It-Tieni Gwerra Dinjija

It-Tieni Gwerra Dinjija

It-Tieni Gwerra Dinjija kien kunflitt mondjali li involva l-maġġoranza tal-pajjiżi tad-dinja, b'mod speċjali l-pajjiżi l-iktar avvanzati maqsumin f'żewġ alleanzi militari opposti: L-Alleati u l-Qawwiet tal-Assi.

Din il-gwerra involviet il-mobilitazzjoni ta' 'l fuq minn 100 miljun rekluta militari, b'hekk hi meqjusa bħala l-iktar gwerra mifruxa fl-istorja.

Fi stat ta' "gwerra totali", il-partiċipanti maġġuri poġġew il-kapaċitajiet ekonomiċi, industrijali, u xjentifiċi għas-servizz ta' isforz belliku, bl-injorar tad-distinzjoni bejn riżorsi militari u dawk ċivili.

Iktar minn 70 miljun ruħ, il-maġġoranza tagħhom ċivili, inqatlu f'dan il-konflitt, li għalhekk jitqies bħala l-iktar imdemmi fl-istorja umana.

In-nefqa finanzjarja totali tal-gwerra hi stimata li laħqet triljun dollaru amerikan, b'hekk hi ukoll l-iktar gwerra li swiet flus.

Il-bidu tal-gwerra hu meqjus li hu Settembru 1939 bl-invażjoni tal-Polonja, u d-dikjarazzjoni ta'gwerra fuq il-Ġermanja mir-Renju Unit, Franza u d-Dominji Britanniċi.

L-Allejati kienu rebbieħa, bil-Ġermanja ċċedi fit-8 ta' Mejju 1945, u r-rebħa fuq il-Ġappun fit-2 ta' Settembru.

L-Unjoni Sovjetika u l-Istati Uniti ħarġu mill-kunflitt bħala ż-żewġ superpotenzi maġġuri.

Din is-sitwazzjoni fetħet il-Gwerra l-Bierda, li damet 45 sena.

Il-Ġnus Magħquda ġew iffurmati bit-tama li jiġi evitat kunflitt ieħor bħal dan.

L-idea ta' determinazzjoni nazzjonali imbuttata mill-gwerra aċċelerat il-moviment ta' dekolonizazzjoni fl-Asja u l-Afrika, filwaqt li fl-Ewropa tal-Punent stess bdiet miexja lejn l-integrazzjoni.

Wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, it-telfa tal-Ġermanja, ffirmata fit-Trattat ta' Versailles imponiet fuq dan il-pajjiż it-telfien ta' parti mdaqqsa mit-territorju, ċaħdet l-annessjoni ta' stati oħra, llimitat id-daqs tal-forzi armati Ġermanizi, u imponiet reparazzjonijiet finanzjarji kbar ħafna.

Ir-Rivoluzzjoni Russa tal- 1917 u l-gwerra ċivili li din ikkawżat, wasslu għall-ħolqien tal-Unjoni Sovjetika li malajr ġiet taħt il-ħakma ta' Joseph Stalin.

Fl-Italja, Benito Mussolini ħataf il-poter bħala dittatur faxxist bil-wiegħda li joħloq "Imperu Ruman Ġdid".

Il-Partit Kuomintang fiċ-Ċina beda Spedizzjoni fit-Tramuntana (1926-1927) bħala programm ta' unifikazzjoni nazzjonali, kontra sinjuri tal-gwerra Ċiniżi tas-snin għoxrin, imma spiċċa mgħarraq fi gwerra ċivili kontra l-ex alleati, il-Partit Komunista Ċiniż.

Fl-1931, l-Imperu Ġappuniż, li kien ilu ħafna jipprova jespandi l-influwenza tiegħu fiċ-Ċina, taħt il-kunċett tad-dritt li jaħkem fuq l-Asja, uża l-Inċident ta' Mukden bħala ġustifikazzjoni biex jinvadi l-Manċurja; iż-żewġ nazzjonijiet tqabdu f'bosta kunflitti zgħar sad-Dikjarazzjoni Tanggu li ħabbret il-waqfien tal-gwerra fl-1933.

In-Nazzjonal-Soċjalist Adolf Hitler sar il-mexxej tal-Ġermanja fl- 1933 u fis beda kampanja kbira ta'riarmament.

Dan ħasseb lil Franza u r-Renju Unit, li kienu batew ħafna fl-aħħar gwerra, kif ukoll l-Italja, li rat l-ambizzjonijiet territorjali tagħha jiddalmu minħabba dawk tal-Ġermanja.

Biex jiżgura l-alleanza, il-Franċiżi ħallew lill-Italja ħielsa fl-operazzjonijiet tagħha fl- Etjopja, li l-Italja xtaqet taħtaf.

Din is-sitwazzjoni ġiet aggravata fl-1935 meta s-Saarland ingħaqdet legalment mal-Ġermanja, u Hitler rrinunzja t-Trattat ta' Versailles, għaġġel ir-remilitarizazzjoni u daħħal il-lieva.

Bl-isperanza li tinżamm il-Ġermanja, ir-Renju Unit, Franza u l-Italja ffurmaw il-Front ta' Stresa.

L-Unjoni Sovjetika, mbeżża mill-għanijiet tal-Ġermanja li taħtaf art fil-Lvant tal-Ewropa, kkonkluda trattat ta' assistenza militari ma' Franza.

Qabel jieħu effett, dan il-patt Franco-Sovjetiku kellu jgħaddi mill-burokrazija tal- Lega tan-Nazzjonijiet, li spiċċa jagħmlu bla saħħa.

Biex iktar tikkomplika s-sitwazzjoni, f'Ġunju tal-1935, ir-Renju Unit iffirma trattat Navali indipendenti mal-Ġermanja, jħoll ħafna mir-restrizzjonijiet ta' qabel.

L-Istati Uniti, minħabba l-ġrajjiet fl-Ewropa u l-Asja, għadda l-Att tan-Newtralità' f'Awissu.

F'Ottubru, l-Italja invadiet l-Ewropa, bil-Ġermanja tkun l-uniku pajjiż fl-Ewropa li ma kkundannatx dan l-att.

L-Italja allura neħħiet kull objezzjoni tagħha fuq l-għan tal-Ġermanja li tagħmel mill-Awstrija stat-satellita.

Bi vjolazzjoni diretta tat-Trattat ta' Versaille u dak ta' Lokarno, Hitler rremilitarizza r- Rhineland f'Marzu tal- 1936, u hawn bilkem irċieva tweġiba mil-potenzi l-oħra.

Meta bdiet il-Gwerra Ċivili Spanjola f'Lulju, Hitler u Mussolini għenu l-fazzjoni faxxista mmexxija minn Ġeneralíssimu Francisco Franco u l-forzi nazzjonalisti tiegħu fil-gwerra ċivili kontra t-Tieni Repubblika Spanjola, megħjuna mill-Unjoni Sovjetika.

Iż-żewġ naħat użaw il-kunflitt biex jisperimentaw armi u metodi ta' gwerra ġodda, bil-forzi nazzjonalisti spanjoli jirbhu fl-1939.

Biż-żieda fit-tensjonijiet, bedw isiru sforzi ta' konsolidazzjoni ta' poter f'bosta pajjiżi.

F'Ottubru, l-Ġermanja u l-Italja ffurmaw l-Assi Ruma-Berlin u xahar wara, il-Ġermanja u l-Ġappun, bil-ħsieb li l-Unjoni Sovjetika u l-komuniżmu kien l-ikbar periklu għalihom, iffirmaw il-Patt Anti-Komintern, li l-Italja daħlet fih sena wara.

Fiċ-Ċina, il-Kuomintang u l-forzi komunisti, qablu fuq waqfien mil-ġlied biex jippreżentaw front magħqud kontra l-forzi ġappuniżi.

Dati oħra li huma kkunsidrati bħala l-bidu tal-kunflitt jinkludu l-invażjoni ġappuniża tal-Manċurja fl-1931, il-bidu tat-Tieni Gwerra Sino-Ġappuniża, fl-1937, jew bosta dati marbutin ma' avvenimenti oħrajn.

Xi sorsi jimxu mal-idea ta' A. J. P. Taylor, li jemmen li kien hemm żewġ gwerer simultanei, il-Gwerra Sino-Ġappuniża fl-Asja tal-Lvant, u t-Tieni Gwerra Ewropea fl-Ewropa u fil-kolonji tagħha, imma dawn ma sarux "gwerra dinjija" sakemm ma ngħaqdux fl-1941 bid-daħla fil-gwerra tal-Unjoni Sovjetika; b'hekk il-gwerra kompliet sal-1945.

Għat-tmiem tal-gwerra għandha bosta dati wkoll.

Xi sorsi jgħidu li dan seħħ bl-armistizju tal-14 t'Awwissu 1945, minflok fid-data li fiha l-Ġermanja ċediet b'mod uffiċjali; f'diskussjonijiet storiċi Ewropej, il-gwerra ntemmet f'Jum ir-Rebħ fl-Ewropa, il-"V-E Day".

It-trattat uffiċjali tat-tmiem tal-gwerra mal-Ġappun ġie iffirmat biss fl-1951, fit-Trattat ta' San Francisco.

F'nofs l-1937, wara l-Inċident fuq il-Pont Marku Polo, il-Ġappun beda invażjoni sħiħa taċ-Ċina.

Is-Sovjetiċi mill-ewwel għenu liċ-Ċiniżi, fatt li ħassar il-kooperazjoni Ċiniża mal-Ġermanja.

Wara assalt fuq Shanghai , il-Ġappuniżi tefgħu lura l-qawwiet Ċiniżi, bil-ħtif tal-kapitali Nanġing f'Diċembru.

F'Ġunju tal- 1938, iċ-Ċiniżi żammew l-avvanzata Ġappuniża billi għarrqu x-Xmara s-Safra; anki jekk dan ta' liċ-Ċiniżi biżżejjed ħin biex tiġi ffortifikata l-belt ta'Wuħan, il-belt xorta wagħet f'idejn Ġappuniżi sa Ottubru.

F'dan iż-żmien, forzi ġappuniżi u sovetiċi ingaġġaw f'battalja minuri fuq l-Għadira Khasan; f'Mejju tal-1939, dawn ġew involuti f'battalja eħrex f'Khalkhin Gol, li spiċċat bi qbil ta' waqfien mill-ġlied fil- 15 ta' Settembru u r-restawr tal-istat "ante bellum".

Fl-Ewropa, il-Ġermanja u l-Italja bdew jippreparaw għat-taqbid.

F'Marzu tal-1938, il-Ġermanja permezz tal- Anschluss, għaqqdet lill-Awstrija mat-territorju tagħha, li ma tantx ġabet rekriminazzjonijiet mill-poetnzi Ewropej.

Inkuraġġat, Hitler beda jesponi drittijiet ġermaniżi fuq is-Sudetenland; Franza u l-Gran Brittanja ħallewh jannessi dawn l-artijiet fil-Qbil ta' Munich, bil-wiegħda li din kellha tkun l-aħħar domanda territorjali tal-Ġermanja.

Hitler malajr ħarab mil-wiegħda tiegħu.

F' Marzu tal-1939, il-Ġermanja u l-Ungerija okkupaw iċ-Ċekoslovakkja sħiħa, flimkien.

Allarmat, u b'Hitler jiddikjara li ried jerġa' jagħqqad lil belt ta' Danżing, u allura kellu pretensjonijiet għal art Pollakka, Franza u r-Renju Unit ħarġu garanzija tal-indipendenza tal-Polonja; meta l-Italja invadiet l-Albanija f'April, l-istess garanzija ġiet estiża lir-Rumanija u l-Greċja.

L-Unjoni Sovjetika pruvat tallea ruħha ma' Franza u r-Renju Unit, imma ġiet injorata minħabba suspetti fuq il-motivi tagħha u l-kapaċitajiet militari li kellha.

Ftit wara l-garanziji Franko-Britanniċi lejn il-Polonja, il-Ġermanja u l-Italja fformalizzaw l-alleanza tagħhom bil-Patt tal-Azzar.

Bit-twemmin li Franza u r-Renju Unit ma xtaqux jalleaw rwieħhom mal-Unjoni Sovjetika, minħabba l-biża li din setgħet tiżviluppa fi gwerra bejn Hitler u l-URSS bil-qawwiet tal-Punent jibqgħu newtrali jew jgħinu lil Hitler, l-Unjoni Sovjetika ddeċiedet li tidħol fi qbil li ma tattakkax lil Ġermanja permezz tal –Patt Molotov Ribbentrop.

Dan il patt kien jinkludi qbil sigriet biex l-Ewropa tal-Lvant tinqasam bejniethom.

Fl- 1 ta' Settembru, 1939, Adolf Hitler ħabbar l-invażjoni tal-Polonja u t-Tieni Gwerra Dinjija bdiet.

Franza, l-Gran Brittanja, u l-Pajjiżi tal-Commonwealth ddikjaraw gwerra fuq il-Ġermanja, imma ftit li xejn wettqu operazzjonijiet belliċi apparti attakk zgħir Franċiż fis-Saarland.

F' nofs Settembru, wara li ġie ffirmat armistizju mal-Ġappun, l-Unjoni Sovjetika bdiet l-invażjoni tagħha tal-Polonja.

Sa' l-bidu t' Ottubru, il-Polonja nqasmet bejn il-Ġermanja u l-Unjoni Sovjetika.

Matul il-battalji fil-Polonja, il-Ġappun beda l-ewwel attakk fuq il-belt ċiniża strateġikament importanti ta' Changsha; dan l-attakk falla sal-bidu t'Ottubru.

Wara l-invażjoni tal-Polonja, l-Unjoni Sovjetika bdiet l-okkupazzjoni tal-Pajjiżi Baltiċi.

Reżistenza Finlandiża għal pressjonijiet mill-Unjoni Sovjetika f' l-aħħar ta' Novembru wassal għall-Gwerra tax-Xitwa li damet erba' xhur, u ntemmet bit-Trattat ta' Paċi ta' Moska b'konċessjonijiet Finlandiżi.

Franza u r-Renju Unit trattaw l-attakk tal-Unjoni Sovjetika fuq il-Finlandja daqslikieku din daħlet fil-gwerra fuq in-naħa tal-Ġermanja, u rrispondew għal din l-invażjoni billi qablu mal-espulsjoni tas-Sovjetiċi mill-Lega tan-Nazzjonijiet.

Anki jekk iċ-Ċina kellha l-saħħa timponi l-veto fuq din l-azzjoni, hi la riedet tinqata mill-potenzi tal-punent u wisq inqas mill-Unjoni Sovjetika u għalhekk iddeċidiet li tastjeni.

L-Unjoni Sovjetika xorta ma qablitx ma' din l-azzjoni, u ssospendiet kull għajnuna militari għaċ-Ċina.

Sa' Ġunju 1940, il-Forzi Armati Sovjetiċi lestew l-okkupazjoni tal-istati ta' mal-Baltiku.

Fl-Ewropa tal-Punent, qawwiet Brittaniċi bdew l-ewwel jibagħtu l-ewwel truppi fuq il-kontinent, però la l-Ġermanja u lanqas l-Alleati ma bdew attakki diretti fuq l-għadu.

F'April, il-Ġermanja invadiet id-Danimarka u n-Norveġja biex tiddefendi l-fornituri ta' minerali tal-ħadid mill-iSvezja, li l-Alleati żgur kienu ser jippruvaw iwaqqfu.

Id-Danimarka ikkapitulat mill-ewwel, u minkejja s-support tal-Alleati, in-Norveġja intrebħet f'inqas minn xahrejn.

Skuntentizza Brittanika fuq il-Kampanja Norveġjiża wasslet għall-waqgħa tal-Prim Ministru Neville Chamberlain, b' Winston Churchill jieħu postu fl-10 ta' Mejju, 1940.

Fl-istess jum, il-Ġermanja invadiet lil Franza u l-Pajjiżi l-Baxxi.

L-Olanda u l-Belġju ġew assaltati u waqgħu fi ftit ġimgħat, permezz tat-tattiċi tal-blitzkrieg.

Il-Linja Maġinot, ffortifikata mill-Franċiżi ddawret mill-Ġermaniżi b' manuvri fuq il-ġenb minn ġol Muntanji tal-Ardennes; dawn kienu jitqiesu bħala barriera impenetrabli għall-karrijiet armati mill-Franċiżi.

Truppi Brittaniċi kienu sfurzati jevakwaw il-kontinent f' Dunkirk, bit-telf ta' ħafna mill-materjal militari li kellhom, sa' l-aħħar tax-xahar.

Fl-10 ta' Ġunju, l-Italja invadiet, u ddikjarat gwerra fuq Franza u r-Renju Unit ; tnax-il jum wara, Franza ċediet u mill-ewwel inqasmet f' żoni ta' okkupazzjoni Ġermaniza u Taljana, kif ukoll stat pupazz mhux okkupat taħt ir-Reġim ta' Vichy.

Fil-bidu ta' Lulju, l-qawwiet Brittaniċi attakkaw il-flotta Franċiża fl-Alġerija biex jipprevjenu li din tingħaqad ma' dik Franċiża.

Bi Franza barra mill-kunflitt, il-Ġermanja bdiet kampanja ta' superjorita tal-ajru fuq l-Ingilterra bi preparazzjoni għall-invażjoni.

Il-kampanja falliet u sa Settembru l-pjanijiet tal-invażjoni ġew kanċellati.

Bl-użu ta' portijiet Franċiżi okkupati, il-Flotta Ġermaniża gawdiet suċċessi fuq Flotta Rjali li kienet estiża wisq, bl-użu ta' U-boats fil-linji ta' fornitura navali Brittaniċi.

