Indiċi ta' l-aċċent (għalissa aġġornat sal-ħarġa 15) Nilqgħu kull suġġeriment biex dan l-indiċi jitjieb: l-accent@ec.europa.eu

A A Historical and Comparative Phonology and Morphology of Maltese' (teżi tal-PhD), 1978 16(9) Académie française 15(35) Accademia della Crusca, l- 7(6) Adobe Acrobat 5(13) aċċent 13(7); 15(3); 16(22,37-38,40) aċċent aigue 15(37) aċċent circonflexe/ċirkumfless 15(35-36); 16(37-38) aċċent grave 15(36) aċċent tréma 15(35) adattament 15(39) affiss 15(6) Agius, Marija 15(8) aġent 3(1) aġġettiv 5(2); 8(7,11); 9(34); 10(4,6,7); 16(3,14,36,42) aġġettiv dimostrattiv 5(2) aġġettiv indefinit 6(1,2) aġġornament 7(26) aġġornament ortografiku 1(4); 16(1-2,32) Aġġornament tat-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija, 1992 5(12) aġġustament stokk-flussi 15(18) Agius de Soldanis, Ġan Franġisk 7(25); 9(25); 16(1-2,46,51,55-56) Agius Muscat, David 9(26); 14(9) Agius, Albert W. 6(10) Agius, Marija supp. sp.

15(6) Akkademja tal-Malti, l- 3(9); 4(20); 6(3,12); 7(11,26,29); 9(26) akronimu 5(5) alfabett standard 3(1) Alighieri, Dante 14(22,31,33,36); 16(33)

allomorfijiet 15(6,7)

Amerki, L- 13(25-27)

Amleto - Grajja tal Princep tad-Danimarca, 1925 15(41)

16(1-3) Aristotli 9(35,36) Aronoff, Mark 15(3) artiklu 5(4,5); 6(2,3); 9(34); 10(6) aspett denotattiv 8(25) aspett konnotattiv 8(25) Aspetti tal-Istruttura tal-Malti Modern, 2006 2(13), 4(17) Aspetti tal-Istruttura tal-Paragrafu fil-Malti, 2007 4(17) assets 15(16) assi 15(16) assimilazzjoni 16(45) at par value 15(16) Atlas al-'alam, 2005 16(21) Att dwar id-Dħul ta' Malta bħala Membru tal-Fond Monetarju Internazzjonali 8(16) Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa 8(16) Att dwar l-Ilsien Malti 3(11) Att dwar l-Immigrazzjoni 10(10) Att Parlamentari Ingliż tal-1973, l- 5(8) Attard, Carmel 2(5) Attard, John 14(33) Attard, Kenneth 15(42) attiv 3(1) attiv-passiv 9(5)

Avukat Ġenerali, l- 7(23)

Avviżi Legali 7(23)

awdenzja 5(19)

Awtorità Maltija għat-Turiżmu, l- 4(19)

awtorità lingwistika nazzjonali supp. sp.

awtorità tal-edukazzjoni supp. sp.

Awtorità tax-Xandir, l- 8(19); 10(16); 15(40,42)

azzjoni ċivili 14(16)

azzjoni kriminali 14(16)

Baċellerat fil-Farmaċija 9(19) Baldacchino, Alfred E. 9(12) Baley, Julien 15(8) Balzan, Rena 13(38) Bank Ċentrali Ewropew, il- 5(9); 15(15,17) Bank Dinji, il- 15(17) Bank for International Settlements 15(17) Barbara Valentin 15(42) Bartolo, Ġużé 15(42) Bartolo, Simon 13(33-36); 14(25) BAT - Best Available Techniques (ara Aqwa Tekniki Disponibbli, l-) Bateau Noir, 2001 8(26) Bażi ta' dejta ta' postijiet ġeografiċi 4(14) bażi ġuridika 15(23) bażi legali 15(23) BĊE (ara Bank Ċentrali Ewropew) Beginning Maltese, 1996 4(18) Benham, Charles E. 7(32) BFBS (ara British Foreign and Bible Society) Bibbja, il- 6(1,11,12); 14(28); 16(49) Bibljoteka Nazzjonali, il- 9(26) Bickel, Horst O. 2(10) Biedja u Sajd' (rivista mill-Ministeru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent), 16(30) bilingwiżmu 4(7); 5(9); 7(24); 8(22,23); 9(16,32); 10(21); supp. sp.

15(2,8,11,12) bilingwiżmu bilanċjat supp. sp.

15(12) binja grammatikali 7(24) binja sintattika 4(7) black hole 15(12) Blue Book Traineeship 10(22) Blundell, Renald 9(19) Boerch, Marianne 4(17) Bonello, Giovanni 14(7) Bonġornu, kif int?

Bonniċi, John L. 16(30)

Bord Internazzjonali tal-Istandards tal-Kontabbiltà, il- 2(7)

Borża ta' Studju Oxford 4(14)

BREF - Best Available Techniques Reference Document (ara dokument ta' referenza tal-aqwa tekniki disponibbli)

Briffa, Rużar 10(23)

Ċ ċekkjatur 1(7), 2(14,15) Ċentru tal-Aħbarijiet tal-Public Broadcasting Services, iċ- 7(23) Ċentru tal-Università f'Għawdex, iċ- 4(16) Ċertifikat fil-Malti bħala Lingwa Barranija 8(19) Ċertifikat fil-Qari tal-Provi bil-Malti 5(12); 8(19) Ċiċerun 9(11)

D Ḋamma, 2016 16(1,46-48,56) Dar l-Ewropa 6(9) De Arte Poetica, c. 19QK 8(27) De Saussure, Ferdinand 13(19) De Soldanis: An Eighteenth Century Intellectual, 2012 9(25); 16(46, 54) De Soldanis: L-Esploratur tal-Ilsien Malti, 2012 9(25) Debono, Juan 16(1,28,31) deċimali 14(9) Deċiżjonijijet 1, 2008 3(10); 5(12); 7(26); 15(6); 16(13,40) Deċiżjonijiet 2 16(33,40) deċiżjoni stilistika supp. sp.

15(15) defiċit 15(18) DeGaetano, Vincent A. 1(5) dejn gross 15(14,17) dejn nett 15(14,17) dejta ġeospazjali 9(1) delitt 4(14), 7(14,15) Della Lingua Punica, 1750 9(25); 16(47, 54) Demicoli, Edward 2(13) derivattivi finanzjarji 15(18) Derrida, Jacques 1(1); 13(19) dħul 8(14,16); 9(11)

15(12) Diodati, Giovanni 15(32) Dipartiment tal-Malti tal-Kummissjoni Ewropea, id- 15(9) Dipartiment għall-Istudji dwar it-Traduzzjoni u l-Interpretazzjoni, id- 3(11); 5(17) Dipartiment tal-Arkivji, il-Kotba Rari u l-Kollezzjonijiet Speċjali, id- 10(24) Dipartiment tal-Farmaċija, id- 9(21) Dipartiment tal-Informazzjoni, id- 9(29,32) Dipartiment tal-Istudji tat-Traduzzjoni u l-Interpretar, id- 9(31) Dipartiment tal-Klassiċi u l-Arkeoloġija, id- 9(35) Dipartiment tal-Malti fl-Università ta' Malta, id- 5(12); 9(18,26); 14(6) Dipartiment tal-Malti, id- 1(3,6); 2(12); 4(5); 5(10); 7(26); 14 (1,6,22) Dipartiment tal-Mediċina, id- 9(21) Dipartiment tas-Sistemi Intelliġenti tal-Kompjuter, id- 10(4) Diploma Postgradwatorja fit-Traduzzjoni 4(16) Dire quasi la stessa cosa, 2003 14(24) Direttiva dwar l-Emissjonijiet Industrijali supp.

16(2-3) Direttorat Ġenerali għall-Ġustizzja, il-Libertà u s-Sigurtà (JLS) tal-Kummissjoni Ewropea, id- 4(12) Direttorat Ġenerali tat-Traduzzjoni tal-Kummissjoni Ewropea, id- 1(2,6); 2(12,13); 5(19); 14(6,22) Dissett' (programm televiżiv) 10(16) dissonanza stilistika 8(13) distinzjoni sintattika 3(8) dittong 16(19,38) diversità lingwistika 2(9) Diviżjoni tal-Ilsien Malti, id- 5(16,17) ḍiyāfah 1(1) dizzjunarju ta' Aquilina 7(1,28); 14(28,29); 16(4-6,8-9,18-19,30,44) Dizzjunarju tal-Kullana Kulturali, 2010 8(24) Dizzjunarju tal-Malti 16(7-9) djalett 1(6); 4(6,17)

djalett ta' lingwa 15(11)

djereżi 16(19)

DNA, ċelloli staminali u kura b'mod naturali, 2011 9(19)

dokument ta’ referenza tal-aqwa tekniki disponibbli supp.

domiċilju 5(6,7)

dritt ċivili 16(24)

Dritt Ċivili Malti, id- 14(16)

Dritt Ewropew, id- 14(16,18)

Dritt Internazzjonali Privat Malti, id- 5(6)

dritt kostituzzjonali 16(24)

Dritt Kostituzzjonali Ingliż, id- 7(5)

dritt kriminali 16(24) Dritt Kriminali Malti, id- 14(16) dritt kummerċjali 16(24) Dritt Pubbliku Ingliż, id- 5(8) Dritt Ruman, id- 5(7) Dritt tal-Persuni, id- 7(2) Dritt tal-Unjoni Ewropea, id- 5(15) duplikazzjoni tal-oġġett 14(4) Dwar l-Arti tal-Poeżija, 1998 9(35)

E ebda 9(7) Ebejer, Francis 8(28) ECLAS 5(11); 14(19) Eco, Umberto 14(1,21,23); 15(39); 16(47) EIPPCB - European Integrated Pollution Prevention and Control Bureau (ara Uffiċċju Ewropew tal-Prevenzjoni u tal-Kontroll Integrati tat-Tniġġis)

ekwità 15(18) ekwivalenza 8(25); 16(29-31) ekwivalenza formali 14(29) element Anglo-Sassonu 2(8) element normattiv 9(2) element Romanz/Rumanz 2(8); 9(27) elementi lingwistiċi 2(8) Ellul, Leanne 16(1,3,9) EMT (ara Master's Ewropew fit-Traduzzjoni) Enduring Voices', National Geographic (proġett) 10(20) English-Maltese Dictionary, 2000 7(28) ESA 2010 (ara European System of National and Regional Accounts) EPSO (ara European Personnel Selection Office) espressjoni 3(9) espressjonijiet modali 9(2,3) Essays on de Soldanis, 2010 9(25) etimi 4(6) etimoloġija 2(8); 7(24,27); 16(30-31,35,47) Euramis 2(13); 4(14); 8(11,18) Euris Consult 2(14) EUR-lex 2(13); 4(13,14); 6(5); 8(18) Europa 2(5,13) europa.eu 15(21) European Court Reports 4(13) European Personnel Selection Office 10(17,19) European System of National and Regional Accounts 15(16-17) EUROVOC 4(12) EurTerm - European Union Terminology 15(24) evażjoni tat-taxxa 14(1,13-15) evitar tat-taxxa 14(1,13-15) EVA 4(7)

F Fabri, Ray 4(3); 5(1-3); 14(6); 16(12-13) face value 15(16) Fakultà tal-Arti, il- 3(11); 4(16) false friends 1(4); 2(8) Falzon, Giovanni 15(32-33); 16(50) faqar fl-espressjoni supp. sp.

15(8) Farrugia, George 2(13); 3(9,10); 4(2); 10(24); 13(3); 14(6) Farrugia, Marisa 8(24) fawna 9(1,12,13) Fenech, Edward 4(6) Fenech, Victor 4(19) fenelares 7(16) Festival des Migrations 8(25) Festival Mediterranju tal-Letteratura Maltija, il- 14(22) Fiera Nazzjonali tal-Ktieb, il- 4(19); 8(20) Fiera tal-Kotba tal-Lussemburgu, il- 8(25) Fight the Fog, 2006 2(5) filled pause 1(7, 8) filosofija tad-dritt 15(22) firdien 16(3,5) Firefox 2(14) fiscal 9(1); 9(11) fiskali 9(11) Fixing the broken plural in Maltese, 2013 6(9) Fl-isem tal-Missier (u tal-Iben), 2010 8(25,26); 13(38) Flaubert, Gustave 14(25,28) flora 9(1,12) Fond Malti għall-Arti, il- 8(26) Fond Monetarju Internazzjonali 15(17) fonemi konsonantali 15(5) fonetika 5(3); 7(27) fonetikament 1(3)

forma passiva 3(1); 6(9) forma tal-verb 3(2); 9(5) forma traslitterata 9(36) forma verbali 16(1-9) Formulazione tecnica dei testi legislativi, 1986 7(7) forniment 6(7) forom 1(7,8); 2(14); 3(2); 9(9) forom nattivi 4(2) forom nominali 9(8) forom verbali 9(8) Forum tal-Qarrejja tal-Provi 15(3) Foscolo, Ugo 7(31) Franċiż 16(1-2,15,20,23,30-31,41-45) frazzjonijiet 14(9) frażjoloġija 6(12) frażi aġġettivali 16(11) frażi nominali 16(14,42) frażi verbali 13(5) Free movement of workers: From Third Country National to Citizen of the Union, 2009 8(9,14) Frendo de Mannarino, Salvatore 14(33) Friggieri, Joe 2(15); 13(39) Friggieri, Oliver 2(15); 7(31,32); 8(2,27,28); 13(38); 14(32,33); 15(43) From 'lingwa tal-kċina' to laboratory for language' (taħdita) 6(9) fruntiera 10(14) Fuk il Mard ta' n-nies ta' s-Snajja, 1911 9(19) funzjoni aġġettivali 1(1) funzjoni paralingwistika 1(7) Fuq l-Għatba tal-Malti, 1991 4(6) futur nondeittiku 7(2) futur temporali 7(2)

Ġ Ġabra tal-Liġijiet, il- 15(20) Ġabra ta' Noti, (mhux ippubblikat) 5(14,16) ġabra ta' termini mediċi popolari 9(13,21) Ġabra tal-Ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, 2007 5(15) ġbir 4(15) ġeminazzjoni 6(4) ġeminazzjoni tal-konsonanti 3(10) Ġenesi 6(11) ġens 4(1, 2-5); 13(5) ġens analoġiku 4(2,3) ġens femminili 4(2) ġens grammatikali 4(1); 6(4) ġens grammatikali 6(3) ġens komuni 4(3)

ġens maskili 4(2) ġens tan-nomi 4(1) Ġudeo-Għarbi 4(17) Ġulju Ċesri, 1997 15(42) ġuridiku 15(19,22-23) ġurisprudenza 16(24) Ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE, il- 4(13) ġurista ġustnaturalista 16(25) ġurista pożittivista 16(25) Ġurnal Uffiċjali, il- 2(12); 4(7); 5(5); 14(6,7)

15(5) glossarji 4(12,17) glossarji istituzzjonali 15(24) Glossarju EUROPA 4(14) Glossarju Franċiż-Malti/Malti-Franċiż, 2009 4(17) Gozo: Ancient and Modern, 2010 16(55) grammatika 2(3,15); 3(9); 6(12); 7(29); 8(8) grammatika deskrittiva 6(3) Grammatika Ġdida tal-Malti, 1994 16(3,9) grammatika preskrittiva 6(3) grammatikalment newtri 4(1) grammatiku 16(3) Gran Mastru Pinto, il- 9(29) Grech, Sarah 1(7) Grech, Sergio 4(19); 6(11) Grima, Adrian 3(9) Grima, Pietru Pawl 6(11) Gvern Malti 2(2); 3(5) Gvern Taljan 2(10)

GĦ għadd, l- 9(2); 16(14)

Għajn ix-Xemx, 1971 8(28) Ghajnuna fil mard ghal gharrieda, 1880 9(19) għalf 16(29) Għalqa tal-Iskarjota, L- 13(38) għandu 7(1,5-10); 9(2,4) Għanja Qadima u l-Ħalliel tal-Katavri, 1986 8(28) Għaqda Biblika Maltija 15(32) Għaqda Internazzjonali tal-Lingwistika Maltija, l- 1(6); 3(9); 4(18); 6(9,10) Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, l- 6(12); 7(11); 10(22-26); 15(32) Għaqda tal-Malti, l- (Università) 6(11,12); 10(23) Għaqda tal-Qarrejja tal-Provi bil-Malti, l- 10(19); 15(4); 16(10) Għaxar Kmandamenti, l- 7(10) għerq 1(1); 2(14); 4(7); 6(3,5,6); 9(8); 10(3); 15(5,1); 16(3-9,42) għerq dgħajjef 9(9) għerq morfemiku 15(5) għeruq 2(7,8) għeruq Għarab 5(12) GĦILM (ara Għaqda Internazzjonali tal-Lingwistika Maltija, l-) Għodod Elettroniċi għall-Qari tal-Provi 5(13) għodod lingwistiċi 1(7) għoti tal-ġens 4(1,3-5) GĦQPM (ara Għaqda tal-Qarrejja tal-Provi tal-Malti)

Ħ ħaġjonimu/ħaġjonomi 16(20,22-23) Ħamlet (1997) 15(42) Hawking radiation 15(13) ħbieb foloz 1(4); 2(8) Ħrejjef għat-Tfal, 1974 8(28) ħtiġijiet 6(7)

IATE (ara InterActive Terminology for Europe) Ibn Tarafa 1(1) iċċekkjar 1(2) Id-Dar tal-Qattus bir-Rakketta f’Idu, 2013 14(26,27,29,30) Id-Dizzjunarju Malti u Teżawru tal-Malti Mħaddem, 2000 6(10); 16(30) identifikatur 2(3) Identifikazzjoni Ġeografika Protetta 7(15) identità supp. sp.

