Mitbugħ,stampat u pprintjat: sinonimi jew kważi-sinonimi?

Introduzzjoni

Ħafna jqisu t-tliet lessemi mitbugħ, stampat u pprintjat bħala l-eżempju klassiku tas-sinonimija fil-Malti.

Iżda ħarsa fuq fuq lejn il-kuntesti li possibbilment jintużaw fihom dawn it-tliet lessemi diġà turi kemm aspetti komuni kif ukoll xi differenzi bejniethom.F'dan l-istudju beħsiebni nistħarreġ liema huma ttifsiriet u l-użi li jkopru bejniethom it-tliet lessemi taħt il-lenti.

Minn analiżi tat-tifsira (jew tifsiriet) ta' kull lessema għal rasha, imbagħad, inkun nista' nara liema huma dawk l-użi u t-tifsiriet li għall-inqas par jew aktar jaqsmu bejniethom u liema huma dawk it-tifsiriet u l-użi li huma attribwiti biss għal kelma waħda mit-tlieta.

Permezz tal-korpus se nanalizza l-kliem li l-aktar jikkolloka ma' stampat, ipprintjat, u mitbugħ għaliex spiss jiġri li l-kuntest ikun iċ-ċavetta li tiftaħ il-bieb tat-tifsir tal-kliem.

Għaldaqstant f'dan l-istudju lkollokazzjonijiet se jkunu ta' għajnuna l-aktar biex jinħarġu d-differenzi fit-tifsir ta' kull waħda minn dawn it-tliet lessemi.

Ħarsa lejn il-letteratura

Hu u jitkellem dwar il-firxa wiesgħa tal-vokabolarju Ingliż Howard Jackson (2009:10) jinnota li bħala konsegwenza diretta tal-istorja rikka tal-Ingilterra u l-kuntatti li l-kelliema Ingliżi żviluppaw ma' kelliema ta' ilsna oħra, il-vokabolarju tal-Ingliż hu l-aktar wieħed li xorob minn sorsi differenti.

Is-sottostrat huwa Anglo-Sassonu, warajh hemm saff ta' lessiku Rumanz, l-aktar Franċiż, segwit minn saff ta' Latin.

Ma' dawn, imbagħad Crystal (1995:126) iżid jgħid li l-Ingliż għamel tiegħu kliem minn diversi lingwi oħra mxerrda madwar id-dinja u għadu jissellef b'dan il-mod sal-lum.

Għalkemm fuq skala wisq u wisq iżgħar, hemm xi xebh mal-istorja li għadda minnha l-Malti; fis-sens li hu wkoll, b'riżultat tal-istorja li għaddiet minnha l-Gżira u l-kuntatti tal-Maltin mal-barranin li minn żmien għal żmien kienu f'pajjiżna, żviluppa saffi differenti.

Brincat (2011:39) juri li ma hemmx traċċi jekk issottostrat huwiex Puniku, Latin jew Grieg, iżda s-saħħa tas-saffi l-oħra – l-Għarbi, l-Isqalli, it-Taljan u lIngliż– hija evidenti fl-oqsma kollha tal-lingwa bħall-fonoloġija, il-morfoloġija, is-sintassi u iktar u iktar illessiku.

Studju li mexxa Brincat dwar il-kwantità u l-kompożizzjoni tal-lessiku Malti miġbur fid-dizzjunarju ta' Aquilina juri li 32% hu ta' nisel Għarbi, 52% mit-Taljan u l-Isqalli waqt li 6% ġej mill-Ingliż (Brincat 2006:195).

Barra minn dan, il-fatt li llum il-ġurnata, kelliem normali tal-Malti f'kuntesti differenti huwa espost għal tliet lingwi – il-Malti, it-Taljan u l-Ingliż (Brincat 2011:373) – juri li l-proċess naturali taliżvilupp tal-lingwa permezz tal-kuntatti li l-kelliema tagħha jkollhom ma' lingwi oħra se jibqa' għaddej.

Kemm b'riżultat tal-iżvilupp storiku tal-Malti u kemm minħabba r-relazzjonijiet tiegħu ma' lingwi oħra filpreżent, fil-qasam tal-lessiku xi drabi jiġri li f'termini Saussurejani tista' ssir referenza għall-istess signifié permezz ta' signifiants differenti u hekk allura jistgħu jintużaw forom grafiċi u fonetiċi differenti għallistess tifsira.

Xi pari minn dawn magħrufa huma: jum-ġurnata; lewn-kulur; moxt-pettne; ilsien-lingwa; ilsir-skjav; sliem-paċi.

Iżda jista' jkun ukoll li l-għażla tkun ferm aktar vasta.

Hekk ngħidu aħna għall-idea ġenerali tal-kelma Ingliża mother bil-Malti nistgħu nużaw omm,ma, mamà, mamma, mummy u xiħa; bxara, aħbar, novità, notizja unewsukoll jaqsmu bejniethom l-istess spazju lessikali, bħalma jagħmlu wkoll, ngħidu aħna, grada, xatba, kanċell u gate.

Issa hawn tqum diskussjoni kbira dwar jekk dawn is-signifiants humiex tabilħaqq jirreferu għall-istess signifiés.

Imqiegħda b'mod sempliċi: ir-relazzjoni bejn il-pari ta' lessemi lewn u kulur jew moxt u pettnetista' titqiegħed fuq l-istess livell tar-relazzjoni, ngħidu anħna, bejn grada u gate jew omm u xiħa?

Hemm dibattitu sħiħ dwar x'inhi sinonimija u fejn għandha titpoġġa l-linja fina ħafna bejn issinonimija,is-sinonimija assoluta u l-kważi-sinonimija jew psewdo-sinonimija.

Għal Saeed (2009:65) is-sinonimi huma kelmiet differenti fonoloġikament li għandhom l-istess tifsira jew inkella tifsira qrib ħafna ta' xulxin.

Madankollu jirrikonoxxi l-fatt li "true or exact synonyms are very rare" (65) u jikkwota lil Palmer (1981) li min-naħa tiegħu jinnota li s-sinonimi (kif isejħilhom hu) jitqassmu f'numru ta' parametri.

Skont Collison (Ullmann:Kap 6) u miġjuba għall-Malti minn Friggieri (726) hemm disa' differenzi tipiċi bejn is-sinonimi: 1. kelma hi aktar ġenerali minn oħra (karab-beka); 2. kelma hi aktar intensa minn oħra (wissa-widdeb); 3. kelma hi aktar emottiva minn oħra (parpar-telaq); 4. kelma tista' timplika ċensura jew approvazzjoni morali (berbaq-nefaq); 5. kelma hi aktar professjonali jew teknika minn oħra (omiċidju-qtil); 6. kelma hi aktar letterarja minn oħra (ħajr-ringrazzjament); 7. kelma hi aktar kurrenti jew diskursiva minn oħra (xagħar-dliel); 8. kelma hi aktar djalettali jew lokali minn oħra (manoċċa-tajra) u 9. waħda mis-sinonimi hi meħuda mit-taħdit tat-tfal (pappa-ikel).

Fid-daħla tiegħu għad-dizzjunarju tas-sinonimi Webster's New Dictionary of Synonyms (1984), l-Editur Philip B. Gove (5a) juri kif sa mill-isem stess tal-ewwel ktieb dwar is-sinonimi fl-Ingliż li ħareġ fl-1766 minn John Trusler – The Difference between Words Esteemed Synonymous – jintefa' dubju dwar kemm bosta mill-kliem li huma komunement meqjusa b'sinonimi, għalkemm ġeneralment jaqsmu t-tifsira ewlenija, ħafna drabi jkollhom sfumaturi differenti.

F'din it-tradizzjoni komplew oħrajn bħal Piozzi, Perry, Taylor, Crabb, Whately, Roget, Smith, Soule u oħrajn.

B'mod partikolari jispikka l-kumment ta' Whately li hi u tiftaħ dwar il-psewdo-sinonimi tgħid li dawn għandhom"sufficient resemblance of meaning to make them liable to be confounded together.

Fl-istudju tagħha dwar it-tliet kelmiet ħieles, liberu u indipendenti Ellul (2014:15) tirrikonoxxili filwaqt li ttaħlit tal-lingwi jagħti lok għall-ħolqientas-sinonimi, bħal ħieles mill-Għarbi u liberu mit-Taljan, din ma hix l-unika raġuni minħabba li jista' jkun hemm ukoll qrubija kbira fit-tifsir ta' kliem li ġej mill-istess lingwa bħal liberu u indipendenti mit-Taljan.

2.2 Mitbugħ, Stampat u Pprintjat fid-dizzjunarji u t-teżawri ewlenin

2.2.1 Tebagħ

Tiftixa għal tebagħfil-Maltese-English Dictionary ta' Ġużè Aquilina tirreferik għall-varjant taba' bilpartiċipju passiv mitbugħ.

It-tifsira li jagħti Aquilina bl-Ingliż hija to print.

Jiddefinixxi n-nom verbali tbigħ bħala printing u jorbtu mal-qasam tal-kotba bl-eżempju tbigħ il-kotba.

Għan-nom verbali tal-unità tebgħa, minbarra t-tifsira aktar komuni ta' stain, mark, spot u l-bqija jagħti wkoll tifsira oħra: impression of a book.

Madankollu Erin Serracino-Inglott, f'Il-Miklem Malti jwessa' aktar il-kuntest u jorbot tebagħu l-varjant taba' kemm ma' marka bil-linka fuq ħwejjeġ bħal karta, gazzetta, ktieb,drapp u l-bqija; kemm mal-fatt li ssir permezz ta' magna; kemm mal-ikkupjar ta' diversi kopji stampati minn matriċi; u kemm mal-ġbid ta' stampi, inċiżjonijiet, ritratti u l-bqija.

Tiftixa għal mitbugħ turik sempliċement li hu l-partiċipju passiv ta' taba' u tirreferik għall-istess lemma.

Id-Dizzjunarji Malti u Teżawru ta' Malti Mħaddem ta' Mario Serracino-Inglott jagħti dawn l-hekk imsejħa sinonimi għal tebagħ: stampa, immarka, ipprintja, ippubblika, ħalla għelm/disinn fuq drapp/gazzetta.

Taħt mitbugħ, min-naħa l-oħra jagħti: maħruġ, stampat u ppubblikat; filwaqt li taħt mitbagħ jagħti: stamperija, tipografija, post fejn jistampaw kotba/gazzetti eċċ.

F'It-Teżawru ta' Albert W. Agius ma hemm ebda lemma li b'xi mod għandha x'taqsam mal-għerq T-B-GĦ b'tifsira li mhix relatata mas-sens ta' stain li jagħti Aquilina.

Aquilina jagħti ħames tifsiriet taħt il-lemmastampa li kollha huma pertinenti għal dan l-istudju.

Dawn huma 1. print (eż. stampa kbira); 2. press (eż. libertà tal-istampa); 3. printed matter (eż. provi talistampa); 4. picture (eż. ktieb fih ħafna stampi); 5. (i) to stamp/to print (eż. stampajt ismi fuq il-bagalja), (ii) to publish/to print (eż. stampa ktieb ta' proża u ieħor ta' poeżija, (iii) to coin (eż. mela jien qed nistampahom!)

Erin Serracino-Inglott jara li l-kelma stampa għandha sitt tifsiriet li jqegħedhom taħt żewġ lemmi separati: waħda fil-funzjoni ta' verb u l-oħra f'dik ta' nom.

Fost it-tifsiriet li jgħoddu għal dan l-istudju hemm: 1. ħalla l-marka, l-għeliem, billi għafas fuq il-forma tagħhom wara li żelliġhom; 2. ħalla warajh makkatura tidher sewwa ta' daqqa, ħabta, ħarqa eċċ. Hawn jiddedika ftit linji biex ifisser xi idjomi bħal stampahielu u stampahielu f'moħħu; 3. inqeda bi stamperija jew pressa biex ħareġ għadd ta' kopji … ħareġ għall-bejgħ, ippubblika, xandar.

Taħt it-tieni lemma ta' stampa, fejn titfisser bħala nom, imbagħad, jagħti dawn it-tifsiriet: 1. kull ħaġa stampata; il-gazzetti kollha inġenerali; il-ħruġ ta' kotba stampati; il-pubblikazzjoni; ir-reklami … 2. xbieha, kopja magħmula fuq ritratt jew pittura … 3. kull xorta ta' marka li titħalla fuq xi mkien minn daqqa, ħabta, tiċpisa eċċ. Ifisser ukoll li l-idjoma stampa fil-moħħ hija memorja li ma titħassarx.

Mario Serracino-Inglott jagħti tebagħ, immarka, ipprintja, ippubblika u wkoll merrek, stigmatizza u ħalla għelm taħt stampa fil-funzjoni ta' verb.

Għall-istess kelma użata bħala nom, min-naħa l-oħra, jagħti xbieha, ritratt, pittura u wkoll is-sengħa tal-istampatur; il-ġurnalisti kollha flimkien; ilgazzetti/kotba/pubblikazzjoni/reklami stampati jew għelm, marka, merk u tiċpisa.

Agius ukoll jiddistingwi bejn iż-żewġ funzjonijiet tal-kelma stampa.

Fost is-sinonimi li jagħti għall-funzjoni verbali hemm ipprintja, ippubblika u tebagħ flimkien ma' kliem jew espressjonijiet oħra bħal: ġibed kopji minn; ħalla għeliem/stampa fuq, ħalla xbieha fi, imprima, immarka, ippressa bil-metall.

Taħt stampa filfunzjoni ta' nom, min-naħa l-oħra, jagħti atar, boll, dehra li tolqtok, figura ttimbrata, forma, għelm, inċiżjoni, illustrazzjoni, inkwatru, kopja ta', kwadru, marka, merk, pittura, rappreżentazzjoni, ritratt, sawn, tiċpisa, timbru, tpinġija u xbieha.

