Daniel Sturridge

Daniel Sturridge

Daniel Sturridge huwa futboler Ingliż.

Fil-karriera tiegħu lagħab ma' Manchester City, Chelsea, Bolton Wanderers, Liverpool, West Bromwich Albion u Trabzonspor.


Gerry Zammit

Gerry Zammit

Gerry Zammit (1 ta' Awwissu, 1930 - 6 ta' Lulju 1961) kien figura prominenti fil-moviment Laburista tas-snin 50 u ħadem spalla ma' spalla mal-mexxejja tal-Partit Laburista fil-ġlieda għall-ħelsien ta' Malta.

Kien fundatur u l-ewwel Segretarju taż-Żgħażagħ tal-Partit Laburista u aktar tard Segretarju tat-Taqsima Gvern tal-GWU.

Kien wieħed minn dawk li mexxew l-istrajk nazzjonali ta' April 1958.

Ta' dan serva sentenza ta' ħabs ftit qabel ma kellu jmur jistudja Oxford biex iħejji għal attività ikbar b'riżq pajjiżu.Kien għadu Oxford meta l-marda tal-kanċer qatlitu ħesrem fl-1961 fl-età ta' 30 sena ftit qabel ma miet ukoll il-ħabib kbir tiegħu Ġużè Ellul Mercer.

Gerry kien persuna ġeneruża u tip intellettwali li jaqra ħafna u dejjem bil-gazzetti jew kotba taħt dirgħajh.

Oħtu Ġuża tiddeskrivih bħala bravu ħafna iżda ta' ftit kliem u fl-età ta' disa' snin ġie l-ewwel fl-eżami tal-Liċeo.

Ġorġ Agius, ħabib ta' Gerry, li aktar tard sar Segretarju Ġenerali tal-GWU, jiddeskrivih bħala bniedem mill-iktar simpatiku u leali li kull fejn kien dejjem impressjona bil-mod kif janalizza sitwazzjoni.

Il-veteran Laburista Anton Cassar jgħid li Gerry kien wieħed mill-avangwardja tal-partit u fost l-aktar motivati fl-ideali tax-xellug.

F'dawk is-snin, Gerry Zammit kien jissemma bħala 'rising star' tal-Partit Laburista flimkien ma' nies bħal Patrick Holland u Joe Micallef Stafrace u aktar tard Lorry Sant u Lino Spiteri, kollha żgħażagħ prominenti li bdew jitgħabbew b'responsabbiltajiet kbar fi ħdan il-Moviment Laburista.

Lino Spiteri jiddeskrivi l-'aura' madwar Gerry u jgħid li kien jimpressjona lil Mintoff bl-argumenti tiegħu.

Richard Matrenza, li bħal Gerry studja f'Ruskin College, kien ukoll Segretarju tat-Taqsima Gvern tal-GWU jiddeskrivi lil Gerry bħala żagħżugħ imħejji għat-tmexxija tal-moviment.

Lino Cassar, li jfisser lil Gerry bħala soċjalist pur, kien sar jafu meta kienu jistampaw il-gazzetta Is-Sebħ f'Mayfair House.

Aktar tard, kien mar iżuru l-isptar l-Ingilterra f'Diċembru 1960.

J. G. Vassallo, li wara l-isplit kien laħaq Segretarju tal-Partit ta' Boffa, jiddeskrivih bħala 'fire brand' u agitatur li kien jifforma parti mill-'core group' ta' Mintoff.

Effie Mifsud, li fis-snin 60 kien uffiċjal tal-partit ta' Toni Pellegrini, jgħid li titkellem ma' min titkellem, kulħadd jgħidlek li Gerry kien stilla.

Gerry Zammit beda l-ħidma tiegħu mal-Partit Laburista ftit wara li sar l-'isplit' tal-Partit fl-1949.

Mintoff kien ħa t-tmexxija tal-Partit filwaqt li l-ex-mexxej, it-tabib Pawlu Boffa, waqqaf partit ieħor tal-ħaddiema.

Gerry kellu biss 19 il-sena u kien apprentist fit-tarzna.

Kien f'dawk il-ġranet li ntefa' b'saħħa f'ħidma fi ħdan il-Partit.

F'temp ta' ftit xhur kellu sehem ewlieni fit-twaqqif tal-Kumitat tal-Partit Laburista fil-Gżira, kif ukoll fit-twaqqif ta' l-Għaqda taż-Żgħażagħ tal-Partit magħrufa bħala l-Labour League of Youth.

Gerry beda jfittex Laburisti mill-Gżira li kienu jaħdmu fid-Dockyard biex jingħaqdu miegħu bil-ħsieb li jitwaqqaf l-ewwel Kumitat Laburista fil-Gżira.

L-ewwel laqgħa ġenerali tal-lokal saret nhar it-2 ta' Novembru 1949 u Gerry inħatar l-ewwel segretarju.

