Beppe Fenech Adami

Beppe Fenech Adami

Beppe Fenech Adami (Ħ'Attard, 5 ta' Awwissu 1968) huwa l-Viċi Kap għall-Affarijiet tal-Partit Nazzjonalista.

Bin Eddie Fenech Adami u Mary mwielda Sciberras, huwa ħa l-edukazzjoni tiegħu fil-Kulleġġ San Alwiġi Birkirkara u wara fl-Università ta' Malta minn fejn ggradwa bħala avukat fl-1993.

Bħala iben l-eks Kap tal-Partit Nazzjonalista, sa minn età zghira huwa kien attiv fil-politika lokali fi hdan il-Partit Nazzjonalista.

Kien membru fil-kumitat Lokali ta' Birkirkara tal-Moviment Zghazagh tal-Partit Nazzjonalista (MZPN), imbaghad bhala membru tal kumitat sezzjonali fl-istess lokalita.

Huwa min hemm ghadda biex serva bhala membru attiv fi hdan l-Ezekuttiv Nazzjonali tal-MZPN, sussegwentament huwa kkontesta b'success l-elezzjoni ghal membru tal-Ezekuttiv Nazzjonali tal-Partit Nazzjonalista, fejn ghal diversi elezzjonijiet giet elett.

Il-Partit Nazzjonalista afda l-organizzazzjoni ta' diversi elezzjonijiet generali f'idejh bhala kap tal-Ufficcju ELCOM fi hdan il-PN.

Serva ghal diversi snin bhala delegat tal-Partit Nazzjonalista mal-Kummissjoni Elettorali, u kellu sehem importanti fl-organizzazzjoni tal-Elezzjonijiet Generali ta' bejn l-1992 u l-2013.

Fl-Elezzjoni Generali tal-2008, Beppe Fenech Adami ikkontesta l-ewwel elezzjoni generali bhala kandidat mal-Partit Nazzjonalista fuq it-tmien distrett u kien elett.

Kien membru tal-Kumitat tal-Parlament Malti għall-Affarjiet Barranin u Ewropej.

Irrapprezenta lill-Parlament Malti fil-Kunsill tal-Ewropa bħala parti mid-delegazzjoni Maltija.

Fil-Kunsill tal Ewropa kien membru fil-Kumitat dwar materji legali u Drittijiet tal-Bniedem.

Iktar tard inħatar mill-Priministru Lawrence Gonzi bhala Assistent Parlamentari fi ħdan il-Ministeru tal-Intern u Ġustizzja.

Xahrejn u nofs wara l-Elezzjoni Ġenerali 2013, li fiha l-Partit Nazzjonalista ġarrab waħda mill-akbar telfiet elettorali tiegħu dik ta 36,000 vot, Beppe Fenech Adami li reġa' ġie elett mit-tmien distrett, kien elett Viċi Kap għall-Affarijiet tal-Partit nhar il-25 ta' Mejju 2013.

Huwa kiseb 76 fil-mija tal-kunsillieri tal-Partit li vvutaw(668), filwaqt li Claudette Buttigieg kisbet 211 vot.

Mario De Marco kien ikkonfermat Viċi Kap tal-Affarijiet tal-Parlament.

Nhar is-Sibt, 3 ta' Ġunju 2017, il-Partit Laburista rebaħ l-Elezzjonijiet Ġenerali għat-tieni darba konsekuttiva b'55% tal-voti, 35,280 vot iktar mill-Partit Nazzjonalista, li ġab 44% tal-voti.

Nhar it-Tnejn, 5 ta' Ġunju 2017, il-Kap Simon Busuttil ħabbar ir-riżenja tiegħu minn Kap tal-Partit Nazzjonalista flimkien ma' Mario De Marco u Beppe Fenech Adami li rriżenjaw minn Viċi-Kapijiet tal-Partit Nazzjonalista.

Huwa miżżewweġ lil Ann imwielda Attard u għandu tlett itfal: Edward Fenech Adami, Thomas Fenech Adami u Robert Fenech Adami.

Nhar it-22 t' Lulju 2014 tħabbar li Beppe Fenech Adami kien jinsab imsiefer l-Ingilterra fejn kien qed jingħata kura medika urġenti.

Ħamest ijiem wara, f'żewġ intervisti li ta lill-ġurnali, huwa stess stqarr li kellu kanċer fi spalltu.


Mario De Marco

Mario De Marco

Mario de Marco (18 t'Ottubru 1965) huwa Membru Parlamentari f'isem il-Partit Nazzjonalista.

Huwa serva f'bosta irwoli fosthom bħala Viċi Kap tal-Partit Nazzjonalista għall-Affarijiet tal-Parlament.

Bin l-eks-President u eks Viċi Prim Ministru Guido de Marco u Violet, huwa beda l-istudji tiegħu fil-Kulleġġ San Alwiġi.

Huwa ggradwa fil-liġi mill-Università ta' Malta fl-1998.

Hu kompla l-istudji tiegħu meta għamel Masters fil-liġi kummerċjali mal-Università ta' Cambridge fejn kien ġie nominat bħala Commonwealth Scholar for Academic Achievement.

Minbarra dan huwa speċjalizza fl-istudji dwar id-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Huwa wkoll lecturer tal-liġi kummerċjali b'enfasi speċjali fuq il-liġi internazzjonali tan-negozju fl-Università ta' Malta.

Hu wkoll lecturer f'Università f'Ruma l-Italja.

Mario de Marco ħadem bħala konsulent legali b'mod partikolari fuq liġi li tikkonċerna il-kummerċ internazzjonali.

Huwa daħal fil-politika bħala President tal-Kumitat Sezzjonali tal-Ħamrun, u kien rappreżentant tal-ewwel distrett fuq il-Kumitat Eżekuttiv tal-PN.

Ikkontesta l-elezzjoni għall-ewwel darba b'suċċess fl-2003, u kien elett mill-ġdid fl-elezzjonijiet tal-2008 u l-2013.

Bħala deputat Nazzjonalista, fl-ewwel leġislatura tiegħu fil-Parlament kien appuntant bħala Viċi Chairman tal-Kumitat Parlamentari tax-Xogħol tal-Kamra u serva wkoll fuq il-Kumitat parlamentari tal-affarijiet barranin u Ewropej u l-Kumitat għall-Kontijiet Pubbliċi.

Wara l-elezzjoni ġenerali tal-2008 Lawrence Gonzi ħatar lil Mario de Marco Segretarju Parlamentari fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru, u fl-2012 de Marco sar Ministru responsabbli mit-Turiżmu, l-Kultura u l-Ambjent.

Wara l-Elezzjonijiet Ġenerali 2013, huwa sar il-kelliem tal-Oppożizzjoni dwar l-Ekonomija, l-Investiment u n-Negożji ż-Żgħar.

Nhar it-8 ta' Mejju huwa kkontesta l-elezzjoni għal Kap tal-Partit Nazzjonalista iżda ma kienx elett għalkemm kien it-tieni l-aktar li ġab voti mill-kunsilliera tal-Partit, 38.5% wara Simon Busuttil li ġab 50.3%.

Nhar il-25 ta' Mejju huwa kien ikkonfermat Viċi Kap tal-Affarijiet tal-Parlament.

Hu ma kienx ikkontestat u kiseb 96% tal-voti tal-kunsilliera (840).

Nhar it-3 ta' Ġunju 2017, il-Partit Laburista rebaħ l-Elezzjonijiet Ġenerali għat-tieni darba konsekuttiva b'55% tal-voti, 35,280 vot iktar mill-Partit Nazzjonalista, li ġab 43.7% tal-voti.

Nhar il-5 ta' Ġunju 2017, il-Kap Simon Busuttil ħabbar ir-riżenja tiegħu minn Kap tal-Partit Nazzjonalista flimkien ma' Mario De Marco u Beppe Fenech Adami li rriżenjaw minn Viċi-Kapijiet.

Mario de Marco hu miżżewweġ lil Sharon u flimkien għandhom żewġ subien, Andrea De Marco u Luca De Marco.


Alexander Cachia Zammit

Alexander Cachia Zammit

It-Tabib Alexander Cachia Zammit, magħruf bħala Sandy, (Birżebbuġa, 11 ta' Awwissu 1924 - 30 ta' Lulju 2014) kien Ministru għas-Servizzi Soċjali, Xogħol u Emigrazzjoni bejn l-1962 u l-1966, u Ministru tas-Saħħa bejn l-1966 u l-1971.

Fl-1987 huwa nħatar Ambaxxatur ta' Malta għall-Vatikan.

Studja l-Liċeo u l-Università Irjali ta' Malta fejn ggradwa bħala tabib fl-1946.

Għamel tliet snin fis-servizz pubbliku sakemm beda jipprattika bħala tabib fil-privat fl-1949 fiż-Żejtun.

Bin Alfred u Helen imwielda Asphar, bħal missieru, huwa għamel snin twal involut fil-politika fejn ikkontesta l-ewwel elezzjoni tiegħu fl-1955 mal-Partit Nazzjonalista u baqa' jiġi elett sal-elezzjoni tal-1981.

L-1955 kienet sena kruċjali għal Malta.

Il-Perit Dom Mintoff kien qed jipproponi l-Integration bħala soluzzjoni dejjiema għal Malta.

Cachia Zammit, tabib żagħżugħ ta' 31 sena miż-Żejtun, kellu sfida minn Ġorġ Borg Olivier biex jikkontesta l-elezzjoni ġenerali mal-Partit Nazzjonalista.

George Vella, Ministru tal-Affarijiet Barranin fi Gvernijiet Laburisti u Żejtuni, jgħid li "Fuq medda ta' 32 sena u aktar assoċjat mal-politika, Sandy daq u ra minn kollox.

Kien żmien meta l-logħba politika kienet tintlagħab, biex ngħid hekk, "aktar bil-goff."

Kien bniedem li seta' għażel il-ħajja komda u faċli, u l-qligħ tal-flus, imma minflok għażel li jikkontribwixxi għall-ġid ts-soċjetà u biex jgħin lill-fqir u lill-batut."

Cachia Zammit kien irtira mill-politika fl-1987, u wara serva għal numru ta' snin bħala ambaxxatur.

Huwa kien miżżewweġ lil Doris Martin fl-1954, u kellhom żewġ ulied John u Kathryn.

Ismu jibqa' marbut l-aktar maż-Żejtun fejn qatta' l-parti l-kbira ta' ħajtu.

Kien ukoll President tal-Banda Beland fiż-Żejtun stess.

Fl-2013 l-awtur Sergio Grech kien ippubblika l-Bijografija ta' Cachia Zammit, intitolata "It-Tabib Sandy".


John Dalli

John Dalli

John Dalli (Ħal Qormi, 5 ta' Ottubru 1948) kien Kummissarju tal-Unjoni Ewropea għas-Saħħa bejn l-2010 u l-2012.

Kien Ministru fi Gvernijiet immexxija mill-Partit Nazzjonalista bejn l-1990 u l-2010, minbarra bejn l-2004 u l-2008.

Hu okkupa diversi karigi għolja fl-amministrazzjoni finanzjarja fil-management f'Malta u Brussel.

Ġie elett għall-ewwel darba fil-Parlament Malti fl-1987 u kien maħtur Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Industrija.

F'Mejju 1990 hu inħatar Ministru għall-Affarijiet Ekonomiċi.

Fl-1994 kien responsabbli mid-dħul tal-VAT f'Malta.

U anke fl-1998 wara l-Gvern Laburista ta' Alfred Sant kien neħħieha.

Ħadem ukoll biex fetaħ l-ewwel Ċentru għas-Servizzi Finanzjarji.

Bħala Ministru, f'leġislaturi differenti, hu kien responsabbli ta' diversi oqsma oħra fosthom il-Finanzi, l-Industrija, l-Ekonomija u l-Affarijiet Barranin u l-Promozzjoni tal-Investiment.

Fi Frar 2004, huwa kkontesta għat-tmexxija tal-Partit Nazzjonalista.

Huwa ġab 219-il vot li jammontaw għal 25% tal-Kunsilliera tal-Partit.

Min-naħa tiegħu Lawrence Gonzi kiseb 508 voti (59%) waqt li Louis Galea kiseb 133 vot (15%).

F'Lulju 2004 irriżenja minn Ministru l-Affarijiet Barranin u l-Promozzjoni tal-Investiment wara biss tliet xhur għax kien akkużat b'korruzzjoni, akkużi li wara kollha waqgħu fil-qorti.

Huwa għamel 4 snin bħala backbencher, kritiku għall-Partit tiegħu.

Wara l-elezzjoni ta' Marzu 2008, John Dalli inħatar Ministru tal-Politika Soċjali responsabbli wkoll mis-saħħa, mill-anzjani, mit-taħriġ u l-impjiegi, mir-relazzjonijiet industrijali u mid-djar.

Fid-9 ta' Frar 2010 huwa nħatar Kummissarju tal-Unjoni Ewropea għas-Saħħa.

Nhar is-16 ta' Ottubru 2012 kien imġiegħel jirriżenja mill-President tal-Kummissjoni José Manuel Barroso wara li kien implikat f'każ ta' korruzzjoni minn kumpanija tat-tabakk.

Fl-24 ta' Diċembru 2012 Dalli fetaħ kawża fil-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja kontra Barroso.

Fl-14 ta' Ġunju 2013, wara l-elezzjoni ġenerali mirbuħa mill-Partit Laburista, John Dalli kellu laqgħa mal-Prim Ministru Joseph Muscat u ftit wara sar Konsulent għall-Isptar Mater Dei.

Hu miżżewweġ lil Josette nee' Callus u għandhom żewġt ulied.


Lingwa tas-Sinjali Adamorobe

Lingwa tas-Sinjali Adamorobe

Lingwa tas-Sinjali Adamorobe ("AdaSL", Adamorobe Sign Language) hija lingwa tas-sinjali mitkellma fil-Komunità Deaf 6.000 fil Ghana.


Carmel Attard

Carmel Attard

Carmel Attard (Birkirkara, 20 ta' Novembru 1943 – 16 ta' Diċembru 1994) kien poeta Malti.

Kien it-tieni wild fost tlieta ta' Emmanuel u Helen imwielda Sacco.

Ħa l-edukazzjoni tiegħu l-ewwel għand is-sorijiet ta' Triq Mnajjar f'Birkirkara, wara mar fl-Iskola Primarja tal-Gvern fl-istess raħal u spiċċa l-Liċeo tal-Ħamrun.

Huwa kien jattendi l-Mużew ta' Ħal Balzan, għax dan kien aktar viċin id-dar fi Triq Brared mill-qasam tal-Mużew f'Birkirkara.

Daħal soċju u għamel sakemm kellu 24 sena jgħallem id-duttrina.

Wara li spiċċa mill-iskola, kien għamel l-eżami u daħal skrivan mas-servizz ċivili.

Kien ġie ppustjat taħt l-Electricity Board u kien assenjat jaqdi ħidmietu f'Birkirkara, r-Rabat, Tas-Sliema, fl-uffiċju prinċipali fil-Blata l-Bajda u finalment fil-Power Station fil-Marsa.

Carmel kien iħobb ħafna l-kitba bil-Malti.

Kiteb il-poeżija, iżda aktar minn hekk, għexha.

L-uġigħ tal-qalb mhux biss kiteb dwaru, iżda ġarrbu wkoll.

Kien jikteb il-poeżija mingħajr ma jgħid lil ħadd.

Ommu kienet tinduna li qed jikteb mhux għax kien jgħidilha hu.

Fil-qilla tiegħu kontra dak li mhux sewwa, kien isib fil-poeżija qawwa kbira.

