Il-Kantilena jista' għandna struttura kjażtika klassika.

Din listruttura tagħti post ewlieni l-parti tan-nofs tal-poeżija biex tisħaq fuq il-kunflitt/it-tensjoni tal-ħajja.

Dan hu espressjoni u riflessjoni tal-ħajja tal-awtur tal-Kantilena nnifsu fuq tliet livelli inter-relatati: dak affettiv, dak intellettwali u dak morali.

Pietru Caxaru jgħix bejn dak li hu xieraq u dak li joħloqlu għelt.

Din il-kitba tipproponi għall-ewwel darba l-istruttura kjażtika tal-Kantilena u tappoġġja dan il-qari interpretattiv b'evidenza mill-ħajja ta' Caxaru nnifsu.

Il-Kantilena hija l-eqdem kitba magħrufa bil-Malti.

L-unika kopja tagħha damet mitlufa għal ħames sekli.

Illum hija l-aktar poeżija studjata u kkummentata fil-wirt letterarju Malti.

Kjażmu, Kjażtiku (definiżżjoni)

Kjażmu huwa figura tad-diskors fl-arti retorika.

Mill-Grieg χίασμα (ki-asma), 'tittraversa', li tiġi mill-Grieg χιάζω (kià-żo), jiġifieri 'tieħu l-għamla tal-ittra X' (Khi bil-Grieg).

L-aġġettiv jiġi 'kjażtiku/a' (mhux 'kjażmiku/a').

B'din it-teknika letterarja, żewġ klawsoli jew aktar huma relatati ma' xulxin permezz ta' struttura inversa bl-iskop li jsir tisħiq fuq punt aktar ewlieni.

Dan ifisser li l-klawsoli juru paralleliżmu invers.

Bejn ix-xieraq u l-għelt

L-istruttura kjażtika tal-Kantilena

alli wieħed jaqra l-Kantilena ta' Pietru Caxaru ma jistax ma jintlaqatx millewwel minn tensjoni li taħkem kull vers tagħha: rakkont imnikket, qalb bla lġim, waqgħa ġo bir, għarqa, baħar imqalleb, dar tiġġarraf, art bla riżq.

Terġa' u tgħid, jekk wieħed iħares aktar fil-qrib lejn is-sura filosofika tal-kitba jsib ukoll li hemm ansjetà oħra, aktar mistura, li tiġi minn taqtiegħa bejn attitudnijiet intellettwali kuntrastanti.

Iżda dan mhuwiex kollox.

Għax meta wieħed jibda jgħarrex il-ħajja privata ta' Caxaru nnifsu, jintebaħ li hemmhekk ukoll kien hemm għafis ieħor ta' għamla morali.

Dan kollu għandu jwassalna biex nagħarfu li, fi ħwejjeġ artistiċi, filosofiċi u esperjenzali, separatament u kollettivament, Caxaru għex ħajja konfliġġenti bejn ix-xieraq u l-għelt.

F'dan li ġej nistħarrġu fil-qosor dawn it-tliet livelli ta' taqtiegħ bit-tama li nkunu nistgħu nifhmu aħjar l-għejjun li minnha setgħet issawret il-Kantilena.

Din is-sena (2016) jaħbat il-ħamsin anniversarju mis-sejba tal-Kantilena fl-1966 minn Mikiel Fsadni.

Godfrey Wettinger, ħarġu l-Kantilena għall-pubbliku sentejn wara, ilpoeżija ma naqset qatt milli ssaħħar bil-ġmiel tagħha, tqajjem il-kurżità akkademika bil-kumplessità li fiha u tkabbar ilkburija nazzjonali bis-siwi storiku u kulturali li għandha.

Jixraq lilna lkoll li nagħmlu minn dan l-anniversarju speċjali mument ta' ġieħ u ta' radd il-ħajr, iżda wkoll wieħed li fih nagħtu sehem għall-iżvilupp tal-istudji akkademiċi li kibru madwar ilKantilena.

Kunflitt affettiv

Fil-Kantilena tiegħu, Caraxu jgħid ġrajja ta' niket; tiġrib kbir ta' proporzjonijiet apparentement diżastrużi.

Il-ġrajja setgħet kienet ta' għamla personali, bħalma ħafna assumew.1 Iżda mhux biss.2 Il-Kantilena tista' tkun kitba li qed tleħħen esperjenza komuni għal ħafna, jew ukoll waħda ta' xejra metafiżika u universali.

Jekk tassew, bħalma ngħad b'ċerta awtorità,3 il-Kantilena hija zajal fit-tradizzjoni Andalusjana ta' Ibn Quzmân (1078–1160), allura tista' tkun għanja li, bħalma kien ippropona Ibn Quzmân innifsu,4 hija "ħafifa, iżda ħafifa b'ebusija; popolari daqskemm mgħallma f'waqt wieħed, iebsa daqskemm ovvja, mudlama daqskemm ċara".

Bla dubju, ilKantilena ċertament għandha minn dan.

Kulmin qara l-Kantilena b'attenzjoni jaqbel li hija poeżija jew għanja ta' mħabba.

Iżda x'għamla ta' mħabba?

Għal darba oħra, ħafna assumew li titħaddet dwar relazzjoni eterosesswali li marret għal kollox ħażin.5 Madanakollu, min-naħa l-oħra, jekk il-Kantilena aktar tgħanni sentiment kollettiv u ġenerali, allura r-relazzjoni għandha titwessa' fit-tifsir tagħha u tħaddan, ngħidu aħna, l-imħabba għan-nazzjon, għall-post tat-twelid, għat-tmexxija politika u l-bqija.

Jista' jkun għall-ħajja nnifisha.

Li l-Kantilena tista' qiegħda tostor dan kollu, speċjalment jekk wieħed iqis ix-xejriet ġeopolitiċi li tista' tissuġġerixxi, ġie propost diġà, anki jekk mhux b'mod elaborat biżżejjed.6

Ovvjament, iż-żewġ dimensjonijiet—personali u pubblika—jistgħu ma jeskludux lil xulxin.

Is-sengħa poetika li tħaddan il-Kantilena tista' qiegħda titħaddet dwarhom it-tnejn f'ħin wieħed.

Madanakollu, hu x'inhu l-każ, dejjem tibqa' tixref fil-wiċċ tagħha tensjoni inter-relazzjonali li l-biċċa lkbira tal-istudjużi jaqblu li titfarraġ jew tinħall (ukoll jekk mhux għal kollox) fl-aħħar vers.7

Apparti l-problemi lingwistiċi li dan il-vers partikolari jippreżenta,8 din il-konklużjoni tistrieħ għal kollox fuq qari lineari tal-poeżija.

B'dan irridu ngħidu li l-qarrej jasal għal din il-konkużjoni minħabba li jkun qiegħed jassumi li l-Kantilena għandha stil strutturali li jitlob qari minn fuq s'isfel waqt li lawtur jiftaħ it-tema tiegħu.

Dan jippresupponi l-eżistenza ta' mixja tematika, jew għallanqas tifsira topika, li tavvanza millewwel sal-aħħar vers billi tibda mill-bidu u tintemm fl-aħħar.

Għaldaqstant, b'dan il-mod il-poeżija donnha tilħaq il-quċċata tagħha fl-aħħar vers, li b'xi mod iservi bħala muftieħ interpretattiv tal-kitba kollha.

S'issa, dawk kollha li tħajru jagħtu mqar l-iċken interpretazzjoni tal-Kantilena jew ikkummentaw fuqha, kienet liema kienet l-ottika u l-perspettiva li minnha għamlu dan, dejjem qagħdu ma' din l-assunzjoni.

Ħadd qatt ma qegħidha f'dubju jew assuma mod ieħor.

Għala dan ġara huwa aktarx minħabba li l-osservaturi u listudjużi kollha qiesu l-Kantilena bħala poeżija jew test liriku f'sens konvenzjonali waqt li l-konċentrazzjoni tagħhom, ġustament u skont il-kompetenzi rispettivi tagħhom, tefgħuha fuq elementi oħra tal-kompożizzjoni.

Għalkemm kien hemm xi wħud li taw attenzjoni lil aspetti tal-istruttura fiżika talKantilena,9 ħadd ma jidher li kkunsidraha b'mod sħiħ filkumpless ħolistiku tagħha.

Dan ma kienx nuqqas daqskemm għażla għal tisħiq li, fih innifsu, għalkemm validu, kien parzjali.

Seta' kien dovut ukoll minħabba dak li ssejjaħ 'kuntest ta' stennija' jew 'sistema ta' probabbiltà internalizzata', jiġifieri assunzjonijiet istituzzjonali li l-qarrej kritiku Oċċidentali japplika għal kitba b'mod kważi awtomatiku.10

Minħabba l-qari lineari tal-Kantilena, xi wħud waslu wkoll sabiex jiġġustifikaw il-vrus li Brandan Caxaru niżżel bi żball.11 Struttura kjażtika

Iżda jista' jkun li l-Kantilena għandha binja strutturali differenti; waħda li nistgħu nsejħulha 'kjażtika' (jew 'konċentrika'; 'ċirkwita'; xi wħud isejħulha 'ring composition' bl-Ingliż).12 Din il-binja possibbli donnha tista' tikkorrabora, jew għallanqas tagħti ħjiel ta', l-oriġini zajal tagħha.

Dan għaliex l-akkademja wriet li l-poeżija miktuba minn Ibn Quzmân u dawk li segwew l-istil tiegħu, fil-biċċa l-kbira tagħhom faslu l-poeżiji tagħhom f'ordni kjażtiku.13 Dan ifisser li l-vrus jirrelataw ma' xulxin billi lkoll jintrabtu ma' fus wieħed fejn xi wħud jippontaw lura fi speċi ta' paralleliżmu invertit b'tali mod li jidhru hekk: A→B→Ċ→D←Ċ←B←A.

Dan jidher li jsir sabiex jisħqu l-punt [D] li hu komuni għalihom ilkoll daqskemm ewlieni.14 Isir ukoll għal raġunijiet mnemoniċi; ħalli t-test jiftakruh b'aktar faċilità,15 kif fil-fatt għamel Brandan Caxaru.16 Xbieha 'X-1' fil-paġna li jmiss aktarx turi aħjar dan li rridu ngħidu.

Fiha tintwera l-fasla strutturali kjażtika tal-Kantilena fil-kumplessità kollha tagħha.

Mod ta' kif nistgħu nippreżentaw l-istess struttura f'għamla ta' xbieha ċiklika hija bħalma jidher fi xbieha 'X-2' (paġna 8).

Minn din ix-xbieha toħroġ aħjar il-koerenza perfetta talistruttura kjażtika tal-Kantilena.

Hemm mod ieħor ta' kif nistgħu nippreżentaw l-istess struttura.

Fi xbieha 'X-3' (paġna 9), is-sigli I-A, I-B, I-Ċ u lbqija jirrappreżentaw il-vrus tal-Kantilena skont kif jidher fiżżewġ xbihat ta' qabel.

Din ix-xbieha turi aħjar il-fasla kjażtika tal-istruttura tal-poeżija, fejn 'il-fus' (H), li jirrappreżenta lvrus tan-nofs tal-Kantilena, jgħaqqad il-vrus l-oħra kollha b'paralleliżmu invers perfett.

Dawn it-tliet xbihat jirrappreżentaw l-istess kunċett b'modi differenti.

Bħalma wieħed jista' jinnota, l-istruttura hija perfettament konsistenti u simetrika fiha nnifisha fit-tliet każijiet.

Wieħed jista' jħossu xettiku dwar in-novità ta' din linterpretazzjoni strutturali tal-Kantilena minħabba li, fuq

Il-fasla kjażtika tal-Kantilena madwar fus wieħed XBIEHA X-3

medda ta' kważi ħamsin sena, ħadd ma jidher li nnutaha jew ipproponieha pubblikament.

Iżda, jekk wieħed jistudjaha sew, jista' jara li hi waħda kważi ovvja.

Għax il-vrus I-A/II-A, I-B/IIB, I-Ċ/II-Ċ u l-bqija tassew jikkorrispondu ma' xulxin bħal f'mera u tabilħaqq huma organizzati biex, minn barra għal ġewwa, isawru speċi ta' ċrieki (immarkati fi xbieha 'X-1' u 'X-3' bħala 1, 2, 3 u l-bqija) li għandhom ilkoll l-istess ċentru.

Wieħed faċilment jista' jara li l-vrus kollha jitimgħu l-parti ċentrali biex, filwaqt li jgħollu din il-parti fuqhom ilkoll flimportanza u t-tisħiq, jagħtu sustanza lit-tifsir tagħha.

Karatteristika predominanti fil-mudell kjażtiku klassiku hija

Il-fasla kjażtika taċ-ċrieki madwar il-parti ċentrali tal-Kantilena XBIEHA X-4

l-preżenza ta' sebgħa minn dawn iċ-ċrieki madwar il-fus.

IlKantilena hija fidila lejn dan il-fattur tipiku bħalma hija, kif jista' jiġi vverifikat minn xbieha 'X-4' hawn fuq, lejn karatteristiċi klassiċi oħra.17

Distribuzzjoni aktar ekwa

Minn dan joħroġ li l-fasla strutturali tal-Kantilena ma tidhirx organizzata fuq xi prinċipji ta' metodu lineari, bħalma dejjem inħaseb.

Biex inpoġġuha fi kliem ieħor, il-Kantilena ma tidhirx li hi maħsuba sabiex, għal finijiet interpretattivi, tiffunzjona bħala reċitazzjoni, għanja jew poeżija minn fuq għal isfel li tintemm b'konklużjoni jew quċċata finali.

Hi strutturalment aktar kumplessa minn hekk.

Infatti, aktar jidher li għandha punt fokali fin-nofs li madwarha hemm organizzati ċrieki dejjem aktar wisgħin li jinkudu lil xulxin.

Għaldaqstant, il-punt fukali tal-Kantilena ma jidhirx li jinsab fit-tmiem, iżda fin-nofs, bħal f'kull kjażmu klassiku.

Dan ifisser li Caxaru, waqt li uża din l-istruttura, ma jidhirx li ried jisħaq l-aktar fuq il-parti finali jew, biex inkunu aktar speċifiċi, fuq il-kelma tamarra, daqskemm fuq iż-żewġ vrus tan-nofs, hemmhekk fejn iqiegħed l-ħsieb ċentrali u ewlieni tiegħu.

