Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta

Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta

It-tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta hu t-tim nazzjonali tad-dixxiplina sportiva tal-futbol ta' Malta u hu kkontrollat mill-Malta Football Association.

Iffurmat fil-bidu tas-seklu għoxrin, it-tim naqas li javvanza għal xi fażi finali ta' kompetizzjoni internazzjonali.

Sa Settembru 2011, in-nazzjonal Malti rnexxielu jikseb biss erba' rebħiet kompetittivi.

Minkejja prestazzjonijiet qalbiena kontra timijiet iktar kwotati, speċjalment matul is-snin sebgħin u tmenin, ir-rendiment tat-tim fis-snin riċenti naqas drastikament, b'Malta titlef diversi postijiet fil-klassifika dinjija tal-FIFA, bl-aħħar aġġornament ippoġġieha fil-134 post.

L-infiltrazzjoni tal-logħba tal-futbol ġewwa l-Gżejjer Maltin taf il-bidu tagħha matul iż-żmien meta Malta kienet kolonja Brittanika.

Jidher li l-ewwel partita ntlagħbet fl-4 ta' Marzu 1882 bejn is-suldati tal-gwarniġjon u l-inġiniera rjali.

Aktar ma bdew jintlagħbu logħbiet, flimkien mal-fundazzjoni ta' klabbs ġodda bħall-Floriana u St. George's, dan kollu għen biex il-futbol ikompli jikseb ċerta popolarità.

Wara li l-federazzjoni Maltija tal-futbol ġiet stabbilita biex tkun tista' tikkontrolla l-attivitajiet sporitvi li jikkonċernaw il-futbol, din il-federazzjoni tat il-ħajja lit-tazza nazzjonali.

Iż-żmien ta' qabel it-Tieni Gwerra Dinjija, jibqa' mfakkar għan-numru ta' klabbs prominenti li żaru l-gżejjer matul iż-żmien tal-Milied għat-turnej li ġew ospitati f'Malta.

Is-snin ħamsin raw id-debutt tat-tim nazzjonali Malti fix-xena internazzjonali, meta Malta lagħbet l-ewwel partita internazzjonali kontra l-Awstrija, nhar il-Ħadd 24 ta' Frar 1957.

Il-federazzjoni Maltija ħatret lil Joe Griffiths bħala l-kowċ nazzjonali għal dan l-ewwel konfront, u għamlet stedina lir-referi internazzjonali Taljan Vincenzo Orlandini (li kien irrefja l-finali tat-Tazza tad-Dinja tal-1954) sabiex jikkontrolla l-logħba.

Quddiem attendenza uffiċjali ta' 17,421 persuna ġewwa l-Empire Stadium tal-Gżira, it-tim Malti mar 3–0 minn taħt bi tnax-il minuta mit-tmiem.

Rimonta fl-aħħar minuti wassal biex Malta tnaqqas id-distakk għal gowl wieħed biss, b'żewġ gowls fi tliet minuti ta' Tony Cauchi u Sammy Nicholl.

Finalment, l-Awstrijaċi irreżistew l-aħħar assalti biex ħarġu rebbieħa 3–2.

Wara serje ta' partiti ta' ħbiberija li fost oħrajn kienu jinkludu l-pari prestiġjużi ta' 0–0 u 1–1 mat-tim nazzjonali Tuneżin u dak Norveġiż rispettivament, flimkien mar-rebħa ta' 1–0 kontra l-istess Tuneżija, il-federazzjoni Maltija ssieħbet mal-assoċjazzjoni internazzjonali tal-FIFA (1959) u mal-UEFA (1960).

Dawn is-sħubiji taw stampa ġdida lill-futbol Malti.

Malta applikat biex tieħu sehem fil-Kampjonati Ewropej u d-debutt f'kompetizzjoni internazzjonali wasal il-Ħamis 28 ta' Ġunju 1962 meta lagħbet kontra d-Danimarka.

Bis-sistema wżata dakinhar kienet dik ta' żewġ partiti (barra u ġewwa darek) bir-rebbieħ jgħaddi għar-rawnd suċċessiv, Malta sofriet f'Kopenħagen, telfa ta' 6–1, waqt li ġewwa l-Gżira, Malta tilfet bl-iskor minimu ta' 3–1.

Id-Danimarka għaddiet għar-rawnd tal-aħħar sittax bi skor aggregat ta' 9–2.

It-tim nazzjonali Malti kellu jistenna tmien snin oħra biex jidher għal darb'oħra fix-xena internazzjonali.

Dan wasal dejjem fil-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 1972.

Din kienet l-ewwel darba li Malta ħadet sehem f'fażi tal-gruppi, li kienet ġiet adottata mill-UEFA għall-ewwel darba fil-kwalifiki għall-edizzjoni tal-1968.

Malta spiċċat fi grupp tqil li kien jinvolvi lill-qawwa tal-Ingilterra, li kienet għadha kemm ġejja minn eliminazzjoni fil-kwarti tal-finali fit-Tazza tad-Dinja 1970, il-Greċja, li bħal Malta kienet qatt ma dehret f'ebda fażi finali, u l-Iżvizzera, li minkejja li fil-kwalifiki tat-Tazza tad-Dinja kienet dejjem tkun fost dawk kwalifikati, f'dik Ewropea dejjem ħassitha diffiċli.

L-ewwel sett ta' tliet partiti taw riżultati prestiġjużi, fejn minkejja li kisbet biss punt wieħed, laqtet biss erba' gowls u skorjat tnejn.

Però l-folja nbidlet mal-bidu tat-tieni rawnd, hekk kif Malta sofriet tliet telfiet u laqtet tnax-il gowl mingħajr ma tagħti ebda risposta.

Malta spiċċat l-aħħar b'punt wieħed biss miksub fl-ewwel partita kontra l-Griegi.

Din kienet l-ewwel parteċipazzjoni ta' Malta f'fażi ta' kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja, bil-fażi finali kienet se tiġi ospitata fil-Ġermanja.

Malta ittellgħet fi Grupp A flimkien mal-Awstrija, l-Iżvezja u l-Ungerija.

Din il-kampanja ma tantx kienet ta' suċċess hekk kif Malta ma ġabet ebda punt u skurjat gowl wieħed fl-aħħar logħba.

It-tielet parteċipazzjoni ta' Malta fil-fażi preliminarja tal-Kampjonati Ewropej waslet għall-edizzjoni tal-1976.

Il-Grupp 8 ta' Malta kien jinvolvi lill-Ġermanja tal-Punent, li kienet għadha kemm ġejja mit-trijonf fit-Tazza tad-Dinja tal-1974 u aktar qabel ir-rebħ tal-Kampjonati Ewropej tal-1972, u kif ukoll għat-tieni darba konsekuttiva f'din il-kompetizzjoni mal-Greċja u l-Bulgarija.

Din il-fażi tibqa' memorabbli għal Malta fejn minbarra prestazzjonijiet tajbin ġewwa darhom, huma rnexxielhom jiksbu l-ewwel rebħa kompettiva fl-istorja, u din waslet nhar it-23 ta' Frar 1975 kontra l-Griegi.

Kienet f'din il-fażi wkoll li Malta sofriet telfa umiljanti kontra l-Ġermanja tal-Punent, li sa dakinhar kienet l-ikbar telfa sofferta.

Minkejja serje ta' telfiet f'dawn il-fażijiet preliminarji, Malta ġewwa darha wriet li kienet taf iżżomm l-avversarju tagħha.

Għal darb'oħra fil-grupp ta' kwalifika għat-Tazza tad-Dinja 1978 Malta spiċċat fil-grupp flimkien mal-Awstrija, u anki mal-Ġermanja tal-Lvant u t-Turkija.

It-tim nazzjonali Malti ma rnexxielux itejjeb ir-rekord deludenti li kellu f'din il-kompetizzjoni, fejn baqa' jsofri u ma jirrispondix lura – jispikkaw l-iktar iż-żewġ telfiet indentiċi ta' 9–0 sofferti kontra l-Ġermanja tal-Lvant u l-Awstrija.

Malta spiċċat fi Grupp 7 tal-fażi ta' kwalifika fejn għat-tieni darba konsekuttiva kellhom jaffaċċjaw lill-Ġermanja tal-Punent u lit-Turkija, u għall-ewwel darba ma' Wales.

Ġewwa darhom, il-Maltin irnexxielhom iżommu riżultati rispettabbli però sofrew bil-kbir barra minn darhom.

Fost dawn kien hemm it-telfiet deludenti ta' 7–0 fl-ewwel partita kontra Wales, u telfa oħra kbira kontra l-Ġermanja tal-Punent din id-darba 8–0, wara li fil-Gżira, Malta kienet irnexxielha tikseb pari prestiġjuż kontra dan tal-aħħar.

Fi grupp magħmul minn tliet timijiet, Malta reġgħet impressjonat ġewwa darha, imma sofriet barra minn darha.

Fl-ewwel partita li ntlagħbet fil-Belt Valletta kontra l-Polonja, din kellha tiġi abbandunata wara problemi ta' ġlied fil-grawnd, u dan il-konfront ġie abbandunat bil-Polonja 2−0 fil-vantaġġ.

Il-forma barra minn darhom dehret fiż-żewġ konfronti li kellha kontra l-Ġermanja tal-Lvant u l-Polonja, Malta sofriet ħdax-il gowl u skurjat biss gowl wieħed.

Għat-tieni darba infila Malta spiċċat fi Grupp 7 tal-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-1984 li kienu se jsiru fi Franza.

Barra Malta, kien hemm Spanja, friska mill-ospitazzjoni tal-aħħar edizzjoni tat-Tazza tad-Dinja 1982, l-Olanda, li minkejja li kienet naqset li tikkwalifika għat-Tazza tad-Dinja li saret fi Spanja, kienet għadha bit-togħma tal-finali mitlufa tat-Tazza tad-Dinja 1978 u tat-tielet post fil-Kampjonati Ewropej 1976.

L-Irlanda u l-Iżlanda, iż-żewġ timijiet l-oħra li kienu jkomplu l-grupp, kienu għadhom ma waslux sal-fażi finali ta' ebda kompetizzjoni internazzjonali.

Malta bdiet din il-kampanja bl-aqwa tal-modi, b'rebħa ta' 2–1 fuq l-Iżlanda, partita li ntlagħbet ġewwa Messina, b'din ir-rebħa tkun it-tieni waħda kompetittiva fl-istorja.

Fil-partita ta' wara, sitt xhur wara din ir-rebħa storika, Malta ngħatat lezzjoni mit-tim Olandiż li ġewwa Aachen (fil-Ġermanja), ħareġ rebbieħ 6–0.

Il-prestazzjonijiet tat-tim nazzjonali Malti ġewwa daru bdew kull ma jmorru jitjiebu, u kellu jkun gowl fid-89 minuta ta' Francis Stapleton li xellef il-konfront f'favur l-Irlandiżi, ġewwa Ta' Qali.

Wirja oħra ta' kuraġġ intweriet ġewwa Ta' Qali, fejn il-viżitaturi Spanja ħarġu trijunfanti b'rebħa ta' 3–2, fejn sas-60 minuta Malta kienet qed tiggwida l-partita 2–1 b'doppjetta tal-leġġendarju Carmel Busuttil.

Però, wara l-pari, gowl fl-84 minuta ta' Rafael Gordillo ta t-tliet punti u r-raba' rebħa minn erba' partiti lit-tim Spanjol.

Il-partita ta' ritorn kontra l-Iżlanda, rat lill-Iżlandiżi jieħdu t-tielet punt f'din il-fażi b'rebħa ta' 1–0.

L-aħħar tliet partiti raw waqgħa fil-forma tat-tim Malti, fejn barra minn daru safa' ddominat u umiljat.

Wara t-telfa ta' 8–0 kontra l-Irlandiżi ġewwa Dublin, ġewwa Rotterdam Malta sofriet telfa oħra ta' 5–0 kontra l-Olanda.

Però, nhar il-21 ta' Diċembru 1983, it-tim nazzjonali Malti kellu jsofri l-ikbar telfa ta' kull żmien.

Spanja kellha bżonn li tirbaħ bi ħdax-il gowl biex jegħlbu d-differenza tal-gowls u l-medja tal-gowls tal-Olanda biex jassiguraw kwalifikazzjoni.

Ġewwa Sivilja, wara l-ftuħ tal-iskor minn Santillana u l-gowl tal-pari tal-Maltin minn Michael Degiorgio, Spanja rat il-ħolma li jilħqu t-Tazza tad-Dinja issir aktar reali, b'Santillana u Hipólito Rincón jiskorjaw erba' gowls kull wieħed, bil-partita tintemm f'telfa ta' 12–1.

Il-logħob interni tat-tim nazzjonali Malti jintlagħbu ġewwa l-Grawnd Nazzjonali ta' Ta' Qali.

Preċedentament kien jiġi wżat l-Empire Stadium, impjant ġewwa l-Gżira li kien jesa' madwar 30,000 spettatur.

Fih ospita numru ta' logħbiet importanti fosthom l-ewwel logħba uffiċjali tan-nazzjonal kontra l-Awstrija tal-24 ta' Frar 1957.

L-art ramlija ta' dan il-grawnd hija sinonimu mal-era inizzjali tat-tim nazzjonali.

Aktar tard, bil-bini tal-Grawnd Nazzjonali, l-Empire Stadium ospita l-aħħar logħba fih fl-1981.

It-22 plejers li ġejjin kienu msemmija għall-logħba ta' kwalifika tat-Tazza tad-Dinja kontra d-Danimarka fis-6 ta' Settembru 2013.

Preżenzi u gowls huma korretti sal-14 ta' Awwissu 2013.

Dawn il-plejers ġew imsejħa fl-iskwadra Maltija fl-aħħar 12-il xahar.

Plejers miktubin b'tipa ħoxna juri li għandhom attivi.

Plejers bl-istess numru ta' preżenzi huma klassifikati skont min għamel l-ewwel dehra.


Trevor Żahra

Trevor Żahra

Trevor Żahra (Iż-Żejtun, 6 ta' Diċembru 1947 - ) hu kittieb Malti

Trevor Zahra twieled iż-Żejtun fis-16 ta' Diċembru 1947; bin Walter u Ġuża nee Caruana.

Trevor huwa t-tielet minn erba' aħwa.

Huwa studja fl-iskola sekondarja Teknika ta' Raħal Ġdid u fil-Liċeo.

Fl-1966 daħal jaħdem għal żmien qasir ma' l-istazzjoni tat-TV lokali, bħala script writer.

Kien ukoll jipproduċi programmi għat-tfal u jagħmel xogħol ta' Presentation Officer.

Fl-1966 daħal il-Kulleġġ tal-Għalliema fejn wara kors ta' sentejn beda jgħallem il-Malti u l-Arti fl-iskejjel sekondarji.

Illum huwa jinsab irtirat wara karriera ta' 33 sena.

Trevor iżżewweg lil Stella nee Agius fl-1971 u kellhom żewgt itfal: Ruben u Marija.

Stella mietet fl-1989 u llum Trevor huwa armel.

Ta' eta' żgħira beda jinteressa ruħu fil-kitba u l-Arti.

Ippubblika l-ewwel poeżiji tiegħu f'The Children's Own, fil-ġurnal Il-Berqa u f'għadd ta' rivisti.

Bejn is-7 snin u d-19-il sena membru ta' l-Azzjoni Kattolika taż-Żejtun, fejn bħala tifel kien attiv ħafna fil-palk, jirreċta, ipinġi x-xenarju u jikteb il-fares, idoqq fi grupp ta' mużika pop kif ukoll kien jeditja rivista ċkejkna bejn il-membri.

Fost l-ewwel kitba tiegħu li għad fadal minn dan il-perijodu nsibu "Il-Praspar ta' Kunċett u Marinton" li bosta minnhom Żahra kitibhom meta kien fir-raba' sena ta' l-iskola sekondarja.

Fl-1971 ippubblika l-ewwel ktieb tiegħu, "Il-Pulena tad-Deheb".

Dan il-ktieb kiseb suċċess immedjat u Żahra minnufih inxteħet fil-qasam tal-kitba għat-tfal b'impenn kbir.

Iżda huwa qatt ma waqaf mill-kitba adulta.

Fl-1972 ippubblika l-ġabra ta' poeżiji Eden.

Fl-1973 ippubblika l-ewwel rumanz tiegħu "Is-Surmast", rumanz li għoxrin sena wara Żahra adattah għall-palk u ġie ppreżenta b'suċċess kbir fit-Teatru Manoel għal sentejn wara xulxin.

Fl-1974, ippubblika r-rumanz "Taħt il-Weraq tal-Palm" li kien rebaħ l-ewwel premju f'konkors imniedi mill-Klabb Kotba Maltin.

Minn dak iż-żmien 'l hawn Żahra baqa' jippubblika simultanjament kemm kotba għat-tfal kif ukoll għall-kbar.

Żahra ppubblika l-ewwel workbooks għat-tfal għat-tagħlim tal-Malti.

Il-kotba tiegħu, bejn kotba ċkejknin għat-tfal iż-żgħar, traduzzjonijiet kif ukoll letteratura għall-kbar, llum ilaħħqu 'l fuq minn 100.

