Nhar il- 25 ta' April , 1998 , waqt konferenza dwar it- teatru politiku f' Malta quddiem pubbliku li daħal sew fid- diskussjoni iżda seta' kien aktar numeruż , l- Università ta' Malta ppreżentat il- ktieb li għadha kemm ħarġet dwar Il- Kitba Teatrali f' Malta : Hemm Xi Kriżi ? editjat minn Marco Galea , Vicki Ann Cremona u Immanuel Mifsud .

Dan il- ktieb jiġbor fih l- atti tal- konferenza bl- istess isem li kienet saret fl- 1 ta' Marzu , 1997 .

Fid- daħla tiegħu , Immanuel Mifsud jgħid li skond uħud , it- teatru f' Malta jinsab għaddej mill- akbar kriżi tiegħu minħabba n- nuqqas ta' skripts u drammaturgi ġodda .

Min- naħa l- oħra , kif ħareġ ukoll mid- diskussjoni li qamet waqt il- konferenza aktar riċenti dwar it- teatru politiku , jidher li hemm interess li dejjem qiegħed jikber f' espressjoni teatrali alternattiva .

Skond Mifsud , f' dan il- ktieb , Frank Camilleri " jagħtina x' nifhmu li t- tendenzi anti - test u anti - awtur tat- teatru ta' riċerka ħafna drabi jsarrfu f' kitba ta' testi differenti , fejn huwa l- ġisem stess ta' l- attur jew l- attriċi li jinbidel f' test minnu nnifsu . "

Marco Galea , illum meqjus bħala l- istoriku ewlieni tat- teatru f' Malta , jinnota li fl- istaġun 1996 - 97 reġa' ma ttella' ebda dramm ġdid Malti fit- teatru nazzjonali tagħna , it- Teatru Manoel .

Kif jgħid it- titlu ta' l- intervent tiegħu , għal Galea il- kitba għat- teatru Malti hija " storja ta' pannu u qara' aħmar . "

Fil- kontribut tiegħu dwar " Ansjetà u Anestesija fil- Labirinti tat- Teatrin : Diskors dwar Demel u Drammi , " Oreste Calleja jsostni li minkejja li għaddew tletin sena mill- Indipendenza , il- kultura f' Malta għadha f' limbu . "

Ħriġna mit- Tielet Dinja imma ħallejna l- kultura zzappap warajna .

Għax kultura bla teatru – bla teatru indiġenu , teatru intimu u proprju – hija kultura mmankata , sottożviluppata u retrograda . "

Jekk ma jkunx hemm tiġdid fil- kitba għall- palk Malti , Calleja jistaqsi : " X' mostru nistennew li joħroġ mil- labirint – x' għaġeb jista' jitwieled – jekk ħlief nitqaħħbu fis- sodda ta' palk barrani ma nagħmlux ? "

Il- Kitba Teatrali f' Malta : Hemm Xi Kriżi ? ( Malta University Press , 1998 , ¤ 2 pp 85 ) fih ukoll kitbiet ta' Vicki Ann Cremona ( Premessa teorika ) , Ġorġ Peresso ( ir- radjudramm ) , Lino Grech ( it- teledramm ) , Charles Clews ( it- teatru komiku ) , Martin Gauci ( id- dramm tal- passjoni ) , George Cassola ( it- traduzzjoni ) , u Ġużè Diacono ( riflessjonijiet ta' drammaturgu ewlieni ) .

Bil- qari ta' dan il- volum , id- diskussjoni tkompli u forsi nibdew naħsbu biex noħorġu minn ġos- sodda li mhix tagħna .


Il- Kurrikulu Minimu Nazzjonali ( Ministeru ta' l- Edukazzjoni , 1999 ) jirrikkonoxxi mill- ġdid l- importanza tal- kompetenza komunikattiva , kif tidher fil- lista ta' l- Għanijiet Ġenerali li jissemmew f' dan id- dokument .

[ L- istudenti ] jkunu kapaċi jesprimu messaġġ b' mod effettiv , ċar u li jinftiehem ; ikunu jafu jithaddtu , jiktbu , u jużaw forom oħra ta' espressjoni ; jifhmu kemm dak li jaqraw u jisimgħu kif ukoll forom oħra ta' espressjoni ; ikunu jafu jikkomunikaw b' mod effettiv f ' sitwazzjonijiet soċjali differenti skond ic - cirkonstanzi ; ikunu jafu jesperimentaw bl- aspetti kreattivi , letterarji u artistiċi ( Ministeru ta' l- Edukazzjoni , 1999 : 67 ) .

Biex jintlahqu dawn l- aspirazzjonijiet tal- Kurrikulu jeħtieġ li , bħala għalliema , ikollna viżjoni ċara tal- kwalità ta' tagħlim li hemm bżonn nipprovdu fl- iskejjel .

Minħabba li għal snin sħaħ it- tagħlim tal- lingwa kien jenfasizza l- aktar il- ħiliet talkitba , l- attivitajiet tat- taħdit fil- klassi qajla kienu jingħataw importanza .

L- abbiltajiet komunikattivi tat- taħdit bdew jingħataw prominenza f' dawn l- aħħar erbgħin sena , sewwa sew f' nofs is- snin sittin , l- aktar fl- Ingilterra .

Maz - żmien bdiet tikber iżjed ilhtiega li nrawmu lill- istudenti f' din il- kompetenza tal- lingwa . ħafna mill- istudju li sar fl- Ingilterra ( Barnes u Todd , 1977 ; Edwards u Furlong , 1978 ; Edwards u Mercer , 1987 ) wera bic - ċar kemm l- istudenti kellhom nuqqas ta' ħila fil- mod kif jithaddtu u jikkomunikaw bl- ilsien nattiv tagħhom .

Għalhekk , bosta riċerkaturi bdew jesperimentaw b' metodi ġodda ta' tagħlim li jaspiraw għal riżultati aktar mixtieqa .

Fil- kuntest lokali , min- naħa l- oħra , tinhass il- ħtieġa li nizviluppaw programm ta ' azzjoni ( action research ) ghat - tagħlim u l- assessjar tat- taħdit , kif jisħaq il- Kurrikulu Minimu Nazzjonali ( p .

86 ) .

Dan il- programm għandu jgħin biex jinkiseb għarfien usa' tal- kwalità ta' tagħlim li qed nipprovdu fl- iskejjel .

It- tagħlim u l- assessjar tal- Malti mitkellem għandu jiddependi fuq l- abbiltà ta' l- għalliema li jifhmu qabel xejn , l- effetti tal- metodoloġija li jużaw , biex ikunu jistgħu jirriflettu fuq kif għandhom jieħdu d- deċiżjonijiet .

Il- programm ta' azzjoni fih karatteristiċi li jiddistingwuh minn riċerki oħrajn .

Wieħed irid iżomm f' moħħu li l- għan aħħari ta' din ir- riċerka hu li , wara sensiela ta' azzjonijiet , wieħed jinnota titjib fl- attività li fiha jkunu qegħdin jitħarrġu lpartecipanti .

Hawnhekk , b' attività nifhmu kull għamla ta' taħriġ li jorganizza l- għalliem ghall - klassi , bħal ngħidu aħna , attivitajiet tal- qari , tal- kitba , tat- taħdit u ssmigh .

Dan il- programm ta' azzjoni jitwettaq permezz ta' sensiela ripetuta ta ' fażijiet : ( i ) ippjanar , ( ii ) azzjoni , ( iii ) osservazzjoni u ( iv ) riflessjoni ( Carr u Kemmis , 1986 ) .

Dawn l- erba' fażijiet ma jitwettqux darba biss u jieqfu hemm , imma jibqgħu jirrepetu ruħhom tul il- proċess kollu tar- riċerka .

B' dan il- mod , wara li l- ewwel ċiklu ( l- ewwel sensiela ta' fażijiet ) ikun twettaq b' suċċess ghall - ewwel darba , bħala l- ewwel pass filprocess tar- riċerka , it- tieni pass ikun mill- ġdid sensiela oħra ta' l- istess fażijiet ( it- tieni ċiklu ) , u r- riċerka tibqa' sejra hekk sakemm jitwettaq numru ta' sensiliet ta' fażijiet .

B' dan il- mod , l- istudenti , bħala l- parteċipanti tal- proġett , ikollhom l- opportunità li jitħarrġu f' numru ta' attivitajiet komunikattivi biex , l- istess kif jistqarr Littlewood ( 1981 ) , isiru konxji tal- bżonnijiet lingwistiċi tagħhom .

Il- parteċipanti kollha fil- proġett għandhom jingħataw id- dritt li jipparteċipaw b' mod ugwali f' kull fażi ta' kull sensiela ripetuta : fl- ippjanar ta' l- attivitajiet , fl- azzjonijiet li jwettqu , fl- osservazzjoni ta' l- azzjonijiet tagħhom infushom u fir- riflessjoni li jagħmlu fuq l- istess azzjonijiet li jkunu wettqu .

Fil- fehma ta' Lewin ( f' Carr u Kemmis , 1986 ) , is- sehem sħiħ li jagħtu l- parteċipanti f' kull fażi ta' l- attività għandu jgħin biex jiffaċilita u jsaħħaħ il- bidliet fl- imgiba soċjali .

Fil- fatt , kien hu l- ewwel wieħed li żviluppa din l- idea ta' riċerka bbażata fuq l- azzjoni , sewwa sew lejn nofs is- snin erbgħin .

Fi kliemu stess , il- proċess ta' din irricerka , imsejjes fuq sensiela ta' azzjonijiet , hu meħtieġ l- aktar biex jinkiseb progress f' dik li hu jsejjaħ bħala " riċerka soċjali bażika " , proċess li , fih innifsu , jista' jwassal gradwalment ghall - kunċett ta' indipendenza , ugwalità u kooperazzjoni .

Lewin jinterpreta n- natura ta' din ir- riċerka minn tliet aspetti differenti : ( i ) il- karattru partecipatorju tagħha , ( ii ) il- qafas demokratiku li fih titwettaq u ( iii ) ilkontribuzzjonijiet li toffri lejn ix- xjenza soċjali kif ukoll lejn il- bidla soċjali .

Liema ħiliet tat- taħdit għandna nizviluppaw għal skop ta' tagħlim u evalwazzjoni ?

Liema huma dawk l- attivitajiet tat- taħdit li jistimulaw dawn il- ħiliet meħtieġa ?

Kif għandu jkun żviluppat it- tagħlim tat- taħdit ?

B' liema metodu għandu jkun evalwat it- taħdit ?

Kif nistgħu noqorbu lejn metodu standardizzat fl- evalwazzjoni tat- taħdit ?

X' għandu jkun ir- rwol ta' l- għalliem f' dan kollu ?

Fl- 1977 Barnes u Todd taw bidu ghall- in vestigazzjoni tat- taħdit tat- tfal , studju li stabbilixxa l- bidu ta' investigazzjoni tat- taħdit fil- klassi u l- importanza tiegħu flizvilupp intellettwali ta' l- istudenti .