Xbieha 'X-5' ta' hawn taħt turi dan b'mod grafiku.

Minn din ix-xbieha 'X-5' jidher ċar li d-distribuzzjoni letterarja tal-Kantilena hi aktar bilanċjata milli nħaseb s'issa.

Aktar 'l isfel ikollna opportunità ngħidu xi ħaġa dwar il-kelma tamarra fl-aħħar vers (l-aħħar kelma tal-poeżija).

Iżda hawnhekk nistgħu ninnutaw li, fl-għamla tal-istruttura lineari,

Id-distribuzzjoni letterarja tal-Kantilena XBIEHA X-5

l-aħħar vers, partikolarment il-kelma tamarra, jieħdu importanza, mhux biss kbira, iżda wkoll eżaġerata.

Fuqha tamarra tistrieħ il-fasla kollha tal-poeżija.

Dan, nażżardaw ngħidu, jesponi l-Kantilena għall-periklu ta' interpretazzjoni żbaljata għal kollox.

Min-naħa l-oħra, nistgħu ninnutaw ukoll li l-mudell kjażtiku jħeff dan l-iżbilanċ u jiddistribwixxi t-toqol b'mod ekwju mal-istruttura kollha.

Għalkemm il-bidla minn fasla għal oħra għalissa tista' tidher kappriċċuża u arbitrarja, mill-bqija ta' din il-kitba għandu jidher aħjar li mhuwiex hekk.

Hemm raġunijiet varji daqskemm sinifikanti għala l-istruttura talKantilena, kontra dak li dejjem inħaseb s'issa, hi tat-tieni (kjażtika) milli tal-ewwel (lineari) għamla.

Wirt letterarju Semitika

Għalkemm l-istruttura letterarja kjażtika tista' tintlemaħ f'diversi kulturi dinjija marbuta ma' opri letterarji li possibbilment għandhom tradizzjoni orali, inkluż dik Omerika,18 l-oriġini tidher li hi predominantement waħda Semitika.19 Wieħed jista' jinnota l-bażi soda tagħha fil-Bibbja, ngħidu aħna, speċifikament fil-perjodu tal-profeti li kienu kittieba (minn madwar it-850 sal-400 QK).

Infatti, xi wħud isejħu din il-binja bħala l-'Mudell Retoriku Profetiku'.20

Għalkemm it-temi bibbliċi (evanġeliċi) possibbli ġolKantilena diġà ġew innutati,21 dan ma sarx f'rabta malistruttura kjażtika tal-poeżija.

Pjuttost, kien sempliċiment magħmul b'assoċjazzjoni ta' xbihat simili (bħalma hija l-waqa' ta' dar fil-Vanġelu ta' Luqa; għalkemm ma' din wieħed seta' faċilment iżid ukoll it-tfigħ fil-bir tal-profeta Ġeremija kif wieħed isib f'kapitlu 38 tal-ktieb li jġib ismu).

Iżda r-rabta skritturali fil-Kantilena hija ħafna aktar profonda, kumplessa u wiesgħa minn hekk.

Għax il-Kantilena ma tidhirx li sempliċment tagħmel self ta' tixbihat bibbliċi għall-grafika tagħhom, kif inħaseb, iżda pjuttost tidher li tieħu mill-istess struttura kjażtika ta' biċċiet ewlenin tat-Testment il-

Qadim22 daqskemm tat-Testment il-Ġdid.23

Dan mhuwiex il-waqt li nistħarrġu kull test bibbliku li jagħmel użu mill-mudell kjażtiku.

Kemm Caxaru kien midħla tal-istruttura ta' dawn it-testi Ebrajċi ma jistax ikun magħruf.

Jekk kien ġej minn familja Lhudija, kif ġie sostnut,24 allura kien ikun midħla tal-esiġesi skritturali, inkluż tal-fasla kjażtika ta' xi wħud mit-testi ewlenin tal-profeti kittieba.

Li hu aktar ċert f'dan kollu hu li l-mudell kjażtiku tat-testi bibbliċi għadda b'mod integrali għal ġol-Koran, li, kemm bħala korp sħiħ,25 kif ukoll fit-taqsimiet partikolari tiegħu,26 iħaddan diversi għamliet tal-istruttura kjażtika klassika.

Minn din listruttura tnebbaħ f'kitbietu Ibn Quzmân u ħafna mis-segwaċi tal-iskola letterarja tiegħu biex ħolqu l-opri letterarji tagħhom.

Il-Kantilena, jekk tabilħaqq hija fl-għamla ta' zajal tattradizzjoni Andalusjana ta' Ibn Quzmân, allura għandha mnejn tirrifletti l-mudell kjażtiku ta' din is-sura ta' letteratura.

Hu x'inhu, minkejja dawn ir-riflessjonijiet xi ftit jew wisq spekulattivi dwar minfejn seta' Caxaru tnebbaħ biex ifassal ilKantilena b'għamla kjażtika, dan l-aspett ġeneostrutturali ma jinteressaniex direttament.

Għalina hu biżżejjed il-fatt li levidenza testwali tal-Kantilena tixhed hi nnifisha għall-mudell strutturali wżat fil-ħolqien tagħha.

Tifsira tal-kjażmu

Diġà nnutajna li struttura kjażtika hi karatterizzata minn vrus li jirrelataw ma' xulxin billi lkoll jintrabtu ma' fus wieħed fejn xi wħud jippontaw lura f'għamla ta' paralleliżmu invertit.

Mix-xbieha 'X-1' dan nistgħu narawh faċilment evidenzjat ġolKantilena.

Kull vers fl-ewwel strofa (I) huwa rifless bil-maqlub (bħal f'mera) fil-vrus korrispondenti tat-tieni strofa (II).

Il-vrus I-A u II-A (dawk tat-truf nett) huma t-tnejn sejħa għas-smiegħ: l-ewwel vers għas-smiegħ fiżiku (oditorju); ittieni, għas-smigħ mentali (attentiv).

Iż-żewġ vrus li jmiss 'il ġewwa f'kull strofa (I-B, II-B, I-Ċ u II-Ċ) huma mtewma: kollha jitħaddtu dwar preżenzi differenti.

Il-vrus I-B u II-B it-tnejn jagħmlu appell għal xi ħaġa li tidher (fenomenu), l-ewwel wieħed (I-B) f'sens negattiv (storja li ma ssibha mkien); it-tieni (II-B), f'sens pożittiv (art li ssibha faċilment).

F'ekwivalenza għal dawn, il-vrus I-Ċ u II-Ċ it-tnejn jagħmlu appell għal xi ħaġa li ma tidhirx (numenu): l-ewwel (I-Ċ) għal kwalità umana mhux fiżika (sentimenti [tal-qalb] moħbija mill-ovvju); it-tieni (II-Ċ), għal kwalità materjali fiżika (attributi moħbija ta' proprjetajiet immobbli).

Iż-żewġ vrus li jmiss ta' kull strofa (dejjem 'il ġewwa), jiġifieri I-D, II-D, I-E u II-E, ukoll huma mtewmin: kollha jitħaddtu dwar għemejjel differenti.

Il-vrus I-D u II-D it-tnejn isemmu xi tip ta' azzjoni meħudha: l-ewwel vers (I-D) bissuġġett tal-azzjoni fil-passiv (ġarrab għemil li ma kellux kontrol fuqu); it-tieni (II-D), bis-suġġett fl-attiv (wettaq hu [is-suġġett] lgħemil possibbli).

F'ekwivalenza ma' dawn, il-vrus I-E u II-E ittnejn isemmu azzjoni deliberata: l-ewwel vers (I-E) jitħaddet dwar is-suġġett li jaġixxi fuq ix-xewqat (pjuttost negattivi) tiegħu; it-tieni (II-E), dwar is-suġġett li jaġixxi fuq deċiżjoni (aktarx pożittiva) li ħa jew seta' jieħu.

Il-vrus li jmiss f'kull strofa ('il ġewwa), jiġfieri I-F u II-F, it-tnejn jistqarru stat ta' fatt f'rabta diretta mas-suġġett innifsu: lewwel vers (I-F) jitħaddet dwar esperjenza interjuri (sens ta' qtiegħ il-qalb); it-tieni (II-F), dwar esperjenza esterjuri (pjan jew proġett li falla).

Il-vrus ta' wara (G u G′) jiffurmaw il-kwadru dirett għallparti ċentrali (H) billi jvarjaw fuq tema waħda ritornellata.

Kull waħda minn dawn il-vrus hija magħmula minn żewġ biċċiet: ilparti anterjuri hija repetizzjoni identika (Huakit hy [thi] mirammiti); il-parti posterjuri turi żvilupp tat-tema kważi f'għamla tal-ġeneru salmista, fejn dik tat-tieni vers (G′) iżżid tagħrif ma' dak li jingħata fl-ewwel wieħed (G).

Il-parti ċentrali (H), magħmula minn żewġ vrus mtewma, jesprimu l-qalba tat-tema kollha; ir-raġuni tat-tensjoni u lkunflitt kollu: jiġifieri, ħaġa meħudha li kienet ħaġa oħra (lillużjoni).

Bħal fil-biċċa l-kbira tat-testi kjażtiċi kollha, din ilparti ċentrali torbot direttament mal-vrus l-aktar imbiegħda minnha, jiġifieri l-vrus tat-tarf tal-poeżija li jirrappreżentaw ilkwadru (jew iċ-ċirku) l-aktar wiesgħa (I-A u II-A); vrus li jagħmlu sejħa għas-smiegħ.

Ir-rabta ta' H ma' I-A tikkonsisti f'appell (urġenti) biex ħaddieħor (fiżikament) jisma' l-bxara (H); ir-rabta ta' H ma' II-A tikkonsisti f'kunsill (meqjus) biex ħaddieħor (mentalment) jitgħallem mill-istess bxara.

Il-kjażmu kollu fih diversi sfumaturi għall-użu ġeneriku talmudell li jżidu fil-kumplessità tal-kompożizzjoni.

Diġà nnutajna diversi minnhom b'għamla ta' kwalitajiet imżewġa f'oppożizzjoni għal xulxin, bħal oditorju–attentiv; fiżiku– mentali; fenomenu–numenu; negattiv–pożittiv; mhux fiżiku– fiżiku; passiv–attiv; interjuri–esterjuri.

Jista' jkun hemm oħrajn ma' dawn li ma nnutajniehomx hawnhekk.

Iżda hemm wieħed li jeħtieġ li ma nħalluhx għaddej.

Caxaru jibni kull strofa madwar xbihat partikolari: l-ewwel strofa (I) jibniha kollha kemm hi madwar xbihat marbuta mal-ilma (il-bir, il-baħar); l-istrofa loħra (II), madwar xbihat marbuta mal-art (il-bini, il-ħamrija).

Għandu mnejn ikun siewi ninnutaw hawnhekk li fl-

astroloġija medjevali (li tagħha Caxaru seta' kien midħla sew) is-sinjali tal-Art u l-Ilma (Virgo, Taurus u Capricorn, u Cancer, Scorpio u Pisces rispettivament) kienu kompatibbli ma' xulxin u jikkumplementaw lil xulxin.

Is-sinjali tal-Art raddew is-sigurtà u l-istabbiltà lis-sinjali tal-Ilma, u għallmuhom dwar il-prattiċità.

Niex taħt l-element tal-Ilma huma emozzjonali, sensittivi u jobogħdu the karatteristiċi storbjużi tas-sinjali tan-Nar u l-Arja.

Nies taħt l-element tal-Art huma prattiċi, persistenti, leali, kritiċi u determinati.

Kontra n-nies li jkunu taħt is-sinjali tan-Nar, li jeħtieġu rikonoxximent ta' xogħolhom, is-sinjali tal-Art kull proġett imwettaq mingħajr il-ħtieġa ta' rikonoxximent.

Għaldaqstant, is-sinjali tal-Art jistgħu jsibu appoġġ u qlubija minn dawk tal-Ilma; tal-Art jipprovdu spalla soda għal dawk talIlma.

Bl-għażla ta' dawn l-elementi mill-astroloġija medjevali, Caxaru għandu mnejn qiegħed jissuġġerixxi, fi ħdan il-kjażmu, dan id-diskors.

Is-siwi tal-kjażmu

Jekk dan il-qari hu essenzjalment korrett, il-parti ċentrali (H) tal-poeżija (Mectatilix il mihallimin ma kitatili li gebel / fen tumayt insib il gebel sib tafal morchi) tieħu post mill-aktar prominenti u essenzjali.

Minkejja l-fatt li l-importanza ta' dawn il-vrus tan-nofs kienet diġà osservata,27 madanakollu ix-xbieha interpretattiva tal-fasla strutturali lineari kienet tgiddibha u taħdem kontriha, għax il-piż (u t-tisħiq) kollu tal-binja interna tal-poeżija kien jitbiegħed mill-parti ċentrali u jaqa' b'toqol kbir fuq l-aħħar vers.

Il-fasla kjażtika mhux biss tneħħi dan il-piż minn fuq l-aħħar vers u l-aħħar kelma nett, u tqassmu b'mod distributtiv fuq il-vrus kollha, iżda trodd il-vrus tan-nofs limportanza ċentrali li għandhom u li jistħoqqilhom.

Apparti s-siwi li dan kollu jista' jkollu għal oqsma akkademiċi oħrajn, hu essenzjali għalina hawnhekk għaliex huwa propost li l-importanza ċentrali li tingħata lit-tensjoni espressa bil-vrus tan-nofs tal-Kantilena tirrifletti l-istess importanza ċentrali li kellha tensjoni simili fil-moħħ ta' Caxaru.

Dan hu l-punt ewlieni hawnhekk.

Il-fatt li, bil-fasla strutturali (kjażtika) nnifisha, Caxaru jagħti prominenza essenzjali lil kunflitt li l-influss tiegħu jinfirex, qisu b'imwejġa ta' ġebla mitfugħa fl-ilma, mal-poeżija kollha, jindika li hemmhekk jinsab il-muftieħ interpretattiv tal-kitba.

B'din it-teknika, jidher li ttogħma aħħarija li l-poeta ried iħalli mas-semmiegħa jew ilqarrejja tiegħu kienet proprju l-impressjoni u s-sentiment ta' dan il-kunflitt.