"Taħt qillet xemxieti imsawwab fuq ġbini l-ilma kiesaħ."
 "Jirtira d-deni lejn il-qurriegha,"
 "u titqiba ta' labr' oħra forgenina"
 "w minn ġo demmi tibda dieħla saħħa ġdida."

Iżda Carmel qatt ma qata' qalbu.

Dara d-dinja bil-metodi konformisti tagħha mingħajr qatt ma ħass lilu nnifsu parti minnha.

Qatt ma ried ikun parti mill-qerda ta' l-ambjent u l-inġustizzja fuq iż-żgħir.

Maż-żmien dara li jekk tkun leali lejn il-Mulej li ħalqek u lejn is-sewwa, il-hajja taf tagħtik biss xewk.

"Issa li l-piż indara fuq spallejja" <br> "u idejja ma jinstelħux bil-ġbid tal-ħabel oħxon."

Il-marda li żaret lil Carmel kien imtabba' bi stigma li biha s-soċjetà taf tittimbra lill-imġarrbin tagħha.

Għax il-bniedem ma jitħalliex jgħix kif jixtieq fis-sewwa, ma jitħalliex ifisser dak li ma jaqbilx miegħu f'dinja li nsejħulha ħielsa, ma jitħalliex jesprimi t-tqanqil ta' ħajtu jekk mhux konformi ma' dak solitu, u toffri biss soluzzjoni waħda, il-mediċina.

"Li tgħix mitt viżjoni"
 "li tmut kull mument f'illuzjoni"
 "mhix ħaġa tal-pirmli. "

"Li tħossok ġa tinten bil-moffa "
 "u mewt goffa"
 "mhix ħaġa tal-pirmli."

"Li tħoss moħħ jixpakka"
 "ġo ġisem bħal kaxxa"
 "mhix ħaġa tal-pirmli. "

Maż-żmien, Carmel ħareġ żewġ kotba bl-isem ta' Taħt Qillet ix-Xemx u Il-Lampara.

Kien jikteb ukoll xi esejs li dehru fuq xi ġurnali lokali.

Ħafna aktar xogħol tiegħu baqa' mhux ippubblikat u kien behsiebu joħroġ aktar kotba.

Kien membru f'diversi għaqdiet letterarji u fost oħrajn kien membru fil-kumitat tal-Moviment Qawmien Letterarju.

F'gazzetta Libjana kien deher artiklu dwar il-poeżija tiegħu u anke kellu xogħol tradott fir-Russu.

Bħala karattru, Carmel kien bniedem fommu sieket u riservat.

Ħafna drabi kien introvert, iżda fil-poeżija qatt ma beża' jikteb dak li jħoss mingħajr ebda kantunieri.

Kien raġel sensittiv ħafna u eccentriku bħal ħafna artisti oħrajn.

Kien pacenzjuz u ġentili, iżda meta jara l-inġustizzja jisbel.

Kien raġel li fejn jara min hu fil-bżonn, kien jgħin bla ma jaħsibha.

Ġieli sab min abbuża mill-qalb tajba tiegħu ukoll.

Minbarra l-kitba, Carmel kien iħobb ukoll ix-xogħol fit-tafal.

Bla dubju kien iħobb jaqra ħafna u kellu damma ta' kotba dwar letteratura u storja.

L-istorja ta' Malta kien iħobbha wisq u fost oħrajn kellu anke ktieb illegat f'edizzjoni limitata dwar l-istorja tal-Kon-Katidral ta' San Ġwann ta' Hannibal Sciclun ffirmat mill-awtur stess.

Kien iħobb ipinġi wkoll.

Ħafna drabi kien ipinġi bil-crayons jew bil-birò, b'tali mod li hu u għaddej f'xogħlu, ma seta' qatt iħassar biex jikkoreġi.

Ma kienx ipinġi fuq xi tila jew karta apposta, iżda fuq dak li kien isib, jiġih ħsieb u jittrasformah fuq l-ewwel karta li tiġi f'idu.

Ftit drabi pinġa bil-kuluri taż-żejt ukoll.

Kien dilettant kbir tal-fotografija.

Nefaq ħafna flus f'apparat iżda għan-negozju qatt ma kien tajjeb.

Ħafna xogħol kien jagħmlu biex jagħmel xi pjaċir lil xi ħadd.

Kien jixtri wkoll għamara antika minn xi rkant jew imur jimxi fil-kampanja jew iżur xi knejjes biex jammira l-arti fihom.

Bħala mużika kien iħobb dik klassika u l-favorit tiegħu kien Giuseppe Verdi.

Kellu kollezzjoni kbira ta' diski u kien iħobb jisma' wkoll id-diski popolari ta' żmienu speċjalment ta' The Beatles.

Meta kien żgħir kien jitgħallem il-pjanu u l-vjolin għand il-magħruf Agostino Camilleri, kuġin ta' ommu.

Kien ammirautur u ħabib kbir ta' Frans Baldacchino l-Budaj u ġieli kitiblu sunetti biex jgħannihom.

Huwa kien involut ukoll fil-Banda Santa Marija ta' Ħal Balzan.

L-isport xejn ma kien għal qalbu.

Ftit ġranet qabel ma miet, fl-24 ta' Novembru 1994, kien attenda u ħa sehem f'kungress dwar l-ilsien Malti li kien organizzat mill-għaqda tal-Malti ta' l-Università fil-lukanda Phoenicia.

Hemmhekk kellu konversazzjoni ma' Dr. Alfred Sant, kollega ta' żmien il-Liċeo u kittieb ukoll.

Carmel ħarbixlu xi linji fuq folja u tahielu.

Dr. Sant kien wasslu lura Birkirkara u wara li Carmel miet xi tliet ġimghat wara, Sant kien iddedikalu l-kolonna regolari tiegħu f'It-Torċa li fiha kien ikkwota l-linji li kien kitiblu mingħajr l-aħħar tliet linji.

Carmel Attard miet nhar is-16 ta' Diċembru 1994 fl-età ta' 51 sena.

Meta mmut u siegħa wara t-tbissima tkun għadha mifruxa fuq il-ħemda ta' wiċċi (għax nittama li mmut nitbissem) tersaqx lejja bin-niket fuq wiċċek, tersaqx lejja bid-dieqa ġo qalbek!

Ma rridx li tmutli t-tbissima ta' xofftejja għax narak imnikket għat-telfa ta' ħabib ... siegħa wara mewti... għax imbagħad ikun intemm kollox tassew meta fil-jiem tan-niket ninsew kif nitbissmu u kif nilqgħu lil xulxin bil-ferħ ġo qlubna minkejja l-hemm li jkeffinna!

Sena wara li miet kienet ittellgħet wirja ta' xogħlijiet tiegħu, mhux biss dawk miktuba, fl-Isptar Monte Carmeli u għaliha kienu attendew Dr. Lawrence Gonzi, dak iż-żmien Speaker u Dr. Sant, Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Fiha kienu ġew murija espressjonijiet diversi kif Carmel kien joħroġ "biċċa mir-ruħ tas-subkonxju," kif kien jgħid huwa stess.

Miegħu miet ġisem li bata ħafna tul ħajtu, iżda ħallielna ħsus qalbu kontra dinja inġusta.

U meta teħodha kontra dak li hu stabbilit mill-bniedem miġnun wara l-flus u l-poter, il-bniedem stess iqisek bħala "mhux normali" u ssir vittma tas-soċjetà.

Il-hajja tal-bniedem mhix ħafifa.

U meta tkun idealista, tbati ħafna quddiem soċjetà mitlufa fit-tlellix fieragħ u maħkuma mil-lupa tal-konsumizmu.

Il-ħsieb li qiegħed teħodha kontra dinja sħiħa mimlija bnedmin li għalkemm jafu li qiegħed tgħid is-sewwa, xorta ma jridu jibdlu xejn għax hekk jaqblilhom, ikiddek u tinħakem minn stigma li ma taċċettakx fl-istess soċjetà.

Il-hajja ta' Carmel Attard kienet mimlija tbatija, u l-protesta ħiemda tiegħu ħariġha fil-poeżija.


Doreen Micallef

Doreen Micallef

Doreen Micallef (1 ta' Ġunju 1949 - 1 ta' Diċembru 2001) kienet kittieba Maltija.

Hija twieldet il-Furjana, Malta u kienet l-unika bint ta' Gerald Micallef u Giorgina Micallef imwielda Borg.

Hija ħadet l-edukazzjoni tagħha fl-iskola primarja u sekondarja tal-gvern, il-Furjana fejn għexet l-ewwel ftit snin ta' ħajjitha.

Hija ma marritx l-università iżda kompliet tavvanza l-istudji tagħha fil-Malti, il-letteratura, l-arti u l-filosofija u magħruf li kitbet studju fuq .

Is-snin sittin kienu epoka li ġabet rivoluzzjoni sħiħa fil-ħsieb ħieles.

Iż-żgħażagħ taż-żmien riedu li l-kreattività tagħhom ma tkunx maħnuqa mir-riġidità tradizzjonali u kultant diskriminatorja.

Madwar id-dinja kien hawn movimenti ribelli li riedu bidla kbira fil-ħsieb.

Kien żmien il-, il- u l-.

F'pajjiżna, dan ir-rinaxximent modern tal-ħsieb ħeġġeġ lill-kittieba żgħażagħ li filwaqt li jimirħu f'metodi ħielsa, permezz tal-Moviment Qawmien Letterarju, ikomplu jagħtu spinta lill-ilsien Malti li kien għadu meqjus minn ħafna bħala sekondarju.

Fost il-ħafna żgħażagħ kittieba f'dan il-Moviment kien hemm xebba waħda, Doreen Micallef.

Il-Moviment Qawmien Letterarju tas-snin sittin ġab taqliba sħiħa fil-letteratura Maltija.

Mhux il-kittieba stabbiliti kollha aċċettaw din il-bixra ġdida.

Mhux kulħadd seta' jniżżilha li poeżija tinkiteb fi stil li mhux tradizzjonali.

Fi żmien meta l-mara ftit kont issibha f'oqsma pubbliċi, leħen Doreen favur il-vers ħieles kien sinifikanti.

Doreen kienet l-ewwel poetessa ta' pajjiżna li kitbet bil-vers ħieles.

Kienet ukoll l-unika kittieba mara tal-Moviment Qawmien Letterarju.

Hija qatt ma ddejqet tkun kontroversjali ladarba kienet konvinta mir-raġunijiet tagħha.

Darba kien hemm lejla letterarja organizzata mill-istess moviment u fost iż-żgħażagħ kienu attendew ukoll poeti stabbiliti bħal Ġużè Cardona, Anton Buttigieg u Ġużè Aquilina.

Deher ċar li kien hemm antagoniżmu bejn min kien favur jew kontra l-vers ħieles.

Micallef tkellmet ukoll u nsistiet favur il-vers ħieles u affrontat lil kull min ma qabilx magħha.

Saħqet li bħalma kien qiegħed jiġri universalment fil-ħelsien kemm tal-ħsieb kif ukoll tal-mod kif jinkiteb, Malta, bħala nazzjon parti mid-dinja, kellha dritt ukoll li tgħaddi minn din il-bidla.

Doreen Micallef kienet tikteb dwar il-letteratura fIl-Berqa u fost il-ħafna drabi li dehru poeżiji tagħha ppubblikati f'ġurnali jew f'antoloġiji, kienet ħarġet tliet kotba poetiċi li huma "Fit-Triq ta' l-Empirew" (1975), "De Profundis" (1979) u "Kyrie" (1980).

F'kull wieħed minn dawn il-kotba dejjem kien hemm daħla analitika minn Oliver Friggieri.

Kellha wkoll xogħlijiet li ġew ippubblikati fl-Ingilterra u fl-Istati Uniti.

Kienet tikteb ukoll id-drammi.

Kienet rebħet l-Istilla tad-Deheb organizzata mir-Rediffusion għall-aqwa dramm tas-sena tliet darbiet.

Dawn kienu fis-snin 1969, 1970 u 1973.

Fl-1972 kienet ħarġet damma ta' sitt drammi bl-isem ta' "Wiċċ imb Wiċċ u Drammi Oħra" (1972).

Għadd ta drammi tagħha ttellgħu fit-Teatru Manoel jew fuq il-mezzi tax-xandir.

Kienet kitbet ukoll Maqam li ġie mmużikat minn Charles Camilleri.

Iżda l-akbar ħabib u idolu li kellha fil-qasam teatrali kien Francis Ebejer.

Meta mietu ommha u missierha, Doreen spiċċat tgħix waħedha f'appartament fi Triq Sant Andrija fil-Belt.

Dan il-fatt kien nikkitha ħafna.

Il-ġenituri tagħha mietu t-tnejn fl-istess xahar ta' Frar:

"u dlam u riħ u kesħa u telf u baħħ u mrar fi frar ħriġna fid-dlam "
 "u ntlifna żewġ ombri suwed fil-lejl"
 "il-lejl inġazzat u riefnu il-lejl mistmerr tal-kesħa ta frar " "ħriġna fid-dlam u ħrabna "
 "żewġ ombri suwed fil-lejl ostaġġi tal-lejl u s-sikta fil-kesħa,"
 "fir-reżħa tal-lejl qattret demgħa waħda..."
 "li kitbet storja dmugħ"...
 "il-lejla l-kwiekeb jibku"
 "il-lejla reġa frar "

Minkejja s-solitudni ta' bniedma introverta għall-aħħar, mara li qatt ma kienet fiżikament b'saħħitha, kienet tħobb tissoċjalizza wkoll, iżda dejjem b'xi suġġett profond għad-diskussjoni u b'saħħa mentali enormi.

Kienet bniedma li tistaqsi ħafna u kultant iġġibek fid-dubju jekk hix tagħtik tagħrif jew inkella hix qiegħda tagħmel mistoqsija.

Is-suġġetti tagħha kienu dejjem imsaħħin b'argument filosofiku qawwi, l-aktar dwar il-Malti, il-qawwa fil-kelma Maltija u b'mod partikulari l-poeżija.

Għaliha l-poeżija kienet il-bidu u t-tmiem.

Kienet tgħid li "l-poeżija hija r-ruħ, u kull bniedem li għandu ruħ ġo fih għandu wkoll il-poeżija."

Kienet titkellem u taħseb bi stil proża-poetiku.

Is-sentimentaliżmu, ribelljoni, qilla, rabja u determinazzjoni kienet tinsiġhom f'versi poetiċi ġo moħħha.

Jekk imbagħad kienet tkun fil-burdata kienet tiktibhom, jekk le kienet tħallihom itiru mar-riħ.

Araha dejjem itterraq fis-solitudni tat-toroq tal-Belt Valletta.

Għexet ħajja fqira, kwieta u umli msejsa fuq it-twemmin tagħha.

jien ma nemminx li jien u int u l-bnedmin kollha ġejna mix-xejn għalxejn...

Forsi l-akbar ħbieb li kellha kienu l-qtates.

Kienet tħobb lill-annimali kollha, iżda speċjalment il-qtates.

Jekk kien ikollha lira kienet tippreferi tibqa' bil-ġuħ hi, iżda qatt ma tfalli milli tixtri l-ikel għal grupp ta' qtates fil-viċinanza ta' fejn kienet tgħix.

Doreen kienet tinteressa ruħha ħafna fl-astroloġija.

Kienet taf taqra l-karattru ta' dak li jkun anke skont id-data tat-twelid, speċjalment f'dik li hi astroloġija Ċiniża.

Kienet tħobb ħafna l-mużika ta' The Beatles u gruppi oħrajn ta' żmienha.

Fil-fatt kellha poeżija minnhom li semmietha , isem ta' kanzunetta ta' Lennon/McCartney.