Żahra jillustra, ifassal u jipproduċi l-kotba kollha tiegħu u minħabba dan, il-kotba tiegħu huma magħrufin għall-produzzjoni attraenti li fihom.

Esebixxa wkoll għadd ta' illustrazzjonijiet tiegħu f'wirjiet internazzjonali u attenda wkoll seminars fil-Fillandja u fl-Awstrija dwar il-media u l-produzzjoni tat-textbooks.

Dan l-aħħar kien ukoll mistieden jagħmel workshops fil-Ġermanja dwar il-kitba kreattiva għat-tfal.

Żahra huwa rebbieħ ta' bosta premjijiet letterarji prestiġjużi; biżżejjed insemmu li rebaħ il-Premju Letterarju mniedi mill-Gvern, seba' darbiet.

F'Diċembru 2004, l-Eċċ.T. il-President ta' Malta tah il-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika bħala rikonoxximent għall-ħidma tiegħu b'riżq il-letteratura għat-tfal.

L-iżjed kotba riċenti ta' Żahra huma Sħab, ktieb għall-adolexxenti, u Il-Kitba Kreattiva, dwar il-proċess kreattiv fil-kitba.

Aktar tard fis-sena 2007 hi mistennija l-gabra gdida ta' novelli Sepja.


Kia Motors

Kia Motors

Kia Motors Company hija t-tieni l-ikbar manifattur awtomobilistiku tal-Korea t'Isfel li jimmanifattura l-vetturi tas-sewqan, fejn mill-bidu tal-millenju l-ġdid dawret ħarsitha fuq ix-xena internazzjonali.


Awstrija

Awstrija

L-Awstrija (Ġermaniż:"Österreich"), uffiċjalment ir-Repubblika tal-Awstrija (Ġermaniż: ), hi repubblika federali u pajjiż interkjuż ta' madwar 8.86 miljun ruħ fl-Ewropa Ċentrali tal-Lvant.

Il-pajjiż jaqsam fruntiera maċ-Ċekja u l-Ġermanja lejn it-tramuntana, l-Ungerija u s-Slovakkja lejn il-lvant, is-Slovenja u l-Italja fin-nofsinhar, u l-Iżvizzera u l-Liechtenstein lejn il-punent.

It-territorju tal-Awstrija jkopri 83,879 kilometru kwadru (32,386 mi kw) u għandhu klima moderata u alpina.

It-terren tal-Awstrija huwa ferm muntanjuż minħabba l-preżenza tal-Alpi; hekk kif 32% biss tal-pajjiż huwa 500 metru (1,640 ft) l'isfel, u l-ogħla punt huwa ta' 3,798 metru (12,461 ft).

Il-maġġoranza tal-popolazzjoni lokali titkellem bid-djaletti Bavarjani tal-Ġermaniż bħala l-lingwa nattiva tagħhom, u l-Ġermaniż fil-forma standard tiegħu huwa l-lingwa uffiċjali tal-pajjiż.

Lingwi uffiċjali lokali oħra huma l-Ungeriż, il-Kroat Burgenland, u s-Sloven.

L-Awstrija hija repubblika parlamentari federali b'kap tal-gvern - il-kanċillier - u kap tal-istat - il-president.

Il-pajjiż hu magħmul minn 9 stati ("Bundesländer").

Il-gvernijiet reġjonali u federali t-tnejn li huma jeżerċitaw setgħa eżekuttiva.

Il-Parlament federali jikkonsisti minn 2 ikmamar: il-Kamra Inferjuri ("Nationalrat") - eletta direttament - u l-Kamra Superjuri ("Bundesrat") - eletta mill-parlamenti reġjonali.

L-aktar setturi importanti tal-ekonomija tal-Awstrija fl-2018 kienu l-kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut, it-trasport, l-akkomodazzjoni u s-servizzi tal-ikel (22.9%), l-industrija (22%) u l-amministrazzjoni pubblika, id-difiża, l-edukazzjoni, is-saħħa tal-bniedem u l-attivitajiet ta' xogħol soċjali (17.3%).

Il-kummerċ fi ħdan l-UE jammonta għal 71% tal-esportazzjonijiet tal-Awstrija (il-Ġermanja 30%, l-Italja 6% u s-Slovakkja 5%), filwaqt li barra mill-UE 6% jmorru fl-Istati Uniti u 5% fl-Iżvizzera.

F'termini ta' importazzjonijiet, 78% jiġu minn Stati Membri tal-UE (il-Ġermanja 41%, l-Italja 6% u ċ-Ċekja u n-Netherlands 4%), filwaqt li barra mill-UE 4% jiġu mill-Iżvizzera u 3% miċ-Ċina.

Hemm 18-il membru tal-Parlament Ewropew mill-Awstrija.

Fil-Kunsill tal-UE, il-ministri nazzjonali jiltaqgħu b'mod regolari biex jadottaw il-liġijiet tal-UE u jikkoordinaw il-politiki.

Il-laqgħat tal-Kunsill jattendu għalihom regolarment rappreżentanti mill-gvern Awstrijak, skont il-qasam ta' politika li jkun qed jiġi indirizzat.

Il-Kunsill tal-UE m'għandux persuna waħda permanenti bħala president (bħal pereżempju, il-Kummissjoni jew il-Parlament).

Minflok, ix-xogħol jitmexxa mill-pajjiż li jkollu l-Presidenza tal-Kunsill, li jinbidel kull sitt xhur.

Matul dawn is-6 xhur, il-ministri mill-gvern ta' dak il-pajjiż jippresiedu u jgħinu jiddeterminaw l-aġenda tal-laqgħat tal-Kunsill f'kull qasam ta' politika, u jiffaċilitaw id-djalogu ma' istituzzjonijiet oħra tal-UE.

Dati tal-Presidenzi Awstrijaċi:

Lul-Diċ 1998 | Jan-Ġun 2006 | Lul-Diċ 2018

Il-Kummissarju nominat mill-Awstrija għall-Kummissjoni Ewropea huwa Johannes Hahn, li hu responsabbli għall-Baġit u l-Amministrazzjoni.

Il-Kummissjoni hija rrappreżentata f'kull pajjiż tal-UE minn uffiċċju lokali, imsejjaħ "rappreżentanza".

L-Awstrija għandha 12-il rappreżentant fil-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew.

Dan il-korp konsultattiv - li jirrappreżenta lil dawk li jħaddmu, il-ħaddiema u gruppi oħra ta' interess - huwa kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex ikun hemm idea aħjar tal-bidliet possibbli tas-sitwazzjonijiet soċjali u tax-xogħol fil-pajjiżi membri.

L-Awstrija għandha 12-il rappreżentant fil-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni, l-assemblea tal-UE tar-rappreżentanti reġjonali u lokali.

Dan il-korp konsultattiv jiġi kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex jiżgura li dawn il-liġijiet iqisu l-perspettiva minn kull reġjun tal-UE.

L-Awstrija tikkomunika wkoll mal-istituzzjonijiet tal-UE permezz tar-rappreżentanza permanenti tagħha fi Brussell.

Bħala l-"ambaxxata għall-UE" tal-Awstrija, il-kompitu ewlieni tagħha huwa li tiżgura li l-interessi u l-politiki tal-pajjiż huma segwiti b'mod effettiv kemm jista' jkun fl-UE.

L-ammont li jħallas kull pajjiż tal-UE fil-baġit tal-UE huwa kkalkulat b'mod ġust, skont il-mezzi.

Aktar ma tkun kbira l-ekonomija tal-pajjiż, aktar iħallas – u viċi versa.

L-għan tal-baġit tal-UE mhuwiex li jipprova jqassam mill-ġdid il-ġid, iżda pjuttost jiffoka fuq il-ħtiġijiet tal-Ewropej b'mod ġenerali.

Ċifri tal-2018 għall-Awstrija

Il-flus imħallsa fil-baġit tal-UE mill-Awstrija jgħinu biex jiġu ffinanzjati programmi u proġetti fil-pajjiżi kollha tal-UE - bħall-bini ta' toroq, is-sussidjar ta' riċerkaturi u l-ħarsien tal-ambjent.


Mużika

Mużika

Żgur li kull wieħed u waħda minna, matul il-ġurnata jisma' biċċa mużika.

Il-mużika hija ħaġa li l-bniedem ma jistax jgħix mingħajrha.

F'kull ġurnata, minn fuq il-mezzi tax-xandir tisma' l-mużika ta' għamla differenti, dik klassika, dik romantika, dik moderna u ta' tipi oħra.

Madwar id-dinja kollha, eluf ta' nies jattendu għal kunċerti minn gruppi, orkestri, baned u għal spettakli kbar mużikali, bħal opri, operetti u balletti, imtellgħa min nies professjonali.

Kull ġens u kull razza ħalqu l-mużika tagħhom, il-mużika folkloristika.

Kull ġens u razza għandha l-melodiji marbuta magħha.

Il-mużika li hi rifless sħiħ ta' l-emozzjoni tal-bniedem hi mezz ta' komunikazzjoni ta' ħsibijiet u idejat.

Biss, dan il-fenomenu, li sar hekk integrali mal-ħajja tagħna l-bnedmin, minn fejn kellu l-bidu?

L-ewwel mużika li ġiet ispirata f'moħħ il-bniedem, żgur li waslet permezz ta' l-elementi tan-natura: ir-riħ, ir-ragħad, it-tfaqqiegħa tas-sajjetta, it-tħaxwix tal-weraq u l-għana tal-għasafar.

Dawn il-ħsejjes saħħru lill-bniedem u l-bniedem ried li jaħkimhom.

B'hekk insibu li l-ibgħad missirijietna bdew jirriproduċu l-ħsejjes li kienu jixbħu dak li jisimgħu fil-wileġ fuq l-għoljiet u fil-widien, meta d-dinja kienet għadha kif ħalaqha Alla.

Naraw bl-infieħ tagħhom fi zkuk vojta, f'bebbux u fi qrun ta' annimali, infetħet it-triq għall-istrumenti tan-nifs.

Naraw li mill-qaws, l-ibgħat missirijiet fetħu t-triq għall-istrumenti tal-korda u li mill-ġlud ta' l-animali, mill-ġebel u mill-metall ħalqu l-istrumenti tal-perkussjoni.

Bħal f'kull ħaġa oħra, meta l-bniedem ikollu ħaġa f'idu, malajr jibda jesploraha, sakemm minn dik ix-xi ħaġa jirnexxielu joħloq ħaġa ġdida.

B'hekk il-bniedem ma damx ma ntebah li zokk vojt li kien jonfoh fih, seta' jbiddel il-ħoss tiegħu kemm il-darba jkollu toqob fil-ġnub tiegħu u li meta dawn jiġu mgħottija jipproduċu ħsejjes differenti u b'hekk insibu l-ewwel għamliet ta' flawti.

Sa żmien l-imperi taċ-Ċina u l-Eġittu kienu jeżistu ħafna varjetajiet ta' dawn l-istrumenti u b'hekk il-bniedem beda jipproduċi l-mużika u jgħaqqadha ma' l-attivitajiet tiegħu bħall-gwerra, l-adorazzjoni u l-imħabba.

Eżempju ċar ta' dan narawh fit-Testment il-Qadim tal-Bibbja, fejn niltaqgħu mal-parti li kellha l-mużika fil-maġija, fl-adorazzjoni u f'affarijiet oħra.

Biss, mill-Bibbja nintebħu li mal-mużika ngħaqdu żewġ affarijiet oħhra li bħall-mużika huma espressjoni tas-sentimenti umani; iż-żfin u l-kant.

Fil-fatt niltaqgħu mas-Salm ta' David li għadhom sallum użati fis-servizzi reliġjużi tal-Lhud u tal-Kattoliċi.

Għalkemm il-Griegi ħallewlna wirt kbir, tista' tgħid fl-oqsma kollha ta' l-arti, ftit għad baqgħalna tifkiriet tal-mużika tagħhom; biss din kienet parti ntegrali mill-ħajja tagħhom.

Fil-fatt nafu li fl-Olimpijadi miżmuma fil-Greċja l-antika kienu jsiru konkorsi ta' daqq u ta' kant.

Barra minn hekk, f'bosta drammi Griegi niltaqgħu mall-Kor li kellu jkanta siltiet mid-dramm.

Fi żmien l-Imperu Ruman, il-mużika bdiet tiġi wżata wkoll għad-divertiment u b'hekk naraw li bosta kantanti u daqqaqa kienu jagħtu wirjiet fl-arena u f'villel privati.

B'hekk insibu li fi żmien il-Papa Girgor il-Kbir twaqqaf il-kant Gregorjan u bdiet tinkiteb l-ewwel mużika.

Is-sistema wżata kienet li marki żgħar imsejjħa 'neumes' ġew imqegħdin fuq il-kliem li kellu jiġi kantat biex ifissru lill-kantat in-noti tal-melodiji.

Aktar il-quddiem fil-kitba tal-mużika ngħata aktar spazju sabiex jiġu murija n-noti baxxi u noti għoljin.

Għal bosta snin, il-mużika nkitbet fuq erba' linji, b'sinjali ta' tipa sewda li kellhom l-għamla ta' kwadri, imqaret u tawwalin.

Sadanittant il-mużika kompliet tiġi żviluppata u naraw li madwar l-Ewropa tfaċċaw it-Trubadori li kienu jivvjaġġaw ma' l-ibliet, ikantaw u jdoqqu.

Tfaċċaw ukoll l-ewwel kompożituri u kompliet ġiet żviluppata s-sistema kif tinkiteb il-mużika.

Żvilupp importanti fil-kitba tal-mużika kien li għal xi żmien din inkitbet fuq għaxar linji, li mbagħad tnaqqsu għal ħamsa u ħarġet is-sistema taż-żewġ staffi, dik ta' 'chiave di basso' u l-oħra ta' 'chiave di violino'.

Ma' dan l-iżvilupp inħolqot is-sistema tat-Talja (Liger Lines) li tgħin biex mużikant jagħraf il-post tan-nota.

Matul l-erbatax u l-ħmistax –il seklu, il-palazzi fl-Italja, fi' Franza, fil-Ġermanja u fl-Ingilterra, kienu ċentri għall-attivitajiet mużikali.

Ħafna min-nobbli kienu mużiċisti ta' ħila u kienu jimpjegaw ukoll nies sabiex idoqqu u jkantaw waqt ikliet u festi mogħtija fil-palazzi tagħhom.

F'dan iż-żmien kompliet tiġi wżata u żviluppata l-mużika popolari fil-festi pubbliċi għall-foqra u għar-raħħala.

Fl-1501, wieħed Taljan, bl-isem ta' Petrucci, stampa l-ewwel mużika u din l-invenzjoni ħolqot rivoluzzjoni għaliex kullħadd seta' jgawdi l-mużika li qabel kienet magħluqha fil-monasteri u fil-palazzi.

Waqt dan l-iżvilupp fil-kitba tal-mużika, kompla sar żvilupp kbir fl-istrumenti u naraw varjeta' sħiħa u strumentali tal-korda, varjeta' oħra ta' strumenti tan-nifs u l-istess nistgħu ngħidu għat-taqsim tal-perkussjoni.

Barra minn dan, fi żmien ir-Renju ta' Eliżabetta I ġewwa l-Ingilterra tfaċċa l-istrument magħruf bħala 'Virginal' li kien qisu pjanu fiċ-ċokon.

Il-kant sar aktar raffinat u tfaċċaw ukoll kompożituri li komplew għenu fl-iżvilupp tal-mużika.

Fis-seklu sbatax ġewwa Franza tfaċċaw l-ewwel opri fejn stejjer sħaħ bdew jiġu mużikati, kantanti u akkumpanjati miż-żfin.

F'dan iż-żmien ukoll ġewwa l-Italja tfaċċa strument li seraq il-qlub ta' kulħadd, il-vjolin.

Mall-bidu ta' l-opri, bdiet it-triq ukoll għall-orkestri, għaliex kien f'dawn l-opri li l-ewwel vjolini, flawti, obori u fagotti instemgħu.

Barra minn hekk, l-ouvertures ta' dawn l-opri taw il-bidu għall-mużika orkestrali li nisimgħu llum fil-kunċerti.

Bħalma l-opra kompliet tikber biex saret il-punt fejn oqsma diversi tal-arti tal-pittura (xenarji), fl-arti tal-kitba (libretti), fl-arti tal-poeżija (arji u romanzi), fl-arti tal-mużika (daqq u kant) jiltaqgħu, hekk kompla l-iżvilupp ta' l-orkestra fejn strumenti li oriġinaw minn familji diversi ltaqgħu biex jistgħu joffru melodiji mill-isbaħ.

Kien f'dawn iż-żminijiet ta' żvilupp li bdew jitfaċċaw il-kompożituri l-kbar bħal Bach, Handel, Haydn, Mozart, Beethoven, Mendelssohn, Debussy, Berlioz, Verdi, Wagner, Rossini u tant u tant oħrajn li kollha ħallewlna xogħlijiet mill-akbar.