Jekk, bl-istruttura (lineari) ta' qabel, tamarra raddet xi ftit tat-tama fit-tmiem tal-kitba, b'din l-istruttura (kjażtika) dik ittama tiddaħħal f'dubju serju jew għallanqas f'dimensjoni oħra.

F'rabta ma' dan, hawnhekk ta' min inżid nota korollarja importanti.

Għax jidher li, oriġinarjament, il-qari tal-kelma problematika tamarra saret fuq il-presuppost li l-Kantilena kellha fasla strutturali lineari.28 Għalkemm dan il-qari baqa' jiġi rrepetut prattikament minn kulħadd, saż-żmien li saret din linterpretazzjoni ma kien hemm ebda ħjiel li dik il-fasla setgħet b'xi mod kienet differenti għal kollox.

Bħalma l-presuppost oriġinali seta' kien żbaljat, hekk ukoll il-versjoni li ngħatata littifsira ta' tamarra.

Imma dan ma jistax jiġi ttrattat hawnhekk fiddettall.

Jeħtieġ jitħalla għal kitba oħra.

Lura għad-diskors tagħna, wieħed aktarx m'għandux iqis itteknika strutturali li uża Caxaru bħala xi waħda frivola.

Billi qiegħed, b'mod daqshekk emfatiku u sinifikattiv, il-kunflitt fiċċentru tal-iskema kjażtika tiegħu, Caxaru seta' ried b'xi mod jiġbed l-attenzjoni għalih.

Minn dak li ġej se naraw li t-tensjoni u l-kunflitt f'Caxaru kienu, effettivament, ħafna aktar qawwija milli nistgħu nobsru.

Infatti se jiġi propost li dawn kellhom ħakma fit-tul fuq moħħu daqskemm fuq ħajtu.

Kunflitt intellettwali

Barra l-kunflitt emozzjonali li rajna hawn fuq, il-Kantilena jidher li toffri evidenza testwali interna li tixhed għal tensjoni oħra preżenti fil-moħħ tal-awtur tagħha.

Hija tensjoni ta' natura intellettwali maħluqa mill-fedeltà ta' Caxaru lejn żewġ tradizzjonijiet filosofiċi differenti li huma metodoloġikament u kunċettwalment distinti minn xulxin u, xi minn daqqiet, saħansitra f'kunflitt ma' xulxin.

Minkejja li fid-daħla għall-Kantilena Brandan Caxaru sejjaħ lil qaribu filosfu,29 ftit tħajru jagħmlu analiżi mirquma talfilosofija ta' Pietru Caxaru.

Jista' jkun li dan kien dovut għallfatt li l-produzzjoni letterarja tiegħu hi hekk ċkejkna, limitata kif inhi għall-Kantilena, li taħriġ bħal dan seta' deher wisq niexef u dejjaq.

Madanakollu, mill-istħarriġ tal-Kantilena, flimkien ma' dik ta' bċejjeċ dokumentati oħra,30 kien tabilħaqq possibbli li jinġabar biżżejjed tagħrif sabiex jingħata ħjiel tal-filosofija tiegħu u l-kuntest intellettwali li fih għex u ħadem.31

Fost ħwejjeġ oħra, dan l-istħarriġ aktarx wera li Caxaru, waqt li konxjament għażel pożizzjoni intellettwali li torbot mattradizzjoni Platonika, b'mod impulsiv il-kategoriji mentali tiegħu ħadmu—ċertament minħabba t-taħriġ akkademiku li kien ingħata—skont il-metodoloġija u l-qafas kunċettwali ta' tradizzjoni filosofika differenti, jiġifieri dik Aristotelika.

Bħala parti mill-moviment kbir umanistiku mifrux ma' ħafna partijiet tal-Ewropa iżda b'mod speċjali fi Sqallija, f'dak iż-żmien ilqalba tas-saltna ta' Aragon (li tagħha Malta kienet tagħmel parti), Caxaru ħalla lilu nnifsu jiġi affettwat profondament millispirtu Platoniku.

Iżda minkejja dan, it-taħriġ akkademiku u professjonali tiegħu (kważi ċertament miksub fi Sqallija wkoll) ingħatalu skont l-istil skolastiku Aristoteliku.

Jidher li Caxaru ħaddan f'ħin wieħed is-sistema ta' organizzazzjoni intellettwali Aristotelika daqskemm dik Platonika; tal-ewwel b'mod inkonxju, jekk trid (jew awtomatiku), u tat-tieni b'mod aktar konxju u deliberat.

Minnu nnifsu, minħabba l-kontrapożizzjoni fundamentali taż-żewġ sistemi, dan seta' ħoloq kunflitt sostenut fil-ħajja privata daqskemm fil-ħajja pubblika tiegħu.

Dwar il-pożizzjoni Platonika ta' Caxaru, il-Kantilena toffri biżżejjed xhieda testwali li tista' tiġi osservata mqar b'ħarsa ħafifa.

Bosta fatturi interni (li m'għandniex għalfejn nidħlu fihom hawnhekk fid-dettall) jixhdu għal dan.

Biżżejjed insemmuhom.

L-ewwel li tolqot l-għajn hija l-għamla narrattiva tal-Kantilena li fis tfakkarna fit-teknika tas-sura 'mitoloġika' hekk tipika tal-filosfi kollha fi ħdan it-tradizzjoni Platonika sa minn Boezju u Santu Wistin sa Nietzsche u Kierkegaard u lil hawn minnhom.

It-tieni, fi żmien ossessjonat b'Alla u r-reliġjon, Caxaru jsawwar il-Kantilena tiegħu fuq linji purament profani u sekulari.

Imbagħad hemm ukoll it-tisħiq esklussiv tiegħu fuq ilħiliet affettivi tal-bniedem mingħajr ma jirreferi mqar darba għal dawk intellettwali.

Ma' dan kollu, biex ifisser relazzjonijiet ta' kawża u effett juża, mhux tant għamliet lingwistiċi li huma preċiżi u determinati, iżda simboli b'sinifikat miftuħ li jissuġġerixxu aktar minn tifsira waħda.

Jekk xejn, dawn lelementi juru biċ-ċar li, f'din il-kitba (filosofika) tiegħu, Caxaru jagħmel għażla konxja biex jaħdem esklussivament b'għodod intellettwali tal-iskola Platonika tal-ħsieb.

Tensjoni riflessa

Dan kollu hu f'kuntrast qawwi mal-Aristoteljaniżmu ta' Caxaru, li tiegħu l-Kantilena nnifisha tagħti wkoll xhieda, għalkemm b'għamla mistura.

Infatti, jekk wieħed iħares millqrib lejn is-sekwenza loġika tal-Kantilena, isib li l-fasla bażika tagħha timxi b'mod metikoluż fuq il-metodoloġija silloġistika Aristotelika.32 Aktarx Caxaru jagħmel dan b'mod istintiv b'riħet it-taħriġ intellettwali li kien irċieva mill-iskejjel għoljin li fi żmienu kienu infallibbilment iħaddnu biss il-proċess loġiku taliskolastika Aristotelika (Tomista).

Għaldaqstant, filwaqt li akkademikament Caxaru kien rigorożament imħarreġ biex jaħseb skont il-kategoriji Aristoteliċi tal-ħsieb, fl-istess waqt ħaddan ukoll għamliet Platoniċi ta' raġunar u espressjoni.

Jidher li Caxaru internalizza għal kollox tal-ewwel (kif kien ikun mistenni minnu bħala akkademiku) waqt li fl-istess ħin, mingħajr ma seta' jabbanduna dik, b'għamla aktar deliberata u riflessiva, għażel li jħaddan ukoll l-antiteżi tagħha.

Dan jissuġġerixxi arkeoloġija mentali pekuljari ħafna; konflinġenti; kważi kontradittorja.

Il-fatt li Caxaru kien ħabib (intimu, nistgħu nissoponu) madDumnikani li kienu jgħixu qrib l-Imdina—xi wħud minnhom midħla tal-Inkwiżizzjoni fi Sqallija, u ċertament paladini talAristoteljaniżmu Tomista—jista' jissuġġerixxi li Caxaru kien jgħix għamla ta' ħajja intellettwali kemmxejn doppja.

Fi żmien fanatiku tal-kontroriforma, kien ta' spiss perikoluż ixxejjer ħsibijiet li ma kinux għal kollox ortodossi, speċjalment f'soċjetà magħluqa u skrupluża bħalma kienet dik ta' Malta.

Caxaru ma setax iħossha wisq faċli (jew għallanqas seta' jħossu skomdu) joqgħod strettament għall-ideoloġija normattiva filwaqt li, privatament, b'xi għamla ta' mogħdija intellettwali parallela, iħaddan suriet ta' ħsieb li ma kinux konvenzjonali.

L-uffiċċji għolja li kien jokkupa fil-qrati ċivili u ekkleżjastiċi, biex ma nsemmux il-pożizzjoni tiegħu fil-Kunsill tal-Gvern, żgur li poġġew fuq spallejh responsabbiltajiet tqal għall-korrettezza intellettwali daqskemm morali.

Minkejja dan, ma kienx daqshekk onorabbli—għallanqas intellettwalment—daqskemm il-ħbieb tiegħu (inkluż id-Dumnikani) setgħu ħasbu li kien.

Seta' kien hekk akkademikament, tabilħaqq, iżda (segretament) kien mod ieħor.

In-nuqqas ta' qbil bejn il-persuna pubblika ta' Caxaru u lħsibijiet (jew l-attitudni) sigrieta tiegħu, bejn l-akkademiku u lintellettwali, bejn l-uffiċċjal pubbliku u l-ħassieb privat, bejn lAristoteliku u l-Platoniku, aktarx ma setax jonqos li jipproduċi fih tensjoni konsiderevoli.

Minkejja dan, jidher li tqanna biha b'mod kostanti.

Dan il-kunflitt intellettwali huwa bħal donnu rifless tattensjoni emozzjonali li nilmħu fil-Kantilena (jew, aħjar, dan rifless tal-ieħor).

Huwa jissuġġerixxi li l-ħajja ta' Caxaru kienet bħal mehrież ta' sentimenti li kienu l-ħin kollu jħaxknu u jitqabdu ma' xulxin.

Tant li ċ-ċentralità assoluta li Caxaru jagħti lill-kunflitt fil-fasla kjażtika tal-poeżija tiegħu, kif rajna, issa donnha tidher li tieħu dimensjoni aktar intensa.

Hija dimensjoni mhux biss simbolika, bħalma aktarx hi fil-poeżija, iżda waħda reali u tanġibbli ħafna; dimensjoni ta' patiment psikoloġiku li, kif se naraw, jissokta jeqliel bl-għelt morali li Caxaru kellu bilmoħbi.

Pietru Caxaru kien jgħix fid-dnub mortali.

Hekk kien jgħid fuqu kull Kattoliku ta' żmienu li kieku kien jaf bil-ħajja sigrieta tiegħu u kien ta' żaqqu f'fommu.

Infatti, Caxaru kellu relazzjoni intima sesswali fit-tul għallanqas ma' waħda mis-sitt skjavi tiegħu li kienu jgħixu miegħu.33 Minkejja li pprova jiżżewweġ għallanqas darba—arranġament li, wara ħafna thewdin u taħbit, spiċċa biex sfaxxa34—Caxaru qatt ma żżewweġ.

Minflok, kellu din ir-relazzjoni mal-iskjava Duminka (kunjom mhux magħruf) li kulħadd kien isejħila Mika.35 Minnha nissel mill-anqas erba' wlied (illeġittmi).36

Illum hu iebes, aktarx impossibbli, li napprezzaw għal kollox is-serjetà u l-gravità ta' qagħda midinba bħal din.

Wieħed lanqas jista' jibda jagħraf x'kien ifisser tabilħaqq għal Kattoliku tasseklu ħmistax li jħossu taħt il-ħakma tax-xitan u, immensament agħar, x'kien ifisser li jemmen li, jekk il-mewt tiġi fuqu għallgħarrieda, hu ddestinat għal infern etern.

L-immaġinazzjoni tagħna ma tistax tibda tqis tassew l-orrur terribbli ta' dan.

Biex ma nsemmux l-għajb u l-riskju kbir li ġab miegħu għal persuna tal-kalibru soċjali u politiku ta' Caxaru fl-ewwel għexieren talkontroriforma; meta l-imsejken kellu jimxi fl-istess toroq u jieħu l-istess nifs ta' nies superstizzjużi li kienu newrotiċi dwar ilħidmiet insidjużi tax-xitan, u li l-ħin kollu kienu jispjunaw fuq xulxin biex jaraw jilmħux xi għelt reliġjuż jew morali.

Ma setax ma jkunx kiefer u oppressiv għal Caxaru, bniedem li kellu tant x'jitlef f'dak li hu statura politika u reputazzjoni soċjali, li jgħix f'qagħda bħal din.

Iżda t-turment tiegħu aktarx kien ikun aktar morali milli soċjali jew politiku; il-ħsieb tad-dannazzjoni eterna kienet aktarx tkun bil-wisq aktar orribbli u qalila għalih millħsieb l-ieħor li jħammar wiċċu quddiem in-nies jew li jiġi rrovinat finanzjarjament, ukoll jekk ħaġa bħal din diġà kienet iġġiblu għali kbir.

Iżda minkejja dan, xorta waħda kien jgħix fid-dnub mortali.

Mhux għal ftit jiem jew xhur.

Għal għexieren ta' snin.

Għalkemm dan inżamm sigriet, naturalment, jidher li xi wħud ma setax jonqos li jkunu jafu bih.37 Lil Mika, Caxaru kien saħansitra lest joħroġ għonqu għaliha pubblikament, bħal meta, minħabba li kienet insultat qassis, aktarx daħal biex iħarisha mill-konsegwenzi ma' tribunal ekkleżjastiku.38 Iżda minkejja din l-imħabba li kellu għaliha, tista' titqies ħaġa tal-għaġeb li, meta ġie biex jagħmel it-testment finali tiegħu ftit qabel ma miet, millġid konsiderevoli li kellu Caxaru ma ħalla assolutament xejn la lil Mika u lanqas lit-tfal li kien għamel magħha.39 Kien tahom illibertà, bħalma kien għamel mal-iskjavi l-oħra tiegħu, iżda xejn aktar.