15(4) idjolett 15(4) idjoma 1(3); 5(20); 6(12) IED - Industrial Emissions Directive (ara Direttiva dwar l-Emissjonijiet Industrijali) IĠP (ara Identifikazzjoni Ġeografika Protetta) Il Mercant ta' Venezia - Raccont Storicu irrangiat mit-Tragedia ta' W. Shakespeare, 1929 15(41) Il-Berqa 5(20) Il-Fidwa tal-Bdiewa, 1936 10(22) Il-Flora Maltija, 2003 7(19) Il-Ġens Grammatikali fil-Malti (mhux ippubblikat) 4(5) Il-Ġens Grammatikali li Jieħdu fil-Malti n-Nomi ta' Nisel Ingliż, 2003 4(2) Il-Ġimgħa ddedikata lill-Kitba Ċara', 2010 2(5) Il-Ġmiel ta' Ġisimna, 1939 9(19) Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea 2(3,4); 3(10); 4(6,13); 5(4); 6(3) Il-Gidba, 1977 13(38) Il-Gwida tal-Istil Interistituzzjonali 2(3); 4(6,7); 5(4,6,14,15); 7(29); 14(6); 16(18-19) Il-Gwida tal-Istil tad-Dipartiment tal-Malti 2(3); 7(29) Il-Ħanut tal-Arġentier, 1981 8(28) Il-Jien u Lilhinn Minnu, 1938 7(31,32) Il-Kappillan ta’ Tours, 2015 14(26,29) Il-Kitba bil-Malti sal-1870, 2001 8(24) Ilkoll ta' Nisel Wieħed, 1987 13(38) Il-Kotra 10(23) Il-Ktieb Malti, 2013 4(19) illeċitu 9(1,10,11) illegal 9(1,10,11)

IL-LINGWA TAGĦNA 6(10)

Illum 1(6)

Ilma, Blat u Ħajja, 2011 9(12)

Il-Malti Elf Sena ta' Storja, 2000 7(31); 8(24)

Il-Malti minn Brussell: l-isfida li nibqgħu niktbu bil-Malti tal-Maltin' (workshop) 7(22)

Il-Proġett għal Kitba Ċara', 2009 2(5)

ilsien nazzjonali 3(10); 6(12)

ilsien oriġinali 3(1) ilsien Semitiku 6(12) ilsien tal-oriġinal 7(16) ilsien tat-Trattati 3(11) ilsien uffiċjali 3(10); 7(3,9) ilsien uffiċjali tal-UE 3(10); 4(12,13); 5(11) ilsien uffiċjali tal-UE 3(11) ILSIENNA - Our language 6(10) Ilsienna, 1988 3(2) ilsna Ġermaniċi 2(7) ilsna Rumanzi 2(7) ilsna Semitiċi 7(24) ilsna uffiċjali 4(12); 8(20) Il-Varjetajiet tal-Malti, 2011 8(24,25) IMF (ara International Monetary Fund) imperattiv 7(10); 9(6); 10(3) imperfett 4(7); 5(3); 7(1,5); 9(6,7); 10(3); 13(7); 16(37) imperfett imperattiv 7(10) imperfett indikattiv 7(3-6,9,10); 9(4) inadempjenza 15(17) income 8(14,15,16) Income Tax Act 8(16) indikatur ta' dejn 15(15,17-18) infiss -ixx-, l- 15(1,3,4) inflessjoni tal-verb, l- 15(3) inflezzjoni 16(42) influwenzi lingwistiċi 2(8) Inizjamed 14(22) inkoattiv 9(9) In-Nazzjon 8(28) In-Nomi Verbali bil-Malti' (teżi tal-MA), 2016 16(4,9) instabilità semantika 8(13) instabilità sistematika 8(9)

interpretu tal-konferenzi 15(29-31)

intonazzjoni supp. sp.

intranżittiv 9(9)

inverżjoni 4(10)

Ir-Rapport Ġenerali 2(4)

isem kollettiv 16(17) isem proprju 16(23,36) ismijiet proprji 5(4); 15(9) ISSA (ara Institute for Space, Science and Astronomy) Istitut tal-Lingwistika, l- 10(4) Istituto Biblico ta' Ruma, l- 6(11) Istitut Kulturali Taljan 14(23) istituzzjoni lingwistika supp. sp.

15(6) istituzzjonijiet Ewropej 5(13,18); 7(22); 10(17) istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea 4(12); 6(10); 7(25); 8(1,8); 9(4) istituzzjonijiet u servizzi tal-UE 2(1) It-Teżawru, 2000 6(10) It-tlieta li aħna' (taħdita) 6(9) ittra kapitali 5(4) ittra kbira 5(3) ittra żgħira 5(3,5) It-Traduzzjoni tal-Liġi Ewropea, 2010 5(17)

J Jakobson, Roman 15(39) Journal of Maltese Studies – Essays on de Soldanis, 2010 9(25); 16(46) Jum Ewropew tal-Lingwi, il- 5(18,19) Jum il-Lingwa Materna supp. sp.

15(4) Jum Sabiħ tar-Rebbiegħa, 1981 8(28) Junior College, il- 10(18) Justice Unit, il- 9(29-32) Juvenes Translatores 5(18,19); 10(18)

K Kachru, Braj B. 8(3) Kampanja għal Kitba Ċara 2(5) Kampanja Kotba f'Xatt il-Baħar, il- 4(19) kampijiet tekniċi 2(7) Kamra tal-Aħbarijiet, il- 10(16) kapitalizzazzjoni supp. sp.

15(15) karattru tal-lingwa supp. sp.

15(14) Karibew, il- 16(1-2,15,17-18,20,22) kategorija tal-ġens grammatikali 4(1) Kawża C-274/96: Bickel and Franz 2(10) Kawża C-361/01P: Christina Kik vs UASI 2(11) Kawża T-185/05: Ir-Repubblika Taljana vs Il-Kummissjoni 2(12) Kawża C-261/08: García u Cabrera 9(3) Kawża C-348/08: Cabrera 9(3) kelliem mhux nattiv supp. sp.

15(5,13); 15(4) Kelma Bejnietna' (programm tar-radju) 7(25) Kelma mat-Tabib, 2005 9(19) Kelmtejn fuq is sahha tal ulied, 1884 9(19) Kif tikteb ċar, 2010 2(5); 6(8) kitba Latina 2(15) kitba teknika jew formali 5(1) Kitbiet Oħra tas-Seklu Dsatax, 2002 8(24) kliem barrani supp. sp.

15(2) kliem imnissel 15(5) kliem Ingliż 16(1,31,41,44-45) kliem kompost 15(37); 16(39) Kliem Malti Qadim, 2006 5(20) kliem misluf 2(13); supp. sp.

15(14) kliem missellef 15(37); 16(2,41-45) kliem ta' nisel Rumanz 15(5) kliem ta' nisel Semitiku 15(5); 16(30,44,48)

KNLM (ara Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti)

Kodiċi Ċivili Malti, il-, 7(2); 14(17); 15(21)

Kodiċi Ċivili tal-Liġijiet ta' Malta, il- 9(10)

Kodiċi Ċivili, il-, 5(8); 7(3,5,9) Kodiċi Kriminali ta' Malta, il- 4(14); 15(21) Kodiċi Kriminali Malti, il- 14(16) Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, il- 15(21) kollokazzjoni 15(19,20,21); 16(8-9) kollokazzjonijiet 10(6,7) kompetizzjonijiet EPSO 5(13) Komunità Ekonomika Ewropea, il-, 2(11); 3(11) komunità lingwistika 4(5) kondizzjonijiet 6(7) Konfederazzjoni tal-Kunsilli Ċiviċi, il- 10(28) Konferenza dwar il-Lingwistika Maltija, il- 1(6); 6(1) konfini 10(14) konjugazzjoni 1(4); 5(3); 9(5,6) konkordanza 10(6) Konkors Rumanzi għaż-Żgħażagħ, il- 4(19) konnotazzjonijiet tal-kelmiet 3(11) konsonanti 1(3); 3(2); 4(2,7); 5(3,12); 6(1,3); 8(6); 9(5,8); 10(1,8,23) konsonanti dgħajfa 6(2); 10(2) konsonanti dgħajfin doppji 7(26) konsonanti gutturali 1(6) konsonanti tal-għerq 15(5) konswetudni 16(2, 24, 26-28) kontravenzjonijiet 7(14) Kontzi, Reinhold 4(5) koppi 5(19) korpus 10(4-6,8) Korpus tal-Malti 14(12) korpus lingwistiku 1(7) korpus xjentifiku 15(12) korrezzjoni 1(2); 2(2) korrezzjonijiet ortografiċi 2(2) korruzzjoni lingwistika 8(3)

Kors tal-Qari tal-Provi bil-Malti, il- 10(18)

Kostituzzjoni Ingliża, il- 7(2)

Kostituzzjoni ta' Malta, il- 7(2,3,5,6,9); 8(11); 15(21)

Kostituzzjoni tal-Unjoni Ewropea, il- 7(3,6,9)

Kostituzzjoni tar-Repubblika Taljana, il- 8(12)

kostruzzjoni passiva 3(1)

kostruzzjonijiet sintattiċi 6(3)

kriterju fonetiku 15(7)

kriterju fonoloġiku 15(7)

kriterji ekstralingwistiċi 4(1)

kriterji lingwistiċi 4(1)

Ktieb il-Qabla, 1883 9(19)

Ktieb it-Talb ta' Għalenija (The Book of Common Prayer), 1845 15(32) Ktieb tas-Salmi, il- 15(32 kull 9(7) Kullana Kulturali 8(24) Kulleġġ ta' San Alwiġi, il- 10(18) Kulleġġ ta' San Martin, il- 10(18) Kulleġġ ta' Swarthmore, il- 10(20) Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, il- 5(18); 8(2,17) Kumitat Parlamentari għall-Introduzzjoni tad-Divorzju, il- 7(23) Kumitat Permanenti dwar l-Edukazzjoni Medika, il- 9(16) Kumitat tad-Dizzjunarju Malti Online, il- 7(25) Kumitat tad-Dizzjunarju, il- 7(24) Kumitat tal-Edukazzjoni u Vokazzjonijiet ta' Dublin, il- 2(10) Kumitat tar-Reġjuni, il- 5(18); 8(2,17) Kummissjoni dwar il-Lingwa Sempliċi, il- 6(9) Kummissjoni Ewropea, il- 1(2); 2(5); 3(9,10); 5(1,4,9); 6(9); 7(1,13,23); 9(32); 10(10,12) 14(1,6,15,25,30); 15(10)

Kummissjoni għat-traduzzjonijiet tal-użu tal-Malti fil-qrati, il- 10(23) kumpilazzjoni 4(15) kunġunzjoni 5(2) Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti, il- 1(3); 2(2-3,13); 3(9,11); 4(13); 5(12-13,18); 6(3); 7(13,24-25); 8(19,21,31); 9(9,31); 10(1,16-17) ;

15(5,7,35); 16(12,18,33) Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, il- 4(19-20) Kunsill tal-Unjoni Ewropea, il- 7(22); 10(13) Kunsill tal-Lingwa Ġermaniża, il- 15(10) kuntest ġuridiku 15(21) Kważi Kważi lil Tamara Nżommuha, 2014 13(33); 14(25) Kwistjoni tal-Lingwa, il- 6(12) kwistjonijiet lingwistiċi supp. sp.

lawful 9(10) Le monolinguisme de l'autre ou la prothèse d'origine, 1996 1(1) leċitu 9(10) legal 9(10) legal order 15(21) Legal Traditions of the World, 2000 13(8,14) legali 9(10); 15(19, 22-23) Legiswrite 2(13); 7(1) leġiżlattiv 7(11) Leġiżlazzjoni Sussidjarja, il- 15(20); 16(18) Leħen bil-lejl, 1985 8(28) Leħen il-Malti 6(12); 10(23) Lejn id-'Deċiżjonijiet 2' (rapport tal-KNLM) 16(12) Leopardi, Giacomo 8(28) Leroux, Gaston 14(22) Les Poètes de la Mediterranée, Anthologie, 2010 8(26) lessemi 4(5,6) Lesser General Public License 2(15) lessikografija 7(25); 8(9) lessikografu 16(2,46) lessiku 1(1,7); 4(5); 6(12) lessiku nattiv 4(2) lessiku xjentifiku 15(14) Lexicon, edizzjoni tad-Dizzjunarju Malti-Latin-Taljan ta' Mikiel Anton Vassalli, 2016 15(34) Lexique des termes juridiques, 2003 8(10) L-Għarusa Kienet mill-Isbaħ, 1991 8(28) LGI (ara l-Linji Gwida Interni) LGPL (ara Lesser General Public License) liabilities 15(16) Librerija Ċentrali tal-Kummissjoni, il- 5(10); 14(19,21) Librerija u ċ-Ċentru tar-Riżorsi Elettroniċi il- 14(19) Librerija Nazzjonali, il- 7(23) Librerija tal-Università, il- 10(27)

liġi 16(1-2,24-27,55)

Liġi Kummerċjali 16(27)

Liġi Prinċipali Maltija, il- 4(13)

Liġi Sussidjarja, il- 4(13)

Liġi tal-Familja, il- 5(8)

Liġijiet ta' Malta, il- 2(6); 4(15); 15(20,23)

lingwa barranija supp. sp.

lingwa f'riskju supp. sp.

lingwa globali supp. sp.

lingwa għal skop ġenerali 2(7)

lingwa għal skop speċifiku 2(8)

lingwa għal skop tekniku 2(8)

lingwa ħajja supp. sp.

lingwa internazzjonali 15(10) lingwa lokali supp. sp.

15(2) lingwa materna 2(9,11,12); 8(22,23) lingwa miktuba 6(8); 10(16); 16(2-3,32) lingwa mitħaddta 16(2-3) lingwa mitkellma 3(4); 5(1); 8(24); 6(10,11); 10(16); supp. sp.

15(5); 16(16,33,45) lingwa nazzjonali 2(10); 10(15); supp. sp.

15(2,6) lingwa rikka supp. sp.

15(7) lingwa sinjura supp. sp.

15(2,7) lingwa semi-pivot 8(18) lingwa semitika 2(15) lingwa sors 2(8) lingwa speċifika 6(10) lingwa speċjalizzata 6(10) lingwa tal-istruzzjoni supp. sp.

15(8) lingwa tal-kċina 15(12) lingwa tal-komunikazzjoni fid-dar 3(10) lingwa uffiċjali 2(10) lingwa uffiċjali 2(5); 4(13) lingwa uffiċjali tal-Unjoni Ewropea 6(10); 10(23) lingwa żgħira supp. sp.