Biss, parti minn dan l-iżvilupp li donnu jidher li ħa xejra kbira f'dawn l-aħħar mitejn sena, kien l-iżvilupp ta' l-istrumenti li permezz tiegħu nħolqu l-kompożituri u l-mużikanti l-kbar, il-pjanu.

Il-pjanu ġie żviluppat fl-Italja fl-1709 minn wieħed Cristofori; biss dan ma ġiex milqugħ.

Iżda għall-ħabta tal-1800 meta l-mużika kienet waslet fi stat fejn f'biċċa mużikali trid noti baxxi, ferm u oħrajn għoljin ferm il-pjanu kiseb popolarita' kbira.

L-iżvilupp kompla wkoll mhux fil-kitba u l-kant biss, iżda wkoll fiż-żfin.

B'hekk insibu li ġew żviluppati bosta tipi ta' żfin, għal ma' tip partikulari ta' mużika bħall-valzer, minwetti, eċċ. Ġie żviluppat ukoll il-ballet, storja mwassla permezz ta' żfin u tal-mużika li takkumpanja.

Nistgħu ngħidu li l-ballet sab l-iżvilupp sħiħ tiegħu fir-Russja fejn meta wieħed isemmi lil Čajkovskij bil-balletti kbar bħal "Is-Sbejħa Rieqda", "Il-Lag taċ-Ċinji" u "Il-Kissiera tal-Lewż" u lil Stravinsky bil-balletti "Petruxka" u "L-Għasfur tan-Nar", naraw kemm dan hu minnu.

Insibu wkoll il-mużika, li tappella aktar għall-poplu kollu u li ħadet il-ħajja fi tmiem is-seklu l-ieħor u f'dan is-seklu, bħall-operetti, eżempju: "L-Armla Ferrieħa" ta' Franz Lehár; il-kummiedji mużikali, eżempju "il-Prinċep Student" ta' Romberg u dawk li huma magħrufa bħala "musicals", bħal 'Oklahoma' u 'Sound of Music', 'South Pacific' ta' Rogers u Hammerstein, 'Rose Marie' ta' O.Harbach u Hammerstein, u l-'Firefly' ta' Friml.

Il-mużika kompliet l-iżvilupp tagħha u mit-Tieni Gwerra Dinjija, dan l-iżvilupp kompla għaddej bħal qatt qabel meta ġew żviluppati tipi ta' mużika bħall-Jazz, li kien diġa' beda jinstema' qabel il-gwerra, Rock 'n' Roll u tant oħrajn.

Dawn ukoll ġabu magħhom ismijiet kbar bħal Louis Armstrong, The Beatles, Elvis Presley u Rolling Stones.

Illum il-mużika wkoll għadha tgħix magħna u aħna ninsabu xxurtjati li permezz tad-diski kompatti u l-'cassettes' nistgħu nisimgħu kull tip ta' mużika li nixtiequ, mill-aħjar gruppi, baned, orkestri u kantanti li hawn fid-dinja.

Minn dak li rajna, il-mużika għexet u qed tgħix mal-bniedem u żgur li se tibqa' tgħix miegħu.

L-iżvilupp tagħha, fejn se jwassalha?

X'mużika se tinstema' u kif se tkun, dik ta' mitt sena oħra u ta' mitejn sena oħra?

Tkun kif tkun, żgur li bħal tal-imgħoddi u bħal tal-lum, se tirrifletti l-karattru u l-emozzjoni tal-bniedem, ta' kull razza u ta' kull ġens.


Lipari

Lipari

Lipari, Italja, gżejjer.

117 km kwadru fix-xlokk tal-baħar Tirren, lejn il-grigal ta' Sqallija, fejn jinsab il-vulkan Stromboli; l-ikbar gżira, li hi l-kapitali, għandha l-istess isem; pop.


Greċja

Greċja

Il-Greċja (bil-Grieg: "Ελλάδα"), magħrufa uffiċjalment bħala r-Repubblika Ellenika ("Ελληνική Δημοκρατία"), huwa pajjiż fl-Ewropa tal-Lvant.

Il-belt kapitali hija Ateni, li hija wkoll l-ikbar belt tal-pajjiż.

Skont ċensiment tal-2011, il-popolazzjoni tal-Greċja hija ftit inqas minn 11-il miljun.

Il-Greċja tinsab fil-konfini tal-Ewropa, l-Asja u l-Afrika u bħala fruntieri għandha lill-Albanija, ir-Repubblika tal-Maċedonja u l-Bulgarija fit-Tramuntana, u t-Turkija fil-Grigal.

Il-Baħar Eġew jinsab fuq il-Lvant tal-Grigal, il-Baħar Jonju fuq il-Punent, u l-Baħar Mediterran fin-Nofsinhar.

Bi 13,676 km, il-Greċja għandha l-ħdax l-itwal kosta fid-dinja, u tinkludi numru kbir ta' gżejjer (madwar 1,400 li 227 minnhom jgħixu n-nies fihom), fosthom Kreta, iċ-Ċikladi u l-Gżejjer Jonji.

Tmenin fil-mija tal-Greċja hija muntanjuża, liema l-Muntanja Olimpu hija l-ikbar b'tul ta' 2,917-il metru.

Hi waħda mill-membri fundaturi tal-Ġnus Magħquda, ilha mill-1981 membru tal-Unjoni Ewropea (u taż-żona Ewro mill-2001) u membru mill-1952 tan-NATO.

Il-Greċja huwa pajjiż żviluppat b'ekonomija avvanzata u ta' qliegħ, b'livell ta' għajxien għoli ħafna.

L-ekonomija Griega hija wkoll l-ikbar waħda fil-Balkani.


Ċipru

Ċipru

Ċipru (Grieg: "Κύπρος"; Tork: "Kıbrıs"), uffiċjalment ir-Repubblika ta' Ċipru (Grieg: "Κυπριακή Δημοκρατία"; Tork: "Kıbrıs Cumhuriyeti"; Armen: "Կիպրոսի Հանրապետություն"), hi pajjiż gżira fil-Baħar tal-Lvant tal-Mediterran.

Ċipru hija t-tielet l-akbar u t-tielet l-aktar popolata fil-Mediterran, u Stat Membru tal-Unjoni Ewropea.

Hija tinsab fil-lvant tal-Greċja, fin-nofsinhar tat-Turkija, fil-punent tas-Sirja u l-Libanu, fil-majjistral tal-Iżrael u l-Medda ta' Gaża, u fit-tramuntana tal-Eġittu.

Ċipru huwa repubblika presidenzjali.

Il-president huwa l-kap tal-istat u tal-gvern.

Minkejja li ssieħeb fl-UE bħala gżira maqsuma de facto, Ċipru kollu kemm hu huwa territorju tal-UE.

Iċ-Ċiprijotti Torok li għandhom, jew huma eliġibbli għal, dokumenti tal-ivvjaġġar tal-UE huma ċittadini tal-UE.

Il-liġi tal-UE hija sospiża f'żoni fejn il-Gvern Ċiprijott (il-Gvern tar-Repubblika) ma jeżerċitax kontroll effettiv.

Ċipru għandu żewġ ilsna uffiċjali: il-Grieg u t-Tork; il-Grieg biss huwa lingwa uffiċjali tal-UE.

L-aktar setturi importanti tal-ekonomija ta' Ċipru fl-2018 kienu l-kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut, it-trasport, l-akkomodazzjoni u s-servizzi tal-ikel (25.3%), l-amministrazzjoni pubblika, id-difiża, l-edukazzjoni, is-saħħa tal-bniedem u l-attivitajiet ta' xogħol soċjali (19.3%) u l-attivitajiet professjonali, xjentifiċi u tekniċi; l-attivitajiet amministrattivi u ta' servizz ta' appoġġ (10.4%).

Il-kummerċ fi ħdan l-UE jammonta għal 28% tal-esportazzjonijiet ta' Ċipru (il-Greċja 6% u l-Italja 2%), filwaqt li barra mill-UE 15% jmorru fil-Gżejjer Cayman u 9% fil-Libja.

F'termini ta' importazzjonijiet, 57% jiġu minn Stati Membri tal-UE (il-Greċja 18% u l-Italja 8%), filwaqt li barra mill-UE 7% jiġu mill-Korea t'Isfel u 6% mill-Iżrael.

Hemm 6 membri tal-Parlament Ewropew minn Ċipru.

Fil-Kunsill tal-UE, il-ministri nazzjonali jiltaqgħu b'mod regolari biex jadottaw il-liġijiet tal-UE u jikkoordinaw il-politiki.

Il-laqgħat tal-Kunsill jattendu għalihom regolarment rappreżentantiFittex it-traduzzjonijiet disponibbli tal-link preċedentiEN••• mill-gvern ta' Ċipru, skont il-qasam ta' politika li jkun qed jiġi indirizzat.

Il-Kunsill tal-UE m'għandux persuna waħda permanenti bħala president (bħal pereżempju, il-Kummissjoni jew il-Parlament).

Minflok, ix-xogħol jitmexxa mill-pajjiż li jkollu l-Presidenza tal-Kunsill, li jinbidel kull sitt xhur.

Matul dawn is-6 xhur, il-ministri mill-gvern ta' dak il-pajjiż jippresiedu u jgħinu jiddeterminaw l-aġenda tal-laqgħat tal-Kunsill f'kull qasam ta' politika, u jiffaċilitaw id-djalogu ma' istituzzjonijiet oħra tal-UE.

Id-dati tal-presidenzi Ċiprijotti: Lul-Diċ 2012

Il-Kummissarju nominat minn Ċipru għall-Kummissjoni Ewropea hi Stella Kyriakides, li hi responsabbli għas-Saħħa u s-Sikurezza tal-ikel.

Il-Kummissjoni hija rrappreżentata f'kull pajjiż tal-UE minn uffiċċju lokali, imsejjaħ "rappreżentanza".

Ċipru għandu 5 rappreżentanti fil-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew.

Dan il-korp konsultattiv – li jirrappreżenta lil dawk li jħaddmu, il-ħaddiema u gruppi oħra ta' interess – huwa kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex ikun hemm idea aħjar tal-bidliet possibbli tas-sitwazzjonijiet soċjali u tax-xogħol fil-pajjiżi membri.

Ċipru għandu 5 rappreżentanti fil-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni, l-assemblea tal-UE tar-rappreżentanti reġjonali u lokali.

Dan il-korp konsultattiv jiġi kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex jiżgura li dawn il-liġijiet iqisu l-perspettiva minn kull reġjun tal-UE.

Ċipru jikkomunika wkoll mal-istituzzjonijiet tal-UE permezz tar-rappreżentanza permanenti tiegħu fi Brussell.

Bħala l-"ambaxxata għall-UE" ta' Ċipru, il-kompitu ewlieni tagħha huwa li tiżgura li l-interessi u l-politiki tal-pajjiż huma segwiti b'mod effettiv kemm jista' jkun fl-UE.

L-ammont li jħallas kull pajjiż tal-UE fil-baġit tal-UE huwa kkalkulat b'mod ġust, skont il-mezzi.

Aktar ma tkun kbira l-ekonomija tal-pajjiż, aktar iħallas – u viċi versa.

L-għan tal-baġit tal-UE mhuwiex li jipprova jqassam mill-ġdid il-ġid, iżda pjuttost jiffoka fuq il-ħtiġijiet tal-Ewropej b'mod ġenerali.

Ċifri tal-2018 għal Ċipru:

Il-flus imħallsa fil-baġit tal-UE minn Ċipru jgħinu biex jiġu ffinanzjati programmi u proġetti fil-pajjiżi kollha tal-UE – bħall-bini ta' toroq, is-sussidjar ta' riċerkaturi u l-ħarsien tal-ambjent.


Medja Maltija

Medja Maltija


Enċiklopedija

Enċiklopedija

Enċiklopedija hija kitba li tinkorpora għadd ta' informazzjonijiet maqsumin f'numru kapitli b'ħafna definizzjonijiet.

It-terminu letterarju "enċiklopedija" hu derivat minn kelma Griega li tfisser "ċirku t' informazzjoni"; f'xi każijiet tista' tfisser ukoll "edukazzjoni miġmugħa flimkien".

Mhux ta' b'xejn li ħafna enċiklopediji jissejħu ukoll Ċiklopediji, għax dawn iż-żewġ terminoloġiji huma interkambjabli.

L-Enċiklopediji jistgħu jagħtu informazzjoni ġenerali, kif ukoll ikollhom numru ta' kapitli b'ħafna artikli li jolqtu ħafna dipartimenti ta' l-għerf tal-umanità.

Xi eżempji famużi ta' enċiklopediji huma l-"Encyclopædia Britannica" bil-lingwa Ingliża u l-enċiklopedija Ġermaniża "Brockhaus"; Jista' jagħti l-każ li dawn l-enċiklopediji jispeċċjaliżżaw f'kampi diversi, (pereżempju enċiklopedija fuq il-mediċina, storja, filosofija, lingwistika, jew liġi).

Hemm ukoll eżempji ta' enċiklopediji li jiffokaw biss fuq kampijiet li jiffurmaw parti mil-lat kulturali, etniku, jew mill-perspettiva ta' nazzjon, eżempju ta' dawn huma l-"Great Soviet Encyclopedia" li tiffoka fuq l-ex stat Sovjetiku, u l-"Encyclopedia Judaica" li tiftaħ fuq l-istat Iżraeljan.

Ħafna dizzjunarji għandhom ukoll aspetti enċiklopediċi, speċjalment dawk li jiffokaw fuq aspetti partikulari (pereżempju Dizzjunarju ta' l-Opri Arkitettoniċi Maltin, Dizzjunarju ta' termini legali użati f' Malta kif ukoll Dizzjunarju tal-Mediċina).

Kienu ħafna x-xogħlijiet enċiklopediċi li nkitbu matul is-sekli, imma t-terminu enċiklopedija beda l-ewwel jiġi intużat biex jiddeskrivi dawn ix-xogħlijiet sa mis-seklu sittax.

Jekk wieħed jiġġeneralizza, hemm żewġ metodi ta' kif tiġi kklassifikata enċiklopedija, naraw li jew jiġu ikklassifikati f'ordni alfabetizzat,(li jikkonsisti f'numru ta' artikli separati organizzati fl-istess ordni alfabetiku), jew inkella organizzati f' kategoriji ta' ġerarkija.

Tal-bidu huma l-iktar komuni, speċjalment fix-xogħlijiet ġenerali.


Storja

Storja

Storja huwa terminu li jirreferi kemm għall-informazzjoni relatata ma' azzjonijiet fil-passat, kif ukoll għall-użu ta' relatar ta' ħrejjef u ideat bil-kelma.

Meta din il-kelma tintuża bħala isem ta' kamp tal-edukazzjoni, il-kelma "storja" tirreferi għall-istudju u l-interpretazzjoni tat-tifkiriet tas-soċjetajiet umani.

Il-kelma "storja" ġejja mill-kelma Griega "historia", li tfisser "relatar ta' dak li ntqal"; din il-kelma taqsam l-etimoloġija tal-kelma storja, peress li l-Malti assimilaha mil-Latin.

Skond l-"Encyclopædia Britannica" tal-1911, l-"istorja, f'sens wiesa, hi dak kollu li ġara, mhux biss bħala fenomenu ta' ħajja umana, iżda bħala storja tad-dinja naturali waħidha.

Din tinkludi dak kollox li jinbidel; u kif turi x-xjenza moderna, m'hemm xejn li hu fiss, u allura l-univers kollu, u dak kollox li jifforma parti minnu, għandu l-istorja tiegħu."

L-istorjografi għandhom ħafna sorsi differenti ta' informazzjoni, dawn jinkludu dawk miktuba u dawk li m'humiex, intervisti u arkeoloġija.

Tipi differenti ta' ideat jirreferu għal perijodi differenti, u għalhekk l-istudju tal-istorja jinbidel maż-żmien.

Avvenimenti li seħħew qabel ma l-bniedem kellu metodi ta' kif jikteb u jarkivja, jissejħu avvenimenti preistoriċi.

L-għarfien ta' l-istorja jikkomprendi kemm l-għarfien ta' ġrajjiet passati kif ukoll metodi ta' kif jaħseb l-istorjografu.

Il-kritika ta' l-istorja bħala xjenza kienet wisq ikkonċentrata fuq eventi politiċi jew fuq individwi partikolari.

Tibdiliet profondi li jaffetwaw l-ideat, it-teknoloġija, il-ħajja tal-familja u l-kultura, rċevew ftit attenzjoni.

Żviluppi riċenti fl-Istorjografija qiegħdin jibbilanċjaw din il-problema.

Huwa importanti li jiġi nnutat li l-"Istorja" ma tintużax biex timmappa ħajjet l-ispeċi umana fit-totalità ta' l-istorja tagħha, iżda biss lejn eventi li seħħew wara r-Rivoluzzjoni Agrikolturali u l-iżvilupp ta' l-ewwel ċiviltajiet, bejn wieħed u ieħor, f'dawn l-aħħar 10,000 sena.