Mika tidher li kienet bil-wisq iżgħar minnu għax għexet għal ħafna snin wara mewtu.40

Mehrież ta' taqtigħat

Fi żmien Caxaru, eżattament qabel ma ħarġu d-digrieti fuq iż-żwieġ tal-Konċilju ta' Trentu (1563), u wkoll fis-snin ta' wara (għax kien bil-mod li l-leġislazzjoni nbidlet), il-koabitazzjoni fittul kienet meqjusa bħala dnub mortali jekkemmildarba ma twassalx għaż-żwieġ.

Flimkien mal-esklużjoni mit-tqarbin (li xorta waħda ma kienx isir ta' spiss mill-Kattoliċi bħalma jsir illum), kien hemm pieni aktar ħorox għal min kien jippersisti f'dan id-dnub.41 Minkejja dan, għal-liġi u l-prattika kanonika ta' żmien Caxaru, biex koppja tiżżewweġ kien biżżejjed li jagħtu lil xulxin kelma ta' kunsens (verba de presenti).42 Dan mhux biss kien jitqies żwieġ validu quddiem il-liġi kanonika (u, għaldaqstant, ċivili) iżda wkoll kien jikkwalifika bħala sagrament.

Minkejja li żwiġijiet iċċelebrati pubblikament kienu preferibbli—dan kien iddikjarah ir-Raba' Konċilju Lateran fl121543—żwiġijiet magħmula b'dan il-mod fil-privat u bejn ilkoppja kienu perfettament validi f'għajnejn il-Knisja Kattolika.

Iżda filwqt li l-Konċilju Lateran ma kienx ipprojbixxa ż-żwiġijiet 'klandestini' (kif kienu jissejħu), il-Konċilju ta' Trentu ipprojbihom.44

Klandestin jew le, mit-testment ta' Caxaru nafu li hu qatt ma żżewweġ lill-maħbuba tiegħu Mika.

Dan aktarx kien minħabba d-differenza eżaġerata li kien hemm fil-klassijiet soċjali tagħhom.

Iżda hu ma żżewweġ lil ħadd, la lilha u lanqas lil ħaddieħor.

U lanqas ma qatt illeġittimizza lit-tfal li ġab fid-dinja, la ta' Mika u la li seta' kellu mingħand ħaddieħor.

Għall-Knisja Kattolika daqskemm għas-soċjetà onorabbli, Caxaru kien għażeb ta' sebgħu dritt u ruħ sewwa.

Ovvjament ma kienx.

Jekk dan ma kien jafu ħadd, hu kien jafu żgur.

Minkejja l-pretensjonijiet tiegħu, din is-sitwazzjoni ma setgħetx ma toħloqlux tberrin u ansjetà konsiderevoli.

Iżda xorta waħda qagħad għaliha sal-aħħar jiem ta' ħajtu.

Jista' jkun li kien biex iserraħ kemmxejn il-kuxjenza li, lejn l-għabex ta' ħajtu, waqt li kien għadu qed jgħix ma' Mika u wliedhom, ħallas sabiex tinbena waħda mill-kappelli fil-knisja li d-Dumnikani kienu qegħdin jibnu r-Rabat,45 u ħalla istruzzjonijiet biex jindifen flistess kappella (kif eventwalment ġara).46 Bħalma kien il-jedd tiegħu bħala benefattur tagħha, kien hu nnifsu li għażel it-titular tal-kappella.

Semmieha għall-Verġni l-aktar Glorjuża talGħajnuna, li d-devozzjoni tagħha kienet imxerrda fl-inħawi talImdina u r-Rabat mill-Agostinjani (li l-kunvent u l-knisja tagħhom kien eqreb lejn l-Imdina minn dawk tad-Dumnikani).

Fl-aħħar ta' ħajtu, fuq is-sodda tal-mewt, meta reġa' tħabbeb mal-Knisja bi qrara ġenerali u b'assoluzzjoni in extremis, kienu d-Dumnikani (tar-Rabat) li Caxaru b'eċċezzjonijiet żgħar ħalla bħala l-werriet universali ta' ġidu kollu.47

Għal darba oħra, minn dan kollu jidher li l-ħajja ta' Caxaru kienet bħal mehrież ta' taqtigħat qawwija.

Bid-differenza li hawnhekk għandna taqbid ta' għamla morali serja.

Meta dan inqegħduh f'konfront mal-kunflitti personali l-oħra li semmejna aktar 'il fuq, aktarx ma nistgħux, ukoll mid-dokumenti li għandna s'issa, ma naslux għall-konklużjoni li Caxaru jidher li kien bniedem ittormentat, affettivament u intellettwalment daqskemm artistikament (bħala turi x-xbieha 'X-6' fuq il-paġna li jmiss).

Bejn ix-xieraq u l-għelt

Huwa raġunevoli li nobsru li Caxaru qatt ma abbanduna lisforzi tiegħu biex, għallanqas fid-dieher, ma jkunx bniedem deċenti ta' integrità.

Dan nistgħu nistennewh minnu.

Hu kien parti min-nobbiltà, wara kollox.

Kienu x'kienu ċ-ċirkostanzi morali tiegħu, kellu pożizzjonijiet soċjali u politiċi xi jżomm u jħares, u jidher li għamel dan b'mod ammirevoli.

Id-dokumenti kollha ta' żmienu jixhdu għall-istatura onorabbli li kellu fil-

Dimensjonijiet u sferi ta' tensjoni u kunflitt fil-ħajja ta' Pietru Caxaru

Din ir-rettitudni għandna ħjiel tagħha, kif rajna, kemm fil-fasla strutturali li għandha l-Kantilena u kemm f'dak li stajna naslu għalih rigward is-snajja intellettwali tiegħu.

Fit-tliet sferi ta' ħajtu li stħarriġna—l-artistika, il-filosofika u l-morali— Caxaru jidher li kellu sens ċar ta' dak li hu xieraq skont it-tħejjija akkademika tiegħu, il-mentalità ta' żmienu u d-drawwet talkontemporanji tiegħu.

M'għandniex għalfejn niddubitaw li dan is-sens ma kienx wieħed ġenwin jew li l-isforz biex iżomm malgwidi tiegħu ma kienx wieħed sinċier.

Madanakollu, fl-istess waqt lanqas ma nistgħu ma ninnutawx, f'kull wieħed minn dawn l-istess sferi, suriet paralleli ta' ħsieb u għemil li b'xi mod iħaxknu u jitqabdu, jew għallanqas jikkuntrastaw, magħhom.

Dawn is-suriet ma jidhrux li kienu anqas reali jew ġenwini mill-oħrajn.

Tant hu hekk li bil-kemm nistgħu niċħdu jew imqar inraqqdu s-suspett ta' kemm kienet ambivalenti l-eżistenza ta' Caxaru.

Kemm intellettwalment u kemm soċjalment Caxaru jidher li kien qiegħed iterraq il-ħajja b'saqajh f'żewġ dinjiet distinti li kważi kważi jikkontradixxu lil xulxin.

Minkejja dan, hu raġunevoli li nobsru li ma setax jagħmel dan b'serħan il-moħħ għal kollox.

Jekk xejn, il-Kantilena tista' tkun prova tat-twegħir u n-nervosiżmu tiegħu; tal-ambigwità tiegħu, jekk trid.

Dan għaliex, jekk inħarsu sew lejn l-istess struttura formali tagħha daqskemm lejn il-kontenut li fiha, ma nistgħux ma naslux biex narawha qiegħda tikxef mhux biss ittensjoni li, fl-aħħar mill-aħħar Caxaru ma jirrisolvix (speċjalment jekk l-aħħar vers nagħtuh interpretazzjoni anqas ottimista milli ngħata s'issa), iżda wkoll iċ-ċentralità u s-supremazija ta' dik listess tensjoni.

Jekk il-qari li tajna hawn fuq taċ-ċirkostanzi soċjali, il-fasla intellettwali u l-prodott artistiku ta' Caxaru mhuwiex żbaljati għal kollox, allura għandna naslu biex nagħarfu li l-ħajja ta' Caxaru kienet taqtiegħa ta' forzi kontrastanti u konflinġenti: lortodossija 	vs. 	n-nonkonformità; 	l-Aristoteljaniżmu 	vs.

l-Platoniżmu; ir-rettitudni vs. d-dekadenza; ir-reponsabbiltà vs. lavventuriżmu; ix-xjentifiċità vs. l-artistrija; ir-rispettabbilità vs. l-għajb.

Fuq naħa għandna dak li hu xieraq – ir-rieda ta' Caxaru li jħares id-dekor ta' żmienu; fuq in-naħa l-oħra, l-għelt tiegħu – ilproponsità li jgħajjeb id-djuq u l-irbit ta' madwaru.

It-tnejn jidhru sħaħ u qawwija fl-istess ħin.

Kemm kienu b'saħħithom jew kemm, f'waqtiet differenti tal-ħajja adulta tiegħu, Caxaru xaqleb aktar lejn naħa milli lejn oħra, aktarx qatt ma nistgħu nkunu nafu bl-eżatt.

Madanakollu, nistgħu nibqgħu xi ftit jew wisq żguri li, dejjem jew kultant, ħolqu anzjetà konsiderevoli fih jew, għallanqas, skumdità sinifikanti.

Għalkemm f'dawn il-kelmtejn ħadna l-Kantilena bħala lpunt tat-tluq għall-istħarriġ tagħna, pjuttost għandna nqisuha bħala l-prodott tat-tensjonijiet intellettwali u morali li Caxaru kellu fil-biċċa l-kbira tal-ħajja adulta tiegħu.

Il-Kantilena hija lmanifestazzjoni artistika tagħhom.

Il-fatt hu li lkoll jinbtu millistess suġġett u, għaldaqstant, ilkoll jorbtu ma' xulxin fi kwadru wieħed.

Għaldaqstant, f'dan il-kuntest kumpless kollu l-fasla kjażtika tal-Kantilena issa tista' tidher tagħmel aktar sens.

Hi fasla li tieħu dimensjoni differenti u sinifikat aktar intensa meta nqisuha blisfond tal-ħajja ta' Caxaru fid-diversi oqsma tagħha.

Hija fasla li Caxaru ma wżahiex addoċċ jew għalxejn.

Huwa ma kienx konvenzjonali daqskemm ma kinetx konvenzjonali lkompożizzjoni poetika tiegħu.

Tabilħaqq, fil-fasla kjażtika talKantilena huwa ħallielna testment ta' ruħu fit-taqtiegħa tagħha bejn ix-xieraq u l-għelt. 


L-ISKRUTINJU TAL-KUNJOMIJIET

FIL-LEXICON

Introduzzjoni

Kemm-il darba jixref l-argument li l-kunjomijiet, bħan-nomi proprji kollha, jokkupaw pożizzjoni relattivament marġinali fis-sistema tal-lingwa.

Ħafna drabi jitqiesu bħala kategorija primittiva ta' kliem li jipprovdu sempliċi tikketta ta' referenza.

Din l-idea preġudikata hija aktarx konnessa mal-ħsieb li n-nomi proprji, f'kuntrast man-nomi komuni, ma jħaddnux tifsir kunċettwali.

Il-kunjomijiet għal żmien twil kienu jitqiesu bħala kreazzjonijiet immaġinattivi, imsejsa fuq speċi ta' drawwa ritwalistika qadima.

Fir-realtà, kull kunjom għandu tifsira – anki jekk mhux dejjem dik apparenti.

Kull kunjom jista' jiġi razzjonalizzat u kklassifikat.

Illessikografi damu ftit mhux ħażin biex fehmu dan.

F'dan il-kuntest wieħed għandu japprezza aktar il-kontribut bikri, imma importanti, ta' Mikiel Anton Vassalli filqasam tal-onomastika, ix-xjenza li tgħarbel l-oriġini u n-nisel tal-ismijiet proprji.

L-iskrutinju tal-kunjomijiet sewwasew jaqa' fl-ambitu tal-antroponomastika, l-istudju tal-ismijiet tan-nies li jinkludu wkoll l-ismjiet personali u l-laqmijiet.1 Irridu napprezzaw il-fatt li fi żmienna kemm Ġużè Aquilina kif ukoll Erin Serracino-Inglott taw lill-kunjomijiet l-importanza li tixirqilhom fid-dizzjunarji tagħhom.2

Kif wieħed jista' jobsor, l-ewwel skular Malti li pprovda xi tagħrif fuq kunjomijiet lokali kien Ġan Franġisk Abela fil-ktieb indispensabbli Della descrittione di Malta (1647).

Madankollu, ħafna mid-deliberazzjonijiet tiegħu huma ta' natura bijografika u ġenealoġika aktar milli lingwistika.

L-aġenda tiegħu kienet sewwasew li jiċċelebra l-kisbiet u l-attributi ta' diversi familji distinti biex b'hekk jiddefendi l-jedd tannobbli Maltin li jipparteċipaw fit-tmexxija ta' pajjiżhom fi żmien l-Ordni.

Minkejja dan, il-commendatore xi kultant jazzarda jagħti xi tifsiriet etimoloġiċi, bħal fil-każ tal-kunjomijiet Cuschieri, Asciaq, Xuereb, Curmi, Tabone u Farrugia.3

Wara Abela, jitfaċċa s-soltu Ġan Franġisk Agius de Soldanis, li fil-ktieb tiegħu Il Gozo antico e moderno, sacro e profano (1746) jimxi essenzjalment fuq il-passi tal-predeċissur tiegħu u jitkellem fuq xi familji illustri Għawdxin bħal dawk ta' Apap, Rapa u Cassar.

F'nofs is-snin ħamsin tas-seklu sbatax, imbagħad, Agius de Soldanis ħadem fuq id-dizzjunarju Damma tal Kliem Kartaginis mscerred fel fomm tal Maltin u Ghaucin.

Dan il-manuskritt ta' erba' volumi jittanta jagħti s-sinjifikat ta' ċerti kunjomijiet bħal Balzan, Ciappara, Callus, Cassia, Refalo, u Sammut.4 Irridu għalhekk nirrikonoxxu l-fatt li Agius de Soldanis, qabel Vassalli, kien diġà fehem is-siwi tal-kunjomijiet bħala elementi lessikali denji ta' studju.

Vassalli nnifsu jidher li qagħad ħafna fuq dak li kien kiteb qablu l-kanonku Għawdxi.

Dan jidher ċar mit-tifsiriet li jagħti tal-kunjomijiet Agius, Borg, Buttigieg, Ebejer, Farrugia, Micallef, Mifsud, u Psaila.