Min-naħa l-oħra taħt il-partiċipju passiv stampat, li iżda hu jagħrfu bħala aġġettiv fil-maskil, jagħti: illustrat, imbullat, imprimat, ikkupjat, maħruġ f'għadd ta' kopji, maħruġ minn matriċi, mgħellem, miġbud, mitbugħ, immarkat, immerrek, ippubblikat u stigmatizzat.

Aquilina jiddefinixxi pprintja bħala to print (eż.

Kemm-il ktieb ipprintjajt?) fil-Maltese-English Dictionary.Madankollu tiftixa għal print fl-English-Maltese Dictionary tagħtik żewġ riżultati għall-istess kelma użata bħala nom u bħala verb.

Fost it-tifsiriet li jagħti hemm 1. stampa, tebgħa (eż. large print: karattri kbar); 2. stampa kkupjata minn pittura … jew kopja ta' ritratt minn negattiva; 3. drapp b'xi disinn stampat (eż. a print dress: libsa b'xi disinn); 4. pubblikazzjoni stampata l-aktar gazzetta u 5. ktieb eċċ. stampat f'tiratura waħda.

Jiddefinixxi wkoll numru ta' idjomi u xi kliem kompost.

Taħt il-kelma-ras print fil-funzjoni ta' verb, Aquilina jagħti t-tliet kelmiet taħt il-lenti f'dan l-istudju: 1. stampa, ipprintja, tebagħ (eż. to print a book: stampa ktieb).

Fost tifsiriet oħra nsibu 2. stampa bilpressa; 3. għamel ritratt minn negattiva; 4. ttrasferixxa disinn kulurit jew mhux minn fuq il-karta eċċ. għal fuq superfiċje taċ-ċeramika.

Taħt il-kelma-ras printer, min-naħa l-oħra, Aquilina jagħti żewġ tifsiriet: 1. stampatur (fis-sens ta' sid stamperija) u 2. apparat li jistampa, l-aktar dak ta' mal-kompjuter.

Taħt printing, imbagħad, jagħti 1. listampar (eż. the invention of printing: l-invenzjoni tal-istampar) u 2. tiratura/l-għadd ta' kopji ta' ktieb eċċ. stampati.

Tiftixa għal ipprintja f'Mario Serracino-Inglott tirreferik mill-ewwel għal stampa (Ara taqsima 2.2.2 ta' dan l-istudju) filwaqt li la fit-teżawru ta' Agius u lanqas fil-miklem ta' Serracino-Inglott ma hemm ebda realizzazzjoni taz-zokk PRINT, anke jekk tal-aħħar jagħti forom ta' nisel Ingliż bħal friġġ u saħansitra bejbi.

Metodoloġija

It-tliet lessemianalizzatipermezz tal-korpus tal-Malti (l-MLRS)huma mitbugħ, stampat u pprintjat.

Intgħażlet ir-realizzazzjoni fil-partiċipju passiv – u mhux ngħidu aħna xi parti oħra tad-diskors bħal pereżempju l-verbi teba', stampa u pprintja – kemm minħabba li l-ebda tip ta' inflessjoni tal-verb Għarbi ma titfaċċa f'tiftixa fil-korpus u kemm minħabba li tiftixa għall-verb stampa toħloq numru ta' problemi.

Diffikultà minnhom hi l-istess kelma stampa tista' tintuża kemm bħala verb u kemm bħala nom.

Problema oħra li tinħoloq hi li l-istess kelma tagħmel parti minn kliem kompost bħal ngħidu aħna konferenza-stampa u lampa stampa.

Tiftixa għall-okkorrenzi tal-inflessjonijiet kollha ta' mitbugħ (mitbugħ, mitbugħa, mitbugħin) u ta' pprintjat(ipprintjat, ipprintjata, ipprintjati)ittella' biss 145 u 81 riżultat rispettivament.

Tiftixa għallessema stampat(stampat, stampata, stampati) min-naħa l-oħra, ittella' mal-2,134 riżultat.

Dan juri li dan il-partiċipju passiv hu l-aktar użat fosthom it-tlieta.

Għaldaqstant se neżamina kampjun ta' 150 okkorrenza tal-partiċipju passiv stampatu hekk l-analiżi tissejjes fuq l-okkorrenzi kollha tal-partiċipju passiv Għarbi u Ingliż u fuq kampjun li jikkompara tajjeb ħafna magħhom fil-każ tal-partiċipju passiv Taljan.

Minbarra li jista' jkun hemm varjanti, bħal ngħidu aħna bl-'i' tal-leħen jew mingħajrha fil-każ ta' pprintjat, it-tiftix se jsir ukoll għal kull forma oħra possibbli, u hawn qed ninkludi wkoll każijiet fejn ilpartiċipji passivi inkwistjoni ma jkunux miktuba b'mod korrett ortografikament.

Ir-raġuni hija li l-forma ortografika jew fonoloġika ma taffettwa b'ebda mod is-semantika ta' lessema, dejjem jekk ikun ċar li rreferenza hi għall-istess lessema.

Għaldaqstant kemm fit-tiftixiet u kemm fir-riżultati inkludejt il-forma *mitbuh iżda mhux midbuħ li tfisser xi ħaġa oħra.

Din hija l-lista tal-varjanti jew kelmiet li mhumiex korretti ortografikament li fittixt għall-partiċipju passiv ipprintjat: ipprintjat/-a/-i; *iprintjat/-a/-i; printjat/-a/-i.

Min-naħa l-oħra, fil-każ tal-inflessjonijiet ta' stampat, la jeżistu varjanti u lanqas jidher li hemm riżultati fil-korpus ta' kliem miktub ħażin.

Bis-saħħa tal-MLRS se nara wkoll ma' liema kelmiet oħra l-aktar li jikkollokaw dawn it-tliet partiċipji passivi.Il-kliem magħżul kien dak li jaqa' taħt firxa simetrika ta' ħames kelmiet: jiġifieri fil-lista talkollokazzjonijiet hemm l-aktar kliem frekwenti li jidher ħames kelmiet qabel u ħames kelmiet wara lpartiċipju passiv mistħarreġ.

Hawn ta' min insemmi li l-lista tal-kollokazzjonijiet se tingħata kollha fil-każ ta' mitbugħ u pprintjat għaliex il-kelmiet li jikkollokaw magħhom dawn il-lessemi huma relattivament ftit.

Min-naħa l-oħra, tiftixa għall-kliem li jikkolloka ma' stampatittella' 3,789 kelma u għaldaqstant hawnhekk se nkun qed inġib biss l-ewwel ħamsin kelma-kontenut (eż. materjal u stampat) filwaqt li nelimina kull kelma-funzjoni li titla'(eż. jew u f').

Barra minn hekk se neżamina mill-qrib it-tifsiriet u l-użi (kollha, u tal-kampjun fil-każ ta' stampat) tal-lessemi magħżula u nikkummenta dwarhom.

Bis-saħħa t'hekk imbagħad ikun jista' jidher aħjar kemm-il tifsira jaqsmu bejniethom u f'liema tifsiriet huma differenti minn xulxin dawn it-tliet lessemi u hekk wieħed ikun jista' jiġbed il-konklużjoni jekk dawn ittliet lessemi humiex sinonimi assoluti jew inkella kważi-sinonimi.

Ir-riżultati li se jintwerew fit-tabellima jinkludux ċifri ta' inqas minn 0.5%.

Kif jidher f'tabella 1 l-aktar lessema mifruxa u użata hija stampat b'90.7%; warajha, iżda wisq u wisq inqas popolari b'6.16% hemm pprintjat, segwita minn mitbugħ bi 3.1% biss.Dan diġà jindika lprobabbiltà li stampat għandha ferm aktar użi mil-lessemi l-oħra.

Ta' min jgħid li hekk kif jidher f'tabella 2 l-inflessjoni fil-maskil mitbugħ hija l-aktar popolari.

Sintattikament din issegwi nomi bħal rapport, ktieb, dokument, kliem u test.

Min-naħa l-oħra l-forma talpartiċipju passiv mitbugħa tista' tintuża kemm mal-femminil u kemm mal-plural, għaldaqstant titlob analiżi aktar iddettaljata.

L-okkorrenzi ta' mitbugħa, tista' tgħid jinqasmu nofs bin-nofs bejn il-femminil bi 28 okkorrenza u l-plural b'27 okkorrenza.

Mitbugħa fil-femminil intuża, ngħidu aħna, ma' kopja, immaġni, pubblikazzjoni kif ukoll ma' ismijiet ta' gazzetti, novelli jew poeżiji minħabba li s-singular talġeneru rispettiv hu wkoll fil-femminil: gazzetta, novella u poeżija.

Mitbugħa fil-plural, min-naħa l-oħra, intużat fost oħrajn ma'vrus, pubblikazzjonijiet, ismijiet, poeżiji u kotba.

L-użu ta' mitbugħa fil-plural jitfa' dawl ġdid fuq tabella 2 għaliex issa jidher li hemm biss 28 okkorrenza ta' mitbugħa użat mal-femminil filwaqt li mitbugħa ntuża 27 darba għal mal-plural.

Għaldaqstant, minkejja li mal-ewwel daqqa t'għajn lejn tabella 2 jidher li l-partiċipju passiv fil-plural mitbugħin ftit li xejn huwa użat, għal dan qed tpatti lformamitbugħa użata fil-plural.

Meta tqis dan kollu ssib li forma jew oħra tal-partiċipju passiv fil-plural intużat għal 30 darba filwaqt li issa r-referenzi għal mitbugħa bħala femminil niżlu minn 55 għal 28.

Tabella 3 turi li l-partiċipju passiv stampat hu l-aktar wieħed użat fost it-tliet inflessjonijiet tal-ġens b'928 okkorrenza.

Sintattikament isegwi nomi bħal rapport, xogħol, ballun, librett u materjal.

Min-naħa l-oħra stampati, li hija t-tieni l-aktar inflessjoni użata b'671 okkorrenza, issegwi nomi bħal kopji, ġurnali, kotba, slowgans, atti notarili u inkwatri filwaqt li stampata għandha 535 okkorrenza u tintuża, fost oħrajn ma' nomi bħal epika, karta, eseġesi, media u tbissima.

Ta' min jinnota wkoll li mill-kampjun ta' 150 okkorrenza ta' stampatjidher li tista' tintuża bi tliet modi differenti: bħala partiċipju passiv (eż. materjal stampat) u bħala verb fil-femminil (eż.

LaSicilia li stampatartiklu dwar l-unur …) Użu ieħor partikolari ta' stampat huwa tal-partiċipju passiv b'funzjoni nominali, fejndil-kelma tintuża wkoll bħala nom li jirreferi għal dak il-materjal kollu li b'xi mod huwa stampat.

Dan l-użu jintuża esklussivament fil-qasam tal-liġi bħalma jidher, ngħidu aħna fis-sentenza: Dan l-artikolu jispjega li r-reati msemmija f'din il-liġi jsiru permezz tal-pubblikazzjoni jew tqassim f'Malta ta' stampat, ikun xi jkun il-post li minnu joriġina dak l-istampatjew bil-mezz ta' xi xandir.

Madankollu xorta jidher li l-aktar użu mifrux ta' stampat huwa bħala partiċipju passiv b'147 okkorrenza minn kampjun ta' 150 (98%).

L-użu ta' stampat bħala nom fir-reġistru tal-liġi jidher biss tliet darbiet filkampjun eżaminat u għalhekk jammonta għal 2%.

Ta' min jinnotawkoll li l-istess kelma użata bħala verb fil-femminil ma rriżultatx darba fil-kampjun u għalhekk għall-iskop ta' dan l-istudju hija negliġibbli.

Anke din l-informazzjoni titfa' dawl ġdid fuq tabella 3 għaliex issa jrid jingħad ukoll li mid-928 okkorrenza ta' stampat fl-inflessjoni tal-maskil, 2% li jammontaw għal madwar 19-il okkorrenza, għalkemm fil-forma tal-partiċipju passiv għandhom funzjoni nominali u għaldaqstant għandhom jitqiesu bħala tali.

Tabella 4 turi li l-inflessjonijiet ta' pprintjat huma aktar ibbilanċjati b'21 okkorrenza minn 73 għallinflessjoni fil-maskil, 25 għall-femminil u 27 għall-plural.

Hawn ukoll irid jiġi nnotat li pprintjat tista' tintuża wkoll bħala verb fil-femminil bħal ngħidu aħna L-Awtorità tad-Djar ipprintjatavviż.

Minn total ta' 21 okkorrenza għal ipprintjat, madanakollu, tnejn biss kienu użati bħala verbi.

Għaldaqstant, ilpersentaġġi tal-partiċipji passivi (u allura l-verbi huma esklużi) jridu jingħaddu fid-dawl ta' 71 okkorrenza bħala partiċipju passiv u jiġu hekk: 26.76% – maskil; 35.21% – femminil; 38.03% – plural.Ipprintjat tintuża l-aktar ma' nomi bħal abbozz ta' liġi, numru u materjal.

Ipprintjata tintuża l-aktar ma' nomi bħal gazzetta, ċifra u kopja filwaqt li pprintjati tintuża l-aktar ma' nomi bħal rapporti, kopji u kards.

Ħarsa ħafifa lejn tabelli minn 5 sa 7 turi li l-istampa hija l-aktar kuntest li fih jintużaw l-aktar it-tliet partiċipji passivi b'67.59% fil-każ ta' mitbugħ, 52.2% fil-każ ta' stampat u 42.47% fil-każ ta' pprintjati.

Irriżultati ta' stampat u mitbugħ jixxiebhu ferm għaliex filwaqt li t-tieni l-aktar kuntest popolari għal stampat huwa d-dibattiti parlamentari bi 22.45%, fit-tieni post fil-każ ta' mitbugħ hemm ukoll id-dibattiti parlamentari b'9.66%: ċifra li madankollu hija identika għall-kuntest tal-internet ġenerali.