Minn dak iz - żmien ' l hawn , bosta riċerkaturi ( Edwards u Mercer , 1987 ; Moy u Raleigh , 1988 ; Bruner , 1986 ; Gumperz u Cook - Gumperz , 1985 ; Richmond , 1983 ; Wells , 1984 , 1985 , 1992 ; Phillips , 1985 ; Edwards u Westgate , 1987 ; Jones , 1988 ) saħqu li t- taħdit kollaborattiv fi gruppi żgħar kapaċi jgħin lit- tfal jiżviluppaw tifsiriet rikki , sħaħ u preċiżi , bil- wisq aktar milli kieku kellhom jizviluppawhom b' mod individwali .

Lyle ( 1992 , 1993 ) , per eżempju , f' waħda mill- iskejjel primarji ta' l- Ingilterra , tinvestiga kemm tabilħaqq it- tfal , meta jingħataw l- opportunità li jaħdmu fi gruppi żgħar b' mod kooperattiv u kollaborattiv , kapaċi jużaw it- taħdit biex jgħinhom isawru t- tifsir u jkabbru l- intelliġenza tagħhom .

Din ir- riċerka tissuġġerixxi l- importanza li noħolqu attivitajiet li jiżguraw li t- tfal ikollhom l- opportunità li jsawru mistoqsijiet , li josservaw , li jikkontribwixxu opinjonijiet diversi li fl- aħħar mill- aħħar jawtorizzawhom iħarsu lejhom infushom bħala individwi responsabbli .

Lyle analizzat numru ta' traskrizzjonijiet tat- taħdit tat- tfal fi gruppi żgħar , fl- età ta' għaxar snin , biex tiskopri kif huma jinqdew bil- lingwa biex isawru l- fehmiet tagħhom .

Minn dawn it- traskrizzjonjiet haregcar kemm it- tfal kienu attivi fuq xogħolhom : jargumentaw b' mod raġonevoli , jagħmlu s- suppozizzjonijiet tagħhom , jirriflettu u jevalwaw l- ideat li joħorġu bihom huma stess .

l- għarfien miksub li hemm ġo fihom mid- dinja ta' madwarhom u jużawh bħala bażi ghall - iżvilupp ta' għarfien aktar espliċitu , sistematizzat u integrat .

Ngħidu aħna , ir- Rapport ta' l- Edukazzjoni li kien ippubblikat fl- 1978 , maħruġ mid- Dipartiment ta' l- Edukazzjoni u x- Xjenza , fl- Ingilterra ( f' Lyle , 1993 ) , ma jagħmel lebda riferenza ghall- is kop li jista' jkollha diskussjoni fi gruppi żgħar , lanqas ma jsemmi xi kwalità ta' taħdit sperimentali , kollaborattiv jew espressiv , kif irrikkmandat mir- riċerkaturi .

Minflok , ir- Rapport iddeskriva ħafna taħdit passiv .

Iżda f' Rapport ieħor , maħruġ fl- 1982 , mill- istess Dipartiment ta' l- Edukazzjoni u x- Xjenza ta' l- Ingilterrra ( f' Lyle , 1993 ) , hemm irrikkmandat li l- għanijiet , l- objettivi u l- metodi biex il- lingwa orali tavvanza ' l quddiem , htigilhom ikuni definiti b' mod aktar ċar .

Wieħed irid jirrikonoxxi wkoll li t- taħdit mhux biss jintuża għal waqt il- lezzjonijiet tal- lingwi imma hu kundizzjoni ta' tagħlim mifrux mal- Kurrikulu kollu .

Dan jinħass , ngħidu aħna , fil- mod kif l- istudenti jimmiraw li jilħqu l- iskaluni mixtieqa fix- Xjenza , il- Matematika u t- Teknolo ] ija .

Dan għandu wkoll l- implikazzjonijiet tiegħu fuq irrwol ta' l- għalliem : kif bi ħsiebu jorganizza t- taħdit fil- klassi ?

Safejn għandu jkun preżenti u involut f' diskussjoni fi grupp ?

Safejn għandu jintervjeni jew sempliċiment josserva ?

M' għandniex nibqgħu biss f' pożizzjoni li nipperswadu lill- għalliema bil- benefiċċji li jġib miegħu t- taħdit fil- klassi , iżda minflok għandna nfittxu eżempji ta' kif lghalliema jistgħu joħolqu ħafna sitwazzjonijiet varjati li permezz tagħhom ikun importanti ghat - tfal li jikkomunikaw , jiddiskutu , jiftiehmu bejniethom u jithaddtu flimkien .

Bosta riċerkaturi oħrajn ipprovdewlna għadd ta' deskrizzjonijiet dwar l- użu tat- taħdit fil- klassi .

Per eżempju , mill- investigazzjoni ta' Jones ( 1988 ) dwar il- ħin li t- tfal iqattghu jitgħallmu fil- klassi , instab li 16 % biss kien iddedikat ghat - taħdit edukattiv , li ftit minnu kien isir fi grupp żgħir jew f' pari .

L- investigazzjoni li għamlu Galton u Williamson ( 1992 ) f' bosta skejjel ta' l- Ingilterra tissuġġerixxi li l- iskejjel ma jipprovdux biżżejjed opportunitajiet komunikattivi ghattfal , u dan minkejja li t- tagħlim u l- iżvilupp tal- bniedem huwa avveniment kulturali u soċjali .

Pollard u Tann ( 1987 ) , min- naħa l- oħra , jelaboraw aktar fuq il- kumplessitajiet tat- tagħlim ghat - taħdit bi skop , iħarsu lejh bħala attività kumplessa li teħtieġ prattika lingwistika , intellettwali u soċjali .

Huma jissuġġerixxu li l- għalliema għandhom bżonn jieħdu l- inkarigu ghat - tmexxija tal- klassi sabiex l- opportunitajiet ghaddiskussjoni jkunu msaħħa .

Studju interessanti ieħor hu dak ta' Holden ( 1993 ) .

Hi tgħid li , għal dawn l- aħħar erbgħin sena , l- għalliema kienu mħeġġa jħajru lit- tfal jitkellmu aktar fil- klassi .

Filfatt , l- Assoċjazzjoni Nazzjonali ta' l- Għalliema ta' l- Ingliz ilha mill- 1960 tisħaq fuq limportanza tad- diskussjoni ( Barnes et al . , 1969 ; Ede u Wilkinson , 1980 ) .

Din kienet approvata mill- Bullock Report , fl- 1975 , u mill- Ispettorat tal- Maestà Tagħha , fl- 1978 u l- 1985 .

Id- dibattitu dwar il- komunikazzjoni orali tefa' l- attenzjoni tiegħu , b' mod speċjali , fuq ir- rwol ta' l- għalliem , il- benefiċċji tad- diskussjoni fil- klassi vis - à - vis ixxoghol fi gruppi , u n- natura kumplessa tat- tagħlim permezz tad- diskussjoni .

Aktar minn hekk , Edward u Mercer ( 1987 ) investigaw klassijiet li kienu jagħtu limpressjoni li jaddottaw pedagogija progressiva , imsejsa fuq il- ħtiġijiet ta' l- istudent ( child - centred ) , kif imhegga fir- Rapport Plowden ( f' Edwards u Mercer , 1987 ) .

Madankollu , meta dawn l- awturi eżaminaw il- fatti , kienu sorpriżi ghall - aħħar .

ir- Rapport , sabuha diffiċli ħafna biex jimplimentaw ideologija ta' tagħlim li tissodisfa l- ħtiġijiet ta' l- istudent , fi ħdan sistema edukattiva li tobbliga lill- għalliema jittrażmettu l- kultura tas- soċjetà tagħna .

L- istudenti jridu jidhru li qed jitgħallmu laffarijiet it- tajba , imma fl- istess ħin iridu jiskopruhom għalihom infushom .

F' dan it- tip ta' klassijiet , għalkemm l- għalliema għamlu hilithom biex jidhru progressivi , ilpedagogija tagħhom kienet tirrifletti l- filosofija tradizzjonali , bl- għalliem fic - ċentru ta' kollox .

Dwar dan jitkellem ukoll Flanders ( 1970 ) meta jgħid li żewġ terzi ta' kull lezzjoni hu kkaratterizzat mit- taħdit , iżda l- aktar li jitkellem hu l- għalliem .

Fir- riċerka li wettqu Edwards u Furlong ( 1978 ) it- taħdit ta' l- għalliem kien qiegħed jikkontrolla l- kontenut tad- diskussjoni u l- mod li bih titmexxa .

F' dan l- ambjent ta ' tagħlim , it- tfal kienu jitkellmu l- aktar biex iwieġbu lill- għalliem , dak li Edwards u Furlong jiddeskrivuh bħala the right answerism jew guessing games syndrome .

Skond dawn l- awturi , lit- tfal qegħdin neqerdulhom l- interpretazzjoni personali tagħhom .

Jidher , għalhekk , li f' dawk il- klassijiet il aħna nittimbrawhom bħala tradizzjonali , l- istudenti , b' mod passiv , joqoghdu jisimgħu lill- għalliem jitħaddet u jibqgħu silenzjuzi sakemm ikunu mitluba biex jitkellmu .

Fil- fatt , f' ħafna mill- iskejjel ta' l- Ingilterra nstab li l- edukazzjoni tradizzjonali tuża metodi formali ta' tagħlim ( Galton et al . , 1980 ) , bl- għalliem iwassal l- informazzjoni li " jaf " lit- tfal li " ma jafux " .

B' dan il- mod , xogħol l- istudenti hu li jwieġbu biss għal dak li jgħid l- għalliem .

Ftit li xejn jieħdu l- inizjattiva biex iwieġbu minn rajhom .

Fl- istess ħin , l- organizzazzjoni tal- klassi bdiet tinbidel minn kif konna nafuha tradizzjonalment , bit- tfal bil- qiegħda f' ringieli .

Bil- mod il- mod , l- istudenti bdew jaħdmu wkoll fi gruppi żgħar .

Iżda l- awturi huma tal- fehma li dan kien biss bħala turija ta' organizzazzjoni aktar milli biex jinkoraġġixxu tagħlim ibbażat fuq tiftix ( enquiry - based learning ) , jew biex jiżviluppaw metodi kollaborattivi ta' xogħol fi gruppi .

Skond l- awturi , il- kwalità ta' mistoqsijiet li jgieghu lill- istudenti jħaddmu limmaginazzjoni tagħhom jew jipprovdu tagħrif meħtieġ kienu għadhom indirizzati lill- istudenti kollha f' daqqa , bħala klassi sħiħa .

Bit- twaqqif tal- Proġett Nazzjonali ta' l- Orali , mill- 1987 sa l- 1991 , ir- riċerka fil- qasam tat- taħdit ħadet spinta oħra ' l quddiem .