Fl-1796, f'Ruma, Mikiel Anton Vassalli ħareġ id-dizzjunarju Ktieb il-Kliem Malti Mfisser bil-Latin u bit-Taljan, magħruf bħala l-Lexicon Melitense-Latino-Italum b'madwar 18,000 kelma.5 Id-dizzjunarju jibqa' trijonf lessikoloġiku, imma ftit kienu dawk li osservaw li Vassalli sa minn kmieni fehem li l-kunjomijiet huma wkoll parti mis-sistema tal-lingwa u li jistħoqqilhom skrutinju daqs kull element lessikali ieħor.6

Lexicon huwa sewwasew kompendju jew vokabularju ta' kliem, filwaqt li ġabra ta' ismijiet tissejjaħ onomasticon.

Imma jibqa' l-fatt li l-onomasticon huwa sottosistema tal-lexicon, għax wara kollox kull isem oriġina minn xi element preeżistenti fil-lingwa.

Għalhekk mhux lakemm tista' tagħżel bejn Vassalli l-lessikografu u Vassalli l-onomasta.

It-tieni kompetenza hija sussidjarja għallewwel waħda.

Apparti minn hekk, Vassalli bħal donnu intuwixxa li bis-saħħa tal-kunjomijiet, l-istess bħal fil-każ tat-toponimi (l-ismijiet tal-postijiet), jistgħu jixirfu elementi lessikali li llum għebu kompletament mill-vokabularju Malti.

Vassalli inkluda madwar 65 kunjom fil-Lexicon tiegħu.7 Xi drabi jagħti t-tifsira tagħhom, imma drabi oħra isemmihom biss mingħajr ebda kumment.

Hija tassew ħasra li l-appendiċi etimoloġiku li kellu l-ħsieb jippubblika aktar tard spiċċa distrutt fi żmien l-irvell kontra l-Franċiżi.

B'hekk intilfet minjiera ta' tagħrif li żgur kienet tixħet aktar dawl importanti fuq l-ilsien Malti inġenerali u fuq l-antroponimija lokali inpartikolari.

Fil-każ tal-kunjom Buttigieg juża l-frażi cognome di varie famiglie Maltesi; fil-każ ta' Tabone jikteb cognome di famiglia in Malta; fil-każ ta' Curmi jgħid cognomen quarumdam familiarum Melitensium; filwaqt li meta jitkellem fuq il-kunjomijiet Chetcuti (Ketkūti), Agius (Aagiùs), Attard, u Caruana jinqeda bil-frażi cognome d'alcune (jew di alcune) famiglie.

Interessanti l-fatt li Vassalli ma jinkludix il-lemma 'kunjom' fil-Lexicon tiegħu.

Interpretazzjoniet meqjusa korretti

Vassalli l-onomasta, l-istess bħal Vassalli l-lessikografu għandu l-limitazzjoniet tiegħu.

L-istudju tal-kunjomiet minn żmienu 'l hawn għamel passi ta' ġgant u xi spjegazzjonijiet li jagħti fil-Lexicon illum ġew ikkonfutati, jekk mhux skreditati.

Madankollu, fejn jidħlu l-kunjomijiet ta' nisel Semitiku, Vassalli kien aktarx korrett u d-deliberazzjonijiet tiegħu ġew ikkonfermati minn studjużi aktar eruditi f'dan il-qasam anki fi żminijietna.

Jinterpreta tajjeb il-kunjomijiet Agius, Borg, Buttigieg, Caruana, Cassar, Ebejer, Ellul, Farrugia, Mifsud, Saliba, Scerri, Xuereb, Zahra, u Zerafa.

Agius (Aagiùs): forma Latinizzata ta' għaġuż, 'vecchio (decrepito)', 'cadente' [335d].8 In-nasab Għarbi Ibn al-'Ağūz ifisser 'bin ix-xiħa' u jintuża b'antonomasja għallprofeta Eżekjel minħabba l-parentela tiegħu.9

FlGħarbi al-burği għandha diversi tifsiriet, fosthom 'borġ', 'munzell', u bi twessigħ semantiku 'torri' jew 'forti'.

Bħala nisba tal-provenjenza t-terminu jista' jfisser xi ħadd li ġej minn post fortifikat.10 Cf.

Hekk tfisser fil-fatt il-kelma Għarbija kārwān 'ġliba ta' vjaġġuturi fuq diversi bhejjem tat-tagħbija'.

Il-kunjom seta' tnissel min-nisba tal-provenjenza al-qayrawānī 'xi ħadd li ġej mill-belt ta' Qayrawān (Kairouan fit-Tuneżija)'.12 Skont Giloramo Caracausi l-etimu jista' jkun ukoll caruana li fl-Isqalli tfisser 'ricino' (pjanta li minnha jinsilet iż-żejt ir-riġnu).13

Skont Caracausi l-kunjom Cassar ġej mill-Għarbi al-qaṣṣār 'follatore' (wieħed li jaħsel u jiżbogħ id-drapp; dak li l-Ingliżi jsejħulu fuller) jew al-ḥaṣṣār 'stuoiaio' (wieħed li jagħmel il-ħsajjar).14

Ebejer: < għ[a]bajjar jew għ[e]bejjer, plural ta' għabur, 'montoncino o pecorella di un anno o poco più' [329g, 355c–d].15 Il-kunjom fil-fatt tnissel mill-kunyah Għarbi 'Abū 'l-'Abā'ir, aktarx b'referenza għal xi ragħaj jew raħħal.

Elul huwa fil-fatt it-tnax-il xahar fil-kalendarju Lhudi u jkopri l-perjodu minn nofs Awwissu sa nofs Settembru fil-kalendarju Ruman.

Bl-Għarbi 'aylūl tfisser preċiżament 'Settembru'.

Madankollu, dan il-kunjom seta' tnissel ukoll mill-Għarbi allūl 'affluwenti' jew mill-Ebrajk allul 'abjad'.17 of Maltese Studies 2 (1964): 151–2.

It-terminu nasab ifisser isem li jibda bil-kelma ibn u għalhekk jirreferi għal missier jew l-omm l-individwu.

Farrugia (Farruġa): < farrūġ 'pollastro', 'polcino' [183e].18 Fl-Għarbi al-farrūğī tfisser 'wieħed li jrabbi t-tjur'.19 Vassalli hawnhekk jissuġġerrixxi li l-kunjom Pullicino jista' jkun kalk Taljan tal-lessema Maltija.

Mifsud: < mifsūd (a) 'salassato' (jekk minn fasad), (b) 'corrotto', 'guasto', 'viziato' (jekk minn fised) [488o, 489a].20 It-tnejn jagħmlu sens, imma t-tifsira li jagħti d-DAFN (mafsūd 'lanced' < mifsad 'lance') toqrob aktar lejn l-ewwel interpretazzjoni.21

Il-kunyah Għarbi 'Abū 'l-Ṣalībī jirreferi għal kavallier ta' żmien il-Kruċjati jew għal Kristjan kwalunkwe.

Caracausi jislet il-kunjom Scerri mill-Isqalli sciarra 'lite', 'litigio'.23 Għalhekk, indubjament, beda bħala laqam għal xi ħadd pezzakustjoni.

Il-kunjom fil-fatt tnissel mill-kunyah Għarbi 'Abū šawārib (< šārib), b'referenza għal xi ħadd li kellu mustaċċi pjuttost kospikwi.

Vassalli jindika wkoll lokalità b'dan l-isem.

Zahra: < żahra 'fiore', 'fioretto' [665i].

L-isem femminili Għarbi Zah(i)ra, huwa marbut ma' zahra 'fjur (tal-larinġ)', 'blanzun' u b'estensjoni metaforika '(tfajla) sabiħa'; jew ma' zahrā < azhar 'jgħammex', 'jiddi'.

Zerafa: 'giraffa' [680l].

Fl-Għarbi zarāfah tfisser tabilħaqq 'ġiraffa'; u aktarx ilkunjom beda bħala laqam għal xi ħadd b'għonqu twil.

Il-kunjom fil-fatt huwa rifless aferetiku ta' Agresti < Sqalli agresti 'campagnolo', 'persona rustica', oriġinalment laqam għal xi ħadd rozz u bla manjieri.24

Gerhard Rohlfs iltaqa' mal-laqam Rèfulu f'Reggio Calabria, bit-tifsira 'raffica di vento.'25 Min-naħa l-oħra, ma nistgħux ninjoraw il-possibiltà li l-kunjom huma forma ridotta tal-isem personali Raffaello/Raffaele < Ebrajk Bibliku Refael.

Spiteri fil-fatt jista' jkun forma sinkopata tal-kunjom meridjonali Taljan Spitaleri < Latin Medjevali hospitarius 'ospitalier'.26 Madankollu, il-kunjom jista' jkollu tifsiriet oħra marbuta ma' xogħol fil-metall: Spitero jirreferi għal wieħed li jagħmel il-vireg tal-ħadid, filwaqt li Spatari jirreferi għal xi ħadd li jagħmel ixxwabel.27

L-aħħar tliet kunjomijiet huma sintendi ta' nisel Rumanz.

Interpretazzjonijiet meqjusa dubjużi

L-etimoloġiji tal-kunjomijiet f'din is-sezzjoni huma dibattibbli.

Filwaqt li Vassalli jforni spjegazzjonijiet pjuttost affidabbli, studjużi oħrajn jissuġġerixxu alternattivi li huma ugwalment konvinċenti.

Dessoulavy jissuġġerrixi t-tifsira 'maħbub (passjonali)', 'namrat'.28 Il-psewdoThesan (Vocabolario Maltese-Italiano, ca.

1750) jiddefinixxi l-kelma Maltija għaxxaq bħala putanegiare (puttaneggiare).29 Spjegazzjoni alternattiva hija li l-kunjom huwa varjant tal-isem Għarbi Isḥāq (Malti Iżakk) < Ebrajk Yitschak (Yishaq).

Ir-referenzi medjevali għal Presbitero Bartholomeo de Aschac jew de Ysac (1372) jikkostitwixxu glossa li twieżen din it-tieni interpretazzjoni.30 Vassalli jsemmi wkoll it-toponimu Ħal Għaxaq (imma sintendi l-kunjom ippreċieda t-toponimu).31

Għarbi u Ebrajk ab 'missier'.

Vassalli għalhekk jissuġġerixxi li l-kunjom suppost għandu jinkiteb Abab < ab + ab.

Min-naħa l-oħra, teżisti l-possibiltà li hu ta' nisel Grieg, marbut (a) malkunjom Apapis < apápe 'ċikwejra selvaġġa (bl-Ingliż dandelion)', jew (b) malaġġettiv ápappos 'mingħajr missier' < páppas 'missier'.32

Il-kunjom preċiżament huwa r-rifless tal-kunyah Għarbi 'Abū Ḥağar < ḥağar 'ġebel', 'blat' (bi twessigħ semantiku anki 'fortizza').

Caracausi għalhekk jispjega l-kunjom bħala 'padre' + 'pietra'.33 Vassalli jagħti wkoll il-kunjom Ħaġġar (Haggiàr) 'lapidatore', 'chi tira pietre' [243d].

Madankollu, dan il-kunjom qatt ma ltaqjt miegħu fid-dokumenti; nissuspetta li huwa r-rifless aferetiku tal-istess Buhagiar.

Casha (Kasha): < qasgħa 'scodella', 'piatto fondo' [411g].

Din l-interpretazzjoni forsi ma tantx tidher konvinċenti, imma spjegazzjonijiet oħra li ltqajt magħhom ma kkonvinċewnix lanqas.

Mil-lat semantiku u fonetiku, il-verżjoni ta' Vassalli xorta tibqa' l-aktar waħda plawsibbli.

Mill-banda l-oħra, Aquilina jissuġġerixxi l-etimu katkūt 'fellus' (kelma użata fl-Għarbi talLvant Nofsani) u jfakkarna fil-kelma arkajika ketkuti 'wieħed li jsejjaħ lill-flieles jew xi ħadd li hu mdorri jidħaq bl-iskossi', mill-verb onomatopejiku ketket < Għarbi katkata.34 Nazzarda nipproponi, bħala alternattiva, rabta mal-kelma Għarbija ketkuda 'rajjes'.

Spjegazzjonijiet oħra li ġew suġġeriti jinkludu: (a) millGrieg kormós (Għarbi qurma) 'zokk ta' siġra' (minfejn ħareġ il-kunjom Taljan Curmo);35 (b) Curmi, lokalità f'Zafferana Etnea, provinċja ta' Catania, li aktarx ħadet isimha mill-Isqalli curma 'quċċata'; (ċ) mit-Taljan colmo 'fawwara talilma'; u (d) min-nisba tal-provenjenza Għarbi al-kurmī 'xi ħadd mill-Krimea'.36 Vassalli jagħti wkoll it-toponimu Ħal Qormi, imma fir-realtà l-isem tal-lokalità tnissel mill-kunjom, u mhux bil-maqlub.

Fil-fatt il-kunjom jista' jinferixxi t-terminu Għarbi mukallaf 'ikkommissjonat', 'awtorizzat', 'marbut'.

Fil-liġi Musulmana dan it-terminu jirreferi għal kwalunkwe persuna li hija obbligata twettaq id-dmiritjiet reliġjużi mitluba mill-Iżlam.

Aktar plawsibbli huwa l-etimu Għarbi mukallaf 'imħolli wara', aktrax isem mogħti lil tarbija mwielda wara l-mewt tal-missier.37 F'dan il-każ jirrappreżenta l-eżitu partiċipjali ta' kalīfa 'suċċessur'.

Studjużi oħrajn, madankollu, jippreferu jorbtu dan il-kunjom mal-kelma Għarbija muḥallif 'imħallef'.

38 Ir-referenza għal Dr Valerio Michallef (Del Giudice), li ggradwa f'Ruma fl-1563, tidher tapprova din l-interpretazzjoni, almenu fuq livell popolari.39

Psaila (Bsajla): forma diminuttiva ta' basla, allura 'cipolletta', 'cipollina' [58b].40 Probabbilment hawn għandna eżempju ta' etimoloġija folk jew paraetimoloġija, imma safrattant it-tifsira tibqa' elużiva.

Mill-bqija l-kunjom forsi jintrabat mal-kunyah Għarbi 'Abū Sala.