Illum id-dar fejn kienet tgħix, 12 Triq Sant' Andrija, il-Belt hija s-sede tal-Akkademja tal-Malti.


Dun Karm Sant

Dun Karm Sant

Dun Karm Sant (Ħal Tarxien, 23 ta' Jannar 1921 – 23 ta' Settembru 1992) kien Professur tal-Iskrittura Mqaddsa u ħa ħsieb it-traduzzjoni tagħha għall-Malti biex tkun mifhuma aħjar waqt il-quddies, b'lingwaġġ aktar tal-poplu minn dik tal-Professur Pietru Pawl Saydon.

Kien wieħed minn disa' ulied ta' Emmanuel u Madalena mwielda Penza, it-tnejn minn Ħal Tarxien.

Erbgħa mill-ulied mietu trabi u Dun Karm kien il-kbir fost dawk li għexu.

Missieru Emmanuel kien ħaddiem it-tarzna iżda kien ukoll ikabbar il-fjuri għall-bejgħ fil-ġnien kbir li kellu wara d-dar fi Triq Santa Marija.

Huwa għalhekk li l-familja Sant kienet magħrufa bħala "Tal-Fjuri".

It-tfajjel Karmenu ħa l-ewwel edukazzjoni tiegħu fl-Iskola Primarja ta' raħal twelidu.

Is-Surmast kien jinkwieta li qatt ma kien jarah jilgħab ma' sħabu u darba sejjaħ lil ommu biex jgħidilha li binha, minflok jirrikrea ruħu bħat-tfal l-oħrajn, kien dejjem f'xi rokna bi ktieb f'idu.

Ta' ħdax-il sena mar il-Liċeo u seba' snin wara daħal l-Università jistudja t-Teoloġija.

Il-familja tiegħu dejjem baqgħet toqgħod Ħal Tarxien, iżda matul il-gwerra kienu marru għal ftit f'Ħal Qormi.

Iżda hu flimkien ma' ħutu riedu jmorru lura fir-raħal tagħhom, kif fil-fatt għamlet il-familja kollha.

Huwa ġie ordnat qassis fl-1946.

Mill-aħwa Sant kien hemm tliet saċerdoti: Dun Karm, Dun Ġwann u Toninu li daħal Dumnikan bħala Patri Umbert u miet sitt xhur biss wara l-ordinazzjoni tiegħu.

Wara l-ordinazzjoni, Dun Karm kien mar Ruma biex hemm studja l-Iskrittura Mqaddsa fl-Istitut Pontifiċju Bibliku.

Fl-1961 kompla jispeċjalizza fl-istudji bibblici u tliet snin wara kiseb l-għola grad fis-suġġett.

Tul iż-żmien li għadda f'Ruma, kien anke lettur ta' l-Istorja tat-Testment il-Qadim fl-Università Loyola.

Fis-sena 1964 kien maħtur Professur ta' l-Iskrittura Mqaddsa fl-Università ta' Malta u ssuccieda lill-għalliem tiegħu Prof. Pietru Pawl Saydon.

Bejn Sant u Saydon kien hemm ħbiberija kbira.

Dun Karm kien ġej u sejjer iż-Żurrieq għand Saydon u l-Professur Żurrieqi kien anke l-parrinu fl-ordinazzjoni ta' Dun Ġwann, ħu Dun Karm.

Fl-Università, Prof. Sant kien għamel żmien anke aġent kap tad-Dipartiment tal-Malti.

Fl-1969 kien sar Dekan tal-Fakultà tat-Teoloġija.

Kien eżaminatur tal-Iskrittura, l-Ebrajk, Grieg Bibliku u Klassiku, Għarbi u Malti.

Dun Karm spiċċa mill-Università meta kien tneħħa s-suġġett tat-Teoloġija.

Iżda huwa xorta kompla jgħallem lil dawk li jkunu mexjin lejn is-saċerdozju fis-Seminarju Tal-Virtù.

L-imħabba lejn it-tagħlim tal-Bibbja u x-xewqa tiegħu li l-Kotba Mqaddsa jixterdu aktar fost il-poplu Malti kienu kbar u dawn heggewh biex fl-1958 waqqaf l-Għaqda Biblika Maltija.

Il-Bibbja ta' Saydon, xogħol monumentali, kienet miktuba b'Malti safi u kien jeħtieġ li tinkiteb verżjoni ġdida b'lingwaġġ aktar popolari għall-quddies.

Dun Karm daħal għal din il-biċċa xogħol fl-1966 bil-għajnuna ta' kummissjoni ta' tradutturi speċjalisti taħt il-presidenza tiegħu.

Din it-traduzzjoni kellha ssir mill-Ebrajk u l-Grieg, ħadet 15-il sena sħaħ u ġiet ippublikata f'volum wieħed fl-1984.

Minħabba r-rabta tiegħu mal-istudju tal-Bibbja u l-fatt li kien membru f'ħafna għaqdiet internazzjonali dwar l-Iskrittura, Dun Karm kellu ħafna ħbieb barranin li kienu għaddejjin fi studji bħalu.

Kienu jiġu ħafna skulari barranin iżuruh u hu kien jeħodhom jaraw il-gżejjer u l-grotta ta' San Pawl, żewġ postijiet lokali marbuta mal-Kotba Mqaddsa.

Huwa qaleb għall-Malti żewġ enċikliki li huma r-Rerum Novarum u Quadrogesimo Anno.

Kiteb ukoll dwar it-Testment il-Qadim skond Ewsebju ta' Cesarea, dwar il-perspettiva biblika ta' l-ambjent naturali, dwar l-istorja ta' traduzzjonijiet biblici għall-Malti qabel il-verżjoni tiegħu, u ħafna dwar il-hajja tal-Madonna.

Infatti kien qaleb għal ilsienna Innu Liturgiku Bizantin lill-Madonna ta' Akathistos li kien ippubblikat f'Ruma fl-1990 u fih, fil-qari tat-test oriġinali, kien għenu saċerdot tar-rit Grieg Papas Giorgio Mifsud.

Dun Karm ta kontribut kbir b'risq l-ilsien Malti.

Huwa kien membru fl-għaqda tal-Malti (Università) u fl-Akkademja tal-Malti.

Kiteb studji dwar personaġġi ewlenin fil-mixja tal-lingwa Maltija bħalma huma Mikiel Anton Vassalli, Ġużè Muscat Azzopardi u Dun Karm Psaila.

Għalkemm Dun Karm Sant dejjem baqa' saċerdot fil-Parroċċa ta' Ħal Tarxien, ix-xogħol kbir li kellu ftit kien iħallilu ħin għal ħidma parrokkjali.

Huwa kien, iżda Kappillan tas-sorijiet tal-karità fl-istess raħal u kien iqaddes għandhom kuljum.

Kien eżaminatur tal-kleru fil-Kurja ta' l-Arċisqof u fl-1969 ġie maħtur kappillan tal-Qdusija Tiegħu Papà Pawlu VI bit-titlu ta' Monsinjur.

Huwa waqqaf il-Grupp Ekumeniku u sar Kanonku tal-Katidral fl-1977.

Bħala karattru, Dun Karm kellu dehra ta' wieħed imkabbar, iżda kif tkellmu tinduna kemm tkun mort imqarraq u kien iħobb ikellem lil kulħadd.

Kien bniedem pacenzjuz u jekk jinduna li teħtieġ xi ħaġa jara kif jagħmel u jgħinek.

Kien iħobb jirrakkonta u jgħallem, u kien ċajtier ukoll.

Kien iħobb imur xi passiġġata, iżda aktar kont issibu fl-istudju tiegħu jaqra, jgħallem jew jiddiskuti s-suġġetti tiegħu.

Bħala mużika kien iħobb dik sagra speċjalment il-Gregorjan u għanjiet lill-Ħallieq f'diversi ilsna.

Huwa dam ma beda jsuq sa meta kellu 'l fuq minn 50 sena, u għalkemm tgħallem kbir, kien xtara Volkswagen u biha kien imur kullimkien.

Dun Karm Sant miet nhar it-23 ta' Settembru 1992 fl-età ta' 71 sena.

Għalih ġew imsemmija skola u triq f'Ħal Tarxien.


Ġann Piet Franġisk De Soldanis

Ġann Piet Franġisk De Soldanis

Ġann Piet Franġisk De Soldanis (Rabat, 31 ta' Ottubru 1712 - 30 ta' Jannar 1770) kien lingwista, storiku u studjuż tal-ilsien Malti.

Kien bniedem għaref u ta' kultura vasta mhux biss jekk inqabbluh ma' studjużi oħra fil-gżejjer Maltin imma wkoll jekk inpoġġuh fil-kuntest Ewropew.

Ta' sbatax-il sena laħaq kanonku tal-Knisja Kolleġġjata ta' Għawdex saħansitra qabel ordnat saċerdot, skont ma' kiteb Ġużè Cassar Pullicino.

Kien studja l-Latin u lingwi oħra f'Malta kif ukoll il-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ Ġiżwita tal-Belt Valletta.

Kiseb ukoll il-lawrja fil-liġi mill-Università ta' Padova.

Kien imsieħeb f'mill-anqas erba' akkademji Taljani u kien jikkorrispondi regolarment mal-imsieħba l-oħra.

De Soldanis, għaldaqstant, ma kienx studjuż iżolat intellettwalment f'Għawdex jew fl-arċipelagu Malti.

Kien tassew studjuż kosmopolita li kien jaf sew fuq il-kurrenti ta' studju fl-Ewropa u kien midħla tax-xogħol ta' studjużi barranin li wħud minnhom kien iltaqa' magħhom personalment meta kien isiefer.

Kien ukoll midħla ta' għorrief Maltin oħrajn bħal ma kien, Ignazio Saverio Mifsud.

M'hemmx dubju li kien stmat ferm minn filoloġi, letterati u riċerkaturi barranin li kienu rrikonoxxew għerfu u l-ħila tiegħu fir-riċerka skont in-normi ta' dak iż-żmien.

Bħall-veri għorrief, De Soldanis ma kienx jiddejjaq jgħin lil ħaddieħor biex iwessa' l-orizzonti tiegħu u dan jidher mill-fatt li kien jislef kotba tiegħu lil studjużi oħra.

Fi ftit kliem, De Soldanis kien studjuż modern f'ħafna aspetti, moħħu miftuħ u ħerqan li jagħmel tiftix fuq oqsma differenti tal-għerf filwaqt li kien dejjem lest jaqsam dak li jaf ma' ħaddieħor.

Ir-reputazzjoni tajba ta' De Soldanis kienet magħrufa f'pajjiżna – inħatar l-ewwel bibljotekarju fl-1763 – u nota dwaru ddaħħlet mill-Konti Giovannantonio Ciantar fil-ktieb monumentali tiegħu Malta Illustrata li ħareġ fl-1780, għaxar snin wara l-mewt ta' De Soldanis.

De Soldanis kien minn tal-ewwel fl-istudju metodiku tal-Malti.

Fost ix-xogħlijiet ewlenin tiegħu, miktub waqt li kien Ruma, insibu grammatika tal-Malti msejħa fil-qosor "Della Lingua Punica presentemente usata da' Maltesi..." li ġiet ippubblikata fl-1750.

De Soldanis kien iqis il-Malti bħala lingwa mnissla direttament mill-Puniku, fdal tal-ilsien li kienu jitkellmu l-Feniċi u l-Kartaġiniżi li dak iż-żmien kien maħsub li kienu l-ewwel nies li għexu f'Malta.

Biex isostni t-teżi tiegħu, De Soldanis jistrieħ, fost ħwejjeġ oħra, fuq l-asserzjoni li l-Maltin setgħu jifhmu l-kliem Puniku fid-dramm ta' Plautus Hanno.

De Soldanis ma kienx waħdu li għamel dan l-iżball.

Ironikament, jidher li oriġinarjament, kien aktar tal-fehma li l-Malti għandu nisel Għarbi imma mbagħad bidel fehmtu anki jekk studjużi oħra barranin ta' nofs is-seklu tmintax kienu għarfu n-nisel Għarbi ta' lsienna.

De Soldanis kien ukoll tal-fehma li l-Malti seta' jgħin fl-istudju tal-Etrusku, idea xi ftit fantastika għal żmienna – l-Etrusku mhux relatat ma' lingwi oħra u għadu xi ftit misterjuż anki llum.

B'danakollu, lanqas f'dan l-iżball ma kien waħdu De Soldanis għaliex kien hemm studjużi oħra li kienu jispekolaw xi konnessjoni bejn l-Etrusku u l-ilsna Semitiċi, idea li ġiet skartata biss lejn l-aħħar tas-seklu dsatax.

De Soldanis kellu skop preċiż fil-kitba ta' din il-grammatika u tad-dizzjunarju tiegħu u dan kien illi permezz tagħhom ipoġġi l-Malti fuq l-istess livell ta' lingwi oħra li kellhom alfabett aċċettat u uniformi, kif ukoll dizzjunarju, u b'hekk setgħu jiġu apprezzati.

Għal De Soldanis, l-ilsien Malti kien wirt imprezzabbli tal-poplu Malti u għelm tal-identità Maltija.

Fil-kitba ta' din il-grammatika, De Soldanis wera ġudizzju tajjeb ħafna meta, wara li kkonsulta lingwisti fl-Università La Sapienza ta' Ruma, ippropona u uża karattri tal-alfabett Latin biex jikteb il-Malti u, għaldaqstant, nistgħu ngħidu li kien prekursur tal-użu tal-alfabett Latin li nużaw illum.

Kontrarjament, Mikiel Anton Vassalli kien għal xi żmien ħareġ b'alfabett b'karattri mħallta li qatt ma qabad art għax ma kienx prattiku.

De Soldanis jistqarr li l-alfabett tiegħu kien ġie apprezzat minn studjużi barranin.

Bħal Vassalli warajh, De Soldanis jilmenta u jikkritika l-Malti mħallat, anzi hu jsejjaħlu "ippastardjat", li kienu jitkellmu xi nies tal-Belt billi jitaljanizzaw il-Malti kemm fil-vokabolarju u kemm fil-pronunzja.

Naturalment, illum inħarsu lejn din l-idea xi ftit romantika b'ottika differenti.

Il-lingwi huma ħaġa ħajja u jeżistu f'soċjetà li tevolvi kontinwament.

Illum, aktar milli ninsistu fuq il-purità xi ftit mitika tal-lingwa, għandna ninsistu aktar fuq l-użu ta' Malti korrett – korrett f'dik li hi grammatika u f'dawk li huma idjoma u vokabolarju kemm jekk huma ta' nisel Għarbi u kemm jekk le.

De Soldanis kiteb numru ġmielu ta' xogħlijiet li qatt ma ġew ippubblikati.

Importanti ħafna fost dawn insibu dizzjunarju f'erba' volumi manuskritti msejjaħ "Damma tal-Kliem Kartaġiniż imxerred fil-fomm tal-Maltin u Għawdxin".

Dan hu wieħed mill-ewwel dizzjunarji tal-Malti li qatt ġew ikkompilati u juri sforz serju sabiex jinkiteb dizzjunarju komplut aktar minn sempliċi lista ta' kliem imfisser bit-Taljan jew lingwa oħra.

F'dan is-sens, huwa wkoll l-eqdem li wasal għandna.

Dan il-manuskritt konservat fil-Bibljoteka Nazzjonali ġie studjat sewwa u kien is-suġġett ta' teżijiet ta' livell għoli fl-Università ta' Malta.

Kien ukoll ġie mifli sew minn Vassalli hu u jaħdem fuq id-dizzjunarju tiegħu.