L-Italja bdiet l-operazzjonijiet fil-Mediterran, billi fetħet assedju f' Malta f'Ġunju, bir-rebħ tas-Somaliland Brittanika f'Awissu, u b' inkursjonijiet fl-Eġittu okkupat mill-Brittanja fil-bidu ta' Settembru.

Il-Ġappun żied l-imblokk taċ-Ċina f'Settembru bil-ħtif ta' bosta bażijiet navali fit-tramuntana tal-kolonja iżolata tal-Indoċina Franċiża.

Matul dan iż-żmien kollu, l-Istati Uniti newtrali ħadu xi miżuti biex jgħinu liċ-Ċina u l-Alleati tal-Punent.

F'Novembru tal-1939, l-Att tan-Newtralità Amerikan ġie amendat biex iħalli x-xiri ta' munizzjonijiet mill-Alleati.

Fl-1940, wara l-waqgħa ta' Franza, il-qies tal-Flotta Navali tal-Istati Uniti tkabbret ħafna u wara l-inkursjonijiet Ġappuniżi fl-Indoċina, l-Istati Uniti imblukkaw l-esportazzjoni ta' ħadid, azzar u partijiet mekkaniċi lejn il-Ġappun.

F'Settembru, l-Istati Uniti qablu li jpartu ammont ta' destroyers qodma għal bażijiet Brittaniċi fil-Karibew.

Fl-aħħar ta' Settembru il-Patt Tripartit bejn il-Ġappun, l-Italja u l-Ġermanja fformaliżżaw il- Qawwiet tal-Assi.

Il-patt stipula li, b'eċċezzjoni tal-Unjoni Sovjetika, kull pajjiż li jattakka l-pajjiż tal-Assi ikollu jidħol fi gwerra ma' kull wieħed mill-pajjiżi msieħba.

L-Unjoni Sovjetika wriet interess li tidħol f'din l-alleanza, u f'Novembru batgħet it-test tal-patt amendat; wara offriet ukoll għajnuna ekonomika li kienet tiffavorixxi ħafna lill-Ġermanja.

Il-Ġermanja baqgħet siekta fuq l-ewwel proposta, iżda qablet mat-tieni waħda.

Minkejja dan il-Patt, l-Istati Uniti komplew jgħinu r-Renju Unit u ċ-Ċina bl-introduzzjoni tal-qbil Lend-Lease.

L-Istati Uniti ħolqu żona ta' sigurta tikkomprendi madwar nofs l-Oċean Atlantiku bil-flotta Amerikana teskorta konvojs Brittaniċi.

F'Ottubru, l-Italja invadiet il-Greċja imma fi ftit jiem l-attakk twaqqaf mill-Griegi u ġie mbuttat lura fl-Albanija.

Ftit wara, fl-Afrika, qawwiet tal-Commonwealth bdew attakki fuq l-Eġittu u l-Lvant Taljan tal-Afrika.

Sal-bidu tal-1941, il-qawwiet taljani intefgħu lura fil-Libja mil-Commonwealth, Churchill ordna li jintbagħtu truppi biex isaħħu l-Griegi.

Ir- Flotta Taljana tilfet bosta battalji navali, bil-Flotta Rjali taqla' tliet bastimenti tal-gwerra mill-kunflitt b'attakk fuq Taranto, u ħafna bastimenti oħra magħrrqa fil-Battalja ta' Kap Matapan.

Il-Ġermanja malajr interveniet biex tgħin lill-Italja.

Hitler bagħat qawwiet ġermaniżi fil-Libja fi Frar u sat-tmiem ta' Marzu bdew attakk fuq il-forzi tal-Commonwealth mnaqqsin ħabba l-isforz fil-Greċja.

F'xahar, il-qawwiet tal-Commonwealth reġgħu intefgħu fl-Eġittu bl-eċċezzjoni tal-port mblokkat ta' Tobruk.

Il-Commonwealth pruvat teħles mill-qawwiet tal-Assi f'Mejju u f'f'Ġunju, iżda falliet fiż-żewġ okkażjonijiet.

Fil-bidu t'April il-Ġermaniżi intervjenew fil-Balkani, bl-invażjoni tal-Greċja u l-Jugoslavja; hawnhekk l-attakk irnexxa, u l-Alleati ġew sfurzati jevakwaw il-Greċja, u l-gżira ta' Kreta sal-aħħar ta' Mejju.

L-Alleati xorta kellhom xi rebħiet importanti f'dan iż-żmien ukoll.

Fil-Lvant Nofsani, qawwiet tal-Commonwealth l-ewwel waqqfu kolp ta' stat fl-Iraq li kellu l-għajnuna ta' ajruplani Ġermaniżi minn bażijiet Franċiżi kkontrollati mir-reġim ta' Vichy fil-mandat Franċiż fis-Sirja , wara, bl-għajnuna tal-Forces Françaises Libres, invadiet is-Sirja u l-Libanu biex iżomm milli jerġgħu jinqalgħu l-istess problemi.

Fl-Atlantiku, il-Brittaniċi irnexxielhom jgħollu l-moral pubbliku billi għerrqu l-bastiment amirral tal-Ġermanja, il-Bismarck.

Forsi l-ikbar suċċess f'dan iż-żmien kien fil-Battalja tal-Brittanja, fejn ir-Royal Air Force irnexxiela tirreżisti attakki mill-Luftwaffe, tant li fl-10 ta' Mejju 1941, Hitler ħassar il-kampanja tal-bombardament fuq l-Ingilterra.

Fl-Asja, minkejja bosta azzjonijiet offensivi miż-żewġ naħat, il-gwerra bejn iċ-Ċina u l-Ġappun ma wasslet suċċessi lil ebda naħa.

F'Awissu ta' dik is-sena, il-Komunisti Ċiniżi bdew offensiva fiċ-Ċina ċentrali; b'retaljazzjoni, il-Ġappun iddeċiedi li jdaħħal miżuri ta' rappreżalja fit-territorji okkupati.

Biex iktar tiġi ikkumplikata s-sitwazzjoni, bdew jiżdiedu t-tensjonijiet bejn il-qawwiet komunisti u dawk nazzjonalisti fiċ-Ċina, li laħqu 'l ogħla f'Jannar tal-1941, tant li l-koperazzjoni bejn iż-żewġ fazzjonijiet ċiniżi waqfet.

Bis-sitwazzjoni fl-Ewropa u l-Asja bejn wieħed u ieħor stabbli, il-Ġermanja, il-Ġappun u l-Unjoni Sovjetika bdew jippreparaw għal dak li seta' jiġri wara.

Is-Sovjetiċi kienu qed jibżgħu mill-espansjoni Ġermaniża, kif ukoll minn dik Ġappuniża fil-possedimenti Ewropej mogħnija b'ħafna riżorsi minerali, b'hekk l-URSS u l-Ġappun iffirmaw qbil ta' newtralità f'April, 1941.

Bil-kontra, il-Ġermanja kienet diġa qed tibgħat il-qawwiet tagħha fuq il-fruntiera Sovjetika

Fl-aħħar jiem ta' Ġunju, il-Ġermanja, flimkien ma' pajjiżi oħra membri tal-Assi u l-Finlandja, invadiet l-Unjoni Sovjetika.

Dawn kisbu u okkupaw ħafna artijiet fir-Russja tal-Punent, u kkaġunaw ħafna mejtin, u saħansitra kważi waslu sa Moska, biss bl-ibliet ta' Leningrad u l- Sebastopli mhux mirbuħa, u wara l-linja tal-gwerra.

Però bil-wasla tax-xitwa kiefra fir-Russja, l-offensiva tal-Assi waqfet ħesrem u s-Sovjetiċi wettqu kontro-offensiva bl-użu ta' truppi u riservi li nġiebu mill-fruntiera mal-istat satellita tal-Ġappun, il-Manċukwo.

Wara l-attakk Ġermaniż fuq is-Sovjetiċi, ir-Renju Unit beda jirkupra.

F'Lulju, ir-Renju Unit u l-Unjoni Sovjetika ffurmaw alleanza militari kontra l-Ġermanja u ftit wara invadew l-Iran biex jiżguraw il-Kuritur Persjan u l-fornituri ta' żejt Iranjan.

F'Awissu, ir-Renju Unit u l-Istati Uniti ħarġu ċ- Ċarter Atlantiku, viżjoni li kienet tiggarantixxi "d-dritt ta' kull poplu li jagħżel il-forma ta' gvern li ried".

F'Novembru, qawwiet tal-Commonwealth bdew kontro-offensiva fid-deżert, u rebħu lura kull avvanz li kienu għamlu l-qawwiet Ġermaniżi u Taljani.

Il-Ġappun, bl-isperanza li tgawdi mill-kontroll Ġermaniż tal-Olanda, għamlet bosta talbiet, fostom anke fornitura kostanti ta' żejt, mill-Indji Olandiżi tal-Lvant; dawn il-laqgħat fallew f'Ġunju.

F'Lulju, il-Ġappun ħatfu l-kontroll militari tal-Indoċina tan-nofsinhar għax mhux talli setgħet tinfluwenza l-Olanda aħjar, iżda kienet tkompli toħnoq liċ-Ċina; u jekk kien hemm bżonn ta' gwerra, kienet tipprovdi bosta bażijiet strateġiċi kontra l-Brittanja u l-Amerika.

L-Istati Uniti, r-Renju Unit u l-pajjiżi l-ożra tal-punent u l-gvernijiet f'eżilju, wieġbu għal din l-inkursjoni Ġappuniża bil-friża tal-assi u l-beni Ġappuniżi, u l-Istati Uniti, li waħedha kienet tforni mat-80% taż-żejt tal-Ġappun, żiedet iż-żejt mal-lista ta' riżorsi fl-imblokk tal-Ġappun.

B'dan l-imblokk mhux mistenni, il-Ġappun kien sfurzat li jew jirtita mill-aggressjoni fl-Asja, jew inkella jaħtaf iż-żejt li ried b'mod dirett; il-forzi militar ġappuniżi ma kienux jaqblu mal-ewwel għażla, u ħafna minnhom ikkunsidraw l-imblokk taż-żejt bħala dikjarazzjoni ta' gwerra siekta.

Il-Kwartierġenerali Imperjali Ġappuniż iddeċieda li jespandi perimetru ta' gżejjer għal ġoċ-ċentru tal-Paċifiku biex jgħin fi gwerra difensiva u fl-istess ħin ikun jista' jiddisponi mir-riżorsi tax-Xlokk tal-Asja; biex jipprevjeni l-agressjoni u allura jiżgura l-perimetru, kien pjanat li tiġi newtraliżżata mill-bidu l-Flotta tal-Istati Uniti tal-Paċifiku.

Fis-7 ta' Settembru, il-Ġappun attakka possedimenti Brittaniċi, Olandiżi u Amerikani b'offensivi kważi simultanei fl-Asja tax-xlokk u l-Paċifiku ċentrali, fostom attakk fuq il-bażi navali Amerikana ta' Pearl Harbor.

Dawn l-attakki ġiegħlu lill-Istati Uniti, r-Renju Unit, ċ-Ċina, u l-Alleati l-oħra tal-punent biex jiddikjaraw gwerra fuq il-Ġappun.

L-Italja, il-Ġermanja, u l-membri l-oħra tal-Patt Tripartit wieġbu billi jiddikjaraw gwerra fuq l-Istati Uniti.

F'Jannar, l-Istati Uniti, r-Renju Unit, l-Unjoni Sovjetika u ċ-Ċina, flimkien ma' tnejn-u-għoxrin stat żgħir jew gvern f'eżilju, ħarġu d-Dikjarazzjoni mill-Ġnus Magħquda, bl-affirmazjoni mil-ġdid taċ-Ċarter Atlantiku u l-formaliżazzjoni tal-alleanza kontra l-qawwiet tal-Assi.

L-Unjoni Sovjetika ma mexietx bi sħiħ ma' din id-dikjarazzjoni, billi żammet il-qbil li kellhom mal-Ġappun, kif ukoll astjeniet mill-prinċipju ta' determinazjoni poplari.

Il-Qawwiet tal-Assi, però, rnexxew ikomplu l-offensivi tagħhom.

Il-Ġappun kien kważi żataf ix-Xlokk tal-Asja sal-aħħar t'April, 1942, keċċew l-Alleati minn Burma, ħadu ħafna priġunieri fil-Filippini, fil-Malaja,fl-Indji tal-Lvant Olandiżi u f'Singapore.

Ibbumbardaw il-bażi navali f'Darwin fl-Awstralja, u għerrqu bosta bastimenti Alleati, mhux biss f'Pearl Harbor, imma wkoll il-Prince of Wales u r-Repulse fil-Baħar Ċiniż tan-Nofsinhar, fil-Baħar ta' Java u l-Oċejan Indjan.

L-uniku suċċessi ta' veru kontra l-Ġappun kienu r-rebħa fejn il-belt ta' Changsha fil-bidu ta' Jannar, 1942, u rebħa psikoloġika bil-bumbardament tal-kapitali ġappuniża, Tokyo f'April.

Il-Ġermanja kienet kapaċi tieħu l-offensiva mill-ġdid ukoll.

Il-Flotta Ġermaniża ndunat bl-inesperjenza Amerikana fil-kamp t' gwerra bis-sottomarini, u rnexxiela tgħarraq riżorsi importanti fejn il-kosta Amerikana.

Fid-deżert, bdew offensiva f'Jannar, u mbuttaw il-qawwiet Brittaniċi lura lejn il Linja ta' Gazala sal-bidu ta' Frar.

Fl-Unjoni Sovjetika, il-kontro-offensiva Sovjetika tax-xitwa kienet spiċċat sa' Marzu.

Fid-deżert kien hemm kalma mhux tas-soltu fl-operazzjonijiet, li tat ċans lill-Ġermanja tipprepara għall-offensiva li jmiss

Fil-bidu ta' Jannar, il-Ġappun beda jipprova jaħtaf Port Moresby permezz t'assalt amfibju biex tinqatal-linja ta' komunikazzjoni bejn l-Istati Uniti u l-Awstralja.

L-Alleati, però, interċettaw il-messaġġ, u dawwru lura l-qawwiet navali, u waqqfu l-invażjoni.

Il-pjan li jmiss tal-Ġappun, mmotivat mill-bombardament ta' Tokyo, kien li jinħataf l-Atoll ta' Midway biex jinġibdu l-aircraftcarriers Amerikani u jgħerrquhom hemm; bħala diverżjoni, il-Ġappun kellu jibgħat forzi ta' diverżjoni billi jokkupa l-gżejjer Alewzjani.

Fil-bidu ta' Jannar, il-Ġappun beda jimxi ma' dawn il-pjanijiet iżda l-Amerikani, li rnexxielhom jiddeċifraw il-kodiċi sigrieti navali ġappuniżi, kienu jafu b'kollox u użaw din l-informazzjoni biex jirbħu vittorja deċiżiva fuq il-Flotta Imperjali Ġappuniża.

Bil-kapaċità tagħhom drastikament mnaqqsa ħabba t-telfa f'Midway, il-Ġappun prova jikkonċentra l-attakki tiegħu billi jiffukaw fuq Port Moresby, b'kampanja minn fuq l-art fit-Territorju tal-Papua.

L-Amerikani pjanaw kontro-attak fuq il-Ġappuniżi, b'pożizjonijiet fin-nofsinhar tal-Gżejjer Solomon, primarjament Guadalcanal, bħala l-ewwel pass biex jinħataf Rabaul, il-bażi navali ġappuniża prinċipali fix-Xlokk tal-Asja.

Iż-żewġ pjanijiet bdew f'Lulju, però sa nofs Settembru, il-battalja ta' Guadalcanal ħadet prijorità, u t-truppi ta' New Guinea ġew ordnati li jirtiraw minn Port Moresby għall-provinċja ta' Oro.

Guadalcanal malajr sar punt fokali għaż-żewġ naħat b'użu ta' truppi u materjal f'battalja t'attrizzjoni.

Sal-bidu tal- 1943, il-Ġappuniżi tilfu l-gżira u rtiraw it-truppi.

F'Burma, qawwiet tal-Commonwealth bdew żewġ operazzjonijiet.

L-ewwel waħda, kienet offensiva fir-reġjun tal-Arakan fl-aħħar tal-1942, marret ħażin ħafna tant li kellha ssir irtitrata lura fl-India sa Mejju tal-1943.

It-tieni kienet id-dħul ta' qawwiet irregolari wara l-linji Ġappuniżi fi Frar, li sal-aħħar t'April, kienet kisbet riżultati dubjużi ħafna.

Fuq il-front tal-lvant tal-Ġermanja, l-Assi rebaħ f'offensiva Sovjetika fil-peniżola ta' kerch u f' Kharkov u wara bdew l- offensiva tas-sajf kontra r-Russja tan-nofsinhar f'Ġunju, 1942, bl-għan li jintrebaħ iż-żejt tal-Kawkażu.

Is-Sovjetiċi ddeċidew li jwaqqfu l-irtirata tagħhom fi Stalingrad, u sa nofs Novembru l-Ġermaniżi kważi ħadu Stalingrad fi ġlied qalil fit-toroq.

Meta s-Sovjetiċi bdew it-tieni kontro-offensiva tax-xitwa, bil-qtugħ tal-forzi ġermaniżi fi Stalingrad u attakk fuq il-qagħdiet Ġermaniżi fi Rzhev fejn Moska, fejn tal-aħħar falliet serjament.

Sa' l-bidu ta' Frar, l-Armata Ġermaniża kienet soffriet telfiet qawwija; it-truppi fi Stalingrad kellhom iċedu u l-linja tal-front ġiet imbuttata lil hinn minn fejn bdiet l-offensiva Ġermaniża.

F'nofs Frar, wara li attakk Sovjetiku batta fix-xejn, il-Ġermaniżi reġgħu attakkaw Kharkov, u dawwru l-belt russa ta' Kursk bil-qagħdiet tagħhom.