15(7) lingwaġġ 15(1) lingwaġġ tal-miktub 2(7) lingwaġġ tas-Sinjali bil-Malti 3(9) lingwaġġ taż-żgħażagħ 1(7) lingwaġġ tekniku 2(7) lingwaġġ uffiċjali 2(7); 15(10) lingwi żgħar 15(8) lingwista 15(1)

lingwistika Maltija 1(8)

Linji Gwida Interni 14(1,6,7); 15(9); 16(13)

L-Ilsien Malti - Il-Bieraħ u l-lum, 1994 16(56)

L-Istorja tal-Alfabett Malti, 2004 8(24)

L-Istorja tal-Kotba Mqaddsa Maqlubin għall-Malti, 2013 15(34)

L-Istorja tal-Mediċina fil-Gżejjer Maltin, 2006 9(19)

L-Għanja taċ-Ċinju, 2012 13(39)

L-Oqbra 1936 7(31,32)

L-Orizzont 1(6)

Loi Toubon (Liġi Toubon) supp. sp.

malti mexxej 3(1) malti mgħaġġel 1(6) malti miktub 4(1); 9(20); 15(29) malti mitħaddet 4(1); 9(20); 15(29) malti Semitiku 4(1); 15(5) Malti Xjentifiku 15(10, 14) Maltilex 3(11) mamma 9(6) Mamo, Giovanni 9(19) Manché, Lorenzo 9(19) Mangion, F. X. 15(42) Manzi, Georgia 14(25) mappa tad-dinja bil-Malti 16(1,2,15) Mard l Ghajnejn fit-Trabi, Cotba tal Moghdija taz-Zmien,1911 9(19) marka tal-oġġett dirett 15(9) markatur lil, il- 15(9) marki tas-sintassi 2(14) Marshall, David R. 16(54, 56) Master Ewropew fit-Traduzzjoni 2(13) Master fil-Letteratura Maltija 8(28) Master fil-Lingwistika Applikata 8(22) Master fit-Traduzzjoni u l-Interpretazzjoni 3(11); 10(18); 2(13) Master in Translation 4(16) Master tat-Traduzzjoni fl-Università ta' Malta 8(18) matorral 7(16,17) Maurin, Ġużeppi 15(32) may 9(2,3) Mayer, Thomas 6(9)

15(15) Mercieca, Anton Dun 16(55) Merlin Publishers 13(33) Metaglossarju 4(14) metatesi 15(5) Microsoft 2(14) Midsea Books 7(24,25) Micallef, Mario 15(43) Mifsud, Ignazio Saverio 16(48) Mifsud, Immanuel 2(15); 8(25,26); 13(38) Mifsud, Manwel 1(3); 2(13); 3(9); 4(6); 7(24); 9(1,18); 14(6); 15(3-4,7); 16(9-10,14,39-40) Mifsud, Nadja 8(26); 13(38) Mifsud Bonnici, Robert 14(33,34) Mifsud Bonniċi, Ugo Prof. u Mħallef Emeritus 16(24) Mikiel Anton Vassalli u Żmenijietu, 1937 10(22) Minderhoud, Paul 8(9) Ministeru għal Għawdex, il- 4(13) Ministeru għall-Affarijiet Barranin, il- 4(13) Ministeru għall-Edukazzjoni, ix-Xogħol u l-Familja, il- 4(14) Ministeru għall-Finanzi, Ekonomija u Investiment, il- 4(14) Ministeru għall-Infrastruttura, Trasport u Komunikazzjoni, il- 4(13); 9(31) Ministeru għar-Riżorsi u Affarijiet Rurali, il- 4(14); 9(31) Ministeru għas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunità, il- 4(14) Ministeru tal-Ġustizzja u l-Intern f'Malta, il- 4(13) minuri 10(10) misdemeanour 7(14,15)

Mizzi, Joseph 14(7)

Mizzi, Nerik 10(23,25,26)

morfoloġija 10(8)

morfoloġija introflessiva 9(8)

morfoloġija konkatenattiva 9(8)

morfoloġija nominali 5(12)

morfoloġija Semitika 2(8)

morfoloġija verbali 5(12)

Mortara Garavelli, Bice 7(6)

Mossop, Brian 1(2) Mouse or Rat: Translation as Negotiation, 2003 14(24) mudell 2(2); 3(2,5); 6(3); 9(5-7) mudell ta' inflessjoni 15(4) multilingwiżmu 2(11,12); 5(17-19); 10(18) must 9(2) Mustafà Baxà ta' Rodi, 1751 9(29) My Century 13(38)

N Names - A Journal of Onomastics, 2015 16(22) National Geographic 10(20) Naudi, Cleardo Dr. 16(49) Naudi, Jeantide 4(12); 10(19); 14(22); 15(1,24) nazzjonal 8(1) nazzjonalità 8(1,9) Nazzjonijiet Uniti, in- 15(17) nefqa 9(11) negattiv 15(4) neoloġiżmu 2(6); 6(4); 8(9,11); 16(42-43,45) Nettleship, Henry 16(24) Network Ġudizzjarju Ewropew 4(12) net worth 15(18) NĠE (ara Network Ġudizzjarju Ewropew) Nibzghou ghal Sahhitna.

Taghlim ghat-Tfal, Cotba tal Moghdija taz-Zmien, 1902 9(19) nisel 1(3); 3(11) nisel Ingliż 9(8) nisel Rumanz 4(1); 9(8) nisel Semitiku 4(1); 9(8) N-Lex 4(13) nom 1(1); 2(4); 4(2-4); 5(2); 6(3); 7(12); 8(1,11,14); 9(7,34); 10(4,6,10); 16(1-3,4,7,9-11,14,36-37,42) nom aġġettivali 16(42) nom astratt 16(3) nom definit 5(4) nom enumerat 16(14) nom komuni 10(7) nom missellef 10(8) nom verbali 16(1-4,7,9) nomi animati 10(7) nomi astratti 10(7) nomi inanimati 4(2) nomi komuni integrati 5(4)

nomi proprji ta' post 15(9)

nomi ta' parentela 15(9)

numri informattivi 8(4) numru sopraskritt ta' referenza 4(6)

O Ó Riain, Seán 3(10,11) obbligu 9(3) obbligazzjonijiet 15(16) Obstetricia Illustrata - Tgharrif fuq it-Twelid bil-qabla w it-tabib, 1939 9(19) OECD (ara Organisation for Economic Co-operation and Development) oġġett 9(6) oġġett dirett 2(4); 14(4); 15(9) oġġett indirett 2(4); 14(4); 15(9) oġġett topikalizzat 14(4) omonomija 8(14,16) On Linguistic Aspects of Translation, 1959 15(39) Oral and Written History: Re-Oralization and Interfacing Oralcy and Literacy, 2005 4(17) Orazju 8(27) Orazju 8(28) Ordinanzi 7(8,9,11) ordinament ġuridiku 15(21,22); 16(26-27) ordinament legali 15(21) Organisation for Economic Co-operation and Development 15(15) Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u Żvilupp Ekonomiku 15(17) organizzazzjoni tat-taħdit 1(7) oriġini Semitika 1(6) Orthography in the Government Gazette, 1932 10(24) ortografija 1(3); 2(2); 3(9,10); 4(9,13); 5(12,18); 6(1,4); 7(13,26); 8(4,5,7,8); 9(1); 10(1,16,22-26); supp. sp.

P Pace, Antoinette 13(38) Palma, Alfred 14(32,34,35); 15(42-43) Pace, Thomas 16(12) Panzavecchia, Fortunato 9(26) parafrażi 8(13) Parlament Ewropew, il- 2(1); 4(18); 5(18); 6(9); 10(13) Parlament Malti il- 14(12) part of speech tag 10(6) parti tal-ġisem 16(1,11) partiċella 5(3); 6(1,2); 7(26) partiċipju attiv 9(5); 10(3) partiċipju passiv 3(2,10); 13(6), 15(4)

passat 3(1,2); 9(5,9) passiv morfoloġiku 3(2) passiv sintattiku 3(2) pawżiet fit-taħdit 1(6) pazjent 3(1) PBS 10(16) Pejovič, Vera 8(26) penali 13(10) perfett 9(6,7); 10(3); 13(7) persuna ġuridika 15(23) Personal Book Allowance 5(11) Perspectives on Maltese Linguistics, 2013 6(9) Petit Robert 1, 1977 15(11,12); 16(42-43) Piechnik, Iwona 4(17) piena 13(10) Pisani, Ġorġ 10(23) Pisani, Salvatore 9(19) pivot language 7(8); 8(18) Plank, Frans 6(9) Plant Protection Act 9(30) Platun 9(36) plural 8(7); 16(3-4,7,10-12,14,18,31,37) plural kurrenti 16(7) polisemija 1(1) Politika Agrikola Komuni 15(supp.) politika għall-promozzjoni tal-lingwa nazzjonali 2(11) politika tal-lingwa supp. sp.

15(5,13) politika tal-multilingwiżmu 2(13) Ponzo, Maria Elena 2(9) Portal Ewropew Ġustizzja-e, il- 15(19, 22) Portante, Jean 8(25) Portilha, Eduarda 10(18); 2(14) Portugiż 16(1,33-40)

possibbiltà 9(3)

Premju Ġużè Muscat Azzopardi, il- 10(28)

Premju Letterarju Nazzjonali tal-Lussemburgu, il- 8(25)

Premju Letterarju tal-UE, il- 2011 8(25)

Premju Nazzjonali tal-Ktieb, il- 4(19,20);14(26,27,30)

Premju tal-Kunsill Nazzjonali tal-ktieb, il- 14(1)

prepożizzjoni 1(3); 3(7,8); 5(5); 9(33); 15(9); 16(13,37)

President ta' Malta, il- 9(26)

preskrizzjoni 1(4,5); 7(8)

prinċipju fonetiku 2(2)

prinċipju ta' valwazzjoni 15(15-16)

proċediment 6(1,4) proċedura 6(1,4) Proċedura ta' Defiċit Eċċessiv, il- 15(17) procedure 6(1,4) proceeding 6(1,4) Product Safety Act 9(30) produzzjoni sostenibbli supp.

16(1-2) produzzjoni tat-tjur 16(1-2,28-30) profiċjenza lingwistika supp. sp.

15(11, 13) promulgazzjoni 16(25) pronom 2(4); 4(7); 6(1); 9(5); 10(2,3); 14(3) pronom dirett 9(6); 13(6) pronom indirett 13(6) pronom mehmuż 1(3); 2(4); 4(7,8); 9(6); 13(6); 14(3,4); 15(4,9) pronunzja 10(16) Protestant Maltese Bible Translation: The Book of Psalms 1919-1926, f'Journal of Maltese Studies, 1983 15(34) Protestant Maltese Bible Translation: The Gospel of St Mark 1914-1915, f'Journal of Maltese Studies, 1979 15(32) Protokoll 12 tat-Trattati tal-UE, il- 15(17)provision 6(1); 6(7) Psaila, Dun Karm 1(6); 2(7); 4(6); 7(31,32) psewdopassiv 3(1); 14(3,4) Public Sector Debt Statistics: Guide for Compilers and Users, 2013 15(17) punteġġjatura 5(4,6,13); 6(4,9); 9(34); supp. sp.

15(15) purità tal-lingwa supp. sp.

Q qarrejja 15(29)qasam semantiku 2(9) qbil grammatikali 5(1,2,3) QĠUE (ara Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea) Qiegħda fil-Ponta ta' Lsieni, 2005 7(18); 16(30) Qorti Maltija, il- 9(11) Qorti tal-Appell Maltija, il- 1(5); 5(8) Qorti tal-Awdituri, il- 5(1); 5(18) Qorti tal-Ġustizzja tal-UE, il- 2(1,10,11); 5(1,13-17); 9(2,3); 13(16,17); 14(13-15, 18); 15(21) Qorti tal-Prim'Istanza, il- 2(12) QUEST 1(4); 8(18) qwiel 9(26,27)

R Radjazzjoni Hawking 15(13) Radju tal-Università 15(40,42) Rajt Malta Tinbidel 13(38) Ratsin,1990 8(28) realtajiet bilingwi 3(10) reat 4(14); 7(14,15) Refalo, Michael 9(30), 13(38) referent 4(4)

reġistri lingwistiċi speċjalizzati 2(13) reġistru 2(8,9); 4(6); 8(24); 9(20) reġistru lingwistiku xjentifiku 15(12) reġistru formali 2(8); 4(8) reġistru għoli jew formali 2(8) reġistru legali 14(7) reġistru mitkellem 4(5) reġistru tal-fiżika 15(13) Reġistru tal-Kunsill, ir- 4(13) Reġistru tal-Parlament, ir- 4(13) regoli grammatikali nazzjonali 2(3) regoli ortografiċi 7(29) rekje 5(20) rekwiżit 6(7) relattività ġenerali 15(13) relattività speċjali 15(13) relocation 10(11) removal 10(10) removal of children 10(9) requirement 6(1,7) residenza 5(6) Rethinking the Free Movement of Workers: The European Challenges Ahead, 2009 8(9) revenue 8(14-16) review 10(11-13) revision 10(11-13) reviżjoni 1(2); 10(12,13) reviżjoni komparattiva 1(2) reviżjoni unilingwi 1(2) Rhetoric: A Very Short Introduction, 2013 16(42) rieżami 10(13) rikkezza tal-lingwa supp. sp.

15(7) risistemazzjoni 10(11) ritmu supp. sp.

riżerva konjittiva 10(21)

riżorsi lingwistiċi 2(13)

Romeo u Ġuljetta, 1994 15(42)

Sammut, Patrick 14928) Sammut, Sarah 5(9) Sammut Tagliaferro, Mary 16(50) Sant, Alfred 13(37,38) Sant, Karm 4(5); 6(11) ; 15(32) Sapiani-Lanzon, Gianni 14(31-33) Savona Ventura, Charles 9(19) Saydon, Pietru Pawl 6(1,11,12); 13(41); 14(28); 15(32-33) Schembri, Giuseppe B. 9(19) Schembri, Patrick 9(12) Schiavone, Michael J. 10(28) Schoenhuber, Florian 6(9) Sciberras, Paul 14(22) Scicluna, Karl 16(10) Sciriha, Lydia 4(18) SCOME (ara Standing Commitee on Medical Education) Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill tal-UE, is- 5(17) Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, is- 4(19) self 2(8) semantika 5(13) semiverb 9(2) semjotika 14(23) semmiegħa 15(29) sentenza attiva 3(1) Serracino Inglott, Erin 2(7); 7(2); 8(10); 13(4); 14(22,32-34); 16(33) Serracino Inglott, Mario 6(10); 7(18); 16(30) Serracino, Carmel 9(35,36) Serracino-Inglott, Anthony 9(19) Serre, Joseph 7(32) Servizz tat-traduzzjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, is- 8(17) Servizz tat-traduzzjoni tal-Kumitat tar-Reġjuni, is- 8(18) Seychell, Laurent 2(13); 4(17) Seychell, Reuben 1(4); 6(9); 10(19); 15(14,24)

Sistema Ewropea tal-Kontijiet Nazzjonali u Reġjonali 15(16)

sistema ġuridika 15(23)

sistemi ġudizzjarji 15(19)

sitwazzjonijiet lingwistiċi supp. sp.

Skema tat-Traduttur Viżitatur 9(29)

spazju fiss 5(4) Spiteri, Miran 9(19) Standing Commitee on Medical Education, 9(16) stat kostrutt 16(1,2,10,11) stat legali 15(22) stem 15(6) Stevenson, Robert L. 8(28) stilistika tal-Malti 2(3,4) stokk tal-assi 15(18) stokk tal-obbligazzjonijiet 15(18) Stolz, Thomas 6(9) string theory 15(12,14) Sued-Badillo, Jalil 16(16) suffiss 13(7); 15(6); 16(3-4) suffiss pronominali 14(3) surplus 15(18) sustanzi kimiċi 4(12); 5(11) Swiatkowska, Marcela 4(17) Swiftkey Keyboard 15(8) Syd Nasr, Muhammad 16(21) System of National Accounts 2008 15(17)

T Taghlim ghal l-Istudenti ta' l-Iskola tal-Kwiebel ta' l-Isptar Centrali, 1897 9(19) Tagħlim fuq il-Kitba Maltija II, 1944 16(3,9) tagħlim tal-lingwa supp. sp.

topik 14(3) topikalizzazzjoni 14(1,3-5) toponimu 16(6,17-20,22,36) toponomija 16(1,17-18,20-21) toqba sewda 15(12,13) Torrini, Catia 2(14); 10(18) Toye, Richard 16(42) Trabant, Jurgen Prof. 15(10) traduttur 15(29,30,31); 16(1-2,13,31-32,34,44-46,48-50,56) traduzzjoni 15(39); supp. sp.