Kien xogħol li ħa ħafna żmien lil De Soldanis biex kitbu u jixhed kemm kien prolifiku u attent fil-ħidma tiegħu u kemm kellu interessi varji.

Fil-kitba tad-Damma, De Soldanis wera atteġġjament modern fis-sens li daħħal il-kliem kollu użat fi żmienu mingħajr ma eskluda, kif għamel Vassalli warajh, kliem li kien jidhirlu li huwa estranju għall-Malti minħabba l-argument tal-puriżmu lingwistiku.

Hu u jagħti t-tifsir tal-kliem Malti, De Soldanis jikteb dwar suġġetti bħal drawwiet soċjali u folkloristiċi.

Ngħidu aħna, taħt il-kelma qarcilla, De Soldanis jagħti tagħrif dwar drawwa antika li kienet għadha ħajja fi żmienu – din kienet li fil-karnival kien ikun hemm xi ħadd jagħmilha ta' nutar u kien jieqaf f'kull kantuniera u jagħmel ta' bir-ruħu jaqra kuntratt matrimonjali miktub forma ta' taqbila mimlija ċajt u umoriżmu.

De Soldanis ħallielna wkoll djalogi ħelwin u naturali bil-Malti.

Dawn id-djalogi bejn persuni Maltin jew Għawdxin ta' klassijiet soċjali differenti jixhdu l-Malti kif kien mitkellem fis-seklu tmintax u, għalkemm fihom xi kliem li llum huwa rari, fil-biċċa l-kbira jinftehmu sewwa mill-Maltin tal-lum.

Fihom insiru nafu aspetti differenti tal-ħajja soċjali u ekonomika Maltija tas-seklu tmintax u kif kienu jitħaddtu bejniethom il-Maltin, kemm dawk tal-irħula u kemm dawk tal-ibliet.

De Soldanis ġabar ukoll ftit anqas minn erba' mitt proverbju u għidut ieħor li kienu kurrenti fi żmienu.

Dan ix-xogħol għadu manuskritt.

Minkejja s-safar tiegħu u l-kuntatti internazzjonali li kellu, De Soldanis kien iħobb lil Għawdex u ried illi jagħmel dak li kien għamel għal Malta seklu qablu Ġan Franġisk Abela fl-1647 bil-famuża Della Descrittione di Malta.

De Soldanis, għalhekk, kiteb Il Gozo antico-moderno li fih kiteb dwar it-toponomija ta' Għawdex, l-istorja tal-Kolleġġjata u knejjes oħra, il-ġrajja ta' ordnijiet reliġjużi, kif ukoll fuq drawwiet u aspetti folkloristiċi u soċjali tal-ħajja Għawdxija.

Ittanta wkoll jikteb l-istorja tal-gżira tiegħu mill-ibgħad żminijiet kif kienu jimmaġinaw fi żmienu -- żmien il-ġganti li bnew it-tempji megalitiċi – u wasal saż-żminijiet tal-ħakma tal-Ordni ta' San Ġwann li taħtha għex ħajtu kollha.

De Soldanis kien mixgħul bl-imħabba għal art twelidu u bla dubju kien patrijott.

Mit-tmienja u ħamsin sena li għex, De Soldanis għex tlieta u tletin minnhom taħt is-saltna twila u despotika tal-Granmastru Emanuel Pinto de Fonseca li kien aktarx iqis lilu nnifsu bħala monarka assolut fil-vena tal-monarki Franċiżi ta' żmienu.

F'waħda mill-kitbiet tiegħu De Soldanis fisser ideat li kienu jixhdu x-xewqa għal tibdil politiku f'Malta, tant li l-Inkwiżitur, allarma lis-Segretarju tal-Istat tas-Santa Sede li De Soldanis ried idaħħal repubblika minflok is-saltna awtokratika ta' Pinto.

Il-Granmastru għajjar lil De Soldanis "insolenti u vili" u rrapportah lill-Papa: De Soldanis spiċċa interrogat Ruma u ordnat jagħmel apoloġija lill-Granmastru.

De Soldanis ma kienx biss studjuż akkademiku imma wkoll patrijott li kien xorob mill-għajn tal-illuminiżmu u xtaq jara riformi soċjali fl-edukazzjoni u emanċipazzjoni politika akbar imma forsi ma żviluppax il-ħsieb politiku tiegħu biżżejjed li jindirizza lill-poplu Malti bħala "nazzjon".

Dan għamlu Vassalli li kien iżgħar minn De Soldanis b'medda ta' żewġ ġenerazzjonijiet u seta' forsi jixtarr aħjar l-ideat illuministi mxerrda aktar mir-rivoluzzjoni Franċiża li ġrat wara l-mewt ta' De Soldanis.

Ġużè Cassar Pullicino kien fost tal-ewwel li tana bijografija fil-qosor u wara ġew ippubblikati diversi artikli u saru mill-anqas tliet teżijiet fuq aspetti diversi tal-opra ta' De Soldanis.

Fis-sena 2010, ġiet stampata ħarġa speċjali tal-Journal of Maltese Studies iddedikata kollha għal essays fuq De Soldanis.

Hemm ukoll skejjel imsemmija għalih.

Jidher li hemm qbil fost l-istudjużi li l-figura ta' De Soldanis jistħoqqilha tingħata aktar importanza milli kienet tingħata fl-imgħoddi.

Hu veru li l-istudji lingwistiċi ta' De Soldanis ingħataw għarfien mistħoqq imma hu veru wkoll li l-istatura kbira ta' dak il-patrijott u studjuż mill-aqwa – Mikiel Anton Vassalli – tfiet xi ftit l-importanza ta' De Soldanis.

Illum jidher li dan qed jiġi irrimedjat u De Soldanis qed jingħata aktar il-ġieħ li jistħoqqlu.

Vassalli twieled sitt snin qabel il-mewt ta' De Soldanis imma dan tal-aħħar wera t-triq u nebbaħ lil Vassalli fl-istudji lingwistiċi.

Vassalli, sakemm għaraf aħjar l-għeruq mill-Għarbi fl-ilsien Malti, kien tal-fehma, bħal De Soldanis, li l-oriġini tal-Malti huwa l-Puniku.


Napuljun Tagliaferro

Napuljun Tagliaferro

Napuljun Tagliaferro (1843, il-Birgu - 3 ta' Ottubru 1915) kien matematiku, arkeologu u awtur ta' kotba dwar l-ilsien Malti.

Napuljun Tagliaferro kien matematiku brillanti (fil-bidu kien is-Sorbonne ta' Pariġi) li r-riċerka tiegħu wasslet għal għadd ta' pubblikazzjonijiet importanti fit-teorija tan-numri traxxendenti u ppreżenta bosta artikli f'konferenzi internazzjonali (pereżempju Pariġi 1878).

Ikkontribwixxa f'bosta oqsma skolastiċi oħra, fosthom l-Arkeoloġija, ix-Xjenzi Naturali u l-ilsien Malti.

Għamel xi żmien bħala Direttur tal-Edukazzjoni.

Inkoraġġixxa lil bosta kittieba żgħażagħ li jiktbu bil-Malti, fosthom lil Patri Anastasju Cuschieri.

Infatti fl-4 ta' Novembru , 1915 dan għamel taħdita fl-aula magna tal-università ad unur ta' Tagliaferro.

Din dehret fid-"Daily Malta Chronicle" bħala "In Morte di Napoleone Tagliaferro"

Kiteb l-istudju lingwistiku "L'Elemento Neo-Latino nel Lessico Maltese", biex jikkumbatti t-tendenzi puristiċi.

Fl-1897 inħatar rettur tal-Università ta' Malta fejn qasam il-Fakultà tal-Arti, li sa dak iż-żmien kienet magħrufa bħal l-Fakultà tal-Letteratura u x-Xjenza f'żewġ oqsma ta' studju separati - arti u xjenza.

Dam rettur sal-1904.


Ġorġ Zammit

Ġorġ Zammit

Ġorġ Zammit (Ħal Qormi, 17 ta' Marzu 1908 - 21 ta' Lulju 1990) kien avukat, poeta u awtur Malti.

Bin Ġorġ Zammit u Ludkarda mwielda Muscat, fi ċkunitu attenda l-iskola tas-Sorijiet Agostinjani ta' Ħal Qormi u wara attenda l-iskola primarja tal-gvern f'raħal twelidu.

L-edukazzjoni sekondarja tiegħu bdieha fil-kulleġġ ta' Flores u fis-St.Paul's School minn fejn l-ewwel għadda għal-Liċeo u mbagħad kompla fil-Kulleġġ San Alwiġi f'Birkirkara.

Wara l-matrikola kompla jistudja fl-Università Rjali ta' Malta.

Billi ħass il-vokazzjoni biex isir qassis mar Ruma biex ikompli jistudja fl-Università Gregorjana.

Aktar tard telaq il-kors tas-saċerdozju u sar avukat.

Kien ukoll għalliem tal-Ingliż, it-Taljan u l-Latin fil-Liċeo.

Għallem ukoll il-letteratura u t-Taljan fis-Seminarji, kemm ta' Malta kif ukoll ta' Għawdex, fil-Kulleġġ ta' San Alwiġi u kien ukoll lecturer tal-Malti fl-Università Rjali ta' Malta.

Barra minn hekk għamel għadd kbir ta' konferenzi bl-Ingliż u bit-Taljan fl-Università, fil-British Institute u fis-Seminarji.

Fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija, għamel xi żmien jaħdem bħala Spettur tal-Pulizija.

Kiteb għadd kbir ta' poeżiji bil-Malti, bl-Ingliż u bit-Taljan.

Kiteb ukoll rumanz u novelli – l-aktar żewġ personaġġi magħrufa tiegħu huma Wenzu u Rożi u l-praspar marbutin ma' ħajjithom u ma' dawk ta' madwarhom.

Ġorġ Zammit jitqies bħala poeta tradizzjonali u wieħed mill-poeti romantiċi Maltin.

Fost ix-xogħlijiet li ppubblika nsibu Lyrical Moments (ġabra ta' poeżiji bl-Ingliż) kif ukoll Adrifts, Wenzu u Rożi u ħrejjef Oħra, Mela Darba... (novelli mqassra f'żewġ kotba), Fuq Ġwienaħ il-Għana (l-ewwel ġabra ta' poeżiji bil-Malti), Ix-Xhud li ma Deherx (rumanz bi sfond storiku).

Matul il-karriera tiegħu, kellu diversi karigi importanti, ngħidu aħna bħala President tal-Partit tal-Ħaddiema Nsara, President tal-Kunsill Mediku u kien ukoll membru fil-Kunsill tal-Akkademja tal-Malti.

Kien ipitter biż-żejt u bl-akkwarell u jiddisinja bil-pinna, jimmudella bit-tafal u jaħdem iċ-ċeramika.– Huwa stess kien stqarr li kien iħossu l-aktar ferħan meta kien jintasab xi mkien għall-kwiet fil-kampanja u joqgħod ipinġi.

Huwa kien miżżewweġ lil Carmelina Cuschieri u kellhom żewġt ibniet: Celine u Marquita.


Arnold Cassola

Arnold Cassola

Arnold Cassola (Sliema, 21 ta' Novembru 1953) huwa politiku Malti, membru tal-partit tal-Alternattiva Demokratika u professor assoċjat tal-Letteratura Komparata fl-Università ta' Malta.

Għallem fl-Università ta' Katanja (1981–83) u "La Sapienza" ta' Ruma (1983–88).

Fl-1999 ġie elett Segretarju Ġenerali tal-Partit Aħdar Ewropew.

Bejn l-2008 u l-2009, u l-2013 u l-2017 kien ċermen tal-Alternattiva Demokratika.

Fl-2004, il-Partit ippreżentah bħala kandidat għall-Parlament Ewropew fejn kiseb riżultat tajjeb ta' 9.3% tal-ewwel preferenzi.

Dan iżda ma kienx biżżejjed biex jiġi elett bħala Membru tal-Parlament Ewropew.

Serva ukoll għal xi żmien bħala Membru Parlamentari fil-Kamra tad-Deputati mal-Verdi.

Fl-2003 ġie onorat mir-Repubblika Taljana bl-unur "Cavaliere della Repubblica Italiana" għall-ħidma kulturali u r-relazzjonijiet bejn l-Italja u Malta.

Huwa awtur ta' diversi kotba fuq l-istorja, l-letteratura u l-kultura Maltija kif ukoll kotba fuq il-politika ekoloġista f'Malta u fl-Ewropa, flimkien ma' diversi artikli akkademiċi.


Mary Haber

Mary Haber

Mary Haber (L-Isla, 24 ta' Frar 1933) hija kittieba Maltija.

Bint Peter Endrich u Ġovanna mwielda Mizzi, hija studjat fl-iskejjel tas-sorijiet Franġiskani u tal-gvern tal-Isla, fl-iskejjel ta' San Ġiljan u tas-Sacred Heart.

Għal xi żmien kienet soċja tal-Mużew.

Fis-16 ta' Lulju 1959, Mary żżewget lil Anton Haber mix-Xewkija u kellhom tliet ulied.

Haber hija esponenta ewlenija tal-letteratura reliġjuża Maltija, fejn jispikka ħafna l-element Marjan fil-kitbiet tagħha.

Haber bdiet tikteb sa minn età ċkejkna, ta' tmien snin.

Bdiet tikteb novelli, saġġi, poeżiji u kitbiet oħra.

Fost il-kotba tagħha jinkludu:


Strada Stretta

Strada Stretta

Strada Stretta hija triq dejqa fil-Belt Valletta magħrufa għan-numru kbir ta' ħwienet tax-xorb, swali tal-mużika u prostituzzjoni.

Din it-triq kienet ċentru ta' divertiment għall-baħrin u s-suldati barranin li kienu jinżlu Malta meta din kienet bażi militari Ingliża u iktar tard tan-NATO.

It-tmiem ta' din it-triq bħala ċentru ta' divertiment twettaq meta tneħħiet il-bażi militari mill-gżejjer fis-sena 1979.

Dan il-laqam ingħata lil din it-triq, għall-fatt li fi żmien l-Ordni ta' San Ġwann, spiss kien ikun organizzat spontanjament xi dwell bejn xi żewġ kavallieri sfidanti.

Dan id-dwell kien normalment isir fuq xi mara.

F'dan id-dwell, ġieli ħallew ukoll ħajjithom.

Sa ftit qabel it-Tieni Gwerra Dinjija (1939-1945), wieħed kien għad jista' jara xi slaleb imnaqqxin mal-ħitan li jfakkru n-nies maqtula.

Din it-triq kienet magħrufa ukoll għall-prostituzzjoni fi żmien l-Ordni tal-Kavallieri, tant li kienu l-istess Kavallieri li mhux 'il bogħod bnew orfanatrofju, li baqa' magħruf bħala l-Orfanatrofju tal-Prostituti.

Dan il-post kien fejn illum isiru l-eżamijiet fuq Sant'Iermu.

Dan il-post kien jospita fih lil dawk il-prostituti li kienu jkunu kibru fl-età u saħansitra tfal illeġittimi.

Xi ulied ta' kavallieri kienu jingħataw il-kunjom Spiteri, korruzzjoni tal-kelma Ospitalieri, li kienet waħda mill-kelmiet li tiddeskrivi lill-Ordni tal-Kavallieri nnifisha.

Il-prostituzzjoni saħansitra baqgħet għaddejja rampanti fi żmien il-ħakma Franċiża.

Il-Franċiżi baqgħu jżommu din it-triq għall-istess skop.

Il-ħwienet tal-prostituzzjoni kienu mhux biss magħrufa, imma kienu wkoll imfittxija.