Avvenimenti li seħħew qabel din id-data jiġu klassifikati bħala preistorja, li tifforma 99% taż-żmien tagħna fuq din l-art, anki jekk ma seħħ l-ebda tibdil fl-istruttura ġenetika tar-razza tagħna.


Antonio Sciortino

Antonio Sciortino

Antonio Sciortino (Ħaż-Żebbuġ, 25 ta' Jannar, 1879 - 10 ta' Awissu, 1947) huwa skultur Malti li xogħlu jirrefletti ħafna movimenti artistiċi fosthom ir-realiżmu, l-influwenza ta' Auguste Rodin u l-Futuriżmu.

Studja u ħadem Ruma, l-aktar fl-akkademja Brittanika.

L-iskultur żviluppa stil originali li ġibdet l-ammirazjoni ta' ħafna u ġabitlu ordnijiet ta' xogħol mir-Russja, il-Brażil u l-Istati Uniti.

Sciortino kien direttur tal-Akkademja Brittanika ta' l-Arti f'Ruma (1911-1936), u mill-1937 sa mewtu kien kuratur fil-Mużew ta' l-Arti Malta..

Sa minn meta kien għadu tifel ta' l-iskola, Sciortino wera ġibda lejn l-iskultura.

Il-ħabib tiegħu Pawlu Grech jiftakru jnaqqax bil-mus fuq xi biċċa ġebla figuri ta' nies u annimali.

It-talent tiegħu ġie mħeġġeġ kmieni minn zitu, Vittorina Sciortino u minn Lazzaro Pisani, li kien pittur ta' fama stabbilita f'Malta .

Kien propju bl-inkuraġġiment ta' Pisani li Sciortino iddeċieda li jidħol fl-iskola ta' l-arti fil-Belt Valletta fejn, għal sentejn, ħa t-taħriġ meħtieġ.

Il-familja Strickland għenet lil Sciortino jikseb borża ta' studju mingħand il-Gvern għal kors f'Ruma, fejn ta' tnejn u għoxrin sena mar jissokta l-istudji tiegħu.

Ruma huwa studja fl-"Istituto Reale di Belle Arti" u għal sentejn tħarreġ fl-inġinerija u l-arkitettura monumentali.

Wara li kiseb diploma bl-ogħla unuri, fetaħ studju ta' l-arti f'via Margutta 33, fil-qalb tat-tradizzjoni artistika Rumana.

Kien propju hawn li ironikament Sciortino ddeċieda li jinqata' mit-tradizzjoni imitattiva u jaqbad stil artistiku personali.

"Il filosfo" (1902) huwa xogħol ta' studju fl-iskultura li bih stabilixxa ruħu bħala artista oriġinali kif ukoll ġibed l-attenzjoni tal-kritiċi ta' l-arti.

Din l-iskultura flimkien ma' studju ieħor magħruf bħala "Testa di Vecchio" ġew esibiti f'wirja bl-isem "Promotrice di Roma".

Fl-iskultura "Studio di Donna" (1904) Sciortino tbiegħed mid-drawwa prevalenti tar-rappreżentazzjoni femminili kif kienet trattata mill-iskulturi Franċiżi u ppropona adattament ispirat mill-istil Grieg.

Fl-istess sena Sciortino ħadem "Les Gavroches", xogħol ta' skultura li saħħaħ il-fama tiegħu.

Dan il-kumpless tal-bronż juri tlett itfal, f'xogħol li ġie mnebbah minn novella famuża ta' Victor Hugo, "Les Miserables," fejn jiddeskrivi l-ħajja ta' tlett itfal foqra jiġġerrew fit-toroq ta' Pariġi fi żmien ir-Rivoluzzjoni Franċiża tal-1848.

Din l-iskultura inġiebet Malta fl-1907 u għadha sal-lum meqjusa bħala l-ewwel xogħol artistiku kbir ta' Sciortino.

L-abbozz tal-istatwa llum il-ġurnata jinsab ġewwa "'Buckingham Palace" wara li ingħata bħala rigal f'isem il-poplu Malti mill-gvern lill-Prinċipessa Eliżabetta waqt li din kienet fuq żjara f'Malta fl-1951.

Il-fama ta' Sciortino ħarġet mill-kapitali Taljana u nfirxet f'ċentri artistiċi oħra fl-Ewropa.

Antonio Sciortino rebaħ diversi kompetizzjonijiet internazzjonali li għamlu ismu magħruf fl-Amerka, fir-Russja, il-Ġappun u l-Afrika t'Isfel fejn jinsabu uħud mil-aqwa xogħlijiet tiegħu.

Is-sehem tiegħu fil-wirjiet internazzjonali qajjem interess f'Ruma u fir-"Royal Academy" f'Londra.

Dan is-suċċess wassal għan-nomina tiegħu bħala direttur ta' l-Akkademja Brittanika ta' l-Arti f'Ruma (1911), kariga li żamm għal ħamsa u għoxrin sena.

Fl-1905 Sciortino rebaħ il-kompetizzjoni għall-monument lil "Sir Adrian Dingli", li inkixef f'April ta' l-1907 fil-preżenza tar-Re Dwardu VII u r-Reġina Alexandra fil-Ġnien tal-Mall.

Ftit taż-żmien wara ingħatatlu kummissjoni għal skultura li tirrapreżenta "il lavoratore" għall-"Casa del Popolo" f'Ruma.

Fl-1909 Sciortino ħadem l-"irredentismo" li ġiet esibita ġewwa Venezja.

Sas-sena 1910 ħadem żewġ xogħlijiet oħra, "Germinando un Idea" u "Remorse".

It-tnejn jirriflettu l-influwenza ta' Auguste Rodin.

Waqt żjara f'Pariġi, Sciortino ħadem bust ta' Leo Tecktonius, kompożitur u pjanist Amerikan.

Dan ix-xogħol impressjona lil Rodin, li talbu jaħdimlu forma u li jiltaqa' miegħu personalment.

Din il-laqgħa tat bidu lill-ħbiberija dewwiema ta' bejniethom.

Fl-1911, Antonio Sciortino ipparteċipa f'kompetizzjoni internazzjonali għall-monument b'tifkira ta' l-imperatur Russu Alessandru II (1818-1881).

Id-disinni u l-mudelli tiegħu rebħu l-ewwel premju iżda il-premju ma ingħatax għal raġuni formali.

Madanakollu, it-Tzar Nikola II, affaxxinat bil-proġett, xtara id-disinni minn jeddu.

Fl-1913, Sciortino daħal għal kompetizzjoni għall-bini ta' monument lill-poeta Ukrain Shevchenko.

Id-disinni gew aċċettati u l-iskultur rebaħ l-ewwel post. Dan il-monument, maħdum mill-granit u l-bronż, hu għoli 7.5 metri u jirrapreżenta lill-poeta f'att ta' meditazzjoni bilqiegħda fuq zokk ta' siġra liebes l-ilbies nazzjonali Ukrain.

Fuq il-pedestall hemm grupp ta' figuri li jirrapreżenta l-poplu ta' l-Ukraina.

Fl-1914 Sciortino xtaq jidħol mar-Royal Engineers, iżda fuq parir ta' l-eks-gvernatur ta' Malta, Lord Grenfell, baqa' għaddej b'ħidmietu ġewwa Ruma biex jagħti bidu għal xogħol fuq mafkar għall-ewwel gwerra dinjija.

Għal tliet snin sħaħ Sciortino kien mehdi bil-ħsieb, tħażżiż u l-immudellar ta' dan il-monument vast u imponenti li kellu jkun magħruf bħala t-'Tempju ta' l-Imperu Ingliż għall-Eroj mhux Magħruf'.

Sciortino irrealizza dan ix-xogħol f'mudell tat-tafal fuq skala ta' 1:200.

Jingħad li l-idea ta' mafkar f'ġieħ is-'Suldat mhux magħruf', hi ħolqien ta' l-artist Malti.

Bħala tifkira ta' l-erbgħa w għoxrin Kungress Ewkaristiku Internazzjonali li sar f'Malta fl-1913 Sciortino ġie imqabbad ilesti monument.

Dan ix-xogħol imsemmi "Kristu Re" ġie mikxuf fil-Furjana fit 30 ta' Diċembru 1917 fi ħdan ta' ċeremonja reliġjuza li għaliha inġabru madwar 40,000 Malti.

L'istatwa ta' Kristu Redentur hija figura tal-bronż għolja 3.5 metri li tiddomina fuq pedestall tal-granit u tesprimi maestà u kobor ta' sultan.

Malta hija rapreżentata bħala figura femminili għarkuptejha taħt il-pedestall f'att ta' sottomissjoni waqt talba għall barka.

Il figura tfakkar ukoll ir-rebħiet mgħodija fuq "l-egħdewwa ta' Kristu".

Oriġinarjament, Sciortino ippjana il-monument b'figura ta' Kristu biss għaliex l-għan ewlieni kienet rappreżentazzjoni tat- transubstanzjazzjoni, il-kunċett tal-preżenza reali ta' Kristu fl-hekk imsejħa "Ewkaristija Mqaddsa" (w:en:Transubstantiation).

Għalekk il- figura ta' Malta ma' tħarisx lejn il-wiċċ ta' Kristu iżda qiegħdha tbaxxi rasha f'att ta' reverenza iġġib quddiem għajnejha ix-xbieha tal-ġisem u demm ta' Kristu.

Bejn 1924 u 1927 Sciortino temm "Rhythmii Vitae", xogħol meqjus bħala wieħed mill-aqwa tiegħu fil-bronż u li ġie esebit fl-Akkademija Rjali (Londra), Ħadem bust ta' Carmen Sylva fuq stetina tal' familja Rjali tar-Rumanija u ħoloq monument imponenti b'tifkira tal-proklamazzjoni tal-Brażil bħala Repubblika.

F'dan iz-zmien ħadem ukoll il-bust tal-Markiża Godi de Godio.

Fit-8 ta' Mejju 1927 ġie mikxuf monument kbir ieħor ta'Sciortino f'Malta, il-Monument ta' l-Assedju l-Kbir, li jinsab quddiem il-Qorti tal'-Ġustizzja (qabel ma twaqqat fit-Tieni Gwerra Dinjija kien hemm il-bini tal-Berġa ta' l'Alvernja).

Dan il-monument ifakkar il-qlubija u l-eroiżmu tal-Maltin fl-Assedju ta' l-1565.

Il-monument huwa kompost minn-tlett figuri li jirrapreżentaw il-kuraġġ, il-fidi u iċ-ċiviltà.

Fl-1929 abbozz ta' Sciortino għal monument ekwestri tal-Ġeneral Simon Bolivar ħa it-tieni post.

Bejn 1931 u 1936, bħala preparazzjoni għal wirja mil-Kummisjoni Amerikana għall-arti, Sciortino lesta numru ta' xogħolijiet ta' forom artistiċi u suġġetti differenti - b'kollox wieħed u għoxrin biċċa skultura fil-ġibs, bronż u l'irħam.

Fost dawn insibu "Lindbergh on Eagle", "Courage of Future Generation", "Arab Horses", "In the Jungle", "Detachment of the Soul from Humanity", "Speed", "Madonna protecting Navigators", "Dangerous Sport", "Consolation", "Late", "First Kiss", "Laughing", "Surprised", "Smiling" u oħrajn.

Dawn huma kollha xogħolijiet li jesprimu vitalità u entużjażmu.

Minħabba il-mewt, ta' Frank Pedry, iċ-chairman tal-kummissjoni, ir-reċessjoni ekonomika li kienet għaddejja minnha l-Amerika u il-ġrajjiet politiċi internazzjonali il wirja ma setgħatx issir.

Fil-1936 l-Akkademja Brittanika ta' l-Arti ġewwa Ruma kellha tagħlaq minħabba kunflitti politiċi ma' l-Italja fuq il-gwerra ta' l-Abbesinja (illum l-Etjopja).

Dan wassal biex Sciortino jirriżenja mill-kariga li kellu fi ħdan l-Akkademja u b'hekk irritorna Malta fejn, fit-3 ta' Mejju, 1937, inħatar kuratur fil-Mużew ta' l-Arti.

L-aħħar xogħol ta' Sciortino kien il-monument ta' "Lord Gerald Strickland" imwaqqaf fl-1945 fil-ġnien tal-Barrakka ta' Fuq, il-Belt.

L-istil ta' Sciortino jgħaqqad elementi tar-realiżmu u tal-futuriżmu.

Huwa ta' nteress x'wassal u x'kiteb l-iskultur fuq din is-sintesi.

Sciortino ħassu miġbud ħafna lejn l-iżvilupp tekniku u l-inġinerija.

Ftit hu magħruf dwar kif l-artist kien jinterpreta l-iżvilupp tat-teknoloġija bħala Arti - dan hu suġġett li l-arti tittratta ħafna aktar tard.

Aspett ieħor huwa r-rwol tar-reliġjożità u l-ispirtu li fiħ ħadem l-istatwa ta' "Kristu Re".

Barra mir-rwol artistiku ta' Sciortino, bħala Malti kożmopolitan ta' ċittadinanza Brittannika li fil-bidu tas-seklu għoxrin għex għal kważi tletin sena fil-belt kapitali ta' l-Italja, huwa ta' interess kbir għall-istorja soċjali Maltija x'ħaseb fuq l-identità, il-personalità u l-lingwa Maltija - dan speċjalment minn bniedem f'pożizzjoni ta' perspettiva iktar wiesgħa u konsegwentament b'oġġettività akbar.

Huwa żamm kuntatt ma' pajjiżu, għalkemm ir-raġunijiet eżatti m'humiex magħrufa.

Ġietlu offruta ċ-ċittadinanza Taljana iżda għażel li jżomm dik Ingliża.

Kif kien jaħsibha Sciortino fuq il-faxxiżmu Taljan -- hu li għex it-twelid ta' dan il-moviment, u kif kien jassoċjah u jaħsibha fuq il-moviment nazzjonali malti.

Ta' nteress hija il-lealtà lejn l-Ingilterra; dan meta tqabblu ma' ħafna studenti ta' l-arti Maltin, li fl-aħħar snin li Sciortino kien Ruma kienu qed imorru jistudjaw hemm fuq boroż ta' studju mogħtija mill-gvern Taljan - ħafna minnhom fil-fatt ħassew ġibda kbira lejn il-faxxiżmu u lejn l'Italja.

Hu ta' nteress jekk Sciortino kellux kuntatt ma dawn l-istudenti li kienu jiltaqgħu fl-għaqda tar-"Regia Deputazione per la Storia di Malta" (cf. Herbert Ganado - "Rajt Malta Tinbidel", Ktieb III, Kap XXXI).

Apparentement teżisti intervista ma' Sciortino.

Hemm xi dokumenti miktubin minn Sciortino nnifsu, ittri jew "FIXME" (speeches lectures talks) tħaddit?


Lingwa Awżiljari Internazzjonali

Lingwa Awżiljari Internazzjonali

Lingwa Awżiljari Internazzjonali magħrufa ukoll bħala Lingwa Awżiljari (fil-qosor IAL), hija lingwa maħluqa għall-komunikazzjoni bejn nies ta' nazzjonijiet differenti li m'għandhomx l-istess lingwa, biex tiġi mitkelma bħala t-tieni lingwa ta' għajnuna komunikattiva internazzjonali.

Għalkemm idea antika ħafna, l-IAL tqieset għall l-ewwel darba fuq bażi teoretika serja mil-Lingwisti Edward Sapir u Otto Jespersen fil-bidu tas seklu li għadda.

B'mod speċjali, il-ħsibijiet ta' Sapir għadhom siewja sa llum.

L-argumenti tal-filosofija konstruttivista ikomplu jsaħħu dawn il-ħsibijiet.

Dan l-artiklu jagħmel emfasi fuq ir-rwol tal-krejattività konxja fil-lingwa.

Fl-istess waqt irid jingħadd li, minħabba il-kumplessità tal-Lingwa, il-lingwisti saru joqgħodu ħafna aktar attenti li ma jagħmlux dikjarazzjonijiet daqshekk ġenerali.

Fil-fatt ħafna kliem użat hawn huwa problematiku, per eżempju, għadd mhemmx definizjoni ċara fuq x'inhi "sempliċità" u "loġika" fil-lingwa (ara Evalwazzjoni).

L-ewwel parti ta' dan L-artiklu jittratta l-bażi teoretika.

It-tieni parti (għad irid jitlesta), jagħti lista ta' lingwi artifiċjali li sostnu statut ta' IAL.

Skond Sapir, il-lingwa hija il-kapaċità mentali li tordna u tistruttura, l-ammont kbir ta' esperjenzi li ngħaddu minhom kif ukoll il-kapaċità li ssawwar il-kunċetti u tagħtihom forma konkreta f'tifsir.

Fil-qosor: il-lingwa hija l-kapaċità mentali li tagħmel possibbli il-ħsieb.

Din l-idea għandha il-bidu tagħha fil-filosofija ta' Wilhelm von Humboldt: "Il-Lingwa hija l-organu li jsawwar il-ħsieb" (f'Salus 1969:190).

Fil-fatt, l-idea għandha similaritajiet kbar mal-prinċipji tar-relattività lingwistika, li jsostnu relazzjoni intima bejn il-kategoriji lingwistiċi u l-ħsieb fuq il-livell ta' kull lingwa (Drechsel 1988:233).