Min-naħa loħra l-kuntest tal-internet ġenerali jinsab fit-tieni post b'27.4% għal ipprintjat filwaqt li għall-istess kelma fit-tielet post hemm id-dibattiti parlamentari b'26.03%.

Min-naħa l-oħra l-kuntest tal-liġi jiġi fit-tielet post kemm fil-każ ta' stampat bi 15.04% u kemm fil-każ ta' mitbugħbi 8.3%.

Il-kuntesti li l-aktar jokkorru fihom il-lessemi taħt il-lenti diġà jistgħu jagħtu xi indikazzjonijiet bħal ngħidu aħna mitbugħ u stampat jaf ikollhom tifsira xi ftit aktar formali minħabba l-użu tagħhom fl-oqsma li jidhru fit-tabelli t'hawn fuq.

Madanakollu ma jistgħux jiġu injorati kuntesti fejn jew ma hemm ebda okkorrenza, jew l-okkorrenza hija inqas minn 0.5% (u għalhekk mhijiex rappreżentata f'tabelli 5-7), jew inkella fejn il-persentaġġi tal-okkorrenzi huma relattivament baxxi.

Mitbugħ ma jokkorri ebda darba f'testi akkademiċi, mixxellanji, reliġjużi u fit-taħdit.

Jintuża l-inqas fil-qasam tal-letteratura b'0.69% u filWikipedia b'4.14%.

Stampat ma jintuża qatt f'testi mixxellanji filwaqt li jagħti riżultati negliġibbli ta' 0.05% fit-taħdit, 0.19% f'testi reliġjużi, 0.33% fil-Wikipedia, 0.52 f'testi letterarji, 1.08% f'testi akkademiċi u 8.15% fuq l-internet ġenerali.

Ir-riżultati ta' pprintjat huma aktar skjetti.

Ma jokkorri lanqas darba f'testi akkademiċi, letterarji, mixxellanji, reliġjużi, fit-taħdit u fil-Wikipedia.

Ironikament l-aktar persentaġġ baxx (4.11%) jagħmel il-qasam tal-liġi r-raba' l-aktar kuntest popolari għal ipprintjat.

Diskussjoni

Dak li x-xjuħ tagħna ilhom is-sekli li għallmuna "Għidli ma' min tagħmilha u ngħidlek x'int" illum tlibbes libsa ifjenu qed jintuża wkoll f'oqsma bħal tas-semantika u tal-word sense disambiguation (Ara, ngħidu aħna, Kilgarrif, A. 1997).Firth (Bordag:68) japplika l-qawl għat-tifsir tal-kliem meta jgħid "You shall know a word by the company it keeps".

Minbarra li jisħaq li t-tifsira ma tistax tinfatam mill-kuntest, Firth introduċa l-kunċett tal-kollokazzjoni fil-livell lessikali u ddefinieha bħala "the consistent co-occurrence of a word pair within a given (syntactical) context."

Evert (2005:24)hu tal-fehma li dizzjunarju kemm monolingwi u kemm bilingwi għandu jkun għani kemm jista' jkun fil-kollokazzjonijiet biex jgħin lillkelliema mhux nattivi fil-produzzjoni tal-lingwa u dan minħabba li l-kollokazzjonijiet jagħtu dik li jsejħilha relevanza kuntrastiva u jekk il-fittiex iħares lejhom aktarx jifhem aħjar id-differenzi sottili li jkun hemm bejn it-tifsir tal-kliem.

Kif rajna f'taqsima 2.2.3 Aquilina, fl-English-Maltese Dictionary iqis li stampa, ipprintja u tebagħ bħala lekwivalenti bil-Malti għal to print.

Tant hu hekk li fl-eżempju li jagħti stampa ktieb maqlub għall-passiv għall-fini ta' dan l-istudju bħala ktieb stampat, it-tliet partiċipji passivi, mal-ewwel daqqa t'għajn, joqogħdu mingħajr ebda diffikultà u hekk wieħed jista' jgħid kemm ktieb stampat, kemm ktieb mitbugħ u kemm ktieb ipprintjat.

Iżda analiżi aktar mill-qrib tal-kuntesti u aktar u aktar tal-kollokazzjonijiet ta' dawn it-tliet lessemi tissuġġerixxi li saħansitra hawnhekk jista' jkun hemm xi differenzi fit-tifsir.

Mir-riżultati li jidhru f'tabella 1 jidher ċar li l-użu ta' stampat huwa ferm aktar mifrux (90.7%) minn dak ta' mitbugħ (3.1%) u pprintjat (6.16%) u għaldaqstant dan juri kemm it-tifsir tal-partiċipju passiv ta' nisel Taljan ikopri ferm aktar spazju lessikali.

Ħaġa li tipprova dan hija n-numru kbir ta' kliem li jikkolloka ma' stampat: 351 inkluż ukoll il-kliem-funzjoni.

Min-naħa l-oħra mitbugħ jikkolloka ma' 29 kelma li fosthom erbgħa biss huma kelmiet-kontenut (ktieb, direttorju, press u kopja), filwaqt li pprintjat jikkolloka ma' disa' kelmiet-funzjoni u kelma kontenut waħda: karta.

Jidher biċ-ċar li pprintjat skont tabella 8 jikkolloka biss ma' karta.

Madankollu ħarsa aktar mill-qrib lejn it-73 okkorrenza ta' pprintjat tissuġġerixxi li dan il-partiċipju jaqbel sintattikament ma': Gazzetta talGvern, ċifra, rapporti, kopji, karti, applikazzjoni, ċavetta, statut, OC Magazine, ritratt fuq CD, kartolina, kontijiet, voting documents, avviżi, pittura ta' San Mikiel, fuljetti, newsletter, pubblikazzjoni u teżi fost oħrajn.

Interessanti immens li minkejja li pprintjat jintuża ma' pubblikazzjonijiet bħal gazzetta, fuljetti, pubblikazzjoni, magazine, newsletter u teżi ma hemmx okkorrenza waħda tal-kelma ktieb li ġie pprintjat.

Dan jista' jindika li pprintjatgħandha konnotazzjoni ta' xi ħaġa li hija inqas awtorevoli jew forsi aktar volatili (u għalhekk l-unika kollokazzjoni hija ma' karta), fis-sens li tista' saħansitra taqra xi ħaġa pprintjata u tarmiha eżattament wara.Ta' min jinnota wkoll li pprintjat jintuża wkoll ma' ħwejjeġ relattivament moderni bħal ngħidu aħna ċavetta li tiftaħ il-manetti pprintjata fil-Ġermanja permezz ta' 3D printer.

Il-fatt li pprintjata ntużat ukoll fil-kuntest ta' pittura ta' San Mikiel jista' jinftiehem aħjar millkuntest, fejn f'gazzetta lokali kien qed jiġi spjegat it-terminu tekniku oljografija.

Mitbugħ, min-naħa l-oħra jikkolloka ma' ktieb, direttorju, press u kopja; għaldaqstant abbażi talkollokazzjonijiet diġà tidher ċara differenza sottili bejn mitbugħ u pprintjat għaliex ktieb u direttorjujintużaw kemm-il darba ma' mitbugħ u l-fatt li dawn mhumiex pubblikazzjonijiet ta' natura volatili u huma aktarx meqjusa aktar awtorevoli jkompli jsaħħaħ l-argument li pprintjat timplika volatilità u nuqqas ta' awtorevolezza.

Min-naħa l-oħra, ħarsa mill-qrib lejn l-okkorrenzi tal-kelma press torbot ilpartiċipju passiv mitbugħ ma' tifsira partikolari li tingħata kemm minn Aquilina u kemm minn Erin Serracino Inglott, is-sens tat-tbigħ ta' materjal ġo stamperija.

Tant hu hekk li jissemmew mill-inqas tmien stamperiji: il-Lewis Press, il-Progress Press,in-New City Press, is-St Paul's Press, il-GozoPress, il-Gutenberg Press,l-Independence Print u l-Marsa Press.

Kliem ieħor li jaqbel sintattikament mal-inflessjonijiet ta' mitbugħ hu: test, inviti,kopja, materjal, kontribuzzjoni, ismijiet ta' xogħlijiet letterarji, business report, statistical review, direzzjonijiet, mapep, volum, xogħol, muniti, taħt it-titlu ta' (ippubblikat), ittra u oħrajn.

Hawn ukoll jistgħu jsiru xi osservazzjonijiet.

L-użu ta' nomenklaturi Ingliżi bħal business report u statistical review jimplikaw li dawn ix-xogħlijiet huma ta' ċerta importanza u serjetà; bħalma hu wkoll il-każ ta' mapep.

Min-naħa l-oħra ta' min jinnota li filwaqt li pprintjat intużat ukoll ma' ċavetta li din kemm ġiet stampata bħallikieku fuq karta, fir-rigward tal-munitihemm implikat proċess aktar manwali li jrid isir bilfors fiz-zekka permezz ta' makkinarju apposta li jitbogħ fuq il-muniti.

Stampat jippreżenta l-aktar firxa wiesgħa ta' kollokazzjonijiet.

Kif jidher f'tabella 8 fost l-aktar kollokazzjonijiet popolari hemm materjal, ġurnaliżmu, karta, kotba, stamperija, oġġetti, kopji, gazzetta, kartolini, bolli, pubblikazzjonijiet, press, mappa, graphs, gazzetti, direttorju u media.

Dawn ilkollokazzjonijiet diġà jkopru bejniethom il-wisa' lessikali li pproponejt li jokkupaw iż-żewġ partiċipji passivi l-oħra: kemm ħwejjeġ volatili u inqas awtorevoli (eż. gazzetti), kemm l-involviment ta' magni tattbigħ (eż. press imma wkoll offset u Gutenberg) u kemm pubblikazzjonijiet li jdumu ferm aktar fiċċirkolazzjoni u meqjusa bħala aktar awtorevoli (eż. ktieb, ktejjeb u direttorju).

Interessanti ħafna li fit-tiftix fl-MLRS jitla' l-użu ta' stampat li xi ftit jew wisq jersaq lejn kif, ngħidu aħna, jagħtih Serracino Inglott fil-Miklem: ħalla warajh makkatura tidher sewwa ta' daqqa, ħabta, ħarqa eċċ. u dan jidher l-aktar f'artikli sportivi dwar il-futbol fil-ġurnali tant li wieqfa u mimduda huma żewġ kelmiet li jikkollokaw ma' stampat u li jindikaw li xutt tant jista' jkun b'saħħtu li jħalli l-marka fuq il-lasta lmimduda jew waħda mill-weqfin.Żgur li din hija tifsira li ma titfaċċax fil-partiċipji passivi l-oħra.

Tifsira oħra ta' dan it-tip, mogħtija wkoll minn Erin Serracino Inglott, hi ta' stampahielu f'moħħu.

Okkorrenza partikolari ta' dan l-użu fl-MLRS, biex nagħti eżempju hija: Dawk li rawh [il-film Ben Hur] baqgħet stampata f'moħħhom ix-xena tat-tiġrija tal-karrijiet …

Konklużjoni

6.1 Ġabra fil-qosor tar-riżultati

L-ewwel osservazzjoni li tista' ssir hija li l-okkorrenzi ta' mitbugħ, stampat, u pprintjatfuq l-MLRS ma jikkonfermawx it-tifsiriet kollha mogħtija fid-dizzjunarji u t-teżawri ewlenin ħlief fil-każ ta' pprintjat.

Filkaż ta' stampat, fil-kampjun analizzat ma nstabet ebda okkorrenza tat-tifsira ta' stigmatizza li jagħti Mario Serracino Inglott.

Lanqas ma telgħu okkorrenzi ta' atar u sawn skont it-teżawru ta' Agius.

Minnaħa l-oħra nstab eżempju li ma jissemmiex b'mod dirett fid-dizzjunarji u teżawri msemmija: it-tatù bħal fl-eżempju ta' tfajla bis-salib tal-Kavallieri stampatma' wiċċha.

Min-naħa l-oħra fil-każ ta' mitbugħ lokkorrenzi fl-MLRS jaqblu kollha mad-definizzjonijiet tad-dizzjunarji u s-sinonimi fit-teżawri ewlenin ħlief għall-idea ta' Erin Serracino Inglott ta' ġbid ta' stampi, inċiżjonijiet, ritratti u l-bqija.

Jekk wieħed janalizza r-riżultati jsib li għalkemm xi drabi tfiġġ eċċezzjoni 'l hawn u 'l hemm hemm ċerti tendenzi li diffiċilment jiġu injorati.

Konklużjonijiet dwar mitbugħ:

aktarx li jintuża aktar ma' pubblikazzjonijiet ta' xeħta awtorevoli u inqas volatili, bħal ngħidu aħna kotba u direttorji;

aktarx li jintuża aktar ma' xogħlijiet ta' importanza kbira bħal ngħidu aħna business plan u statistical review;

huwa marbut intimament mat-tbigħ manwali fl-istamperija jew f'postijiet ta' natura simili bħal ngħidu aħna z-zekka fejn it-tbigħ isir ukoll fuq muniti.

Konklużjonijiet dwar ipprintjat:

aktarx li jintuża aktar ma' pubblikazzjonijiet ta' xeħta inqas awtorevoli u aktar volatili bħal karti u kontijiet;

aktarx li jintuża aktar ma' gadgets moderni bħal ngħidu aħna ċavetta f'forma ta' kard.