15(15) traduzzjoni interlingwistika 15(39) traduzzjoni letterarja 15(39,41) traduzzjoni libera 15(39) traduzzjoni stretta 15(39) Translation Practice for the Maltese Bilingual (English-Maltese-English), 2009 2(13); 4(17) translation proper 15(39) Translation Studies: An Anglo-Maltese Scenario of Reproductive Health, 2012 9(19) Trattat dwar il-Funzjonament tal-UE, it- 2(9,10); 14(18) Trattat ta’ Liżbona, it- 2(2) Trattat ta’ Pariġi, it- 16(22) trażlitterazzjoni 7(16); 16(17-22) Trevisan, Joanne 9(26); 16(46) Triganza, Clyde 15(29,31) TVM 10(16) Twissiet fuk il Mard tal Kollra mehrugin mill Gvern biex jixxerdu fost in-nies, 1885 9(19)

U UASI (ara Uffiċċju għall-Armonizzazzjoni fis-Suq Intern, l-) UE (ara Unjoni Ewropea) Uffiċċju Ewropew tal-Prevenzjoni u tal-Kontroll Integrati tat-Tniġġis, l- supp.

16(2-3) Uffiċċju għall-Armonizzazzjoni fis-Suq Intern, l- 2(11) Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, l- 7(23) Uffiċċju tal-Prim Ministru, l- 4(13) Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet, l- 5(1,5); 14(7) Uffiċċju tar-Rappreżentanza tal-UE f'Malta, l- 2(3) Uffiċjal tal-Edukazzjoni Medika 9(16) Unità fid-Diversità 2(9) Unità Maltija tat-traduzzjoni, l- 8(17) Unità tal-Ġustizzja, l- 4(13) unità tal-għerq 15(5) Unità Web tal-Kummissjoni, l- 5(1); 7(22); 14(25) unitajiet minimali 3(11) United States Code 8(11) Università La Sapienza, l- 7(24) Università l-Qadima, l- 3(9); 6(9) Università Rjali ta' Malta, l- 6(11) Università ta' Amsterdam, l- 9(2)

Università ta' Arizona, l- 7(25) Università ta’ Bologna, l- 14(24) Università ta' Bremen, l- 1(6); 6(9) Università ta' Malta, l- 1(3,7); 3(11); 4(16); 5(13,17); 6(9); 7(32); 8(19,21,27,28); 9(1,32,35); 10(4,18,19,28) Unjoni Ewropea, l- 2(9,11,13); 4(13); 5(8,18,19); 7(7,13,23,26,28); 8(20); 9(29,30); 10(1;13,14,17-19); 14(10,25,30); 15(15,20,29)

unlawful 9(10,11) Università ta’ Poitiers 14(30) Ussishkin, Adam 7(25) użanza 16(26-27, 48) użu 16(2, 24,26-27) użu tal-lingwa supp. sp.

V Valanga,1985 8(28) Valeri Cobo, Francisco 14(6) Valetas, Kostas 8(28) valur nett 15(18) valur nominali 15(16-17) valur ta' parità 15(16) valur tas-suq 15(16-18) Valuti 4(14) Vanhove, Martine 4(18) varjant 16(4-8,18,22,35-36) varjant morfoloġiku 16(4-6,8) varjanti 3(2); 8(6-8); 9(6,21) varjanti ortografiċi 8(1) varjazzjoni morfoloġika 3(5) varjazzjonijiet fonetiċi 1(7) varjetajiet 8(24) varjetajiet lingwistiċi 1(7); 8(25) Vassalli, Mikiel Anton 9(25,27-29), 13(41); 16(48-49) Vassallo, Clare 14(21); 15(1,39) Vella, Alexandra 1(7); 6(9) Vella, Biagio 16(56) Vella, Chris 2(1) Vella, Godwin 9(25,26) Vella, Loranne 2(15) Vella, Louise 10(1); 14(3); 16(9) Vella, Mark 2(5); 6(9); 8(2); 14(22); 16(9) Vella, Olvin 5(1); 9(25,26); 16(56) Vella Gera, Alex 14(21) Vella Haber, Frances 10(28) Vella Haber, Kelinu 10(40) Vella Zahra, Loranne 9(20) verb 1(1,4,5); 2(4,14); 3(2); 4(7,8); 5(2,3); 6(3,9,12); 7(4); 8(7); 9(2,5-9, 34); 10(2,3); 13(6); 14(3,10, 11); 16(3-4,6,37,42)

verb awżiljarju 3(10); 9(2)

Verb ditrażittiv 14(3) verb intranżittiv 9(6) verb nieqes 4(7) verb passiv 10(3); 14(3) verb tranżittiv 9(6, 9); 14(3) verbi dgħajfin neqsin 9(6,7) verbi impersonali 13(5) verbi introflessivi 9(8,9) verbi irregolari 9(6), 15(6) verbi konkatenattivi 9(8,9) verb Malti Rumanz 15(6) Verne, Jules 16(32) virgola 2(3); 3(6); 4(6); 7(8,26); 9(34) virgoletti 2(14); 5(5); 16(14,45) virgoletti doppji 5(4) virgoletti singli 5(4) Vishinski, Boris 8(28) Visiting Translator Scheme 2(12-14); 7(23); 9(29, 31); 10(1,17-19) vokabolarju 1(6); 2(15) vokabolu 8(9) vokali 1(3,6); 4(7,10); 5(3,12); 6(1-3); 8(6,7); 9(6); 10(2,3,8) vokali aċċentata 10(8) vokali tal-leħen 6(2,4); 9(34) VTS (ara Visiting Translator Scheme/Skema għat-Traduttur Viżitatur)

X Xhieda ta' Għarfien 5(12) Xi żviluppi lingwistiċi fil-Letteratura Maltija' (taħdita) 3(9) X'inhu l-Malti safi, 1925 10(22) Xuereb, Alan Dr. 15(10,14); 16(1,24-25,28) Xuereb, Victor 14(28)

Ż Żahra, Trevor 2(15) żarda 5(20) Żieda mat-Tagħrif fuq il-Kitba Maltija, 1984 5(12); 15(6)


Suppliment speċjali mal-Ħarġa 15

Il-Professur David Crystal Jitkellem ma’ l-aċċent

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

Il-lingwa hi espressjoni ta’ ħsieb u kwistjoni ta’ identità u l-bniedem lest imut għaliha.

Fl-14 ta’ Ottubru, il-Professur David Crystal ġie l-Lussemburgu bħala mistieden tal-Parlament Ewropew u kien il-kelliem ewlieni ta’ seminar blisem: Whose English?.

Aħna ħadna l-opportunità biex nintervistawh fillukanda fejn kien alloġġjat.

L-ewwel mit li Crystal jipprova jwaqqa’ hu li teżisti xi lingwa ‘pura’.

Ifakkarna li l-ilsna huma taħlita ta’ influwenzi storiċi.

Matul iż-żminijiet, lIngliż xorob minn madwar 600 lingwa oħra.

Dan iħalli rifless ukoll dwar xi rwol għandu jkollhom l-akkademji jew l-istituzzjonijiet tal-lingwa fil-pajjiżi differenti.

David Crystal huwa minn Wales u għalkemm jipprova ma jikkonċentrax ħafna fuq il-Welsh bħala lingwa, kliemu ma jħalli l-ebda dubju dwar kemm din hi għażiża għalih.

Is-sitwazzjoni tal-lingwa f’pajjiżu, f’ċerti aspetti tixbah lil dik ta’ Malta.

L-aspetti komuni li tkellimna dwarhom huma l-koeżistenza tal-lingwa lokali mal-Ingliż u l-attitudnijiet ta’ saffi differenti tal-popolazzjoni f’sitwazzjoni ta’ bilingwiżmu ta’ dan it-tip.

Il-Prof.

Crystal hawnhekk jisħaq kemm l-edukazzjoni tat-tfal fl-iskejjel hi importanti biex ikun hemm rispett reċiproku biex wieħed jifhem aktar il-fenomenu tan-negozjar bejn iż-żewġ lingwi.

Crystal jemmen li t-termini ‘lingwa fqira’ u ‘lingwa sinjura’ huma pjuttost tikketti foloz.

Madankollu jitkellem dwar kuntest fejn lingwa tista’ tiftaqar tassew u dan jiġri meta l-kliem barrani u l-code-mixing isir rutina f’lingwa partikolari, meta n-nies ma jkunux jistgħu jesprimu ruħhom sew mingħajrhom.

Hu tal-fehma li meta n-nies jibdew jitilfu s-sens tad-differenza bejn il-code-mixing u l-lingwa proprja, hawnhekk tixgħel bozza ħamra.

Dan is-suppliment qed iwasslilkom l-intervista sħiħa f’format ta’ mistoqsija u tweġiba.

L-intervista saret minn Alan Delia, Mark A. Vella u Louise Vella.

Ħajr speċjali lil Marija Agius għax-xogħol li għamlet fit-traskrizzjoni u ttraduzzjoni tal-intervista mill-Ingliż.

Claire Bonello ħadet ħsieb il-qari talprovi.

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

X’inhu dak li jaffaxxina l-bniedem bil-lingwa u bil-kwistjonijiet lingwistiċi?

Qabelxejn id-diversità.

Dak li jagħmel il-lingwa xi ħaġa speċjali huwa l-fatt li l-lingwa tal-bieraħ mhix dik tal-lum, u l-lingwa tal-lum żgur mhix bħal ta’ għada.

Dejjem hemm xi ħaġa ġdida, friska, u oriġinali xi tgħid.

Barra minn hekk, il-lingwa tmiss kemm il-moħħ u kemm il-qalb.

Qiegħda hemm biex tiċċara l-ħsieb imma wkoll biex tesprimi min aħna.

Imbagħad hemm il-kwistjoni tal-aspetti differenti tal-lingwa.

Filgħodu jaf inkun qed nistudja l3

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

akustika tal-ħoss, fis-sens fiżiku tal-kelma (ilqasam xjentifiku) u waranofsinhar jaf inkun qed naqra ’l Shakespeare (il-qasam artistiku).

Liema suġġett ieħor jinvolvi tant oqsma ta’ studju?

Kull dixxiplina, sew jekk inhi x-xjenza, l-arti, ilbijoloġija jew il-politika, tinqeda bil-lingwa.

Hija llingwa li tippermettilek tidħol f’kull aspett tależistenza umana.

Inti lingwista.

Lingwista jista’ jistudja lingwa li tant ikollu passjoni għaliha?

Naħseb diffiċli tevita ċertu element ta’ passjoni.

Imma naturalment il-passjoni trid tagħraf trażżanha wkoll.

Dan bħal meta tkun tabib – jekk torbot qalbek wisq ma’ pazjent, diffiċli tibqa’ oġġettiv filmod kif tikkurah – u għalhekk ħafna drabi t-tobba ma jitħallewx jikkuraw membri tal-familja tagħhom.

L-istess bil-lingwa.

Jiena minn Wales u lWelsh ngħożżu ħafna: infatti dik hija waħda mirraġunijiet għaliex ma tantx niffoka fuqu fl-istudji tiegħi.

Nippreferi naħdem fuq lingwi, djaletti, u aċċenti oħra li mhumiex daqstant parti mill-identità tiegħi iżda li nqishom daqshekk ieħor interessanti.

Il-lingwa mhijiex biss kwistjoni ta’ espressjoni ċara tal-ħsieb, imma wkoll kwistjoni ta’ identità.

Ilbniedem imut għal ilsienu.

Kull sena, fil-21 ta’ Frar, niċċelebraw Jum il-Lingwa Materna biex infakkru lil dawk l-istudenti li fl-1952 kienu sparaw fuqhom huma u jipprotestaw favur ilBengali quddiem il-Parlament tal-Bangladesh.

Jekk hawn min għal-lingwa tiegħu lest imut, lest jagħmel strajk tal-ġuħ, u lest jipprotesta, sinjal li għax jidħlu l-emozzjonijiet fin-nofs.

Mela jekk inti lingwista u trid tgħin, ma tridx tiskjera ruħek ma’ grupp jew ieħor.

Trid toqgħod lura u tikkummenta b’mod oġġettiv dwar kif setgħu ħadmu l-affarijiet kieku xi parametri kienu differenti.

Jekk hawn min għal-lingwa tiegħu lest imut, lest jagħmel strajk tal-ġuħ, u lest jipprotesta, sinjal li għax jidħlu lemozzjonijiet fin-nofs.

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

Kemm-il darba tkellimt dwar il-fatt li l-Ingliż sar lingwa globali.

X’inhuma l-konsegwenzi tal‘globalizzazzjoni’ tal-lingwa Ingliża, f’dinja fejn għal kull kelliem nattiv tal-Ingliż hemm ħamsa oħra li jitkellmuh imma li mhumiex kelliema nattivi tiegħu?

Taħseb li l-Ingliż jeħtieġ jiġi protett minn dawn il-kelliema mhux nattivi?

Kieku l-Ingliżi kellhom iwaqqfu akkademja, taħseb li lAmerikani se jimxu ma’ li tgħid hi?

U żgur li le!

Le, lanqas xejn.

Anzi, dawn qed jgħinu biex lIngliż ikompli jistagħna.

L-uniċi lingwi li għandhom bżonn jiġu protetti huma dawk li jinsabu f’riskju, dawk li nistgħu nitilfuhom għalkollox.

U dawn irridu niddokumentawhom u nerġgħu nqajmuhom, xi ħaġa li ma tistax issir mingħajr ma jkun hemm fis-seħħ politika tal-lingwa ċara.

Imma lingwa mitkellma minn żewġ biljun ruħ ma teħtieġx protezzjoni, u dan jixhdu s-suċċess tagħha.

Anki għaliex meta lingwa tikber sa dak il-punt, diffiċli tikkontrollaha jew tipproteġiha.

Ġieli jistaqsuni kif ma teżistix akkademja talIngliż.

Imma kif jista’ jkollok xi ħaġa hekk?

U żgur li le!

Dan biex nuri kemm isir diffiċli tikkontrolla lingwa meta tikber daqs kemm kiber l-Ingliż.

Wieħed jista’ biss jistenna u jara x’jiġri.

Tul is-sekli, l-Ingliż dejjem mexa lejn direzzjonijiet differenti, skont liema grupp politiku kien qed imexxih.

Kellek l-Anglo-Sassoni, linvażuri Daniżi, aktar tard il-Franċiżi, u mbagħad dawk li kienu jitkellmu l-Latin, u bqajna sejrin hekk tul is-snin.

Fis-seklu li ġej, se jkunu l-gruppi ta’ kelliema mhux nattivi tal-Ingliż li se jintroduċu elementi fil-lingwa li ma kinux hemm qabel.

Dan fenomenu li żgur se jseħħ.

Inti titkellem dwar il-fatt li hija l-popolarità, jew aħjar il-konvenzjoni, li tistabbilixxi l-użu tal-lingwa.

X’għandu jkun ir-rwol tal-

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

awtoritajiet lingwistiċi nazzjonali (fil-pajjiżi fejn jeżistu diġà) vis-à-vis il-lingwa nazzjonali?

Tara lok għal dawn l-awtoritajiet akkademiċi fil-każ ta’ lingwi bħat-Taljan, il-Franċiż, u anki lMalti?

Tul is-sekli, ir-rwol ta’ akkademja kellu jinbidel skont kif inbidlet il-perċezzjoni tagħna dwar dak li l-lingwa teħtieġ.

Għall-bidu konna naħsbu li llingwa rridu nipproteġuha, minħabba l-mit li llingwa kienet xi ħaġa pura u li din il-purità kellha tinżamm akkost ta’ kollox.