Fis-seklu għoxrin, per eżempju, wieħed mill-pijunieri ta' dan it-tip ta' ħwienet tal-prostituzzjoni kien Ta' Palmier.

Dawn in-nies taw kontribut għall-fama, tajba jew ħażina, li din it-triq akkwistat, kabbret u ħaddnet magħha għal mijiet ta' snin.

Il-kelma deskrittiva li kienet tintuża mill-Ingliżi li kienu jafu sewwa dwar din it-triq għax kienu jiffrekwentawha kienet "The Gut", forsi korruzzjoni tal-kelma "ghetto", għax għal xi żmien f'dawn l-inħawi kienet tgħix il-komunità Lhudija, u d-djar kollettivi tal-Lhud jissejħu ghettos.

L-iktar baħar fil-viċinanzi li hawn fil-Belt fejn dawn l-inħawi huwa dak magħruf bħala l-Fossa, magħruf bħala l-Port Lhudi, jew bl-Ilsien Ingliż bħala Jews Sally Port.

Fi żmien l-aħħar gwerra dinjija, kien hemm preżenza qawwija ta' Lhud li kienu residenti hemm.

Għal ħafna żmien l-għassa tal-Pulizija tal-Belt kienet fi Strada Stretta biex tkun tista' tissorvelja aktar din it-triq.

Fil-parti t'isfel ta' din it-triq jew aħjar f'dik il-parti magħrufa bħala d-Duwiballi, kien hemm għassa oħra tal-pulizija.

Barra li kien ikun hemm dawk l-irġiel għassa mal-ħwienet, kien hemm ukoll dawk l-hekk imsejħa Red Caps, li kienu pulizija militari Ingliżi, kif ukoll dawk li kienu jsejħulhom Shore Patrols – li kienu jkunu pulizija navali, minbarra l-korp tal-pulizija ta' Malta.

Minħabba t-tendenzi ta' ġlied u periklu ieħor li din it-triq kienet suġġetta għalihom, bilfors li kienet tinħass il-ħtieġa ta' ronda u għassa stretta.

REXFORD; VICTORIA ; MOULIN ROUGE; EGYPTIAN QUEEN (sala); FOLLIES BERGERE; BLACK DOG; JAZZ VARIETIES (sala); LAS VEGAS (sala tal-mużika); HAPPY RETURN; NEW LIFE (sala tal-mużika); MAGADOR; REGAL; METRO; NEW YORK; QUEEN ELIZABETH; LUCKY WHEEL; ARMY AND NAVY; UNITED SERVICE; CINDIRELLA; JOHN BULL (sala); MORNING STAR (sala); BING CROSBY; LORD NELSON; BULL AND BUSH; LANCASTER; OLD DICK PALMER; H.M.S TALAVERA; O.K BAR; TAVERN; SILVER STAR; FOUR ACES; METROPOLE; UNION JACK; EMPIRE; GARDEN OF EDEN; TICO TICO BAR; COTTON CLUB; Y OLD VIC; LOOP BAR; CAIRO BAR; BLUE PETER; SILVER HOUSE; SMILING PRINCE; CARMEN BAR; OVERSEAS; CAPE TOWN BAR; EAGLE; LUCKY BAR; LARRY BAR; SPLENDID BAR: PICCADILLY; DIRTY DICK'S BAR; BRITISH CROWN; CAMBRIDGE (sala); VICTORIA VARIETIES; CAFFÈ PHOENICIA.

Lodging Houses – CENTRAL HOTEL; MPERIAL HOTEL; CAPE OF GOOD HOPE LODGING HOUSE; L.BUGEJA CENTRAL APARTMENTS.

Ristoranti – CIKKO'S; PASTA HOUSE; MALATA; MUTUMALLU (ħanut rikreattiv); TA' BABANNI; TAS-SUR KARM; WINDSOR

Fi Strada Stretta kienu jgħixu ukoll bosta familji u nies oħra tal-affari tagħhom.

Sal-lum insibu bosta avukati f'din it-triq.

Fuq in-naħa ta' wara l-Kunvent tas-Sorijiet tal-Klawsura ta' Santa Katerina, diversi qassisin, u saħansitra d-dar li fiha twieled il-Beatu Nazju Falzon, u bosta nies oħra.

L-eks President, il-Professur Guido de Marco, għadda tfulitu wkoll fi Strada Stretta.

In-nisa li kienu jaħdmu fil-ħwienet ta' Strada Stretta kienu jinħtieġu l-permess u sabiex joqoghdu fil-ħwienet, riedu jilbsu l-midalja u min ma jurihiex, ara l-pulizija ġejjin għalih.

Waqt li l-baħrin jew is-suldati kienu jieħdu grokk vera jew birra, lin-nisa kienu jagħtuhom grokk finta.

Kienu jagħtuhom landa, u fl-aħħar tal-ġurnata kienu jħalltu u jaqsmu.

Dan kien isir għall-qliegħ tal-flus għat-tnejn, kif ukoll għal dawk in-nisa biex ma jiskrux, għax b'dak ix-xorb kollu kienu jispiċċaw fis-sakra.

Dan il-qerq beda jindara u jsir popolari.

Kemm il-barman kif ukoll il-barmaid kienu jaqilgħuha tajjeb.

Kien hemm ħafna ħwienet tat-tabakk, imma l-aktar wieħed magħruf kien dak fil-kantuniera ma' Triq it-Teatru.

Kien hemm l-Everday Library, kantuniera ma' Triq l-Arċisqof, liema ħanut beda fil-ħamsinijiet.

Insibu wkoll distributuri tax-Xorb, fosthom ċertu Anthony Zammit f'numri 128 , 129 u 130, Triq id-Dejqa.

F'numru 129 kellu l-uffiċċju.

F'numri 128 u 130 il-fabbrika tax-xorb u l-ħanut minn fejn ibiegħu.

Manifattur ta' l-aniżetta "Ta' l-Ajkla".

Fuq il-tikketta kellu emblema ta' ajkla.

Kien jissiġilla t-tappijiet tal-fliexken tiegħu bix-xama' u kellu s-siġill b'emblema ta' ajkla fuqhom.

Kien manifattur tar-rum bit-tikketta "Lambs Old Navy Rum".

Importatur u distributur ta' bosta kwalitajiet ta' birer fosthom it-Trio, il-Bass, il-Golden Tree u l-Liker Kord.

Djar residenzjali.

Lodgings.

Bħas-Central Hotel, il-Cape of Good Hope Lodging House, l-Imperial Hotel u L.Bugeja Central Apartments.

Mutumallu, li kien tip ta' ħanut rikreattiv għan-nisa li kienu jaħdmu fil-ħwienet l-oħrajn.

Tajjeb wieħed igħid li mhux il-ħwienet kollha kienu tal-prostituzzjoni.

Ħanut partikulari kien l-H.M.S Talavera.

Dan kien ħanut tal-kumpannija, fis-sens ta' ħbiberija.

Difatti nsibu li erbgħa min-nisa li kienu jaħdmu fih spiċ-caw iżżewwġu fizzjali tas-servizz li saru Kattoliċi, u wara telgħu igħixu f'Cardiff.

Mutumallu kien iservi ta' kafeterija daqskemm ta' post ta' mistrieħ għan-nisa u l-klijenti.

Restoranti bħal Cikko's Restaurant, l-Isplendid Rest, ta' Babanni tas-Sur Karm, il-Windsor Restaurant.

Kien hemm ukoll ħanut tal-fwieħa u s-sbuħija bħat-Tamico Perfumery and Beautician.

Kmamar tal-prostituzzjoni, Swali u Swali tal-Mużika.

Minn din it-triq ħarġu bosta mużiċisti kbar Maltin.

Minn din it-triq ħarġet lista ta' Maltin li mlew is-swali taż-żfin u l-mużika bl-allegrija u divertiment.

Familji li ġenerazzjoni wara l-oħra taw kontribut kulturali kbir.

Beltin li ferrħu tfal u żgħażagħ u ġabu n-nies lejn Strada Stretta.

Nies li ħallew il-flus.

Mużiċisti li ħarġu minn Strada Stretta Karmenu Curmi Vjolin; Tony Curmi Sax; Manwel Curmi Vjolin-Accordion; Vince Curmi Vjolin; Johnny Curmi Pjanu-Drums; Joe Curmi (Il-Pusè) Drums-Sax; Paul Curmi Drums; Duminku Fiteni Pjanu; Wigi Fiteni Pjanu; Frans Fiteni Pjanu; Joe Fiteni Pjanu; Twanny Fiteni Pjanu; Vince Fiteni Pjanu-Drums; Ġużi Fiteni Vjolin; Joe Caruana Pjanu; Ġiġi Caruana Vjolin ; Joe Mifsud Pjanu; Leli (il-Bubun) Accordion-Pjanu; Mikiel (il-Grieg) Drums; Leli Borg Bonaci Pjanu; Tony Carr Drums; Leli Spiteri (il-Budella) Pjanu; Kaneni Pjanu-Boogie Woogie; Sunny Foster Drums; Paul Arnaud Sax; Oscar Lucas Sax-Klarinett; Charles Lucas Kuntrabaxx; Joseph Azzopardi (il-Meza) Pjanu; Romano Pjanu; Vinny Vella Sax; Dominic Vella Base; Sunny Vella Drums; Xercarm Sax; Freddie Mizzi Sax-Klarinett; Louis Lanzon - Drums; Joseph Fenech - Pjanu; Juic Wilson-stranġier Sax; Levy Wine - stranġier Entertainer-Dancer ; Molly (s-Sewda)- stranġiera Blues Singer; Bobby - stranġier Entertainer ; Paul Zammit Pjanu-Vjolin ; Jojo Zammit Pjanu; Pullu Asciak Bass; Ronnie Mackay Drums; Joseph Mifsud Drums; Jimmy Dowling Pjanu; Paul Palmier Pjanu; Joseph Palmier Drums; Frank Camilleri (il-Bibi) Pjanu; Jackie Freenee Drums; George Bartala (il-Brażil) Drums; Freddie Aquilina (Ta' Żigarelli) Pjanu.


Pietru Pawl Zerafa

Pietru Pawl Zerafa

Patri Pietru Pawl Zerafa (Nadur, Għawdex, 24 ta' Frar 1929 - 23 ta' Marzu 2011) kien studjuż tal-Iskrittura Mqaddsa.

Wara li ħa l-edukazzjoni primarja tiegħu fl-iskola ta' raħal twelidu u mbagħad l-edukazzjoni sekondarja fis-Seminjarju Minuri tar-Rabat, Għawdex, hu daħal mad-Dumnikani fir-Rabat , Malta, fejn ipprofessa fil-31 ta' Ottubru 1948.

Ordna saċerdot fid-19 ta' Diċembru 1953.

Għamel studji ta' speċjalizzazzjoni fit-Teoloġija u l-Iskrittura Mqaddsa fl-Universita' Pontifiċja San Tumas ta' Aquino f'Ruma (Angelicum) u mbagħad fl-École Biblique ta' Ġerusalemm.

Hu akkwista żewġ Dottorati: wieħed fit-Teoloġija mill-Angelicum (S.Th.D) u ieħor mill-Kummissjoni Biblika Pontifiċja (S.Sc.D.(Vat).

L-Ordni Dumnikan tah ukoll il-Maġisteru fit-Teoloġija Mqaddsa (S.Th.M) fl-1970.

Għal iktar minn 30 sena hu għallem l-Iskrittura Mqaddsa fl-Universita' Angelicum u f'Istituzzjonijiet oħrajn f'Ruma bħal Venerable Beda College, il-Mater Ecclesiae, u d-Dar tal-Istudji tal-Patrijiet Karmelitani u, barra Ruma, fis-Seminarju Reġjonali ta' Viterbo.

Għal erba' snin hu ta korsijiet fis-sajf, fl-iSpalding College, Louiville, KY, USA.

Minbarra dan ix-xogħol ta' tagħlim, hu ppublika kotba, u kiteb għadd kbir ta' artikli għal rivisti xjentifiċi.

Dan, minbarra l-konferenzi li kien jagħti quddiem udjenzi varji.

Bejn l-1966 u 1980, hu kien Konsultur għall-Kummissjoni Pontifiċja għall-verżjoni l-ġdida tal-Vulgata.

Hawn Malta, sa mill-1991, kien membru tal-Kummissjoni Teoloġika Arċidjocesana Djoċesana u membru tal-Għaqda Biblika Maltija li, fi ħdanha, ta sehem għat-traduzzjoni tal-Bibbja bil-Malti.

Kien ukoll Kanoniku Onorarju tal-Kapitlu Kolleġġjali tal-Kolleġġjata Bażilika u Arċipretali ta' San Pietru u San Pawl tan-Nadur, Għawdex.

Fil-ħajja personali tiegħu, P. Pietru Pawl kien magħruf għall-ħajja sempliċi li kien jgħix.

Bniedem metodiku għall-aħħar, konkret u rejalista, kien magħruf għall-passiġġati twal, u għall-imħabba li kellu lejn in-Natura, li kien isejħilha l-'kattidral ta' Alla'!

Kien bniedem b'sense of humour fin, jirrispetta lil kulħadd u, fl-istess ħin, li qatt ma ħares lejn l-uċuh.

Kien jgħożż ħafna l-valuri tal-lejalta' u tas-sinċerita', tal-koerenza u tad-dedikazzjoni personali.

Għal diversi snin, hu kien iqaddes ta' kull filgħodu għand fl-Istitut ta' San Guzepp f'Ħaż-Żabbar, immexxi mis-Sorijiet Dumnikani.

Il-funeral ta' P.Pietru Pawl sar fil-Knisja tal-Lunzjata, il-Birgu, nhar il-Ħamis 24 ta' Marzu 2011.

Minbarra ħutu, qraba u ħbieb, attenda wkoll, għall-funeral , l-Isqof tad-Djoċesi ta' Għawdex, l-E.T. Mons. Mario Grech.

Mons. Arcisqof P. Pawl Cremona O.P., ħabib personali u li kien għex miegħu, għal diversi snin fl-istess kunvent, f'Ruma u fir-Rabat, Malta , li, imma ma setax ikun preżenti personalment minħabba indispozizzjoni, bagħat il-kondoljanzi u l-wegħda ta' tisħib fit-talb.


Marlee Matlin

Marlee Matlin

Marlee Beth Matlin (Morton Grove, 24 ta' Awissu 1965) hi attriċi ċinematografika u televiżiva truxa mill-Istati Uniti.

Twieldet fil-komunità tat-torox fl-Istati Uniti.

Studjat fil-"Gallaudet School for the Deaf", Gallaudet College u mbagħad fl-Università Gallaudet.

Ħadmet f'ħafna films u telefilms bil-Lingwa tas-Sinjali Amerikana.


Lingwa tas-Sinjali Ħawsija

Lingwa tas-Sinjali Ħawsija

Lingwa tas-Sinjali Hausa ("HausaSL", Hausa Sign Language) hija lingwa tas-sinjali mitkellma fil-Komunità Deaf fil Kano State (Niġerja).


Lingwa tas-Sinjali Tajlandiża

Lingwa tas-Sinjali Tajlandiża

Lingwa tas-Sinjali Thai (ThaiSL) hija lingwa tas-sinjali mitkellma fil-Komunità Deaf 300.000 fil Thailand.


Lingwa tas-Sinjali Awstraljana

Lingwa tas-Sinjali Awstraljana

Lingwa tas-Sinjali Awstraljana (AUSLAN) hija lingwa tas-sinjali mitkellma fil-Komunità Deaf 16.000 fil Awstralja.