Fil-punent, bil-biża li l-Ġappun seta' juża l-gżira ta' Madagaskar bħala bażi ġiegħel lil Brittaniċi jinvadu l-gżira f'Mejju, 1942.

Dan is-suċċess malajr intesa meta offensiva Ġermaniża fil-Libja imbuttat il-qawwiet Alleati sa' r-raħal ta' El-Alamein, fejn irnexxielhom iwaqqfu l-qawwiet tal-Assi.

Fil-kontinent, rejds ta' kommandos Alleati fuq objettivi strateġiċi, fostom ir-rejd diżastruż fuq Dieppe, wrew in-nuqqas ta' saħħa tal-Alleati tal-Punent biex jattwaw invażjoni tal-Ewropa kontinentali mingħajr preparazjoni bir-reqqa, materjal aħjar, u sigurtà operazjonali.

F'Awissu l-Alleati rnexxielhom jimbuttaw t-tieni attakk fuq El Alamein u, b'telf qawwi ħafna, rnexxielhom iwasslu munizzjonijiet u għajnuna lill-gżira assedjata ta' Malta.

Ftit xhur wara, l-Alleati bdew attakk tagħhom fl-Eġittu, qalgħu l-qawwiet tal-Assi mit-trunċieri u bdew javvanzaw minn ġol-Libja.

Fuq ix-xtajta l-oħra tal-Afrika, invażjoni Anglo-Amerikana ta' t-Tramuntana Franċiż tal-Afrika, wasslet biex ir-reġjun daħlet fil-gwerra mal-Alleati.

Hitler wieġeb għal din il-bidla ta' naħat billi okkupa l-bqija ta' Franza , anki jekk l-Ammiraljat ta' Vichy rnexxielu jgħarraq il-flotta Franċiża biex ma taqax f'idejn Ġermaniżi.

Il-qawwiet tal-Assi f'dawn in-naħat irtiraw fit-Tuniżija, li kienet issa imdawra; din intrebħet mill-Alleati sa Mejju 1943.

Fl-Asja kontinentali, il-Ġappuniżi bdew żewġ offensivi serji.

L-ewwel, li bdiet f'Marzu, 1944, kienet kontra l-qawwiet Brittaniċi f' Assam, fl-Indja u malajr wassal biex il-qawwiet ġermaniħi jassedjaw il-pożizzjonijiet tal-Commonwealth f' Imphal u Kohima; imma sa Mejju, qawwiet ġappuniżi oħra kienu qed jiġu assedjati f'Myitkyina minn qawwiet ċiniżi li nvadew it-tramuntana ta' Burma fl-aħħar tal-1943.

It-tieni kienet fiċ-Ċina, bl-għan li jitkissru l-forzi armati ċiniżi, jiżguraw il-ferroviji bejn it-territorju okkupat mill-Ġappun, u l-bażijiet tal-ajru Amerikani.

Sa Ġunju, il-Ġappuniżi rebħu l-provinċja ta'Ħenan u reġgħu bdew l-attak għal Changshafil-provinċja tal-Ħunan.

Wara l-kampanja fi Guadalcanal, l-Alleati bdew bosta operazzjonijiet kontra l-Ġappun fil-Paċifiku.

F'Mejju, 1943, qawwiet Amerikani ntbagħtu fil-Gżejjer Alewzjani b'risposta għall-attakk ġappuniż ; ftit wara nbdew operazzjonijiet fejn Rabaul biex tiġi iżolata din il-bażi, u attentat biex jinfetaħ il-perimetru ġappuniż fil-Paċifiku fil-gżejjer Gilbert u Marshall.

Sal-aħħar ta' Marzu, 1944, l-Alleati kienu laħqu dawn l-għanijiet, biż-żieda tan-newtraliżazzjoni ta' bażi ġappuniża kbira oħra fil-Gżejjer Caroline.

F'April, l-Alleati bdew operazzjoni biex terġa tittieħed in-New Guinea tal-Punent.

Fil-Mediterran, qawwiet Alleati bdew invażjoni ta' Sqallija fil-bidu ta' Lulju, 1943.

L-attakk fuq it-territorju taljan, biż-żieda tal-ħafna telfiet fil-gwerra, wasslet għall-waqgħa u l-arrest ta' Mussolini iktar tard matul ix-xahar.

L-Alleati komplew din l-azzjoni meta invadew il-peniżola taljana fil-bidu ta' Settembru, u wkoll iffirmaw armistizju mal-Italja.

Meta l-armistizju ġie dikjarat fit-8 ta' Settembru, il-Ġermanja wieġbet billi żarmat il-qawwiet Taljani, bil-ħtif ta' art Taljana, u l-bini ta' bosta linji difensivi.

Fit-12 ta' Settembru qawwiet speċjali Ġermaniżi ħatfu l-Mussolini li waqqaf ir-stat satellita ġdid fit-territorju taljan okkupat mill-Ġermanja.

L-Alleati ġġieldu bosta battalji u għaddew minn ħafna minn dawn il-linja, sakemm ma' waslu fejn il-linja difensiva prinċipali Ġermaniża f'nofs Novembru.

F'Jannar 1944, l-Alleati attakkaw il-linja fejn Monte Cassino u pruvaw iduru l-linja bi żbarki f'Anzio.Sal-aħħar ta' Mejju, iż-żewġ offensivi rnexxew, però bosta diviżjonijiet ġermaniżi ħarbu; fl-4 ta' Ġunju Ruma ntrebħet.

Operazzjonijiet ġermaniżi fl-Atlantiku wkoll soffrew f'dan il-perijodu.

Sa Mejju 1943, telfiet ta' sottomarini kienu tant għoljin li l-attakki kellhom jiġu sospiżi, għax il-kontro-miżuri Alleati bdew issiru iktar u iktar effettivi.

Fl-Unjoni Sovjetika, il-Ġermaniżi użaw ir-rebbiegħa u l-bidu tas-sajf tal-1943 jagħmlu l-preparazzjonijiet għal attakk kbir madwar il-belt ta' Kursk; is-Sovjetiċi bdew ndunaw b'din l-azzjoni u użaw dak il-ħin biex jiffortifikaw dik l-area.

Fl-4 ta' Lulju, il-Ġermaniżi bdew l-attakk, imma madwar ġimgħa wara Hitler ikkanċella l-operazzjoni.

Is-Sovjetiċi kienu kapaċi jibdew kontro-offensiva, u sa Ġunju 1944, kienu keċċew il-qawwiet tal-Assi u għamlu inkursjonijiet fir-Rumanija.

F'Novembru, 1943, Franklin Roosevelt uWinston Churchill iltaqgħu ma' Chiang Kai-shek fil-Kajr u wara ma' Joseph Stalin f' Tehran.

Fl-ewwel konferenza ġie determinat ir-ritorn tal-artijiet okkupati mill-ġappuniżi, u fit-tieni, l-Alleati tal-Punent qablu li jinvadu l-Ewropa Kontinentali fl-1944 u li l-Unjoni Sovjetika kellha tiddikjara gwerra fuq il-Ġappun fi tlett xhur mir-rebħa fuq il-Ġermanja.

Wara l-avvanzata Sovjetika u l-ħelsien tal-belt ta' Leningrad fi Frar 1944, il-kontro-offensiva inżammetfuq il-fruntiera tal-Estonja għal 8 xhur mill-forzi armati ġermanizi, megħjuna minn truppi Estoni maqbuda bil-lieva, u bl-isperanza li jerġgħu jwaqqfu l-istat sovran tal-Estonja.

Fis-6 ta' Ġunju 1944, (magħrufa bħala D-Day), l-Alleati tal-Punent invadew it-tramuntana ta' Franza u, wara li tmexxew ħafna diviżjonijiet mill-Italja, Operazzjoni Dragoonin-nofsinhar ta' Franza wkoll.

Matul il-bqija tas-sena, l-Alleati tal-Punent imbuttaw il-qawwiet ġermaniżi fil-punent tal-Ewropa, u fl-Italja waslu sal-l-aħħar linja difensiva.

Fit-22 ta' Ġunju, is-Sovjetiċi bdew attakk fil-Belarus (magħrufa bħala "Operazzjoni Bagration") li wasslet għad-distruzzjoni totali tal-Grupp Ċentrali tal-Armata Ġermaniża.

Ftit żmien wara, offensiva strateġika Sovjetika kbira tefgħet it-truppi Ġermaniżi fl-Ukrajna lura fil-Lvant tal-Polonja.

Assalti oħra kontra l-Finlandja u r-Rumanija ġabu suċċessi oħra kbar,bil-Bulgaria, r-Rumanija u l-Finlandja jiffirmaw armistizji mal-Unjoni Sovjetika u wasslu biex qawwiet ta' reżistenza Pollakki biex jibdew bosta rvelli fil-Polonja, anki jekk l-ikbar wieħed minn dawn, f' Varsavja, ġie kondott mingħajr assistenza Sovjetika u twaqqaf wara ħafna taqbid mill-Ġermaniżi.

F'Ottubru, is-Sovjetiċi bdew attakk aħrax fuq it-territorju Ungeriż okkupat mill-Ġermanja li damet għaddejja sal-waqgħa ta' Budapest fi Frar tal-1945.

Sal-bidu ta' Lulju, qawwiet tal-Commonwealth fix-Xlokk tal-Asja ħelsu mill-assedju ġappuniż t'Assam, u tefgħu lil ġappuniżi lura fix-xmara Chindwin mentri ċ-Ċiniżi okkupaw lil Myitkyina.

Fiċ-Ċina, il-Ġappuniżi kellhom iktar suċċessi, fejn irnexxielhom jirbħu l-belt ta' Changsha f'nofs Ġunju u dik ta' Ħengyang fil-bidu t'Awissu.

Ftit wara, dawn daħlu fil-provinċja ta' Guangxi, u rebħu bosta battalji kontra qawwiet ċiniżi f'Guilin u Liuzhou f'Novembru, kif ukoll għaqqdu l-qawwiet tagħhom fiċ-Ċina u l-Indoċina sa nofs Diċembru.

Fil-Paċifiku, il-qawwiet Amerikani komplew jimbuttaw il-perimetru tal-Paċifiku.

F'nofs Ġunju, fl-1944, bdew offensiva kontra l-gżejjer Mariana u Palau, u rnexxielhom jagħmlu rebħa kbira fil-Baħar tal-Filippini fi ftit ġranet.

Fl-aħħar t'Ottubru, qawwiet Amerikani invadew il-gżira filippina ta' Leyte; ftit wara, forzi navali Alleati rebħu battalja oħra fil-Golf ta' Leyte.

Fis-6 ta' Diċembru, 1944 qawwiet Ġermaniżi wettqu kontro-attakk fl-Ardennes kontra l-Alleati tal-Punent.

L-Alleati damu sitt ġimgħat biex iwaqqfu dan l-attakk.

Is-Sovjetiċi attakkaw minn ġol-Ungerija, filwaqt li l-Ġermaniżi telqu l-Greċja, l-Albanija u ġew imbuttati minn nofsinhar tal-Jugoslavja mill-partiġġjani.

Fl-Italja, l-Alleati tal-Punent baqgħu mwaħħlin mal-aħħar linja difensiva.

F'nofs Jannar tal-1945, is-Sovjetiċi attakkaw minn ġol-Polonja, u mbuttaw lura kważi sax-xmara Oder fil-Ġermanja, u ħatfu l-Prussja tal-Lvant.

Fl-4 ta' Frar, mexxejja Amerikani, Brittaniċi, u Sovjetiċi iltaqgħu f' Yalta.

Dawn qablu fuq l-okkupazzjoni tal-Ġermanja wara l-gwerra u kkonfermaw id-dħul tal-Unjoni Sovjetika kontra l-Ġappun x'ħin il-Ġermanja ċċedi.

Fi Frar, qawwiet tal-Alleati tal-Punent daħlu fil-Ġermanja u waslu sax-xmara Renu , sakemm is-Sovjetiċi invadew il-Pomerania u s-Silesia.

F'Marzu, l-Alleati tal-Punent daru r-reġjun industrijali tar- Ruhr, u qatgħu barra ħafna truppi Ġermaniżi, filwaqt li s-Sovjetiċi avvanzaw fuq Vjenna.

Fil-bidu t'April, l-Alleati tal-Punent imbuttaw 'il quddiem fl-Italja u daħlu sew fil-Ġermanja tal-punent; f'dan iż-żmien, is-Sovjetiċi daħlu f'Berlin.

F'Jum l-Elba, il-25 t'April, elementi minn forzi Amerikani u Sovjetiċi iltaqgħu flimkien fuq ix-xmara Elba, effetivament l-Alleati kienu qasmu l-Ġermanja fi tnejn.

Ħafna tibdiliet fit-tmexxija tal-pajjiżi bdew jiġru f'dan iż-żmien.

Fit-12 t'April, miet il-President Amerikan Roosevelt; li ġie segwit minn Harry Truman.

Mussolini inqatel mill-partiġġjani taljani fit-28 t'April u jumejn wara, Hitler kkommetta swiċidju, u ġie segwit bħala mexxej tal-Ġermanja minn Karl Dönitz.

Il-qawwiet Ġermaniżi ċedew fl-Italja fid-29 t'April u fl-Ewropa tal-Punent fis-7 ta' Mejju.

Imma l-ġlied baqa' sejjer fuq il-front tal-lvant sakemm il-Ġermaniżi ċedew b'mod speċifiku lis-Sovjetiċi fit-8 ta' Mejju.

Fi Praga, ir-reżistenza ta' elementi Ġermaniżi baqgħet għaddejja sal-11 ta' Mejju.

Fit-teatru Paċifiku, qawwiet Amerikani bdew javvanzaw fuq il-Filippini u ħadu l-Leyte kollha f'1944.

Wara niżlu f'Lużon f'Jannar 1945 u f'Mindanao f'Marzu.Qawwiet Ċiniżi u Brittaniċi rebħu lill-Ġappuniżi fit-tramuntana ta' Burma, u minn Ottubru sa Marzu bdew jimbuttaw sa Rangoon, li laħqu fit-3 ta' Mejju.

Qawwiet Amerikani bdew jersqu lejn il-Ġappun, u ħadu lil Iwo Jima sa Marzu, u Okinawa sa Ġunju.

Il-ħin kollu waqt dawn l-avvanzati, bombardamenti Amerikani mill-ajru ħassru bliet Ġappuniżi, u sottomarini Amerikani fgaw l-importazzjoni ta' kull tip ta' prodott lejn il-Ġappun.

Fil-11 ta' Lulju, mexxejja Alleati ltaqgħu f'Potsdam, fejn Berlin.

Dawn kkonfermaw il-qbil preċedenti fuq il-Ġermanja u reġgħu tennew li l-Ġappun kellu jċedi bla ebda kundizzjoni speċifikament bil-kliem li "l-alternattiva għall-Ġappun kienet distruzzjoni immedjata u kompleta " Matul din il-konferenza, ir-Renju Unit żamm elezzjoni ġenerali u Clement Attlee ħa post Churchill bħala Prim Ministru.

Meta l-Ġappun kompla jmeri li jċedi bla kundizzjoni, l-Istati Uniti tefgħu bombi atomiċi fuq l-ibliet Ġappuniżi ta' Ħiroxima u Nagasaki fil-bidu t'Awissu.

Bejniet dawn iż-żewġ bombi, is-Sovjetiċi invadiet it-territorju tal-Manċurja, okkupat mill-Ġappun, Kif miftiehem f'Yalta.

Fil-15 t'Awissu, 1945 il-Ġappun ċeda, u l-gwerra ntemmet.

Fi sforz biex tinżamm il-paċi, l-Alleati ffurmaw il-Ġnus Magħquda, li uffiċjalment bdew fl-24 t' Ottubru, 1945.

Minkejja dan, l-alleanza bejn l-Unjoni Sovjetika u l-Alleati tal-Punent kienet diġa bdiet issofri, minn qabel ma spiċċat il-gwerra, u ż-żewġ kampijiet malajr waqqfu l-isferi t'influwenza tagħhom.

Fl-Ewropa, il-kontinent kien maqsum fi tnejn, il-Punent u l-Lvant bil-Purtiera tal-Ħadid li kienet tgħaddi mill-Ġermanja okkupata u l-Awstrija okkupata.

Fl-Asja, l-Istati Uniti okkupaw il-Ġappun u amministraw il-gżejjer Ġappuniżi fil-Paċifiku, filwaqt li s-Sovjetiċi ħatfu l-gżejjer ta' Sakhalin u Kuril; iż-żewġ superpotenzi emerġenti qasmu l-Korea bejniethom.

Tensjonijiet bejn l-Istati Uniti u l-Unjoni Sovjetika malajr evlovew fil-formazzjoni tal-alleanza NATO, mmexxija mill-Amerika u l-alleanza tal-Patt ta' Varsavja mmexxija mill-Unjoni Sovjetika; dan kien il-bidu tal-Gwerra l-Bierda bejniethom.

F'ħafna partijiet tad-dinja, il-kunflitt reġa' beda taħt forma oħra ftit wara li ntemm uffiċjalment.

Fiċ-Ċina, il-fazzjonijiet komunisti u nazzjonalisti malajr reġgħu bdew il-gwerra ċivili tagħhom.

Il-komunisti ħarġu rebbieħa u waqqfu r-Repubblika Popolari Ċiniża fiċ-Ċina kontinentali, filwaqt li qawwiet nazzjonalisti rtiraw lura fuq il-gżira ta' Taiwan.

Fil-Greċja, bdiet gwerra ċivili bejn qawwiet li jżommu mas-sultan, megħjuna mill-Anglo-Amerikani u l-qawwiet komunisti, bir-rebħa tal-qawwiet tas-sultan.