Peter Latham ( 1992 ) , bħala spettur ta' liskejjel fuq dan il- Proġett , jistqarr li x- xogħol tal- Proġett Nazzjonali ta' l- Orali serva bħala kontrapiz siewi ghall - mudell top down ta' l- ippjanar tal- Kurrikulu , kif rappreżentat mill- Kurrikulu Nazzjonali .

Il- Proġett Nazzjonali ta' l- Orali kien jinkludi 35 Awtorità Edukattiva mill- Ingilterra u Wales , u kull waħda nnominat għalliem jew tnejn biex jikkoordinaw il- Proġett ta' l- Awtorità Edukattiva tal- Lokal tagħhom .

L- għalliema involuti f' dan il- Proġett bdew jinvestigaw aspetti ta' l- orali fil- klassijiet tagħhom u x- xogħol tagħhom ipprovdielna bosta deskrizzjonijiet dwar it- tagħlim tat- taħdit fil- klassi ( ara , per eżempju , Norman , 1992 ) .

Qabel , id- deskrizzjonijiet tat- taħdit fil- klassi kienu jinġabru minn riċerkaturi li kellhom diffikultajiet kbar kemm biex jidħlu fil- klassijiet u kemm biex jirrikordjaw it- taħdit ( Edwards u Westgate , 1987 ) .

Norman ( 1992 ) tgħid li x- xogħol imwettaq mill- Proġett Nazzjonali ta' l- Orali kien influwenzat ħafna mill- ideat ta' Vygotsky ( 1962 ) .

It- teoriji ta' Vygotsky dwar l- iżvilupp intellettwali jenfasizzaw l- importanza tat- taħdit , waqt li jisħqu fuq il- ħtieġa ta' azzjoni fit- tagħlim .

Is- sejba importanti tiegħu tinstab fl- idea li t- taħdit kapaċi jġiegħel żewġ persuni jew aktar jaqsmu l- esperjenzi ta' xulxin u jakkwistaw livelli ġodda ta' fehim , bil- wisq ogħla milli seta' kellhom qabel .

Ħafna kienu dawk li taw l- għajnuna tagħhom biex dan il- Proġett seta' jitwaqqaf u jiżviluppa .

Iżda l- akbar mertu hu ta' Andrew Wilkinson li , flimkien ma' kollegi oħra mill- Università ta' Birmingham , stabbilixxa ghall - ewwel darba t- terminu oracy , sewwa sew f' nofs is- snin sittin .

Kien hu l- ewwel wieħed li rrikonoxxa r- rwol tat- taħdit u s- smigh fil- proċess tat- tagħlim u għal għoxrin sena sħaħ saħaq bis- sħiħ fuq limportanza tiegħu .

Bil- ħidma sfiqa ta' Wilkinson u l- kollegi tiegħu , it- terminu oracy beda jintuża biex jirrappreżenta kemm l- iżvilupp ta' l- abbiltajiet tat- tfal fil- lingwa mitkellma kif ukoll it- titjib fl- użu tat- taħdit fil- klassi .

Biex nifhmu aħjar il- kunċett ta' kompetenza komunikattiva , bil- mod kif jiddeskrivih il- Kurrikulu Minimu Nazzjonali ( Ministeru ta' l- Edukazzjoni , 1999 : 67 ) , ikun jeħtieġ li nirriflettu talanqas fuq ftit mill- ħafna teoriji li jitkellmu dwar dan is- suġġett .

It- termini competence u performance , bħala termini tekniċi fil- lingwistika moderna , intużaw ghall - ewwel darba minn Noam Chomsky fl- 1965 .

Id- distinzjoni fundamentali li jagħmel Chomsky ( 1965 ) hi bejn l- għarfien tar- regoli tal- lingwa – ilkompetenza ( ' competence ' ) u l- użu attwali tal- lingwa waqt it- taħdit – it- tlissin ( ' performance ' ) .

It- teorija lingwistika ta' Chomsky , aktar milli tisħaq fuq it- tlissin , tenfasizza lkompetenza tal- kelliem - semmiegħ ideali , jew aħjar l- għarfien tiegħu dwar dak kollu li għandu x' jaqsam mal- grammatika .

Iżda mhux kulħadd jaqbel li teżisti kompetenza uniformi ghall - kelliema nattivi kollha , kif kien isostni Chomsky .

Minflok , wieħed għandu jibda jitkellem fuq livelli differenti ta' grammatikalità fil- każ ta' kompetenza jew fuq accettabilità fil- każ ta' tlissin .

Studji oħra li saru wara Chomsky wasslu biex ingħatat dimensjoni usa' lillkompetenza .

Ngħidu aħna , lejn l- aħħar tas- snin sittin , ir- riżultati ta' investigazzjoni empirika , fosthom dawk ta' Ross u Lakoff ( f' Coulthard , 1985 ) ġiegħlu lil ħafna lingwisti jibdew jirrikonoxxu l- importanza tal- kuntest soċjali tat- taħdit , u għalhekk bdew joħolqu dixxiplini li jorbtu mill- qrib ma' l- istudju tas- sitwazzjoni partikolari tat- taħdit .

Studjużi bħal Hymes ( 1971 ) , Campbell u Wales ( 1970 ) ma jaqblux mat- teżi ta' Chomsky li tillimita l- kompetenza ghall - grammatika .

Hymes jargumenta li l- kelliema għandhom għarfien sistematiku ta' kif jużaw il- grammatika tagħhom biex jipproduċu komunikazzjonijiet addattati għal sitwazzjoni partikolari tat- taħdit , jiġifieri l- għarfien tar- regoli prammatici .

Aktar minn hekk , Hymes isostni li l- parteċipanti huma sensittivi wkoll ghall- is tat soċjali tal- kelliem u s- semmiegħ , u jipproduċu espressjonijiet li joqoghdu tajjeb ħafna ghall - kwalità ta' mgiba u informazzjoni mitluba minnhom fis- sitwazzjoni partikolari li jkunu fiha .

Kien għalhekk li Hymes saħaq fuq il- ħtieġa ta' definizzjoni usa' talkompetenza li tkun tinkludi wkoll dawn il- fatti dwar l- għarfien tal- kelliem .

B' din il- viżjoni teoretika quddiemu , Hymes ( 1972 ) bidel it- terminu kompetenza għal kompetenza komunikattiva proprju biex jiddefinixxi f' sens aktar wiesa' dak li lkompetenza waħedha ma rnexxilhiex tagħmel .

1 .

Dak li hu possibbli sistematikament , jiġifieri l- kostruzzjonijiet li huma possibbli fil- grammatika deskrittiva tal- lingwa .

Dan hu proprju dak li ried ifisser Chomsky ( 1965 ) fid- deskrizzjoni oriġinali tiegħu tal- kompetenza ; 2 .

Dak li jista' jkun attwat , li f' dan il- każ l- interess lingwistiku predominanti jistrieħ fuq l- aspetti psikolingwistici , bħalma huma l- limitazzjonijiet talmemorja u l- fakultajiet percettivi ; kif ukoll 3 .

L- użu addattat tal- lingwa , li hawnhekk għandu x' jaqsam ma' l- għarfien talkelliem dwar l- użu xieraq tal- lingwa skond il- kuntest tas- sitwazzjoni partikolari tat- taħdit , bħalma hu l- istil .

Dawn it- tliet aspetti ta' kompetenza li jitkellem dwarhom Hymes joqorbu ħafna lejn laspetti li jidentifika Munby ( 1978 ) , jiġifieri : l- aspett grammatikali , l- aspett psikolingwistiku , l- aspett socjo - kulturali u l- aspett fattwali ( de facto ) .

Halliday ( 1970 ) ma jiddistingwix bejn kompetenza u tlissin .

Skond Halliday , ilfunzjonijiet tal- lingwa jinqasmu fi tnejn : il- macro ( il- funzjonijiet komprensivi tallingwa ) u l- micro ( il- funzjonijiet bażiċi tal- lingwa ) .

Widdowson ( 1978 ) , min- naħa lohra , joftoq il- kunċett ta' tlissin f' żewġ aspetti : usage u use .

Ta' l- ewwel jinterpretah bħala l- manifestazzjoni ta' l- għarfien tas- sistema tal- lingwa , waqt li tat- tieni jidentifikah bħala r- realizzazzjoni tas- sistema tal- lingwa li tissarraf fi mgiba komunikattiva li tagħmel sens .

Iżda għal Savignon ( 1972 ) , il- kelliema jiżviluppaw ilkompetenza komunikattiva bl- użu ta' l- espressjoni , l- interpretazzjoni u n- negozjar tattifsira , f' waqt ta' interazzjoni bejn żewġ persuni jew aktar jew inkella bejn persuna u test miktub jew mitkellem .

Foster ( 1990 ) , per eżempju , tisħaq li t- terminu kompetenza , kemm jekk għandu x' jaqsam mal- kompetenza grammatikali u kemm jekk mal- kompetenza komunikattiva , m' għandniex inwaħħduh ma' kompetenti .

Fi kliemha , il- kompetenza m' hijiex xi terminu evalwattiv biex jiddeskrivi l- livell tal- ħila tal- kelliem , anzi , aktar ninqdew bih biex nirreferu ghall - għarfien li għandhom il- kelliema ta' kif isawru u jużaw il- lingwa milli ghall - ħila attwali tagħhom waqt it- taħdit .

Madankollu , jeħtieġ nirrikonoxxu l- fatt li hemm riċerkaturi oħrajn li jinterpretaw ilkompetenza f' modi diversi .

Ngħidu aħna l- istudju li għamlu Canale u Swain fl- 1980 ( f' Canale , 1983 ) jiddistingwi bejn il- kompetenza komunikattiva ( communicative competence ) u t- tlissin komunikattiv ( communicative performance ) .

Iżda tliet snin wara Canale ( 1983 ) introduca l- kunċett ta' komunikazzjoni attwali biex jieħu post ittlissin komunikattiv , bil- għan li l- kunċett il- ġdid ikun jista' jinftiehem aħjar .

B' kompetenza komunikattiva Canale u Swain jirreferu għal dak l- għarfien jew loqsma ta' l- għerf kif ukoll il- ħila meħtieġa fl- użu tagħhom waqt il- komunikazzjoni attwali .

Dan l- għarfien jikkostitwixxi dak kollu li l- kelliem diġà jaf , kemm jekk hu konxju tiegħu u kemm jekk m' huwiex , dwar il- lingwa u aspetti oħra ta' l- użu tal- lingwa komunikattiva .

Il- ħila , min- naħa l- oħra , tirrifletti l- kapaċità ta' kif wieħed jagħraf jipprattika dan l- għarfien f' sitwazzjoni komunikattiva attwali .

( iii ) il- kompetenza fid- diskors – l- unità tat- test mithaddet permezz tal- koeżjoni u lkoerenza u ( iv ) il- kompetenza strateġika – it- tħaddim ta' strateġiji komunikattivi , bħal fil- każ tal- paralingwistika biex jinħoloq l- effett rettoriku mixtieq .