Lingwa tas-Sinjali Daniża

Lingwa tas-Sinjali Daniża

Lingwa tas-Sinjali Daniż (Dansk TegnSprog, DTS) hija lingwa tas-sinjali mitkellma fil-Komunità Deaf 5.000 fil Danimarka.


Lingwa tas-Sinjali Olandiża

Lingwa tas-Sinjali Olandiża

Lingwa tas-Sinjali Olandiż (Nederlandse GebarenTaal, NGT) hija lingwa tas-sinjali mitkellma fil-Komunità Deaf 932.000 fil Pajjiżi l-Baxxi.


Robin Williams

Robin Williams

Robin McLaurin Williams (Illinois, Stati Uniti tal-Amerika, 21 ta' Lulju, 1951 – California, 11 ta' Awwissu, 2014) kien attur, "stand-up comedian", produttur tal-films, u xeneġġjatur Amerikan.

Huwa kiseb l-ewwel suċċess bil-karattru aljen Mork fis-serje televiżiva "Mork & Mindy" (1978–1982), il-bidu ta' karriera ta' suċċess bħala stand-up comedian u attur tal-films.

Il-karriera tiegħu ta' films tinkludi fost l-oħrajn: "Popeye" (1980) li nħadem Malta u kien il-film li tah l-ispinta fil-karriera ċinematografika tiegħu, "The World According to Garp" (1982), "Good Morning, Vietnam" (1987), "Dead Poets Society" (1989), "Awakenings" (1990), "The Fisher King" (1991), "Hook" (1991), "Aladdin" (1992), "Mrs. Doubtfire" (1993), "Jumanji" (1995), "The Birdcage" (1996), "Good Will Hunting" (1997), "Flubber" (1997), "Patch Adams" (1998), "Bicentennial Man" (1999), "Jakob the Liar" (1999), "Night at the Museum" (2006), "Insomnia" (2002), "Happy Feet" (2006), u "Happy Feet Two" (2011).

Deher ukoll fil-video "Don't Worry, Be Happy" ta' Bobby McFerrin.

Kien nominat għall-Oscars bħala l-aqwa attur tliet darbiet, u rebaħ l-Oscar għal Best Supporting Actor fil-film Good Will Hunting.

Rebaħ ukoll żewġ Emmy Awards, erba' Golden Globe Awards, żewġ Screen Actors Guild Awards u ħames Grammy Awards.

Ommu kienet Laura McLaurin, mudella mill-Mississippi, li bużnannuha kien is-senatur u gvernatur Anselm J. McLaurin.

Missieru, Robert Fitzgerald Williams, li miet fl-1987, kien senior executive mal-Ford Motor Company.

Trabba fil-Knisja Episkopali.

Kellu żewġ ħutu: Robert Todd Williams (1938–2007) u McLaurin Smith.

Sa minn età żgħira huwa kien ċajtier ħafna.

Kien jeċċella fl-iskola u għażluh bħala president tal-klassi.

Kien fit-tims tal-futbol u tar-wrestling tal-iskola.

Fil-middle school, Williams soffra bullying u kien ibiddel it-triq lejn id-dar biex jevita lil min kien jaqbad miegħu.

Biex ommu tagħti kasu kien jirrakkuntalha ċ-ċajt.

Williams kien iqatta' ħafna mill-ħin waħdu fid-dar kbira li kellhom, jilgħab bl-elfejn suldat tal-logħob li kellu.

"L-uniċi ħbieb li kelli meta kont tifel kienet l-immaġinazzjoni tiegħi," jgħid Williams.

Missier Williams ftit li xejn kien ikun id-dar, u meta kien ikun, Williams kien isibu "tal-biża'".

Ommu ukoll kienet taħdem, u kienet tħallih mas-sefturi li kienet timpjega.

Williams jgħdi li dan ħallieh b'biża' li jiġi abbandunat u b'kundizzjoni li hu sejħilha "Love Me Syndrome."

Meta ggradwa fl-1969, is-senior class ivvutawlu bħala "l-Iktar Wieħed li mhux se jirnexxi" u "l-Ikbar Ċajtier."

Williams studja x-xjenza politika fi Claremont McKenna College.

Williams kiseb borża ta' studju minn Juilliard School fi New York City.

F'Marin County għamel tliet snin jistudja t-teatru fil-College of Marin, fejn skont l-għalliem tad-drama James Dunn, it-talent ta' Williams ħareġ mill-ewwel meta għamel il-parti ta' Fagin f"'Oliver!".

Williams jgħid li kien tifel kwiet u l-ewwel darba li imita kien lil nanntu quddiem ommu.

Il-mistħija tiegħu beda jegħlibha meta daħal fid-drama fil-high school.

Fl-1973, Williams kien wieħed minn għoxrin student biss li ġie aċċettat f'Juilliard and u wieħed minn tnejn biss li ntgħażel minn John Houseman fl-Advanced Program tal-iskola ta' dik is-sena; l-ieħor kien Christopher Reeve.

Williams ħalla Juilliard fl-1976 wara li Houseman, qallu, "M'hemm xejn iktar x'nistgħu ngħallmuk.

Oħroġ u ibda aħdem."

Malta għandha rabta speċjali mal-karriera ta' Williams fiċ-ċinematografija.

Dan għax Williams ħadem il-parti ewlenija ta' Popeye fil-film li jġib l-istess isem, li nħadem fl-1980 f'Malta, proprjament f'Anchor Bay fil-Mellieħa.

Biex il-film seta' jinħadem anke nbena villaġġ li ngħata l-isem ta' Popeye u għadu hemm sal-lum, jattira dilettanti tal-films, turisti, kif ukoll jorganizza diversi attivitajiet matul is-sena.

Il-film Popeye jista' jitqies id-debutt ta' dan l-attur Amerikan.

Il-film Popeye intwera għall-ewwel darba fis-6 ta' Diċembru tal-1980 f'Los Angeles, Kalifornja.

Ir-reazzjonijiet għal dan il-film kienu diversi, iżda ddiżappunta fil-box office għax għalkemm id-dħul kien meqjus diċenti, ma laħaqx dak mistenni minn Paramount u Disney.

Il-kritiku tal-films Lino Cassar kien strumentali biex il-Villaġġ ta' Popeye għadu jitgawda sal-lum.

Dan għax wara li ntemm il-ġbid tal-film, is-sett kollu kellu jinqered iżda minflok kien tbajjad kollu griż u tħalla hemm.

Lino Cassar, li kien involut fil-Malta Film Facility ikkonvinċa lill-Prim Ministru Dom Mintoff, biex is-sett ma jinqeridx għax jista' jintuża bħala attrazzjoni u jservi ta' dħul għall-pajjiż.

Għal għaxar snin il-Villaġġ ta' Popeye kien irreklamat bħala attrazzjoni turistika mill-Malta Film Facility.

Kienu ġew ingaġġati 165 persuna biex jibnu s-sett fejn intużaw mat-tmien tunnellati ta' msiemer u 2,000 galluni ta' żebgħa.

Il-maġġoranza tal-ħaddiema kienu Maltin u Taljani u s-sett dam jinbena seba' xhur matul l-1979.

Inbnew 20 struttura tal-injam, b'ħafna minnhom għadhom eżistenti sal-lum.

Dwar il-film Popeye li nħadem f'Malta, il-kritiku tal-films Mario Azzopardi qal li għalkemm kien għadu fil-bidu tal-karriera tiegħu, Williams mill-ewwel wera x'potenzjal iħaddan meta ntgħażel jinterpreta l-parti prinċipali tal-film mid-direttur Robert Altman li kien rispettat immens u għalkemm m'għadux ħaj għadu jgawdi stima għolja.

Huwa qal ukoll li bis-saħħa ta' Williams, Malta tgawdi promozzjoni fost id-dilettanti tal-films u jservi ta' dħul ekonomiku u turistiku.

Martu, Susan Schneider qalet li tilfet lil żewġha u l-aqwa ħabib li kellha imma d-dinja tilfet wieħed mill-aqwa persuni u atturi.

L-attriċi Zelda Williams, bint Robin Williams tat l-aħħar tislima lil missiera pubblikament permezz ta' messaġġ fuq Twitter: "Inħobbok.

Se nimmisjak u se nipprova nibqa' inħares 'l fuq."

Mal-messaġġ kien hemm kwotazzjoni ta' Antoine De Saint-Expury.

L-aħħar messaġġ li kiteb Robin Williams fuq Twitter kien indirizzat lejn bintu biex jawguralha awguri f'għeluq sninha.

Il-President tal-Istati Uniti, Barack Obama għadda l-kondoljanzi lill-familja Williams u ddeskrivih bħala bniedem "li daħħakna u bikkiena.

It-talent bla qies tiegħu tah b'ġenerożità lil dawk li l-iktar kellhom bżonn."

Huwa miss b'idejh l-ispirtu uman filwaqt li bit-talent tiegħu għen lis-soċjetà Amerikana kollha mis-suldati li jinsabu stazzjonati barra mill-pajjiż sal-emarġinati fit-toroq.

Ben Affleck, li ħadem ma' Williams f'"Good Will Hunting" ikkummenta hekk: "Heartbroken.

Thanks chief - for your friendship and for what you gave the world.

Robin had a ton of love in him.

He personally did so much for so many people.

He made Matt and my dreams come true."

Matt Damon: "Robin brought so much joy into my life and I will carry that joy with me forever.

He was such a beautiful man.

I was lucky to know him and I will never, ever forget him."

Glenn Close, li ħadmet miegħu "The World According to Garp": "Robin was a world treasure.

As we mourn his tragic death, we must remember him for the great waves of laughter that he was able to [e]llicit from us, how his humor and insights -- though they came from a place of pain and uncertainty -- connected us and reminded us of how flawed and fragile ... how human we are ... how we are capable of moments of inspired transcendence and others of unspeakable despair.

Robin had it all. I am so deeply thankful that this dearly loved man graced this particular planet."

Il-kritiku tal-films Mario Azzopardi, iddeskrivieh bħala attur dixxiplinat u versatili u ddispjaċut bil-mod li bih miet wara li matul il-karriera tiegħu Williams dejjem ra kif iferraħ.

Azzopardi qal li Williams dejjem kien attur differenti minn oħrajn tradizzjonali, fis-sens li dejjem ipprova jaħdem komiċità li n-nies mhumiex jistennew.

Huwa qal ukoll li Williams għalkemm huwa magħruf l-iktar għall-kummiedja, huwa attur versatili u ħadem partijiet li mhux faċli wieħed jinterpretahom u dan joħroġ is-sens ta' dixxiplina li kien iħaddan dan l-attur.

Huwa jgħid li l-aħjar ta' Williams bħala attur ħareġ fil-film Mrs Doubtfire u fost episodji interessanti li jiftakar matul il-karriera tiegħu kienet meta mar għall-interview għall-Mork & Mindy u meta ntqal lilu biex ipoġġi, Williams poġġa rasu 'l isfel fuq is-siġġu.

Azzopardi qal li d-direttur għamel l-għażla minnufih u tenna li ltaqa' għall-ewwel darba ma' aljen.

Il-Malta Film Commission fi stqarrija wriet is-sogħba tagħha għall-mewt tal-attur Robin Williams li ddeksirivietu bħala attur leġġendarju.

Stqarret li l-films u x-xogħlijiet tiegħu se jibqgħu jservu ta' ispirazzjoni u jferrħu l-ġenerazzjonijiet futuri.

Fil-perjodu tal-Milied 2014 Williams se jerġa' jinterpreta l-parti ta' Teddy Roosevelt fil-film "Night at the Museum: Secret of the Tomb".

Il-produzzjoni ta' dan il-film spiċċat f'Mejju, iżda se jinħareġ għall-wiri fid-19 ta' Diċembru.

Xahar qabel se jkun qed jidher ukoll f'kummiedja relatata mal-Milied bl-isem ta' "Merry Friggin' Christmas".

Din il-kummiedja mistennija tibda tintwera fis-7 ta' Novembru.

Wara s-suċċess miksub bil-vuċi tiegħu f'"Aladdin", Williams reġa' uża l-vuċi tiegħu fil-parti ta' "Dennis The Dog" fil-film animat ta' "Absolutely Anything".

Dan mistennija jintwera matul is-sena d-dieħla.

Ir-raba' film huwa "Boulevard" li għalkemm iddebutta fit-Tribeca Film Festival iktar qabel matul din is-sena, għad irid jintwera fis-swali ċinemtografiċi.

Sadanittant Williams kien qiegħed jiltaqa' wkoll mal-kittieb David Berenbaum dwar sequel għall-film kummiedja li kisbitlu suċċess enormi fl-1993, Mrs Doubtfire.


Emmanuel Galea

Emmanuel Galea

L-Isqof Emmanuel Galea (Isla, 10 ta' Marzu 1891 – 21 ta' Awwissu 1974) kien Isqof Malti u Direttur tal-Istitut ta' Ġesù Nazzarenu fiż-Żejtun.

Huwa kien l-iżgħar fost ħames ulied ta' Ġużeppi Galea u Carmela mwielda Camilleri.

Kellu trobbija reliġjuża tajba ħafna.

Iż-żewġ ħutu l-oħra subien ukoll saru saċerdoti.

Ħa l-edukazzjoni fl-iskola primarja tal-Isla u wara fil-Liċeo.

Wara li ddeċieda li jsir saċerdot, fl-1909 daħal fis-Seminarju Maġġuri u fl-Universita' ta' Malta fejn iggradwa bil-Baċellerat fil-Letteratura fl-1913 u Duttur tat-Teoloġija fl-1916.

Wara li temm l-istudji tiegħu ġie ordnat saċerdot fit-18 ta' Diċembru 1915, flimkien ma' ħuħ, Dun Franġisk.

Hekk saru tliet aħwa qassisin, għax qabilhom kien diġà ordna ħuhom Salvu.

Kienet l-għaxqa tiegħu jgħallem il-Katekiżmu lit-tfal żgħar u lill-adulti.

Kien anke juża projector żgħira biex jgħallem aħjar.

Sentejn wara, fl-1917, nħatar Kanonku Teologu tal-Kolleġjata tal-Isla, fejn baqa' jservi sas-sena 1932 meta nħatar Kanonku tal-Katidral ta' Malta.

Fl-1921, l-Arċisqof Mawru Caruana bagħtu Ruma biex jistudja l-Liġi Kanonika minn fejn kiseb id-Dottorat mill-Università Gregorjana.

Meta rritorna Malta mill-istudji, Galea nħatar Prefett tal-Istudji u Professur tal-Letteratura Latina fis-Seminarju Arċiveskovili.

Fl-1930 nħatar Professur tal-Liġi Kanonika fl-Università ta' Malta, u fl-istess sena l-Arċisqof Caruana għażlu bħala Segretarju Ġenerali tiegħu u Difensur taż-Żwieġ fit-Tribunal Ekkleżjastiku.

Fl-1940 nħatar Vigarju Ġenerali.

Kien ukoll Assistent Ekkleżjastiku taż-Żgħażagħ u tas-sezzjoni tal-Gradwati tal-Azzjoni Kattolika.

Meta fl-istess sena miet f'daqqa Mons. Ġużeppi Depiro, Galea intalab mill-Isqof Caruana biex ikun Direttur tal-Istitut ta' Ġesù Nazzarenu fiż-Żejtun, kariga għal qalbu wisq u li baqa' jżomm sa mewtu, għax ħallietu jgħin lill-iktar persuni għal qalbu, it-tfal u l-foqra.

Fl-istess żmien kompla bil-missjoni tiegħu li jqarar kuljum fil-parroċċi tal-Isla, taż-Żejtun u ta' Ħal Tarxien, fejn ħuh Dun Salv kien kappillan.