Ftit wara li ntemmu dawn il-kunflitti, bdiet il-Gwerra tal-Korea bejn il-Korea tan-Nofsinhar, megħjuna mill-qawwiet tal-Punent, u l- Korea tat-Tramuntana, megħjuna mill-Unjoni Sovjetika u ċ-Ċina; din il-gwerra ntemmet bi qbil ta' waqfien t'attivitajiet militari, imma l-ebda trattat ta' paċi ma ġie iffirmat.

Wara t-tmiem tal-gwerra, beda żmien twil ta' dekoloniżazzjoni fost il-bosta potenzi kolonjali Ewropej.

Dan ġara minħabba bidliet fl-ideoloġiji politiċi, għejja ekonomika wara l-gwerra u x-xewqa tal-popli indiġeni li jkollhom rajhom f'idejhom.

Fil-maġġoranza tald-drabi, dawn it-transizzjonijieti kienu paċifiċi anki jekk kien hemm eċċezzjonijiet bħall-Indoċina, Madagaskar, Indoneżja u l-Alġerija.

F'ħafna reġjuni seħħu diviżjonijiet, minħabba raġjunijiet etniċi jew ta' reliġjon, minħabba t-tluq tal-qawwiet Ewropej; dan ġara b'mod prominenti fil-Mandat tal-Palestina, li wassal għall-kreazzjoni t' Iżrael u l-Palestina, kif ukoll fl-Indja, li ġab miegħu il-ħolqien tad-Dominju tal-Indja u d-Dominju tal-Pakistan.

L-irkupru ekonomiku wara l-gwerra kien ivarja fid-diversi reġjuni tad-dinja , anki jekk b'mod ġenerali dan kien pożittiv.

Fl-Ewropa, il-Ġermanja tal-Punent irkuprat malajr u sas-snin ħamsin kienet diġa rdupjat il-produzzjoni ekonomika tagħha.

L-Italja ħarġet mill-gwerra b'ekonomija mfarrka imma, wkoll sal-ħamsinijiet, l-ekonomija Taljana kienet stabbli ferm u kienet qed tikber m'mod mgħaġġel.

L-ekonomija tar-Renju Unit kienet fi stat ta' rovina, u baqgħet tesperjenza deklin ekonomiku relattiv għall-għexieren ta' snin wara l-gwerra.

Franza reġgħet ġiet f'tagħha malajr, u malajr gawdiet minn tkabbir ekonomiku u moderniżazzjoni.

L-Unjoni Sovjetika wkoll esperjenzat tkabbir ekonomiku qawwi ħafna fis-snin ta' wara l-gwerra.

FL-Asja, il-Ġappun esperjenza tkabbir ekonomiku inkredibbli, li wassal biex sas-snin tmenin l-ekonomija Ġappuniża ssir waħda mill-potenzi ekonomiċi mondjali.

Sal-1953, fiċ-Ċina r-restawrazzjoni ekonomika dehret li laħqet suċċess kbir, tant li l-produzzjoni kienet diġa laħqet il-livelli ta' qabel il-gwerra.

Dan it-tkabbir kompla, anki jekk twaqqaf għal żmien qasir minħabba l-esperiment ekonomiku tal-Pass Kbir 'il Quddiem.

Sa' l-aħħar tal-gwerra , l-Istati Uniti kienu jipproduċu madwar nofs il-produzzjoni industrijali mondjali; sa' l-aħħar tas-snin sebgħin, din id-dominazzjoni kienet naqset sew.

Stimi għat-total ta' mejtin madwar id-dinja kollha jvarjaw,imma l-maġġoranza jsostnu li madwar 60 miljun ruħ mietu fil-gwerra, bejn wieħed u ieħor 20 miljun suldat u 40 miljun civil.

Ħafna minn dawn tal-aħħar mietu minħabba mard, ġuħ, massakri u ġenoċidji.

L-Unjoni Sovjetika waħedha tilfet madwar 27 miljun ruħ fil-gwerra, madwar nofs it-total ta' mejtin.

Minn dan it-total, madwar 85% kien telf minn naħa tal-Alleati (il-maġġoranza kienu Sovjetiċi u Ċiniżi) u 15% kienu minn naħa tal-Assi.

Stima waġda hi li madwar 12-il miljun ċivil mietu f'kampijiet ta' konċentrament Nażisti, miljun u nofs minn bombardamenti, 7 miljuni fl-Ewropa għal kawżi oħra, u 7 miljuni u nofs fiċ-Ċina għal raġunijiet oħra.

Il-figuri totali ta' mewtiet u telfien ta' ħajja mhumiex magħrufa minħabba l-fatt li l-maġġoranza assoluta tagħhom qatt ma ġew dokumentati.

Ħafna minn dawn il-mejtin irriżultaw minn atti ta' ġenoċidju magħmula f'territorji okkupati mill-Assi, kif ukoll krimini ta' gwerra oħra mill-qawwiet Ġermaniżi kif ukoll Ġappuniżi.

L-iktar atroċità magħrufa u magħmula mill-Ġermaniżi kien l-Olokawst, il-ġenoċidju sistematiku tal-Lhud f'territorji kkontrollati mill-Ġermaniżi u l-alleati tagħhom.

In-Nażisti wettqu krimini wkoll lejn popli oħra, fosthom ir-Roma (kif ukoll il-Porajmos), l-iSlavi, u l-omosesswali]], sterminazzjoni ta' madwar ħames miljun ruħ.

Għall-Ġappun, l-iktar massakru magħruf huwa l-Massakru ta' Nanking, fejn bosta mijiet t'eluf ċivili ċiniżi inqatlu u ġew abbużati.

Il-Militar Ġappuniż qatel minn 3 miljun sa iktar minn 10 miljun ċivil, fil-maġġuranza tagħhom ċiniżi.

Użu limitat ta' gwerra kimika u bioloġika minn qawwiet tal-Assi huwa wkoll magħruf.

It-Taljani użaw il-gass mustarda fil-gwerra tal-Abbisinja, filwaqt li l-Armata Imperjali Ġappuniża użat varjetà minn dawn l-armi fl-invażjoni u okkupazjoni taċ-Ċina u f' kunflitti bikrin kontra s-Sovjetiċi.

Kemm il-Ġermaniżi kif ukoll il-Ġappuniżi sperimentaw dawn l-armi fuq iċ-ċivili, u f'ċerti każi anki priġunieri ta' gwerra.

Filwaqt li bosta krimini tal-Assi ingħataw prominenza fl-ewwel tribunal internazzjonali tad-dinja, krimini ta' gwerra tal-Alleati ma ġewx trattati bl-istess mod.

Eżempji ta' dawn l-azzjonijiet jinkludu l-moviment furzat ta' nies fl-Unjoni Sovjetika, l-internament ta' ċittadini Amerikani b'dixxendenza ġappuniża fl-Istati Uniti, il-massakru Sovjetiku ta' ċittadini pollakki u l-użu kontroversjali ta' bombardamenti strateġiċi ta' zoni ċivili f'territorju tal-għadu, fosthom Dresden.

Numru kbir ta' mewtiet jistgħu jiġu attributi, anki jekk parzjalment lill-gwerra, bħal-miżerja fil-Bengal tal-1943.

In-Nażisti kienu responsabbli għall-qtil ta' madwar sitt miljun Lhudi (b'maġġoranza assoluta minnhom Axkenazi) kif ukoll żewġ miljun pollakki etniċi, u madwar erba' miljun oħra li tqiesu "mingħajr dritt li jgħixu" (fosthom diżabbli, disturbi mentali, priġunieri ta' gwerra sovjetiċi, omosesswali, mażuni, xiehda ta' Jehovah, u nies Roma) bħala parti minn progamm ta' sterminazzjoni pjanat u eżegwit mill-Ġermanja Nażista.

Madwar 12-il miljun, li l-biċċa l-kbira tagħhom kienu mil-Lvant tal-Ewropa, kienu jaħdmu fl-ekonomija ġermaniża bħala furzati.

Lil hinn mill-kampijiet ta' konċentrament nażisti, il-Gulags Sovjetiċi, jew kampijiet ta' xogħol oħra,wasslu għall-mewt ta' ħafna ċittadini ta' pajjiżi okkupati, bħal Polonja, Litwanja, Latvja, u l-Estonja, kif ukoll priġunieri ta' gwerra Ġermaniżi u ċittadini sovjetiċi stess li tqiesu li kienu jżommu mal-Ġermanja.

Sittin fil-mija ta' priġunieri ta' gwerra sovjetiċi mietu fil-gwerra.

Kampijiet ta' priġunerija Ġappuniżi wkoll kellhom rati għolja ta' mejtin, u ħafna mill-priġunieri kienu jintużaw ukoll għal xogħlijiet furzati.

Ir-rati ta' priġunieri mejtin ċiniżi kien ħafna għola; filwaqt li 37,583 priġunier brittaniku, 28,500 olandiż u 14,473 Amerikan inħelsu wara li l-Ġappun ċeda, in-numru ta' ċiniżi meħlusa kien biss 56.

Fid-19 ta' Frar, 1942 Roosevelt ffirma 'L-Ordni Eżekkutiv tal-Istati Uniti Numru 9066', li interna eluf ta' Amerikani-Ġappuniżi, Taljani emigrati fl-Amerika, kif ukoll dawk mill-Ġermanja, u xi emigranti mill-Ħawaii li ħarbu minn Pearl Harbor.

150,000 Ġappuniż ġew internati mill-gvernijiet tal-Kanada u tal-Istati Uniti, u madwar 11,000 Ġermaniż u Taljan li kienu residenti fl-Istati Uniti.

L-użu ta' xogħol furzat mill-Alleati sar fil-maġġoranza tal-każi fil-Lvant, bħal Polonja, imma iktar minn miljun ġew użati wkoll fil-Punent.

Sa Diċembru tal-1945 awtoritajiet Franċiżi kienu jistmaw li madwar 2,000 priġunier Ġermaniż kienu qed imutu jew jispiċċaw feruti f'inċident ma' attivitajiet ta' bonifika ta' mini.

Fl-Ewropa, qabel il-bidu tal-Gwerra, l-Alleati kellhom vantaġġi kbar fil-kampijiet ta' popolazzjoni u ekonomija.

Fl-1938, l-Alleati tal-Punent (Renju Unit, Franza, Polonja u d-Dominji Brittaniċi) kellhom popolazzjoni 30% ikbar u prodott gross domestiku (PGD) ta' 30% ikbar mill-Qawwiet tal-Assi ta' dawk iż-żminijiet (Ġermanja u Italja); jekk jingħaddu l-Kolonja, il-vantaġġi għall-Alleati kienu jiġu madwar 5:1 f'popolazzjoni u madwar 2:1 fil-PGD.

Fl-Asja, iċ-Ċina kellha popolazzjoni sitt darbiet ogħla mill-Ġappun, imma PGD 89% ogħla biss; dan jiġi għal madwar tlett darbiet il-popolazzjoni u PGD 38% ogħla jekk wieħed jinkludi kolonji ġappuniżi.

Anki jekk il-vantaġġi ekonomiċi u ta' popolazzjoni tal-Alleati ġew fgati bl-użu tat-tattika tal-Blitkrieg, dawn saru l-fatturi deċisivi fl-1942, u wara d-dħul tal-Istati Uniti u l-Unjoni Sovjetika fin-naħa tal-Alleati, il-gwerra intefgħet fuq linji t'attrizzjoni.

Anki jekk il-kapaċità tal-Alleati li jipproduċu iktar mill-Assi is-soltu titqies li kienet minħabba l-ammont ta' riżorsi naturali li kellhom l-Alleati, fatturi oħra, bħar-riluttanza tal-Ġermanja u l-Ġappun li jħallu lin-nisa jidħlu fis-suq tax-xogħol, il-bombardament strateġiku tal-Alleati u d-dewmien biex il-Ġermanja taqleb għall-ekonomija bellika, ikkontribwew b'mod qawwi ħafna fil-gwerra.

Mhux hekk biss, kemm il-Ġermanja u kif ukoll il-Ġappun, qatt ma pjanaw li jiġġieldu gwerra twila, u ma kienux ekwipaġġati għaliha.

Biex itejbu l-produzjoni tagħhom, il-Ġermanja u l-Ġappun użaw miljun ta' nies bħala skjavi u furzati, il-Ġermanja użat adwar 12-il miljun persuna, il-maġġoranza tagħhom mil-Lvant tal-Ewropa, filwaqt li l-Ġappun uża 'l fuq minn 18-il miljun ruħ fil-Lvant Imbiegħed.

Fl-Ewropa, l-okkupazzjoni territorjali ġiet taħt żewġ forom differenti.

Fil-punent, fit-tramuntana u fiċ-ċentru tal-Ewropa (Franza, Norveġja, Danimarka, l-Olanda, u l-Boħemja u l-Moravia anessi miċ-Ċekoslovakkja) il-Ġermanja stabbilixxiet politika ekonomika li ġabret madwar 69.5 biljun reichmark sal-aħħar tal-gwerra; din is-somma ma tinkludix is-sakkeġġ ta' prodotti industrijali, materjali belliċi, materja prima u prodotti oħra.

Għalhekk, id-dħul minn pajjiżi okkupati kien iktar minn 40% tad-dħul minn taxxi fil-Ġermanja, figura li wara żdiedet għal 40% tad-dħul totali tal-Ġermanja għat-tul tal-gwerra.

Fil-Lvant, ir-riżorsi naturali u l-materja prima mwiegħda mill-politika ta' lebensraum qatt ma nkisbu minħabba movimenti fil-frontijiet tal-gwerra u l-kunċett sovjetiku li wara irtirati ma jitħalla xejn li seta' jintuża mill-Ġermaniżi.

Bil-kontra tat-territorji okkupati fil-punent, il-politika razzjali nażista kienet tinkoraġġixi brutalità lejn il-popolazzjonijiet Slavi tal-lvant, peress li dawn kienu jitqiesu inferjuri.

Kienu ħafna għalhekk il-mejtin f'eżekuzzjonijiet tal-massa u massakri ta' tindif etniku.

Minkejja li gruppi ta' reżistenza ġew iffurmati fit-territorji okkupati, dawn ma tantx fixklu attivitajiet ġermaniżi la fil-lvant u lanqas fil-punent, sa tmiem l-1943.

Fl-Asja, il-Ġappun kien isejjaħ lil pajjiżi taħt okkupazzjoni bħala parti mill-iSfera ta' ko-prosperità Asjatika, essenzjalment eġemonija ġappuniża f'isem il-liberazzjoni ta' popli kkoloniżati.

Minkejja li l-qawwiet ġappuniżi kienu ngħataw merbħa bħala liberaturi minn dominanza Ewropea f'ħafna territorji, il-brutalità eċċesiva tagħhom dawret l-opinjoni pubblika kontrihom fi ftit ġimgħat.

Fl-avvanzati inizjali tagħhom il-Ġappuniżi ħatfu madwar 4 miljun barmil żejt mitluqin fir-ritirata Alleata, u sal-1943 kienu kapaċi jżidu l-produzzjoni ta' żejt fl-Indji tal-Lvant Olandiżi għal iktar minn 50 miljun barmil, 76% tal-produzzjoni tal-1940

Matul il-gwerra, l-ajruplani komplew fir-rwolijiet tagħom tal-Ewwel Gwerra Dinjija, dawk ta' rikonjizzjoni, fighters, bombardieri u għajnuna tat-truppi tal-art, imma kull kamp ġie avvanzat b'mod konsiderevoli.

Żewġ żidiet importanti kienu dawk tat-trasport mill-ajru, il-kapaċità li tmexxi matejal militari, għodda u truppi, anki jekk f'numri modesti; u l-użu tal-bombardament strateġiku, l-użu ko-ordinat tal-bombardieri biex jattakaw bliet jew ċentri ċivili bl-għan li tbaxxi l-produzzjoni u twaqqa' l-moral.

Armi ta' kontra l-ajru komplew javvanzaw, biż-żieda ta' difiżi bħar-radar u artillerija kontra l-ajru, bħall-kanun ta'88mm Ġermaniż.

Ajruplani bi propulsjoni jet raw l-ewwel operazzjonijiet tagħhom matul din il-gwerra, u anki jekk id-dħul tard tagħhom fil-gwerra ftit li xejn kellu effet fuq ir-riżultat, il-ftit ajruplani li ntużaw matul il-gwerra wasslu għal tibdil enormi fil-flottot t'ajruplani militari u ċivili.

Fil-baħar, filwaqt li avvanzi saru f'kważi kull qasam navali, iż-żewġ żoni ta' żvilupp kkonċnetraw rwieħhom fuq l-aircraft carriers u s-sottomarini.

Anki jekk fil-bidu tal-gwerra il-qasam militari ajrunawtiku kellu relattivament suċċessi modesti ħafna, azzjonijiet f' Taranto, Pearl Harbor, il-Baħar Ċiniż tan-Nofsinhar u l-Baħar tal-Koralli malajr stabilixxew lill-aircraft carriers bħala l-iktar bastiment importanti fi gwerra, iktar mill-bastimenti tal-gwerra.

Fl-Atlantiku, escort carriers dehru bħala parti fundamentali tal-konvojs, b'żieda drammatika tar-radju ta' protezzjoni effettiva tal-vapuri u billi soddew it-toqba fl-Atlantiku ċentrali.

Lil hinn mill-effikaċja tagħhom, il-carriers kienu ħafna iktar ekonomiċi mill-bastiment tal-gwerra minħabba r-roħs relattiv fil-press tal-ajruplani u l-fatt li ma kellhomx bżonn ta' ħxuna fl-armaturi ta' protezzjoni tagħhom.