Definizzjonijiet preċiżi ta' x' nifhmu b' għarfien u ħila huma kontroversjali ħafna .

Teżisti t- tendenza , per eżempju , li nittrattaw il- ħila komunikattiva bħala parti mitteorija tal- komunikazzjoni attwali u mhux bħala parti mit- teorija tal- kompetenza ( Kempson , 1977 ) .

Hu fatt rikonoxxut li biex wieħed ikun kapaċi jitkellem irid ikollu ċertu għarfien tallingwa u ħila komunikattiva .

Waqt it- taħdit , bħal fil- każ tal- kitba , mhux biss jeħtieġ li nkunu kapaċi nghaqqdu flimkien sentenzi astratti iżda li nipproducuhom u naddottawhom skond ic - ċirkustanzi .

Dan ifisser li l- kelliem , hu u jitkellem , ikollu jieħu decizjonijiiet ta' malajr , mingħajr telf ta' ħin , u jimplimentahom b' mod xieraq .

L- għarfien waħdu mhux biżżejjed – jeħtieġlu jissarraf f' azzjoni konkreta .

Għalhekk , ħafna drabi nitkellmu dwar żewġ tipi bażiċi ta' ħiliet fit- tħaddim tal- lingwa mitkellma : ( i ) il- ħiliet ta' azzjoni perċettiva u ( ii ) il- ħiliet ta' l- interazzjoni ( Bygate , 1995 ) .

Il- ħiliet ta' azzjoni perċettiva jinkludu dak kollu li wieħed kapaċi jippercepixxi jew aħjar li jifhem u jħoss ; li jiftakar mill- ġdid u jartikola l- ħsejjes u l- istrutturi tal- lingwa b' mod korrett .

Din il- kwalità ta' ħila ilha ħafna rikonoxxuta fit- tagħlim tal- lingwa .

ritmu u l- intonazzjoni xierqa , imma wkoll l- għażla tal- kliem u l- inflezzjonijiet fl- ordni korretta biex titwassal it- tifsira t- tajba .

Din l- idea ta' Mackey dwar il- ħila tat- taħdit influwenzat bil- kbir il- mod kif kellhom ikunu strutturati l- eżerċizzji ghat - tagħlim tal- lingwa mitkellma .

Iżda dan ma kienx biżżejjed għax għaxar snin wara Wilkins ( 1975 ) ħareġ jargumenta li eżerċizzji ta' din ix- xorta ma kinux qegħdin isolvu ċerti problemi fit- tagħlim tat- taħdit .

Fl- idea ta' Wilkins dawn l- eżerċizzji ghat - taħriġ ta' l- oral , qabel xejn , kellhom jiżguraw li jkun hemm tranzizzjoni sodisfaċenti minn dak it- tagħlim ikkontrollat li jseħħ bejn l- erba' ħitan tal- klassi ghall - użu tal- ħila fil- hajja reali .

Din il- qabża hi magħrufa bħala t- trasferiment tal- ħiliet .

Kif jistqarr hu stess , jekk il- produzzjoni tallingwa fil- klassi hi ddeterminata mill- għalliem , inkunu qegħdin nipproteġu lillistudent mid- dmir u r- responsabbiltà li jrid jieħu biex iwettaq l- għażliet ħielsa tiegħu .

Dan kollu jimplika li l- ħiliet hekk imsejħa ta' azzjoni perċettiva waħedhom m' humiex biżżejjed .

Hemm ħiliet oħrajn li jistgħu jiġu żviluppati .

Dwar dawn jitkellem l- aktar Wilkins .

Hu jgħid li dawn il- ħiliet , magħrufa bħala l- ħiliet ta' l- interazzjoni , huma mmirati biex jikkontrollaw il- produzzjoni lingwistika waqt li fl- istess ħin jagħtu lok għal aktar għażliet ħielsa u individwali .

L- għan tal- ħiliet ta' l- interazzjoni hu li jinqdew bl- għarfien tal- lingwa flimkien mal- ħiliet bażiċi ta' l- azzjoni perċettiva biex jintlaħaq l- iskop u l- idea ta' komunikazzjoni .

Dawn il- ħiliet ta' l- interazzjoni jiffukaw fuq l- abbiltà tal- kelliem fl- użu tal- lingwa biex jissodisfa ħtiġijiet partikolari .

Hawnhekk insibu li jeżistu talanqas zewghtigijiet li jistgħu jaffettwaw in- natura tat- taħdit : ( i ) il- kundizzjonijiet li fihom nipprocessaw it- taħdit u ( ii ) il- kundizzjonijiet li fihom nirreciprokaw it- taħdit .

Dawn għandhom x' jaqsmu mal- kundizzjonijiet interni tat- taħdit proprju minħabba lfatt li t- taħdit iseħħ taħt l- effett tal- ħin .

Hawnhekk il- ħin hu fattur determinanti għax joħloq ħafna problemi ghall - kelliem u jaffettwa bil- kbir il- produzzjoni tat- taħdit .

Dan għax , kuntrarjament għal dak li jiġri fil- kitba , waqt it- taħdit il- kliem jintqal fl- istess ħin li jkun qed jiġi deċiż u mifhum .

U dan il- fatt jaffettwa l- ħila tal- kelliem li jippjana u jorganizza l- messaġġ u jxekklu milli jikkontrolla b' mod sħiħ l- użu tal- lingwa .

Is- sentenzi li jipproduċi l- kelliem ma jistgħux ikunu twal jew kumplessi daqslikieku fil- kitba , għar - raġuni li l- kittieb għandu aktar ħin biex jippjana .

Meta nithaddtu ħafna drabi nwettqu żbalji sintattici proprju minħabba li nkuni konxji tal- grammatika li nkunu qed inħaddmu .

Ġieli jiġri wkoll li nieħdu żbalji anke fil- messaġġ u fil- kelmiet li noħolqu , ninsew dak li nkunu rridu ngħidu jew inkella l- messgg ma jkunx organizzat b' mod ekonomiku daqslikieku miktub .

Saħansitra nistgħu ninsew dak li nkunu diġà għedna u nibqgħu nirrepetu .

Kull kelma li titlissen issir xi haġa tal- passat .

Waqt li l- qarrej jista' jerga' jaqra xi haġa mill- ġdid , is- semmiegħ jista' jkollu problemi ta' memorja li jwassluh biex jinterpreta l- affarijiet b' mod differenti .

Aħna x' aktarx nikkritikaw lil dawk li jitkellmu qishom qed jaqraw minn ktieb .

jew miktuba bl- istess mod li normalment jithaddtu n- nies , u għal din ir- raġuni l- istil tal- lingwa miktuba jinstema' stramb jekk ikun mithaddet .

Dan kollu jissuġġerixxi li l- forma li se tieħu l- lingwa mitkellma hi kompletament differenti minn dik tal- kitba għax affettwata mil- limitazzjojnijiet tal- ħin u minn problemi oħra li għandhom x' jaqsmu ma' l- ippjanar , il- memorja u l- produzzjoni taħt xi forma jew oħra ta' pressjoni .

Iżda meta t- taħdit ikun ippreparat minn qabel , l- istess kif għandu jiġri meta xi ħadd jitħaddet fil- pubbliku , se jkun differenti ħafna minn dak it- taħdit spontanju , magħmul spirtu pront skond il- ħtiġijiet tal- mument .

Meta nkunu kostretti bil- ħin , dan jaffettwa l- għażla tal- kliem li nipproducu u l- istil li bih nitkellmu , effetti li ħaddieħor jinnotahom mill- ewwel fina .

Li nkunu kapaċi nipprocessaw it- taħdit waqt li nkunu taħt l- effett tal- ħin jgħinna biex nithaddtu b' mod mexxej u ħafif .

Din il- kwalità ta' ħila m' hi xejn għajr il- ħila bażika komunikattiva .

Fl- istess ħin irridu ngħidu li lkelliem , kemm jekk ikun ippreparat biex jitħaddet u kemm jekk m' huwiex , xorta wada se jkun qed jipproduċi taħdit reali , taħt l- influwenza tal- ħin .

Dawn il- kundizzjonjiet jirriflettu d- dimensjoni ta' l- interazzjoni interpersonali u għalhekk għandhom x' jaqsmu mar- relazzjoni bejn il- kelliem u s- semmiegħ fil- proċess tat- taħdit .

It- terminu reċiproċità jaghtina l- possibbiltà li niddistingwu bejn : ( i ) dawk is- sitwazzjonijiet li fihom il- kelliem u s- semmiegħ ikunu jistgħu jitkellmu u ( ii ) dawk is- sitwazzjonijiet li fihom ( konvenzjonalment ) il- kelliem biss għandu d- dritt li jitkellem .

Din id- dimensjoni reċiproka taffettwa t- taħdit proprju minħabba li jkun hemm aktar minn kelliem wieħed involut .

F' dan il- każ , il- kelliem jeħtieġlu jkun pacenzjuz u immaginattiv .

Aktar minn hekk , biex jiżgura li l- komunikazzjoni sseħħ kif meħtieġ , ikollu bżonn jagħti attenzjoni speċjali lis- semmiegħ u jagħmel l- arranġamenti meħtieġa fl- għażla tal- vokabolarju u l- messaġġi li jibgħat , dejjem skond ir- reazzjoni tas- semmiegħ .

Bl- għajnuna ta' dawn ir- reazzjonijiet , il- kelliem jista' jimmodifika l- messaġġi tiegħu minn waqt għal ieħor u fl- istess ħin jifhem u jfiehem aħjar lis- semmiegħ .

B' dan il- mod , il- kelliem ikun qed jiffaċilita x- xogħol mitlub minnu .

Din il- kwalità ta' ħila hi vantaggjuza għax isservi bħala kumpens ghall- ir regolaritajiet tat- taħdit .

Iżda hi wkoll obbligatorja għax tisfurzana biex nagħtu kas ta' dak li jesprimi s- semmiegħ u naghtuh spazju biex jitkellem ukoll .

Din il- kundizzjoni reċiproka bejn il- kelliem u s- semmiegħ tkabbar l- interess tat- taħdit , tagħti lok għal aktar għarfien tas- suġġett u ggaghalna nvarjaw il- mod li bih nitkellmu , jew aħjar , ilgrad ta' formalità li napplikaw .

Din il- flessibbiltà fil- komunikazzjoni titlob ħila speċjali min- naħa tal- kelliema .

Listess kif jistqarr Bygate ( 1995 : 13 ) : " Ir- reċiproċità hija kundizzjoni li tpoġġi ċerti sfidi quddiemna billi nuru sensittività kontinwa u abbiltà fil- mod kif invarjaw l- użu tal- lingwa .

Il- ħiliet tal- kelliem ma jistgħux jitkejlu b' attività orali waħda , f' okkażjoni partikolari , u kollox jieqaf hemm .

Għandu jkun hemm varjetà wiesgħa ta' attivitajiet orali li jkunu kuntestwalizzati u mtennija f' okkażjonijiet diversi .

indikazzjoni ċara ta' " kif " u " safejn " kapaċi jasal il- kelliem .