Individwi jaħsbu fl-istrutturi, jiġifieri, fil-grammatika tal-lingwa tagħhom.

Din ir-relazzjoni bejn il-lingwa u l-ħsieb dwar il-fatt li il-kategoriji imposti mil-lingwa jikkanlizzaw u jistrutturaw il-ħsieb hi magħrufa bħala l-Ipoteżi ta' Sapir-Whorf.

Meta Sapir studja bir-reqqa l-grammatika ta' diversi lingwi, wasal għall konklużżjoni li kull grammatika għandha ċerti nuqqasijiet fl-istruttura.

Konsekwentament in-nuqqasijiet f'kull-lingwa jistgħu jikkawżaw dgħjufijiet fil-ħsieb.

Minkejja dan, huwa xorta jsostni li kull lingwa fiha innifisha hija suffiċjenti (cf. Il-forma-magħquda ta' kull lingwa naturali) u ż-żewġ argumenti m'humiex f'kuntradizzjoni.

Ċertu nuqqas ta' loġika narawħ f'dan l'eżempju: bl-Ingliż, li tgħid "it rains" huwa grammatikament korrett, madanakollu il-grammatika Ingliża titlob li ikun hemm suġġett overt f'kull sentenza.

Dana jikkawża ċerti kontradizzjonijiet:

Fil-fatt is-suġġett "it" m'għandu l-ebda tifsira in konnessjoni mal-verb, peress li "it" mhiex qed taqdi l-iskop regolari li tindika oġġett, fenomnu jew persuna.

Is-suġġett "it" f'din is-sentenza jikkostitwixxi irregolarità, għaliex kull sentenza bl-Ingliż tista tinbidel f'mistoqsija billi tpoġġi interrogattiv "who" jew "what" flok is-suġġett.

Madanakollu b"'rains" u "snows", dana mhux possibbli -- "rains" mingħajr ebda suġġett, ma taqdix il-ħtiġijiet kollha grammatikali ta' l-Ingliż għaliex, kif għedna, kull sentenza fl-Ingliż teħtieġ suġġett.

Għalekk, l-"it" li tissostitwixxi is-suġġett (EN = dummy subject) hija restrizzjoni ta' regola grammatika.

B'mod indirett sitwazzjonijiet bħall dawn jistgħu jimponu fuq il-ħsieb ta' l-individwu.

Nuqqas ta' loġika jista' jwassal għall-ħsieb inqas ċar.

L-ewwel pass biex wieħed jevita li dgħjufija fil-grammatika tiġi trasferita għall-ħsieb hi li wieħed jakkwista sens ta' inkongruwenzi fil-lingwa li-wieħed juża.

Li persuna, li tuża lingwa bħala l-istrument tal-ħsieb, teżamina l-istess lingwa hu paradoss fih innfisu: kif jista strument jeżamina lilu innifsu?

Sapir jissuġġerixxi li wieħed jeżamina l-istrutturi ta' lingwi naturali oħra b'loġika u grammatika diversa biex isir aktar konxju ta' l-istrutturi tal-lingwa tiegħu.

Jissuġġerixxi wkoll li wieħed iqabbel il-linġwa tiegħu ma' lingwi oħrajn (anki artifiċjali) u sistemi li josservaw loġika assoluta.

Dawn is-sistemi għandhom ikunu loġiċi fil-kunċetti, is-simboli u l-kombinazzjoni tas-simboli li jużaw.

Minbarra li jkun mezz konvenjenti biex wieħed jagħraf difetti strumentali fil-lingwa fuq bażi ta' dan l-istudju, wieħed ikun ukoll f'pożizzjoni li jsawwar lingwa internazzjonali awżiljari li taqdi numru ta' skopijiet.

Sapir hu kontra l-idea li waħda mil-lingwi naturali popolari, bħal ma hu l-Ingliż jew il-Franċiz tieħu post ta' l-IAL peress li dawn ma jissodisfawx il-ħtiġijiet li jenħtieġ taqdi l-IAL.

Edward Sapir jissokta isemmi ħames kwalitajiet ta' IAL:

Min ikun qiegħed jitgħallem il-lingwa jeħtieġ li jkun kapaċi juża l-istruttura ta' l-espressjoni li diġa akkwista bħala paradigmi u jibni espressjonijiet ġodda.

Jekk, ngħidu aħna, wieħed ġa tgħallem minn espressjoni partikolari li il-passat sempliċi ta' verb fl-Ingliż jinħadem billi jżid is-suffiss / "-ed" / hu għandu jkun kapaċi jaħdem il-passat sempliċi tal-verbi l-oħra billi jżid / "-ed" /.

L-idea ta' krejattività testendi għal setturi oħra u timplika illi meta wieħed jitkellem, irid ikun kapaċi, a bażi ta' strutturi l-aktar sempliċi, regolari u loġiċi, li ġa akkwista, joħloq kliem jew għaqda ta' kliem ġdid skond il-ħtieġa.

Minbarra l-vantaġġi prattiċi li-toħloq IAL - biżżejjed wieħed isemmi tnejn: vantaġġi ekonomiċi u l-vantaġġ ta' l-ebda telf ta' Informazzjoni fit-traduzzjoni - Sapir isemmi wkoll xi vantaġġi psikoloġiċi.

Li tuża lingwa li tinħass li hi magħmula mil-bnedmin, tnissel sens ta' kontroll fuq il-lingwa, flok il-jasar ta' l-istrutturi u l-irqaqat.

Hu jkompli jgħid li-wieħed ikollu inqas inibizzjonijiet meta juża lingwa internazzjonli "artifiċjali", peress li b'hekk jista jserraħ moħħu li m'hux ser joffendi 'l xi ħadd billi jmur kontra l-"etiquette" ta' l-ilsien ta' xi wieħed mis-semmiegħa.

Din l-osservazzjoni tista' tinstema' daqxejn skabruża, fl-istess ħin meta wieħed jinnota kemm jimbarazzaw rwieħom migranti ta' ċertà età meta ma jirnexxilhomx jaddataw għal kulturi ġodda bl-iżvantaġġi soċjali li jinqalgħu, l-argument isir tassew relevanti.

Lingwa perfettament loġika, mibnija fuq bażi ta' reflessjoni konxja, u mifruxa sewwa ma l-erbagħt irjieħ tkun aktar strument fin u adekwat minn kull-lingwa "naturali" bi strutturi inkongruenti.

Lingwa bi struttura aktar loġika twassal għal ħsieb aktar loġiku.

"Il-prodott (il-ħsieb), jikber skond kemm tippermetti il-lingwa" (sapir 1921:15).

Il-ħolqien ta' IAL jenħtieġ li jkun bażat fuq grammatika ta' lingwi naturali, billi jislet il-partijiet li jagħmlu sens u jwarrab dawk "difettużi".

F'dan is-sens, Lingwa awżiljari mibnija bil-għaqal hija rikostruzzjoni ta' strutturi ġa eżistenti f'Lingwi naturali.

Rikostruzzjon bħal din tippresupponi li wieħed ikun imħarreġ tajjeb fil-grammatika tal-Lingwi naturali.

U għalhekk nikkonkludu illi li wieħed ikun imħarreġ fl-istrutturi grammatikali tgħin lill-moħħ jirfinħom.

U peress li d-dinja li ngħixu fiha hi soġġetta għall-grammatika, wieħed jista' jkompli jargumenta u jgħid li it-tagħlim tal-prinċipji grammatikali li jħaddnu u jsawwru ir-realtajiet soġġettivi kollha, iġiegħlu l-moħħ ikompli jtejjibhom dejjem aktar.

Din hi opinjoni tipikament konstruttivista:

Il-motivazzjoni ta' Sapir nibtet minn xewqa ġenwina li jkun hemm ftehmin bejn il-popli.

Mill-istudju profond li għamel Sapir dwar id-diversi Lingwi Indigeni Amerikani sar jaf tajjeb ir-rikkezza tal-lingwi ż-żgħar.

Minn dan l-istudju, sar ferm konvint, li wieħed ma jistagħx jgħid li lingwa hija superjuri għal oħra.

Sapir jargumenta, li jekk lingwa tipprovdi mezzi li bihom tkun kapaċi tesprimi kwalunkwe kunċett, allura, "<nowiki>[...]</nowiki> li wieħed jgħid, li lingwa hi aktar grammatikali jew li għandha forma-magħquda aktar minn oħrajn hu assoluttamant bla sens."

(Sapir 1949:9).

Fil-ġabra ta' l-artikli tiegħu ippublikata fl-1949, Sapir jargumenta, illi b'lingwa mitkellma min-nies ta' kultura primittiva wieħed għandu mezz jesprimi teżi astratta filosofika, ġaladarba l-istrutturi ta' dawk il-Lingwi kapaċi jesprimu ideat ta' struttura komplessa - anki jekk il-vokabularju tal-lingwa ikun insuffiċjenti.

Li ħsibijiet ta' dan it-tip għadhom qatt ma ġew espressi f'dawn il-kulturi hu sempliċiment għaliex "għadhom mhumhiex avvanzati biżżejjed biex jinterressaw rwieħhom fuq livell astratt u filosofiku."(Sapir 1949:FINDPAGE).

Fi-kliem ieħor "il-forma-magħquda" ta' kull lingwa tfisser "aktar min ħaġa oħra li it-tħaddim tagħha hu bla limitu"(Harris 1951:296).

Kull lingwa għandha il-prinċipji grammatikali tagħha li jiddettaw x'informazzjoni trid tingħata f'sentenza u x'inhu permess li wieħed iħalli barra.

Fil-Ġermaniż u l-Ingliż, ngħidu aħna, in-numru hu obligatorju, fil-waqt li l-Kwaikutl ma jeħtieġx informazzjoni bħal din - madankollhu il-Kwaikutl hu formalment mgħadud peress li joffri lil minn jitkellmu xi possibilità biex jesprimi in-numru tan-nom.

Franz Boas jargumenta fuq linji simili: "Naturalment l-eskimiż jista' jesprimi jekk raġel hux marid issa <nowiki>[...]</nowiki> imma l-forma grammatikali tas-sentenza tiegħu ma teħtieġx li jagħti relazzjoni ta' temp" (Boas 1969:38).

Dawn l-ideat, illum, daqs qabel, għadhom avantgardisti u fl-istess ħin diskutibbli ħafna.

Huwa fatt aċċettat illi komunitajiet li ma jitkellmux waħda mil-lingwi ekonomikament importanti qegħdin fi żvantaġġ.

Huwa fatt ukoll li l-biċċa l-kbira tal-Ewropej għad mgħandhomx meżż kif jikkomunikaw direttament mal-biċċa l-kbira tal-Asjatiċi u l-Għarab.

Dan ifisser telf kbir ta' tagħrif dwar veduta differenti tad-dinja.

Sal-ġurnata ta' llum qħad m'hemmx implementazzjoni ta' IAL fil-veru sens tal-kelma - m'hux faċli li wieħed jimplementa il-ħtigijiet li semmejna aktar 'il fuq.

Il-ħtigijiet infishom huma diskutibbli għall-aħħar.

Mis-sittinijiet 'l hawn il-lingwisti bdew joqgħodu lura milli jagħmlu dikjarażżjonijiet fuq is-"semplicità" u il-"loġika" fil-lingwa.

L-istess japplika għal dikjarazzjonijiet bħal, ngħidu aħna, "il-mod kif il-lingwa tħares lejn id-dinja huwwa soġġett għall-grammatika".

Wieħed sempliċiment jaċċetta l-possibbiltà, iżda m'hemm l-ebda ċertezza assoluta fuq dan.

Wieħed ma jridx jinsa punt ieħor; sistema mibnija b'mod ideali llum mhux bilfors ser tibqa valida maż-żmien ("time stability of language systems") - jekk nikkunsidraw dak kollhu li nafu fuq it-Tibdil fil-Lingwa, maż-żmien anke sistema ideali "taddatta" u "tiddeforma" bħal kull lingwa oħra.

Madanakollu insibu nies li kibru fl-lingwa kostruwita, bħal ngħidu aħna l-Esperanto jew f'lingwi rikostruwiti, bħal ma hu l-Ebrew Modern.

Punt diskuttibli ieħor forsi hu wkoll il-fatt li visti (views) u tradizzjonijiet huma mħaddna fil-lingwa stess u jiġu mgħoddija minnħa.

Konsekwentamet jekk nadottaw IAL "ekklettika" dawna jintilfu.

Madankollu ir-riċerka fl-istorja turina li ħafna "tradizzjonijiet" ġew kostrutti konxjament b'għanijiet politiċi u ekonomiċi.

Wieħed jista jargumenta li triq realistika għal IAL tista' tintleħaq bir-riċerka tal-Lingwistika Ġenerattiva u it-Teorija tal-Prinċipji ul-Patrametri.

L-ewwel prova prattika ta' IAL li kienet mifruxa sew ġiet żviluppata min-negozjanti Anżejatiċi


Grammatika Maltija

Grammatika Maltija

Din għandha tkun paġna ta' referenza għall-grammatika Maltija.

Biex titħaddet fuq il-grammatika Maltija mur fuq il-paġna tad-.

L-alfabett Malti fih 30 ittra, li 6 huma vokali u 24 konsonanti.

Dawn huma:

L-istorja tal-alfabett hi kkaratterizzata mhux biss minn varjetà ta' simboli għal kull ittra, imma wkoll minn varjazzjoni fl-ordni tal-ittri.

Waħda mill-bidliet fis-sekwenza hija tal-ittra Għ li, minflok bejn il-G u l-H, tiġi bejn in-N u l-O.

ara Lingwa Maltija.

A/a, E/e, I/i, O/o, U/u, IE/ie

Il-vokali tal-leħen tidħol f'kelma biex inkunu nistgħu nlissnuha tajjeb.

Din tidħol quddiem : ilbiesi nilagħbu nisirqu. ridt iddur riedet iddawwar irrid immur eżempji : żewġt itfal tlitt ibniet erbat iħbieb ħamest idjar sebat ibliet tmint ifran disat iklieb għaxart iħmir l-iskola l-ixkupi l-istejjer

v

Il-konsonanti huma 24:<br> b,ċ,d,f,ġ,g,għ,ħ,h,j,k,l,m,n,p,q,r,s,t,v,w,x,ż,z.

Fil-Malti l-konsonanti huma importanti għax jifformaw l-għerq tal-kelma.<br> Eż. raġel għandha għerq r - ġ - l.

Il-konsonanti jistgħu jkunu: L-Assimilazzjoni issehh meta konsononati jinstemgħu mod differenti milli kif jinkitbu.

L-assimilazzjoni tal konsonanti tinqasam fi tnejn : Shiha ; meta l-assimilazzjoni tkun tidher, ezempju : ix-xemx "mhux" il-xemx ghax 'x' hija konsonanta xemxija Parzjali ; Meta il-bidla tkun tinstema` biss u ma tinkitibx Din tinqasam fi tnejn : Rigressiva ; meta l-ittra ta` wara tinfluwenza lil dik ta` quddiema u ghalhekk tinstema mod iehor ez : dħul "tinstema" tħul Progressiva ; meta l-ittra ta` quddiem tinfluwenza lil dik ta warajha u tbiddel il-hoss ez : ġkieket ".instema" ġgieget

Kif tiftakarhom?

v

Il-verbi irregolari huma dawk li ma jimxux għal kollox mal-konjugazzjoni tal-verbi l-oħra sħabhom.

Dawn huma: ġie, kiel, ra, ħa, idda, emmen, mar, iżża, ta, qal, jaf, kellu, waqaf, jisem.

(1) ta
 "Imperfett": nagħti, tagħti, jagħti, tagħti, nagħtu, tagħtu, jagħtu.
 "Perfett": tajt, tajt, ta, tat, tajna, tajtu, taw.
 "Imperattiv": agħti, agħtu.
 "Partiċipju Passat: mogħti, mogħtija, mogħtijin.

Is-7 forma:
 "Imperfett": ningħata, tingħata, jingħata, tingħata, ningħataw, tingħataw, jingħataw
 "Perfett": ingħatajt, ingħatajt, ingħata, ingħatat, ingħatajna, ingħatajtu, ingħataw.

(2) ħa
 "Imperfett": nieħu, tieħu, jieħu, tieħu, nieħdu, tieħdu, jieħdu.
 "Perfett": ħadt, ħadt, ħa, ħadet, ħadna, ħadtu, ħadu.
 "Imperattiv": ħu, ħudu.
 "Partiċipju Passat: meħud, meħuda, meħudin

(3) ra
 "Imperfett": nara, tara, jara, tara, jaraw, taraw, jaraw.
 "Perfett": rajt, rajt, ra, rat, rajna, rajtu, raw.
 "Imperattiv": ara, araw.
 "Partiċipju Passat: (perifrastiku) milmuħ, milmuħa, milmuħin p.p. ta' lemaħ

(4) M'hemmx iktar

(5) qal
 "Imperfett": ngħid, tgħid, jgħid, tgħid, ngħidu, tgħidu, jgħidu.
 "Perfett": għedt, għedt, qal, qalet, għedna, għedtu, qalu.
 "Imperattiv": għid, għidu.
 "Partiċipju Passat: ????