Madankollu hawn min jgħid li huwa ta' oriġini Griega: (a) rifless tal-isem personali Basilia (femminil ta' Basilio);41 jew (b) eżitu tat-terminu qadim ypsilos 'twil' 'għoli' jew tal-kelma psilos 'irqiq'.42 Ebda minn dawn is-suġġerimenti mhi konvinċenti għalkollox.

Interpretazzjonijiet meqjusa żbaljati

L-eżempji f'din is-sezzjoni jixhdu sewwasew il-limitazzjonijiet ta' Vassalli.

L-interpretazzjonijiet tiegħu jidhru pjuttost dgħajfin komparati mas-suġġerimenti fornuti minn speċjalisti oħrajn li ġew aktar tard.

Abela (Habbela): forma Latinizzata ta' ħabbiela (< ħabel) 'funari': [239h].

Ħafna jippreferu jinterpretawh bħala l-forma femminili tal-isem bibliku Abele.43 L-alternattivi l-oħra huma anqas konvinċenti minħabba kunsiderazzjonijiet fonetiċi: (a) l-isem tal-belt Spanjola ta' Avela (magħrufa wkoll bħala Abela, Abila) jew oħra bl-isem ta' Abella (eż.

Abella de la Conca), (b) l-isem tal-belt ta' Abella, provinċja ta' Avellino;44 u (ċ) il-kelma Katalana abella 'naħla'.45

Anki hawn jidher li għandna eżempju ta' etimoloġija folk.

Il-kunjom, għall-kuntrarju, huwa aktarx ir-rifless ta' La Maira jew De Maira, li minħabba diviżjoni żbaljata ġew riinterpretati bħala L'Amaira jew D'Amaira.

Attard: forma korrota tal-kelma arkajika għattār 'aromatario', 'droghiere', 'speziale' [3d, 330h].

Għall-kuntrarju, Attard huwa forma apokopata ta' Attardo/i li tnissel mill-isem medjevali Actardo < Franċiż Qadim Atard < Ġermaniż Qadim Athard, Actard li jħaddan l-elementi Ġermaniċi *atha 'nobbli' + *hard(u) 'qawwi', 'qalbieni'.46 Vassalli jsemmi wkoll it-toponimu Ħ'Attard.

Calleja (Kalleja): < qallejja < qallej 'friggitore' [401g].

Hawnhekk għandna eżempju ieħor ta' etimoloġija popolari.

Calleja huwa aktarx ta' nisel Grieg.

Dan hu każ klassiku ta' miżdiviżjoni – żball ripetut kemm-il darba minn Aquilina.

Il-kunjom fil-fatt tnissel minn D'Armanin(o), mill-forma diminuttiva ta' Armano.

L-etenerarju huwa ċar daqs il-kristall: Darmanin < Darmanino < D'Armanino < Armanino < Armano.

Vassalli jsemmi wkoll l-irħajjal ta' Ħal Manin.

Spjegazzjoni li ftit li xejn tikkonvinċi.

L-aktar żewġ soluzzjonijiet probbbli huma: (a) forma apokopata tal-kunjom Taljan Falzone/Falsone < falso 'falz', 'qarrieqi'; u (b) addatament tal-Franċiż Faucon (Taljan Falcone) 'bies', 'falkun', skont kif jixhdu l-forom arkajiċi tal-istess kunjom De Falcono, Fauczono u Fauczone (l-aħħar tnejn huma forom vokalizzati, au = al).

Galea: forma Latinizzata ta' kelma li fl-ilsien Kaldew tfisser 'revelat' [307c].

Hawnhekk Vassalli, f'mument rari, jidher jantiċipa l-ossessjoni pjuttost patetika ta' Anton Manwel Caruana u Annibale Preca, li fl-iskrutinju tagħhom ta' xi kunjomijiet Maltin riedu akkost ta' kollox jistabbilixxu qrubija, ħafna drabi imsejsa fuq koinċidenza fonetika, ma' elementi lessikali Ebrajċi, Puniċi u orjentali.48 Hu x'inhu Galea jibqa' kunjom problematiku.

Jista' jkollu oriġini Rumanza (jekk jintrabat mal-isem personali Latin Galià li jfisser 'Gallu', 'Franċiż'), Griega (jekk huwa forma mleħħna tal-isem Càlia li jfisser 'attraenti'), jew Semitika (jekk jirrifletti l-isem Għarbi 'Alya (Alia, Aliyah), forma femminili ta' 'āliya 'nobbli', 'sublimi', 'elevat'.

Veru huwa kunjom Semitiku, imma fil-fatt jirrifletti l-isem Għarbi Sa'īd 'hieni', 'ixxurtjat', jew b'anqas probabbiltà l-isem Sayyid < sayyid jew sā'id 'sid', 'rajjes'.

Dan ilkunjom, fil-fatt, għandu oriġini Semitika, u aktarx ġej minn (a) šarīq 'orjentali' (anki 'ġuvni grazzjuż) jew (b) šarīk 'kollega', 'ħabib'.50

Anki dan għandu oriġini Semitika u jintrabat mat-termini (a) at-ṭābūnī 'wieħed li juża forn imħaffer fil-blat biex jaħmi l-ikel jew it-tafal'; jew (b) tabbuni, kelma Siċiljana li tfisser 'fidil', 'baħnan', 'stupidu', imnissla mill-Għarbi ṭābūn 'għoxx'.51 Vassalli jsemmi wkoll l-irħajjal Ħal Tabūni (diġà estint fi żmienu).

Xi osservazzjonijiet oħra

Vassalli jinkludi l-lemmi Għawċi ('Għawdxi': 323d), Għabd-Alla ('qaddej jew ilsir ta' Alla': 329e), Mejlaq ('cultro', 'novacule': 470e-f), Mūlæ ('rajjes': 525m), Sultan ('ħakkiem', 're': 621h-i), u Saraċin ('Sareċen': 593i), imma għal xi raġuni stramba ma jżidx li dawn huma wkoll kunjomijiet Maltin – Gauci, Abdilla, Meilaq, Mula, Sultana, u Serracino.

It-tifsira ta' Mula (mill-Għarbi Mullāh) hija sana, imma jista' jagħti l-każ li l-kunjom tnissel mit-Taljan meridjonali mula (Grieg moulás) 'bagħla' (Ingliż she-mule).

Skont Godfrey Wettinger, il-kunjom Meilak huwa filfatt Malacio (diġà ddokumentat hawn Malta fl-1277), u jirreferi għall-belt Siċiljana ta' Milazzo, provinċja ta' Catania.

Ta' min iżid hawnhekk li Vassalli, fid-dizzjunarju tiegħu, isemmi toponomi Sqallin oħra bħal Trapani [135f], Catania [367f] u Lentini [436f] imma għal darb'oħra ma jikkommettix ruħi dwar il-valur tagħhom bħala kunjomijiet.

L-istess ħaġa tgħodd għat-toponimu Salerno [581m].

Vassalli jinkludi l-kunjom Fantīn imma jżid 'cognome, ma non nostrale' [181g].

Fil-fatt dan il-kunjom ma jokkorrix fl-onomasticon Malti tal-lum.

Isemmi kunjom ieħor li m'għadux jeżisti; dan hu Xara (Xāra), cognementum familiae, bħala terminu ekkwivalenti ta' Sūra, 'xbieha' [628e].52 Anki din tidher interpretazzjoni żbaljata għax il-kunjom fil-fatt jirrifletti l-element topografiku Sqalli sciara, Malti xagħra (< Għarbi ša'rah) 'terra incolta ove cresceno piante selvatiche').

Jispjega l-kunjom Alfiere tajjeb bħala agglutinazzjoni tal-artiklu Għarbi al mal-kelma fāris/fieres 'kavallier' [199g], imma mid-dehra ma indunax li fil-fatt baqa' jeżisti fil-forma vokalizzata Aufieri.

Vassalli jsostni li l-kunjom Magri jista' jkun kalk ta' Dghīf bis-sens ta' 'rqiq',

Madankollu, din hi biss traduzzjoni żbaljata tal-isem Deyf (millGħarbi ḍayf li tfisser 'mistieden').

Wettinger kien sab din il-glossa: Jacobus Magro Deif (iddokumentat fl-1504).53 Dan ifisser li din il-miżinterpretazzjoni kienet ilha tħuf ferm qabel Vassalli li jsemmi wkoll it-toponimu Ħal Dgħif (diġà estint fi żmienu).


Trevor Żahra u s-serjetà tal-Buffu

Trevor Żahra ilu jikteb minn tfulitu.

Ta' xi disa' snin kien diġà beda jħażżeż xi versi; l-ewwel poeżiji tiegħu dehru fiċ-Children's Own fil-ħamsinijiet.

Meta kien fl-aħħar klassijiet tal-iskola sekondarja, ta' xi ħmistax-il sena, Trevor beda jikteb il-famużi Praspar ta' Kunċett u Marinton, sensiela li mbagħad ixxandret fl-ewwel ħarġiet tar-rivista Sagħtar fil-bidu tas-sebgħinijiet.

L-ewwel avventura għat-tfal, Il-Pulena tad-Deheb, dehret fl-1971, filwaqt li sentejn wara ħareġ ir-rumanz umoristiku Is-Surmast (li ħafna snin wara l-awtur innifsu kellu jadattah ukoll għall-palk).

L-ewwel rumanz strettament adult ta' Żahra kien Taħt il-Weraq tal-Palm (1974) li rebaħ żewġ konkorsi letterarji.

Fl-1975 ħareġ ir-rumanz allegoriku Ħdejn in-Nixxiegħa, filwaqt li Is-Seba' Tronġiet Mewwija rebaħ il-Premju Letterarju tal-Gvern għas-sena 1995.

Wara ġew sitt ġabriet impressjonanti ta' novelli – Lubien (1996), Provenz (2000), Sepja (2007), Penumbra (2010), Vespri (2015), u 365 (2018), li kollha kisbu rikonoxximent kritiku u aktar suċċessi fil-Premju Letterarju tal-Gvern.

Madankollu ma nixtieqx naħli dawn il-kelmtejn billi noqgħod ngħid kemm kiteb kotba Trevor jew kemm rebaħ midalji u ċertifikati ta' mertu.

Minflok, irrid ngħid xi ħaġa dwar il-kwalitajiet saljenti tiegħu, sintendi fil-qasam purament estetiku tal-kitba.

Nixtieq, fi ftit kliem, u mingħajr ħafna elaborazzjoni li normalment titlob il-kritika letterarja, nipprova nwieġeb il-mistoqsija: Għaliex jogħġobni Trevor bħala kittieb?

Għaliex Jogħġobni Trevor?

Trevor jogħġobni għax il-fantasija tiegħu taħsdek: L-immaġinazzjoni ta' Trevor taffaxxinani.

Trevor għandu ħabta jbiddel dak li hu familjari f 'dak li mhux; sew meta jaqbad mad-dinja tal-annimali kif ukoll meta jitkellem fuq il-bnieden innifsu, arah jimmanipula, jgħawweġ u jġedded dak kollu li aħna s-soltu mdorrijin bih: (eż.

Il-Ħrejjef ta' Wied Peprina, Il-Ktieb tal-Fenek l-Aħmar, Is-Seba' Tronġiet Mewwija).

Trevor qatt ma jħalli l-affarijiet kif inhuma; quddiemhom dejjem ipoġġi l-filter talfantasija li dlonk taħsdek bl-inventiva tagħha.

Dan l-aħħar Trevor donnu ddakkar minn dak li fiċ-ċirkoli letterarji jissejjaħ ir-Realiżmu Maġiku, li fih sitwazzjonijiet pjuttost realistiċi, meħudin mill-ħajja ta' kuljum, jiġu kkontaminati, biex ngħid hekk, minn aspetti stravaganti, meraviljużi, drabi wkoll grotteski.

(Ara wkoll il-kumment fuq Lubien).

Trevor jogħġobni għax jagħti attenzjoni kbira għad-dettall: Għandu ħabta jakkumula dettalji sinifikanti li jiksbu tifsira partikolari fl-istejjer li jinseġ.

Hawn jidher li kien influwenzat ħafna minn Charles Dickens.

Sew jekk hi libsa ta' mara, sew jekk hu wiċċ ta' xiħ, sew jekk hi xi biċċa għamara antika, sew jekk hi siġra fi ġnien, sew jekk hi qoxra ta' ktieb, Trevor jorqom kull deskrizzjoni b'dettalji ħajjin li janimaw saħansitra l-aktar oġġetti ordinarji.

Trevor għandu sens qawwi ta' osservazzjoni – jaf x'għandu jara, jisma' u jxomm.

Meta jiġi għat-termini tekniċi naf ukoll li jagħmel riċerka skrupluża.

Sew jekk hi tip ta' fjura; sew jekk hu xi avveniment storiku; sew jekk hi xi sengħa tal-imgħoddi, Trevor ifittex fil-kotba ta' referenza jew isaqsi l-esperti relevanti.

F'das-sens anki l-fantasija tiegħu hi 'korretta'.

Trevor jogħġobni għax għandu ħakma assoluta tal-lingwa: Jaf il-Malti fuq ponot subgħajh.

Trevor huwa surmast tal-idjoma Maltija, jaf ilpossibbiltajiet tal-lingwa, iżda fuq kollox jaf ukoll jissogra bil-lingwa.

Anki l-Malti ma jħallihx kif sabu; minflok jilgħab bl-istruttura talfrażijiet u tas-sentenzi; joħloq kelmiet u espressjonijiet ġodda; u kemm-il darba jazzarda joħroġ mir-riġidità tal-grammatika.

Trevor huwa wkoll poeta tal-kelma.

Jaf jagħni l-kelma b'tifsiriet ġodda, jaf ukoll li l-fruntiera bejn il-proża u l-poeżija ilha li nħallet; naħseb li hu għalhekk li Trevor m'għadux jippubblika kotba tal-versi; il-poeżija tiegħu tinsab fin-novelli u fir-rumanzi.

Trevor jogħġobni għax il-bir tal-memorja tiegħu hu bla qiegħ: Ikolli ngħid li Trevor kellu tfulija kkulurita ġmielha għax ħafna mill-ġrajjiet

li joħloq huma ispirati minn esperjenzi jew tifkiriet tal-imgħoddi.

Fuq qrabatu u n-nies tar-raħal fejn trabba għandu elf aneddotu x'jirrakkonta; jiftakar x'kienu jieklu u jilbsu, x'kienu jħobbu u ma jħobbux, x'kien ilferħ u s-saram tagħhom, x'kien jhennihom u jkiddhom, u l-kumplament.