Illum nafu li ma teżisti l-ebda lingwa pura.

Kull lingwa hija taħlita talinfluwenzi storiċi tagħha.

Dan jgħodd partikolarment għall-Ingliż, li f’xi mument jew ieħor fl-istorja tiegħu xorob minn 600 lingwa.

Illingwi kollha jinsabu fl-istess ilma.

Jiġifieri lakkademji, għalkemm oriġinarjament kellhom dan ir-rwol ‘protettiv’, maż-żmien kellhom jibdlu rrwol tagħhom.

Illum l-akkademji l-kbar xorta għadhom jippruvaw jiggwidaw il-lingwa, imma r-rwol ewlieni tagħhom huwa li jwittu t-triq biex jinkitbu d-dizzjunarji, ilgrammatiki u l-enċiklopediji, u li jsaħħu l-lingwa b’dan il-mod.

Jaħdmu biex ‘jistituzzjonalizzaw’ illingwa – jagħtuha l-istituzzjonijiet lingwistiċi tagħha.

Dan qed jiġri fil-każ tal-Welsh, imma ma nafx x’inhu l-każ tal-Malti.

Qatt ħareġ dizzjunarju kbir u tajjeb tal-Malti, grammatika kbira u tajba talMalti?

Bl-Ingliż, naturalment, dawn issibhom.

Bil-Welsh ma kellniex u allura l-Welsh Committee beda jirsisti biex jinħadmu dizzjunarji, grammatiki, u enċiklopediji.

Tista’ tgħid li l-Welsh, fejn qabel ma kellu xejn minn dawn l-istituzzjonijiet, illum għandu xi wħud minnhom.

Illum nafu li ma teżisti l-ebda lingwa pura. [...]

Il-lingwi kollha jinsabu flistess ilma.

Nemmen li r-rwol tal-akkademja huwa li b’xi mod ilaħħam il-lingwa, li jirrikonoxxiha u li ‘jberikha’ b’mod uffiċjali.

Bla dubju, akkademja li tipprova tipproteġi l-lingwa u li ma tħallihiex tieħu t-triq

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

tagħha, jarralha, ma jirnexxilhiex.

Biżżejjed wieħed jiftakar f’dak li ppruvaw jagħmlu l-Franċiżi fiddisgħinijiet bil-Loi Toubon.* Xtaqu jillimitaw l-għadd ta’ kliem Ingliż li jidħol fil-Franċiż, u x’ġara?

Fit-taħdit ta’ kuljum, il-Franċiżi baqgħu jinqdew bil-kliem missellef mill-Ingliż.

Bla dubju, akkademja li tipprova tipproteġi llingwa u li ma tħallihiex tieħu t-triq tagħha, jarralha, ma jirnexxilhiex.

Teżisti lingwa fqira jew lingwa sinjura, jew huma biss tikketti dawn?

Jien naħseb li huma biss tikketti.

Nistgħu niddiskutu l-faqar jew ir-rikkezza ta’ lingwa meta niġu biex ninqdew biha f’kuntest jew f’ieħor.

B’rikkezza fl-espressjoni qed infisser li l-lingwa tintuża dejjem aktar f’firxa usa’ ta’ sitwazzjonijiet.

Mod tajjeb biex tara jekk il-Welsh jew il-Malti humiex qed jistagħnew fl-espressjoni jew le huwa billi tara jekk il-ġenerazzjoni żagħżugħa hix tużahom fuq l-Internet, fil-bloggs, fit-tweets, filmessaġġi u fl-iċċettjar.

Tajjeb li niftakru li l-futur ta’ lingwa żgħira jiddependi għalkollox miżżgħażagħ, għax dawn se jkunu l-ġenituri tat-tfal ta’ għada.

Jekk dawn mhumiex interessati fil-Malti, jew fil-Welsh, mela l-lingwa tintilef fi żmien ġenerazzjoni.

Din xi ħaġa li tista’ tiġri.

Mela dak li jagħmel lingwa rikka fl-espressjoni tagħha huwa li din tkun hemm għal kulħadd, u li kulħadd ikun komdu jużaha għax taqdi l-bżonnijiet u l-interessi ta’ kulħadd.

* Il-Liġi Toubon hija liġi tal-Gvern Franċiż li tobbliga l-użu tal-lingwa Franċiża filpubblikazzjonijiet uffiċjali tal-gvern kollha, fir-riklami kollha, fil-postijiet kollha tax-xogħol, filkuntratti kummerċjali, f’xi kuntesti ta’ komunikazzjoni kummerċjali oħra, fl-iskejjel kollha ffinanzjati mill-gvern, u f’xi kuntesti oħrajn.

Tolqot il-kotba, il-films, id-diskorsi pubbliċi, u forom oħra ta’ komunikazzjoni, li ma jinvolvux attività kummerċjali.

Madankollu, il-liġi tobbliga l-użu tal-Franċiż fil-programmi tax-xandir awdjoviżiv kollha.

Ix-xogħlijiet mużikali mxandra huma soġġetti għal kwoti skont liġi oħra relatata, li permezz tagħha persentaġġ minimu tad-diski fuq ir-radju u fuq it-televixin iridu jkunu bil-Franċiż.

Suppliment Speċjali Min-naħa l-oħra, il-kunċett tal-faqar fl-espressjoni huwa aktar diffiċli titkellem dwaru.

Din tal-faqar fil-lingwa ħafna drabi tkun biss mit.

Kif għedna, hemm xi wħud li jaħsbu li l-Ingliż qiegħed jiftaqar minħabba xi kliem ġdid jew xi kostruzzjonijiet grammatikali ġodda li deħlin fil-lingwa.

Eżempju ieħor huwa l-Olandiż: ħafna nies jaħsbu li lOlandiż għad jiftaqar minħabba li f’xi postijiet flOlanda, fis-settur tal-edukazzjoni għolja, il-lingwa tal-istruzzjoni m’għadhiex l-Olandiż, imma saret lIngliż.

F’daqqa waħda l-Olandiż ma baqax jintuża fejn kien ilu stabbilit.

U allura hemm min qed jibża’ li l-lingwa se tibda tiftaqar.

Madankollu jeżisti kuntest fejn lingwa tassew tista’ tiftaqar.

Qed ngħid għal lingwa li tkun diġà f’riskju u li maż-żmien in-nies jibdew jużawha dejjem inqas għax iħossu li m’għadhiex taqdihom biżżejjed.

Lingwa b’saħħitha tiflaħ tassimila kliem minn lingwi oħrajn.

Imma l-lingwi f’riskju mhux dejjem ikunu jifilħu għalih.

Il-periklu jkun wieħed reali jekk tant jibda dieħel kliem barrani li l-codemixing isir rutina, u n-nies jibdew isibuha bi tqila jikkontrollawh huma u jitħaddtu.

Teżisti anki lpossibbiltà li lil xi wħud il-code-mixing jappellalhom bħala mod ta’ taħdit aktar ‘sexy’.

U huwa proprju dan li qed jiġri f’Malta.

F’Wales qed jiġri l-istess.

Il-code-switching u l-code-mixing tqishom ta’ periklu għal-lingwa?

Ħarġa 15

Il-periklu jkun wieħed reali jekk tant jibda dieħel kliem barrani li l-code-mixing isir rutina, u nnies jibdew isibuha bi tqila jikkontrollawh huma u jitħaddtu.

Għal-lingwi f’riskju, kapaċi jkunu ta’ periklu, iva.

Meta tkun bilingwi tista’ tgħid għandek żewġ identitajiet.

Jekk jien niltaqa’ ma’ xi ħadd ieħor minn Wales, u dan ikun jaf jitkellem kemm blIngliż u kemm bil-Welsh (bħali), aktarx li kemm jien u kemm hu se nispiċċaw inħalltu ż-żewġ lingwi flimkien biex nuru l-oriġini tagħna u anki biex inħossuna aktar viċin xulxin permezz talbilingwiżmu u tal-code-mixing tagħna.

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

Sakemm il-code-mixing nikkontrollawh, ma nara lebda theddida fih.

Imma f’kuntest fejn il-kelliema ma jkunux kapaċi jikkomunikaw jekk mhux permezz tal-code-mixing, għandna problema.

Meta kelliem lanqas jibqa’ jagħraf id-differenza bejn taħdit bil-code-switching u taħdit mingħajru, għandna għalfejn nibdew ninkwetaw.

F’Malta rajna magna tal-biljetti tal-linja li fuqha kien hemm avviż li jgħid “No Good” (nimmaġinaw li min kitibha xtaq ifisser “Out of Order”).

Xi jġiegħel persuna tikteb b’lingwa barranija, anki meta ma tkunx profiċjenti fiha?

Kollox idur ma’ din il-mistoqsija: dik il-persuna setgħet kitbitu bil-Malti dak l-avviż?

Jekk iva, forsi ħass li dan kien mod cool kif jikkomunika.

Jew forsi mod kif jilħaq l-ikbar numru ta’ nies.

Ġieli flaħbarijiet tisma’ b’xi protesti fit-Tajlandja jew fiċĊina u tara xi sinjali li ma jkunux bit-Tajlandiż jew biċ-Ċiniż.

Ikunu bl-Ingliż.

Għalfejn?

Għax jafu li

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

jkun hemm il-kameras tat-televixin jiġbdu, u li jekk ikun hemm sinjal bl-Ingliż, il-messaġġ se jasal għand aktar nies.

Wieħed irid jara jekk din il-persuna li kitbet “No Good” kellhiex f’moħħha li tilħaq lil kulħadd u mhux lill-Maltin biss, jew jekk forsi kellhiex diffikultà tikteb in-nota bil-Malti.

Jista’ jkun li xi Maltin, minkejja li m’għandhom l-ebda diffikultà jitkellmu bejniethom bil-Malti, isibuha bi tqila meta jiġu biex jiktbuh.

Hekk hu.

F’komunità ta’ kelliema kapaċi ssib kemm waħda u kemm l-oħra.

F’Wales għandna listess ħaġa.

Jien u l-mara nagħtu sehemna fittmexxija ta’ ċentru tal-arti f’Wales.

Huwa ċentru bilingwi u n-nies tal-amministrazzjoni jitkellmu kemm bl-Ingliż u kemm bil-Welsh.

Nippubblikaw ukoll fuljett dwar l-attivitajiet, u minħabba li lWelsh huwa lingwa uffiċjali, dan noħorġuh bilingwi.

Allura jkollna bżonn nittraduċuh.

Normalment nippruvaw ninqdew b’xi ħadd li jaħdem hemm, li naturalment ikun jitkellem tajjeb ħafna bil-Welsh, u ngħidulu “Tagħmlilna pjaċir u tittraduċihulna dan?”.

Ħafna drabi dak li jkun ma

Suppliment Speċjali

[...] jeżistu erba’ kategoriji ta’ profiċjenza fillingwa: kemm jien tajjeb biex nifhem x’inti tgħid, kemm jien tajjeb biex nitkellem, kemm jien tajjeb meta naqra, kemm jien tajjeb meta nikteb.

Il-livell jaf ivarja minn xejn sa 100%.

Ħarġa 15

jaċċettax.

Meta nistaqsu għaliex, dejjem jgħidulna li ma jafux jiktbu bil-Welsh.

Jiġifieri għandek sitwazzjoni fejn in-nies jibżgħu jiktbu b’lingwa purament għax m’għadhomx jafu l-lingwa bl-istess mod kif tgħallmuha l-iskola.

Fil-każ tal-Welsh, ilWelsh ‘tajjeb’ huwa l-Welsh klassiku tal-Bibbja, li fis-sekli 16 u 17 kien l-uniku Welsh li wieħed seta’ juża.

Jiġifieri matul is-snin, bqajna nikbru b’din lidea ta’ x’inhu l-Welsh ‘tajjeb’ jew ‘ħażin’.

F’Wales teżisti wkoll id-distinzjoni bejn id-djalett tat-Tramuntana ta’ Wales u dak tan-Nofsinhar ta’ Wales.

Jekk persuna mit-Tramuntana ta’ Wales kellha tikteb avviż għal Wales kollu u tiktbu biddjalett tagħha, in-nies tan-Nofsinhar jgħidu “Dan mhux Welsh tajjeb!”

Il-lingwi minoritarji kollha għandhom din il-problema, uħud aktar minn oħrajn.

Jiddependi mid-daqs tal-pajjiż.

Fejn jidħol il-bilingwiżmu, qed ninnutaw paralleliżmu bejn Wales u Malta.

Il-Malti huwa lingwa ħajja, u mhix f’riskju.

Il-parti l-kbira ta’ dak li ngħidu, ngħiduh bil-Malti.

Jekk nieħdu lkaż tal-avviż tal-magna tal-biljetti, wieħed jinduna li min kiteb l-avviż, mill-mod kif kitbu, żgur m’għandux problema bl-idjoma Maltija, imma l-għarfien tiegħu tal-Ingliż huwa limitat.

Jiġifieri jidher li għandu nuqqas ta’ kunfidenza meta jiġi biex jikteb bil-Malti (minkejja li għandu ħakma idjomatika tajba), imma rreġistru tiegħu tal-Ingliż mhux b’saħħtu.

F’dan il-kuntest, kif taħseb li l-bilingwiżmu għandu jiġi istitwit f’pajjiż bilingwi?

Hawnhekk ma nistgħux ma nitkellmux dwar illimitazzjonijiet.

Huwa punt importanti ferm.

Filverità jeżistu erba’ kategoriji ta’ profiċjenza fillingwa: kemm jien tajjeb biex nifhem x’inti tgħid, kemm jien tajjeb biex nitkellem, kemm jien tajjeb meta naqra u kemm jien tajjeb meta nikteb.

Il-livell jaf ivarja minn xejn sa 100%.

Tista’ tkun

Suppliment Speċjali

profiċjenti 80% f’kategorija minnhom, u fl-oħrajn tkun 60% jew inqas.

Ħarġa 15

F’lingwa, ilbilingwiżmu għandu jkun ibbilanċjat.

Jien nemmen bis-sħiħ li fil-pajjiżi kollha s-sistema edukattiva hemm bżonn tagħti prijorità lit-trawwim parallel tad-dimensjonijiet tal-komunikazzjoni, jiġifieri tal-erbgħa li huma.

F’xi pajjiżi dan assolutament ma jiġrix.

Jekk nieħdu ċ-Ċina u lĠappun, pereżempju, tradizzjonalment ma jiffukawx fuq it-taħdit u s-smigħ, imma fuq il-kitba u l-qari.

Minħabba f’hekk issib ħafna Ġappuniżi u Ċiniżi li jkunu tajbin ħafna biex jifhmuh l-Ingliż, u li saħansitra jikkontribwixxu artikli bih, imma meta jkellmuk ma tifhimhomx.

U jekk tkellimhom tgħaġġel ma jifhmukx lanqas għax ma tħarrġux f’dan is-sens.

F’lingwa, il-bilingwiżmu għandu jkun ibbilanċjat.

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

Hawn terġa’ tidħol il-politika tal-lingwa.

Iddeċiżjonijiet għandhom jiġu minn fuq, u din hi ħaġa li tinvolvi l-awtoritajiet tal-edukazzjoni.

Biex wieħed jasal għal deċiżjoni, ikun aħjar jekk ikun imdawwar b’tim ta’ lingwisti mħarrġa biex janalizzaw dan il-fenomenu.

Minn hemm, imbagħad, titfassal politika tal-lingwa.

Xi ftit jew wisq inti konxju tar-realtà lingwistika f’Malta.

Taqbel li l-Maltin jistgħu jqisu lilhom infushom kelliema nattivi tal-Ingliż?

Li tkun kelliem nattiv ma jfissirx li trid tkun profiċjenti f’kull aspett ta’ dik illingwa li jeżisti.

Hemm żewġ modi kif tkun taf.

L-ewwel wieħed jinvolvi ħarsa lejn ir-realtà ta’ Malta: jekk inti kelliem nattiv, x’aktarx li l-erba’ kategoriji ta’ profiċjenza lingwistika tiegħek se jkunu għoljin – dik xi ħaġa li wieħed jiddeterminaha faċilment blgħodod li jeżistu diġà.