(6) ġie
 "Imperfett": niġi, tiġi, jiġi, tiġi, jiġu, tiġu, jiġu.
 "Perfett": ġejt, ġejt, ġie, ġiet. ġejna, ġejtu, ġew.
 "Imperattiv": ejja, ejjew.
 "Partiċipju Passat:
 "Partiċipju Attiv: ġej, ġejja, ġejjin

(7) mar
 "Imperfett": immur, tmur, jmur, tmur, immorru, tmorru, immoru.
 "Perfett": mort, mort, mar, marret, morna, mortu, marru.
 "Imperattiv": mur, morru.
 "Partiċipju Passat:

(8) idda
 "Imperfett": niddi, tiddi, jiddi, tiddi, niddu, tiddu, jiddu.
 "Perfett": iddejt, iddejt, idda, iddiet, iddejna, iddejtu, iddew.
 "Imperattiv": iddi, iddu.
 "Partiċipju Passat:

(9) iżża
 "Imperfett": niżżi, tiżżi, jiżżi, tiżżi, niżżu, tiżżu, jiżżu.
 "Perfett": iżżejt, iżżejt, iżża, iżżiet, iżżejn, iżżejtu, iżżew.
 "Imperattiv": iżżi, iżżu.
 "Partiċipju Passat: miżżi, miżżija, miżżijin ????

(10) emmen
 "Imperfett": nemmen, temmen, jemmen, temmen, nemmnu, temmnu, jemmnu.
 "Perfett": emmint, emmint, emmen, emmnet, emminna, emmintu, emmnu.
 "Imperattiv": emmen, emmnu.
 "Partiċipju Passat: emmnut, emmnuta, emmnuti

(11) kellu
 "Imperfett": ikolli, ikollok, ikollu, ikollha, ikollna, ikollkom, ikollhom.
 "Perfett": kelli, kellek, kellu, kellha, kellna, kellkom, kellhom.
 "Imperattiv":
 "Partiċipju Passat:

(12) Waqaf

(13) Jisem

kiel
 "Imperfett": niekol, tiekol, jiekol, tiekol, jieklu, tieklu, jieklu.
 "Perfett": kilt, kilt, kiel, kielet. kilna, kiltu, kiltu.
 "Imperattiv": kul, kulu.
 "Partiċipju Passat: mikul, mikula, mikulin

Pronomi Pronomi Magħżulin huma dawn - Jiena, inti, hija, huwa, ahna, intom, huma. pronomi Mehmużin


Memorial Day

Memorial Day

Jum it-Tifkira ("Memorial Day") huwa festa pubblika fl-iStati Uniti li tiġi ċċelebrata fl-aħħar Tnejn ta' Mejju.

Fiż-żmien kienet magħrufa bħala Jum L-Onorefiċenza ("Decoration Day").

Il-festa tikkommemora l-irġiel u n-nisa membri tal-forzi armati li mietu fis-servizz ta' pajjiżhom.

Il-festa bdiet għal ġieħ is-suldati ta' l-Unjoni (Nord) li mietu matul il-Gwerra Ċivili Amerikana.

Wara t-Tieni Gwerra Dinjija t-tifsira ta' din il-festa kibret u saret tinkludi ukoll lil dawk in-nies li mietu f'kull gwerra jew azzjoni militari matul is-snin.

Illum ħafna Amerikani jużaw Jum it-Tifkira biex jagħtu ġieħ lill-qraba mejtin tagħhom.

Is-servizzi reliġjużi il-Ħadd qabel Jum it-Tifkira xi drabi jinkludu qari ta' l-ismijiet tal-membri li jkunu mietu matul dik is-sena.

Ħafna nies josservaw il-festa billi jżuru l-oqbra u l-monumenti.

Fit-tlieta ta' wara nofsinhar jiġi osservat Mument ta' Tifkir Nazzjonali.

Tradizzjoni oħra hi li titniżżel il-bandiera mezz'asta mis-sebħ sa nofsinhar (ħin lokali).


Gwerra Ċivili Amerikana

Gwerra Ċivili Amerikana

Seħħet fl-Istati Uniti mil-1861 sal-1865.


Żebbuġ

Żebbuġ
Żebbuġ jista' jirreferi għal:


Indja

Indja

L-Indja" (), uffiċjalment ir-Repubblika tal-Indja"' hi pajjiż li tinsab fin-nofsinhar tal-Asja u tkopri l-parti l-kbira tas-subkontinet Indjan.

Ħafna rotot storiċi u merkantili jgħaddu minnha.

L-Indja għandha kosta ta' aktar minn sebat elef kilometru u għandha fruntieri mal-Pakistan, iċ-Ċina, il-Birmanja, il-Bangladexx, in-Nepal, il-Butan u l-Afganistan.

Is-Sri Lanka, il-Maldivi u l-Indoneżja huma gżejjer nazzjonijiet fil-qrib.

L-Indja hija it-tieni pajjiż l-aktar popolat fid-dinja, b'popolazzjoni ta' aktar minn biljun ruħ, u ġeografikament is-seba' l-akbar pajjiż.

L-Indja hija l-benniena taċ-ċiviltajiet l-aktar antiki u tat ukoll it-twelid lil erba' reliġjonijiet: L-Induiżmu, il-Buddiżmu, il-Ġeiniżmu u is-Sikiżmu.

Il-pajjiż kien parti mill-Imperu Brittanniku qabel ma kiseb l-indipendenza fl-1947.

Fl-aħħar għoxrin sena, l-Indja kibret sew, fl-ekonomija u fir-rwol militari u internazzjonali.

L-isem Indja ġej mill-kelma 'Hindu' fil-Persjan antik, li hi nnifisha ġejja mill-kelma 'Sindhu' (Sanskritu), l-isem storiku għax-xmara Indus.

Il-kostituzzjoni tal-Indja u l-użu ġenerali jirrikonoxxu wkoll l-isem Bharat (Hindi: भारत), li kien l-isem fis-Sanskritu tar-re antik Hindu.

Isem ieħor huwa, Hindustan (Hindi: हिन्दूस्थान), jew 'l-art tal-Hindus' fil-Persjan, li ntuża miż-żminijiet Mughal, għalkemm dan l-isem mhux użat kullimkien illum.

Vande Mataram hija l-għanja nazzjonali Indjan.

L-għanja nkitbet minn Bankim Ċandra Ċatterġii f'forma Sanskritizzata tal-lingwa Bengaliża.

Flimkien mal-Innu Nazzjonali għandha tifsira simbolika kbira għall-Indja.


Edward Sapir

Edward Sapir

Edward Sapir (Lębork, 26 ta' Jannar 1884 – New Haven, 4 ta' Frar 1939) kien antropologu u lingwista Amerikan, wieħed mill-mexxejja importanti fil-lingwistika strutturali.

Flimkien ma' Benjamin Whorf, hu kien il-moħħ wara li dik li illum tissejjaħ l-ipoteżi ta' Sapir-Whorf.

Sapir twieled f'Lauenburg, il-Prussja, fis-26 ta' Jannar 1884.

Fl-1904 iggradwa mill-Università ta' Columbia, fi New York, bi grad fil-lingwi Ġermaniċi, iżda l-interessi lingwistiċi tiegħu kienu jħaddnu skopijiet ħafna usa'.

Fis-sentejn li segwew għamel studji diretti fuq il-lingwi Wishram u Takelma tal-Amerikani Nattivi.

Waqt li kien f'Columbia iltaqa' mal-antropologu Franz Boas, li probabbilment kienet il-persuna li l-aktar tagħtu spinta biex jistudja il-lingwi Amerikani.

Għallem fl-Università ta' Chicago u aktar tard l-Università ta' Yale, fejn laħaq kap tad-dipartiment tal-antropoloġija.

Kien wieħed mill-ewwel li esplora r-relazzjonijiet bejn l-istudji lingwistiċi u l-antropoloġija.

Fost l-istudenti tiegħu insibu lil-Fang-kuei Li u Benjamin Whorf.

Sapir ippropona ħarsa ġdida lejn il-lingwa fl-1921 billi sostna li l-lingwa tinfluwenza l-mod kif jaħsbu in-nies.

L-idea ta' Sapir ġiet adottata fl-erbgħinijiet minn Whorf u eventwalment saret tissejjaħ l-ipoteżi ta' Sapir-Whorf.

Fl-artiklu "The Psychological Reality of the Phoneme" (Ir-realtà psikoloġika tal-Fonema) li ppubblika fl-1949 kien l-ewwel li sostna b'mod ċar ħafna li l-fonema, kategorija astratta ġenerali tal-ħoss, hija psikoloġikament reali u tikkategoriżża l-mod kif nagħrfu.

Fost il-lingwi Amerikani l-ispeċjalitajet tiegħu kienu il-lingwi Athabaskan.

Fost il-lingwi u kulturi oħra li studja Sapir ngħoddu il-Wishram Chinook, Navajo, Nootka, Paiute, Takelma, u Yana.

Għalkemm magħruf għal xogħol tiegħu fil-lingwistika Amerikana, kien produttiv ħafna f'materji tal-lingwistika ġenerali, kif naraw fil-ktieb tiegħu "Language", li jipprovdi kollox, minn klassifikazzjoni tipoloġika grammatikali ta' lingwi li jkopru miċ-Ċiniż san-Nootka, sa spekulazzjonijiet fuq il-fenomenu tat-tibdil fil-lingwa (drift) u l-arbitrarjetà tal-assoċjazzjonijiet bejn il-lingwa, r-razza u l-kultura.

Sapir miet fl-4 ta' Frar 1939 b'problemi tal-qalb.


Wilhelm von Humboldt

Wilhelm von Humboldt

Friedrich Wilhelm Christian Karl Ferdinand Baruni von Humboldt (Potsdam, 22 ta' Ġunju 1767 – Tegel, 8 ta' April 1835) kien fizzjal tal-gvern, diplomatiku, filosfu, fundatur tal-Università Humboldt f'Berlin, ħabib ta' Goethe u speċjalment ta' Schiller.

Huwa magħruf l-aktar bħala lingwista Ġermaniz li introduċa l-istruttura tal-Lingwa Baska lill-intelletwali Ewropej.

Ħuh Alexander von Humboldt hu magħruf daqsu fix-xjenzi naturali.


Herbert Ganado

Herbert Ganado

Herbert Ganado (Furjana, 7 ta' April 1906 - 5 ta' April 1975) avukat, president tal-Azzjoni Kattolika, editur, politiku u kittieb.

Hu twieled fis-subborg tal-Furjana fis-7 ta' April, tal-1906.

Isem Ganado jintrabat ma' ħafna ħidma sfuża favur Malta u l-Maltin.

Hemm diversi sferi pubbliċi fejn Ganado nħass fis-seklu għoxrin; aktarx li l-iktar tnejn huma l-ġurnaliżmu u l-politika.

It-tnejn li huma kienu jistrieħu fuq dak li hu essenzjali biex jiftiehem il-karattru ta' Herbert u biex fuq kollox tkun apprezzata l-ħidma tiegħu: il-konvinzjonijiet reliġjużi tiegħu li hu ma kien jibdilhom ma' xejn.

Jekk tneżża' lil Ganado mit-twemmin tkun tlift kollox u l-kwadru jittappan.

Ħajtu hija katina sħiħa ta' episodji fejn hu niżel jikkumbatti bl-enerġija tiegħu lil min deher li ried jeqred ir-reliġjon li ġab Pawlu ta' Tarsu fis-sena sittin wara Kristu.

Dawn il-konvinzjonijiet ġabuh biex jaħdem id f'id mal-Arċisqof Mikiel Gonzi.

Ganado kien sar l-alleat tiegħu f'kull sens.

Kellu qima lejh u ħadem għalih kemm fl-istampa kif ukoll fil-politika.

Il-ġurnaliżmu u l-politika tawh l-ispazju perfett fejn jikkumbatti għall-prinċipji tiegħu.

Ganado studja l-Liċeo u l-Università ta' Malta.

Illawrja bħala avukat fl-1931.

Bħala student kien President tal-Kunsill Studenti Universitarji.

Bejn l-1936 u l-1940 kien President ta' l-Azzjoni Kattolika.

Din l-għaqda offrietlu spazju fejn jimmilita għall-Kristjaneżmu.

Sforz il-biża' li kellu li r-reliġjon għad tispiċċa minn Malta mbarka ruħu fl-istampa billi beda jeditja Leħen is-Sewwa u wara l-eżilju krudil fl-Uganda daħal fil-politika.

Fil-"Leħen is-Sewwa", fi żmien il-gwerra ċivili Spanjola, Ganado kiteb artikli favur id-dittatur Franco.

L-iktar artiklu kontroversjali tiegħu fuq il-waqgħa ta' Madrid bit-titlu "Dħalna Madrid", kif ukoll is-simpatija tiegħu lejn l-Italja Faxxista, wasslu sabiex fl-1940 jiġi internat u fl-1942, eżiljat lejn l-Uganda.

L-artiklu għen immens biex il-miżien jimxi favur l-internament.

Hu nnifsu kien stqarr li kien privileġġ għalih li jbati għal-Leħen.

Il-fażi tiegħu bħala editur kien żmien eċitanti.

Ganado l-editur ma dabbar l-ebda libel u fuq kollox kellu viżjoni miftuħa.

Kien jinteressah x'inhu jiġri lilhinn mis-swar.

L-istorja ta' l-Internament hija waħda mill-ikreh faċċati tas-seklu għoxrin fejn grupp ta' Maltin inkluż Dr. Ganado ġew ittrattati mill-Ingliżi daqs li kieku kienu kriminali.

Dawn ġew internati mill-Ingliżi mingħajr ġuri jew sentenza tal-qrati, azzjoni li ħafna jarawha bħala ironika meta wieħed jikkunsidra li l-Ingilterra kienet meqjusa bħala l-omm tal-parlamenti.

Dawn is-suppost kriminali Maltin ma kienu xejn għajr nies entużjasti, wħud minnhom anki ffissati fil-kultura Taljana.

Ganado kiteb li fl-Uganda kienu sabu ruħhom "f'wieħed minn dawk il-kampijiet tal-priġunieri li naraw fil-films."

Ganado ħa miegħu l-Uganda numru ta' kotba fosthom l-Oxford Book of English Verse u d-Divina Commedia ta' Dante Alighieri.

Ganado irnexxielu jirbaħ it-trawma tal-kamp u kif jgħid hu stess hu flimkien ma' oħrajn kienu ddeċidew li "ma nintelqux u nsibu rkaptu tal-post."

Fl-1945 ġie lura mill-Uganda u ntefa' b'ruħu u ġismu fil-Partit Nazzjonalista.

Id-deċiżjoni li jipparteċipa fil-politika b'mod attiv u fl-ewwel persuna trid tkun studjata fid-dawl tal-fatt li l-Knisja fis-snin ħamsin kienet qed tibża' mill-effetti li seta' jkollha l-Integration fuq ir-reliġjon u ftit wara minħabba l-paniku li laqat il-gżira li Dom Mintoff kien ser idaħħal il-Kommuniżmu.

Tant hu hekk li Ganado jagħmilha ċara li fl-1958 telaq lill-partit ta' Nerik Mizzi u Ugo Mifsud li dil-ħabta kien immexxi minn Giorgo Borg Olivier fuq żewġ punti ewlenin: il-P.N. ma kienx qed jiġġieled biżżejjed lil Mintoff u għax il-P.N. kien imexxi minn dittatur.

Nies midħla tal-P.N. jsostnu wkoll li Ganado kellu ambizzjonijiet li jsir il-mexxej hu tal-P.N. flok Borg Olivier.

Ganado kien ukoll kontra l-integrazzjoni u l-indipendenza.

Ganado kien avangardist fi ħsiebu.

Kien jitkellem dwar l-Ewropa u lil Malta riedha hemm.

F'April ta' l-1958, Ganado kellu laqgħa ma' Patri Feliċjan Bilocca, patri Kapuċċin li kien awtortita' fis-Soċjoloġija, li fiha Bilocca kien insista kemm felaħ li Malta teħtieġ it-tielet partit li jkun kapaċi jostakola lill-Mintuffjani.

U Bilocca kien wegħdu li lest li jgħinu f'każ li jkun bi ħsiebu jagħmel il-pass.

Fit-twaqqif tal-partit tiegħu, Ganado kellu taħdidiet ukoll ma' Monsinjur Mikiel Azzopardi li hu magħruf mal-poplu Malti l-iżjed għat-twaqqif tad-Dar tal-Providenza.

Konnessjoni bejn it-tnejn tista' tkun spjegata anki mill-fatt li t-tnejn li huma kienu attivi fl-Azzjoni Kattolika.

Hekk twieled il-Partit Demokratiku Nazzjonalista, li ma kien xejn għajr satellita tal-Kurja.

Il-partit twaqqaf fl-1962 - is-sena li fiha l-Gvern Ingliż reġa' ta l-jedd lill-Maltin li jieħdu sehem f' elezzjonijiet politiċi wara sospensjonijiet ta' erba' snin.