U dan bil- mod il- mod qed ikun rikonoxxut .

Il- Cox Report ta' l- 1989 , li jitkellem ħafna dwar il- lingwa Ingliza fl- etajiet ta' bejn ilhames snin u s- sittax -il sena , kif maħruġ mid- Dipartiment ta' l- Edukazzjoni u x- Xjenza ta' l- Ingilterra ( f' Wilkinson u Berrill , 1990 : 115 ) jissuġġerixxi linji ta' gwida bħala l- bażi ghall - assessjar tat- taħdit u s- smigh : " L- assessjar tat- taħdit u s- smigh , meta jkun possibbli , għandu jkun informali , kontinwu u inċidentali , u jkun applikat waqt attivitajiet li jitwettqu għal skopijiet kurrikulari " .

Dwar l- għażla tal- kriterji li għandhom jintużaw fl- assessjar kien sar ħafna xogħol mill- bordijiet ta' l- eżamijiet fl- Ingilterra ghac - Ċertifikat Ġenerali ta' l- Edukazzjoni Sekondarja ( GCSE ) ( ara , per eżempju , Jones 1989 ) .

Kontribut siewi kien ukoll ilhafna xogħol li sar fil- Proġett Nazzjonali ta' l- Orali , kif ġie spjegat qabel .

Ta' min isemmi wkoll ix- xogħol importanti li kien twettaq mill- APU ( ' Assessment of Performance Unit ' ) ta' l- Ingilterra ( Gorman et al . , 1984 ; Brooks , 1987 ) .

Din id- darba , il- kriterji li ġew stabbiliti ghall - assessjar kellhom x' jaqsmu ma' żewġ karatteristiċi tal- lingwa : ( i ) il- karatteristiċi lessikali u grammatikali – l- għażla tal- lessiku u ssintassi ; u ( ii ) il- karatteristiċi relatati mal- mod kif wieħed jitħaddet – l- ezitazzjoni , ilheffa fit- taħdit u r- ritmu .

Kif jispjegaw l- awturi stess , dawn il- kriterju huma addatttati l- aktar biex jassessjaw it- taħdit fil- tul ( ' long - speaking turns ' ) .

L- istudju li kien sar minn Brown et al . ( 1984 ) , biex nieħdu eżempju ieħor , kien relatat biss ma' dawk l- attivitajiet orali li kienu maħsuba biex tinkiseb l- informazzjoni , b' enfasi fuq kemm il- kelliema kapaċi jipproduċu espressjonijiet twal ta' taħdit .

U għalhekk , il- kriterji li ntużaw fl- evalwazzjoni kienu speċifiċi , limitati biss għal dan it- tip ta' attivitajiet .

Iżda minkejja l- ħafna xogħol li twettaq matul is- snin , damet ħafna ma nstabet bażi filosofika sodisfaċenti ghall - assessjar tat- taħdit , fis- sens li sa l- 1990 kien għadu ma ħareġ l- ebda mudell komprensiv li jista' jintuża f' kull attività orali .

Kien proprju għalhekk li Wilkinson u Berrill ( 1990 ) ippruvaw joħorġu b' mudelll utli li jiġbor fih dawk il- kriterji ġenerali meħtieġa li jistgħu jintużaw f' kull sitwazzjoni u f' kull attività orali .

Dan il- mudell huwa utli wkoll għax jikklassifika l- kriterji ta' l- assessjar fi tliet kategoriji lingwistiċi : ( i ) l- aspett ideazzjonali ( il- kontenut ) ; ( ii ) l- aspett interpersonali ( il- mod kif jingħad it- taħdit ) u ( iii ) l- aspett testwali ( il- forma magħżula ) .

Dawn it- tliet oqsma tal- lingwa jirriflettu l- filosofija ta' Halliday ( 1970 ) .

Fil- mudell li ġej , kif ippreżentat oriġinarjament minn Wilkinson u Berrill ( 1990 : 123 ) , għandna numru ta' ħiliet li ġew tradotti ghall - Malti , li l- biċċa l- kbira tagħhom huma spjegati permezz tat- tielet persuna maskil singular , fl- imperfett .

Għal studju ddettaljat dwar id- deskrizzjoni u l- analiżi ta' dawn il- ħiliet fil- kuntest tal- Malti mitkellem , ara Sammut ( 2000 , 2001 ) .

L- Aspett Testwali Il- Konjizzjoni Ir- Rwoli It- Taħdit fit- Tul . . jiddeskrivi . . jiddomina . . jirrakkonta storja . . jinterpreta . . jikkoopera . . jagħti espożizzjoni . . jiggeneralizza . . jissapportja . . iwassal rapport . . jispekula . . jaqbel ma' fehmet ħaddieħor , kontra qalbu . . ikun passiv . . ifixkel . . jagħti taħdita eċċ .

L- Affezzjoni juri li għandu : . . għarfien dwaru nnifsu . . għarfien ta' ħaddieħor . . rispett lejn l- ambjent fiżiku ikun kapaċi : . . jaddotta l- imgiba tiegħu filkonfront tal- kundizzjoni umana Ir- Regoli . . ibbażati fuq il- kunsens . . ibbażati fuq il- poter It- Taħdit fil- Qosor . . juża kliem fieragħ / jiċċajta . . joħloq konverzazzjoni . . jiddiskuti . . jintervista . . jipparteċipa f' laqgħa ta' kumitat eċċ .

It- tagħlim u l- assessjar tal- Malti mitkellem għandu jgħin biex titkattar l- importanza tal- kompetenza komunikattiva .

L- istudenti jitgħallmu jikkomunikaw aħjar bil- Malti proprju minħabba li jaqdi l- ħtiġijiet tagħhom fil- hajja ta' kuljum .

Li jkunu kapaċi jirreċiprokaw it- taħdit ( ' short - speaking turns ' ) ; Li jkunu kapaċi jithaddtu fit- tul ( ' long - speaking turns ' ) ; Li jithaddtu b' mod spontanju ( ' impromptu speaking ' ) ; Li jibbazaw it- taħdit tagħhom fuq riċerka li jkunu għamlu minn qabel ( ' extemporaneous speaking ' ) .

Iżda l- akbar importanza għandha tingħata lit- taħdit kollaborattiv fi gruppi żgħar , bliskop li l- istudenti jiżviluppaw bejniethom l- intelliġenza tagħhom .

Dan għandu jkun il- metodu pedagogiku ewlieni fl- iżvilupp intellettwali ta' kull student .


i l Baħar t aċChukchi i l Baħar t a’ Ber i ng

l Oċean Ar t i ku i l Pa ss aġ ġ t al Ma j i l Baħart a’ j i st ra Beauf or t l

i l Gż i r a l Ar ċi pel agu t a’ El l esmer e Ar t i ku Kanadi ż

i l Ba j j at a’ Ba f f i n

i l Baj j at a’ Hudson

i l Gr an Baċi r

i l Baħar t asSar gassi

l Oċean Paċi f i ku

i dDeż er t t al Ar i ż ona/ t a’ Sonor a

l I st mut a’ Tehuant epec


Ħarġa nru 1 Diċembru 2009

l-aċċent

Id-Dipartiment tal-Ilsien Malti tal-Kummissjoni Ewropea

WERREJ Nilqgħukom

Bir-reqqa: Il-lingwa miktuba

• Ħsibijiet dwar ir-Reviżjoni

• Bil-Kelma t-Tajba

Kelma b'kelma: It-terminoloġija

• Tgħid il-preskrizzjoni ġiet preskritta?

Mill-għatba 'l barra: Aspetti oħra • Il-Konferenza ta' Bremen Tisliba kriptika

Nilqgħukom Antoine Cassar Waħda mill-virtujiet klassiċi Għarbija pre-Iżlamika kienet

()ﺿﻴﺎﻓﺔ, kunċett qrib u fl-istess ħin imbiegħed minn dak tal-ospitalità, tal-anqas kif sirna nifhmuha llum f'dawn iż-żminijiet ta' migrazzjoni kotrana u turiżmu tal-massa.

Skont il-kodiċi tal-unur tal-Bedwini, id-ḍiyāfah titlob lgħoti ta’ kenn, ikel u kulma jkun meħtieġ, mingħajr kundizzjoni u akkost ta’ kollox, mhux biss lill-barrani u lill-vjandant għal għonq ittriq, iżda saħansitra wkoll lill-akbar u l-eħrex għadu.

Il-faqar ma jeħles 'il ħadd minn dan iddmir ta’ ġenerożità, anzi jirdoppja l-unur talqadi: tant hu hekk li d-ḍiyāfah fiha wkoll element kbir ta' kompetizzjoni.

Sedentarji jew nomadi, laktar ospiti fissieda –ngħidu aħna, dawk li jferrgħu l-aqwa nbid jew jifirxu l-isbaħ twapet– kienu jiġu mweġġħa fl-odi tal-poeti Għarbin, bħal dawk tax-xahir Ibn Tarafa mill-Baħrejn li, skumnikat mit-tribù tiegħu, ħarat il-peniżola Għarbija u kanta l-magnanimità ta’ kull prinċep u raħħal Bedwin li għoġbu jilqgħu taħt it-tinda tiegħu.

Tiftixa siebra fid-dizzjunarji storiċi tindika li lfirxa tal-kliem Għarbi bl-għerq ḍ - j - f donnha ma laħqitx tidħol fil-lessiku Malti (il-kelmiet difa, dgħif, dgħajjef ġejjin minn għeruq differenti).

Minflok, bil-ftuħ tat-twieqi u talportijiet, sabet postha fil-Malti modern il-kelma Taljana ospitalità msemmija aktar 'il fuq.

Dan in-nom għandu storja etimoloġika twila u ftit kumplessa, kif jixhdu t-tifsiriet varji tax-xniexel kollha tiegħu (sptar, ostili, ostaġġ u l-bqija).

Tnissel mil-Latin hospes, għaqda min-naħa tagħha tal-kelmtejn hos(tis) (barrani) u pes (setgħan).

L-ambivalenza emozzjonali marbuta ma' din il-familja ta’ kelmiet hija fiha nfisha sintomu tal-iżvilupp tagħha: il-verb Latin hostire kien ifisser (a) illivella, ġab ugwali; (b) patta, ivvendika ruħu; kif ukoll (ċ) laqat, sabbat.

Meqjusa f'dan l-isfond, l-ospitalità ma tibqax tinftiehem biss bħala ġest lill-proxxmu li jintlaqa' daqslikieku wieħed ta’ ġewwa, iżda timplika wkoll ħjiel ta’ dnewwa jew vjolenza.

Flistudju tiegħu Le monolinguisme de l'autre, Jacques Derrida (ħassieb Franko-Alġerin li, bħal Malta, iddakkar mill-kulturi ta' xaqliba u oħra tal-Mediterran) jistħarreġ din l-aporija ta’ hostis vs. hospes, u jikkonkludi fost l-oħrajn li ma jistax ikun hemm ospitalità mingħajr ilpossibbiltà l-oħra: mhux sempliċement l-għeluq tal-bieb, iżda l-isfidar ta' min jasal bla mistenni.