F'kull storja hemm ħjiel ta' awtobijografija, sintendi mbagħbsa middoża ġeneruża ta' fantasija li semmejna qabel.

L-essenza ta' dan it-talent kienet distillata b'mod impekkabbli fl-awtobijografija tiegħu Il-Ġenn li sżommni f'sikkti (2008), li jien sibt ruħi fiha bħal Pilatu fil-Kredu.

Trevor, finalment, jogħġobni għax hu komdu f 'kull burdata: M'għandux burdata waħda; jaf jifqgħek bid-daħk daqskemm jaf jissussak emozzjonalment.

Jaf ikun serju, umoristiku, ironiku u drammatiku.

Ilmedda ta' sensazzjonijiet u passjonijiet fix-xogħlijiet tiegħu hi tassew vasta.

Hawn awturi li jistabbilixxu formula u ma jkunux iridu jitilqu minnha.

Trevor jippreferixxi jdewwaqna ftit minn kollox; xi kultant idewwaqna l-ħelu u xi drabi wkoll il-morr.

Jekk hemm ħaġa li Trevor qatt ma dewwaqna hi l-banalità.

Anki fil-mumenti farseski tiegħu, Trevor ma jafx ikun frivolu; anki fiċ-ċajt tiegħu hemm il-ħsieb.

Il-buffu fi Trevor għandu l-lat serju tiegħu.

Ġabra ta' Kummenti Essenzjali fuq xi Kotba Tiegħu

Lubien (1996)

Meta ngħidu li b'dawn in-novelli Żahra jaqbad mal-fantastiku, inkunu ftaħna argument sħiħ għax il-fantastiku, lil hinn mis-semantika taddizzjunarju, għandu tifsira speċifika bħala ġeneru letterarju.

In-narrattiva fantastika, ħafna drabi, tinvolvi nies bħalna li jabitaw fid-dinja reali; iżda dawn, f 'daqqa waħda, iħabbtu wiċċhom ma' ħwejjeġ inspjegabbli.

Biss Tzvetan Todorov fil-ktieb tiegħu The Fantastic iżid kriterju essenzjali li fiddinja tal-ġeneru hu sine qua non – l-ambigwità.

Il-fantastiku jeżisti appuntu fl-eżitazzjoni ta' persuna li taf biss il-liġijiet tan-natura waqt li qed taffronta avvenimenti sopranaturali.

Din l-eżitazzjoni ma tridx tkun biss tal-karattri jew tan-narratur fil-ġrajja nnifisha, iżda tal-qarrej ukoll.

(Jekk il-qarrej ma jesperjenzax l-istess ambigwità, allura l-fantastiku ma jreġix).

Todorov jgħid li l-fantastiku hu mħaxken bejn żewġ ġeneri oħra li huma l-misterjuż (the uncanny) u l-meraviljuż (the marvelous).

Jekk tinħall l-ambigwità, nitbiegħdu mill-fantastiku u nidħlu f 'xi wieħed minn dawn il-ġeneri ġirien.

Il-fantastiku ġenwin la joffri soluzzjoni naturali, xjentifika, jew psikoloġika u lanqas jikkommetti ruħu favur is-sopranatural.

Jibqa' jsostni l-ambigwità sal-aħħar; meta tagħlaq il-ġrajja, l-ambigwità tibqa' hemm.

Xbieha xierqa li tillustra din il-qagħda hija dik tal-ekwilibrista li jibqa' sospiż fuq il-ħabel stirat mingħajr ma jegħleb naħa jew oħra.

It-titlu ta' din l-antoloġija hu sinifikanti.

Lubien tfisser 'mniegħes' jew 'imtaqqal bin-ngħas' (drowsy); min hu lubien qiegħed sewwasew fi stat ambigwu, bejn rieqed u mqajjem, fuq il-fruntiera bejn il-konxju u l-inkonxju, bejn is-sensibbiltà u l-ħolm, u allura bejn ir-realtà u l-fantasija.

(Ma jistax jonqos, għalhekk, li din il-kundizzjoni ġġorrna lejn l-għalqa tal-psikoloġija).

Il-fantasija ta' Żahra xi drabi tidher tersaq lejn il-konvenzjonijiet tarrealiżmu maġiku, terminu ġeneriku li għalkemm qabad sew fiċ-ċirkoli letterarji, mhux lakemm tiddefinih b'mod preċiż.

Mhux biss min jiddefinixxi jkun qiegħed jillimita, iżda xogħol letterarju ġdid (u validu) aktarx jisfida, jikkoreġi jew jimmodifika l-fruntieri tal-istess ġeneru.

Għaldaqstant, waqt li l-ġeneru jibqa' jżomm qalba komuni, il-ħin kollu qiegħed jgħawweġ u jġedded il-qafas tiegħu.

Il-ġeneru hu kkaratterizzat mill-ġustapożizzjoni ta' rappurtaġġ realistiku u affidabbli ma' fantasija stravaganti, fejn il-meraviljuż (skont kif fehmu Todorov) jitħallat mal-kwotidjan.

Ir-realiżmu maġiku jħaddan ċerta dispożizzjoni kapriċċuża u umoristika.

Gabriel Garcia Marquez qal li tista' ġġiegħel lin-nies jemmnu kollox jekk tgħidu b'mod konvinċenti.

Temi komuni huma: ir-relattività tal-verità, it-tirannija taddestin, u l-ġlieda kontra l-assolotiżmu u kull għamla ta' ċertezza.

L-element fantastiku ta' Żahra jista' jidher aktar 'realistiku' għax illocus jew l-ambjentazzjoni tar-rakkonti tiegħu hu sewwasew id-dar jew imkejjen familjari f 'raħal tipiku Malti u mhux f 'xi bosk waħxi jew kastell abbandunat bħal dawk tar-rumanzi gotiċi.

Fost in-novelli tiegħu forsi l-aktar li joqorbu lejn l-ispirtu tal-ġeneru hemm 'Il-Ħanut tal-Ħelu' (issensiela ta' kumbinazzjonijiet esaġerati li jwasslu għall-mewt ta' Anġla, ilkatavri jipprotestaw taħt il-kaptelli, eċċ.), 'Is-Siġra taż-Żebbuġ' (Dun Pawl jitkellem fit-tebut, il-ħajja awtonoma tas-siġra, eċċ.), u 'Bizzilla Sewda u Weraq tal-Liedna' (l-istatwa titkellem fiċ-ċimiterju, iċ-ċipressa tittanta lillmejjet, eċċ.).

Walter Pater kien iddefinixxa r-Romantiċiżmu bħala "strangeness added to beauty".

Fil-ktieb The Western Canon, Harold Bloom jgħid li dal-kliem, tabilħaqq, għandu jgħodd għal kull letteratura; anzi jsostni li l-kriterju ewlieni li jsawwar xogħol validu hu l-istramberija.

Xogħol stramb hu xogħol devjanti, eċċentriku, stravaganti, kapriċċuż.

Xogħol stramb jitbiegħed minn dak li hu familjari; jitbiegħed mill-formula u mill-platitudni.

F'dal-kuntest ma nistgħux ninjoraw il-kunċett seminali ta' stranjament, mgħammed minn Shklovsky u mħaddan bħal kredu mill-formalisti Russi u d-dixxipli tagħhom.

Meta taqra n-novelli ta' Żahra bilfors li se tiltaqa' ma' xi ħaġa stramba; xi ħaġa li taħsad; xi ħaġa li tbiegħdek mill-aspettazzjonijiet tas-soltu.

Irrealtà li titfaċċa f 'xogħlu hi dejjen realtà mbagħbsa, xi drabi b'elementi fantastiċi u meraviljużi, xi drabi bil-memorja li issa ċċajpret, xi drabi blingastar mistifikanti tal-preżent mal-passat jew tal-veru mal-mistħajjel.

Fi ftit kliem Żahra ma jħallix l-affarijiet kif inhuma sewwasew għax l-affarijiet ma jarahomx u ma jifhimhomx kif jarahom u jifhimhom ħaddieħor.

Wara kollox l-iskop tal-letteratura fittizja hu li din tissodisfa n-neċessità li nistagħġbu u noħolmu.

F'din l-antoloġija l-aktar motiv li jispikka, bla dubju ta' xejn, huwa s-sess; ħafna min-novelli ta' Żahra huma kkargati b'doża erotika mhux tas-soltu.

Din mhijiex eżattament xi ħaġa ġdida fl-opra tiegħu, iżda hawn donnha sabet espressjoni aktar espliċita u sostenuta.

Wieħed, għalhekk, ma jistax jirreżisti t-tentazzjoni li jaqra dawn ix-xogħlijiet ġodda ta' Żahra f 'termini Freudjani.

Jitilgħu fil-wiċċ suġġerimenti ta' repressjoni, sadomażokiżmu, u libido infantili; ir-rażan tipiku ta' ambjent Kattoliku bħal jitlef il-ġlieda mal-istinti karnali u l-pjaċiri tal-ġisem.

Żahra, mingħajr sens ta' inibizzjoni, il-ħin kollu jikkonċentra fuq iz-zoni eroġeni tal-bniedem bħas-sider, il-fomm u l-kuxxtejn.

F''Gorgonzola', ilmara miżżewġa tagħmel eloġju fuq ix-xofftejn għaslija u s-swaba' lussurjużi ta' żewġha; f ''Post Battal', Frans jiddeskrivi b'mod l-aktar libidinuż ixxofftejn u l-kuxxtejn irreżistibbli ta' Ġola; f ''Il-Qrieqen', it-tifel jogħxa blgħafsa ta' sider kuġintu Hilda.

L-attività sesswali li tispikka tul il-ktieb kollu mhijiex biss voraċi iżda wkoll devjanti.

F''Anġlu Abjad', ix-xebba, bit-tħakkik tas-saqajn minn taħt il-mejda u bl-ilbies skullat tagħha, tagħmel minn kollox biex tipprovoka lillmedium li suppost qiegħed jipprova jikkomunika mal-ispirtu ta' missierha.

F''Ir-Riħ Li Jokrob Waħdu', il-pittur Nicolo Armani kemm-il darba jitlaq il-pinzell u t-tila biex joqgħod jitkagħbar mal-qiegħa tal-art ma' Belinda l-mudella.

F''Xaħxieħ Vjola', Turu, f 'estru ta' ġenn, jistupra 'l martu fuq il-bejt bil-bombi neżlin waqt ħbit mill-ajru.

Fl-istess novella naqraw birrelazzjoni lesbika bejn Franġiska u z-zija Betty li jinqabdu għarwenin flistess sodda "għarqanin xraba u ggranfati ma' xulxin."

Id-deskrizzjonijiet ta' Żahra ħafna drabi huma espliċiti u mħawra, imfasslin mingħajr wisq qima lejn is-suxxettibbiltà ta' ħaddieħor.

Provenz huwa meditazzjoni fuq il-kapriċċi sesswali tal-bniedem, fuq ilkapriċċi tal-memorja, fuq il-kapriċċi tat-tfal u tal-kbar, u fuq il-kapriċċi talħajja inġenerali.

F''Gorgonzola' Żahra jirrifletti fuq is-sens ta' kontinġenza li donnha tiddetta l-ħajja.

Sensiela ta' kumbinazzjonijiet ilaqqgħu ġuvni u tfajla li eventwalment jiżżewġu u jinqabdu f '"ċirku-vizzjuż-kattiv-inkejjuż" li jfakkrek fir-rota eterna tad-dannazzjoni li kien iħobb isemmi Nietzsche.

Kollox idur madwar il-frażi kruċjali "li kieku", li tista' tissuġġerixxi li l-ħjut li jsawru l-korsa ta' ħajjitna jintisġu biss bl-element taċ-ċans.

Fl-univers ta' Żahra, id-destin jirkeb fuq kull ħjiel ta' rieda ħielsa.

L-aktar storja li tenfasizza das-sens ta' fataliżmu hi 'Ir-Riħ Li Jokrob Waħdu'.

Il-mużiċist Lino Darmanin isib rumanzett qadim, mhux mitmum, li b'għaġeb kbir tiegħu jipprofetizza ħajtu stess.

B'hekk jintebaħ li kulma għadda minnu kien premeditat minn xi qawwa sopranaturali; li hu ma kellu ebda setgħa fuq kulma ġralu.

Kif jgħidu l-Għarab: Kollox miktub!

Il-ħajja forsi hi kontinġenti iżda l-kitba ta' kwalità żgur li mhijiex.

Ilkitba hi frott ta' deliberazzjoni, ta' kalkolu, ta' tirqim u reviżjoni, anki jekk b'element ta' sogru meqjus.

In-novelli ta' Żahra huma strambi għax iħalltu l-meraviljuż mal-mundan, iħalltu ċ-ċajt mas-serjetà, iħalltu l-emozzjoni mar-riflessjoni.

Żahra jaf jiddisturba daqskemm jiddeverti.

Jaf id-differenza bejn il-popolarità u l-popoliżmu, bejn l-intelliġenza u l-intellettwaliżmu, bejn is-sentiment u s-sentimentaliżmu.

Provenz (ir-riħ) jista' jkun riħ mejjet li jinqala' minn imkien, iżda Provenz (il-ktieb) hu xogħol ħaj u nafu minn fejn ġie.

Il-ktieb Penumbra għoġobni immens u nikkitni immens fl-istess nifs.

It-ton hu krepuskulari u malinkoniku… hu xhieda ta' awtur li donnu qed jifhem li r-rebbiegħa u s-sajf għaddew u daħlet il-ħarifa (jekk mhux ix-xitwa), u li d-dawl tal-ġurnata għoddu għeb u wasal il-ħin tal-għabex.

Il-kelma 'penumbra' hi tassew sinifikattiva.

Tfisser 'nofs dlam', 'sfumatura li taħbat nofs triq bejn id-dawl u d-dlam'.

Tfisser ukoll 'l-aħħar ħjiel ta' dawl qabel ma jibda l-vera dlam'.

Fl-ewwel novelli tal-ktieb, bħal 'L-Għanja tal-Milied tal-Bieraħ', 'Insomnja', 'Meta Tagħmel l-Ewwel Xita', 'Vjaġġ' u 'Funerali', Trevor jitkellem fuq nies emozzjonalment feruti li jgħixu taħt sema vistuż; li jixorbu kafè iswed, morr tosku; li jqattgħu ħinhom fid-dlam iħarsu filvojt; li joqogħdu josservaw il-funerali; li huma konxji li m'għadx fadlilhom x'joħolmu.