Li hu interessanti li dawn id-dettalji huma nieqsa għal kollox mill-kitbiet ta' Ganado imma huma rreġistrati fid-djarji ta' Bilocca.

Ganado kkontesta żewġ elezzjonijiet; dik ta' l-1962 u ta' l-1966.

L-ewwel waħda saret meta l-ġlieda politiko reliġjuża tas-snin sittin kienet għadha fl-aqwa tagħha.

U f'dik l-ewforija l-partiti ż-żgħar kollha marru mhux ħażin u l-mexxeja tagħhom kollha telgħu inkluż l-Avukat Ganado.

Il-ħarsien tar-reliġjon kienet fuq l-aġenda tagħhom lkoll.

Element li seta' għen lil Ganado kien il-fatt li hu kellu appoġġ mhux ħażin ta' diversi qassisin, patrijiet u sorijiet.

Diversi qassisin kienu wkoll imsieħba fil-partit.

Ganado fl-1962 kiseb erba' siġġijiet.

Hu nnifsu tela' minn żewġ distretti.

Imma ma għaddiex mill-eżami elettorali ta' l-1966.

Li hu ironiku hu li f'dik il-kampanja elettorali kien sostna li l-P.N. ma kienx ser ikun f'kundizzjoni li jmexxi gvern waħdu.

Il-profezija altru li ma seħħitx għax Ganado nnifsu baqa' l-art u dan kien ifisser li l-partit tiegħu sfuma.

Kulma kiseb il-Partit Demokratiku Nazzjonalista fl-1966 kien 1.2% ta' l-elettorat waqt li erba' snin qabel kien ħa warajh 9.3% ta' l-elettorat.

Il-P.N. fl-1966 kien kiseb sitt siġġijiet iktar mill-Partit Laburista u dan jerġa' jikkonferma kemm Ganado kien żbaljat fil-previżjonijiet tiegħu.

Darba li Ganado kisirha mal-P.N. kien sar ħabib kbir ta' Mabel Strickland li wkoll kienet tara lil Dom Mintoff bħala l-għerq tal-problemi ta' Malta.

Milli jidher tant kienet tirrispettah lil Ganado, li Victor Griffiths, Professur tal-Mediċina, jsostni li f'okkażjoni minnhom jiftakar lil Mabel "introduċiet lil Herbert Ganado ma' politiċi għolja sew Ingliżi u Ammiralli ... dan il-bniedem ħa jkun il-Prim Ministru ta' Malta li jmiss."

Il-profezija tagħha imma baqgħet ma seħħitx.

L-ikbar rigal ta' Ganado lil Maltin ħutu hu l-awtobiografija tiegħu "Rajt Malta Tinbidel" - magħmula minn erba' volumi - li fiha tkellem dwar il-familja tiegħu, dwar artu u dwaru nnifsu.

Tkellem b'mod dettaljat dwar sehmu fil-politika.

Fid-daħla tat-tielet volum kiteb li "nistħajjel li jiena kont l-ewwel wieħed li kelli l-kuraġġ jew il-wiċċ tost, kif tgħidli marti, li nikteb ħajti kollha bl-istorja intima tagħha."

Din l-awtobijografija hija wkoll fonti importanti ta' l-istorja soċjali Maltija mill-1900 sa l-1969.

Wara mewtu ġew ippubblikati "Jien Inħobb Nitkellem Magħkom" (ġabra ta' artikli li huwa kiteb matul is-snin fil-"Leħen is-Sewwa").

Herbert Ganado huwa wkoll iz-ziju ta' l-awtriċi kontemporanea Maria Grech Ganado.


Caravaggio

Caravaggio
Caravaggio jista' jirreferi għal:


Michelangelo Merisi da Caravaggio

Michelangelo Merisi da Caravaggio

Michelangelo Merisi da Caravaggio (28 ta' Settembru, 1573 – 18 ta' Lulju, 1610), magħruf sempliċiment bħala Caravaggio wara belt-twelidu viċin Milan, kien pittur tal-Barokk Taljan li għamel ħafna xogħlijiet reliġjużi ta' qaddisin u figuri mill-Bibbja bħala nies komuni.

Għalkemm dawn ix-xogħlijiet kienu ta' kontroversja kbira fil-knisja, inxtraw minn ħafna nies sinjuri, għat-teknika spettakulari tagħhom, għall-oriġinalità u ukoll għall-aspett omoerotiku tagħhom.

Ta' 11-il sena, Caravaggio safa orfni.

Daħal jagħmel apprentistat ma' Simone Peterzano ġewwa Milan.

Mar Ruma bejn l-1588 u l-1592.

Kien "jaqlagħha u jikolha" - beda jgħix fil-faqar.

Kien dejjem jirreżisti t-tradizzjonijiet u jirribella għal kollox.

Il-Kardinal Francesco del Monte impjega lil Caravaggio u ħadu taħt il-protezzjoni tiegħu.

Il-Kardinal tah kenn u pensjoni.

Sakemm daħal taħt il-protezzjoni tal-Kardinal del Monte, Caravaggio kien ġa lesta madwar 40 pittura li b'xi mod jew ieħor nistgħu ngħidu li baqgħu famużi.

Meta kellu 24 sena Caravaggio ġie ikkummissjonat (imqabbad bil-ħlas) biex ipitter il-kappella Contarelli parti mill-knisja San Luigi dei Francesi ġewwa Ruma.

Hawn pitter tliet pitturi kbar dwar il-ħajja ta' San Mattew.

Caravaggio dam kważi 6 snin jagħmel din il-kappella.

Ġie li kellu jibdel xi pitturi minħabba indħil mill-kanonċi tal-knisja.

Din il-biċċa xogħol għamlitu famuż u d-domanda għax-xogħlijiet tiegħu bdiet tiżdied.

Caravaggio beda jxellef difrejh mal-ġustizzja.

Insibu li sawwat pittur, fera suldat, tefa' l-ġebel lill-gwardjani Rumani, inqabad bl-armi fuqu, kellu xi jgħid minħabba l-maħbuba tiegħu u fl-aħħar, fl-1606 qatel lil Ranuccio Tomassoni.

Allura kellu jaħrab minn Ruma.

Caravaggio l-ewwel mar Napli imbagħad Malta.

Il-Gran Mastru Wignacourt innota l-ġenju tal-pittur.

Laqgħu bl-unuri kollha ta' xi ħadd famuż.

L-ikbar biċċa xogħol ta' Caravaggio f'Malta tibqa' l-"QTUGH IR-RAS TA' SAN ĠWANN IL-BATTISTA".

Fl-1608 il-Kavallieri ta' Malta għamluh Kavallier tal-Ġustizzja.

Caravaggio reġa' spiċċa arrestat mill-Kavallieri.

Ma nafux għaliex.

Jew reġa' għamel xi ħaġa gravi jew inkella xi ħadd informa lill-Kavallieri bil-passat kriminali tiegħu.

Allura Caravaggio reġa' ħarab.

Mar Sqallija, Messina imbagħad Palermo fejn kompla jpitter.

Il-Papa biss seta' jaħfer lil Caravaggio biex dan ikun jista' jerġa' jibda jgħix mingħajr il-biżgħa li jkun arrestat.

Xi ħadd qabeż għal Caravaggio quddiem il-Papa.

Il-maħfra tal-Papa waslet tlett ijiem wara l-mewt ta' Michelangelo Merisi di Caravaggio.


Ġebla ta' Majmuna

Ġebla ta' Majmuna

Il-Ġebla ta' Majmuna, magħrufa wkoll bħala il-Ħaġra ta' Majmuna, hija waħda mill-iktar sejbiet arkeoloġiċi mportanti f'Malta assoċjati ma' żmien il-Ħakma ta' l-Għarab.

Dan il-kapulavur fil-Kalligrafija kufija ġie magħmul bħala tifkira ta' tifla Għarbija li mietet nhar il-Ħamis, 21 ta' Marzu, 1174 u fuqu hemm talba ta' missier biex jingħata s-saħħa spiritwali sabiex jaffronta t-telfa ta' bintu.

Għal ħafna snin ingħad li l-Ġebla ta' Majmuna nstabet Għawdex viċin ix-Xewkija jew is-Sannat.

Tant hu hekk li f'Għawdex stess hemm post li għadu jġib l-isem "ta' Majmuna".

Madanakollu, m'hemm l-ebda evidenza bil-miktub li ssaħħah din l-ipoteżi.

Fil-fatt, l-oriġini tal-ġebla m'humiex ċari.

L-iskrizzjoni hija mnaqqxa fuq biċċa rħam minn fdalijiet Rumani.

Din kienet prattika komuni ħafna fl-Afrika ta' Fuq, fejn fdalijiet Rumani kienu jiġu misruqa għall-ġebel u l-irħam tagħhom.

B'hekk huwa wkoll possibbli li dil-ġebla oriġinat minn xi pajjiż fl-Afrika ta' Fuq.

Għal ħafna żmien il-ġebla kienet ikkunsidrata bħala evidenza li Malta, minkejja t-tmiem tal-ħakma Għarbija mal-wasla tal-Konti Ruġġieru fl-1090, xorta waħda baqgħet influwenzata b'mod konsiderevoli mill-kultura Għarbija.

Dan l-argument, però, ma jidhirx li għandu bażi soda f'din is-sejba.

Fl-1839 din il-lapida ġiet f'idejn il-familja Xara, u mingħandhom għaddiet f'idejn il-Baruni Giuseppe Maria de Piro li fl-1845 taha lil-librerija pubblika.

L-interpretazzjoni korretta tal-kitba kienet sfida kbira, speċjalment minħabba l-fatt li ħafna interpretazzjonijiet kienu bbażati fuq illustrazzjonijiet ħżiena.

Eventwalment ġiet iddeċifrata mir-Russu/Pollakk Andrej Jakovlevic Italinski (magħruf ukoll bħala Andrea Italinski u l-konti Italinski), li kien diplomatiku tat-Tzar fl-Imperu Tork minn 1863 sa 1886.

Illum il-ġurnata, il-Ġebla ta' Majmuna hi mħarsa fil-Mużew ta' l-Arkeoloġija fiċ-Ċittadella, ir-Rabat (Għawdex).

Din il-kitba tal-ħaġra ġiet maqluba għall-Malti minn Temi Zammit fuq bażi ta' traskrizzjoni b'ittri latini li kien fisser Grabjiel d'Aleppo, patri Kapuċċin.


Għana

Għana

L-għana hi l-mużika tradizzjonali ta' Malta.

Il-versi li jitkantaw fl-għana għandhom melodija li tistħajjilha ballata Sqallija b'laqta medjo-orjentali.

Infatti l-għana tista' jitqies bħala l-eku tal-passat storiku ta' Malta li jinkludi ħafna influwenzi Għarab u Ewropej, grazzi għad-diversi ħakkiema li ħakmu lil Malta u l-Maltin.

L-għana minn dejjem kien ikkunsidrat bħala l-mużika tan-nies komuni, tal-bdiewa, tar-raħħala u tan-nisa tad-dar; f'kelma waħda, l-għana kien jappartjeni lill-klassi l-baxxa tal-ħaddiema.

Forsi huwa propju għal dawn l-assoċjazzjonijiet, li l-għana llum f'Malta għad għandu ċerta stmerrija u jiġi mwarrab minn bosta nies.

Malta llum il-ġurnata titqies bħala pajjiż Ewropew u fil-maġġorparti Kattoliku, u allura huma ħafna dawk li jippreferu ifarfru l-passat storiku tagħhom għax jidentifikaw ruħhom iktar ma' l-Ewropa Kristjana milli l-Afrika Islamika.

Guzè Cassar Pullicino, studjuż rinomat tal-folklor Malti, isostni li l-ewwel għana tmur lura lejn l-1792, jiġifieri fi żmien il-Kavallieri ta' San Ġwann.

Kavallier Franċiż bl-isem ta' F.-E. de Saint-Priest ippubblika ktieb jismu "Malte par un voyageur françois" (Malta minn Vjaġġatur Franċiż), li fih jinkludi tliet għanjiet kif ġew irrakontati lilu minn librar Malti, Gioacchino Navarro.

Waħda minn dawn l-għanjiet kienet:

Fi żminijiet imgħoddija, l-għana kienet tiġi kantata mill-ħaddiema komuni, kif ukoll minn nisa li jkunu qed jagħmlu l-faċendi ta' kuljum bħall-ħasil u l-inxir tal-ħwejjeġ.

Bejjiegħa ukoll kienu jużaw l-għana biex ibiegħu il-prodotti tagħhom, bl-għana sservi ta' riklam dwar kemm huwa tajjeb u superjuri il-prodott tagħhom kif ukoll kemm huwa aħjar minn tal-bejjiegħa l-oħra.

Mhux magħruf jekk kienx jirnexxielhom ibiegħu iktar mill-kompetituri li ma jgħannux, imma li huwa żgur huwa li kienu jiġbdu ħafna iktar l-attenzjoni tax-xerrejja.

L-għana minn dejjem kien iktar popolari lejn in-nofsinhar tal-gżira u allura ma jistax jonqos li ħafna għannejja jiġu minn dawk l-inħawi.

Pereżempju, miż-Żejtun, ħarġu ħafna għannejja ta' fama, bħal ngħidu aħna Mikiel Abela "il-Bambinu" li miet fl-1991, u Frans Baldacchino "il-Budaj" (li miet ħesrem fl-età ta' 63 sena, nhar it-21 ta' Ġunju 2006) li se jibqa' mfakkar bħala għannej popolari u l-akbar esponent ta' l-għana f'Malta.

Jeżistu ħafna tipi ta' għana differenti u kollha għandhom il-karatteristiċi partikolari tagħhom.

Fost dawn insibu l-għana spirtu pront u bil-qasma, l-għana fil-għoli, l-għana tal-fatt u l-makjetti.

F'seduta tipika ta' għana spirtu pront, ikun hemm grupp ta' tliet kitarristi jakkumpanjaw l-għannejja (normalment ikunu erbgħa), b'wieħed minnhom magħruf bħal il-prim jew prejjem.

Il-kitarrist prim jibda jdoqq l-introduzzjoni, biex b'hekk juri lill-għannejja kemm it-temp tad-diska kif ukoll it-tonalità, filwaqt li l-kitarristi l-oħrajn (li normalment ikunu tnejn għalkemm ġieli ssib iktar) idoqqu l-akkumpanjament ibbażat fuq żewġ kordi.

Wara l-introduzzjoni, l-ewwel għannej jimproviżża għanja fuq dawk l-istess żewġ kordi (fuq melodija(.)(.) tradizzjonali) erba' versi tat-tmienja (vers ta' tmien sillabi, ottonarju) bir-rima imqabbża, jiġifieri A-B-Ċ-B.

Il-vers tat-tmienja huwa wkoll magħruf sew bħala l-vers tal-popolin.

Wara li l-ewwel għannej jispiċċa l-kwartina tiegħu, ikun hemm interludju bil-kitarrist prim idoqq varjazzjoni fuq dawk iż-żewġ kordi bażi, bl-istess ammont ta' ħin tal-istanza.

Normalment, kemm il-kwartina kantata kif ukoll l-varjazzjoni strumentali ikunu maqsumin f'erba' frażijiet melodiċi, tnejn fuq l-ewwel korda (Tonic major chord) u tnejn fuq it-tieni (Dominant chord).

Din l-istruttura hija mbgħad ripetuta minn kull wieħed mill-għannejja, b'bejn wieħed u ieħor, l-istess struttura metrika u rima.

Sezzjoni ta' għanja spirtu pront taf tibqa' għaddejja hekk kważi siegħa u xi imdaqqiet anki iktar.

Normalment is-sessjoni tikkonkludi b'kadenza li tkun tikkonsisti f'xi żewġ stanzi.

Peress li l-kwartini ta' din it-tip ta' għana jkunu improviżżati dak il-ħin stess (għalhekk spirtu pront), l-għannejja jridu jkunu kapaċi jaħsbu malajr kif ukoll iqabblu l-versi b'rima tajba.

Jekk ikun hemm erba' għannejja involuti, normalment l-ewwel għannej jindirizza l-kwartina tiegħu lejn it-tielet għannej, filwaqt li t-tieni għannej jindirizza lir-raba' wieħed biex b'hekk jingħata ċ-ċans lill-għannejja biex jilħqu jaħsbu l-kwartina tagħhom.

Normalment, l-għannejja jitrattaw temi ħfief jew umoristiċi.

Għaldaqstant l-użu ta' proverbji, idjomi esaġerazzjonijiet u 'puns' ma jonqsux fl-għana spirtu pront.

Ta' min jgħid ukoll, li f'għana spirtu pront, il-messaġġ għandu jingħad b'mod sottili mingħajr kjarifiċi żejda.

L-għana spirtu pront normalment ikun kompost fuq l-iskala ta' A (La), iżda l-prim normalment ikun intonat ton fuq il-kitarri l-oħra, jiġifieri G (Sol).

Tradizzjonalment, il-kitarristi jintonaw l-istrumenti tagħhom b'dan il-mod:

L-għana spirtu pront juri biċ-ċar kemm il-Maltin iħobbu jargumentaw u jilletikaw.