Minbarra l-użu tan-nom ospitalità, u forsi tannom inqas stabbilit ospitu (li jinstab l-aktar b'funzjoni aġġettivali, eż.

'Stat Membru ospitu'), il-preferenza naturali tal-Malti hija lużu tal-verb laqa', li jorbot mad-dikotomija semantika ta' Derrida: daqskemm wieħed jista' jilqa' lill-mistieden bid-dirgħajn u l-bibien miftuħa, daqstant ieħor jista' jilqa' problema jew diffikultà.

M'hemmx xi ngħidu, aktar milli każ ta’ polisemija, iż-żewġ eżempji jaqsmu l-istess

l-aċċent

Diċembru 2009.

tifsira tal-qofol – li dak li jkun jinsab lest li jirreaġixxi għal wieħed jew għall-oħra.

Bl-istess spirtu ta' ftuħ, u bit-twieqi mberrħa, nilqgħukom għal dan il-bulettin, u nilqgħu lisfidi li jġib miegħu u jistedinna nsibu tarfhom.

Bulettin ġdid ta’ analiżi u diskussjoni, maħsub għat-tradutturi u għal kull min iħaddem l-ilsien Malti b'sengħa, li jiffoka sewwasew fuq l-użu professjonali tal-lingwa, mingħajr slaleb ta’ Ġanni jew Ġorġ jew romantiċiżmi oħra barra minn lokhom.

Għaliex il-lingwa, aktar milli bandiera tperper fir-riħ, hija n-nifs profond u kontinwu tal-poplu li jesprimi ruħu bih, talistess ċittadini li naqdu f'ħidmitna fid-Direttorat Ġenerali tat-Traduzzjoni fi ħdan il-Kummissjoni Ewropea.

Nilqgħukom ilkoll, u nistednukom tibagħtulna lkontributi tagħkom, b'artikli ta' diskussjoni dwar il-lingwa miktuba (it-taqsima Bir-reqqa), kwistjonijiet ta' terminoloġija (Kelma b'kelma), jew kwalunkwe aspett ieħor marbut mal-użu professjonali tal-ilsien Malti (Millgħatba 'l barra).

~●~ BIR-REQQA Il-lingwa miktuba Ħsibijiet dwar ir-Reviżjoni Andrew Sammut Ftit tax-xhur ilu ġie mistieden mid-DĠT s-Sur Brian Mossop mill-Canadian Translation Bureau biex jagħti żewġ diskorsi, wieħed fi Brussell u lieħor fil-Lussemburgu, dwar ir-Reviżjoni.

Linteress kien kbir, u l-attendenza, bejn Brussell u l-Lussemburgu,.kienet tgħodd mal-480 traduttur mil-lingwi kollha.

Is-Sur Mossop fetaħ id-diskors tiegħu bi kwotazzjoni minn Oscar Wilde: “Domt nofs ta' nhar sħiħ nirrevedi waħda mill-poeżiji tiegħi, u fl-aħħar neħħejtilha virgola.

Wara nofsinhar erġajt daħħaltha.”

Bħala tradutturi, aħna lkoll nikkwalifikaw bħala nies "li jaħdmu bil-lingwa" u għalhekk għandna tendenza li l-kliem nixtarruh u niffissaw fuq l-irqaqat.

Id-dettalji huma importanti, iżda jeħtieġ nitgħallmu biex ma niffittawx iżżejjed.

Fost affarijiet oħra, Brian Mossop semma ddistinzjoni bejn l-iċċekkjar u l-korrezzjoni.

Għalih, ix-xogħol tar-reviżur għandu jwassal biex it-test li ġie rivedut ikun “fit-for-purpose”, jiġifieri tajjeb biżżejjed.

Aktar milli xogħol ta’ korrezzjoni, ix-xogħol ta’ reviżur huwa wieħed ta’ qarrej, mhux ta’ kittieb – ta’ wieħed li qed jara, aktar milli wieħed li qed jibdel u jbiddel.

Fil-fehma tiegħu, ma' kull problema potenzjali li niltaqgħu magħha, għandna nistaqsu lilna nfusna jekk il-bidla hijiex meħtieġa jew le, u jekk le, għandna negħlbu t-tentazzjoni li nbagħbsu dak li jiftiehem u li huwa tajjeb, u nibqgħu għaddejjin.

Is-Sur Mossop ta ċerta importanza wkoll lill-fatt li waħda mill-aktar affarijiet li ddejjaq littradutturi hija meta r-reviżur jidhirlu li l-istil tiegħu huwa aħjar minn tat-traduttur.

Fi kliem H.G. Wells: “Ma hemm l-ebda fissazzjoni fiddinja bħal dik li tibdel it-test ta' xi ħadd ieħor."

Permezz ta’ eżerċizzju, il-kelliem għalaq billi qabbel ir-reviżjoni komparattiva (mat-test oriġinali) u r-reviżjoni unilingwi.

Fil-fehma tiegħu r-reviżjoni mhux bilfors għandha ssir minn traduttur ieħor, għax mhux dejjem ikun hemm bżonn tqabbil mat-test oriġinali.

Dan jikkuntrasta ferm ma' dak li huwa meħtieġ mittradutturi tad-DĠT, li l-obbligu tagħhom huwa lewwel nett lejn it-test oriġinali u s-sinifikat

tiegħu, partikolarment fejn għandhom x’jaqsmu

l-liġijiet.

Forsi wasal ukoll iż-żmien li nerġgħu nevalwaw

il-mod li bih nirrevedu?

Hu x’inhu l-każ, ta’ min

dawn il-punti nżommuhom f’moħħna u, naqblu

jew ma naqblux magħhom, inkunu miftuħa aktar

l-aċċent

Diċembru 2009.

għal realtajiet u metodi oħra ta’ xogħol.

Dażgur.

Kif kien intqal fisseminar dwar ir-reviżjoni madwar sena ilu, għandna nżommu l-linji tal-komunikazzjoni miftuħa bejn it-traduttur u r-reviżur, mhux biss għal xogħol aħjar, imma għal relazzjonijiet tajba bejnietna.

Hekk biss nistgħu nsibu bilanċ tajjeb bejn dak li huwa meħtieġ u dak li huwa żejjed.

~●~ Bil-Kelma t-Tajba F'din il-pubblikazzjoni ħsibna li nibdew inwasslu xi wħud mill-ispjegi ortografiċi miktuba mill-Professur Manwel Mifsud, Kap tad-Dipartiment tal-Malti fl-Università ta' Malta u President tal-Kunsill Nazzjonali talIlsien Malti.

Dawn l-ispjegi, ċari u loġiċi, kienu ġew ippubblikati fil-ġurnali lokali taħt it-titlu 'Bil-Kelma t-Tajba' u jafu jgħinuna nifhmu aħjar kwistjonijiet marbuta mal-ortografija.

Hawnhekk se nwasslulkom żewġ spjegi.

Servizz tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti

L-isem li għażilna għal din il-kolonna għandu żewġ tifsiriet.

Minn naħa jfisser li se tkun mera tal-aħjar użu tal-kelma Maltija, min-naħa l-oħra huwa idjoma Maltija li twassal tajjeb l-attitudni tal-Kunsill, li jixtieq jikkonvinċi bil-ħlewwa, mhux bl-impożizzjoni u biċ-ċensura.

Aħna nemmnu li din hija t-triq li tixraq lill- pubbliku Malti intelliġenti, li jħobb u jgħożż ilsien art twelidu.

Għal kull mistoqsija se ssib: (1) Tweġiba qasira li turik l-għażla t-tajba, fliqsar kliem, kemm tinqeda;

(2) Spjega iktar imlaħħma, għal min irid ikun jaf ir-raġuni u jixtieq jitgħarraf aħjar.d MISTOQSIJA nru 1: fiex jew fhiex?

TWEĠIBA: It-tajba hija biss fiex.… SPJEGA: Il-kelma fiex hija magħmula millprepożizzjoni fi marbuta mas-suffiss –iex li jfisser “xi ħaġa”, sewwasew bħalma biex hija magħmula minn bi + -iex.

Kliem ieħor mibni blistess mod huwa għaliex (għal + -iex) u mniex (minn + -iex).

Min jikteb fhiex jikteb ħażin, u aktarx ikun iħawwad il-kelma ma’ kelmiet oħra bħal ħsibthiex, rahiex, tniżżilhiex, li fihom is-suffiss –hiex huwa magħmul mill-pronom mehmuż –ha (jiġifieri “lilha”) u s-suffiss tan-negattiv –x (eż. iniżżilha [= iniżżel lilha] + -x > iniżżilhiex).

MISTOQSIJA nru 2: Għaliex daqqa nsib miktub każ u daqqa kas?

TWEĠIBA: każ u kas it-tnejn jeżistu, imma ma jfissrux u ma jintużawx l-istess: 1. każ (pl. każi jew każijiet) tfisser “xi ħaġa li tiġri” jew “okkażjoni partikolari” u tintuża, pereżempju, meta ngħidu: fil-każ li jiġi ħuk; f’każ ta’ ħruq, jew dawn huma każi speċjali.

2. kas tfisser “attenzjoni” u tintuża biss flespressjoni ta kas bħal: qatt ma ta kasi; tagħtux kashom; ma jagħti kas ta’ ħadd.

SPJEGA: ▪ Din il-kelma ta’ nisel Rumanz (Sqalli casu, Taljan caso) daħlet fil-Malti f’żewġ għamliet differenti (u forsi f’żewġ perijodi jew komunitajiet differenti), u għalhekk għandha żewġ tifsiriet u fonetikament iġġib ruħha b’mod differenti. ▪ Il-konsonanti tal-aħħar turina d-differenza.

warajha norbtu tarf li jibda b’vokali, tinstema’:

jew (1) –ż- (bħal: każi, każijiet)

jew (2) –s- (bħal: kasek, kasu, kasi, kasna)

Għalhekk għandha żewġ suriet differenti filkitba.

l-aċċent

Diċembru 2009.

KELMA B'KELMA It-terminoloġija Ħidmet it-terminologi fid-Dipartiment Mark Vella F'din ir-rokna tal-bulettin tad-Dipartiment, minn żmien għall-ieħor sejrin nibdew nikkontribwixxu kitbiet żgħar dwar it-terminoloġija: il-problemi li niltaqgħu magħhom ta' kuljum, deċiżjonijiet li jkunu ttieħdu fil-qasam, aġġornamenti varji, u diskussjonijiet qosra dwar kurżitajiet marbuta mal-għażla tal-kliem.

Did-darba, però, nixtieq nintroduċilkom ixxogħol tat-terminologi tad-Dipartiment.

Tkellimna dwar dan f'bosta laqgħat, iżda ta' min nerġgħu nagħtu idea ta' din il-ħidma li għaddejja.

