dik l-iskadenza, inkella l-proċess leġiżlattiv jiġi ppreġudikat u l-liġi tissogra tisfaxxa fixxejn3.

Din l-urġenza teħtieġ azzjoni terminoloġika fil-pront u affidabbli, u mingħajr ħafna dewmien u diskussjonijiet inkonklużivi.

Fuq mekkaniżmu u metodoloġija 4 razzjonalizzata , b'ħarsien għall-ISO5 dwar itterminoloġija, biex nirrappreżentaw il-kunċetti tekniċi rilevanti.

Illum qed nippreżentaw lista ta' termini b'rabta ma’ standards tal-UNECE6 dwar il-vetturi, liema standards ġew adottati mill-UE.

Listandards kienu jittrattaw, fost l-oħrajn, libbrejkjar, il-ħġieġ, u d-dwal tal-karozzi, u lvetturi tal-idroġenu.

Għall-prattiċità tattfittxija, is-sekwenza hija alfabetika Ingliża.

Illista hija bbażata fuq l-entrati li jinsabu filIATE u jinkludu t-termini Ingliżi (EN), dawk korrispondenti Maltin (MT), u fejn kienu disponibbli, il-Franċiżi (FR) u Ġermaniżi (DE).

Aktar referenzi u spjegazzjonijiet jistgħu jinkisbu billi tikkonsulta l-IATE (http://iate.europa.eu).

Reuben Seychell it-Terminologu tad-Dipartiment tal-Malti il-Kummissjoni Ewropea

Meta toħroġ leġiżlazzjoni din mhux se toqgħod tistenna xi lingwa biex tagħmel 3

2 Jew li "l-Malti ma jiddistingwixxix bejn oġġett u ieħor għax m'hemmx differenza kbira": bl-argument tassinonimija, argument li jattakkaw lingwisti kbar bħal de Saussure pereżempju f'De Saussure, Ferdinand, Cours de Lingistique Générale, Paris, 1965, p.118.

Ara, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE, il-Kawża C 263/1995, il-Ġermanja v Kummissjoni, is-Sentenza tal-Qorti, il-paragrafu 32.

inizjattiva

MT magna tal-punt H tridimensjonali radda mibruxa strument għall-brix wiċċ għall-brix barxa test tar-reżistenza għall-brix kisi reżistenti għall-brix mola tal-brix assorbenti tolleranza tal-ħxuna aċċettabbli bieba għall-aċċess akustiku angolu reali tat-torso ħin ta' attwazjoni attwazzjoni tefgħa taċ-ċilindru tal-brejk koeffiċjent tal-aderenza kurva tal-utilizzazzjoni tal-aderenza aderenza utilizzata aġġustament trattur agrikolu sistema tat-tindif tal-arja filtru tal-arja arja maqbuda dħul tal-arja brejk bl-arja kkompressata kompartiment tal-arja erbeg sistema tal-arja kundizzjonata kontenitur totalment kompost

Druckluftbremse

jalterna alternejter temperatura ambjentali ankraġġ angolu angolu tal-inċidenza devjazzjoni angolari aġġustament angolari tas-sit separazzjoni angolari erja annulari couronne antenna sistema antilokk tal-brejkijiet (ABS) système anti-blocage (SAB) saff ta' applikazzjoni couche application kors tal-applikazzjoni course de serrage marka tal-approvazzjoni tul tal-ark erja tal-viżjoni secteur de vision aspirazzjoni aspiration assemblaġġ assemblage montatura ajustage unità bi ħġieġ doppju asimettriku ħġieġ doppju asimettriku double vitrage dissymétrique pressjoni asimptotika filkompartiment atmospheric humidity umdità atmosferika

orjentazzjoni

li jinstema'

pressjoni auto-frettage

tal-brejkijiet

ibbrejkjar awtomatiku

apparat awżiljari ta' rilaxx

tagħbija fuq il-fus

tul tal-fus

armar tad-dahar u l-magħqad

paġna

suppliment ma’