Konklużjonijiet dwar stampat:

Filwaqt li stampat jinkludi t-tifsiriet kollha marbuta ma' mitbugħ u pprintjat twessa' biżżejjed lessikalment biex jinkludi wkoll użi metaforiċi bħal stampa mal-mimduda u baqgħet stampata f'moħħhom ix-xena …

Din l-analiżi, għalhekk, issaħħaħ fehmiet bħal ta' Leibniz li "M'int qatt se ssib żewġ bajdiet, jew werqiet, jew żewġ ħaxixiet fi ġnien li jkunu eżatt l-istess bħal xulxin" u ta' Lyons li hu tal-fehma li "complete synonymy oflexemes is relatively rare in natural languagesand […] absolute synonymy […] is almostnonexistent" (Lyons 1981:148).

Għaldaqstant, għalkemm ħafna mit-tifsiriet tat-tliet lessemi analizzati huma qrib ħafna ta' xulxin, xorta waħda kull waħda minnhom għandha l-karatteristiċi individwali tagħha u minħabba f'hekk ma jistax jingħad li mitbugħ, stampat u pprintjat huma sinonimi assoluti iżda huma kważi-sinonimi.

6.2 Spunti għal aktar riċerka

Minħabba li dan hu biss studju għal assenjament u mhux xi studju eżawrjenti ma setgħux jiġu analizzati forom oħra li huma derivazzjonijiet mill-istess għerq jew zkuk.

Studju simili fuq dawn il-forom jistgħu jagħtu riżultati simili jew differenti minn dawk ippreżentati f'dan l-istudju.

Meta toħroġ il-verżjoni li jmiss tal-korpus tal-MLRS għandu mnejn ikun hemm aktar okkorrenzi għal mitbugħ u pprintjat u l-kampjun ta' pprintjat ikompli jissaħħaħ u għalhekk ir-riżultati jissejsu fuq bażi aktar soda.


Proposta għall-kritika ta' xogħlijiet lessikografiċi u ħarsa kritika lejn it-teżawru manuskritt ta' Michael Agius

F'dan l-artiklu nistħarreġ modi differenti ta' kif xogħol lessikografiku jista' jitqiegħed taħt lenti kritika.

Wara ngħaddi biex, skont qafas li qed nipproponi, ngħaddi kummenti kritiċi dwar itteżawru manuskritt ta' Michael Agius Ftit Sinonomi w Antonomi Maltin [sic].

Lejn l-għarfien kritiku ta' xogħol lessikografiku

Il-fergħa metalessikografika tal-kritika tad-dizzjunarji, għalkemm għandha storja twila (Jackson 173), għadha ma ġietx diskussa kif xieraq (182).

Biżżejjed jingħad li sal-2008 Swanepoel kien għadu qed jipproponi qafas għad-deskrizzjoni u l-evalwazzjoni ta' kriterji li bis-saħħa tagħhom ikun jista' jiġi evalwat dizzjunarju (Swanepoel 207-231).

Minkejja dan, Jackson (173-184) jitkellem relattivament fit-tul dwar il-kritika taddizzjunarji u jiddeskrivi l-metalessikografija bħala r-riċerka u t-tagħlim dwar "the whole business of making dictionaries" kif ukoll il-kritika tad-dizzjunarji bħala "the process of critiquing and reviewing dictionaries" (173).

Skont Jackson (175) u Svensén (484) il-kritika għandha tibda billi wieħed isir familjari mad-dizzjunarju: jaqra l-paġni preliminari (id-daħla, ilgwida għall-użu, l-udjenza fil-mira, il-lista ta' min ħadem fuqu, il-konsulenti u l-bqija) u lappendiċi, kif ukoll jaqra xi entrati biex jieħu togħma ta' x'joffri d-dizzunarju.

Jackson (176) jafferma li l-kriterji li bihom jista' jiġi evalwat dizzjunarju jistgħu joħorġu minn żewġ sorsi li hu sejħilhom kriterji interni u kriterji esterni.

Huwa jargumenta li l-kriterji interni joħorġu minn dak li l-pubblikatur (jew xi drabi lġabbar) stess jgħid dwar id-dizzjunarju, jew liema huma l-funzjonijiet li dan qed jippretendi li d-dizzjunarju se jaqdi.

Ħafna dizzjunarji stampati jiġbru l-karatteristiċi pożittivi tagħhom filqoxra ta' wara biex juru għaliex ix-xogħol tagħhom jisboq lil tal-kompetituri, u għalhekk kritiku jista' jara jekk fir-realtà l-kontenut jaqbilx jew le mal-pretensjonijiet li jkun hemm fuq il-qoxra.

Il-kriterji esterni, min-naħa l-oħra, joħorġu mill-metalessikografija (l-istudju akkademiku tad-dizzjunarji) u jqisu wkoll ħwejjeġ bħad-disinn u l-produzzjoni, kif ukoll x'inhu meħtieġ lingwistikament biex deskrizzjoni lessikali tkun waħda tajba.

Hu u juża l-kriterji esterni, il-kritiku ma jibdiex mill-qoxra ta' wara jew mid-daħla għad-dizzjunarju.

Jackson juri li xi drabi din id-dikotomija tista' tkun falza minħabba li l-preżentazzjoni u lkontenut jidħlu ħafna f'xulxin.

Huwa (177) jorbot il-preżentazzjoni u l-aċċessibilità mat-tqassim tal-paġni (l-

impaġnar), it-tqassim u t-tul tal-entrati u l-abbrevjazzjonijiet.

Jisħaq ukoll li, għalkemm b'mod ġenerali l-kritiċi jagħfsu l-aktar fuq il-kontenut, il-preżentazzjoni u l-aċċessibilità m'għandhomx jiġu injorati għaliex jistgħu jiddeterminaw kemm l-utent se jirnexxilu jasal għallinformazzjoni li jeħtieġ (178).

Biex Jackson jagħti lista ta' x'għandu jiġi nnutat mill-kontenut ta' dizzjunarju, jibni fuq Hudson (310-12) u Ilson (291-298) u jagħti din il-lista:

o il-firxa tal-vokabolarju o il-formazzjoni tal-kliem o l-omografi o it-tqassim tat-tifsiriet differenti ta' kelma o id-definizzjonijiet o aspetti oħra tal-imġiba lessikali ta' kelma li jmorru lil hinn mid-denotazzjoni, pereżempju s-sinonimija u l-kollokazzjonijiet o it-tlissin o il-grammatika o l-eżempji o l-etimoloġija u o karatteristiċi speċjali.

Fl-aħħar nett Jackson (182) jargumenta li dizzjunarju jista' jiġi kkritikat minn tliet perspettivi differenti:

tal-lingwista akkademiku u tal-metalessikografu,

tal-utent aħħari (target user) u

tal-għalliem tal-lingwa.

Min-naħa l-oħra, Chapman (ikkwotat f'Jackson, 176) jissuġġerixxi li, biex wieħed jeżamina b'mod dettaljat l-entrati ta' dizzjunarju, għandu jittieħed kampjun randomizzat, pereżempju l-għaxar entrata ta' kull għoxrin paġna.

Imbagħad jipproponi li kull entrata tiġi skrutinizzata bir-reqqa għall-eżattezza, il-kompletezza, iċ-ċarezza, is-sempliċità u l-modernità.

Madankollu l-kritiku għandu jara li l-kampjun ikun rappreżentattiv, fis-sens li jkollu kliem minn partijiet tad-diskors differenti, kliem polisemiku, għażla bejn lessiku ġenerali u speċifiku kif ukoll, fil-każ tal-Malti, li jkunu rappreżentati l-għejun ewlenin li xorob minnhom jiġifieri sSemitiku, ir-Rumanz u l-Ingliż.

Svensén (484) ukoll jippromwovi li jsir dan meta jgħid li l-kritiku għandu jaqra biċċiet minn hawn u minn hemm biex jieħu idea ġenerali tad-dizzjunarju, iżda barra minn hekk għandu jieħu wkoll kampjun rappreżentattiv u jeżaminah minn diversi

Skont Mdee (370-371), McMillan fassal tliet kategoriji: il-kwantità tal-informazzjoni, ilkwalità tal-informazzjoni, u l-effettività tal-preżentazzjoni: pożizzjoni identika għal dik ta' Battenburg (130-134).

Bi kwantità, McMillan jifhem in-numru tal-entrati, in-numru ta' tifsiriet, kemm fih kliem ġdid meta mqabbel ma' dizzjunarji oħra, is-sinonimi, it-tlissin, letimoloġija, kif ukoll l-użu tat-tikketti li jimmarkaw l-użu tal-kliem f'kuntesti partikolari.

L-aktar aspetti marbuta mal-kwalità huma: kemm l-informazzjoni hija preċiża, sħiħa u ċara, issempliċità fil-preżentazzjoni u l-modernità tad-dizzjunarju fis-sens ta' kemm hemm kliem modern li ddaħħal fid-dizzjunarju.

Fl-aħħar, McMillan jisħaq ukoll fuq il-ħtieġa li linformazzjoni tiġi ppreżentata b'mod effettiv, u hawn iridu jitqiesu l-aktar fatturi bħat-tqassim tal-entrati, fejn se jitqiegħed it-tagħrif etimoloġiku, u l-preżentazzjoni ta' kif għandha titlissen kelma.

Bħal Jackson (175), McMillan jinnota li għandhom jinqraw ukoll kemm il-paġni preliminari u kemm l-appendiċi.

Svensén (482) ukoll jisħaq li dizzjunarju għandu jiġi evalwat skont il-kwalitajiet li jgħid li għandu l-pubblikatur.

Iżda jinnota li l-pubblikaturi ta' diversi dizzjunarji mhux dejjem jikkommettu ruħhom, u għalhekk l-evalwazzjonijiet għandhom dejjem isiru skont sett ta' kriterji aċċettati b'mod ġenerali u indipendentement mid-dizzjunarju li jkun ħa jiġi analizzat.

Huwa jqiegħed għall-kunsiderazzjoni tal-qarrejja 32 kriterju meħudin minn Bergenholtz (ikkwotat fi Svensén 483) u Nielsen (ikkwotat fi Svensén 483), fosthom:

o il-funzjonijiet tad-dizzjunarju o l-utenti o il-prezz o it-tqassim tal-paġni jew tas-sit o ir-referenza għal reċensjonijiet oħra o it-tqassim tal-entrati o il-grammatika o l-ortografija o il-punteġġjatura o l-eżempji o il-kollokazzjonijiet o is-sinonimija/l-antonimija u o ir-referenzi.

Jikkummenta li, biex reċensjoni tkun meqjusa perfettament sodisfaċenti, mhux bilfors trid tikkunsidra dawn il-fatturi kollha, iżda kull wieħed minnhom għandu jingħata l-importanza li tixraqlu skont id-dizzjunarju inkwistjoni.

Fuq kollox, Nielsen (ikkwotat fi Svensén 483) jisħaq li l-kritika għandha tkun ġusta u għal dan jipproponi erba' prerekwiżiti: il-kritika trid tkun relevanti u utli għall-utenti fil-mira; trid tiffoka fuq il-karatteristiċi essenzjali; trid tkun affidabbli u għalhekk ma jkunx fiha żbalji u ineżattezzi; u trid tkun newtrali, fis-sens li tinkludi l-punti di vista essenzjali kollha.

Qafas għall-analiżi tat-teżawru manuskritt ta' Michael Agius "Ftit Sinonomi w Antonomi Maltin" [sic]

Kif jissuġġerixxu Jackson (176) u Svensén (482), fost oħrajn, se nibda l-kritika tiegħi dwar ix-xogħol ta' Michael Agius billi l-ewwel nanalizza dawk li Jackson isejħilhom kriterji interni, jiġifieri x'jgħid il-kompilatur stess dwar il-manuskritt innifsu fi "Dħul il-Ktieb".

Wara ngħaddi biex nara kemm dak li jgħid huwa tassew minnu billi, kif jissuġġerixxu Jackson (175) u Svensén (482), niffamiljarizza ruħi ma' xi entrati mingħajr ebda ordni partikolari, biex nieħu idea ġenerali tax-xogħol lessikografiku.

Imbagħad nanalizza kampjun rappreżentattiv skont kif jissuġġerixxi Chapman (ikkwotat f'Jackson 176).

Għall-kampjun ħadt l-aħħar entrata ta' kull 10 paġni tat-teżawru ta' Michael Agius.

Il-kliem li jifforma l-kampjun mit-teżawru manuskritt ta' Agius huwa: "biered",

"dardir", "estiż", "fwieħa", "għaġġieli", "għul", "ħawwad", "iċċaqlaq", "inċensat",

"ipprojbixxa", "kibi", "lqugħi", "mċerċer", "mhejjem", "misħi", "mqartas", "mżużi", "ordni",

"qalbieni", "raqqad", "rżuħa", "sfortuna", "stmerra", "stkerrih", "tarxien", "tgħakkes", "tgħallel", "tigdis", "tmaqdar", "tnaqqas", "twebbil", "stħajjil", "wera", "xuxa" u "żvojtat".

Imbagħad niffoka fuq il-kriterji esterni (Jackson 176) u nikkummenta b'mod ġenerali dwar il-preżentazzjoni.

Billi t-teżawru huwa manuskritt, hawn nillimita ruħi biex nanalizza, ngħidu aħna, it-tul u t-tqassim tal-entrati kif ukoll l-użu tal-abbrevjazzjonijiet.

Wara nistħarreġ il-kliem ewlieni tal-kampjun skont diversi kriterji msemmija minn Jackson, Hudson, Ilsen u Svensén li jaqblu l-aktar mal-fergħa tad-dizzjunarju li ħadem fuqha Agius: it-teżawru.

o il-firxa tal-vokabolarju o it-trattament tal-omonimi u l-omografi o it-trattament tal-lessemi polisemiċi o it-tqassim tat-tifsiriet differenti ta' kelma o id-definizzjonijiet o is-sinonimija o l-antonimija o il-grammatika o l-ortografija u o l-użu tat-tikketti li jindikaw il-kuntest.