L-ieħor jinvolvi aktar il-kwistjoni tal-identità.

Irridu nżommu f’moħħna li l-lingwi li tkun espost għalihom f’ambjent bilingwi jew multilingwi, mhux bilfors se tużahom kollha f’kull sitwazzjoni.

Mhux kulma tgħid b’lingwa waħda bilfors se tgħidu wkoll bil-lingwa l-oħra.

Jekk pereżempju ninsab xi mkien l-Afrika, jaf ninqeda b’lingwa ddar, b’lingwa oħra jien u nixtri, b’oħra l-knisja u b’oħra l-iskola.

Fil-ħanut mhux se nuża l-lingwa li s-soltu nuża l-knisja.

Għaliex?

Għax ma jkollix bżonn nagħmel hekk.

Minn lingwa inti titgħallem biss kemm għandek bżonn.

Fil-ħanut, waqt li qed tixtri, inti kelliem nattiv tal-lingwa li qed tinqeda biha.

Imma jekk dik il-lingwa tipprova tużaha filknisja, se jkollok titgħallem aspett ieħor tagħha, daqslikieku kienet lingwa barranija.

Li tkun kelliem nattiv ma jfissirx li trid tkun profiċjenti f’kull aspett ta’ dik il-lingwa li jeżisti.

Pereżempju jien żgur m’iniex profiċjenti fl-Ingliż legali.

U l-profiċjenza tiegħi fejn jidħol l-Ingliż tal-

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

kontabilità hija fqira immens.

Anki fejn tidħol illetteratura: kulħadd jista’ jikteb poeżija?

Kulħadd jista’ jikteb rumanz jew reċta?

Meta tieħu l-firxa sħiħa li tista’ tkopri lingwa tintebaħ li inti, filverità, profiċjenti biss f’parti żgħira minnha, u dik il-parti tista’ tikkwantifikaha.

Fl-Ingliż hemm ’il fuq minn miljun kelma.

Filkaż tiegħi naf madwar 100,000.

Jiġifieri hemm 900,000 kelma li ma nafx.

Kemm nista’ ngħid li nafu l-Ingliż?

Il-Malti jitkellmuh 400,000 ruħ (fuq gżira żgħira) u jrid ikampa mal-Ingliż, lingwa globali.

Huwa inevitabbli li l-Malti, illum aktar minn qatt qabel, jissellef ħafna vokabularju millIngliż.

Teżisti reżistenza kbira għall-kliem missellef mill-Ingliż, primarjament minħabba li l-biċċa l-kbira tagħna l-Ingliż nafuh u aħna wisq konxji minn fejn qed nissellfu.

Taħseb li dan ilkliem missellef ifaqqarha jew jarrikkiha llingwa?

Ma jfaqqarhiex, żgur li le.

Imma jaffettwa lkarattru tal-lingwa, u din hija xi ħaġa tajba.

Madankollu jidher li fuq il-gżira tagħkom jeżistu tliet sitwazzjonijiet lingwistiċi, xenarju li naħseb li huwa simili ħafna għal dak ta’ Wales.

Hemmhekk jeżisti l-Welsh “pur”, li ssibu fil-Bibbja u li tużah f’kuntesti formali; imbagħad hemm l-Ingliż “pur”, li jużawh l-aktar iż-żgħażagħ u l-pop singers li jħobbu jitkellmu bl-Ingliż (meta jkantaw jużaw lIngliż għax jaħsbu li hija l-aktar ħaġa “cool” fiddinja).

Imbagħad, maqbuda fin-nofs issib lil dawk jitgerfxu quddiem dawn iż-żewġ lingwi u ma jistgħux isibu tarf kif ilaqqgħuhom flimkien.

[Il-kliem missellef, lillingwa] ma jfaqqarhiex.

Imma jaffettwa lkarattru tallingwa, u din hija xi ħaġa tajba.

Jien tal-fehma li fl-iskejjel iż-żgħażagħ irridu nrawmuhom bl-idea li t-tliet kuntesti huma naturali u inevitabbli, u jeħtieġ intellgħuhom kapaċi jkampaw fit-tlieta li huma.

Jiġifieri ż-żgħażagħ

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

għandhom jitilgħu jirrispettaw it-tradizzjonijiet ta’ dawk li jitkellmu Malti (relattivament) “pur”.

Minnaħa l-oħra l-kelliema u l-kittieba li jixtiequ jżommu l-Malti kemm jista’ jkun “pur” għandhom jirrispettaw lill-grupp l-ieħor.

Jekk le, il-Malti abbli jibda t-triq tan-niżla.

Hija sitwazzjoni iebsa ħafna għax sfortunatament min ikun imdaħħal fiż-żmien għandu ħabta jkun pedantiku, aggressiv, u protettiv wisq.

Uħud minna ma jirrealizzawx li fl-isforz tagħhom biex jipproteġu l-lingwa jkunu qegħdin biss jgħarrquha.

Uħud minna ma jirrealizzawx li fl-isforz tagħhom biex jipproteġu llingwa jkunu qegħdin biss jgħarrquha.

F’intervista darba għedt li inti tikkunsidra ttagħlim, it-traduzzjoni u l-interpretar bħala wħud mill-aktar xogħlijiet diffiċli.

Għaliex taħseb hekk?

Il-lingwa hija l-aktar forma kumplessa ta’ mġiba umana li wieħed jista’ jimmaġina.

Xejn ma joqrob lejha.

Aħseb naqra fuq dak li qed tisma’ mingħandi bħalissa bl-Ingliż.

Għandna kumbinazzjoni ta’ 44 vokali u konsonanti differenti, imqiegħda f’kumbinazzjonijiet ta’ bejn 200 u 300 tip ta’ sillaba.

U ma’ dan kollu trid iżżid l-intonazzjoni, ilmelodija, it-ton tal-vuċi, ir-ritmu, u dawk ilkaratteristiċi kollha marbuta mal-lingwa.

Dawn ilkaratteristiċi jkomplu jibnu lill-kliem, u minn dak il-kliem nibnu s-sentenzi, u dan jista’ jsir b’elf mod.

Dawn is-sentenzi, kliem u ħsejjes nistgħu niktbuhom ukoll.

Allura tidħol id-dimensjoni talortografija, tal-punteġġjatura, tal-kapitalizzazzjoni, eċċ. Dan kollu jsir fl-istess waqt li jien qed niddeċiedi għandix inkellmek b’mod formali jew le; jekk għandix nuża ċertu kliem f’ċertu kuntest.

Nista’ nuża kliem baxx miegħek jew le?

U min jaf kemm-il deċiżjoni stilistika oħra qed nieħu.

Suppliment Speċjali

Ħarġa 15

L-ebda forma oħra ta’ mġiba umana ma tersaq viċin dan il-livell ta’ kumplessità.

U intom tridu tittraduċu u tinterpretaw dan kollu?

X’hemm aktar diffiċli minn hekk?

Huwa dan li jwassalni biex insostni li l-gvernijiet imisshom tal-anqas iżidu lpaga tal-interpreti, tat-tradutturi u tal-għalliema tallingwa b’erba’ darbiet.


Suppliment speċjali mal-Ħarġa 17

Il-Professur Albert Borg jitkellem ma’ l-aċċent

Suppliment Speċjali

Ħarġa 17

Intervista lill-Prof.

Albert Borg mill-Università ta’ Malta Il-Prof.

Albert Borg hu professur anzjan ta’ 67 sena b’esperjenza ta’ iżjed minn wieħed u erbgħin sena jgħallem l-Università ta’ Malta, b’kuntatt ma’ ġenerazzjonijiet sħaħ ta’ studenti li matulhom seta’ jara l-mentalitajiet jinbidlu minn ġenerazzjoni għall-oħra.

Albert Borg ra l-istudju tal-Malti jikber minn żerriegħa relattivament żgħira għall-qasam tant wiesa’ li hu llum.

Iltqajna fil-kamra OH256 fil-bidu ta’ Diċembru li għadda, f’uffiċċju ċkejken imdawwar b’munzelli għoljin ta’ karti u kotba, teżijiet u kitbiet tal-istudenti, u li jġibli ħafna memorji mid-deċenju l-ieħor.

Bdejt nirrekordja u ħarsti waqgħet fuq studju li kellu quddiemu fuq il-mejda.

“Meta tqis li hemm lingwi ħafna akbar minn tagħna,” qalli bi tbissima, “b’kelliema iżjed minn tagħna, aħna tassew ixxurtjati li għandna din l-istorja rikka tal-interess fl-istudju tal-Malti u l-produzzjoni letterarja u teknika li nsibu fil-lingwa.”

Dwar il-bidu nett u l-interess tiegħek fil-Malti...

Minn meta bdejt ninteressa ruħi fil-Malti, kelli nagħmel għażla.

Meta dħalt biex nagħmel l-ewwel grad tiegħi mal-Prof.

Ġużè Aquilina, dak iż-żmien kien il-B.A. Malti (unuri), bħala parti importanti minn dak il-kors kellna komponent tal-Għarbi.

Dak iż-żmien irrealizzajt li kważi għal kulħadd, qisu li tistudja l-Malti kien ifisser li tistudja prattikament minn fejn ġie ‒ ġie millGħarbi, dak iż-żmien konna ngħidu mill-Għarbi Klassiku u llum noqogħdu iżjed attenti għax nafu li hemm il-fażijiet intermedjarji ta’ Għarbi djalettali ta’ diversi tipi.

Il-Prof.

Aquilina, bis-saħħa tal-għerf tiegħu, għaraf illimitazzjonijiet tal-kors li konna qed nagħmlu.

Għalhekk fit-tieni sena ta’ dak il-kors konna xxurtjati li talab lid-Dipartiment tal-Ingliż biex wieħed milletturi tagħhom, imħallas mill-British Council u ddedikat għat-tagħlim tallingwistika, jgħallimna l-ewwel ideat dwar il-lingwistika.

Wara skoprejt li konna qed nitgħallmu l-lingwistika sinkronika.

Il-lingwistika sinkronika x’inhi?

Aħna naqsmu l-lingwistika bażikament fi tnejn: fuq naħa għandek l-istudju ta’ minn fejn ġejja l-lingwa, jiġifieri l-istudju storiku tal-lingwa li nsejħulu wkoll dijakroniku, fil-fażijet temporali suċċessivi tiegħu, u fuq in-naħa l-oħra hemm l-istudju sinkroniku, jiġifieri meta nistudjaw il-lingwa bħala sistema kompletament preżenti, bħala sistema sħiħa fil-moħħ tal-kelliem nattiv.

Infatti, min jistaqsini, inħobb ngħidlu li x-xogħol tiegħi hu sforz jew attentat biex inwieġeb il-mistoqsija: tarbija li trid titgħallem il-Malti, x’regoli għandha

Suppliment Speċjali

Ħarġa 17

bżonn tistudja u titgħallem?

U r-risposta mhix biss il-ħidma ta’ lingwista ‒ għax anki fl-Ingliż għadna ma nafux kollox fuq dan kollu ‒ iżda hi llingwistika sinkronika tal-Malti.

Nixtieq nistaqsik fuq l-istudji tiegħek: x’inhuma l-oqsma li tgħallem u tirriċerka?

Bażikament jien nirriċerka l-iżjed il-qagħda soċjolingwistika tagħna u l-grammatika: is-sintassi u l-morfoloġija, iżda għandi interess fis-semantika.

Bażikament jien nirriċerka l-iżjed il-qagħda soċjolingwistika tagħna u lgrammatika: issintassi u lmorfoloġija, iżda għandi interess fis-semantika.

Fil-korsijiet tas-soċjolingwistika nesploraw l-iżjed ir-relazzjoni tal-Malti u l-Ingliż fis-soċjetà tagħna.

Suppliment Speċjali L-istudenti jafu li l-istudju soċjolingwistiku talMalti jrid jinkludi kemm l-istudju tal-Malti, iżd’anke tal-Ingliż.

Nistaqsu x’għodod lingwistiċi nużaw fis-soċjetà tagħna u hawn joħorġu lvarjabbli, jiġifieri skont l-età, is-sess, l-edukazzjoni u l-bqija li lkoll jinfluwenzaw il-mod kif nitħaddtu.

Nesploraw ukoll ir-reġistri tal-professjonisti u tassnajja’, pereżempju l-lingwaġġ tat-tobba, talavukati, u l-bqija, u anki r-repożiti tas-snajja’ tant għanja u vasti b’wirt kbir ta’ terminoloġija.

Millistudju soċjolingwistiku tal-Malti nistgħu ninnutaw, ngħidu aħna, li ħafna mit-terminoloġija użata għandha bosta varjanti tagħha, ħafna minnhom skont dawk il-varjabbli li semmejt.

Qed jiġini f’moħħi studju dwar l-għodda tal-biedja li kien uriena li biċċa għodda sempliċi li tintuża biex jinġabru l-ġebel u l-weraq, uħud kienu jsejħulha gerriefa, oħrajn isejħulha barraxa, raxkatur jew raxketta.

Dan il-qasam jinteressani ferm.

Nippreżenta wkoll korsijiet oħrajn fuq ilmorfoloġija tal-Malti, iżda dejjem f’sens sinkroniku, speċjalment tal-verb u t-tifsiriet semantiċi tiegħu.

Dan ġej minn żmien id-dottorat li b’għaġeb kbir tiegħi kont sibt li t-temp mhuwiex biżżejjed biex niddeskrivu xi tfisser din iddistinzjoni.

Kont skoprejt li teżisti wkoll iddifferenza aspettwali, u li din id-distinzjoni aspettwali tal-verb insibuha wkoll fin-nom Malti.

Niftakar is-superviżur ftit seta’ jemmen meta qraha l-ewwel darba.

Ma ntihx tort għax tipikament laspett hu kategorija verbali, iżda mbagħad aċċetta meta wrejtu kif inhuma d-distinzjonijiet morfoloġiċi.

Ħarġa 17

Mill-istudju soċjolingwistiku tal-Malti nistgħu ninnutaw, ngħidu aħna, li ħafna mitterminoloġija użata għandha bosta varjanti tagħha.

F’kors ieħor naqbad tliet tipi ta’ sentenzi subordinati u nipprova nuri parti mill-kumplessità tas-sintassi tal-Malti, x’għandu f’moħħu l-kelliem nattiv li jaf il-lingwa, u l-kumplessitajiet li jeżistu biex tissawwar sentenza.

Suppliment Speċjali

Ħarġa 17

Matul il-karriera tiegħek bqajt tosserva l-Malti jiżviluppa u jinbidel.

X’jidhirlek mit-tibdil filMalti mitħaddet u x’direzzjoni se jieħu lsienna fis-snin li ġejjin?

Minn dak li nosserva jidher li l-Malti għażżmien li ġej se jkompli jgħix fid-dell tal-Ingliż.

Hija ħasra għax il-bilingwiżmu tagħna ma niħduhx bisserjetà.

Aħna lMaltin qisna nitgħallmu lIngliż biex ninqdew.

Din hi mistoqsija li bla dubju se jkollna naffaċċjaw.

Minn dak li nosserva jidher li l-Malti għaż-żmien li ġej se jkompli jgħix fid-dell tal-Ingliż.

Hija ħasra għax il-bilingwiżmu tagħna ma niħduhx bis-serjetà.

Aħna l-Maltin qisna nitgħallmu l-Ingliż biex ninqdew.

Dan jaf għandu għeruq storiċi għax filkuntest ta’ ħafna faqar, meta l-gvern kolonjali għamel l-Ingliż obbligatorju għall-ingaġġ maċċivil, kull min kien jaf daqsxejn Ingliż kien jara kif jagħmel biex jgħaddih lil uliedu.

Aktarx f’dan ilkuntest nibet il-code-switching f’Malta.

Għalhekk il-bilingwiżmu tagħna nqabad taħt dan id-dell fejn il-Malti dejjem kellu post sekondarju.

Il-mentalità hi li l-iskola aħjar nitgħallmu l-Ingliż għax il-Malti nistgħu nitgħallmuh fit-triq.

Allura qed nitilfu ħafna qwiel, idjomi u espressjonijiet kreattivi li ksibna minn żmien missirijietna, u dan qed jurina li l-Malti se jkompli jsir jixbah ħafna lill-Ingliż.