Kulħadd stenna li s-sottomarini, li dehru importanti ħafna fl-ewwel gwerra, kienu ser jerġgħu joħorġu bħala fundamentali fit-tieni waħda.

Il-Brittaniċi ffokaw fuq l-iżvilupp ta' miżuri fi sfond ta' gwerra anti-sottomarina, b'tattiċi, għodda u vapuri, bħas-sonar u l-konvojs; il-Ġermanja ffokat iktar fuq l-iżvilupp offensiv ta' din l-arma, b'diżinji bħas-sottomarin Tip VII u t-tattika wolfsrudel.

Bilmod il-mod, teknoloġiji żviluppati kontinwalment mill-Alleati, bħal Leigh light, qanfud, klamar, u t-torpedos intelliġenti ħarġu rebbieħa.

Fuq l-art, il-gwerra mbidlet b'mod drastiku mill-frontijiet tal-gwerra statiċi tal-Ewwel Gwerra Dinjija, u saru ħafna iktar fluwdi u mobbli.

Bidla importanti kienet il-kunċetti ta' armi kkumbinati, b'kordinazzjoni stretta ħafna bejn elementi differenti fil-gwerra; it-tank, li kien diġa ntuża fl-għajnuna tal-fanterija fl-ewwel gwerra, evolva biex sar l-arma primarja għal dawn il-qawwiet.

Fl-aħħar tas-snin tletin, id-disinji tat-tankijiet tal-gwerra kienu diġa avvanzaw ħafna iktar minn dawk tal-ewwel gwerra, u l- avvanzati tkomplew matul is-snin tal-gwerra, b'żidiet fil-veloċità, armatura u qawwa.

Sal-bidu tal-gwerra, ħafna armati kienu jikkunsidraw it-tank bħala l-aħjar arma kontriha nnifisha, u żviluppaw tankijiet għal dak l-iskop speċifiku.

Dawn il-ħsibijiet ġew negati bl-attaki diżastrużi ta' tankijiet b'armaturi ħfief kontra xulxin, u bid-duttrina Ġermaniża li tevita ġlied dirett bejn it-tankijiet; dan tal-aħħar, flimkien mal-użu ġermaniż tal-armi kkumbinati, kienu fost l-elementi ta' suċċess fit-tattika tal-blitzkrieg fil-Polonja u Franza.

Intużaw wkoll ħafna metodi biex jitkissru t-tankijiet, fosthom artillerija indiretta, u kanuni disinjati kontrihom (kemm miġbudin u mixjin b' saħħithom), mini, u suldati b'armi speċjali, u tankijiet oħrajn.

Anki jekk ħafna armati kienu mekkaniżati, il-fanterija baqgħet tifformas-saħħa prinċipali tal-armati, u matul il-gwerra, ħafna mill-armi tal-fanterija kienu jixbħu jew disinjati fuq dawk tal-ewwel gwerra.

Xi uħud mill-avvanzi primarji kienu fl-użu ta' machine guns mobbli, l-iktar eżempju famuż fosthom l- MG42 Ġermaniż, u ħafna submachine guns li kienu tajbin ħafna għal ġlied mill-qrib, f'ġungli jew ċentri urbani.

L-assault rifle, kien żvilupp li sar fl-aħħar tal-gwerra, li kien jagħqqad l-aħjar fost il-vantaġġi tar-rifle u tas-submachine gun, sar l-istandard tal-armati wara l-gwerra.

Fil-kamp ta' komunikazzjonijiet, ħafna mill-pajjiżi belliġġerenti kbar pruvaw isolvi l-problemi tal-kumplessità u s-sigurtà preżentati fl-użu ta' kodiċi fil-kriptografija billi ħolqu bosta magni apposta, l-iktar famuża fosthom il-magna Enigma tal-Ġermanja.

SIGINT "(signals intelligence)" kien il-proċess li jħassar id-dekriptazjoni, bl-iktar eżempji magħrufa jkunu l-Brittanika ULTRA u d-dekriptazzjoni alleata tal-kodiċi navali ġappuniżi.

Aspett importanti ieħor tal-intelliġenza militari kien l-użu t'operazzjonijiet ta' taħwid tal-għadu, operazzjonijiet li l-Alleati użaw għal bosta drabi b'ħafna suċċessi, fosthom l-operazzjonijiet Mincemeat u Bodyguard, li dawwret l-attenzjoni Ġermaniża mill-invażjonijiet ta' Sqallija u n-Normandija, rispettivament.

Riżultati importanti oħra milħuqa fil-kampijiet tal-inġinjerija u t-teknoloġija li waslu jew matul jew b'riżultat tal-gwerra jinkludu l-kompjuters (Z3, Colossus, u ENIAC), missili gwidati u rokits moderni, il-Proġett Manhattan u l-iżvilupp tal-armi nukleari, l-iżvilupp ta' portijiet artifiċjali u pajpijiet taż-żejt taħt il-kanal ingliż.


Ħ'Attard

Ħ'Attard

Ħ'Attard hu raħal fiċ-ċentru ta' Malta, b'popolazzjoni ta' madwar 10,000 ruħ.

Flimkien ma' Ħal Balzan u Ħal Lija, jifforma parti mit-"Tlett Villaġġi".

Ħ'Attard sar parroċċa fl-1499 u il-patruna tiegħu hija Santa Marija.

Raħal arjuż ħafna u jista' jitqies bħala sabiħ, l-aktar li llum fih inbnew bosta djar kbar u vilel ta' min jitgħaxxaq bihom.

Il-postijiet ta' ċerta importanza i hemm fih huma "il-Palazz ta' Sant'Anton" u l-ġonna tiegħu, l-"Istadju Nazzjonali" kif ukoll il-"Park Nazzjonali", u l-"Villaġġ ta' l-Artiġjanat" f' "Ta' Qali".

Ħ'Attard huwa msemmi għall-ward u l-fjuri li jkabbar kif tixhed il-mottu tiegħu "Floriger Rosis Halo" (Iffjurit bil-Ward Imfewwaħ).

Koordinati: Isma l'innu


Ħal Balzan

Ħal Balzan

Ħal Balzan hu l-isem ta' raħal zgħir fiċ-ċentru ta' Malta.

Flimkien ma' Ħ'Attard u Ħal Lija, jifforma parti mit-"Tliet Villaġġi".

Ir-raħal kien jikkonsisti fi ftit djar u għelieqi, iżda maż-żmien kiber u fis-seklu 17 sar parroċċa.

Bħalissa r-raħal għandu ftit iktar minn 4,000 abitant, il-ġenerazzjoni l-ġdida tgħix 'il barra miċ-ċentru.

Hu maħsub li l-isem "Balzan" għandu oriġini Għarbija, probabbilment minħabba ż-żebbuġ li kien jinsab fl-inħawi.

Il-Knisja Parrokjali, mibnija f'nofs is-seklu 17, hi dedikata lil Marija Annunzjata.

Ir-raħal jiffesteġġa wkoll il-festa ta' San Valentinu.

Koordinati:


Birgu

Birgu

Il-Birgu hija belt żgħira li kellha rwol kruċjali fl-Assedju l-Kbir tal-1565.

Fi tmiem il-2005 din il-belt kienet tgħodd 3,033 ruħ, li minnhom kien hemm 1,557 ir-raġel u 1,476 il-mara.

Il-Birgu twaqqaf fuq lsien t'art fil-Port il-Kbir, wara l-kenn tal-Forti Sant'Anġlu, magħruf fiż-Żmien Nofsani bħala l-"Castrum Maris", hu kien iservi bħala l-port prinċipali tal-gżejjer Maltin.

Mal-wasla tal-Kavallieri ta' San Ġwann fl-1530, il-Birgu sar il-bażi tal-flotta tal-Ordni, u il-kwartieri prinċipali tal-Kavallieri, għaliex il-belt kapitali, l-Imdina, kienet 'il ġewwa fil-gżira u mhux prattika għal flotta.

L-Ordni saħħaħ il-Forti ta' Sant Anġlu, tella swar fuq in-naħa ta' ġewwa u ffortifika il-peniżola fil-qrib, l-Isla.

Wara l-Assedju tal-1565, il-Gran Mastru La Vallette iddeċieda li jibni belt ġdida fl-għolja ta' faċċata, l-Għolja Xiberras, dik li maż-żmien saret il-Belt Valletta.

Wara l-Assedju, il-belt tal-Birgu tlaqqmet bħala "Città Vittoriosa", "il-belt rebbieħa" bit-Taljan.

Il-Knisja Parrokjali hi ddedikata lil San Lawrenz, u l-festa ssir fl-10 t'Awwissu.

Festa oħra hija din ta' San Duminku.

Koordinati:

Fost in-nies magħrufa mill-Birgu li taw kontribut nazzjonali hemm Pawlu Boffa, Prim Ministru Laburista bejn l-1947-50 u li twieled hawn fit-30 ta' Ġunju 1890.

Id-dar tiegħu fejn twieled u trabba tinsab bħalissa fi stat ta' telqa.

It-tim tal-futbol Vittoriosa Stars twaqqaf minn Feliċ Grima fl-1906, għalkemm hemm ħjiel li Vittoriosa Melita kienu diġa lgħabu fl-1902.

Fl-1912 bdew jieħdu sehem fil-Kampjonat Malti.

Għalkemm il-Vittoriosa Stars huma tim minn belt żgħira xorta baqgħu jieħdu sehem, anki jekk l-unuri kienu l-ftit.

Fl-1954-55 rebħu t-Tieni Diviżjoni u s-sena ta' wara dehru fl-għola kampjonat Malti.

Wara sena ġew relegati, sakemm fl-1975-76 ġew it-tieni fit-Tieni Diviżjoni u promossi.

Din id-darba rnexxilhom iżommu sentejn mal-kbar sakemm fl-1977 tilfu posthom.

Illum it-tim jilgħab fil-format ġdid tal-Kampjonat Premier.

Il-każin preżenti jinsab fid-dar imsejjħa "Domus Panis Celestis", illi qabel kienet isservi bħala waħda ta' tagħlim reliġjuż tal-Mużew.


Birkirkara

Birkirkara

Birkirkara hija belt fiċ-ċentru ta' Malta.

Hija l-aktar belt popolata fuq il-gżira, bit-23,034 abitant f'Marzu 2018.

Il-belt tikkonsisti f'ħames parroċċi awtonomi: Santa Elena, San Ġużepp Ħaddiem, il-Madonna tal-Karmnu, Santa Marija u San Ġorġ Preca (Swatar).

Għandha wkoll wieħed mill-kulleġġi l-iżjed famużi f'Malta, il-Kulleġġ San Alwiġi.

Birkirkara hija l-belt tal-eks President u eks Prim Ministru Edward Fenech Adami u l-eks Primi Ministru Alfred Sant u wkoll il-post fejn twieled l-ewwel President ta' Malta Anthony Mamo.

Il-Mottu tal-belt huwa ""In hoc signo vinces"" ("B'dan is-sinjal inti tirbaħ") għall-viżjoni tas-salib li kellu l-Imperatur Kostantinu bin Santa Elena, li wasslet għall-konverżjoni tiegħu għall-fidi Nisranija, u l-arma għandha salib aħmar sempliċi, b'kuruna fuqha.

Il-Parroċċa ta' Birkirkara kienet ilha mill-1360 bil-kappella ta' Santa Elena fil-limiti tal-Għargħar.

Fl-1436, l-Isqof Mons. Dusina rrikonoxxiha bħala waħda mill-għaxar Parroċċi ta' Malta.

Fil-5 ta' Diċembru 1630, Papa Urbanu VIII waqqaf il-Kolleġjata Elenjana permezz ta' Bolla Papali bl-isem "Sacri Apostolatus Ministerio".

Dan kien fi żmien il-Kappillan Dun Filippu Borgia (1567-1649).

Il-Knisja ta' Santa Elena nbniet f'post aktar ċentrali ta' Birkirkara u akbar fid-daqs minn ta' qabilha, u hi r-raba' knisja parrokkjali.

Din bdiet tinbena fl-1727, meta l-Isqof Gaspare Gori Mancini qiegħed l-ewwel ġebla tal-Knisja.

Taħt l-ewwel ġebla tqiegħdu midalja ta' Santa Elena kif ukoll l-ismijiet tal-Papa u l-Isqof ta' dak iż-żmien.

Fl-20 ta' Ottubru 1782, l-Isqof Vincenzo Labini ikkonsagra l-Knisja taħt it-titlu tal-Imperatriċi Santa Elena.

Fit-18 ta' Jannar 1950, Papa Piju XII għolla l-Knisja għall-unur ta' Bażilka Minuri bl-unuri kollha.

Il-knisja ta' Santa Marija, magħrufa bħala l-Knisja l-Qadima ta' Birkirkara, tinsab il-barra miċ-ċentru storiku ta' Birkirkara, fuq il-naħa l-oħra tal-wied.

Inbniet għall-ħabta tal-1607 fuq pjanta ta' Vittorio Cassar, iben Ġlormu Cassar.

Meta Vittorio Cassar miet, fl-1607, ix-xogħol fuq il-knisja tkompla minn Tommaso Dingli.

Fil-post fejn hemm il-knisja llum, qabel kien hemm knisja medjevali.

Meta l-Kapitlu iddeċieda li jitlaq mill-knisja u jmur fil-Knisja ta' Sant' Elena riedu jwaqqgħu l-knisja l-qadima.

Wara 120 sena il-knisja ingħalqet u ġiet abbandunata.

Dun Gejtanu Mannarino, magħruf għar-Rewwixta tal-Qassisin tal-1775, indifen f'din il-knisja.

Matul il-Pesta l-Kbira tal-1813, f'din il-knisja ndifnu l-mejtin.

Sa madwar l-1850 il-koppla tal-Knisja kienet għadha f'postha, imma partijiet mis-saqaf kienu ga waqgħu sa mill-1830.

Fl-1969, beda xogħol kbir fuq din l-knisja biex tkun tista' terġa' tibda tintuża wara ħafna snin ta' abbandun totali.

Fl-1992, l-Arcisqof Ġużeppi Mercieca kien ħass il-bżonn pastorali li din iż-żona ta' Birkirkara tkun awtonoma, jiġifieri indipendenti mill-parroċċa ta' Sant' Elena.

Nhar it-8 ta' Mejju 2005, iż-żona pastorali awtonoma ta' Santa Marija reġgħet saret Parroċċa għaliha.

Koordinati:


Kristjaneżmu

Kristjaneżmu

Il-Kristjaneżmu jew ir-Reliġjon Nisranija, tinkludi l-knejjes kollha li kienu jiffurmaw parti mill-ewwel moviment ta' twemmin fil-verità u l-eżistenza f'Ġesù Kristu.

Dawn jissejħu "Kristjani" jew "Insara".

Ir-Reliġjon Nisranija, hija l-ikbar reliġjon fid-dinja u tinsab fil-kontinenti kollha fejn jgħixu n-nies.

Iktar minn 2 biljun ruħ huma Insara.

Iżda fost dawn l-Insara jeżistu differenzi, uħud minnhom mhux żgħar, għalkemm iħaddnu ħafna twemmin komuni li jgħaqqadhom flimkien.

Dan it-terminu jintuża qabel xejn għall-perjodu tal-ewwel elf sena qabel ma seħħew ix-xiżmi bejn l-Insara tal-Punent, li baqgħu mal-Papa, u l-Insara tal-Lvant, magħquda taħt il-mant tal-Patrijarka ta' Kostantinopli.

Dan il-perjodu jibda mal-mewt ta' Ġesu Kristu u jagħlaq fl-1054 meta seħħet ix-Xiżma.

It-terminu "Kristjani" jew "Insara" wara l-1054 jista' jintuża għal kwalunkwe denominazzjoni tal-Kristjaneżmu: prinċipalment, il-Kattoliċiżmu Ruman (dawk l-Insara li żammew lill-Papa bħala mexxej spiritwali tagħhom), l-Ortodossi (dawk li ma xtaqux lill-Papa u baqgħu taħt il-Patrijarki tagħhom) u, wara ftit sekli, il-Protestanti li huma stess huma ssuddiviżi fil-Luterani, il-Kalvinisti u l-Anglikani, fost l-oħrajn.

Jeżistu wkoll ammont ta' setet li jsejħu lilhom infushom bħala Kristjani, imma ħafna mid-drabi dawn ma jiġux rikonoxxuti mil-friegħi l-oħra ħabba konnessjoni ma' xi ideat, li skont l-oħrajn huma ereżiji hekk kif deskritti fil-Konċilji tal-Knisja fl-ewwel sekli tal-eżistenza tagħha.

Waħda mill-ewwel stqarrijiet tal-Fidi hija l-Kredu, hekk imsejjaħ "tal-Appostli".

Jiena nemmen f'Alla l-Missier li jista' kollox, li ħalaq is-sema u l-art

2. u f'Ġesu Kristu, Ibnu wieħed Sidna,

3. li kien konċeput mill-Ispirtu s-Santu, twieled minn Marija Vergni,

4. bata taħt Ponzju Pilatu, sallbuh, miet u difnuh,

5. niżel bejn l-imwied, fit-tielet jum qam minn bejn l-imwiet,

6. tela' fis-smewwiet, qiegħed in-naħa tal-lemin t'Alla l-Missier, li jista' kollox,

7. minn hemm għandu jiġi biex jagħmel ħaqq mill-ħajjin u mill-mejtin.

Nemmen fl-Ispirtu s-Santu,

9. il-Knisja Mqaddsa Kattolika, ix-xirka tal-qaddisin,

10. il-maħfra tad-dnubiet,

11. il-qawma tal-imwiet,

12. u l-ħajja ta' dejjem.

Amen."