Ta' min jinnota wkoll li, mid-diversi kriterji li jelenkaw l-istudjużi msemmija, ikolli nħalli barra mill-analiżi tiegħi dawk il-kriterji li mhijiex il-prassi li jinġiebu f'teżawru, bħarrappreżentazzjoni tat-tlissin bl-Alfabett Fonetiku Internazzjonali jew b'xi mod ieħor u t-tagħrif etimoloġiku.

Permezz ta' din il-metodoloġija nkun qiegħed nanalizza mhux biss il-kwantità u l-

kwalità tal-informazzjoni iżda wkoll l-effettività tal-kriterji esterni, kif jissuġġerixxu McMillan, Battenburg u oħrajn.

Fl-istess waqt inqabbel ir-riżultati li nsib ma' dak li jafferma l-ġabbar u hekk inkun nista' ngħaddi l-kritika tiegħi skont il-każ.

Analiżi ta' kampjun minn "Ftit Sinonimi w Antonomi Maltin" [sic]

Il-mikrostruttura tal-entrati fihom innifishom hija magħmula minn lista ta' lessemi li jsegwu l-kelma ewlenija kemm fin-naħa tas-sinonimija fix-xellug tal-paġna u l-istess f'dik talantonimija fuq il-lemin.

Il-listi tal-kliem mhumiex imqiegħda f'ordni alfabetiku u fil-fatt ma jidhru li jsegwu ebda ordni oħra.

Karatteristika li tissuġġerixxi li l-kumpilatur qiegħed fuq quddiem il-kliem li fil-fehma tiegħu jaqsam l-akbar affinità mal-kelma ewlenija hija li, f'ammont kbir ta' każi meta l-kelma ewlenija jkollha għerq u fil-lista tas-sinonimi jkun hemm lessemi bl-istess għerq, dawn jiġu l-ewwel fil-lista.

Fost l-entrati ta' dan it-tip insibu:

"fwieħa" (sinonimi: tifwiħ, riħa ħelwa; antonimi: "mintna": mentna, intiena); "qalbieni"

(sinonimi: qlubi, kuraġġjuż [sic], valoruż) u "rżuħa" (sinonimi: reżħa, rżiħ, tirżiħ, kesħa kbira).

Madankollu dan mhux dejjem huwa l-każ.

Ngħidu aħna fl-entrata ta' "mċerċer" l-ewwel sinonimu huwa "mċewlaħ" u warajh isegwu "ċerċur", "mqatta'", "maħmuġ" u l-bqija.

Karatteristika pożittiva ta' Agius hi li, b'mod ġenerali, fejn ikun hemm kelmiet ewlenin li għandhom tifsiriet differenti, jagħżel bejn is-sinonimi u l-antonimi li jikkorrispondu għat-tifsira partikolari.

Dan jagħmlu jew billi jħalli spazju abjad fejn jista' bejn grupp ta' kliem u ieħor, inkella, fejn l-ispazju ma jippermettix, permezz tal-punt u virgola.

Dan jidher ukoll fiż-żidiet li għamel il-ġabbar b'idejh wara l-kitba bit-typewriter, li jikxfu li qagħad attent li kelma jqegħedha fejn iħoss li hemm kliem ieħor li jaqsam l-akbar affinità magħha.

Ngħidu aħna fl-entrata tal-antonimi tal-kelma ewlenija "iċċaqlaq" [sic], żied "baqa' kif kien", "keda" wara "issoda" [sic], "intrabat" [sic] u "ssaħħaħ" u mhux ma', ngħidu aħna, "ġie", "deher" u "feġġ".

It-tqassim tas-sinonimi fl-entrata ta' "biered" ukoll jagħti x'jifhem li hemm żewġ tifsiriet ewlenin: tifsir letterali marbut mat-temperatura ("bardan", "kiesaħ", "fietel", "frisk", "diefi", "mberred", "mkessaħ") u, aktar 'l isfel wara spazju abjad, tifsir metaforiku jew idjomatiku (li fi "Dħul il-Ktieb" isejjaħlu "figurattiv") li jagħmel referenza għall-qagħda emozzjonali tal-bniedem ("kalm", "kwiet", "ikkwitat" [sic], "demm is-siċċ").

Terġa', filkolonna tal-antonimi hemm aktar b'tifsir figurattiv (eż. "xewqan", "mlebleb", "mdagħdagħ", "inkurlat") milli b'tifsir letterali (eż. "jaħraq", "jagħli", "mikbus", "ħami" u "ħieraq").

Sabiex jiffaċilita x-xogħol tal-fittiex, il-ġabbar jindika b'mod espliċitu meta l-kliem li se jsegwi jintuża biex jiġi deskritt xi partitarju; dan jagħmlu billi jdaħħal il-kelma "partitarju" bejn il-parentesi qabel kliem bħal "iebes", "fanatku" u "akkanit".

Eżempju ieħor li juri li Agius iqiegħed ilkliem għalih billi jifred bi spazju abjad huwa fl-antonimi għal "wera", filwaqt li eżempju fejn din id-differenza jagħmilha permezz tal-punt u l-virgola huwa s-sinonimi ta' "xuxa".

Iżda hemm ukoll xi entrati fejn il-fittiex ma jagħtix għajnuniet, ngħidu aħna fil-każ tal-kelma ewlenija "ħawwad" fejn fl-istess lista u mingħajr ebda tip ta' ordni jagħti s-sinonimi ta' tliet tifsiriet distinti minn xulxin ("qalleb", "għaffeġ", "għassed"; "gerfex", "fixel", "fixkel", "ħallat", "skunċerta", "ikkonfonda"; u "bagħbas", "għaqqex", "ħammeġ").

Fl-entrata ta' "dardir" il-fittiex isib referenza għal "safa".

Hawn għandna każ ċar ta' omonimija li l-ġabbar jittrattah f'żewġ entrati distinti minn xulxin.

L-ewwel grupp ta' sinonimi jagħmel referenza għal temp tajjeb (eż. "iċċara" [sic], "ibbnazza" [sic], "fetaħ") filwaqt li fit-tieni entrata l-kamp lessikali kopert huwa dak metaforiku (eż. "innoċenza",

"mistħija", "purità", "verġinità").

Fl-entrata tal-verb transittiv "ipprojbixxa [sic]" hemm biss referenza għall-verb "mana'".

Għalkemm il-kelma ta' nisel Taljan hi l-unika waħda użata, il-fatt li f'tal-ewwel jagħmel biss referenza għal tat-tieni jista' jimplika li l-kumpilatur iqis lil tal-ewwel bħala barbariżmu (terminu użat minnu stess fi "Dħul il-Ktieb").

Il-fatt li xorta waħda, imbagħad, ittliet sinonimi miġjuba huma "imnosta" [sic], "ipprojbixxa" [sic] u "oġġezzjona", ilkoll ta' nisel Sqalli jew Taljan, ikompli jikxef kemm l-għan ta' Agius huwa li jagħti prominenza lill-kliem ta' nisel Għarbi.

Dan jagħmlu wkoll f'"inċensat" fejn jirreferi lill-fittiex għal "mfaħħar".

Minkejja dan, f'entrati oħra, bħal "estiż" u "sfortuna", m'hemmx referenzi għal entrati oħra, anke jekk fost is-sinonimi hemm kliem ta' nisel Għarbi bħal "mtawwal" u "għawġ" rispettivament.

Xi drabi Agius jagħti prominenza lill-kliem ta' nisel Għarbi anke a skapitu ta' sinonimi li, kieku tqiegħdu bħala kelma ewlenija, kienu faċilment jinftiehmu iktar.

Żewġ eżempji ta' dan it-tip huma l-lemmi "kibi" ("rżana", "tiċkin", "umiltà", "mistħija", "modestja", "ġwidija") u "għul" ("barr" u "deżert").

Hemm lista sħiħa ta' lessemi l-aktar ta' nisel Għarbi (iżda mhux biss) li ftit li xejn huma magħrufa.

Fost dawn insibu: "ħlusi", "ħarkien", "għakriek", "waħħari", "għul", "għaqqex", "għodban", "mxemnaq", "imnosta" [sic], "rżana", "żmarr", "mraddad", "mbekkek" u "mżużi".

Kliem bħal dan xorta waħda ma jħajjarx lill-fittiexa biex jibdew jużawh u dan għal tliet raġunijiet prinċipali.

Minħabba n-natura ta' teżawru, il-kliem mhuwiex imfisser bħal f'dizzjunarju, u l-fittiexa xorta se jibqgħu sajmin mit-tifsir tiegħu.

Imbagħad ma jgħin lanqas xejn il-fatt li ma hemmx eżempji fejn jitħaddem dan il-kliem u lanqas ma hemm indikata lparti tad-diskors li jagħmel magħha.

Anke jekk din ma kinitx il-prassi la ta' meta nġabar u lanqas tal-preżent, żgur li kienet tgħin bil-bosta lil min ikun interessat.

Għalkemm, kif jgħid hu stess fi "Dħul il-Ktieb", dan hu teżawru u allura fih neqsin xi karatteristiċi li ġeneralment il-fittiex jippretendi li jkollu f'dizzjunarju, xorta waħda hemm sforz ġenwin tal-ġabbar biex ineħħi xi ambigwitajiet li jistgħu jinħolqu, ngħidu aħna billi jehmeż it-tikketti fejn iħoss il-bżonn.

Skont Jackson (180) dizzjunarju ġeneralment jehmeż tikketti marbuta ma' żmien (eż. mejta, arkajka); formalità (eż. kollokjali, informali); evalwazzjoni (eż. ewfemiżmu, peġorattiv, derogatorju); status (eż. slang, tabù); u għalqa lessikali (eż. astronomija, mużika).

Fit-teżawru ta' Agius hemm indikazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu l-aktar mal-użu tal-kelma f'għalqa lessikali, ngħidu aħna "(partitarju)", "(moħħ)", "(temp)", "(passjoni)", "(friegħi tal-ħamrija)" u "(bhejjem)".

Minkejja li fi "Dħul il-Ktieb" iwissi li fit-teżawru ma hemmx it-tifsir tal-frażijiet u lidjomi li m'hemmx antonimi għalihom, xorta waħda ma joqgħodx lura milli jdaħħalhom kull fejn iħoss li t-tifsira tagħhom toqgħod bħala sinonimu jew antonimu għal kelma jew oħra.

Iżżewġ kolonni f'żewġ naħat differenti tal-istess paġna, waħda għal "biered" u l-oħra għal "sħun", huma sinjuri f'dan is-sens għaliex fit-tnejn li huma nsibu idjoma.

"Demm is-siċċ" tingħata bħala idjoma sinonima għal "biered" filwaqt li "demmu spont" tingħata għal "sħun".

Bħala parti mill-entrata għal "qalbieni" hemm l-idjomi "li għandu qalb ta' sur" u "li għandu qalb ta' ljun".

Assoċjata ma' "nadif", imbagħad, hemm l-idjoma "tar-ruħ".

F'dawn leżempji meħuda mill-kampjun, l-idjomi ma jitqegħdux dejjem fl-istess post u għalhekk fosthom hemm uħud li huma fil-bidu tal-entrata u oħrajn aktarx lejn l-aħħar.

Id-daqs tal-entrati jvarja u hemm minnhom li jikkonsistu biss minn erba' lessemi meta jingħaddu kemm is-sinonimi u kemm l-antonimi, bħal fil-każ ta' "fwieħa" (sinonimi: "tifwiħ" u "riħa ħelwa") u "mintna" (antonimi: "mentna", "intiena" [sic]).

Hemm oħrajn, imbagħad, li jiżegħdu fil-lessemi, tant li n-numru jitla' anke sa 34 fil-każ ta' "biered" u 26 filkaż ta' "ordni".

Iżda, għalkemm fil-lingwa n-numru ta' sinonimi jew antonimi huwa importanti għaliex joffri għażla akbar għall-kittieb, ftit jista' jkun ta' għajnuna jekk it-tifsir tallessemi miġjuba ma jkunx tabilħaqq qrib dak tal-kelma ewlenija.

Jidher li Agius qagħad attent ħafna biex ma jagħmilx dan l-iżball għaliex b'mod ġenerali mhux biss it-tifsir tallessemi mogħtija huwa relevanti, iżda wkoll fejn hemm bżonn ma joqgħodx lura milli joffri spettru kemm jista' jkun wiesa' ta' possibilitajiet billi jesplora tifsiriet differenti li jista' jkollha kelma u li jeżistu sinonimi jew antonimi għalihom.

Konklużjoni

Biex wieħed jagħraf il-merti u n-nuqqasijiet tat-teżawru manuskritt ta' Agius kif imsemmija hawn fuq, wieħed ma jridx jinsa li l-ġabbar kien pijunier f'dan il-qasam għaliex ma kellu ebda mudell lokali li seta' jsegwi u fi kliemu stess "ix-xogħol, tista' tgħid, inbena mix-xejn."

Id-difett ewlieni li nsib f'dan ix-xogħol huwa li jxaqleb ferm favur il-Malti Semitiku tant li xi drabi joqrob lejn il-preskrizzjoni aktar milli lejn id-deskrizzjoni f'dan ir-rigward.

Minnaħa l-oħra, jidher li l-kompilatur segwa l-kurrent ta' x'kien qed jiġri fil-qasam internazzjonalment u addotta l-pożittiv kollu li seta' għal dan ix-xogħol ewlieni tiegħu.

B'mod ġenerali, Agius ifittex li jagħti għajnuniet lill-fittiex, pereżempju billi juża tikketti li jindikaw il-qasam semantiku fejn aktarx tintuża kelma partikolari; jittratta l-omonimi separatament; jifred bejn tifsiriet differenti tal-kelma ewlenija; jippreżenta l-idjomi fost issinonimi u l-antonimi u fejn in-natura semantika tal-kelma ewlenija tippermetti, l-għażliet ta' sinonimi u antonimi huma kotrana.