Kien idur ħafna postijiet jipprietka u jieħu sehem attiv fil-Missjoni ż-Żgħira.

Nhar id-9 ta' Ġunju 1942, Monsinjur Galea kien nominat Isqof Titulari ta' Tralles u Awżiljarju tal-Isqof ta' Malta.

Fl-eqqel tat-Tieni Gwerra Dinjija, fil-5 ta' Lulju 1942 Galea kien ikkonsagrat Isqof fil-Katidral tal-Imdina.

Iċ-ċelebrazzjoni kienet mill-aktar sempliċi bil-Katidral imneżża' minn kull tiżjin u kwadri.

Kien waqt l-attakki mill-ajru (il-Luftwaffe blitz) li bomba kbira splodiet wara l-Katidral f'dak il-ħin.

In-nies kienet telgħet bi ħġarha għaċ-ċelebrazzjoni; min bil-mixi, min b'xi karozza, aktar tieqaf milli timxi, kulħadd bl-aħjar mod li sab.

Il-Konsagrazzjoni tmexxiet mill-Arċisqof Mawru Caruana, nofsu marid, assistit mill-Isqof Mikiel Gonzi u mill-Arċidjaknu tal-Katidral.

Wara l-quddiesa l-Isqof il-ġdid ħareġ fil-gallarija tal-Palazz biex isellem u jbierek il-folla kbira li nġabret hemm.

Il-Maltin kienu ħerqana li jkollhom isqof ġdid minħabba li l-Arċisqof Caruana kien kiber ħafna u ma kienx għadu jiflaħ.

Il-Gvern Ingliż kien ilu jinsisti mal-Vatikan biex l-Arċisqof Caruana jiġi mogħti għajnuna għat-tmexxija tal-poplu Malti.

Wara korrispondenza li ħadet fit-tul, l-Arċisqof Caruana ntalab il-parir tiegħu mill-Vatikan u hu mill-ewwel irrakkomanda lil Mons. Emanuel Galea bħala Awżiljarju tiegħu.

Il-Papa Piju XII kien innomina lil Mons. Galea bħala Isqof Awżiljarju għal Malta.

Għalkemm Mons. Galea ma xtaqx li jaċċetta din in-nomina għax bħala Isqof beża' li se jkun bogħod min-nies u għaliex ma ried bl-ebda mod itellef lill-Isqof Gonzi milli jsir Arċisqof ta' Malta wara Mons. Caruana imma għall-kelma tal-Arċisqof aċċetta.

L-Arċisqof Caruana innominah mill-ewwel Vigarju Ġenerali tad-Djoċesi u beda jaqdi l-ministeru tiegħu b'ħeġġa u entużjażmu ta' żagħżugħ kbir, dejjem b'imħabba, rispett u ubbidjenza liema bħalha lejn iż-żewġ Arċisqfijiet, l-ewwel Caruana u wara Gonzi.

Gonzi ikkonfermah bħala Vigarju Ġenerali ftit ġranet wara li sar Arċisqof ta' Malta.

Bħala Isqof, Monsinjur Galea ta l-kontribut validu tiegħu mhux biss għall-Knisja f'Malta iżda wkoll għall-Knisja Universali, speċjalment waqt il-Konċilju Vatikan II bejn l-1962 u l-1965.

Kien preżenti għal diversi mis-sessjonjiet tal-Konċilju u għamel l-interventi tiegħu fuq id-duttrina tal-kolleġjalità tal-Isqfijiet, l-attività missjunarja tal-Knisja, l-importanza tad-devozzjoni Marjana fil-formazzjoni saċerdotali, il-liberta' reliġjuża u l-Knisja fid-dinja tal-lum.

Kien iħobb idur il-parroċċi jamministra s-sagrament tal-Griżma tal-Isqof, jagħti l-pussess lill-kappillani, jieħu sehem fil-festi liturġiċi tal-parroċċa, u jagħmel l-eżerċizzji tar-Randan kull fejn mitlub.

Kien kittieb assidwu ta' artikli qosra li kien jużahom b'ħila biex iwassal it-tagħlim tal-Knisja.

Fl-1965, fil-50 sena tal-ordinazzjoni tiegħu, fuq rakkomandazzjoni tal-Arċisqof Gonzi, Papa Pawlu VI ħatar lill-Isqof Galea Assistent tat-Tron Papali.

Fl-1969, il-Konfederazzjoni tal-Kunsilli Ċiviċi tatù l-Midalja tad-Deheb għall-Mertu għall-atti bla qies temporali u spiritwali b'riżq il-poplu Malti.

L-Isqof Emanuel Galea kompla bl-attività pastorali sal-aħħar nifs ta' ħajtu.

Huwa miet fil-21 t'Awwissu 1974 wara marda qasira fl-età ta' 83 sena.

Il-korp tiegħu tqiegħed għall-qima tal-fidili fl-Istitut taż-Żejtun tant għal qalbu u kienu ħafna li ffurmaw kjuwijiet twal biex isellmulu għall-aħħar darba.

Il-funeral, li għalih attendew folol kbar u ħafna saċerdoti, tmexxa mill-Arċisqof Mikiel Gonzi fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann u ndifen fiċ-ċimiterju ta' San Girgor iż-Żejtun.

Wara ġie trasferit fl-Istitut li tant kien għal qalbu.

Monsinjur Galea kien bniedem ta' talb u devot kbir tal-Madonna.

Spiss kont tarah bil-kuruna tar-rużarju f'idejh.

Kuljum kien iqatta' ħin twil quddiem is-Sagrament Imqaddes.

Kemm bħala qassis u bħala isqof kien magħruf bħala "appostlu tal-Konfessjonarju".

Kien jinkoraġġixxi t-talb għall-qassisin u beda l-adorazzjoni bil-lejl darba f'xahar għall-qdusija tagħhom.

Min-natura tiegħu Galea kien bniedem riservat u qatt ma kien isemmi l-merti tiegħu, u ċirku żgħir ta' ħbieb kienu jafu tassew il-ġid li kien jagħmel.

Anke f'ħajtu Galea kien magħruf bħala bniedem qaddis.

Wara l-ħsara li sofriet l-Isla fl-Aħħar Gwerra huwa għex l-iktar iż-Żejtun fejn id-dar umli tiegħu dejjem kienet miftuħa għal min xtaq parir jew solliev.

L-omeliji tiegħu dejjem kienu mfittxa minn ħafna nies u ħafna kienu jiġu mill-bogħod biex jisimgħuh.

Kien hu fit-28 ta' Lulju 1962 li għamel l-omelija funebri ta' San Ġorġ Preca fil-Knisja ta' San Gejtanu l-Ħamrun.

"Għandi ħolma!" qal il-Monsinjur Emmanuel Galea lil neputih Pawlu Pavia.

Kien l-1945 u Malta kienet għadha kif għaddiet miż-żmien qalil tal-gwerra.

L-isqof kien mar joqgħod iż-Żejtun minħabba l-attakki kontinwi fuq l-Isla u matul dak iż-żmien huwa kien laħaq bħala direttur tal-Istitut tas-Sorijiet ta' Ġesù Nazzarenu.

Hemmhekk sab presepju b'pasturi li kienu jagħmlu movimenti żgħar permezz ta' spaga li t-tfal tal-istitut stess kienu jiġbdu minn taħt il-mejda.

Kien presepju ħelu imma l-isqof kien jitħasseb meta jara lit-tfal qed jagħmlu dak ix-xogħol.

Għalhekk huwa ddeċieda li jibni presepju ieħor, ħafna ikbar minn dak li kien hemm u fuq kollox kellu jkun l-ewwel presepju f'Malta li kellu jkun immekkanizzat bl-elettriku.

L-isqof stess xammar il-kmiem biex flimkien ma' neputih bena l-presepju bil-kartapesta u bil-kolla.

Imbagħad Pawlu ra kif għamel u bil-ftit affarijiet li kien hemm dak iż-żmien, huwa bena għadd ta' pasturi u b'mod inġenjuż irnexxielu jimmekkanizzahom kollha b'mutur wieħed!

Il-presepju nfetaħ għall-pubbliku għall-ewwel darba fil-Milied tal-1947.

Dakinhar kien inqala' pandimonju sħiħ!

In-nies ġiet minn kullimkien għax presepju bħal dak qatt ma kienet rat.

Sa kellha tiġi l-pulizija biex iżżomm il-kontroll tal-folla.

Forsi llum ftit jafu li dan huwa presepju daqshekk storiku.

Wara sittin sena taħt ir-responsabbiltà ta' Pawlu Pavia, illum dan il-presepju qed jiġi kkurat min-neputi tiegħu Joseph Pavia li matul din l-aħħar sena huwa għamel bosta xogħlijiet biex taha aktar ħajja lil dan il-presepju antik.

Fosthom huwa ħadem ukoll fuq kummentarju li f'ħames lingwi differenti jirrakkonta din il-ġrajja ħelwa tal-presepju.

Fuq l-ordni tal-Isqof Galea nnifsu, dan il-presepju nħadem biex jirrakkonta l-ħames misteri tal-ferħ.

B'hekk kull min iżuru, ma jarax biss il-grotta tal-Bambin imma jifhem ukoll l-istejjer tal-evanġelju li jirrakkuntaw dak li ġara qabel u wara t-twelid ta' Sidna Ġesù Kristu.

Dan il-presepju mekkaniku jinsab fl-Istitut tas-Sorijiet ta' Ġesù Nazzarenu fi Triq l-Isqof Emmanuel Galea, ż-Żejtun.

Dan kien l-editt tat-2 ta' Mejju 2003 li bih l-Arċisqof Ġużeppi Mercieca beda l-proċess għall-Beatifikazzjoni u Kanonizazzjoni tal-Qaddej ta' Alla Mons. Isqof Emmanuel Galea.

"Fid-Digriet dwar l-Uffiċċju Pastorali tal-Isqfijiet Christus Dominus tal-Konċilju Vatikan II jingħad li l-Isqfijiet 'imqegħdin mill-Ispirtu s-Santu, huma suċċessuri tal-Appostli bħala rgħajja ta' l-erwieħ u, flimkien mal-Papa u taħt l-awtorita' tiegħu, għandhom il-missjoni li jkomplu għal dejjem il-ħidma ta' Kristu, ragħaj etern.

Infatti Kristu ta lill-Appostli u lis-suċċessuri tagħhom l-ordni u s-setgħa li jgħallmu 'l-ġnus kollha, li jqaddsu lill-bnedmin fil-verita' u li jirgħuhom.

Għalhekk l-isqfijiet, bl-Ispirtu s-Santu li ngħatalhom, saru tabilħaqq għalliema tal-fidi, saċerdoti u rgħajja awtentiċi' (N. 2).

Il-Knisja f'Malta trodd ħajr lil Alla għaliex, speċjalment fl-aħħar seklu li għadu kemm intemm, kellha Isqfijiet li għexu l-vokazzjoni tagħhom ta' rgħajja tal-merħla ta' Kristu afdata f'idejhom f'dan l-ispirtu tal-Konċilju u kienu ta' ġid kbir spiritwali u materjali għas-soċjeta' Maltija.

Fost dawn l-Isqfijiet, l-Eċċellenza Tiegħu Monsinjur Isqof Emmanuel Galea, li għal aktar minn tletin sena kien Awżiljarju ta' din l-Arċidjoċesi, kien xempju ta' kif l-Isqof għandu jwettaq il-mandat li Alla afdalu.

Fis-skiet, bl-għerf u bil-ħajja qaddisa tiegħu, Monsinjur Galea kien mhux biss ta' għajnuna kbira għall-Arċisqof Mikiel Gonzi matul is-snin diffiċli tal-episkopat tiegħu, iżda kien ta sens ta' direzzjoni lill-parrokat, lis-saċerdoti u lil dawk kollha li b'xi mod jew ieħor kellhom kuntatt miegħu.

Kienet ukoll tispikka l-imħabba tiegħu lejn il-fqar u dawk li kienu fil-bżonn.

F'Malta, l-Isqof Galea kien magħruf minn kulħadd għall-qdusija tiegħu.

Kienet tispikka l-umiltà tiegħu.

Kien bniedem ta' talb, appostlu tal-konfessinarju u predikatur assidwu.

Kulħadd jiftakar l-artikli qosra, iżda mimlijin għerf, li kien jikteb regolarment fil-Leħen is-Sewwa.

Ma tistax tintesa l-għajnuna li, matul l-episkopat tiegħu, ta kemm lill-Arċisqof Caruana, u ferm aktar, kif ħafna minna jiftakru, lill-Arċisqof Mikiel Gonzi matul is-snin diffiċli tal-episkopat tiegħu.

Il-qdusija, l-għerf, il-prudenza u l-umilta' tiegħu servew ta' ġid mhux biss għall-Arċisqof Gonzi, iżda għall-Arċidjoċesi tagħna kollha.

Mitlubin mill-Postulatur tal-Kawża tal-Beatifikazzjoni u Kanonizzazzjoni tal-istess Isqof Monsinjur Emmanuel Galea biex jingħata bidu għal din il-kawża, skont in-Normi tal-Kongregazzjoni tal-Qaddisin, wara li kkonsultajna rwieħna mal-Eċċellenza Tiegħu l-Isqof ta' Għawdex, qed nippubblikaw dan l-Editt biex nitolbu lil kull min għandu xi kitba tal-Isqof Galea jgħaddiha fil-Kanċellerija tat-Tribunal Metropolitan fil-Kurja Arċiveskovili, Valletta.

B'kitba nifhmu mhux biss dik stampata iżda wkoll manuskritti, id-djarji, ittri u kull kitba oħra privata ta' dan il-Qaddej ta' Alla.

Dawk li jixtiequ li jżommu l-oriġinal jistgħu jippreżentaw kopja li, wara li tkun verifikata mal-oriġinal, tiġi awtentikata mill-Kanċellier tal-istess Tribunal."


Michael Frendo

Michael Frendo

Michael Frendo (il-Furjana, 1955) kien Speaker tal-Parlament Malti bejn l-2010 u l-2013, u Ministru fil-gvern Malti bejn l-1990 u l-1996, u bejn l-2004 u l-2008.

Fl-1977 iggradwa avukat mill-Università ta' Malta u kompla bl-istudji tiegħu fil-Liġi Ewropea fl-Università ta' Exeter (1978-79).

Kien Direttur tal-Istampa u l-Komunikazzjoni tal-Partit Nazzjonalista Malti u Direttur Editorjali tal-Istamperija Indipendenza tal-istess partit (1981-1985).

Huwa kien elett fil-Parlament Malti fl-1987 fejn serva għall-perijodu ta' 26 sena sal-2013.

Matul dan il-perjodu,huwa kellu diversi karigi parlamentari, fosthom, Viëi-President tal-Kumitat Parlamentari Konġunt bejn il-Parlament Malti u dak Ewropew, Ċermen tad-Delegazzjoni Parlamentari Maltija għall-Parlament Ewropew, membru tal-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa u President tal-Kumitat għall-Affarijiet Barranin u Ewropej tal-Kamra tad-Deputati ta' Malta.

Fl-2002 u 2003, huwa serva bħala membru tal-Konvenzjoni Ewropea fuq il-Futur tal-Ewropa bħala rappreżentant tal-Parlament ta' Malta.

Huwa serva wkoll bħala Segretarju Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Kultura u Protezzjoni tal-Konsumatur (1990-1992), Ministru għaż-żgħażagħ u l-Arti (1992-1994), Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloāija (1994-1996) fejn fl-1995 kien ukoll President tal-Eurocontrol, u Ministru għall-Affarijiet Barranin (2004-2008).