magħqad tad-dahar tieqa ta' wara baffle test bit-twaqqigħ ta' balla test bil-balla pern orizzontali tal-bolberings test tal-impatt tal-balla reżistenza tal-penetrazzjoni tal-balla ostaklu bażi pjanċa tal-bażi lott imċanfar imblukkar blower bodi karrozzerija sistema ta' ġestjoni talevaporazzjoni sistema tal-evaporazzjoni bolt bonit bor titqib konfini tat-tħaddim funzjonali limitu ta' funzjonament kejbil Bowden kaxxa brejk brejk attwatur tal-brejk pressjoni tal-attwatur tal-brejk għafsa(iet) tal-brejk immuntar tal-brejk

kamm tal-brejk

armar tal-brejk

pressjoni fil-kompartiment tal-brejk

konfigurazzjoni taċ-ċirkwit tal-brejk

ċilindru tal-brejk

domanda tal-ibbrejkjar

tanbur tal-brejk

fattur tal-brejk

forza tal-ibbrejkjar

distribuzzjoni tal-forza tal-ibbrejkjar

mezz ta' tħaddim tal-brejkijiet

torque minimu utli għat-tħaddim talbrejk

torque għat-tħaddim tal-brejk

liver tal-brejk

firrodu tal-brejk

apparat ta' detezzjoni tat-tagħbija

fuq il-brejk

torque prodott mill-brejk

pedd tal-brejk

pressjoni tal-irtirar tal-brejk

konnessjoni tal-bsaten tal-brejkijiet

nagħla tal-brejk

valv tal-brejk

ċiklu tal-ibbrejkjar

sistema ta' distribuzzjoni talibbrejkjar

ġeometrija tal-ibbrejkjar

prestazzjoni tal-ibbrejkjar pressjoni tal-ibbrejkjar sinjal tal-ibbrejkjar wiċċ għall-ibbrejkjar sistema tal-ibbrejkjar torque tal-ibbrejkjar

paġna

component glazing

paġna

MT oriġni tal-frattura fraġiltà bokkla ħġieġ kontra l-balal rata tal-ħruq karatteristiċi tal-ħruq distanza tal-ħruq test tal-imġiba tal-ħruq distanza maħruqa pressjoni tal-fqigħ piż tan-natka kompartiment għall-ikkalibrar kalibrar standards tal-kalibrazzjoni kamxaft kantiliver kapasiter ċilindrata fibra tal-karbonju, karbonfajber karburatur kerrikot forma folja tal-akriliku fondut katalist ċellola linja taċ-ċentru pjan taċ-ċentru pjan taċ-ċentru tal-okkupant (CPO) ċentrojdi ċanfir kanal xażi

reżistenza għall-kimiki

aberrazzjoni kromatika

unità ta' ċirkwit

xaqq ċirkolari

apparat għall-ikklampjar

komponent tal-klassi 0

komponent tal-klassi 1

komponent tal-klassi 2

laxkezza

rota bis-snien

prestazzjoni kiesħa

startjar ta' magna kiesħa

startjar ta' magna kiesħa

sistema ta' teleskopju talkollimazzjoni

test tat-teleskopju tal-kollimazzjoni

kolliżjoni

test tal-identifikazzjoni tal-kuluri

temperatura tal-kulur

sistema kombinata ta' bbrejkjar ta'

reżistenza

kombustjoni

kamra tal-kombustjoni

prodott tal-kombustjoni

sistema kumplessa ta’ kontroll

elettroniku tal-vettura

ħġieġ komponenti

komponent tal-ħġieġ

materjal kompożitu

brejk bl-arja kkompressata

sistema ta' bbrejkjar bl-arja

kkompressata

kompartiment tal-arja kkompressata

Druckluftbremse

suppliment ma’

MT proporzjon ta' kompressjoni forza kompressiva karozza kunċettwali kondensazzjoni kondenser apparat tal-kundizzjonament konnekter vettura tas-sit tal-kostruzzjoni kontenitur grupp ta' kontenituri ibbrejkjar kontinwu kontroll kontroll trażmissjoni tal-kontroll unità ta' kontroll unità ta' kontroll likwidu berried, sustanza użata għat-tkessiħ sustanza użata għat-tkessiħ, likwidu berried korrużjoni kontroll tal-forza tal-aġġanċament ras l-agganċ sporġenza tal-agganċ sengħa krankxaft ħabta xegħir test tas-sega valur tal-qata' traversa kurvatura