Stqarrija oħra bikrija ta' fidi hija l-Kredu ta' Niċea-Kostantinopli:

"Jiena nemmen f' Alla wieħed, il-Missier li jista' kollox, li ħalaq is-sema u l-art, dak kollu li jidher u dak li ma jidhirx.

U f'Mulej wieħed Ġesù Kristu, Iben waħdieni ta' Alla, imnissel mill-Missier qabel kull żmien.

Alla minn Alla, dawl minn dawl, Alla veru minn Alla veru, imnissel, mhux magħmul, natura waħda mal-Missier: u bih sar kollox.

Niżel mis-smewwiet għalina l-bnedmin u għall-fidwa tagħna.

U ħa l-ġisem bis-setgħa ta' l-Ispirtu s-Santu minn Marija Verġni u sar bniedem.

Sallbuh għalina, bata taħt Ponzju Pilatu, miet u difnuh, u fit-tielet jum qam minn bejn l-imwiet, skond il-Kotba Mqaddsa, u tela' s-sema, u qiegħed fuq il-lemin tal-Missier.

U għandu jerga' jiġi bil-glorja biex jagħmel ħaqq mill-ħajjin u mill-mejtin, u s-saltna tiegħu ma jkollhiex tmiem.

U fl-Ispirtu s-Santu, Mulej li jagħti l-ħajja: li ġej mill-Missier u mill-Iben; li hu meqjum u mweġġah flimkien mal-Missier u ma' l-Iben: hu li tkellem b'fomm il-profeti.

U fi Knisja waħda, qaddisa, kattolika, appostolika.

Nistqarr magħmudija waħda għall-maħfra tad-dnubiet.

U nistenna l-qawma mill-imwiet, u l-ħajja taż-żmien li ġej.

Amen."

Għall-Insara kollha, il-persuna ta' Ġesù Kristu hija waħda ċentrali.l-insara jaqblu li ħajtu għandha tittieħed bħala eżempju u li t-tagħlim tiegħu dwar l-imħabba u d-dixxipulat għandhom ikunu s-sisien tar-relazzjonijiet bejn il-bnedmin.

Dak li nafu dwar Ġesu, storikament insibuh fl-Evanġelji tat-Testment il-Ġdid fil-Bibbja.

Kotba oħra tat-Testment il-Ġdid jiġbor fil-qosor it-twemmin tal-knisja Nisranija tal-bidu.

San Pawl, ngħidu aħna, kien jemmen li Ġesu ma kienx biss il-perfezzjoni tal-ħajja umana iżda li kien ukoll Alla.

Ġesu kien isejjaħ lil Alla "Missier" u għalhekk l-Insara jsejħu lil ġesu "l-Iben ta' Alla."

Il-mewt bit-tislib u l-qawmien mill-mewt ta' Ġesu, għamlu mis-salib iċ-ċentru tal-fidi Nisranija u s-simbolu ewlieni ta' l-imħabba ħelliesa ta' Alla l-Missier.

Din l-imħabba, fit-Testment il-ġdid u fit-tagħlim Nisrani, hija l-iktar attribut (kwalita) importanti f'Alla.

L-Insara jemmnu li Alla huwa omnipotenti, ġust, infinit u immutabbli, iżda fuq kollox li "Alla huwa mħabba."

Il-ħolqien mix-xejn tad-dinja u l-ħolqien tal-bniedem kienu espressjonijiet ta' dik l-imħabba, kif kienet ukoll il-miġja ta' Kristu.

Il-pożizzjoni speċjali ta' Kristu wasslet lill-ewwel Insara biex 'ipoġġuh' flimkien mal-Missier u iktar tard ma' "l-Ispirtu s-Santu, li l-Missier bagħat fl-isem ta' Ġesù" - kif tinsab fil-forma użata fis-sagrament tal-magħmudija u f'ħafna kredi tal-ewwel sekli.

Wara ħafna kontroversji u riflessjoni, dik l-istqarrija ħadet il-forma tad-duttrina ta' Alla bħala Trinità, Alla wieħed fi tliet persuni.

Il-magħmudija "fl-isem tal-Missier u ta' l-Iben u tal-Ispirtu s-Santu" kienet sa mill-bidu l-mod kif Insara ġodda jidħlu fil-Knisja.

Ir-ritwal l-ieħor aċċettat fost l-Insara huwa l-Ewkaristija, jew l-Ikla tal-Mulej, li fiha l-Insara jaqsmu flimkien il-ħobż u l-inbid, li permezz tagħhom jesprimu u jagħrfu r-realta tal-preżenza ta' Kristu hekk kif ifakkruh fl-għaqda ta' dawk li jemmnu.

L-Ewkaristija iżda saret ukoll waħda mill-iktar kwistjonijiet jaħarqu fost l-Insara, li ma jaqblux dwar il-"preżenza" ta' Kristu fil-ħobż u nbid ikkonsagrat u dwar l-effett li tħalli f'min jirċeviha.

Aspett fundamentali tal-fidi Nisranija hija l-komunita Nisranija nnifisha — il-knisja.

Kristu wiegħed lid-dixxipli li se jibqa' magħhom "għal dejjem, sal-aħħar taż-żmien" u dan seħħ fil-"ġisem mistiku tiegħu fid-dinja," il-knisja kattolika (universali).

Ir-relazzjoni ta' din il-knisja għad-diversi forom ta' Kristjanita madwar id-dinja kollha hija l-ikbar fattur ta' konflitt bejn dawn il-forom ta' knisja.

Il-Kattoliċi Rumani jemmnu li huma l-Knisja vera u xi Protestanti wkoll jemmnu li huma l-knisja vera.

Iżda, iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar l-Insara ta' kull denominazzjoni, qed jaħdmu għall-għaqda mill-ġdid bejn il-knejjes Insara.

Il-Moviment Ekumeniku huwa moviment li jaħdem għall-koperazzjoni u għall-għaqda bejn il-knejjes Insara.

Il-kelma "ekumeniku" ġejja mill-Grieg "oikoumene" ("universali"); għalhekk il-konċilji ekumeniċi tal-knisja, li l-ewwel wieħed sar f'Niċea fis-sena 325, kienu jissejħu hekk għax ir-rappreżentanti kienu jiġu mill-knejjes ta' minn madwar id-dinja kollha magħrufa dak iż-żmien.

Fis-seklu 19, il-kelma ekumeniku saret tfisser il-ħidma tal-Knisja Kattolika għall-għaqda ta' l-Insara u għat-tiġdid tal-Knisja.

Sas-seklu 20, ftit li xejn saru sforzi biex l-Insara jerġgħu jingħaqdu flimkien wara sekli ta' firdiet, ir-Riforma Protestanta u kwistjonijiet oħra.

Kienu l-Protestanti li fil-bidu tas-seklu 20 bdew jaħdmu fil-moviment ekumeniku.

Il-"World Missionary Conference" tal-1910, li sar f'Edinburgh, kien il-bidu ta' l-ekumeniżmu kif nafuh illum.

Fl-1948 twaqqaf il-World Council of Churches, li fil-bidu tas-snin tmenin kien jinkludi iktar minn 295 knisja f'iktar minn 90 pajjiż.

Dan kollu sar mill-Protestanti sakemm fl-1920, il-Patrijarkat ta' Kostantinopli ħareġ enċiklika li ssejjaħ lill-Insara kollha biex jingħaqdu.

Il-Knejjes Ortodossi tal-Lvant ilhom membri tal-World Council sa mit-twaqqif tiegħu.

Iżda l-Knisja Kattolika baqgħet ma aċettatx dan il-moviment.

Għall-Knisja, l-għaqda tal-knisja kienet tfisser li s-"setet" xiżmatiċi jerġgħu lura lejn il-"knisja waħda u vera".

Il-bidla ġiet fl-1959, meta l-Papa Ġwanni XXIII sejjaħ il-Konċilju.

Il-Papa ħoloq Segretarjat għall-Għaqda ta' l-Insara.

Għall-ewwel darba, fl-1961 huwa ppermetta li osservaturi Kattoliċi jattendu uffiċjalment għall-assemblea tal-World Council of Churches.

Meta Vatikan II fetaħ il-bibien tal-Basilika ta' San Pietru fl-1962, l-osservaturi Protestanti u Ortodossi ingħataw postijiet ta' unur u ġew inklużi fil-ħidma kollha tal-Konċilju.

L-2500 isqof Kattoliku li attendew il-Konċilju (1962-65) trattaw l-għaqda ta' l-Insara.

Id-digriet tagħhom, li ħareġ fl-1964, ma kienx jitkellem fuq "xiżmatiċi" iżda fuq "aħwa mifrudin minna" u kkundanna dnubiet kontra l-għaqda li saru tul is-snin, kemm minn Kattoliċi, kif ukoll minn Protestanti.

Is-suċċessur tiegħu, Papa Pawlu VI, fl-1964 kellu laqgħa storika u ta' ħbiberija mal-Patrijarka Ortodoss f'ġerusalemm, l-ewwel laqgħa bejn il-mexxejja taż-żewġ knejjes wara 500 sena.

Fl-1966, l-arċisqof ta' Canterbury, kap tal-Knisja Anglikana żar lill-Papa Pawlu VI, u fl-1967 il-Papa żar lill-Patrijarka Ortodoss fit-Turkija.

Fit-tmeninijiet, il-moviment ekumeniku ra qbil fuq kwistjonijiet duttrinali li qabel kienu jqajmu ħafna diżgwid, u koperazzjoni fil-livelli kollha.

Dan sar minħabba diskussjonijiet li kienu saru fis-snin sebgħin bejn id-diversi knejjes Insara—Anglikani, Ortodossi, Protestanti, u Kattoliċi.

Il-Kattoliċi u l-World Council of Churches ħadmu flimkien f'oqsma bħal ħidma għall-pai, studji dwar żvilupp dinji, u għajnuna għall-vittmi tad-diżastri.

Dawk li qed jaħdmu għall-għaqda bejn il-knejjes jagħmluha ċara, li huma mhumiex ifittxu għaqda li tinsa d-differenzi bażiċi ta' twemmin.

Ħafna jsostnu li baqa' ħafna ostakli iżda progress jista' jsir jekk jagħfsu iktar fuq dak li jgħaqqadhom milli fuq dak li jifridhom.


Bormla

Bormla

Koordinati:

Bormla, hi belt f'Malta, l-ikbar waħda mill-grupp ta' tlett ibliet li jifformaw il-Kottonera.

Bormla tissejjaħ ukoll "Cospicua", laqam li jwassal minn żmien il-Kavallieri, probabilment minħabba s-swar majestużi tagħha.

F'Diċembru 2005 kienet tgħodd 6,092 ir-ruħ.

Bormla tinsab bejn il-Birgu u l-Isla.

Dawn it-tlett ibliet jifformaw żona ta' bini fuq xaqliba mill-Port il-Kbir, faċċata mill-Belt Valletta.

Bormla kienet l-aħħar belt minn dawn it-tlieta li nbniet.

Il-fortifikazzjonijiet tagħha, mibnijin mill-Kavallieri ta' San Ġwann, huma tant kbar u felħana li kif tarahom tinduna bis-saħħa u x-xogħol li ntefaq fuqhom.

Il-festa ta' Bormla hi fit-8 ta' Diċembru, f'unur l-Immakulata Kunċizzjoni.

L-oriġini tal-kelma "Bormla" probabilment jiġi mill-isem "Bir-Mula": il-"Bir tal-Mulej".

Fl-1722 il-Gran Mastru Zondadari ddikjaraha belt, taħt l-isem ta' Ċittà Cospicua.

Fl-1776, l-Ordni beda jibni baċir f'Bormla.

Minn hawn 'il quddiem, Bormla kellha tkun marbuta ma' l-industrija tat-Tarznari.

Minħabba f'hekk, Bormla kienet milquta bl-ikrah fit-Tieni Gwerra Dinjija.


Fgura

Fgura

Il-Fgura hija belt fin-nofsinhar ta' Malta u hija wieħed mit-68 kunsill lokali.

L-oriġini tal-isem tal-lokal mhux ċert.

Uħud isostnu li ġej mill-kelma "figura" b'referenza għax-xbieha tal-Madonna tal-Karmnu li kienet teżisti fil-lokal sa mis-seklu sbatax, u li kienet tissejjaħ "il-figura tal-Madonna".

Oħrajn jaħsbu li l-isem oriġinali kien 'Tal-Fgura' u jaraw konnessjoni mal-istess isem ta' post fl-Gharb (Għawdex).

Tradizzjoni vokali u ħajja tgħix fl-isem tal-belt: l-istudjuż E.B. Vella qabbel "Fgura" mal-kelma Maltija "Figura" - bl-Ingliż "Figure".

Dan jirrigwarda d-drawwa ta' abitanti anzjani ta' din il-belt, li tieqaf quddiem niċċa dedikata lill-Madonna tal-Għolja tal-Karmelu.

Kienet id-drawwa li n-nies tal-Fgura jsejħu din l-istatwa "il-figura".

L-istemma tal-Fgura hija magħmula minn strixxa orizzontali ħamra li fiha tliet stilel tad-deheb b'ħames ponot, iċċentrati fuq sfond abjad.

Jum il-Fgura ġie stabbilit mill-kunsill lokali fl-1994, u l-ewwel ċelebrazzjoni tiegħu saret fit-30 ta' Ottubru.

Issa huwa ċċelebrat fl-aħħar Ħadd ta' Ottubru.

Il-qaddis patrun tal-Fgura hija l-Madonna tal-Karmelu u festa annwali fl-unur tagħha tiġi ċċelebrata fit-tieni Ħadd ta' Lulju.

Il-Fgura għandha wkoll waħda mill-knejjes ta' għamla l-aktar partikolari f'Malta, mibnija fil-forma ta' tinda.

Mill-apparenza l-Fgura tidher belt ġdida mibnija fis-sittinijiet, iżda minkejja dan hemm oriġini antiki mistura.

Il-belt għandha għeruq preistoriċi (bosta oqbra fiż-żona jixhdu dan) u hemm biżżejjed provi sabiex wieħed jissuġġerixxi li kienet abitata fi żmien il-Feniċi.

Il-prova hija li bejn it-28 ta' Ottubru u l-21 ta' Diċembru 1948, 6 oqbra Puniċi instabu fil-Fgura - l-aktar fi Triq il-Liedna.

Dawn l-oqbra ilhom jeżistu sa mit-tielet u r-raba' seklu Q.K. - kollha għandhom forma irregolari u fihom instabu fdalijiet umani, fdalijiet tal-annimali, fuħħar u materjali oħra tal-bronż.

Triq partikolari ssemmiet 'Triq is-Sejba Punika' bħala tifkira ta' din is-sejba storika.

Il-Fgura, li tinsab aktar 'il ġewwa mill-Kottonera, ġiet influwenzata mit-tkabbir tat-Tarzna, b'mod speċjali wara l-Ewwel Gwerra Dinjija.

Il-Fgura tmiss mal-fortifikazzjonijiet tal-Kottonera fit-tramuntana, ma' Ħaż-Zabbar fin-nofsinhar u ma' Ħal Tarxien fil-Punent.

Illum il-ġurnata l-Fgura għandha waħda mill-akbar densitajiet ta' popolazzjoni fil-pajjiż.

Riċentement din kibret lejn in-naħat tal-Port il-Kbir u kienet waħda mill-ibliet li raw żvilupp mgħeġġel, tant li issa waslet biex tintemm l-espansjoni tagħha.

Il-Fgura issa saret waħda mill-akbar ċentri kummerċjali fin-naħat tan-nofsinhar tal-gżira.

L-emblema tal-Fgura hija magħmula minn strixxa ħamra orizzontali bi 3 stilel ta' ħames ponot, iċċentrata fuq sfond abjad - din daħlet mat-twaqqif tal-Kunsill Lokali tal-Fgura fl-1993.

Din l-arma ħadet post oħra preċedenti li kien inħolqot bl-inizjattiva tal-Kunsill Ċiviku.

Jum il-Fgura ġie stabbilit mill-kunsill lokali fl-1994 u l-ewwel ċelebrazzjoni tiegħu saret fit-30 ta' Ottubru.

Din hija issa ċċelebrata fl-aħħar Ħadd ta' Ottubru.

Il-qaddis patrun tal-Fgura hija l-Madonna tal-Karmnu u tiġi ċċelebrata festa annwali f'ġieħha fit-tieni Ħadd ta' Lulju.

Il-Fgura għandha wkoll waħda mill-aktar knejjes partikolari f'Malta minħabba li l-knisja hija forma ta' tinda.

Fis-sena 1945 il-patrijiet Karmelitani tal-Provinċja Karmelitana Maltija waqqfu kunvent fl-istess lokal.

Il-Fgura saret Parroċċa fl-1965.

Il-knisja parrokkjali preżenti nfetħet għall-pubbliku fl-1988, u kienet ikkonsagrata fl-1 ta' Frar 1990 mill-Arċisqof Joseph Mercieca.

"Main article: Our Lady of Mount Carmel Parish Church, Fgura"

Il-knisja parrokkjali tal-Fgura nbniet fl-1988 u ddedikata lil Madonna tal-Karmelu fl-1 ta' Frar 1990, fuq proġett tal-perit Victor Muscat Inglott u l-inġinier strutturali Godfrey Azzopardi mis-sittinijiet.

Il-knisja parrokkjali hija mibnija fi stil modern tal-Kunsill post-Vatikan II, bis-saqaf appoġġat f'erba' punti biex jipprovdi disinn simetriku, filwaqt li jżomm pjan kwadru fil-bażi fuq iż-żewġ assi.

Kien maħsub li jiġi apprezzat bħala struttura wieqfa mdawra minn spazju miftuħ.

Il-knisja parrokkjali tal-Fgura hija inkluża fl-Inventarju Nazzjonali tal-2011 tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin taħt ID 00009.