Minn April 2010 sa April 2013, huwa serva bħala l-iSpeaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti.


Edwin Grech

Edwin Grech

Edwin Grech (Ħal-Luqa, 27 ta' Settembru, 1928) huwa Professur tal-Ostetrija u l-Ġinekoloġija fl-Università ta' Malta.

Kien Ministru tas-Sigurtà Soċjali fil-Gvern Malti bejn l-1996 u l-1998.

Huwa missier Karin Grech.

Studja fl-Iskola Primarja tal-Ħamrun, fil-Kulleġġ ta' San Alwiġi u fl-Università ta' Malta, minn fejn iggradwa bħala spiżjar fl-1952 u bħala tabib fl-1955.

Huwa speċjalizza fir-Renju Unit, sar membru fir-Royal College of Obstetricians and Gynaecologists fl-1963 u ġie elett Fellow of the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists fl-1973.

Fl-1964 huwa inħatar lettur u konsulent fil-Makerere University Hospital tal-Uganda.

Waqt li kien l-Uganda, huwa kiseb Master's Degree in Surgery fl-1972.

Fl-1973, huwa nħatar Professur u Kap tad-Dipartiment tal-Ostetrija u l-Ġinekoloġija f'Lusaka, iż-Żambja.

Fl-1977, il-Professur Grech irritorna Malta u nħatar Professur u Direttur tad-Dipartiment tal-Ostetrija u l-Ġinekoloġija fl-Isptar San Luqa u fl-Università ta' Malta, karigi li żamm sal-1987.

Minbarra l-kontribut tiegħu għas-servizz tal-pazjenti fl-Iskola Medika, huwa introduċa metodi ġodda ta' tagħlim kemm teoretiku kif ukoll kliniku.

Huwa kien strumentali biex id-dipartimenti kliniċi kollha jkollhom għarfien mill-universitajiet u kunsilli mediċi barranin.

Ftit wara r-ritorn tiegħu f'Malta, meta kien qed jagħti s-servizz tiegħu fl-isptarijiet Maltin, huwa sofra t-telfa ta' bintu Karin, li nqatlet kawża ta' splużjoni li seħħet minn ittra bomba mibgħuta lilu d-dar.

Huwa serva bħala Dekan fil-Bord tal-Fakultà tal-Mediċina u l-Kirurġija għal għaxar snin u membru tas-Senat u l-Kunsill tal-Università ta' Malta (1979-1987).

Huwa rtira mis-servizz pubbliku fl-1991.

Huwa serva wkoll bħala konsulent dwar saħħet l-omm u t-tfal fl-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) u bħala Direttur taċ-Ċentru Kollaborattiv għar-Riċerka Klinika fir-Reproduzzjoni Umana tal-ODS.

Fl-1992 il-Professur Grech ġie elett fil-Parlament mal-Partit Laburista.

Huwa serva bħala Ministru għas-Sigurtà Soċjali (1996-1998).

Il-Mexxej tal-Partit Laburista, Allfred Sant, kien innominah għall-kariga ta' President tar-Repubblika imma l-Gvern ma kienx aċċetta.


Charles J. Scicluna

Charles J. Scicluna

L-Isqof Charles Jude Scicluna (Toronto, il-Kanada, 15 ta' Mejju 1959) huwa l-Arċisqof ta' Malta u membru fil-Kongregazzjoni għad-Duttrina tal-Fidi.

Huwa nħatar Arċisqof ta' Malta minn Papa Franġisku fis-27 ta' Frar 2015.

Bin Emanuel u Maria Carmela mwielda Falzon, Charles Jude wasal mal-familja tiegħu Malta fl-1960 u għal diversi snin kien joqgħod Ħal Qormi sakemm mar joqgħod Ħal Lija fl-1976.

Ħa l-edukazzjoni tiegħu fl-Iskola Primarja San Sebastjan, Ħal Qormi, fl-Iskola Teknika San Ġużepp, Raħal Ġdid u fil-Kulleġġ Saint Edward's, fil-Kottonera.

Daħal għal kors tal-liġi fl-Università ta' Malta fl-1976 u iggradwa avukat fl-1984.

Wara l-formazzjoni meħtieġa fis-Seminarju Maġġuri u l-Liċenzjat fit-Teoloġija Pastorali mill-Fakultà tat-Teoloġija, Tal-Virtù, ġie ordnat saċerdot mill-Arċisqof ta' Malta, Mons. Ġużeppi Mercieca, fil-11 ta' Lulju 1986.

Fl-istess sena Mons. Scicluna ntbagħat jistudja id-Dritt Kanoniku ġewwa l-Pontificia Università Gregoriana, f'Ruma u kiseb id-Dottorat fid-Dritt Kanoniku bi speċjalizazzjoni fil-Ġurisprudenza fl-1991.

Wara l-istudji f'Ruma Mons Scicluna ħadem fuq it-Tribunal Metropolitan ta' Malta bhala Difensur taż-Żwieg u kien ukoll lecturer fit-Teoloġija Pastorali u fid-Dritt Kanoniku fl-Università ta' Malta.

Wettaq ħidma pastorali fil-parroċċi ta' Ħ'Attard, San Girgor, Sliema, u fl-Iklin, Lija.

Kien Viċi-Rettur tas-Seminarju Maġġuri bejn l-1994 u l-1995.

Fl-1995 ġie msejjaħ biex jaħdem fil-Vatikan fuq it-Tribunal Suprem tas-Sinjatura Apostolika bħala Promotur tal-Ġustizzja Sostitut.

Fl-1996 ġie nominat Postulatur fil-kawza tal-beatifikazzjoni u tal-kanonizzazjoni ta' Dun Ġorġ Preca.

F'Ottubru 2002 Mons. Scicluna inħatar Promotur tal-Gustizzja fil-Kongregazzjoni tad-Duttrina tal-Fidi bil-mandat li jinvestiga u jkun prosekutur fuq il-każi l-iżjed gravi riżervati lill-Kongregazzjoni.

Vjaġġa ħafna biex jagħti seminars dwar il-protezzjoni tal-minuri f'diversi komunitajiet lokali fl-Ewropa, fl-Asja, fl-Afrika, fl-Amerika u fl-Awstralja.

Mons. Scicluna kien lecturer fil-proċedura penali fil-Pontificia Università Gregoriana u kien jgħin bħala kappillan tas-Sorijiet ta' Santa Briġida (Piazza Farenese, Ruma) u bħala konfessur fil-Venerabbli Kulleġġ Ingliż.

Fl-24 ta' Novembru 2012 huwa kien ikkonsagrat Isqof mill-Arċisqof Pawlu Cremona.

Huwa Isqof Titulari ta' Leone, u Isqof Awżiljarju ta' Pawlu Cremona.

Sitt ijiem wara huwa ntgħażel mill-Vatikan biex jagħmel ħames snin oħra fil-Kongregazzjoni għad-Duttrina tal-Fidi.

F'April 2014 tqabbad mill-Vatikan biex jiġbor ix-xhieda tal-kleru f'allegati abbużi li saru fid-djoċesi Skoċċiża ta' St Andrews and Edinburgh.

Fit-18 ta' Ottubru 2014, inħatar Amministratur Appostoliku minn Papa Franġisku, responsabbli mit-tmexxija tal-Arċidjocesi sakemm jinħatar Arċisqof ġdid wara r-riżenja ta' Mons. Pawlu Cremona.

F'Jannar 2015, inħatar President ta' Kulleġġ Speċjali fi ħdan il-Vatikan li se jistudja l-appelli dwar offiżi serji minn reliġjużi.

Il-Kulleġġ immexxi mill-Isqof Scicluna se jkollu erba' Kardinali u żewġ Isqfijiet bħala membri, li se jistudjaw l-appelli imressqa quddiem il-Kongregazzjoni għad-Duttrina tal-Fidi.

Huwa għamel l-Ingress solenni tiegħu fil-Katidral tal-Imdina fil-21 ta' Marzu 2015.

L-Isqof Scicluna jidher spiss fuq it-televiżjoni Maltija u xi drabi anke dik barranija u għandu blogg.

B'differenza miż-żewġ predeċessuri tiegħu, huwa jesprimi ruħu fuq diversi temi.

Fir-Referendum tal-Kaċċa tal-2015 huwa esprima l-fehma tiegħu kontra l-kaċċa fir-rebbiegħa.

Fil-kwistjoni tal-Iskema proposta mill-Gvern fejn barranin jixtru ċ-ċittadinanza huwa wera wkoll in-nuqqas ta' qbil tiegħu.


Owen Bonnici

Owen Bonnici

Owen Bonnici huwa l-Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali fil-Gvern Malti.

Huwa ggradwa B.A. fl-Istudji Legali u Ewropej (2001) u b'Dottorat fil-Liġi (2004) mill-Universita' ta' Malta.

Kiseb ukoll diploma fil-Ġurisprudenza Kanonika (2005) mit-Tribunal Ekkleżjastiku Metropolitan.

Huwa Teaching Associate fi ħdan il-Fakulta' tal-Liġi tal-Universita' ta' Malta.

Serva fuq il-Kunsill Lokali ta' Marsaskala f'isem il-Partit Laburista għal hames snin, l-ewwel bhala Kunsillier u mbaghad bhala Vici-Sindku.

Serva wkoll bhala membru fuq l-Ezekuttiv Nazzjonali tal-Partit.

Ippartecipa f'diversi konferenzi u seminars f'livell Ewropew, partikolarment fuq kwistjonijiet tal-Kultura u l-Ambjent.

Kien elett, fl-eta' ta' 23 sena, mill-Konferenza Generali tal-Partit Laburista sabiex jikkontesta l-ewwel elezzjonijiet ghall-Parlament Ewropew hekk kif Malta dahlet fl-Unjoni Ewropea imma ma kienx elett.

Kien elett fil-Parlament ghall-ewwel darba fl-2008 mit-tielet distrett elettorali.

Wara li serva bhala Kelliem tal-Oppozizzjoni ghaz-Zghazagh u l-Kultura u mbaghad ghall-Edukazzjon Oghla, Universita' u Ricerka wkoll, huwa kien elett fl-Elezzjonijiet Ġenerali 2013.

Il-Prim Ministru Joseph Muscat appuntah Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Ġustizzja, sakemm sena wara ħatru Ministru.

Huwa reġa' ġie kkonfermat f'din il-kariga fl-2017.

Huwa għandu interess fil-letteratura u l-arti, il-muzika u l-isport.

Huwa kiteb ukoll materjal letterarju fil-lingwa Maltija u huwa kontributur regoli f'diversi gurnali.

Huwa għandu tifla.


2015

Is-sena 2015 kienet iddikjarata mill-Ġnus Magħquda bħala s-Sena Internazzjonali tad-Dawl, u s-Sena Internazzjonali tal-Ħamrija.

F'dan ix-xahar mietu:

F'dan ix-xahar mietu:

F'dan ix-xahar mietu:

F'dan ix-xahar mietu:

F'dan ix-xahar mietu:

F'dan ix-xahar mietu:

F'dan ix-xahar mietu:

F'dan ix-xahar mietu:

F'dan ix-xahar mietu:

F'dan ix-xahar mietu:

F'dan ix-xahar mietu:

Frar:

Marzu:

Marzu

Lulju Awwissu

Jannar:

Marzu:

Awwissu:

Jannar:

Marzu:

April:

Jannar:

Frar:

26: Twieled Claude Adrien Helvétius, filosfu Franċiż.

Jannar:

Frar:

Marzu:

April:

Mejju: Ġunju: Lulju: Awwissu Settembru:

L-Awstrija, il-Prussja u r-Russja jiffirmaw Alleanza Qaddisa biex iżommu l-istatus quo fl-Ewropa.

Jannar:

Frar:

Marzu - Ottubru: Il-Kastig tal-Ġurati fil-Palestina

April:

Mejju:

Ġunju:

Lulju:

Awwissu:

Ottubru:

Joħroġ fil-Ġermanja r-rumanz ta' Franz Kafka, "Il-Metamorfożi" ("Die Verwandlung")

Novembru:

Diċembru:

Jannar

Frar

Marzu

April

Mejju

Ġunju

Lulju

Awwissu

Settembru

Ottubru

Novembru

Diċembru


Bochotnica

Bochotnica

Bochotnica (aqra: IPA [bɔxɔtˈnit͡sa]) huwa villaġġ fil-Lbiċ tal-Polonja, li jinsab bejn Puławy u Lublin, fuq ix-xmara Bystra.

Skond statistika maħruġa fl-2010, kien hemm 1.500 abitant jgħixu f'dan il-villaġġ.


Stat Iżlamiku

Stat Iżlamiku

L-Istat Iżlamiku, li qabel kien magħruf ukoll bħala l-Istat Iżlamiku tal-Iraq u l-Lvant, hu grupp ta' terroristi fit-territorju tal-Iraq, is-Sirja, il-Libja u n-Niġerja.

Hu magħruf l-iktar bl-abbrevjazzjoni ISIS (mill-Ingliż "Islamic State of Iraq and ash-Sham", jew inkella IS, ISIL jew Daesh

L-istat kien awtoproklamat bħala kaliffat u jallega awtorità reliġjuża fuq il-Musulmani kollha madwar id-dinja, filwaqt li jaspira biex iġib ħafna mir-reġjuni abitati mill-Musulmani taħt il-kontroll politiku tiegħu, li jibda bit-territorju fir-reġjun tal-Lvant li jinkludi l-Ġordan, l-Iżrael, il-Palestina, il-Libanu, Ċipru u parti mit-Turkija.

Il-grupp hu kkunsidrat bħala grupp ta' terroristi min-Nazzjonijiet Uniti, kif ukoll mill-Iżrael, il-Filippini, l-Istati Uniti, ir-Renju Unit, l-Awstralja, il-Kanada, l-Indoneżja u l-Għarabja Sawdita.

L-Istat Iżlamiku oriġina bħala "Jama'at al-Tawhid wal-Jihad" fl-1999, li kien il-prekursur tat-"Tanzim Qaidat al-Jihad fi Bilad al-Rafidayn", li hu magħruf ukoll bħala l-Al-Qaeda fl-Iraq.

Il-grupp kien magħruf bħala "Stat Iżlamiku tal-Iraq" mill-2006 sal-2013, u mbagħad wara biddel ismu fi "Stat Iżlamiku tal-Iraq u l-Lvant" jew "Stat Iżlamiku tal-Iraq u s-Sirja".

Fid-29 ta' Ġunju 2014 il-grupp biddel ismu fi "Stat Iżlamiku" u ddikjara lilu nnifsu bħala kaliffat taħt il-Kaliff Ibrahim.

Fit-13 ta' Novembru 2014, l-ISIS ħareġ dikjarazzjoni li se jespandi f'pajjiżi ġodda, il-Libja, l-Eġittu, l-Alġerija, l-Għarabja Sawdita u l-Jemen.

F'Marzu tal-2015, il-gruppi militanti Boko Haram u l-Moviment Iżlamiku tal-Użbekistan saru parti mill-ISIS.

Illum, l-ISIS għandu kontroll ta' partijiet kbar mill-Iraq u s-Sirja, diversi bliet fil-Libja u n-Niġerja.

Il-grupp għandu preżenza jew għamel attakki wkoll fl-Afganistan, l-Alġerija, Benin, iċ-Ċad, l-Eġittu, l-Filippini, l-Ġordan, l-Għarabja Sawdita, l-Indoneżja, l-Iran, il-Jemen, il-Kamerun, il-Libanu, il-Maldivi, in-Niġer, il-Pakistan, il-Palestina, it-Tuneżija, it-Turkija, kif ukoll fl-Ewropa.