Id-Dipartiment bħalissa għandu erba' terminologi, wieħed ġenerali għad-dipartiment (jien), u wieħed għal kull unità (Bernard Cachia 1, Reuben Seychell - 2, Ian Zammit - 3).

Għandna perċentwal tal-ħin ta' ħidmitna allokat apposta għax-xogħol terminoloġiku, li fil-qofol jinqasam fil-konsulenza mal-kollegi u lkoordinazzjoni tad-deċiżjonijiet dwar l-użu terminoloġiku, u t-tidħil tat-termini fil-IATE.

Fir-rigward tal-IATE, intrabatna fl-aħħar sitt xhur li nagħtu spinta lill-produzzjoni f'dan ilqasam.

Ix-xogħol terminoloġiku qiegħed kull ma jmur jakkwista importanza programmatika dejjem akbar, anki mil-lat tal-pjani tadDirettorat.

Ilħaqna l-mira tagħna ta' 6,000 azzjoni IATE, li involviet mhux biss iż-żieda ta' termini ġodda (qrib l-2,000 terminu ġdid), iżda wkoll il-manutenzjoni tad-database, b'azzjonijiet

li inkludew l-aġġornament tal-ħoloq għarreferenzi, l-aġġornament ortografiku tal-kontenut

kollu bil-Malti li huwa proprjetà talKummissjoni, u l-validazzjoni ta' 1,500 terminu

sabiex jiġu jidhru fil-verżjoni għall-pubbliku talIATE (IATE Public: http://iate.europa.eu).

Fil-klassifika tax-xogħol fuq il-IATE, il-Malti

qiegħed l-ewwel mid-dipartimenti tal-UE-15, u

r-raba' mill-UE-15 + 2 + GA.

Iddaħħlu termini dwar oqsma varji taħt il-kappa tax-xemx, minn lista sħiħa ta' mard rari (li kienu dehru f'għadd ta' dokumenti SANCO) għal termini dwar is-sikurezza ferrovjarja, lavjazzjoni, l-ismijiet ġodda tad-DGs u s-servizzi, u terminoloġija legali varja.

Bħalissa għaddejjin ukoll mill-proċess li ntellgħu ammont kbir ta' termini (miġbura fi glossarji li pproċessajna) marbuta mal-inbid, il-karozzi u s-sajd, fost proġetti oħrajn.

Dan ix-xogħol involva wkoll għadd ġmielu ta' tradutturi u assistenti (li jew siltu t-termini mil-liġijiet u għejun oħra, jew inkella ħadu sehem fl-ipproċessar u t-trattament tagħhom) u issa li sibna l-metodi u l-formati lideali biex inwettqu din il-ħidma, nistgħu nibdew inħarsu lejn il-miri tagħna iktar mil-lat kwalitattiv milli minn dak tal-kwantità, kif ukoll ninvolvu dejjem aktar nies f'dawn il-proġetti.

Inħeġġiġkom biex tikkonsultaw il-IATE waqt xogħolkom għaliex kull ma jmur qed jimtela b'kontenut siewi u aġġornat, kif ukoll biex tgħarrfuna b'xi korrezzjonijiet jew żidiet li tqisu li jmisshom isiru fid-database.

Tistgħu wkoll toffrulna l-ideat u l-għajnuna tagħkom għal proġetti ġodda li taħsbu li jkunu ta' siwi.

L-aċċess għall-IATE huwa possibbli billi tfittxu permezz tal-QUEST (https://webgate.cec.euadmin.net/questmetasearch/index.php), li jfittex fost l-oħrajn fil-IATE.

Tistgħu wkoll taċċessaw il-IATE Public għal tiftixiet usa' u għal tqabbil ma' ilsna oħra.

~●~ Tgħid il-preskrizzjoni ġiet preskritta?

Alan Xuereb Riċentement qamet diskussjoni bejn xi kollegi dwar il-verb "ippreskriva" u, naturalment, dwar id-derivanti u l- konjugazzjonijiet tiegħu.

Il-kwistjoni qamet bħala riżultat ta' dibattitu dwar jekk dan it-terminu għandux jiddaħħal f'lista ta' ħbieb foloz (false friends).

Wieħed irid joqgħod attent x'jinkludi f'lista bħal din sabiex

l-aċċent

Diċembru 2009.

ma ssirx inġustizzja ma' termini li jistgħu jgħinuna fl-iddiversikar tal-espressjoni legali.

kien fl-impossibilità fizika li jgħammar ma' martu minħabba li kien bogħod minnha."

Il-kunċett ta' preskrizzjoni għandu mill-inqas tliet tifsiriet prinċipali: (1) L-ewwel nett hemm dik fil-common parlance, u ċjoè il-preskrizzjoni tat-tabib komunement imsejħa "riċetta".

Imbagħad hemm żewġ tipi ta' preskrizzjoni legali: (2) dik akkwiżittiva (usucapio1) u (3) dik estintiva2, ċjoè dik li testingwi azzjoni (u din tista' tkun kemm ċivili kif ukoll kriminali).

Naturalment, fuq dan il-kunċett waħdu jista' jinkiteb volum sħiħ u jista' jkun hawn min jaqbel u min ma jaqbilx, iżda dak hu s-sabiħ tax-xogħol tagħna.

Madanakollu, il-verb "tippreskrivi" jista' jkollu wkoll utilità fil-qasam ġuridiku-legali taħt aspett ieħor, jiġifieri f'dak aktar filosofiku ġuridiku bħalma nsibu fid-definizzjoni tal-kunċett tadDritt, ċjoè:

Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza "DIRETTUR TAL-ARTIJIET vs POLIDANO BROTHERS LIMITED" Prim'Awla, Qorti Ċivili – Tonio Mallia 07/07/2004.

2 Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza "TESTAFERRATA MORONI VIANI SALVINO ET vs MONTANARO FRANCIS" Prima'Awla, Qorti Ċivili – Philip Sciberras 27/06/2003.

3 Oriġinarjament tal-Prof.

"Id-Dritt jista' jiġi definit bħala dik il-premessa miktuba jew li tista' tinkiteb li tippreskrivi komportament interpersonali ġust"3 jew ukoll "lArtikolu 52 jippreskrivi l-miżura XYZ ....."

Wieħed madanakollu jrid joqgħod attent ħafna għaliex is-sens jinbidel drastikament meta wieħed jgħid "it-terminu preskrittiv/ilpreskrizzjoni msemmi/ja fl-Artikolu 52".

Dan jista' jfisser li hemm terminu ta' validità li qabeż żmienu u għaldaqstant ġie estint, jew preskritt.

Naturalment, it-tifsira intiża ħafna drabi tista' tittieħed mis-sens u mill-kuntest.

Naf ukoll li jeżistu termini oħrajn (forsi aktar użati) bħal jistabbilixxi, isemmi, jipprevedi li jistgħu jrendu l-idea tajjeb.

Iżda minkejja dan, il-kelma "jippreskrivi" għandha wkoll din il-funzjoni, li mhux ta' min jarmiha.

Pereżempju, fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell, sede superjuri, fil-każ relattivament riċenti (2005) "MAGRO RAYMOND ET vs MAGRO RITA ET NOE", il-Qorti (komposta fost l-oħrajn mill-Prim Imħallef DeGaetano) qalet: "Dan l-Artikolu jippreskrivi illi:"Il-filjazzjoni ta' tifel imwieled matul iż-żwieġ tista' tiġi attakkata wkoll minn kull min ikollu interess jekk jipprova illi fiż-żmien bejn it-tliet mitt ġurnata u l-mija u tmenin ġurnata qabel it-twelid tat-tifel, ir-raġel

"Rajtx ibni, kemm hu importanti li tkun taf ilsna barranin?

Disinn ta' Ramon Corrado

l-aċċent

Diċembru 2009.

MILL-GĦATBA 'L BARRA Aspetti oħra Konferenza ta' Bremen It-Tieni Konferenza Internazzjonali dwar ilLingwistika Maltija, 19-21 ta’ Settembru '09 It-tieni Konferenza dwar il-Lingwistika Maltija organizzata mill-Għaqda Internazzjonali talLingwistika Maltija fl-Università ta' Bremen, ilĠermanja, f'Settembru li għadda, kienet tassew fiera ta' studji dwar il-lingwa Maltija.

Fiha ħadu sehem akkademiċi u studenti Maltin u barranin li l-interess komuni tagħhom kien li jaqsmu listħarriġ li qed jagħmlu dwar aspetti lingwistiċi tal-ilsien Malti.

Fil-konferenza ħarġu diversi aħbarijiet interessanti dwar x'riżultati qed iwasslu d-diversi riċerki li saru jew qed isiru.

Pereżempju proġett minnhom, li qed isir minn akkademiċi Amerikani, wassal biex sa llum inġabru mat-3.2 miljun kelma bil-Malti li ttieħdu minn tliet gazzetti onlajn: L-Orizzont, Illum u Maltarightnow.

analiżi dwar kemm baqa' konsonanti gutturali flilsien Malti ta' llum meta mqabbel mal-Malti kif inkiteb fi żmien Pietro Caxaro fis-seklu 15.

Taħdita oħra kienet dwar x'tip ta' vokabularju qed jintuża fil-liġijiet Maltin u dawk Ewropej maqluba għall-Malti.

Kien hemm ukoll diskussjoni dwar il-kumplimenti li jagħtu lMaltin bejniethom; dwar it-tlissin tal-vokali u lpawżiet fit-taħdit; dwar kif il-Maltin jitkellmu blIngliż; u bosta suġġetti oħra.

Is-sabiħ tal-konferenza kien f'li wieħed jisma' barranin bħal Ġermaniżi, Franċiżi, Taljani u Amerikani jitkellmu jew ilissnu kliem bil-Malti, uħud minnhom b'ċerta faċilità liema bħalha.

Ilkonferenza serviet ukoll biex uffiċjali midDirettorat Ġenerali tat-Traduzzjoni jibnu kuntatti ma' dawn l-istudjużi u akkademiċi bil-għan li filfutur qrib tinbeda sensiela ta' skambji, konferenzi u kooperazzjoni mat-tradutturi Maltin filLussemburgu.

Diġà saru xi kuntatti u anki ttieħdu xi deċiżjonijiet biex id-Dipartiment talMalti jisfrutta dawn it-talenti esposti filkonferenza biex titjieb il-kwalità tattraduzzjonijiet Maltin u anki jissaħħaħ l-għarfien tal-Malti fost it-tradutturi Maltin.

Riċerka oħra saret dwar kemm-il kelma differenti uża l-poeta nazzjonali Dun Karm Psaila fil-poeżiji tiegħu bil-Malti: mal-65,000.

Dan l-istudju jagħti ħjiel dwar it-temi tal-poeżiji li kiteb Dun Karm u anki kemm kellu kliem ta' oriġini semitika, fost affarijiet oħra.