ħġieġ kurvat

ħġieġa kurvata

xifer maqtugħ

pressjoni tal- konnessjoni

punt tal-qtugħ

pressjoni tal-iskonnessjoni

ċiklu

ċilindrata

saff ta' konnessjoni għad-dejta

arja viżibbli

forza tad-deċelerazzjoni

dekompożizzjoni

sinjal tad-domanda

angolu tad-dahar tas-sit

deżinjazzjoni

erja tal-iżvilupp tal-windskrin

angolu tad-devjazzjoni

apparat għall-aġġustament

kompartiment tal-brejk b'dijaframma

diżil

twebbis differenzjali

aġent għad-diffużjoni

valur diġitali tad-domanda

kontroll direzzjonali

paġna

MT skulurament żarmar skrin tal-wiri distributur pilastru diviżorju tieqa doppja vettura b'żewġ sulari unità bi ħġieġ doppju forza ta' reżistenza toqba għall-iskular dixx għall-qtar drajvxaft mogħdija tas-saħħa tal-magna mogħdija tas-saħħa tal-magna sewwieq viżibbiltà tas-sewqan apparat tal-uqiegħ għoli tal-waqgħa brejk tambur manikin ċiklu tat-tħaddim radju tad-dawrien dinamiku dajnamo dinamometru iċaqlaq it-terrapien jew ħamrija

riġenerattiv

stat ta' ċarg elettriku

sistema ta' kontroll elettroniku

ibbrejkjar ta' emerġenza

valvi rilej ta' emerġenza

emissjonijiet

sistema ta' bbrejkjar ta' reżistenza

kompartiment tal-ħżin tal-enerġija

trażmissjoni tal-enerġija

ingaġġ

blokka tal-magna

brejk tal-magna

familja tal-magna

linja tal-provvista tal-fjuwil

bokka tad-dħul

test tar-reżistenza għall-ambjent

part tal-kontenitur

bokka tal-ħruġ

ġenb espost

prodott tal-plastik estruż

analiżi tal-modalitajiet u l-effetti talħsarat

eżawriment

analiżi skont ir-radika tal-ħsarat

linja ta' alimentazzjoni

pompa ta' alimentazzjoni

għata tal-pannu

paġna

suppliment ma’

madgards fajberglass marka ta' fiduċja kamp viżiv agganċament tal-irmonk ċiklu tal-mili frammentazzjoni fina materjal jobrox magħrbul sew kontenitur lest test tar-reżistenza għan-nar l-ewwel regolatur tal-pressjoni ffittjar fitting fittjatura propagazzjoni tal-fjammi tieqa tal-osservazzjoni reżistenti għall-fjammi flanġ ħġiġiet ċatti u kurvati ħġieġa ċatta panew tal-ħġieġ ċatt windskrin ċatt toleranza għaċ-ċatt test tal-flessibbiltà linja flessibbli tal-fjuwil plastik flessibbli ħġieġ tal-plastik flessibbli ħġieġa tal-plastik flessibbli sufrun kompartiment tar-regolazzjoni tallivell tal-fjuwil ħġieġ float labra tas-sufrun flotazzjoni

fanal kontra ċ-ċpar

saqaf jintewa

armar tas-saqajn u r-riġlejn

trattur forestrali

teknika tal-iffurmar

pannell iħares 'il quddiem

erja tal-viżjoni ta' quddiem

ħġieġ iħares 'il quddiem

punt tal-ksur

frammentazzjoni

xejra tal-frammentazzjoni

test tal-frammentazzjoni

qafas

frizzjoni

brejk bil-frizzjoni

tieqa tal-ġenb ta' quddiem

alimentazzjoni

fetħa sħiħa

ċikli kompleti

attwazzjoni b'tefgħa sħiħa

kabinett għad-dħaħen

diflessjoni tal-galvanometru

laxkezza gerboks proporzjon tal-ingranaġġ proporzjon ta' dawrien tal-ger

paġna

gerwiela ġeometrija géométrie ħġieġa vitre ħġieġ-plastik ħġieġa tal-ħġieġ-plastik vitre en verre plastique ħġieġa ta' sikurezza tal-ħġieġ-plastik windskrin tal-ħġieġ-plastik ħġieġ vitres ħġieġa komponenti xifer tal-ħġieġa materjal għall-ħġieġ ħġieġa (panew tal-ħġieġ) vitrage bażi 'go-no go' méthode de «passe, passe pas» qatgħa gradilja qtugħ mill-art garde au sol għoli tal-vettura mill-art garde au sol du véhicule sistema ta' gwida punt H buttuna tidher mill-punt H bouton de visée du point «H» balla tal-azzar imwebbes ebusija dureté konfigurazzjoni hardware-in-theconfiguration matériel dans la loop