Barra minn dan, it-tqassim tas-sinonimi jew l-antonimi flistess entrata hu mifrud skont jekk it-tifsir tiegħu huwiex letterali jew metaforiku.

Għaldaqstant naħseb li dan ix-xogħol ta' Michael Agius huwa wieħed serju u għalhekk għandu jingħata l-attenzjoni ta' kull min jinteressawh ix-xogħlijiet lessikografiċi.


RIEQED IR-RAQDA TAL-MEWT: ĦSIBIJIET FUQ 'IR-RAQDA TAL-MEWT'

Indirizz qasir waqt ċerimonja organizzata mill-Akkademja tal-Malti fl-okkażjoni talmitt sena mit-twelid ta' Anton Buttigieg, fil-Palazz ta' Verdala, 25 ta' Mejju 2012

Fl-1974, sentejn wara li Anton Buttigieg għalaq sittin sena, ħarġet il-ġabra LGħanja tas-Sittin, li biha huwa ried jiċċelebra din l-okkażjoni.

Hija ġabra pjuttost imħallta: bejn eleġiji, kummentarji politiċi, umoriżmu u xi drabi satira toqros filpoeżiji ċajtiera.

Jien u nerġa' naqra x-xogħlijet ta' Buttigieg wara l-istedina biex nagħmel dan l-intervent qasir, l-attenzjoni tiegħi nġibdet u nżammet fuq poeżija li tidher f'din il-ġabra: "Ir-Raqda tal-Mewt".

Domt ftit mhux ħażin biex fhimt għala waqt il-qari tiegħi din il-poeżija weħlet f'moħħi sakemm għamilt żewġ osservazzjonijiet li llejla, fil-qosor ħafna, se naqsam magħkom.

Bejn l-1520 u l-1522, il-pittur Hans Holbein iż-Żgħir pitter wieħed mill-aktar kwadri kurjużi u diskussi fl-istorja tal-arti viżiva tal-Punent: Kristu Mejjet fil-Qabar, miżmum fil-Kunstmuseum Basel.

Il-kwadru, fid-dimensjoni partikolari ħafna ta' żewġ metri bi tletin ċentimetru, juri l-katavru ta' Kristu ftit ħin wara li dan indifen.

Ma' dan il-kwadru hemm marbuta diversi anedotti, fosthom li Holbein uża katavru li nstab mgħarraq fir-Rhine bħala mudell, u li meta ra dan il-kwadru Fjodor Dostojevski baqa' miblugħ iħares lejh, tant li martu kellha tinsisti miegħu biex jibqgħu mixjin għax beżgħet li l-emozzjoni li ħakmitu kienet se tikkawżalu attakk tal-epilessija minħabba li Dostojevski kien ibati b'din il-kondizzjoni.

Il-kittieb Russu bilfors li impressjona ruħu ħafna b'dan ix-xogħol tant li fir-raba' kaptlu tar-rumanz tiegħu L-Idjota, maħruġ sentejn wara li ra l-kwadru, il-prinċep Myshkin jara riproduzzjoni ta' xogħol Holbein għand Rogozhin u jiddikjara li dak il-korp mejjet kellu setgħa kbira li jtellef il-fidi lil kull min iħares lejh.

F'"Ir-Raqda tal-Mewt" Buttigieg, bħal Holbein, jiffissa ħarstu lejn il-ġisem mejjet ta' Kristu.

Il-korp ippreżentat, bħal dak fil-kwadru ta' Holbein, huwa wieħed deċimat, u x-xbieha sfigurata ta' Kristu hija stabbilita mill-ewwel strofa tal-poeżija, b'versi qosra li kull wieħed jispjega minn xiex għadda dan il-ġisem.

It-tieni strofa, imbagħad, titkellem fuq il-mewt ta' Kristu, mewta li hija riżultat dirett tal-vjolenza li ġarrab dan il-ġisem li issa ntelaq bla ħajja, kif spjegata b'mod mill-iktar skjett flewwel strofa.

Dak li Buttigieg jagħtina f'din l-istrofa u ta' warajha hija l-mewt assoluta ta' Kristu, mewta totali mingħajr ebda ħjiel ta' tiżjin u wisq inqas ta' glorja.

Bħalma tikkummenta Julia Kristeva fl-analiżi twila tagħha tal-kwadru ta' Holbein, id-differenza bejn ix-xogħol tal-pittur Ġermaniż u dik ta' pitturi oħrajn, partikolarment Taljani li ttrattaw l-istess suġġett, hija li x-xogħol Ġermaniż joqgħod lura milli jerotiċizza l-korp ta' Kristu mejjet, ineħħi kull ħjiel, żgħir kemm hu żgħir, ta' ġmiel. u jippreżenta ġisem mejjet, ġisem li spiċċa.

Bħalha nixtieq nikkwota d-deskrizzjoni li Ippolit, karattru ieħor fix-xogħol ta' Dostojevski:

Ma kien hemm xejn artistiku (f'dak il-kwadru), iżda x-xbieha skomodatni.

Kristu kien għadu kemm tniżżel mis-salib.

Jidhirli li l-pitturi, bħala regola, jippreżentaw lis-Salvatur, kemm fuq is-salib u kemm meta jitniżżel, bi ġmiel kbir fuq wiċċu.

Jagħmlu minn kollox biex jippriservaw dan il-ġmiel meraviljuż anki fl-agħar mumenti tal-agunija u l-passjoni tiegħu.

Imma (f'dak il-kwadru) ma kien hemm ebda ġmiel.

Dak kien ir-riproduzzjoni ta' ġisem imbiċċer li għadda minn tbatija kbira qabel ma ssallab, mimli ġrieħi u tbenġil, marki tal-vjolenza tas-suldati u nnies, u tal-qawwa tal-mument meta Kristu waqa' bis-salib – u dan kollu marbut mat-tbatija tal-kruċifissjoni nfisha.

Il-wiċċ ippreżentat bħallikieku għadu jbati, bħallikieku l-ġisem, li għadu kemm miet, kien għadu qiegħed jirtogħod bl-agunija.

Il-pittura hija waħda naturali, għaliex il-wiċċ mhuwiex imsebbaħ mill-artist, imma mħolli kif ħallietu n-natura wara dik it-tbatija kollha.

Naf li l-fidi Nisranija minn kmieni għallmet li s-Salvatur bata verament u mhux metaforikament, u li anki filkaż tiegħu n-natura ħadet il-kors tagħha anki meta ġismu kien fuq is-salib.

Kemm hi ħaġa stramba li tħares lejn dik ix-xbieha tal-biża' tal-katavru mbiċċer tal-Mulej, u tistaqsi lilek innifsek: "Ħalli nissoponu li d-dixxipli tiegħu, l-appostli, in-nisa li mxew warajh u waqfu miegħu ħdejnis-salib, dawn kollha li emmnu fih u qimuh; nissoponu li raw dak il-ġisem ittorturat tiegħu, dak il-wiċċ imbiċċer u mbenġel (u bilfors li rawh) – kif setgħu iħarsu lejn dik ix-xbieha tal-waħx u xorta jemmnu li kellu jqum mill-mewt?

F'din il-poeżija tiegħu Buttigieg jagħmel l-istess: Kristu huwa mejjet; Kristu rieqed ir-raqda tal-mewt.

Kuntrarju għal dik ta' Holbein, ix-xbieha tal-katavru ta' Kristu fil-poeżija nieqsa mid-dettalji grafiċi u drammatiċi li poeti oħrajn, bħal Marjanu Vella, inkludew fil-kitba tagħhom.

Iżda, l-istess sens ta' tmiem li Holbein jpitter filqabar li ħejja lill-korp ta' Kristu, jinstab fil-poeżija ta' Buttigieg malli dan iżid li din ir-raqda tal-mewt hija raqda eterna, anki jekk il-ħassieb Michel Onfray, fl-analiżi tiegħu tal-kwadru, jemfasizza li għajnejn u l-ħalq tal-katavru huma miftuħin, bħal speċi Kristu għadu jara u għadu jitkellem.

It-tagħlim Kattoliku jisħaq fuq il-qawmien mill-imwiet, tagħlim derivat millmessaġġ Pawlin: "Jekk Kristu hu mxandar li qam mill-imwiet, kif jgħidu xi wħud minnkom li ma hemmx qawmien tal-mejtin?

Jekk ma hemmx qawmien tal-mejtin, anqas Kristu ma qam mill-imwiet.

Imma jekk Kristu ma qamx mill-imwiet, fiergħa hi l-predikazzjoni tagħna u fiergħa wkoll il-fidi tagħkom." (1 Kor 15: 12-14).

Għaldaqstant Buttigieg jiddevja minn dan il-messaġġ, ipoġġi t-toqol tal-għata talqabar tistrieħ fuq il-korp mingħajr ebda ħjiel ta' ġmiel (bħalma jagħmel Marjanu Vella) u riżurrezzjoni.

Dak li Buttigieg jara fil-kurċifiss li ispiralu din il-poeżija hija biss mewt, mewt eterna, rebbieħa, anki jekk, bis-saħħa tagħha, dan il-ġisem mhux se jbati aktar.

"Ir-Raqda tal-Mewt", meta titpoġġa fil-kuntest tal-ġabra kollha li minnha hija misluta, hija poeżija unika li tkexkex partikolarment fil-mod kif Kristu jsir ilbniedem li miet u mhux Alla l-artist, il-ħallieq, il-qawwa.

Ftit snin wara "Ir-Raqda tal-Mewt", fl-1980, Anton Buttigieg ingħatatlu l-aħbar li kellu marda terminali.

Fl-14 ta' Lulju ta' dik is-sena, fi Bristol, Buttigieg jikteb lewwel minn sensiela ta' poeżiji li permezz tagħhom ried jaffaċċja din ir-realtà krudili, speċi tal-għanja aħħarija taċ-ċinju.

Seta' ħass l-istess toqol u kesħa talqabar ta' Holbein, l-istess dalma u l-istess eternità qattiela li ħass f'"Ir-Raqda talMewt".

Minflok, il-poeżiji tat-tmiem jimtlew b'dak il-prinċipju Pawlin li kien nieqes fil-poeżija li kkonċentrajt fuqha llejla.

Issa jibdew numru ta' referenzi għal vjaġġ li kellu jintemm banda oħra, għal riinkontri ma' nies li kien ilu ma jara, bħal ommu u missieru; dwal li anki jekk baxxi ma jintfewx; qawsalel li ma jisparixxux u ilmijiet ta' mħabba ("Il-Ħawt", "Il-Mulej fix-Xita"; "Tama"); fjuri, tjur u tbissim ("Il-Vjoli u tTajra"); xmux u raġġi tad-dawl ("It-Triq tax-Xemx"); fuq kollox djalogu kontinwu ma' Alla.

L-aħbar kerha li kull wieħed minna jistkerrah u jittama li qatt ma tingħatalu, f'Buttigieg tbexxaq aktar milli tagħlaq il-qabar, u b'hekk jidħol id-dawl, tidħol l-arja u l-ħajja.

Il-mewt hija tema rikorrenti fil-kitba ta' Buttigieg, mill-ewwel sal-aħħar ġabra tiegħu.

Iżda meta wieħed jaqra l-aħħar poeżiji tiegħu, jifhem aktar kemm "Ir-Raqda tal-Mewt" hija mument partikolari, nasal ngħid uniku, fil-poetika ta' Buttigieg.

Kien proprju għalhekk li minn tant punti li stajt inqajjem illejla, kienet din il-poeżija li ġibditli l-attenzjoni u xtaqt nitkellem fuqha, aktar u aktar meta wieħed jikkuntrasta din il-poeżija mal-aħħar żewġ versi li Buttigieg kellu l-ħin jikteb.

Alla twajjeb dejjem, l-aktar meta jiġi biex jaqta'.


Fi tmiem it-Tielet Gwerra Punika meta Xipju Emiljanu amar il-ħruq ta' Kartaġni fis-sena 146

QK l-annali ta' Kartaġni nħarqu u nqerdu għalkollox magħha.

B'hekk dak kollu li nafu dwar il-belt Kartaġiniża nsibuh minn sorsi Griegi u Rumani, speċjalment mingħand Flavju Ġużeppi li f'kitbietu jirreferi għall-annali tal-ibliet Feniċi tal-Lvant Qarib.

Kartaġni li fiha joħodna Flaubert hi dik ta' wara l-Ewwel Gwerra Punika (264 – 241 QK) li wara t-telfa tal-gwerra kontra Ruma, kellha ċċedi Sqallija, minn fejn Ġisko b'mod għaqli ordna lill-istakkamenti tarreġimenti Merċenarji biex jirritornaw ftit ftit lejn Kartaġni sabiex jitħallsu kif kien jixirqilhom tas-servizz li kienu taw lir-Repubblika u jirritornaw lura lejn pajjiżhom.

Madankollu, b'nuqqas kbir ta' bonsens il-Kartaġiniżi rrifjutaw li jħallsuhom u ħallewhom, kontra l-parir għaqli ta' Ġisko, jinġabru fiha u fl-inħawi ta' madwarha.

Minkejja li Kartaġni kellha tħallas somom kbar ta' flus u tissagrifika Sqallija u gżejjer oħrajn biex tagħmel tajjeb għar-riżorsi li Ruma kienet ħliet fil-gwerra xorta waħda kienet għadha f'qagħda finanzjarja li tħallas lill-Merċenarji li bħala ġellieda professjonali kienu ġġieldu f'isimha.

Iżda l-Kartaġiniżi, bi żball li arralhom bi kbir, ma ammettewx li huma stess kienu l-kawża tat-telfa tagħhom u rraġunaw li la l-gwerra kienet intilfet ma kellhomx ikomplu jberbqu flushom billi jħallsu s-salarji lil dawk li s-servizzi tagħhom ma ħallewlhom ebda frott.