Hemm monument fi Triq Hompesch, magħruf bħala 'Il-Monument tas-Salib' mir-residenti tal-Fgura.

Dan il-monument ġie inawgurat mill-Ministru Ugo Mifsud Bonnici fi Frar 1990, eżattament meta l-Fgura ċċelebrat il-25 anniversarju tagħha minn meta saret parroċċa fl-1965.

Dan il-monument kien ġie ddisinjat mill-iskultur Ġanni Bonniċi u nbena mill-apprentisti tal-iskola Ġlormu Cassar.

Dan il-monument tqiegħed fil-post eżatt fejn knisja żgħira ddedikata lill-Madonna tal-Karmelu nbniet fl-1790 minflok niċċa li kienet ilha hemm għal żmien twil.

Bħala tifkira ta' din in-niċċa nbniet niċċa ġdida fi Triq il-Karmelu.

Il-monument jistrieħ fuq erba' kolonni u għandhom tifsira sinifikanti.

Tlieta minn dawn il-kolonni jirrappreżentaw il-bliet li l-Fgura tmiss magħhom: - Paola, Tarxien u Żabbar (ittieħdu limiti minn dawn il-postijiet sabiex tkun tista' tiġi fformata l-Parroċċa tal-Fgura fl-1965).

L-oħra tirrappreżenta l-Parroċċa tal-Fgura.

Fil-bażi ta' dan il-monument hemm 4 lapidi.

Dawn jirrappreżentaw il-25 anniversarju minn meta l-Fgura saret parroċċa, l-inawgurazzjoni ta' dan il-monument u waħda hija kopja ta' ġebla oħra li kienet tinsab fuq in-naħa ta' knisja li nbniet fl-1844.

Din il-lapida ġiet miktuba bil-Latin u tgħid l-istorja ta' din il-knisja.

Pjazza Reggie Miller (Wesgħa Reggie Miller) huwa spazju miftuħ imżejjen b'siġar tal-palm fuq in-naħa tal-lemin tal-Knisja Parrokkjali.

Is-sit oriġinali ġie żviluppat fi ġnien li ġiet inawgurata fit-28 ta' Marzu 1976 mill-Ministru Lorry Sant.

Reggie Miller kien trejdjunjonist u l-fundatur tal-General Workers' Union, l-iktar trejdjunjon b'saħħtu f'Malta.

Il-ġnien oriġinali kien fih għadira tal-ħut u arloġġ tax-xemx iddisinjat minn Paul Ignatius Micallef.

Il-Kunsill Lokali tal-Fgura, meta ġie stabbilit fl-1993, identifika dan l-ispazju bħala wieħed mill-ewwel proġetti tiegħu u malajr żviluppah fi pjan kwadru miftuħ għad-disinn tal-Viċi Sindku Saviour Camilleri.

Il-pjazza l-ġdida ġiet inawgurata fl-10 ta' Frar 1996.

Fl-1996 il-Kunsill Lokali Fgura waqqaf monument tal-Madonna tal-Karmnu, li kien iddisinjat u eżegwit mill-iskultur tal-Fgura Alfred Camilleri Cauchi.

Kunsilli Lokali f'Malta ġew stabbiliti permezz ta' leġislazzjoni fil-Parlament f'Lulju 1993.

L-ewwel elezzjoni lokali fil-Fgura saret fis-16 ta' April 1994, u elezzjonijiet suċċessivi saru kull tliet snin fit-2 Sibt ta' Marzu.

L-ewwel sindku tal-Fgura kien Anthony Degiovanni.

Huwa ġie sostitwit minn Saviour Camilleri fl-1997, imma rritorna fil-kariga tiegħu fl-1 ta' April 2000.

Madankollu, Anthony Degiovanni irriżenja mill-kariga fl-2004, u warajh ġie Darren Marmara.

Is-6 elezjoni tal-Kunsill Lokali Fgura saru fis-6 ta' Ġunju 2009.

Is-sindku preżenti, Darren Marmara ġie kkonfermat għat-3 darba konsekuttiva.

Madankollu, fis-7 ta' Lulju 2010, id-deputat sindku Anthony Degiovanni flimkien mal-kunsillieri tal-ħaddiema tiegħu ppreżentaw mozzjoni ta' fiduċja fis-sindku preżenti, Darren Marmara.

Il-mozzjoni kellha tiġi diskussa fis-16 ta' Lulju, imma meta l-laqgħa tal-kunsill lokali kienet waslet biex tibda, is-sindku irriżenja mill-kariga u qal li fil-jiem preċedenti, hu u l-familja tiegħu rċivew diversi theddid.

Ma ngħatat l-ebda raġuni uffiċjali għalfejn is-sindku ġie mġiegħel jirriżenja.

Laqgħa għall-elezzjoni ta' sindku ġdid, skedata għall-21 ta' Lulju kellha tiġi posposta sat-3 ta' Awwissu, wara deċiżjoni mid-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali, li sabet li kien hemm irregolaritajiet fil-mod kif il-laqgħa ġiet imsejħa.

Id-debuttant Byron Camilleri, student tal-liġi ta' 23 sena ġie nominat bħala r-raba' sindku tal-Fgura.

Byron Camilleri ġie kkonfermat is-sindku għat-tieni mandat, wara l-elezzjonijiet li saru fid-9 ta' Marzu 2013.

Byron Camilleri kiseb numru rekord ta' voti u sar l-ogħla kandidat fil-punteġġ fl-elezzjonijiet ta' Marzu 2013, u kiseb aktar minn 4,000 voti tal-ewwel għadd.

Id-deputat sindku l-ġdid kien Matthew Vella.

Il-membri l-oħra tal-kunsill huma: Charles Bonello, Mark Lombardo, Pierre Dalli, Ryan Ellul, Raymond Deguara, Jesmond Zammit u Renè Zammit.

Pierre Dalli sar is-sindku fl-2017 wara l-elezzjoni ġenerali.

Byron Camilleri ġie elett fil-parlament u għalhekk is-sindku kellu jinbidel.

Mark Lombardo ġie elett fl-elezzjonijiet kollha tal-kunsill lokali li saru minn meta ġew stabbiliti fl-1993.

Il-Kummissjoni Festa Esterna hija l-għaqda ta' l-armar tal-Parroċċa tal-Fgura.

Qabel it-twaqqif tal-Kummissjoni Festa Esterna fil-Fgura kien hawn numru sabiħ ta' dilettanti li kienu jarmaw it-toroq tagħhom fuq bażi separata.

Fost dawn huma r-residenti tat-Triq Mater Boni Consilii u t-toroq tal-madwar.

Dawn kienu toroq li kienu jintramaw mir-residenti nfushom.

Iżda għall-ħabta tas-sena 1967 twaqqaf l-ewwel kumitat tal-festa f'isem il-parroċċa.

Kienet fuq l-inizjattiva ta' P. Innoċenz Zerafa O.Carm. li twaqqaf dan il-kumitat.

Min dak in-nhar il-parroċċa bdiet tieħu ħsieb tarma u tixgħel l-inħawi tal-knisja u t-triq prinċipali.

Kienet ukoll taħseb għal-banda il-Ħadd filgħaxija u n-nar ta` l-art u l-ajru.

Iżda kienet fis-sena 1992 li l-parroċċa kienet ħasset il-ħtiega li twaqqaf Kummissjoni sabiex tieħu ħsieb tarma u torganizza il-festa tal-padruna tagħna Omm u Ġmiel tal- Karmelu.

Din il-kummissjoni hija dik preżenti.

L-ewwel Kummissjoni Festa Esterna twaqqfet fil-5 ta' Marzu 1993 u l-ewwel prokuratur tal-festa kien P. Adrian Cassar Pulis O.Carm.

F' dawn iż-żminijiet kienet ukoll inħasset il-ħtieġa li jkollha post fejn isiru il-laqgħat u jinżamm l-armar tal-festa.

Iżda ftit żmien wara l-kummissjoni akkwistat maħżen fi Triq il-Karmelitani fejn seta jinżamm l-armar tal-festa.

F`għeluq il-5 snin mit-twaqqif tal-Kummissjoni ġiet imżanżna l-arma tal-Kummissjoni.

Fis-sena 1998 lahaq it-2 prokuratur tal-Kummissjoni u dan kien P. Joe Saliba O.Carm.

Għall-festa ta` l-1999, sar standard tal-Kummissjoni Festa Esterna u dan jinġarr fil-purċissjoni nhar il-festa.

Fis-sena 2006 il-Kummissjoni reġa kellha prokuratur ġdid, P. Renald Lofreda O. Carm.

Mit-twaqqif tal-Kummissjoni fil-Fgura sa llum tista' tgħid li l-ħidma ma waqfet qatt.

Dan jidher biċ-ċar fil-jiem tal-festa bl-armar ġdid kull sena.

Il-Fgura hija l-akbar parrocca li tkun qed tiċċelebra l-festa tagħha fit-2 Ħadd ta' Lulju.


Furjana

Furjana

Il-Furjana (bl-Ingliż "Floriana") hija msemmija għall-inġinier militari Taljan Pietro Paolo Floriani, mill-belt ta' Maċerata, l-inġinier risponsabbli għall-bini tas-swar tal-Furjanaa.

Il-bini tal-Furjana, kien proġettat mill-Gran Mastru Antoine Manoel De Vilhena, fil-fatt hi magħrufa bħala 'Borgo Vilhena' jew 'Città Vilhena'.

Il-Knisja tal-Furjana hija ddedikata lil San Publju, qaddis Malti, l-ewwel isqof Malti u patrun mhux biss tal-Furjana iżda protettur ta' Malta; dan hu l-istess Publju msemmi fl-istorja tan-nawfraġju ta' San Pawl.

Il-Banda tal-Furjana hi msemmija "Socjeta' Filarmonika Vilhena", ad unur tal-fundatur tal-belt, Vilhena.

Għal dawn l-aħħar snin, Pjazza San Publju fil-Furjana, magħrufa aħjar bħala l-"Fosos", kien il-post fejn seħħu ħafna avvenimenti storiċi għal Malta, bħal funzjoni ċċelebrata mill-Papa Ġwanni Pawlu II, fejn ġew ibbeatifikati San Ġorġ Preca, Injazju Falzon u Swor Maria Adeodata Pisani.


Merkurju

Merkurju
Merkurju jista' jirreferi għal:


Merkurju (pjaneta)

Merkurju (pjaneta)

Merkurju huwa l-pjaneta l-aktar viċin tax-Xemx, u t-tieni l-iżgħar pjaneta tas-Sistema Solari.

Merkurju jorbita f'inqas minn 88 jum.

Qatt 'il bogħod wisq mix-Xemx, Merkurju xi drabi jista' jidher jiddi fil-baxx tal-punent immedjatament wara nżul ix-Xemx jew baxx fil-lvant eżatt qabel ż-żerniq.

Ir-Rumani semmew dan il-pjaneta wara d-divinità Rumana Merkurju, possibilment minħabba l-moviment pjuttost veloċi tiegħu.

Is-simbolu astronomiku ta' Merkurju huwa ċirku fuq linja qasira vertikali, b'salib taħt u nofs-ċirku fuq iċ-ċirku.

Din hija verżjoni stilizzata ta' ras id-divinità bl-elmu tal-ġwienaħ.

Qabel il-5 seklu QK, dan il-pjaneta kellu żewġ ismijiet, għax kien għadu mhux magħruf illi dan il-pjaneta seta jidher fuq iż-żewġ naħat tax-xemx; b'hekk ħoloq ċertu konfużjoni.

Filgħaxija kien magħruf bħala Ermes, filwaqt li meta kien jidher filgħodu kien magħruf bħala Apollo, li kien assoċjat ħafna ma' l-alla Grieg tax-xemx, Elios.

Pitagora huwa kreditat talli għaraf li dawn iż-"żewġ pjaneti" kienu fil-verità, l-istess pjaneta.

Il-kulturi Ċiniżi, Koreani u Ġappuniżi jirreferu għal dan il-pjaneta bħala l-Istilla ta' l-Ilma, ibbażat fuq il-Ħames Elementi.

Id-densità ta' Merkurju tixbah ħafna lil dik tal-Art, iżda huwa maħsub li proporzjonalment, fiha daqs darbtejn iżjed ħadid mill-pjaneti oħrajn.

Il-qalba tiegħu hi magħmula minn nikil u ħadid, u jestendi għal 3⁄4 tar-radju tal-pjaneta.

L-kamp manjetiku ta' Merkurju hija baxxa ħafna, u minħabba li Merkurju jdur fuqu nnifsu bil-mod, huwa improbbabli li l-kamp manjetiku tiegħu hija kkawżata mill-moviment rotazzjonali tal-qalba likwida tiegħu.

Iżda hu improbbabli wkoll li l-qalba għadha likwida, għaliex hu pjaneta ta' daqs zgħir u viċin wisq tax-Xemx biex jieħu dak it-tul ta' żmien biex jagħqad.

Xi astronomi jemmnu li l-kamp manjetiku hu kkawżat minn xi ġibda ffriżata ġol-qalba.

L-atmosfera tiegħu hija rqiqa ħafna wkoll, u tipproduċi pressa ta' 2 x 10 ta' dik tal-Art.

L-iktar element komuni huwa l-ossiġnu, segwit mis-sodju u l-idroġenu.

Jinstabu ukoll atomi ta' potassju u elju.

L-idroġenu u l-elju huma maqbudin mir-riħ solari; l-ossiġnu, sodju u potassju wisq probbabli kienu meħlusin minn ġebel ivvaporizzat waqt in-nifdiet mikrometejorojdjali.

Il-wiċċ ta' Merkurju jsofri mill-iktar tibdil fit-temperaturi estremi minn kull pjaneta ieħor.

L-atmosfera rqiqa tiegħu ma sservix biex tipproteġġih mis-sħana estrema tax-Xemx.

Minħabba d-distanza ravviċinata max-Xemx, it-temperatura ta' wiċċ Merkurju taf tilħaq sa 700K (427 °C/800 °F).

Minħabba r-rotazzjoni ħafifa fuq l-assi tiegħu u l-perjodu rotazzjonali mgħaġġel, l-iljieli jafu jdumu għal xhur sħaħ.

Għaldaqstant, it-temperaturi fl-iljieli ta' Merkurju jistgħu jkunu baxxi immens: 100K (-173 °C/-279 °F), wieħed mill-iksaħ mkejjen tas-Sistema Solari.

Minħabba li Merkurju jdur kważi għal kollox perpendikularment fuq il-pjan tal-orbita tiegħu, hemm reġjuni fil-poli--fuq l-artijiet ta' xi krateri--li qatt ma jaraw Xemx.

Ritratti tar-radar reċenti juri li jista' jkun li fuq wiċċ Merkurju jinstabu depożiti ta' silġ magħmul mill-ilma.

S'issa, vettura spazjali waħda rnexxilha tersaq viċin l-ewwel pjaneta.

Fl-1974 u l-1975, Mariner 10 għamel tliet titjiriet f'serbut ta' 756 km (470 mil) imma, minħabba l-mod kif Merkurju jorbita max-Xemx, kien possibli biss li jittieħdu ritratti ta' 45% biss ta' wiċċu.

Wiċċ Merkurju huwa mħaffer u jista' jiġi maqsum f'għoljiet u xgħajriet.

L-għoljiet huma iżjed mħaffra mix-xgħajriet.

Il-krateri ta' Merkurju huma simili għall-krateri li jinstabu fuq il-qamar u kienu mħaffrin l-iżjed mill-impatti tal-metjoriti kmieni fil-ħajja tas-sistema solari.

Il-ħofor iż-żgħar huma għamla ta' "bowls".

Il-ġibda manjetika ta' Merkurju hija bejn wieħed u ieħor 2.5 darbiet iktar minn dik tal-qamar, materjal (ejecta) li jiġi provokat mill-impatti ma' jivvjaġġax daqshekk 'il bogħod bħal fuq wiċċ il-qamar.

L-ikbar konsegwenza ta' impatti hija il-Caloris Basin b'dijametru ta 1,340 kilometru (833 mil), li sar xi 3,850,000,000 sena ilu meta oġġett ta' xi 150 km (90 mil) ħabat ma' Merkurju.

L-impatt sismiku vvjaġġa dritt tul il-pjaneta kollha u frakkassa l-wiċċ fuq il-parti opposta.

Il-Basin huwa mdawwar minn irdum konċentritiku (concentric ridges) 'il fuq minn 2 km (1.2 mil) għoljin.

Ix-xgħajriet jestendu madwar u fil-Caloris Basin, dan seta' kien magħmul minn lava maħlula tippenetra l-wiċċ.

Merkurju għandu xi għamliet waħdanin bħat-tawalin, sinwużi għamliet qishom—għoljiet magħrufa bħala "lobate scraps."

Dawn jestendu mill-għoli minn 100 metru għal 2 km (1.2 mil) u mit-tul minn 20 sa 500 km (12 sa 300 mil).

Ġew iffurmati meta Merkurju kesaħ u għaqad bil-mod, b'hekk ġew maħluqa dawn ix-xorta ta' tikmix fil-magma ssolidifikata.


Venere (pjaneta)

Venere (pjaneta)

Din il-Pjaneta hija msemmija għall-alla Rumana tal-Imħabba.

Minħabba li hija ftit biss iżgħar mill-Art iżda jinstab iżjed viċin tax-Xemx, qabel kienu jaħsbu li Venere kienet xi ġenna tropikali; infatti hija infern tropikali b'temperaturi li jlaħħqu m'ogħla s-sema, atmosfera tossika u xitaaċituża.

Venere hija l-eqreb pjaneta tad-Dinja.

Bħalma hija Merkurju, Venere qatt ma tkun 'il bogħod ħafna mix-Xemx.