rbit tas-sikurezza

kejl taċ-ċpar

ħabta tar-ras

test b'mudell ta' ras

piż tal-mudell ta' ras

skambjatur tas-sħana

telfien tas-sħana

inforra kontra s-sħana

lqugħ kontra s-sħana

għoli

għoli tal-waqgħa

għoli tas-segment

valur tal-Kriterji tal-Korriment tarRas

wiċċ b'aderenza għolja

sors tad-dawl ta' punt ta' intensità

għolja

kisi bit-tgeżwir

rata tal-ħruq orizzontali

prestazzjoni sħuna

ħawżing

brejk idrawliku

b'enerġija maħżuna

trażmissjoni ta' enerġija idrawlika

pressjoni idrawlika

pompa idrawlika

sospensjoni idrawlika

trażmissjoni idrawlika

sistema ta' trażmissjoni idrawlika

sistema tal-konverżjoni tal-idroġenu système de conversion de

filtru tal-idroġenu

sonda tal-idroġenu

vettura li taħdem bl-idroġenu

vettura tal-idroġenu

paġna

suppliment ma’

MT sospensjoni idropnewmatika tħaddim ta' magna li mhix ingranata tħaddim ta' magna li mhix ingranata veloċità mingħajr ingranaġġ ignixin test tal-immersjoni impatt pjanċa tal-impatt impattur firxa ta' difett impermissibbli bozza inkandexxenti fanal inkandexxenti direzzjoni tal-inċident dawl inċidentali angolu tal-inklinazzjoni tal-windskrin ċirkwit indipendenti sistema indipendenti ta' bbrejkjar ta' reżistenza indiċi strument indikatur indiċijiet tad-diffikultà rota kkontrollata indirettament sistema tal-ibbrejkjar bl-inerzja ibbrejkjar bl-inerzja appart għall-kontroll tal-inerzja dinamometru tal-inerzja mass tal-inerzja benniena għall-ġarr tat-trabi tonfoħ injezzjoni injezzjoni fil-forma bokka

xaft tat-trażmissjoni

daħħal

installazzjoni

angolu tal-istallazzjoni

pannell tal-istrument

manifold tad-dħul

sistema integrata ta' bbrejkjar ta'

reżistenza

magna ta' kombustjoni interna

ħadid

ġett

ġog

ġonta

vettura mgħobbija

ħġieġa laminata

ħġieġa laminata

injam iebes laminat

ċinturin tal-ħoġor

serje tal-akbar erja żviluppata

aċċelerazzjoni laterali

gass tat-test tan-nixxija

vettura li tinstaq mix-xellug

għolli

fus jogħla

kaxxa tad-dawl

paġna

mogħdija tad-dawl tixrid tad-dawl trażmissjoni tad-dawl trażmittanza tad-dawl assorbitur tad-dawl bokka tal-ħruġ tad-dawl test tat-trażmissjoni tad-dawl valur limitu b'effiċjenza mnaqqsa metru lineari inforra tagħbija kompartiment tal-imblukkar fanal ksenon b'ark twil aġġustament lonġitudinali tas-sit pjan lonġitudinali taċ-ċentru pjan lonġitudinali mezzan tal-vettura

armar tal-parti t'isfel tar-riġel piż tal-parti t'isfel tas-sieq

sospensjoni mekkanika

trażmissjoni mekkanika

pjan mezzan

pressjoni medja

ratio tal-aspett nominali

ħxuna nominali

wisgħa nominali tad-diskrepanza

soluzzjoni tas-sapun ma tobroxx

valv unidirezzjonali

pożizzjoni normali tas-sewqan

firxa operattiva normali

paġna

telf tat-trasparenza wiċċ b'aderenza baxxa

suppliment ma’