Diġà nistgħu nosservaw strutturi grammatikali li jixhdu dan.

Ngħidu aħna, safejn naf jien, il-kostruzzjoni passiva bil-minn, eż.

Il-ġurdien inqatel mill-qattusa, fid-djaletti tal-Afrika ta’ Fuq ma teżistix.

Minflok jużaw is-seba’ forma jew ilħames forma u l-bqija, jew jużaw ittopikalizzazzjoni b’dak li ngħidulu l-psewdopassiv, eż.

Il-ġurdien, il-qattusa qatlitu.

Il-passiv bil-minn inħossu sfurzat ħafna iżda llum jintuża qisu xejn.

Semmejt it-topikalizzazzjoni, ma nistax ma nistaqsikx dwarha.

L-ewwel li ppubblikajt fuq it-topikalizzazzjoni kien fil-ktieb Maltese, miktub flimkien mal-fonetista lProf.

Suppliment Speċjali

It-topikalizzazzjoni hi kostruzzjoni li tinsab filqalba nett tas-sintassi Maltija għax il-kelliema nattivi ma jistgħux jgħaddu mingħajr ma jużawha.

Saħansitra anki meta nitkellmu bl-Ingliż, bla ma nindunaw inkunu qed nużawha.

Jidhirli li minkejja l-ħafna reżistenza, fil-Malti ttopikalizzazzjoni għandna nużawha wkoll fil-kitba għax ma nistgħux ninnegaw karatteristika daqshekk fundamentali ta’ lsienna.

Semmejt ukoll il-code-switching.

Huwa ta’ ġid għall-Malti?

Bħalma għedt, il-code-switching għandu għeruq storiċi.

B’mod ġenerali nippreferi li l-kelliema jżommu l-lingwi separati biex ikollna bilingwiżmu koordinat mhux Malti-Ingliż imħallat li jirriżulta f’dan il-code-switching.

Iżda rrid nistqarr li għalkemm jidhirli li għandna nevitawh, xi riċerka turi li fil-kuntest pedagoġiku, fejn il-kitbiet huma

Ħarġa 17

Ittopikalizzazzjoni hi kostruzzjoni li tinsab fil-qalba nett tas-sintassi Maltija għax ilkelliema nattivi ma jistgħux jgħaddu mingħajr ma jużawha.

Suppliment Speċjali

Ħarġa 17

ħafna drabi bl-Ingliż, il-code-switching iservi ta’ pont bejn il-kitba bl-Ingliż u l-kompetenza limitata tal-istudenti.

Madankollu ’l barra minn dak ilkuntest nosserva li l-lingwa materna ta’ ħafna Maltin, anki ta’ professjonisti li jitħaddtu fuq ixxandir, la hija l-Malti u lanqas l-Ingliż, għax ħafna drabi jitkellmu bit-taħlit.

... nosserva li llingwa materna ta’ ħafna Maltin, anki ta’ professjonisti li jitħaddtu fuq ixxandir, la hija lMalti u lanqas lIngliż, għax ħafna drabi jitkellmu bittaħlit.

Matul il-karriera tiegħek bħala riċerkatur talMalti u wieħed mil-lingwisti ewlenin ta’ żmienna, x’memorji għandek?

Aktar kmieni kont qiegħed ngħid li, minn kmieni ħafna fl-istudji universitarji tiegħi gawdejt minn kollaborazzjoni bejn Dipartiment u ieħor, u din iffurmatni maż-żmien fil-karriera suċċessiva tiegħi għax billi r-riżorsi tagħna huma żgħar ħafna millewwel irrealizzajt ‒ speċjalment meta komplejt dieħel fl-istudju tal-lingwistika u bdejt nara barra x’jagħmlu ‒ li bniedem wieħed ma jistax ikopri kollox, jiġifieri hemm l-ispeċjalizzazzjonijiet u llingwistika llum kibret ħafna.

Għalhekk ġieni f’rasi li bis-saħħa tal-kollaborazzjoni, l-ewwel madDipartiment tal-Ingliż imbagħad ma’ dipartimenti oħrajn, l-istudji tal-Malti nippruvaw nesponuhom għal aktar minn speċjalizzazzjoni waħda.

Inzerta li kmieni fil-karriera tiegħi kien hemm kollega fidDipartiment tal-Ingliż li hija fonetista verament eċċezzjonali, Marie Azzopardi-Alexander, li semmejt aktar kmieni, u konna ftehemna li jien nipprova ngħinha fis-sintassi ‒ ġieli tajt kors fissintassi tal-Ingliż fid-Dipartiment tal-Ingliż ‒ u hi tgħinni fil-fonetika tal-Malti.

Fil-fatt id-dottorat tagħha kienet deskrizzjoni tas-sistema fonemika tal-Malti b’referenza wkoll għat-tagħlim ta’ min ma jismax, xi ħaġa li kienet għal qalbha dak iżżmien imbagħad kompliet tiżviluppaha.

Għax ovvjament min ma jismax, ma jkunx ma jisma’ xejn, imma ċertu ħsejjes jismagħhom iżjed minn oħrajn u allura d-deskrizzjoni preċiża tal-fonemi kienet kruċjali anki għal dan il-programm.

Suppliment Speċjali

Ħarġa 17

hemm twieldet din il-kollaborazzjoni bejn iż-żewġ dipartimenti li mbagħad estendiet ruħha għal dipartimenti oħra, fosthom id-Dipartiment talInġinerija meta inġinier prova jagħmel sinteżi tattaħdit.

Mill-idea li ngħaqqdu r-riżorsi tagħna biex nimmassimizzaw dak li nistgħu noffru fl-istudju tal-Malti, eventwalment twieled l-Istitut talLingwistika.

Mill-idea li ngħaqqdu rriżorsi tagħna biex nimmassimizzaw dak li nistgħu noffru fl-istudju tal-Malti, eventwalment twieled l-Istitut tal-Lingwistika.

Naturalment għaddejna minn ħafna sitwazzjonijiet dolorużi, meta anki l-Fakultà kienet għalqet għal raġunijiet politiċi ‒ kien żmien verament diffiċli meta l-pressjoni kienet kbira biex nitilqu r-riċerka u nikkonformaw ma’ dak li ntlabna.

Niftakar għamilna xi tmien snin ebsin, qisna qed naħdmu taħt l-art.

Imbagħad fl-1987 reġgħu twaqqfu lFakultà tal-Arti u d-Dipartiment tal-Malti u nħtart Aġent Kap tad-Dipartiment tal-Malti.

Hemmhekk erġajt bdejt naħdem biex nagħtu direzzjoni lid-

Suppliment Speċjali

Ħarġa 17

Dipartiment tal-Malti u fl-istess ħin kont qed nipprova wkoll biex inwaqqfu l-Istitut talLingwistika, li għall-grazzja t’Alla dawk il-biċċtejn xogħol saru t-tnejn.

Illum idDipartiment huwa wieħed mill-akbar dipartimenti filFakultà tal-Arti għax għandu xi tmienja jew disa’ membri u anki għax in-numru tal-istudenti dejjem baqa’ jiżdied.

Imbagħad l-affarijiet komplew jiżviluppaw bilmod.

Ir-riżorsi baqgħu dejjem limitati iżda ftit ftit bdejna nkabbru.

Fid-Dipartiment tal-Malti għallbidu konna jien u l-Prof.

Oliver Friggieri, imbagħad kbirna bi tnejn u bi ftehim ma’ Friggieri konna ddeċidejna li s-sillabu tal-Malti ma jibqax kif kien fi żmien Aquilina: terz letteratura u żewġ terzi lingwistika, iżda nagħmluh nofs b’nofs ħalli laffarijiet jiżviluppaw mingħajr ma ħadd iħossu żvantaġġjat.

Għalhekk l-ewwel ingaġġ kien tal-Prof.

Manwel Mifsud għal-lingwistika u tal-Prof.

Arnold Cassola għal-letteratura.

Illum id-Dipartiment huwa wieħed mill-akbar dipartimenti fil-Fakultà tal-Arti għax għandu xi tmienja jew disa’ membri u anki għax in-numru tal-istudenti dejjem baqa’ jiżdied.

Lisfortuna hi iżda li għalkemm id-Dipartiment kiber, minħabba s-sistema kif inhi (il-programm talistudju), l-ispazju hu xi ftit limitat u allura huwa dejjem diffiċli biex l-istudenti tagħna nesponuhom għal oqsma ġodda u għall-oqsma dejjem jiżviluppaw tal-lingwistika u anki tal-Malti.

Għalhekk ċertu xogħol li nkunu involuti fih firriċerka tagħna, b’xorti ħażina, ma jasalx biex jidħol fil-programm tal-istudju.

Żvilupp interessanti kien meta d-Dipartiment u lIstitut kienu involuti f’inizjattiva li għalina kienet ta’ importanza fundamentali.

Meta bdejna naraw li resqin biex insiru membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea konna qed nibżgħu li l-Malti se jitgħaffeġ taħt ilpressjoni tal-lingwi barranin li kienu se jiġu.

Għalhekk minn snin qabel għamilna konferenza internazzjonali f’Malta, anki bl-għajnuna tal-Istitut, tad-Dipartiment, tal-Fondazzjoni għall-Istudji

Suppliment Speċjali

Internazzjonali, tal-Moviment Ewropew u ta’ Assoċjazzjoni bbażata l-Belġju li kienet tieħu ħsieb l-istatus tal-lingwi, biex inqajmu kuxjenza dwar kwistjonijiet lingwistiċi li rridu nieħdu ħsieb fejn jidħol il-Malti.

Niftakar kienet konferenza li attendew għaliha ħafna nies u bdiet iċċaqlaq iddibattitu dwar il-Malti fl-Unjoni Ewropea fil-futur.

Kellna niġġieldu mhux ħażin għax apparti li ssħubija ta’ Malta fl-UE kienet kontroversjali, anki fost dawk li riedu s-sħubija Ewropea għal Malta, kien hemm nies u politiċi li bdew jgħidu li kien biżżejjed li qed nippruvaw nidħlu fl-UE ma’ pajjiżi ħafna akbar minna, u ma ridux jinsistu li l-Malti

Ħarġa 17

... anki fost dawk li riedu s-sħubija Ewropea għal Malta, kien hemm nies u politiċi li [...] ma ridux jinsistu li l-Malti jkun lingwa uffiċjali tal-UE.

Suppliment Speċjali

Ħarġa 17

jkun lingwa uffiċjali tal-UE.

U għalina din kienet veru daqqa ta’ ħarta li ma ngħidlekx.

Bdew jgħidu pereżempju li l-Malti jagħtuh l-istatus ta’ lesserused language jew ta’ minority language.

U jien ma qbilt xejn!

L-ewwel nett, l-ebda lingwa mhi assolutament maġġorenni fid-dinja għax jekk noqogħdu nqisu n-numri, kull lingwa hija minorità skont il-popolazzjonijiet li tqis.

F’Malta, il-Malti mhux minority language jew lesser-used language, il-Malti hu l-lingwa nazzjonali tal-poplu Malti.

U ftit ftit bdew jinbidlu l-mentalitajiet.

F’Malta, il-Malti mhux minority language jew lesser-used language, ilMalti hu llingwa nazzjonali talpoplu Malti.

Irrid insemmi tappa oħra importanti fil-karriera tiegħi.

Jien kont membru ta’ dak li sejjaħnielu lBord tal-Malti.

Xogħolna ma kienx imħallas u konna qed nippreparaw liġi biex inwaqqfu lKunsill tal-Malti.

Kont sirt iċ-chairman ta’ dan ilBord ftit wara li twaqqaf u għalija hi ħaġa verament konsonanti li t-tmien membri ta’ dan ilBord appuntahom gvern Nazzjonalista, mingħalija l-Ministru Michael Falzon, u meta spiċċa t-terminu ta’ dak il-gvern, aħna bħal kull bord fiċ-ċivil irriżenjajna u b’għaġeb kbir il-gvern Laburista li tela’ appunta l-istess nies.

Din kienet verament konferma li n-nies kienu qed jifhmu li aħna ma kellna l-ebda interess partiġġjan u konna qed naħdmu għall-ġid tal-Malti.

Wara tnejn u għoxrin xahar il-Ministru l-ġdid Louis Galea reġa’ waqqaf il-Bord bl-istess nies preċiż.

Ma nafx jekk hemmx xi każ ieħor fl-istorja tal-leġiżlazzjoni Maltija fejn l-istess Bord baqa’ bl-istess membri taħt tliet amministrazzjonijiet differenti.

Din turi ċerta fiduċja fin-nies appuntati, fiduċja personali jkolli ngħid, fl-integrità u fil-kompetenza tan-nies li kienu qed jippreparaw din il-liġi.

Irrid ngħid ukoll li meta fl-aħħar il-liġi tressqet quddiem ilParlament, din ġiet approvata unanimament miżżewġ naħat tal-kamra.

Suppliment Speċjali Irrid ngħid ukoll li żvilupp ieħor importanti ħafna li ġara ‒ taf inti jien qed nimxi lejn tmiem il-karriera tiegħi ‒ xi snin ilu mhux ħażin, sar żvilupp li għalija kien konsonanti ferm.

Aħna, kemm idDipartiment kif ukoll l-Istitut, biex stajna mmorru barra u nippreżentaw xogħol fuq il-Malti, dejjem ridna nsibu qisu xi rokna jew xi konferenza fuq iddjalettoloġija tal-Għarbi jew xi konferenza ‒ niftakar darba, pereżempju, fuq il-lingwi talMediterran ‒ u allura mmorru nagħtu paper għax ilMalti qiegħed fil-Mediterran.

Jiġifieri qisna dejjem tollerati.

Speċjalment bis-saħħa tal-Istitut tal-Lingwistika, li għen biex il-kuntatti internazzjonali tagħna jisplodu, ngħidu aħna ma’ Franza u mal-Ġermanja u ma’ pajjiżi oħrajn, kien hemm professur fidDipartiment tal-Lingwistika fl-Università ta’ Bremen li ġietu l-idea li jwaqqaf Għaqda Internazzjonali tal-Lingwistika tal-Malti.

Għalina dan kien mument verament importanti għax rajna li fl-aħħar il-Malti, mhux biss għandu Dipartiment, mhux biss kien qed jiġi studjat ’l hawn u ’l hemm bis-saħħa ta’ xi letturi li jinteressaw ruħhom,

Ħarġa 17

Speċjalment bissaħħa tal-Istitut tal-Lingwistika [...] kien hemm professur fidDipartiment talLingwistika flUniversità ta’ Bremen li ġietu l-idea li jwaqqaf Għaqda Internazzjonali tal-Lingwistika tal-Malti.

Suppliment Speċjali

Bil-konferenzi li kien jattendi, Aquilina ġab listudju tal-Malti fuq il-mappa talistudji lingwistiċi Ewropej.

Fil-fatt, fi żmienu kellna studjużi Ġermaniżi, u anki Ingliżi u mill-Kanada, jirriċerkaw ilMalti.

Ħarġa 17

iżd’issa kellna wkoll din l-Għaqda Internazzjonali b’konferenza internazzjonali li ssir darba kull sentejn u allura l-istudju tal-Malti seta’ jitlaq jimxi jew jiġri fuq livell radikalment differenti minn qabel.

Biżżejjed ngħidlek li fl-ewwel konferenza li kienet saret ta’ din l-Assoċjazzjoni kien hemm studjużi li qed jippreżentaw xi ħaġa fuq il-Malti minn xi għoxrin jew ħamsa u għoxrin pajjiż differenti, minbarra l-kontinġent Malti.

Saħansitra kellna wkoll wieħed mill-Ġappun li kien qed jagħmel studju fuq il-Malti.

Aktar kmieni semmejt lil Ġużè Aquilina, x’inhi l-esperjenza tiegħek bħala student tiegħu?

Il-Prof.

Aquilina kien karattru kariżmatiku ħafna.

Kien sar professur fl-1937, fi żmien verament diffiċli meta l-kwistjoni tal-lingwa kienet għadha taħraq.

Kif taf, l-ewwel professur tal-Malti huwa Mikiel Anton Vassalli iżda ma kienx jeżisti arranġament permanenti.