Filgħodu kmieni u filgħaxijiet, tiddi brillantament fuq ix-Xefaq; Venere hi ħafna drabi msejħa 'il-Kewba ta' Filgħodu'.

Apparti mix-Xemx, u l-Qamar, Venere hija l-iktar ħaġa brillanti li nistgħu naraw fis-sema.

Sal-lum bosta titjiriet spazjali ntbgħatu lejn Venere, ħafna minnhom b'suċċess.

Fost il-missjonijiet fl-ispazju għal din l-eqreb pjaneta tagħna hemm:

Il-Mariner 2 (Stati Uniti tal-Amerika) (1962)

Il-Mariner 5 (Stati Uniti tal-Amerika) (1967)

Venera 5-6-8 (eks Unjoni Sovjetika) (1968-1970)

L-iktar vettura spazjli reċenti hija l-Magellan tan-Nasa Amerikana, li rnexxilha timmappa 99% ta' wiċċ il-pjaneta.

L-istruttura interna ta' Venere hija wisq probabbli simili ħafna ta' dik tal-Art,b'qalba tan-nikel u ħadid imdawra b'"mantle" tas-"silicate".

Ma jidhirx li Venere għandha ġibda manjetika qawwija ħafna.

Dan jista' jkun minħabba li ddur bil-mod ħafna fuq l-assi tagħha, fil-fatt, Venere tieħu biss 243 jum biex ddur 360o, jew inkella jista' jkun li minħabba li m'għandhiex qalba likwida esterna.

Barra li hija bil-mod ħafna ir-rotazzjoni ta' Venere hija retrograda--fid-direzzjoni opposta tal-Pjaneta l-oħra (bl-eċċezzjoni ta' Uranju) u l-pożizzjoni opposta ta' kif idur max-Xemx.

Kawża ta' dan jista' jkun li kienet impatt enormi li soffra l-Pjaneta matul l-istorja bikrija tiegħu, iżda l-ebda evidenza ta' dan m'għadha ġiet skoperta.

L-atmosfera ta' Venere hija ħoxna immens, din testendi minn 250 km (155 mil) 'il fuq mis-superfiċi , u hija 96.5% dijossidu karboniku (Carbon Dioxide) b'ammonti ċkejkin ta' nitroġenu u traċċi żgħar ta gassijiet oħrajn.

Id-dijossidu karboniku ġie prodott mill-attivita' vulkanika li kien hemm fuq wiċċ Venere fl-istadji bikrin tal-istorja tagħha.

Id-dijossidu karboniku huwa gass li jżomm ir-radjazzjoni tar-raġġi tax-Xemx milli toħroġ mill-atmosfera, iktar komuni magħruf bħala l-Effet Serra!

Wiċċ Venere huwa tant jaħraq illi kull tip ta' xita (ix-xita fuq Venere hija magħmula minn aċtu tal-Kubrit (sulfer) tiġi vvaporizzata qabel ma tilħaq l-art.

Jinstabu madwar 30 km (19-il mil) ta' arja ċara 'l fuq mill-art. imbagħad ċpar li jwassal sal-bidu tal-istrat tas-sħab!

Il-pressa tal-atmosfera ta' Venere hija 90 darba iktar minn dik tal-Jiġifieri jekk Astronawta jipprova jinżel fuqu jiġi mgħaffeġ minnufih!

L-istrat tas-sħab fuq Venere jżommna milli naraw wiċċu iżda b'tekniki moderni li jużaw il-lażer, illum nistgħu naraw 99% tal-kompożizzjoni tagħha.

Għamliet Vulkaniċi jiddomidaw fuq wiċċ Venere.

Relattivament xgħajriet Vulkaniċi ċatti jgħattu 85% tal-wiċċ. maqsumha minn kanali jserrpu tal-lava.

L-itwal Kanal huwa l-Baltis Vallis, li jestendi sa 6,800 km (4,200 mil).

L-iktar vulkani komuni fuq Venere huma dawk li għandhom Għamla kważi ċirkulari (għat-tond).

Vulkani li jitkejlu minn 20 u 100 km (12 u 600 mil)fid-dijametru ta' spiss ikollhom depożiti distintivi ta' radjazzjoni mormija minn riħ ċentrali tal-lava.

L-Għoljiet ewlenija ta' Venere (biex insejħulhom hekk) huma l-Isthar Terra u Aphrodite Terra.

Tal-ewwel tinstab fl-emisfera tan-nofsinhar tal-pjaneta waqt lil Aphrodite Terra nsibuha fil-parti t'isfel tal-Pjaneta.

Fuq Venere ma narawx krateri daqs kemm naraw fuq il-qamar jew fuq il-Pjaneta Merkurju.

Dan għaliex il-kwantità kbira ta' attività Vulkanika li għandha Venere.


Venere

Venere
Venere tista' tirreferi għal:


Marte (pjaneta)

Marte (pjaneta)

"Dan l-artiklu huwa dwar il-pjaneta Marte.

Għall-figura storika Rumana mur Marte (mitoloġija).

Għal tifsiriet oħrajn mur Marte."

Marte jinstab iżjed 'l bogħod mix-Xemx milli hija l-Art tagħna, u huwa biss nofs id-daqs tagħha b'densità tixbaħ lil dik tal-Qamar.

Dan juri li l-qalba tal-ħadid ta' Marte għandha volum proporzjonalment iżgħar meta imqabbla ma' dawk tal-pjaneti terrestri l-oħrajn.

Marte għandha kamp manjetiku dgħajjef, iżda xi riċerki juru li xi darba dan il-pjaneta kellu wieħeda qawwi mhux ħażin.

L-assi tar-rotazzjoni ta' Marte huwa mxeqleb ftit biss iżjed min dak ta' l-Art.

Marte jorbita madwar ix-Xemx bħall-Art u jesperjenza staġuni simili wkoll bħalha, għalkemm ix-xtiewi fin-nofsinhar tal-pjaneta huma iksaħ u itwal minn dawk tat-tramuntana.

Marte għandu il-kapep polari bi stati ta' silġ ta' diossidu tal-karbonju staġonali; l-emisfera t'isfel tista' żżomm xi diossidu tal-karbonju tul is-sena Marzjali.

L-atmosfera hi rqiqa u komposta primarjament minn diossidu tal-karbonju.

Il-pressa atmosferika hija biss 1% ta' dik tal-Art; jista' jkun li fl-imgħoddi kienet ikbar iżda l-gravità dgħajfa ta' Marte tfisser li diffiċli għalih li jżomm atmosfera densa.

Billi l-atmosfera mhix wiesgħa biżżejjed ma tista' żżomm l-ebda tip ta' effett serra li żżomm il-pjaneta sħun, għalhekk it-temperatura matul il-jum rarament titla' iżjed minn 273K (0o C/32o F) u bil-lejl tinżel bil-wisq inqas!

Kien xi darba emnut li fuq dan il-korp ċelesti kien hemm xi tip ta' ħajja intelliġenti--ħlejqiet li jissieltu kontra it-tmiem tal-pjaneta tagħhom billi jibnu digi u kanali tal-ilma biex jipprovduh fejn kien nieqes u jsaqqu l-artijiet nixfa.

Marte huwa niexef imma l-ebda evidenza ta' ħajja ma' nstabet-- il-kanali kienu biss illużjonijiet tas-sistemi foqra li kienu jintużaw għall-osservazzjoni.

Wiċċ Marte jista' jiġi mqassam fi tnejn--bħall-pjaneti l-oħra għandha l-għoljiet u x-xagħajriet, ta' l-ewwel jinsabu fil-biċċa l-kbira fl-emisfera tan-nofsinhar u għandhom ħafna krateri.

Ix-xagħajriet huma inqas imħaffra u għandhom inqas żmien mill-għoljiet.

Fuq Marte jinsab l-ikbar vulkan tas-Sistema Solari, l-Olympus Mons, li jogħola sa' 27 km (17-il mil)--iktar minn tliet darbiet daqs l-Everest.

Marte huwa tassew aħmar, il-lewn huwa ikkawżat mill-ossidu tal-ħadid, simili tas-sadid, li jgħatti l-parti l-kbira tal-pjaneta.

Ħafna drabi tempesti tar-riħ jaħkmu wiċċ il-pjaneta kollu.

Wisq probabbli dawn it-tempesti huma ikkaġunati mit-tibdil fl-atmosfera fuq l-istrati tas-silġ polari u dik ta' fuq il-blat: li huwa iktar sħun.

Partiċelli tat-trab fl-arja jikkawżaw dik l-għamla ħamranija fl-atmosfera tal-pjaneta.

L-ewwel missjoni lejn dal-pjaneta saret fis-sena 1965 u kien jisimha Mariner 4, segwew il-Mariner 6 u 7 li daru ma' Marte iżda ma daħlux fl-orbita waqt li fl-1971 Mariner 9 daħlet fl-orbita.

Vikings 1 u 2 laħqu 'l Marte fl-1976; it-tnejn kellhom "orbiter" u "lander", u wasslulna informazzjoni għal aktar minn erba' snin.

L-"orbiters" ġibdu ritratti tal-wiċċ kollu b'riżoluzzjonijiet ta' ftit mijiet ta' metri.

Fl-1989, Phobos2 ħa fotografija tal-qamar ta' Marte, li appuntu jġieb l-isem ta' Phobos, iżda minħabba ħsarat fis-sistema kompjuterizzata il-kommunikazzjonijiet intilfu.

Missjonijiet oħra mingħajr suċċess segwew, waħda minnhom kienet il-Pathfinder mission, li niżżlet "lander" fuq is-superfiċi fir-reġjun "Chryse Planitia" fl-4 ta' Lulju 1997.

Fl-istess sena, Mars Global Surveyor beda' l-istudju tal-ġeoloġija u l-mineraloġija tal-wiċċ u skopra l-kamp manjetiku dgħajjef ta' Marte.

Marte għandha żewġ qmura: Phobos li tfisser biżgħa u Deimos li tfisser paniku.

It-tnejn li huma ċkejkna, b'forma irregolari , u t-tnejn li huma ġew skoperti fl-1877 minn Asaph Hall ġewwa l-osservatorju Navali fl-Istati Uniti tal-Amerika.

Huwa emmnut li kemm Phobos u kemm Deimos huma asterojdi li ġew miġbuda fl-orbita ta' Marte.

Phobos għandu krater kbir, Stickney, li huwa madwar 10 km (6 mili) għat-tul, dan il-qamar idur ma' Marte fi tmien siegħat u x'aktarx se jaqa' fuq il-pjaneta f'inqas minn 100,000,000 sena.

Deimos huwa ħafna iżgħar minn Phobos u jorbita madwar Marte minn aktar bogħod.

Għandu inqas tħaffir u ħafna minnhom jidru li ġew parzjalment mimlija b'sediment.


Marte

Marte
Marte tista' tirreferi għal:


Akkademja tal-Malti

Akkademja tal-Malti

L-Akkademja tal-Malti hija għaqda li taħdem favur it-tixrid tal-lingwa Maltija.

Din twaqqfet fl-14 ta' Novembru, 1920, bħala "L-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti".

L-ewwel ħsieb tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti kien li jintagħżel alfabett li jkun imħaddem mill-kittieba kollha tal-Malti.

L-alfabett ġie stabbilit b'mod finali fit-18 ta' Diċembru, 1921.

Inħasset ukoll il-ħtieġa li barra alfabett ikun hemm manwal tal-ortografija tal-Malti.

Dan il-manwal deher fl-1924, u kien jismu "Tagħrif fuq il-Kitba Maltija".

Kien ktieb li fl-ewwel taqsima kellu regoli tal-ortografija u fit-tieni taqsima grammatika qasira li tiswa wkoll biex wieħed jifhem u jħaddem tajjeb ir-regoli tal-ortografija.

It-"Tagħrif" inħadem minn Ninu Cremona.

Kien stampat mill-Gvern fl-istamperija tiegħu, u kien meqjus bħala l-manwal uffiċjali tal-ortografija tal-Malti mill-membri tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti u dawk li jaqblu magħhom.

Fl-1934, l-ortografija tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti saret l-ortografija uffiċjali tal-Gvern u, bil-mod il-mod, ħafna kittieba bdew jimxu fuqha.

Wara l-1934 l-ortografija mgħallma fl-iskejjel kienet dik tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, iżda billi t-"Tagħrif" qatt ma reġa' ġie stampat, il-manwali l-aktar komuni kienu ż-żewg grammatiki ta' Cremona, waħda qasira għall-klassijiet iż-żgħar, u l-oħra itwal għall-klassijiet il-kbar.

Fl-1984 inħasset il-ħtieġa li l-Akkademja tal-Malti tagħti xi regoli dwar kliem ta' nisel Rumanz jew Ingliż li dwaru kważi xejn ma kien hemm fit-"Tagħrif".

B'hekk ħarġet iż-"Żieda mat-Tagħrif".

Imbagħad fl-1992 l-Akkademja ħarġet l-"Aġġornament tat-Tagħrif".

Kemm iż-"Żieda" kif ukoll l-"Aġġornament" kienu dokumenti qosra.

It-tnejn kisbu l-approvazzjoni tal-gvern taż-żmien li fih ħarġu, iżda mhux dejjem waslu f'idejn dawk kollha li jiktbu bil-Malti.

Minħabba f'hekk, u billi t-"Tagħrif" qatt ma kien stampat mill-ġdid, l-Akkademja ħasbet li tiġbor ir-regoli kollha tal-kitba li jinsabu fit-tliet dokumenti li semmejna fi ktieb wieħed għall-kumdità ta' kulħadd.

Għalhekk, fl-1998, ħarġet din il-ġabra f'forma ta' ktejjeb.


Alof de Wignacourt

Alof de Wignacourt

Alof de Wignacourt kien Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann bejn l-1601 u 1622.

Kien il-patrun tal-pittur Caravaggio.

F'Malta, Wignacourt jibqa' mfakkar għall-bini tal-akwadott kif ukoll għal xi fortifikazzjonijiet li bena madwar il-gżira.


4 ta' Settembru

4 ta' Settembru

L-4 ta' Settembru hija l-247 ġurnata tal-Kalendarju Gregorjan (il-248 fis-snin bisestili).

Fadal 118 ġurnata għall-aħħar tas-sena.

Santi cattolici:


Seklu XVII

Seklu XVII

I millenju | II millenju | III millenju

Seklu XIV | Seklu XV | Seklu XVI | Seklu XVII | Seklu XVIII | Seklu XIX | Seklu XX Snin 1600 | Snin 1610 | Snin 1620 | Snin 1630 | Snin 1640

Snin 1650 | Snin 1660 | Snin 1670 | Snin 1680 | Snin 1690


Napuljun I ta' Franza

Napuljun I ta' Franza

Napuljun Bonaparti, magħruf f'pajjiżu bħala Napoléon I (Ajaccio, 15 ta' Awwissu 1769 – Sant'Elena, 5 ta' Mejju 1821) kien ġeneral Franċiż matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża, mexxej ta' Franza bħala "Prim Konslu" ta' l-Ewwel Repubblika Franċiża mill-11 ta' Novembru 1799 sat-18 ta' Mejju 1804, kien ukoll "Imperatur tal-Franċiżi" ("Empereur des Français") u Re tal-Italja bħala Napoleon I mit-18 ta' Mejju 1804 sas-6 t' April 1814 u għal darb' oħra bejn l-20 ta' Marzu u t-22 ta' Ġunju 1815.

Napuljun hu kkunsidrat bħala ġenju militari, hu magħruf li kkmanda u rebaħ ħafna kampanji famużi u ta' suċċess, iżda hu magħruf ukoll għal xi fallimenti spettakolari.

Fi ftit iktar minn għaxar snin, akkwista l-kontroll ta' parti kbira mill-Ewropa tal-Punent u dik Ċentrali, b'konkwisti jew alleanzi, sakemm tilef il-Battalja tan-Nazzjonijiet viċin Leipzig f'Ottubru tal-1813, li wasslitu għall-abdikazzjoni u l-eżilju tiegħu ftit xhur wara.

Hu kien eżiljat fil-gżira tal-Elba.

Irnexxielu jerġa' jiġi lura mill-eżilju u għamel il-kampanja famuża tal-Mitt Jum ("les Cent Jours"), però tilef battalja deċiżiva f'Waterloo fil-Belġju fit-18 ta' Ġunju 1815, ftit wara ta' ruħu f'idejn l-Ingliżi, u spiċċa eżiljat fil-gżira ta' Sant Elena (gżira ċkejkna li tinstab mili 'l bogħod fin-naħa tal-Lvant ta' fejn illum hemm l-Angola, fl-Afrika), fejn miet.

Barra mir-rebħiet militari, Napuljun jibqa' mfakkar għall-Kodiċi Napoleoniku u hu kkunsidrat minn xi wħud bħala sovran imdawwal.

Oħrajn jarawh bħala dittatur tirannikali, fejn il-karriera tiegħu qatlet il-miljuni ta' nies.

Napuljun ta ħafna titli monarkiċi lill-membri ta' familtu, il-Bonaparti.

Anke jekk dawn ir-renjijiet ma tantx damu wara l-waqgħa tiegħu, neputih, Napuljun III, irrenja lil Franza iktar tard fis-seklu dsatax.

Fl-1997, Frans Sammut ħareġ il-ktieb "Bonaparti f'Malta" li fih analizza s-sitt ijiem li Napuljun Bonaparti qatta' f'Malta meta l-Franċiżi rebħu u okkupaw lil Malta.

Il-ktieb inqaleb għall-Franċiż fl-2008.


5 ta' Settembru

5 ta' Settembru

Il-5 ta' Settembru hija il-248 ġurnata tal-Kalendarju Gregorjan (il-249 fis-snin bisestili).

Fadal 117 ġurnata għall-aħħar tas-sena.