Wara kollox il-Merċenarji għalihom ma kinux ħlief Barbari (jiġifieri frustieri u mhux Kartaġiniżi) u fil-gwerra kontra Ruma ma kellhom ebda sens ta' mħabba jew ta' patrijottiżmu lejn Kartaġni.

L-uniku rbit ta' lealtà li kellhom kien biss il-ħlas li kien dovut lilhom fit-tmiem il-kuntratt tal-ingaġġ militari tagħhom.

Żbaljat Kartaġni li ma ħallsitx għax il-Merċenarji, kif jirrakkonta Polibju (200 – 118 QK) u kif se naraw f'Salammbô (1862), ma qagħdux b'idejhom marbutin fuq żaqqhom jittewbu jistennew li jitħallsu; irvellaw kontriha u magħhom kaxkru lill-popolazzjonijiet Libjani (Afrikani) saħansitra anke lil dawk ta' nisel

B'hekk Kartaġni mill-ġdid sabet lilha nfisha fi gwerra li damet għaddejja tliet snin u li kważi waslitha f'xifer l-irdum.

Kien ikun ferm eħfef u orħos għaliha li kieku qabdet u ħallset lill-Merċenarji bil-qalb it-tajba u ħelset minnhom.

Iżda kienet ukoll flistess waqt xortiha tajba li kellha lil Ħamilkar Barka li l-ħila militari tiegħu, wara qtigħ il-qalb kontinwu, ġabet fi tmiemha din il-gwerra atroċi li nħolqot kawża tar-regħba ta' dawk li kellhom fuq li kellhom biex iħallsu iżda li kienu qatgħuha li ma jħallsux.

Il-Merċenarji, bħalma kien jaf Ħamilkar, kienu qdew dmirhom kif kien mistenni minnhom.

Ir-rebħiet Kartaġiniżi tal-battalji fuq l-art kontra r-Rumani kienu kollha dovuti għall-kuraġġ, issagrifiċċju u s-sens ta' dover ta' dawn l-irġiel, avventuriera miġburin mill-baċir kollu talMediterran.

Din hi l-istorja fi ftit kliem kif sabha Gustave Flaubert fl-Ewwel Ktieb ta' Polibju.

Iżda lintenzjoni ta' Flaubert ma kinitx li jieqaf safejn wasal l-istoriku Grieg.

Wara s-suċċess li kellu bir-rumanz Madame Bovary (1856) u l-problemi li kienu nqalgħulu minħabba l-akkużi li bih ipprova jimmina l-fibra morali tal-istutizzjoni matrimonjali u fuq kollox imxabba' blipokrizija soċjali u politika ta' żmienu ried għal kollox jikteb xi ħaġa li tbiegħdu għall-aħħar minn din is-sitwazzjoni li kienet saret għalih intollerabbli u inaċċettabbli.

Flaubert, bħal bosta kittieba Franċiżi oħrajn tas-seklu dsatax fosthom Balzac, Janin, Mercier, Beauchesne, Bertin, Lecouturier u Berthet, kien jassoċja d-dekadenza ta' żmienu u jqabbilha mad-destin li għaddew minnu l-ibliet taż-żmien il-qedem, primarjament il-Belt talBabilonja, Ruma, Alessandrija (Lixandra) u Kartaġni.

Fuq kollox kienu jqisu d-destin li għaddew minnu dawn l-ibliet bħala twiddiba melankonika għall-ġejjieni ta' Pariġi .

Iżda minkejja din il-perċezzjoni Flaubert f'Salammbô jevita li jsemmi data waħda biss.

Dan jagħmlu biex l-azzjoni tisfuma fl-istess waqt fi żmien il-qedem u f'dak modern li għalih aktarx kien qed ibassar il-ġejjieni.

Kif tgħid Anne Green ir-rumanz jista' jitqies fil-kwadru tal-klima soċjali u politika taż-żmien li fih inkiteb, fejn Flaubert għażel li jeżamina, f'kuntest mhux familjari, xi wħud mis-sentimenti u l-preokkupazzjonijiet tiegħu dwar Franza ta' żmienu 2.

Iżda Green issostni wkoll li s-similaritajiet li jinsabu fih ma jikkostitwixxux minnaħa ta' Flaubert tentattiv deliberat biex tingħata stampa ta' xebh speċifiku ma' persunaġġi meħudin mis-seklu 19 fi sfond Kartaġiniż .

Flaubert ħa aktar minn ħames snin biex kiteb dan ir-rumanz li fih irnexxielu joħloq strateġija individwali ta' kif għandu jinkiteb rumanz storiku.

Wettaq riċerka enċiklopedika biex iħallat flimkien il-fatti mal-immaġinazzjoni.

Effettivament, in-narrattiva tinkorpora fiha dettalji fattwali u immaġinarji speċjalment dwar l-Orjent li fir-rumanz hu msawwar fuq ilfantasija, kemm senswali kif ukoll illużorja.

Orjent, immaġinarju, kimeriku u li ż-żmien ma jħalli ebda effett fuqu, li joriġina mill-fantasija popolari: stampa eżotika u pittoreska fejn irreliġjon u l-Istorja jservu ta' sfond.

Biex għamel dan Flaubert osserva pitturi, ġabar kemm seta' tagħrif mill-esperjenza diretta li kellu waqt il-vjaġġ u l-mawra tiegħu fl-Orjent, kif ukoll kemm felaħ informazzjoni fattwali mill-qari ta' testi klassiċi u bibliċi.

L-Orjent għalhekk offrielu l-opportunità li jikteb rumanz b'aspetti eżotiċi u mistiċi spiss assoċjati miegħu.

Iżda għaliex kellha tkun Kartaġni, belta Afrikana minsija minn kulħadd, u mhux belt tal-qedem oħra?

Fis-seklu dsatax kienu saru u għadhom qed isiru skoperti u skavi arkeoloġiċi spettakulari fosthom: it-tempju ta' Abu Simbel fl-1819, it-tempji Megalitiċi talĠgantija f'Għawdex misjubin fl-1830 (li kienu bi żball assoċjati mal-preżenza Punika f'Malta), it-tħaffir fl-ibliet ta' Pompej u Ħerkulanju, u t-tfittxija għall-Belt ta' Trojja.

Mentri inkwantu għal Kartaġni, billi r-Rumani kienu qerduha għalkollox, ftit li xejn kien hemm interess arkeoloġiku fiha.

Il-pubbliku Ewropew kien nesa li din kienet ukoll waħda mill-ibliet ewlenin tal-qedem li fi żmienha kellha l-potenzjal li tissupera lil Ruma u li kieku dan seħħ listorja kif nafuha llum kienet żgur tgħaddi minn mogħdijiet differenti.

Għalhekk Flaubert ħalef li jerġa' jirxoxta lil Kartaġni u joħroġha mid-difna li kienet tinsab fiha.

Ried permezz tar-rumanz jafferma l-evidenza storika tal-eżistenza tagħha u biex jagħmel dan ħtieġlu jibniha mill-ġdid.

Kellu għalhekk jibnilha s-swar, it-toroq, l-imsieraħ, il-palazzi, it-tempji, iddistretti, il-port, fi kliem ieħor il-kartografija intiera tagħha iżda fuq kollox kellu jerġa' jqajjem mid-damnatio memoriae l-poplu Kartaġiniż bi drawwietu u bi mġibtu kif seta' jirrikostruwixxihom mis-sorsi tal-letteratura klassika u tat-testi bibliċi.

Iżda Salammbô jmur lil hinn mir-rumanz storiku.

Flaubert, hu u jaħdem mill-ġdid in-nisġa kif mogħtija f'Polibju, joħloq minn din il-ġrajja storika rumanz b'diversi livelli allegoriċi.

B'hekk permezz tal-istil allegoriku mħaddem minnu hu jibdel il-viżjoni tiegħu f'kitba.

U bissaħħa t'hekk Flaubert jirnexxilu jgħaqqad flimkien is-suġġetttività, l-Istorja, iż-żmien u lkitba.

Iżda minkejja li l-livelli allegoriċi jwasslu għal tifsiriet oħrajn, fir-rumanz dawn xorta waħda huma marbutin mal-livell letterali bl-istess mod li fih l-istil jinsab f'kuntrast mallingwa naturali.

B'dan il-mod f'Salammbô l-allegoriji huma t-tieni livell interpretattiv tallivell letterali tat-tifsira.

Għalhekk, dawn mhumiex għajr ir-rappreżentazzjoni ta' kulma hu simboliku u metaforiku fih.

L-istruttura simbolika u metaforika infinita tal-allegoriji tiegħu tinbena skont Flaubert mill-qari, il-kitba, l-istil, il-kulur, is-sbuħija, u l-viżjoni li lkoll flimkien iwasslu għall-estetika tar-rumanz.

Biex jasal għal dan Flaubert, kif se nuri hawn taħt, jagħmel użu intensiv mill-intertestwalità speċjalment dik biblika, iżda hu jmur lil hinn missempliċi użu intertestwali billi jibdel dak li jieħu minn bnadi oħra f'allegoriji li jirrappreżentaw kemm is-soċjetà ta' żmienu li hu kien imxabba' minnha u l-kurrenti li kienu qed jifnuha, kif ukoll il-mistoqsijiet universali li l-bniedem għadu sal-lum il-ġurnata ma jistax jaħrab minnhom.

Wieħed mil-livelli allegoriċi li jinsab f'Salammbô jsib l-għeruq tiegħu fin-nekropoli filħolqien mill-ġdid ta' belt midfuna bla fdalijiet.

B'hekk l-allegorija tikkonsagra l-art li tinsab meqruda.

Livell allegoriku ieħor hu l-ġlieda bejn il-klassijiet soċjali.

Bosta studjużi ta' Salammbô f'ambitu Marxista jaraw fih ir-rappreżentazzjoni tal-ġlieda bejn il-borgeżija u lħaddiema .

Il-Kartaġiniżi (jiġifieri l-borgeżija) jirrifjutaw ħlas xieraq lill-Merċenarji (jiġifieri lill-ħaddiema) għal xogħolhom.

Insibu wkoll id-dikotomija bejn l-istat primittiv rappreżenat b'Mâtos u l-Barbari u ċ-ċiviltà rappreżentata b'Salammbô u Kartaġni.

Mentri l-ġlieda simbolika bejn Tanit (l-alla tal-imħabba u l-fertilità) u Molok (l-alla tal-gwerra u l-mibegħda) mhix għajr livell allegoriku ieħor li jirrappreżenta l-kunflitt bejn it-tajjeb u l-ħażin inkluż dak bejn Tanatos u Eros 6.

Il-qarrej ma jistax għalhekk jaqra r-rumanz mingħajr ma jieqaf, jaħseb u jifli dawn it-temi infilsati fih.

L-element epiku hu aspett ieħor li jispikka f'Salammbô.

Effettivament għalkemm hu mhux miktub bħala poeżija jista' xorta waħda jitqies sa ċertu punt bħala epika miktuba bil-proża.

Meta nanalizzawh nindunaw li jinsabu fih bosta mill-aspetti li normalment insibuhom flepika b'xi nuqqasijiet li ma jagħmluhx għalkollox epika kif sikwit definita.

Jekk nagħtu ħarsa lejn L-Illìjadi naraw li fit-Tieni Ktieb tagħha jingħata l-"Katalgu tal-Iġfna" li jagħti l-oriġini u l-ismijiet ta' dawk li pparteċipaw fil-gwerra .

L-istess insibu f'Salammbô li fih Flaubert jagħti lista' sħiħa (xi ftit sparpaljata) tar-razez u l-oriġini tal-Merċenarji/Barbari.

Element ieħor li nsibu fl-epika Griega hu l-intervent tal-allat.

F'Salammbô naraw id-duwaliżmu bejn lallat fuq naħa u l-bniedem fuq in-naħa l-oħra.

Żewġ eżistenzi, dik divina u dik umana, li jwasslu għall-koeżistenza parallela bejn l-allat u l-bnedmin.

Sintendi din il-koeżistenza f'Salammbô tieħu xejra xi ftit differenti minn dik li nsibu f'L-Illìjadi, L-Odissea jew LEnejde: il-preżenza tal-allat f'Kartaġni hi aktar dovuta għal reliġjon istituzzjonalizzata milli għall-intervent dirett tal-allat fi ħwejjeġ il-bniedem.

Iżda l-intervent sopranaturali xorta waħda jinsab fir-rumanz; pereżempju, dan jidher b'mod ċar meta tinżel ix-xita wara ssagrifiċċju lil Molok tat-tfal Kartaġiniżi.

Insibu fir-rumanz ukoll analiżi tal-frugħa talbniedem li spiss tidher fl-epiċi klassiċi speċjalment fil-kundanna tal-gwerra.

Il-paradoss epiku hu li filwaqt li l-epika tinkiteb biex tfaħħar u jinżammu ħajjin l-għemejjel tal-eroji hi fl-istess waqt isservi ta' messaġġ biex tikkundanna l-gwerra u turi l-miżerja li fiha twassal il-bniedem.

F'Omeru u f'Virġilju nħossu l-poeti jgħannu l-gwerra u fl-istess waqt juru l-futilità tagħha.

Flaubert ma jgħannix il-gwerra iżda b'mod sieket u newtrali juri din il-kundanna u għalhekk b'differenza għal dak li nsibu fl-epiċi klassiċi ebda persunaġġ mir-rumanz tiegħu ma jingħatalu dimensjoni erojka.

Nindunaw li għall-kuntrarju ta' Omeru u ta' Virġilju, Flaubert ma juri ebda simpatija lejn il-persunaġġi involuti f'din il-gwerra mdemmija u bla ħniena.