Altru li Trevor hu awtur meditattiv u li għandu xi ħaġa aktar profonda xi jgħid lil hinn minn sempliċi rakkont.

Ma naħsibx li Trevor illum, f 'dan l-istadju ta' ħajtu, hu preokkupat daqstant bil-kontijiet tad-dawl u l-ilma… hu wisq medhi bil-kontijiet li jrid jagħmel ma' ħajtu – kontijiet li jolqtu s-suċċessi u anki l-fallimenti tiegħu, kontijiet li jolqtu r-relazzjonijiet mal-għeżież tiegħu, kemm ħajjin kif ukoll mejtin.

L-aħħar riflessjoni: ikolli ngħid li l-ossessjoni bir-realiżmu soċjali u l-impenn politiku xekklu ħafna l-iżvilupp tal-proża fittizja f 'Malta.

Irrakkont realistiku-politiku jaħseb f 'din id-dinja biss.

Jaħseb fuq il-problemi t'hawn biss; jaħseb wisq fuq il-ħobż u x-xogħol – ippermettuli ngħid jaħseb wisq fuq l-għoli tal-ħajja u t-traffiku fit-toroq.

U fil-frattemp jinsa l-ispirtu.

Kemm jogħġobni l-film Cadaveri eccellenti ta' Francesco Rosi, ibbażat fuq ir-rumanz ta' awtur favorit tiegħi, Leonardo Sciascia.

Hu film politiku għax jitkellem fuq il-qtil tal-maġistrati u r-reazzjoni faxxista tal-istat.

Imma kemm hi sabiħa x-xena inizjali tal-film meta maġistrat xiħ għakka jinżel fil-kripta tal-knisja u b'reverenza kbira joqgħod iħares lejn l-iskeletri mmermrin.

Ilmaġistrat ukoll qed jagħmel il-kontijiet ma' ħajtu qabel imut huwa wkoll.

U hawn jerġa' jidħol Trevor li ċertament ma jabbandunax il-ħarsa fuq l'al di là.

Jien ninterpreta l-interess ta' Trevor fis-sopranatural u l-makabru bħala prova ta' awtur li ma jeskludi xejn, lanqas il-mhux-magħruf.

Novelli bħal 'Gerita', 'The Wonder of You', u 'Kemm Għandek Għajnejn Sbieħ', possibbilment l-aħjar novelli f 'din l-antoloġija ġdida tiegħu, jilagħbu logħba intriganti bejn ir-realtà li tidher u realtà oħra moħbija.

Il-gost talbiża' jitħallat mal-ansjetà li ma nafux x'hemm sewwasew lil hinn mid-dinja li naraw b'għajnejna u mmissu b'idejna.

Spettru qed jaħkem lil Malta – l-ispettru tal-opinjoniżmu: il-fenomenu tal-bniedem maħtur minnu nnifsu biex jitkellem u jqasqas fuq kull ma qiegħed jiġri madwarna.

Sintendi, m'hemm xejn ħażin li wieħed ikollu opinjoni, aktar u aktar jekk din tkun opinjoni infurmata; il-ħażin hu li l-opinjonista tal-media nbidel f 'tuttologu.

Din il-kelma, neoloġiżmu jekk tridu, ma ssibhiex fid-dizzjunarji ta' Aquilina u Serracino-Inglott; isselliftha mit-Taljan biex niddefinixxi persuna li tifhem, jew aħjar jidhrilha li tifhem, f 'kollox.

Mela tuttologu huwa teologu, soċjologu, ekonomista, politiku, edukatur, lingwista, kritiku letterarju, u l-bqija fl-istess nifs.

F'dan is-sens il-Kavallier Giordimaina, il-protagonist illustri fil-ktieb il-ġdid ta' Trevor Żahra, huwa eżempju limpidu ta' dak li qed nipprova ngħid.

Il-Kavallier tagħna għandu opinjoni fuq kollox: fuq il-veġetarjaniżmu, fuq iċ-ċelebat tal-qassisin, fuq il-logħob tan-nar, fuq il-proġett tal-Belt Valletta, fuq iċ-ċensura, fuq il-Eurovision, fuq l-arti moderna, u saħansitra fuq it-tattoos, iċ-chewing gum u l-ħxejjex mediċinali.

Il-ktieb ta' Trevor jieħu l-forma ta' sensiela ta' taħditiet jew saġġi miktubin appuntu millKavallier Giordimaina: anzjan għażeb, attiv f 'diversi għaqdiet reliġjużi, ċiviċi u kulturali, u mogħni b'arja inkontrollabbli ta' superjorità morali u intellettwali.

Jikkwotalek il-Bibbja u s-Santi Padri; isemmi enċiklopedija sħiħa ta' artisti, kantanti u kompożituri; jaf b'Van Gogh u Paganini, daqskemm b'Emile Zola u Humphrey Bogart; jaf bl-allat tal-mitoloġija klassika daqskemm bl-għerien ta' Altamira; jaf bid-Da Vinci Code daqskemm bil-Facebook.

Minn daqshekk il-kavallier tagħna huwa bniedem tassew eklettiku, imma miskin m'għandu ebda sens ta' qies u bilanċ, hekk kif m'għandu ebda sens ta' ġudizzju li tista' tgħidlu koerenti.

F'waħda mittaħditiet tiegħu jgħidilna li l-mobile huwa żatat mill-kbar, imma ma jifhimx li l-akbar żatat huwa hu nnifsu.

L-egoċentriżmu tiegħu ma jħallihx jintebaħ li huwa dinosawru, miftum minn kull kunsiderazzjoni pragmatika.

Tiftakruha x-xena fid-dramm Hamlet, meta d-deffiena jaqilgħu l-fdalijiet tal-buffu Yorick; huma jgħidu hekk fuqu: a fellow of infinite jest, of most excellent fancy.

Ippermettuli ngħid l-istess ħaġa fuq buffu ieħor – ħaj din id-darba – Trevor huwa bniedem ta' ħlieqa bla tarf u ta' immaġinazzjoni eċċellenti.

Il-ktieb tiegħu litteralment jifqgħek bid-daħk.

Imma kif dejjem qbilna jiena u Trevor, id-daħk m'għandux ikun frivolu jew fieragħ.

Id-daħk kapaċi jkun arma versatili biex iniggeż u jekk hemm bżonn anki jferi.

Iċ-ċajt ta' Żahra f 'dan il-ktieb jaqa' appuntu f 'din il-kategorija.

Hu ċajt li jirredikola r-reliġjon fundamentalista u kull xorta ta' orjentament assolutist.

Joqros lillġenituri, lill-għalliema, lill-politiċi, u lill-irjus il-kbar kollha li jidhrilhom li aħna ma nafu xejn u għalhekk għandna nagħtu widen għal dak li għandhom x'jgħidulna, bħallikieku huma l-unika portavuċi tal-verità jew addirittura l-oraklu ta' Delfi.

Imma fuq kollox il-ktieb jissarraf fi kritika ħarxa kontra t-tuttoloġija – kontra l-prużunzjoni u l-pretensjoni.

Il-buffu għaqli qed jgħidilna: Min jifhem fil-moda jew fl-arkett jew fil-bolli għandu joqgħod attent qabel jitkellem fuq l-ekonomija u l-liġi, u min jifhem fit-temp jew fit-trobbija tal-fniek jew fil-kultivazzjoni tal-kakti għandu jaħsibha darbtejn qabel ma jippronunzja ruħu fuq il-pedagoġija u l-mediċina.

Tassew jaf xi jgħid dal-buffu!

X'inhuma t-temi ewlenin ta' dan il-ktieb?

Fuq xiex inhu Vespri? – essenzjalment fuq żewġ affarijiet: fuq il-ġenn tal-imħabba u fuq l-omnipreżenza tal-mewt – iż-żewġ temi l-kbar tal-letteratura jkolli ngħid.

Meta ngħid li Trevor jikteb fuq l-imħabba rrid infisser li jikteb ukoll fuq it-temi kollaterali tad-dellirju sesswali u l-fantasija erotika; u meta ngħid li Trevor jikteb fuq il-mewt, irrid infisser ukoll li jikteb fuq it-temi kollaterali tax-xjuħija u l-krepuskolu tal-ħajja.

Din hi d-dikotomija ta' bejn dawk li l-Griegi tal-Qedem u l-psikoloġi tal-lum isejħu l-eros u t-thanatos – il-ġlieda eterna bejn l-istint tas-sopravivenza u l-prokreazzjoni u l-istint tat-tixjin u l-ħasda tal-ħajja; anki jekk b'mod l-aktar morbuż iż-żewġ poli jintrabtu flimkien.

Hawn min, fil-fatt, sejjaħ l-att sesswali bħala the little death.

Imma hawn mhux lok li nagħmel xi teżi fuq Freud.

Nibda bl-ewwel tema – l-imħabba u s-sess.

Jiġuni f 'moħħi dawn ixxbihat: il-protagonist tan-novella 'Id-Dramm' jikkummiedja ma' waħda mill-atturi wara l-kwinti bejn xena u oħra tad-dramm; fin-novella 'Ċenturjun' naqbdu mara miżżewġa titqalleb fis-sodda ma' raġel ieħor filwaqt li żewġha qiegħed jipparteċipa fil-purċissjoni solenni tal-Ġimgħa l-Kbira liebes b'orgolju kbir ta' ċenturjun Ruman; insemmu wkoll il-ġuvni li jistħajjel lilu nnifsu inviżibbli (appuntu fin-novella 'Inviżibbli') biex ikun jista' jidħol bla ma ħadd jintebaħ fil-kamra tas-sodda tat-tfajla li kien jixxennaq għaliha mill-bogħod u b'hekk ikun jista' jaraha kif qatt ma seta' jaraha.

Kultant dawn il-fantasiji erotiċi jieħdu xejra insidjuża bħall-ħolm inċestuż li jibda jkollu ġuvni ftit wara l-mewt ta' ommu fin-novella 'Omm', jew fil-viżjonijiet nekrofiliċi li ġuvni ieħor jibda jkollu ta' tfajla liebsa l-iswed idoqq il-vjolinċell f 'kamartu fin-novella 'Mill-Erbgħa ta' Filgħodu'.

Is-sess fin-novelli ta' Trevor kapaċi jkun makabru daqskemm farsesk, kapaċi jkun ġentili u affettwuż daqskemm kapaċi jkun selvaġġ u inkwetanti.

Induru għat-tieni tema… Schopenauer kiteb hekk: "Kieku ma teżistix ilmewt la kienet teżisti l-poeżija u lanqas il-filosofija."

X'lok hemm li noħolqu l-opri tal-arti jew li noqogħdu nimmeditaw fuq is-sinifikat ta' ħajjitna kieku konna eterni?

Quddiem dal-misteru kbir ninfexxew niktbu u nehwdnu, nehwdnu u niktbu… biex forsi nsibu xi għamla ta' spjegazzjoni jew sens.

Finnovelli ta' Trevor il-mewt verament saret omnipreżenti – osservazzjoni li diġà għamilt meta ppreżentajt l-aħħar ġabra ta' novelli tiegħu (Penumbra).

U kif għedt diġà jekk ma jitkellimx direttament fuq il-mewt jitkellem fuq il-preludju tagħha.

F''Mixja' niltaqgħu ma' raġel ta' 86 sena li digà difen tnejn minn uliedu u li jitkellem fuq l-unitilità ta' għomor twil; fin-novella 'The Journey' niltaqgħu ma' raġel li jmut fis-sala taċ-ċinema fejn qatta' snin twal jinnamra mal-atturi divinament sbieħ ta' Hollywood, imqar jekk kien jarahom biss fuq il-liżar; f ''Ittra liz-Ziju', anki jekk miktuba b'mod semiumoristiku, izziju tat-titlu issa jinsab taħt sitt piedi trab ikkundannat għal dejjem jisma' l-mużika li kien tant jaborri; fin-novella 'Pjanu', is-Sur Pawl, li xi darba kien pjanist ċelebri, bħal jimtela bl-entużjażmu meta fis-sala tad-dar tal-anzjani fejn kien irtira jdaħħlu pjanu babygrand; imma minflok jitħajjar jiftħu u jdoqqu, jinħakem minn biża' kbir għax jistħajlu 'tebut vojt jistenna katavru'; fin-novella 'Twiebet', l-awtur ipinġilna xena surreali ta' serbut twiebet mexjin mal-wied tax-xita wara li l-għargħar ikun kaxkarhom mill-ħanut tarraħal; f ''Ritratti' l-awtur ifakkarna fid-drawwa biżarra tal-imgħoddi meta kienu jieħdu ritratti tal-mejtin weqfin dritti u lebsin pulit imwieżna minn qrabathom qabel il-funeral.

Ma' dan inżid l-enfasi fuq l-irqad bħala prolessi tal-mewt, nofs triq bejn il-ħajja u l-mewt.

Kif naqbad niddeskrivi Vespri f 'paragrafu wieħed – huwa fantażmorġja ta' erwieħ, ta' ħolm stramb, ta' ġonna msaħħra, ta' djar misterjużi, ta' ħrejjef li jinfiltraw fil-ħajja reali, ta' fantasiji erotiċi, ta' memorji li qed jiċċajpru, ta' intimazzjonijiet gotiċi, ta' xewqat mhux mitmuma, ta' ġrajjiet bla definizzjoni ċara, ta' mħabbiet eċċentriċi, ta' ħajjiet destinati għall-qirda.

Imma, forsi b'ċertu swied ta' qalb, naħseb li fl-aħħar mill-aħħar, jekk tagħsar kollox, Trevor bħal irid jgħid frażi waħda biss: Qed noqorbu!

Ma nafx kif Trevor iħares lejn ix-xogħlijiet tiegħu wara li jtemmhom; biss ħaġa waħda hi ċerta – li hu marid bil-vizzju tal-kitba.

Jalla jibqa' b'dal-vizzju.

Jalla jibqa' jikteb u jalla jibqa' jemmen li l-aħjar ktieb tiegħu għadu ma kitbux!

Trevor m'għandux għalfejn jitkellem fuq il-kotba tiegħu – il-kotba jaħsbu u jitkellmu għalih!