Il-pika, li f'dan il-każ tkun waħda ċajtiera, hija l-ingredjent prinċipali f'dan it-tip ta' għana.

Peress li l-għana spirtu pront jirrifletti l-karattru nebbiexi tal-Maltin, dan seta' kien fattur determinanti biex dan it-tip ta' għana jiżviluppa u ma jintesiex bħal ċertu tipi ta' għana, bħal ngħidu aħna l-għana fil-għoli u l-għana tal-fatt.

Infatti, wieħed jista' jgħid li x-xena ta' l-għana llum il-ġurnata hija totalment iddominata mill-għana spirtu pront.

Dan it-tip ta' għana jixbah lil dik spirtu pront, iżda l-kwartini huma maqsuma bejn żewġ għannejja minflok kantati minn għannej wieħed.

Fi kliem ieħor, l-ewwel għannej ikanta l-ewwel żewġ versi tal-kwartina filwaqt li t-tieni għannej jirrispondih b'żewġ versi sabiex hekk jikkonkludi dik il-kwartina.

L-ewwel żewġ versi tal-kwartina li jmiss imbagħad jiġu kantati mill-għannej li jkun kanta l-aħħar żewġ versi tal-kwartina preċedenti.

L-għana fl-għoli jew kif inhu magħruf aħjar bħala għana "la Bormliża" (jiġifieri, mill-belt ta' Bormla), hu pjuttost rari u ftit li xejn għad fadal għannejja li jipprattikawh.

L-għana fil-għoli hu mżewwaq b'laqtiet medjo-orjentali u b'melodiji pjuttost Arabiċi.

Il-fatt li dan jissejjaħ "fil-għoli", jagħti x'jifhem li dan it-tip ta' għana kien jitkanta b'vuċi għolja jew falsetto; infatti huwa probabbli li dan it-tip ta' għana kien u għadu kkunsidrat bħala rari, propju minħabba l-fatt li mhux kulħadd huwa kapaċi jilħaq it-ton għoli rikjest minn dan it-tip ta' għana.

Jidher ukoll li l-għana fil-għoli kien probabbilment l-iktar għana popolari man-nisa.

L-oriġini tal-isem "la bormliża" huwa pjuttost oskur.

Bormla fi żminijiet antiki kienet port importanti u kienu ħafna dawk il-vapuri tal-merkanzija Għarab li kienu jidħlu fil-port, normalment b'xi tagħbija qoton.

Allura jista' jkun li l-Maltin addottaw il-melodiji li kienu jisimgħu mill-baħħara Għarab u minnhom ħolqu dan it-tip ta' għana.

Ta' min jgħid imma li din l-ipoteżi qatt ma kienet ikkonfermata.

L-għana fil-għoli jirrikjedi tip ta' prejjem differenti minn l-għanjiet l-oħra.

Fil-fatt ix-xogħol tal-prejjem f'dan il-każ għandu jkun li jtawwal kemm jista' jkun it-transizzjoni bejn korda u oħra sabiex l-għannej ikun jista' jżomm in-nota kantata għal ħin itwal u b'hekk juri l-kapaċitajiet mużikali tiegħu, kif ukoll is-sbuħija tal-vuċi tiegħu.

Dan it-tip ta' għana jista' jiġi kantat kemm minn għannej wieħed kif ukoll bejn żewġ għannejja, dejjem bl-istess struttura metrika u armonija, imma bi frażijiet melodiċi itwal u iktar imżejna.

Il-kliem jista' jiġi improvviżat, bi stanza li tkun kantata minn għannej wieħed, u n-nofs l-ieħor mit-tieni għannej, bħalma jiġri fl-Għana bil-Qasma.

L-għana tal-fatt hu normalment kantat minn għannej wieħed, u juża bejn wieħed u ieħor, l-istess struttura ta' l-għana spirtu pront, għalkemm il-melodiji ikunu aktar mżewwqa u l-kliem ma jkunx improviżżat, avolja jintuża wkoll il-vers tat-tmienja u r-rima mqabbża A-B-Ċ-B.

It-temi ta' dan l-għana jvarjaw minn stejjer u leġġendi tradizzjonali (li jmorru lura anki sal-Medju Evu) sa avvenimenti storiċi jew oħrajn ta' importanza partikolari.

Dawn normalment ikunu stejjer ta' diqa u swied il-qalb fejn jiddominaw l-imħabba mitlufa, il-mewt, delitti u traġedji oħra.

L-użu ta' l-iskali minuri biex jinħolqu l-melodiji jgħin sew biex tinħoloq l-atmosfera neċessarja biex l-għannej jirrakkonta b'mod effettiv dawn l-għanjiet pjuttost malinkoniċi.

Din normalment tieħu l-forma ta' storja żgħira b'laqta umoristika.

Il-mibki Fredu Abela "il-Bamboċċu" kien rinomat ħafna għal dan it-tip ta' għana fejn probabbilment jibqa' magħruf l-aktar għall-makjetta tiegħu "Taxi Mary".

Illum il-ġurnata l-kitarra saret l-iktar strument użat fl-għana, għalkemm ta' min jgħid li qabel kienu jintużaw wkoll strumenti oħra, fosthom iż-żaqq, iż-żafżafa, it-tanbur, l-argunett kif ukoll il-kunċertina.

Riċentament l-għana żviluppa minn mużika tan-nies komuni għal wieħed aktar professjonali.

L-għannejja Maltin huma rikjesti fi programmi radjufoniċi u televiżivi, kif ukoll f'serati ta' għana u l-famuża 'Lejla Maltija' li tista' tgħid li tiġi organizzata f'kull raħal Malti matul is-Sajf.

Apparti minn hekk, mhux l-ewwel darba li għannejja stabbiliti jżuru pajjiżi barranin bħal ngħidu aħna l-Kanada, l-Ingilterra u l-Awstralja u jmorru jgħannu hemm.

Ta' min jinnota li dawn il-pajjiżi għandhom storja ta' immigrazzjoni Maltija, u dan ikompli juri kemm il-Maltin huma konservattivi fejn jidħlu drawwiet u tradizzjonijiet nazzjonali.

Frans Baldacchino "Il-Budaj" jista' jingħad li għamel l-għana aktar aċċessibbli lin-nies u fetaħ orizzonti ġodda lill-għana Malti.

Saħansitra wasal biex introduċa l-għana bħala rappreżentazzjoni teatrali.

Il-Budaj għamel ukoll isem barra minn Malta u anke rrekordja CD u ppubblika ktieb.

Forsi fattur li għenu ħafna fil-ħidma tiegħu favur l-għana huwa l-karattru sempliċi tiegħu u l-kariżma li għandu.

Frans Baldacchino kellu wkoll xi xogħol mal-banda folkloristika Etnika, u dan għen biex tkompli tinfirex il-popolarità ta' l-għana kemm f'Malta u kemm barra mill-pajjiż.

Minbarra l-Budaj, hemm ukoll nies oħra fosthom il-Maestro Charles Camilleri li għenu biex iżidu l-popolarità ta' l-għana.

Dan ta' l-aħħar infatti għamel arranġamenti klassiċi ta' melodiji użati komunement fl-għana li ġew ukoll irrekordjati fuq CD.


Rabat

Rabat
Ir-Rabat jista' jirreferi għal:


Rabat (Malta)

Rabat (Malta)

Ir-Rabat huwa wieħed mill-akbar lokalitajiet li hawn f'Malta u wkoll wieħed mill-aktar qodma.

Dan is-subborg jibda sewwa sew minn taħt is-sur tal-belt il-qadima u kien jiġbor tista' tgħid il-belt il-qadima Rumana kollha.

Taħt bosta mit-toroq tar-Rabat hemm midfuna sehem kbir mis-swar li darba kienu ta' din il-belt.

L-Għarab kienu ċekknuh, iżda s-sisien baqgħu hemm biex isostnu dak li kienu jaħsbu l-istoriċi.

Moħbija taħt bosta mit-toroq dojoq hemm miktuba l-ġrajja twila ta' dan is-subborg li trid titbiegħed wisq lura biex tkun tafha sew u ssir taf meta nkitbet l-ewwel paġna tal-istorja tagħha.

Ir-Rabat hija lokalita' qadima li fiha xxeklet ċivilta' bikrija.

Mar-Rabat insibu magħquda l-Baħrija.

Sa ftit żmien ilu dan kien biss raħal ċkejken ħdejn il-baħar, iżda llum il-ġurnata kiber ħafna.

Ir-Rabat huwa l-kunsill li għandu l-akbar konfini.

Insibu wkoll l-Imtaħleb bl-istorja tiegħu ta' Miġra Ferħa.

F'dan il-post l-antiki tal-Imdina kienu jiġu sabiex jiddevertu.

Hawn skont it-tradizzjoni, l-Insara laqgħu l-Konti Ruġġieru meta ġie Malta biex jeħlishom minn taħt l-Għarab.

Il-Feniċi semmew biċċa art ftit l-isfel mir-Rabat, 'Il-Fiddien' li tfisser 'Żmien iż-Żebbuġ' u hu maħsub li hawn kienu jgħasru ż-żebbuġ biex jagħluh żejt.

Fuq in-naħa l-oħra tar-Rabat insibu l-Imtarfa, għolja arjuża ħafna, li kienet ittieħdet mill-Militar li fuqha nbena sptar.

Illum l-Imtarfa hija lokalita' għaliha bil-Kunsill Lokali tagħha u hija wkoll Parroċċa għaliha.

Mal-miġja tal-Ordni ta' San Ġwann f'Malta, ir-Rabat kompla jisbieħ ferm, tant li bosta kienu l-kbarat li bnew djar kbar, palazzi u vilel mill-isbah.

Ir-Rabat hu wieħed mill-aktar lokalitajiet li fih x'tara f'dawk li huma fdalijiet u patrimonju ta' missirijietna.

Naraw ukoll ħafna kampanja sabiħa.

Tajjeb li ngħidu li 75% tat-turisti li jżuru 'l pajjiżna, jiġu r-Rabat ukoll.

Il-Popolazzjoni tar-Rabat hija 'l fuq minn 12,005.

L-Informazzjoni ġiet miġbura minn Rabatmalta.com

Ingħaqdu magħna fuq "facebook" billi tagħfsu hawn.


Ġan Anton Vassallo

Ġan Anton Vassallo

Ġan Anton Vassallo (Valletta, 6 ta' Ġunju 1817 – Valletta, 28 ta' Marzu 1868) kien poeta Malti, meqjus bħala l-aqwa poeta tas-seklu 19.

Hu jibqa' miftakar għall-poeżija tiegħu "Tifħira lil Malta".

Bin Vincenzo u Marija Vassallo, twieled il-Belt Valletta.

Fost l-għalliema tiegħu kellu lil Dun Pietru Pawl Psaila u Dun Ġużepp Zammit Brighella.

Vassallo kien jaf tajjeb il-Lingwa Maltija(Malti), it-Taljan, u l-Latin barra l-Franċiż, l-Għarbi u xi ftit Ingliż.

Beda l-kors tal-liġi fl-Università ta' Malta fl-1839 u ggradwa fl-1842.

Fl-1850 beda jgħallem it-Taljan fil-Liċeo, u fl-1863 laħaq Professur tat-Taljan fl-Università.

Vassallo miet qasir il-għomor fit-28 ta' Marzu, 1868 u jinsab midfun fil-Knisja tal-Karmnu, il-Belt Valletta.

Vassallo beda jikteb il-poeżija sew bil-Malti u kemm bit-Taljan fl-1842.

Kiteb ħafna bijografiji ta' nies Maltin fl-"Arte" (1862-66), u "La Storia di Malta raccontata in Compendio" (1854).

F'nofs is-seklu 19, Vassallo eleva l-poeżija Maltija għal livell għoli fi żmien meta l-ilsien Malti kien kważi injorat.

Huwa refa' l-vers popolari, il-vers tat-tmienja, għal livell letterarju.

Bejn l-1842 u l-1860 huwa kiteb lirika mimlija tqanqil il-qalb u metri varjati.

Vassallo jdaħħal ħafna l-personalità mnikkta tiegħu u l-kumpless ta' persekuzzjoni li kien ibati bih, fil-versi kif jidher f'poeżiji bħal "Żgħożija", "Tifkir tal-Biki", "Lapsi", u "Żgħorija" li tibda bil-vers magħruf "O Żmien ħelu kif għaddejtli".

Il-ħajja għalih kienet tfisser taħbit u inkwiet biss.

Erba' aspetti li joħorġu mill-poeżija tiegħu huma:

Poeżija epika li tuża' l-ġrajja ta' sebgħin ilsir Malti Nisrani li jaħtfu ġifen Tork wara ġlieda mat-Torok u jsalpaw lejn Malta.

Dawn jagħmlu pellegrinaġġ lejn il-Mellieħa biex jirringrazzjaw lill-Madonna.

Vassallo jigglorifika lill-Maltin u jipprova jnissel fiduċja fil-Maltin ta' żmienu u sens ta' nazzjonaliżmu billi jinqeda bil-ħakkiema u jgħid li ħabba fina l-Maltin huma ġabu l-glorja tagħhom.

B'"Qalbenin dejjem aħna" huwa jgħaqqad il-preżent mal-imgħoddi u hekk iseddaq in-nazzjonalità tal-Maltin.

Il-poeżija hija simbolu tal-ġrajja ta' Malta tul iż-żminijiet.

Il-ġifen huwa l-gżira ta' Malta u l-ilsiera huma l-Insara Maltin.

Ix-xewqa perpetwa tal-Maltin li jeħilsu mill-għadu mhux Nisrani.

Importanti f'kull epika huwa l-intervent divin, f'dan il-każ bl-interċessjoni tal-Madonna.

F'kull epika hemm eroj imma f' "Il-Ġifen Tork" mhuwiex bniedem wieħed iżda l-kotra, l-għaqda fost il-Maltin, li titqabad flimkien u titlob flimkien u tirbaħ flimkien kontra għadu qawwi.

Permezz ta' din il-poeżija, Vassallo juri wkoll il-kapaċità tal-ilsien Malti li jogħla għal livelli għoljin.

Il-poeżija fiha 116-il sestina b'696 vers, miktuba bil-vers tal-ħdax.

Irrimata.

Vassallo juża kliem arkaiku.

Hija mqassma fi tliet kanzunetti:


Pietru Caxaro

Pietru Caxaro

Pietru Caxaro (m. 1400, L-Imdina - 1485, ir-Rabat (Malta)) huwa magħruf fil-letteratura Maltija bħala l-ewwel poeta li kiteb bil-Malti.

Pietru Caxaro, iben Ljuni u Żuna, twieled l-Imdina fil-bidu tas-Seklu XV.

Kien nutar pubbliku u jħobb it-tagħlim, u kien ukoll meqjus bħala poeta, filosfu, u oratur ta' ħila.

Wara l-istudji tiegħu hawn Malta mar Palermo biex jagħmel l-eżami quddiem il-protonutar, u fl-1 ta' April, 1438 laħaq nutar pubbliku għall-gżejjer Maltin.

Imma jidher li ftit ħadem ta' nutar, għax f'Ġunju ta' l-istess sena nħatar mħallef għal Għawdex.

Sadattant ġieli għamilha ta' mħallef għal Malta wkoll u fil-qrati tal-gvern u ta' l-isqof.

U kienu bosta l-okkazzjonijiet bejn l-1452 u l-1483 meta kellu jagħmilha ta' ġurat fil-kunsill poplari ta' Malta.

Pietru Caxaro kien ukoll wieħed mill-kunsillieri ta' l-Imdina bejn l-1450 u l-1483, u għamel ħabta segretarju tal-kunsill ta' l-Imdina.

Għalkemm għall-ħabta ta' l-1463 kien tħajjar jiżżewweġ lill-armla Francha de Biglera jidher li baqa' għażeb.

Meta miet fis-sajf tal-1485 indifen fil-kappella tal-Madonna tas-Sokkors li nbniet bi flusu fil-knisja tad-Duminkani tar-Rabat.

Pietru Caxaro huwa magħruf fil-letteratura Maltija bħala l-ewwel poeta li kiteb bil-Malti.

Dan minħabba li fl-1966 Patri Mikiel Fsadni (OP), waqt li kienu qed jirriċerka fuq ħwejjeġ storiċi sab poeżija fl-atti notarili ta' Brandano de Caxario, miżmuma f'reġistru ta' 1533 sal-1536.

Huwa xandar is-sejba tiegħu mal-Professur Godfrey Wettinger fl-1968.

Il-poeżija ġiet imsejħa "Xidew il-Qada' jew 'Cantilena' fejn Brandan jgħid li Pietru Caxaro kien qaribu u kitibha kif kien jiftakarha hu.

Għaldaqstant, nistgħu ngħidu li din il-poeżija hija l-eqdem test letterarju bil-Malti eżistenti.

Ta' min jinnota wkoll li Caxaro kien juża xi kliem mill-Latin imħallat ma' dak Semitiku; għalkemm dan ta' l-aħħar jidher li kien predominanti.