żennuna zennuna erja ta' oskurazzjoni ottan aċidu olejku sistema dijanjostika ta' abbord oskurazzjoni opaka saqaf jinfetaħ operazzjoni devjazzjoni ottika distorsjoni ottika test tad-distorsjoni ottika kwalitajiet ottiċi sinjal ottiku ta' twissija ħġieġa mill-ħġieġ laminat ordinarju windskrin mill-ħġieġ laminat ordinarju sustanza organika polimerika folja komponent ta' barra qoxra esterna fibra ta' barra pressjoni esterna overdrive limitatur ta' tagħbija eċċessiva regolatur tal-ispid eċċessiv

dawrien żejjed tal-istering overwrap pedding panil parallel vit Parker brejk tal-parkjar prestazzjoni tal-brejk tal-parking sistema tal-ibbrejkar tal-parking

part partikoli diviżjoni ħġieġa diviżorja diviżjonar prestazzjoni ikklampjar periferali żona periferali firxa ta' żball permissibbli ta' proċess varjabbli impatt perpendikolari ras taparsi ibbrejkjar ikkoordinat ċellola fotoelettrika osservatur fotometriku viżjoni fotopika saff fiżiku pittogramma pilastru pajp pistun ras tal-pistun

bastun taċ-ċilindru rota bis-snien ċentru ta' fus ħġieġa tal-plastik materjal tal-ħġieġ tal-plastik ħġieġa bil-wiċċ tal-plastik laxkezza plajwudd pnewmatiku linja tal-kontroll pnewmatiku

paġna

oleat tal-potassju

vettura bil-magna

pressjoni

kumpressur, karikatur tal-pressjoni compresseur

pompa tal-pressjoni

regolatur tal-pressjoni

mekkaniżmu għat-tnaqqis tallimiteur de pression

pressjoni

valv għall-ħruġ ta' pressjoni żejda

valv għat-tnaqqis tal-pressjoni

immaġni primarja

karatteristika ewlenija

assi tal-projezzjoni

teknika tal-projezzjoni

fluss tal-polz

veloċita tat-tħaddim tal-pompa

valv tripplu ta' azzjoni rapida

punt ta' referenza għas-sits

radjazzjoni

sors tar-radjazzjoni

angolu tal-inklinazzjoni

firxa tal-kontroll

ħġieġa ta' wara

tieqa tal-ġenb ta' wara

tieqa ta' wara

viżjoni ta' wara

reċipjent

forza tal-ibbrejkjar ta' referenza

pitrolju ta' referenza

petrol ta' referenza

standard tar-riflettezza

refuelling connection or receptacle konnessjoni jew reċipjent għall-mili raccord ou embout de remplissage

riġenerazzjoni

regular light transmittance

trażmittanza tad-dawl regolari

relative spectral luminous efficiency effiċjenza relattiva tal-luminożità

sensittività spettrali relattiva

ħruġ

sistema tal-ħżin li tista' titneħħa

konnettur għas-sistema tal-ħżin li

tista' titneħħa

paġna

suppliment ma’

bdil ibbrejkjar residwu freinage résiduel prestazzjoni tal-ibbrejkjar residwu efficacité résiduelle du freinage viżibbiltà residwa raża, reżin résine reżistenza résistance reżistenza kimika test tar-reżistenza għall-umdità essai de résistance à l’humidité test tar-reżistenza għar-radjazzjoni test tar-reżistenza għall-bidliet fitessai de résistance aux temperatura changements de température reżister résistance(électrique) trażżin blocage torque tal-islowjar couple de ralentissement linji riġidi tal-fjuwil tuyau de carburant rigide plastik riġidu plastique rigide unità bi ħġieġ doppju tal-plastik double vitrage en plastique rigide riġidu ħġieġa tal-plastik riġidu vitrage en plastique rigide riġidità