Pjuttost il-persunaġġi tiegħu jaqgħu fil-kategorija tal-antieroj u l-unika erojina mhix għajr Salammbô nnifisha li madwarha jintiseġ dan ir-rumanz semi-epiku b'episodji drammatiċi mħaddma u mitmuma fuq linji ta' destin traġiku.

Is-similitudnijiet u l-metafori wkoll jorbtu dan ir-rumanz mal-epika Griega li bosta drabi jmorru lil hinn minnha wkoll minħabba ddeskrizzjonijiet barokki li nsibu sparpaljati fih.

L-użu lingwistiku u stilistiku ripetittiv talperifrażijiet li jsegwu l-ismijiet u li juru fatturi li jispikkaw, p.e.

Moloch-à-tête-detaureau/Molok b'ras ta' barri, les Mangeurs-de-choses-immondes/il-Wikkiela tal-Ħwejjeġ Imniġġsin u le Suffète-de-la-mer/is-Sufet tal-baħar, ukoll isib l-oriġini tiegħu fl-istil epiku .

Apparti l-intertestwalità stilistika li torbot lil Salammbô mal-epika Griega nsibu wkoll lintertestwalità simbolika estratta mill-Bibbja li Flaubert jirnexxilu jinsiġaha fit-test narrattiv.

Salammbô hu miżgħud b'simboli u allużjonijiet bibliċi f'kuntest Semitiku u Orjentali.

Kważi kważi nasal biex ngħid li hu għall-aħħar rumanz bibliku.

Bint Ħamilkar fil-kapitlu "Taħt itTinda" mhix għajr Ġuditta oħra li tmur għand Mâtos biex toħodlu lura ż-żaimf u jekk hemm bżonn tagħmillu dak li Ġuditta għamlet lil Oloferne.

L-iljuni, il-persunaġġi msallbin, il-via sacra ta' Mâtos fl-aħħar tar-rumanz kollha jfakkruna f'episodji mit-testi sagri.

Salammbô wkoll tmut mewta biblika.

Mietet għax misset il-velu ta' Tanit bħalma fl-Antik Testment Għużża miet talli miss l-Arka tal-Mulej .

B'hekk, kif qed naraw, ir-rumanz hu mimli b'influwenzi Ġudeo-Kristjani f'kuntest għalkollox pagan.

L-element bibliku jinħass ukoll fid-deskrizzjonijiet u fid-dettalji misjubin speċjalment fejn jidħlu l-flus u l-qisien Kartaġiniżi.

L-ismijiet tal-flus tista' tgħid kollha jinsabu fil-Bibbja għax Flaubert ħadhom minnha.

Ma ninsewx li hu kellu ftit li xejn fuq xiex jibni l-istoriċità ta' Kartaġni u ta' niesha.

Għalih l-oriġini tal-Kartaġiniżi kienet mill-Feniċja, l-art biblika.

Għal din ir-raġuni fin-nuqqas ta' dokumentazzjoni diretta dwar Kartaġni, hu jassumi – bħalma jagħmlu bosta storiċi fosthom Gilbert Charles Picard u Colette Picard – li l-Kartaġiniżi kienu bejn wieħed u ieħor jitkellmu bl-istess mod bħal-Lhud u li drawwiethom kienu bħal dawk tal-popli Semitiċi l-oħrajn.

Għalhekk Flaubert ikkalkula li l-aktar li seta' joqrob lejn stampa awtentika ta' Kartaġni kien billi jibbaża ħafna mid-dettalji tiegħu fuq il-Bibbja speċjalment fejn din tikxef id-drawwiet tal-popli Semitiċi, fosthom il-Feniċi li etnikament ma kinux għajr l-antennati tal-Kartaġiniżi.

Għal dan l-għan hu kkonsulta b'mod estensiv ittmintax-il volum tal-Bibbja ta' Samwel Cahen (inklużi l-kummentarji) u L'Encyclopédie catholique 11.

Mal-popli Semitiċi tinħass ukoll il-preżenza u l-influwenza tal-Eġizzjani talQedem li għal żmien twil kienu jaħkmu fuqhom.

Sorsi klassiċi li Flaubert juża jinkludu fost oħrajn lil Aristotle, lil Prokopju, lil Korippu dwar il-gwerra Numidjana, lil Silju Italiku, lil Iżidoru, lil Selden Bronju, lil Plinju x-Xiħ, lil

Atenews, lil Plutarku, lil Żenofon u lil Tuċidide.

Pereżempju l-qagħda tal-Merċenarji wara li jidħlu fin-nassa ta' Ħamilkar tixbah lil dik li nsibu f'Tuċidide meta jirrakkonta dwar iddisfatta tal-Atenjani f'Sirakuża.

It-tislib tal-iljuni u tal-Barbari jfakkruna mhux biss filGolgota iżda wkoll fis-tislib ta' Spartaku u sħabu minn Krassu kif spjegat minn Plutarku.

Isserqa ta' Mâtos u Spendju taż-żaimf mit-tempju ta' Tanit, il-protettriċi ta' Kartaġni, tfakkarna fis-serqa tal-palladju ta' Trojja minn Dijomede u Odissews.

L-ewwel tnejn f'Salammbô jgħaddu mill-akkwadott biex jaslu sas-santwarju ta' Tanit filwaqt li Dijomede u Odissews jirnexxilhom jaslu sal-istatwa ta' Atene fi Trojja minn passaġġ sigriet.

Dawk kollha midħla tat-testi klassiċi, kemm storiċi kif ukoll ta' natura oħra, jindunaw b'dan is-self ta' Flaubert.

Madankollu l-iskop ta' Flaubert ma kienx li jikkopja iżda li joffri lill-qarrej kuntest maħdum mill-ġdid li s-sorsi tiegħu jafu l-orġini tagħhom fiż-żminijiet tal-qedem.

Apparti minn dawn is-sorsi klassiċi Flaubert juża fid-deskrizzjonijiet tiegħu l-osservazzjonijiet li għamel waqt ilvjaġġ u l-mawra tiegħu fil-Lvant Qarib, fl-Eġittu, fit-Tuniżija u saħansitra f'Malta u Għawdex.

Il-fatt li fi triqtu lejn l-Orjent Flaubert għadda tlett ijiem fil-Gżejjer Maltin jorbot lil pajjiżna mal-ġenetika ta' dan ir-rumanz.

Kif jispjega Arthur Hamilton b'referenza għallKorrispondenza tal-awtur parti mid-deskrizzjoni tat-tempju ta' Tanit fir-rumanz hi mfassla fuq l-impressjoni li ħallew fuq Flaubert it-Tempji tal-Ġgantija li minħabba li kienu nstabu fihom xi fdalijiet Puniċi bosta studjużi ta' dak iż-żmien, inkluż Flaubert innifsu, kellhom limpressjoni żbaljata li dawn kienu fdalijiet ta' xi tempju Puniku jew Kartaġiniż.

Hemm bosta temi li wieħed jista' janalizza u japprezza f'Salammbô.

Se nsemmi wħud minnhom biex il-qarrej ikun jista' jifhem sew il-kobor tiegħu.

Nibda b'dik tal-patrijarkat u kif dan jikkontrolla l-ħajja u d-destin tal-ulied .

Tema oħra hi dik tal-mara Orjentali assoċjata ma' dak kollu li hu erotiku pparagunat mal-pudur tal-mara Fjaminga: kuntrast ta' spiss misjub fost il-pitturi li kien iħobb jifli Flaubert.

Apparti dan, Salammbô, bħala l-mara

Orjentali pereċċellenza, hi intrużjoni billi Flaubert jinkwadra xogħlu skont dokumenti dwar l-

Orjent u l-istorja ta' Kartaġni; b'hekk permezz tagħha l-fittizju jinterrompi d-diskors tal-

Istorja kif insibuh f'Polibju.

Dan għax filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-persunaġġi għandhom mudelli storiċi, bint Ħamilkar hi purament ta' Flaubert .

It-tema tal-mara Orjentali hi marbuta wkoll ma' dik tal-femme fatale li kienet tant taffaxxina lil Flaubert bħall-pitturi u lkittieba oħrajn ta' nofs is-seklu dsatax fosthom Gustave Moreau, Gustav Klimt, Oscar Wilde u Sacher Masoch.

Kwadri ta' pitturi bit-tema ta' Ġuditta u Oloferne, żewġ persunaġġi kemm bibliċi kif ukoll Orjentali, impittrin minn Vernet (Ġuditta tipprepara biex taqta' ras Oloferne), minn Steuben u Gentileschi (li jpinġu l-att innifsu tal-qtugħ ir-ras) u minn Veronese (li juri ras Oloferne fi xkora) kienu studjati minn Flaubert biex jakkwista tagħrif li seta' jagħmel użu minnu f'Salammbô u li aktar tard użah fir-rakkont tiegħu ta' Hérodias/Erodja fi Trois Contes/Tliet Ħrejjef (1877).

Taħt it-tinda bħal Ġuditta, il-femme fatale li fiżikament taqta' ras Oloferne, Salammbô simbolikament taqta' ras Mâtos.

Dan l-att simboliku jwassal għar-rovina tiegħu.

L-uroboru (is-serp qed jigdem denbu) hu tema simbolika importanti oħra.

Dan is-simoblu mistiku spiss jintuża biex jirrappreżenta fost ħwejjeġ oħrajn l-espjazzjoni: it-turija tal-indiema u t-tpattija għal xi għemil ħażin.

Għalhekk bħat-testi mistiċi l-uroboru anki fi Flaubert għandu funzjoni ermenawtika.

Tispikka wkoll fir-rumanz it-tema tal-imġiba politika mibnija fuq

Makjavelliżmu sfrenat li japprezza biss ir-riżultat aħħari akkost tas-sagrifiċċji umani.

Ħamilkar kien lest jeqred parti sostanzjali mill-eżerċtu tiegħu bla kompassjoni basta jdaħħal il-Merċenarji f'nassa strateġika li kellha trebbaħlu l-gwerra.

Hu jissagrifika wkoll iben wieħed mill-ilsiera tiegħu basta jsalva lil ibnu Ħannibal mis-sagrifiċċju ordnat mix-Xjuħ Kartaġiniżi.

Tema qawwija oħra hi d-disprament li jwassal lejn id-disprezz tal-valuri umani: il-kannibaliżmu fost il-Merċenarji u s-sagrifiċċju lil Molok tat-tfal Kartaġiniżi minn missirijiethom.

Xeni ta' waħx u ta' awtodistruzzjoni bejn iż-żewġ antagonisti tal-gwerra.

Lapostasija hi tema sinifikanti oħra fejn id-dubju jwassal għaċ-ċaħda tat-twemmin li jispiċċa jimtela bi twemmin oppost.

Marbuta mar-reliġjon u l-politika nsibu wkoll l-ipokrezija.

Ħamilkar li bħala politiku (jiġifieri r-rappreżentant tal-klassi politika) juri pubblikament li jemmen fl-allat iżda li għall-finijiet tiegħu kien lest li jgħaddihom biż-żmien.

Il-viżjoni kożmika hi wkoll inkluża fost dawn it-temi li Flaubert jesponi f'dan ir-rumanz partikulari.

Din essenzjalment tinħass fil-qima li kellhom in-nies tal-qedem speċjalment dawk Semitiċi lejn il-kostellazzjonijiet ċelesti u li minnhom joħorġu l-prinċipji tal-mara u tar-raġel.

Jeżistu wkoll fir-rumanz temi varji oħrajn bħal dik tas-supplikazzjoni fil-kulturi tal-qedem 16 (p.e. ilmod li bih Salammbô tissupplika lil missierha) kif ukoll dik tal-ospitalità u kif kienu jħarsu lejha fl-imgħoddi antik: apparti li kien qed jiġġieled f'isem ir-Repubblika Ħamilkar, bħal Odissews fl-aħħar ta' L-Odissea, jesiġi ħaqq talli l-Barbari fil-festa li biha jiftaħ ir-rumanz iħarbtulu daru.

Niltaqgħu wkoll mat-tema tal-okkażjonijiet mitlufin ta' spiss imħaddma firrumanzi ta' Flaubert: Mâtos jilmenta li tilef bosta drabi l-opportunità li jikkumbatti ma'

Ħamilkar; il-Merċenarji jitilfu l-opportunità li jirbħu Kartaġni avolja kellhom forzi numerikament bil-bosta superjuri għal dawk tal-Kartaġiniżi; Salammbô taħt it-tinda titlef lopportunità li toqtol lil Mâtos; Spendju lejn l-aħħar tar-rumanz jitlef iċ-ċans li jinfed bis-sajf lil Ħamilkar u jiddekapita l-eżerċtu Kartaġiniż.

Fl-aħħar nett ma nixtieqx ninsa nsemmi ttema tal-omosesswalità li Flaubert jittrattaha ħafif ħafif f'Salammbô iżda li jelabora aktar dwarha fl-aħħar rumanz tiegħu Bouvard et Pécuchet (1881).

Flaubert kien jgħid li dak li l-aktar kien jispirah fl-arti kienet il-kapaċità li "jġiegħel lil minn joħlom", u f'dan ir-rigward hu jixbah lil Diderot, lil Delacroix u lil Baudelaire .

Madankollu kif tistqarr il-kritika Diana Knight l-intenzjoni ċentrali ta' Flaubert f'Salammbô hi kif jgħid hu stess fil-Korrispondenza tiegħu li joħloq miraġġ billi japplika fuq żmien ilqedem it-tekniki tar-rumanz modern .

U permezz ta' dan hu jirnexxilu jikseb bilanċ delikat bejn ir-realtà storika u l-immaġinazzjoni.

Dejjem jekk nikkonċedu li l-kitba tal-Istorja hi riflessjoni tar-realtà hu mhux ukoll immaġinazzjoni fiha nfisha.