Kif qed ngħid, fl-1937 reġgħet twaqqfet il-Katedra tal-Malti bħala parti integrali mill-Fakultà tal-Arti u l-Prof.

Aquilina kien l-ewwel professur u Kap tad-Dipartiment talMalti.

Għalhekk kellu biċċa xogħol tassew diffiċli.

Immaġina dipartiment għadu qed jitwieled, lingwa għadha ġejja f’tagħha...

Hu kellu jħabbatha madDipartiment tal-Ingliż u d-Dipartiment tat-Taljan fil-Fakultà tal-Arti b’letteraturi dinjin.

Għalhekk, minn żmien Aquilina, is-sillabu universitarju talMalti kien terz letteratura u żewġ terzi lingwistika.

Aquilina ħassu kiesaħ li jipprova jagħti l-istess prominenza lil-letteratura Maltija ta’ dak iż-żmien bħalma kellhom il-letteratura Ingliża u Taljana.

Hu ried jinkludi affarijiet xjentifiċi u oġġettivi flistudju lingwistiku tal-Malti u fl-istess ħin li jkunu rispettati internazzjonalment.

Bil-konferenzi li kien jattendi, Aquilina ġab listudju tal-Malti fuq il-mappa tal-istudji lingwistiċi Ewropej.

Fil-fatt, fi żmienu kellna studjużi

Suppliment Speċjali Ġermaniżi, u anki Ingliżi u mill-Kanada, jirriċerkaw il-Malti.

Fi ftit kliem nista’ ngħid li linternazzjonalizzazzjoni tal-istudju tal-Malti żgur li kien bdieha l-Prof.

Iżda dak iż-żmien, qisu biex tistudja l-Malti, trid tistudja l-istorja talMalti.

Fil-fatt, kull min ried jistudja l-Malti kellu jistudja l-Għarbi u din kienet daqsxejn ta’ ostaklu għal min ma kienx daqshekk tajjeb fil-lingwi u flGħarbi u kien iħobb il-letteratura.

Għaldaqstant meta introduċejna l-istudju sinkroniku tal-Malti, lGħarbi ma baqax daqshekk prominenti.

Dan ma jfissirx li mhux importanti li nistudjaw ukoll l-istorja tal-Malti.

Fil-fatt l-ewwel ingaġġ lingwistiku li għamel id-Dipartiment tal-Malti meta jien kont Aġent Kap kien proprju ta’ Manwel Mifsud, li xogħlu hu li jistudja l-iżvilupp storiku tal-Malti.

Għalkemm ngħallem lingwistika sinkronika, l-istorja tal-Malti taffaxxinani.

Hija sfortuna li l-konoxxenza storika tal-istudenti tagħna inġenerali hija fqira ħafna għax nemmen li biex persuna ssib postha fid-dinja trid tkun taf min hi u biex tkun taf min hi trid tkun taf imnejn ġiet.

Meta kelli erbatax jew ħmistax-il sena kont irrabjat ħafna għax kont indunajt li kont naf iżjed fuq l-istorja u lġeografija tal-Ingilterra milli kont naf fuq l-istorja u l-ġeografija ta’ pajjiżi... u din aktarx influwenzat id-deċiżjonijiet tiegħi ta’ x’nagħżel bħala karriera.

Iżda dan il-fatt illum għadni ninnotah għax listudenti universitarji tagħna mhumiex interessati fl-istorja u fl-istorja tal-Malti.

Illum il-Malti hu li hu għax tawhulna missirijietna qabilna.

Ħarġa 17

Hija sfortuna li l-konoxxenza storika talistudenti tagħna inġenerali hija fqira ħafna għax nemmen li biex persuna ssib postha fid-dinja trid tkun taf min hi u biex tkun taf min hi trid tkun taf imnejn ġiet.

Anke l-kontroversji fuq kif għandna niktbu l-Malti u fuq x’inhu l-Malti, għandna bżonn is-sapjenza li kellhom missirijietna meta ltaqgħu ma’ kulturi ġodda minn Sqallija, mill-Italja u mill-Ingilterra, u adattaw għalihom biex b’hekk il-Malti kiber.

Ma rridux inkunu riġidi; kieku fil-passat ippruvaw iżommu l-forom oriġinali, kieku loġikament għadna qed nitkellmu bl-Għarbi.

Suppliment Speċjali

Ħarġa 17

Huwa minnu li llum l-Ingliż tant hu qawwi li hemm il-biża’ li l-Malti jegħreq għalkollox iżda hu progress naturali li l-Malti jkompli jiżviluppa billi jissellef u jwessa’ s-sens tal-kliem tiegħu.

... llum l-Ingliż tant hu qawwi li hemm il-biża’ li l-Malti jegħreq għalkollox iżda hu progress naturali li l-Malti jkompli jiżviluppa billi jissellef u jwessa’ s-sens tal-kliem tiegħu.

Missirijietna ilhom bilingwi minn żmien il-Feniċi għax meta l-Feniċi ġew fostna, ġew bi skop ta’ kummerċ u għalhekk sabu fuq il-gżira lill-Maltin ta’ Żmien il-Bronż u kienu jeżistu flimkien bħala konvivenza.

In-nies tal-bronż kellhom il-lingwa tagħhom u l-Feniċi kienu jitkellmu bil-Feniċju.

Luniku perjodu fl-istorja tagħna meta ma konniex bilingwi kien fi Żmien l-Għarab meta kien jintuża l-Għarbi bid-diglossja, jiġifieri l-Għarbi Klassiku u l-Għarbi djalettali aktarx Tuneżin li jixbah l-Għarbi ta’ Sqallija.

Hemm xi proġetti oħrajn li qed taħdem fuqhom?

Minn żmien għal żmien nikteb artikli u papers.

Fejn tidħol riċerka, jien nippreferi naħdem malkollegi u fil-fatt proporzjon kbir mix-xogħlijiet ippubblikati tiegħi huma konġunti.

Pereżempju ppubblikajt xogħol ma’ Manwel Mifsud, ma’ Marie Alexander-Azzopardi u ma’ Ray Fabri.

Fabri għadna kemm spiċċajna artiklu li ġie ppubblikat fuq il-complementiser, jiġifieri dik it-tip ta’ konġunzjoni li tissubordina sentenza għal oħra.

Ngħidu aħna s-sentenzi sempliċi Il-qattusa kielet ilġurdien u Il-ġurdien miet nista’ ngħaqqadhom f’sentenza kumplessa bħal Il-ġurdien li miet kilitu l-qattusa.

Biex għamilna dan kellna bżonn ċerti mekkaniżmi.

Fost dawn il-konġunzjonijiet hemm il-‘li’ u l-‘biex’ u oħrajn li studjajna s-semantika tagħhom.

Ma’ Fabri ħdimt xogħol ieħor li għad irid jiġi ppubblikat dwar il-katina ta’ verbi tal-Malti, pereżempju meta ngħidu Ġanni mar jipprova jibda

Suppliment Speċjali

Ħarġa 17

jiekol, li jistgħu jissejħu verbi finiti għax għandhom forma morfoloġika partikolari.

Dan hu qasam vast u aħna bdejna biss billi studjajna sekwenza ta’ żewġ verbi fejn l-ewwel verb ikun lhekk imsejjaħ ‘verb of motion’ jiġifieri li juri ċaqliq.

Taqdi rwoli wkoll fil-Kunsill tal-Malti.

Hu minnu li l-Kunsill qed jikteb grammatika talMalti?

Bħala parti mix-xogħol tal-Kumitat Tekniku talKunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti qed naħdmu fuq grammatika tal-Malti għal idejn l-għalliema, biex tifforma lill-għalliema.

Suppliment Speċjali

Għandi ddispjaċir li fittraduzzjoni, tipikament, ilMalti jitlef. [...]

B’mod ġenerali ninnota li lMalti tradott jixbah wisq lillingwa oriġinali mnejn ikun ħareġ u din ilħaġa aktarx qed tinfluwenza anki l-iżvilupp futur tal-Malti.

Ħarġa 17

Iżda l-istess kumitat kien qed jaħdem biex jiffinalizza l-proposti dwar kif se jinkiteb il-kliem Ingliż fil-Malti u għalhekk ix-xogħol fuq ilgrammatika kellu jieqaf ħesrem.

Ir-rapport talkliem Ingliż ħadilna enerġija kbira minħabba llaqgħat li kien jeħtieġ u anki minħabba lkonsultazzjoni pubblika ma’ kategoriji differenti fosthom pubblikaturi, tradutturi, għalliema, ġurnalisti, nies mill-qasam tal-Ingliż u l-bqija, li lkoll jagħtu r-rispons tagħhom.

Għalkemm il-grammatika ngħatat il-ġenb għal ftit żmien, diġà sar xogħol ġmielu.

Jien kont responsabbli mill-ewwel taqsima dwar it-tagħrif grammatikali u twaqqaf ukoll kumitat biex tiġi diskussa mill-perspettiva pedagoġika.

Din l-ewwel parti lingwistika waslet fi tmiemha u wasal iżżmien li nerġgħu nibdew naħdmu fuqha.

Fl-aħħar nett ma rridx inħalli barra ttraduzzjoni.

X’inhi l-fehma tiegħek dwar l-użu tal-Malti fit-traduzzjoni teknika u letterarja?

Għalkemm għamilt sena nittraduċi mit-testi oriġinali tal-Bibbja mal-Għaqda Bibblika Maltija, ma nistax ngħid li għandi xi esperjenza vasta f’dan il-qasam.

Għandi d-dispjaċir li fit-traduzzjoni, tipikament, ilMalti jitlef.

Fis-sens li, għalkemm hu tajjeb li nkunu familjari mal-lingwa sors, it-tradutturi tant huma familjari mal-lingwi sors li xi drabi jitilfu lkaratteristiċi nattivi tal-lingwa fil-mira.

B’mod ġenerali ninnota li l-Malti tradott jixbah wisq lillingwa oriġinali mnejn ikun ħareġ u din il-ħaġa aktarx qed tinfluwenza anki l-iżvilupp futur talMalti.

Din narawha mhux biss fit-traduzzjoni iżd’anki f’ħalq il-kelliema.

L-Ingliż tant infirex kullimkien u sar magħruf f’pajjiżna li spiċċajna qisna qed nitħaddtu u niktbu l-Ingliż bil-Malti.

Jekk 17

Suppliment Speċjali

Ħarġa 17

inqisu r-riżorsi limitati ta’ pajjiżna, il-bilingwiżmu hu riżorsa nazzjonali li allaħares ma kellniex għax tagħti vantaġġi ekonomiċi.

Madwar id-dinja hemm esperjenzi ta’ bilingwiżmu li huma pożittivi għaż-żewġ lingwi u hemm esperjenzi ta’ bilingwiżmu diżintegrattiv, jiġifieri meta waħda mil-lingwi tkun qed tinqered.

Nibża’ ħafna li f’pajjiżna għandna dan it-tip ta’ bilingwiżmu, almenu għal ċertu nies.

Tant lingwa minnhom tingħata importanza bla proporzjon għallingwa l-oħra li din tal-aħħar tispiċċa meqruda.

Bħalma għedt aktar qabel, qed nitilfu ħafna idjomi, ħafna kostruzzjonijiet u donna l-Malti qed inġibuh qisu verżjoni Maltija tal-Ingliż.

Xi żmien ilu rajt riklam fejn saħansitra qalbu ssekwenza tal-aġġettiv, u ġabuh qabel in-nom bħallIngliż.

Dan ir-riklam jgħid “L-oriġinali gel” u rnexxielu jaqleb l-ordni bażika li għandna fil-Malti ta’ nom u aġġettiv, eż. frott frisk, il-libsa t-twila.

Veru li jeżisti każ fil-Malti meta l-aġġettiv jitqiegħed qabel in-nom, eż.

Il-famuża storja li... jew Il-mibki Pawlu, iżda dawn huma każijiet speċifiċi meta nkunu qed nenfasizzaw.

... qed nitilfu ħafna idjomi, ħafna kostruzzjonijiet u donna l-Malti qed inġibuh qisu verżjoni Maltija tal-Ingliż.

Suppliment Speċjali

It-traduttur, filwaqt li għandu d-dover li jirrappreżenta fedelment lissors, daqshekk ieħor irid jirrispetta fedelment ukoll l-istruttura u lidentità tallingwa fil-mira.

Ħarġa 17

Dan l-aħħar smajt każ ukoll fejn għax it-test legali bl-Ingliż jiddistingwi bejn shall u should, allura bilfors irridu nsibu żewġ kelmiet bil-Malti li jikkorrispondu għalihom.

Lewwel lezzjoni li nagħmlu fl-introduzzjoni għallingwistika ġenerali hija dwar ir-relattiviżmu lingwistiku, jiġifieri li biex nitkellmu dwar id-dinja għandna bżonn mudell lingwistiku.

Jekk fit-triq hemm is-siġar, mela għandna bżonn espressjoni lingwistika biex nirreferu għalihom.

Bil-Malti hi siġar u bl-Ingliż trees.

Dik l-ekwivalenza hi biss superfiċjali għax meta nistudjaw l-istruttura lessikali ta’ kull lingwa, insibu li kull lingwa għandha struttura lessikali unika.

Biex nagħtik eżempju sempliċi, bil-Malti għandna l-kelmiet rokna għall-angolu minn ġewwa u kantuniera għall-angolu minn barra, iżda bl-Ingliż it-tnejn corner.

Min-naħa l-oħra, il-kelmiet bl-Ingliż grandson u nephew, bil-Malti t-tnejn huma neputi.

Din hi parti mir-rikkezza li kull lingwa tinkarna fiha viżjoni partikolari tad-dinja ta’ madwarna u allura l-istruttura lessikali ta’ kull lingwa hi unika għal dik il-lingwa.

Meta nitgħallmu lingwa partikolari, inkunu qisna lbisna nuċċali u qed naraw id-dinja b’ċertu mod.

Bħalissa qed nenfasizza dan ir-relattiviżmu iżda fl-istess ħin nemmen li ttraduzzjoni hija possibbli bi ħsieb u mhux kelma b’kelma.

It-traduttur, filwaqt li għandu d-dover li jirrappreżenta fedelment lis-sors, daqshekk ieħor irid jirrispetta fedelment ukoll l-istruttura u lidentità tal-lingwa fil-mira.

Ninnota li l-Ingliż, bis-sofistikazzjoni tiegħu, ma jibżax mill-metafora.

Jolqtuni kliem bħal spaceshuttle.

Shuttle hi kelma li n-NASA reġgħu qajmu mill-Ingliż Medjevali.

Fil-produzzjoni taddrapp kienet tintuża l-magna tal-insiġ, bl-istrument ġej u sejjer minn naħa għall-oħra tat-tila biex isawwar in-nisġa.

Bil-Malti għandna kelma preċiża

għalih, insejħulu mekkuk.

Mur ġibna aħna fil-Malti

Suppliment Speċjali ngħidu mekkuk spazjali!

L-Ingliżi u l-Amerikani għamluha għax il-metafora jużawha l-ħin kollu.

Allura għalfejn il-Malti m’għandux ikollu lmetafora tiegħu?

Bla dubju, mhux bilfors nittraduċu l-metafora kelma b’kelma iżda nistgħu nsibu l-metafora tagħna.

Jidhirli li hemm ħafna post għall-kreattività.

Fit-traduzzjoni għandna l-vantaġġ li l-Malti, minn żmien żemżem, imdorri jgħix fid-dell ta’ lingwi kbar u għalhekk donnu ma jiddejjaq xejn jissellef.

Jekk fil-Malti ma jkollniex xi kelma nattiva għal ċertu terminu, nistgħu nadattaw il-kelma xi ftit u nużawha b’mod aċċettat.

F’dak is-sens, it-traduttur Malti għandu vantaġġ li l-Malti diġà għandu tolleranza kbira għal formazzjonijiet mhux nattivi.

Iżda xorta jibqa’ l-periklu li wieħed jeżaġera.

Ħarġa 17

... għalfejn ilMalti m’għandux ikollu l-metafora tiegħu?

Bla dubju, mhux bilfors nittraduċu lmetafora kelma b’kelma iżda nistgħu nsibu lmetafora tagħna.