Taħdita oħra interessanti kienet fuq x'tip ta' Malti Mgħaġġel (kif qed isejħulu) qed jinkiteb fil-mezzi elettroniċi ta' komunikazzjoni.

Din kienet it-tieni parteċipazzjoni tiegħi filKonferenza tal-Għaqda Internazzjonali talLingwistika Maltija, wara dik li kienet saret sentejn ilu, proprju meta twaqqfet l-għaqda.

Ikolli ngħid li fir-rwol tiegħi fi ħdan l-Unità D.1 okkażjonijiet bħal dawn huma ta' valur kbir, kemm f'termini ta' kontenut kif ukoll f'termini ta' kuntatti li wieħed jistabbilixxi meta jqatta' 3 ijiem ma' bosta esponenti fil-qasam tal-lingwa.

Wara l-perjodu li għamilt fil-Lussemburgu bħala traduttur, illum napprezza aktar kemm hu importanti li wieħed ikun espost għall-iżviluppi fil-lingwa kemm fl-użu ta' kuljum (partikolarment fit-taħdit u fuq il-mezzi taxxandir u l-komunikazzjoni) kif ukoll fuq livell akkademiku.

Diversi kelliema daħlu fid-dettall dwar xi djaletti Maltin bħan-Naduri, ix-Xlukkajr u ż-Żurrieqi u kif dawn jitqabblu bejtniehom.

Saħansitra saret

Minbarra l-għadd ta' taħditiet ta' interess ġenerali għal kull min iħaddem il-lingwa bil-miktub fuq bażi regolari, kien hemm taħditiet oħrajn li kienu

L-iskop tal-proġett huwa biex imbagħad issir riċerka dwar il-kliem l-aktar komuni fost ilMaltin u l-oriġini tal-kliem użat.

l-aċċent

aktar speċjalizzati fejn tidħol il-lingwistika.

Forsi ta' interess partikolari għalina fid-DĠT kienet taħdita dwar il-varjetajiet lingwisitiċi użati filleġiżlazzjoni tal-UE meta mqabbla malistrumenti legali lokali li jittrasponuha.

B'hekk wieħed seta' jara, ngħidu aħna, jeżistux differenzi bejn il-verżjonijiet bil-Malti tad-direttivi tal-UE u l-liġijiet domestiċi li jimplimentawhom.

Minn eżerċizzju bħal dan wieħed jista' jikkumpara fuq liema livelli jvarjaw dawn iż-żewġ 'stili' ta' abbozzar (lessikali, sintattiku, eċċ.) u, fuq kollox, jekk jinfluwenzawx lil xulxin.

Imbagħad ġie spjegat ukoll kemm xogħol qed isir, f'direzzjonijiet differenti, li jista' jwassal għal għarfien u għodod lingwistiċi utli.

Ngħidu aħna, il-ħolqien ta' korpus lingwistiku f'format diġitali - sforzi li qed isiru kemm fl-Università ta' Malta kif ukoll f'università Amerikana - huwa essenzjali biex tkun faċilitata r-riċerka u jiġu żviluppati għodod anki teknoloġiċi bħal ċekkjatur.

Daqstant ieħor kienu importanti d-diskussjonijiet li jiżvolġu b'mod informali mal-parteċipanti loħra, li jgħinu mhux ftit biex xogħolna u lprattiki li nħaddmu jitfissrulhom b'mod konkret.

B'hekk tinkiseb aktar fiduċja fil- prodott li joħroġ mid-DĠT u jinħolqu sinerġiji għal aktar kooperazzjoni mad-dinja akkademika, li tant hi importanti biex inżommu l-pass mal-iżviluppi fil-lingwa u biex il-kwalità ta' dak li niktbu tibqa' għolja.

Angelo Chetcuti Matul il-konferenza, ir-riċerkaturi u x-xjenzati preżenti tkellmu dwar diversi temi u kwistjonijiet li għandhom x’jaqsmu mal-lingwistika Maltija, fosthom dwar il-lessiku, il-lingwaġġ tażżgħażagħ u t-tibdil fil-lingwa, il-varjazzjonijiet fonetiċi fil-Malti matul is-snin, u suġġetti oħrajn.

Jien kont fost dawk li taw sehemhom matul ilkonferenza, mhux biss billi ħadt sehem b’mod

attiv fid-diskussjonijiet, iżda wkoll billi tkellimt,

Michael Spagnol, dwar ir-riċerka li għamilt

magħhom f’dak li għandu x'jaqsam mal-hekk

Diċembru 2009.

imsejħa “filled pauses” (waqfiet li minflok isskiet ikun fihom xi tip ta’ espressjoni mitħaddta) fil-Malti.

Din ir-riċerka, ippreżentata waqt ilkonferenza mill-erba’ riċerkaturi fi preżentazzjoni, imsejħa “Interspeaker variation in the type and prosody of filled pauses in Maltese”, kienet imsejsa fuq dejta minn korpus ta’ Malti mitkellem li l-erbgħa li aħna ttraskrivejna u għamilna annotazzjoni tiegħu flimkien fil-qafas ta’ proġett imsejjaħ “SPAN”.

Din l-annotazzjoni kienet tinkludi, fost affarijiet oħra, livell li fih huma indikati l-“filled pauses”.

L-istudjużi mhux kollha jaqblu dwar x’inhuma l“filled pauses” eżatt, iżda kollha jaqblu dwar ilfatt li huma elementi tat-taħdit li jservu bħala mezz kif jimtlew is-silenzji li jiġu minħabba xi waqfa ta’ xi tip, iktar milli biex jingħadda xi tagħrif; li jistgħu jkollhom xi tifsira jew iservu bħala mezz ta’ komunikazzjoni, imma li mhux bilfors ikunu qed jaqdu dejjem din il-funzjoni; u li għandhom rwol importanti fl-organizzazzjoni tat-taħdit.

It-taħdita li aħna l-erbgħa tajna matul din ilkonferenza kellha żewġ għanijiet prinċipali: (1) li jiġu identifikati l-“filled pauses” misjubin fiddejta analizzata; u (2) li jiġu eżaminati t-tip u s“sura” fonetika tad-diversi tipi ta’ “filled pauses”, flimkien mad-distribuzzjoni tagħhom.

L-analiżi wriet li kien hemm tliet tipi ta’ forom li kienu “filled pauses” ta’ veru, li kienu “eee”, “emm” u “mmm”, u li kien hemm ukoll waqfiet oħrajn li kienu jinvolvu forom li huma kważi kliem, bħal pereżempju “eħe” u “mhm”, flimkien ma’ waqfiet oħra li kienu jinvolvu forom b’funzjoni kważi paralingwistika bħal “eqq”u “tsk”.

l-aċċent

Diċembru 2009.

Mill-analiżi ħareġ il-bżonn li tiġi standardizzata l-annotazzjoni tal-forom sabiex forom li jkunu tal-istess tip ta’ “filled pause” jinkitbu bl-istess mod.

Barra minn hekk, l-analiżi taddistribuzzjoni tal-“filled pauses” uriet li hemm tendenza qawwija li qabel jew wara l-“filled pauses” jew inkella qabilhom u warajhom, ikun hemm waqfa (jiġifieri mument ta’ silenzju).

L-erbgħa li aħna ħassejna li l-konferenza kienet interessanti u li serviet bħala opportunità biex naġġornaw ruħna dwar dak li qed isir dan l-aħħar b’rabta mal-lingwistika Maltija, u biex nibnu u nseddqu r-rabtiet tagħna ma’ dawk l-istudjużi li qed isawru l-qasam tal-lingwistika Maltija dalħin.

Eżempju:

~●~ Din il-pubblikazzjoni se tkun disponibbli wkoll f' http://ec.europa.eu/dgs/translation/publications/magazines

Jekk tixtieq tikkontribwixxi f'dan il-bulettin, iktbilna fuq: l-accent@ec.europa.eu

Ċaħda Il-Kummissjoni Ewropea, u kwalunkwe persuna li taġixxi f'isimha, mhumiex responsabbli għall-użu li jsir jew li jista' jsir mit-tagħrif inkluż f'din il-pubblikazzjoni.

Dan il-bullettin mhuwiex pubblikazzjoni uffiċjali, u la l-Kummissjoni, u lanqas is-servizzi tagħha, ma huma marbutin b'xi mod jew ieħor mill-kontenut tiegħu.

2 - Fuq l-iskrivanija jispjega r-rit, imbagħad idawwar il-vit (10) Is-sentenza kif inhi ma tantx tagħmel sens... li rridu nagħmlu hu li nanalizzaw il-kliem individwali.

It-tweġiba f'dan il-każ hija deskrittiv : mill-kelma «skrivanija» nġibu l-kelma desk, imbagħad insibu l-ittri «rit», u jekk indawru l-kelma «vit» ikollna s-sekwenza tiv; b'hekk naslu sal-kelma desk + rit + tiv, li tfisser xi ħaga li tiddeskrivi jew li «(t)ispjega».

MIMDUDIN 2 Fuq l-iskrivanija jispjega r-rit, imbagħad idawwar il-vit (10) 6 Waqa' bl-aħjar mod possibbli u tilef denbu (4) 7 Sar, spiċċa jew daħal f'nofs ix-xarabank, anzi ġol-baħar (9) 12 X'jagħmel Ian Bugeja meta jiġi ta' l-aħħar? (7) 13 Għaxxaq lix-xerrej u nqaleb ta' taħt fuq (6) 15 Xejn ma tiftakar wara dak l-episodju tal-każin, imma nobbli tibqa' (9) 16 Hemm min jgħid li ma jitkellimx sew, imma m'għandux dritt (8) 18 Sajru l-ikel, hu telaq, hi saret stramba (7) 20 Biċċa ħamrija, maqluba u mdemmija (7) 21 Jaf għaxar kelmiet bil-Latin, jaf jesprimi ruħu, u jaf iżejjen (9) 22 Kien aktar ħabrieki, imma nbidel u issa ħadd ma jridu (5) 23 Għaref iżda mgerfex, skond l-għasluġ (6) 24 Dari kellha alki: bidla kbira kellha bżonn! (8) WEQFIN 1 Bhima mistħija? (4) 3 Dak li hu veru rabba l-ġwienaħ, telaq u sar ċatt (7) 4 Skappaw tnejn minn taħt ix-xemx (5) 5 Stat li fih in-nida tersaq lejn il-karma (9) 8 Tara waħda biss, imma taqdi (8) 9 Veru li żarma s-sodda?

Ma nafx, imma b'xi mod irid jitgħatta (5) 10 Qal il-ħmerijiet, rabba ta' l-ewwel, imbagħad ittiekel (7) 11 Fiċ-Ċina mingħajr kapitali, il-laħam forsi mhux favur il-kafè (8) 14 Appik li jipprova xortih, tgħid ifendi l-lant? (9) 16 Żewġ karamelli Ingliżi, waħda bla tarf, Ingliżi m'għadhomx (7)

Le, tkaxkar u telaq (6)

19 Kważi stilla, iżul min-nofs, jikber 'l isfel (6)