bersall ta' ċirku u spot

tester bir-romblu għall-brejkijiet

reżistenza għad-dawrien

funzjoni kontra l-qlib

ħġieġa tas-saqaf

inerzja tar-rotazzjoni

spazju ħieles għat-tħaddim

sikurezza

ċinturin tas-sikurezza

kunċett ta' sikurezza

tagħmir tas-sikurezza

ħġieġa tas-sikurezza

materjal tal-ħġieġ tas-sikurezza

sistema strumentata ta' sikurezza

ħġieġa tas-sikurezza

ħġieġa tas-sikurezza miksija

b'materjal tal-plastik

kampjun

raġġ issiliġillat

issiġillar

aġġustament tas-sit

angolu tat-torso tad-diżinn

ċinturin

magħqad is-sit

armar ta' magħqad is-sit

kors tas-sit

dahar is-sit

aġġustament ta' dahar is-sit

pożizzjoni tal-qegħda

brejk sekondarju

sistema ta' brejk sekondarju

karatteristiċi sekondarji

immaġni sekondarja

test tas-separazzjoni tal-immaġnijiet séparation d’image secondaire

sekondarji

sigurtà

ibbrejkjar selettiv

skorfina essagonali tillokkja weħidha

paġna

MT awtoregolatorju ibbrejkjar semikontinwu semitrejler senser tieqa li tissepara separazzjoni tal-immaġni sekondarja numru tas-serje serje brejk ta' servizz kontroll tal-brejk ta' servizz prestazzjoni tal-brejk ta' servizz sistema ta' brejk ta' servizz ħajja operattiva servo apparat servo ssettjar issettjar faxxa tad-dell xaft tfarrik pjanċa ħġieġ bil-folja ħġieġ tal-ġenb tieqa tal-ġenb trejler b'fus wieħed vettura timxi bil-mod serje tal-iċken erja żviluppata trattib issaldja stepni veloċità

regolatur tal-ispid

invell windskrin maqsum rukkell solenojdi brejk bil-molla sistema ta' brejk bil-molla kompartiment ta' kompressjoni talmolol sistema massa u molla kaxxa vultaġġ massimu tax-xegħil stat ta' ċarġ tagħbija statika tal-fus fwar azzar rota direzzjonali stering kolonna ta' l-istering konnessjoni tal-istering rota ta' l-istering riġidità bozza tal-waqfien vit tapp distanza tal-waqfien ħajta ċinga

stress teknika strijoskopika sottosuperfiċe brix tas-sottosuperfiċe tamboċċ superviżjoni sapport stallazzjoni ta' appoġġ

paġna

suppliment ma’

MT superfiċe kisi tas-superfiċe ħruxija tas-superfiċe sorveljanza sorveljanza sit bil-molol ċilindrata unità tal-ħġieġ doppju simetriku ħġieġ doppju simetriku sinkromexx viskożità, adeżività tbagħbis test fuq bersall T-bar ħawsing tat-T-bar telemetrija test bank tat-test ċiklu tat-test test tar-reżistenza tal-brix test tar-reżistenza għall-kimiki

limitu tat-tolleranza għall-ħxuna

piż tal-koxxa

bolt bil-kamin

ħajt kull cm2

three-dimensional H-point machine magna DH tridimensjonali

three-dimensional reference system sistema ta' riferenza tridimensjonali

ċinturin tas-sikurezza bi tliet

ankraġġi

aċċeleratur

tunnellaġġ

għodda

angolu tat-torso

trażmittanza totali

ħġieġ imwebbes

ħġieġa minn ħġieġ imwebbes

windskrin minn ħġieġ imwebbes

proċess tat-twebbis

vettura tal-irmonk

trazzjoni

batterija tal-ġbid

trażmissjoni trażmissjoni

paġna

link ta' trażmissjoni erja trasparenti orjentazzjoni trażversa lqugħ windskrin mill-ħġieġ laminat ittrattat finitura karru troli tubu bozza tubu quartz wiċċ tond idur two-stroke approvazzjoni tat-tip tip ta' komponent tal-idroġenu tip ta' sistema tal-idroġenu tajer ħajt tal-ġenb tat-tajer sfera Ulbricht tagħmir ultrasoniku esponiment għar-raġġ ultravjola erja mhux mibruxa xifer mhux maqtugħ ħġieġa mill-ħġieġ imwebbes uniformement vibrazzjoni unimodali unità mingħajr tagħbija tapizzerija sistema tal-kontroll u l-monitoraġġ tal-użu utent frammentazzjoni tvarja Kontroll Dinamiku tal-Vettura

familjta tal-vettura

numru ta' identifikazzjoni tal-vettura

raxx tal-ilma

arloġġ tal-watts is-siegħa

medda tal-frekwenza

kampjun espost għall-kundizzjonijiet

esponiment għall-kundizzjonijiet tattemp

nisġa

sekwenza tal-imblukkar tar-roti

distanza bejn il-fusien

sistema tal-wajers

paġna

suppliment ma’