J.M. Baldacchino, li kien l-ewwel assistent segretarju u aktar tard sar segretarju flok Gerry, jirrakkonta kemm Gerry kien serju f'xogħlu, tal-punt u tip li jimpenja ruħu bil-kbir u li bil-ħidma tiegħu poġġa lill-kumitat tal-Gżira fuq sisien sodi.

Skont il-minuti tal-Eżekuttiv Nazzjonali tal-partit tat-3 ta' Ottubru 1950, Gerry Zammit bagħat ittra li fiha ppropona għaqda taż-żgħażagħ fil-partit.

Dom Mintoff irrisponda billi ħatar kummissjoni ta' tlieta minn nies biex iħejju pjan għat-twaqqif ta' l-għaqda.

Din kienet tinkludi s-Segretarju Ġenerali tal-Partit, Joe Attard Kingswell.

L-Eżekuttiv tas-6 ta' Novembru 1950 iddeċieda favur il-proposta u ġiet imsejħa laqgħa għaż-żgħażagħ Laburisti fl-14 ta' Jannar, 1951 fil-Belt.

Il-laqgħa, li fiha kien approvat l-istatut ta' l-għaqda, kienet indirizzata mid-Deputat Mexxej tal-Partit, l-Avukat Joe Flores, li kien tefa' għajnejh fuq Gerry u kien jinkoraggih ħafna.

Iċ-chairman tal-laqgħa kien Danny Cremona.

Din il-laqgħa kienet irrapportata bi prominenza fil-gazzetta Is-Sebħ tat-18 ta' Jannar li fiha wkoll deher avviż iffirmat minn Gerry Zammit fejn appella biex il-membri jibagħtu nominazzjonijiet għall-karigi uffiċjali ta' l-għaqda.

Il-laqgħa tkompliet fit-28 ta' Jannar b'diskors ta' Mintoff, li spjega kif mill-għaqda taż-żgħażagħ ried jinbena l-pedament sod biex il-Partit Laburista jissaħħaħ fil-ġlieda għall-ħelsien mill-kolonjalizmu.

Gerry inħatar l-ewwel segretarju ta' l-għaqda.

Aktar tard, Gerry Zammit serva wkoll fuq l-eżekuttiv tal-Partit Laburista sakemm fl-1953 iddeċieda li jmur jaħdem għal numru ta' snin l-Ingilterra.

Baqa' l-Ingilterra sa 1957.

Ħadem ukoll għal perjodu twil imbarkat fuq il-merkantili bil-ħsieb li jevita l-lieva.

F'dak il-perjodu, Gerry ivvjaġġa ħafna madwar id-dinja, inkluż fl-Asja u l-Awstralja.

Yvonne Micallef Stafrace, l-ewwel mara impjegata mal-GWU, issemmi kif Gerry kien iħobb jirrakkonta stejjer dwar il-vjaġġi li kien jagħmel, b'mod partikolari l-mod kif kien jimpressjonah il-faqar li kien jiltaqa' miegħu f'ċertu pajjiżi Asjatici.

Fl-1957, fuq insistenza tal-mexxejja tal-moviment Laburista, Gerry ġie lura Malta u għamel sena fil-kariga ta' Segretarju ta' Taqsima fil-GWU sakemm f'Settembru 1958 mar jistudja Oxford.

Mill-Ingilterra baqa' jgħin xorta waħda lill-partit u kien jirrappreżenta lill-Partit Laburista f'numru ta' laqgħat internazzjonali.

L-iktar waħda prominenti kienet f'Marzu tas-sena 1960 meta Gerry kien ingħaqad mad-delegazzjoni tal-Partit Laburista fil-famuża 'Goodwill Mission' li mexxa Dom Mintoff fil-Lvant Nofsani qabel ma attendew il-Kunsill ta' l-Internazzjonali Soċjalista fl-Iżrael.

Ma' Gerry u Mintoff kienu marru Anton Buttigieg u Ġużè Cassar.

Gerry Zammit sar Segretarju tat-Taqsima tal-Gvern tal-GWU f'Settembru 1957 flok J. C. Saliba.

Għalkemm dam biss sena f'din il-kariga laħaq għamel impatt qawwi fuq il-ħidma tat-taqsima.

Il-minuti tal-Kunsill tal-GWU ta' dik is-sena jagħtu indikazzjoni ċara tad-dedikazzjoni li kellu Gerry għax-xogħol ta' l-Union.

Kien ikun fil-qalba ta' ħafna mill-inizjattivi li kienu jittieħdu.

Matul dik is-sena Gerry kien ħa sehem prominenti fl-istrajk nazzjonali organizzat mill-GWU f'April 1958.

Alfred Sant fil-ktieb tiegħu '28 ta'April 1958 – il-Ħobż u l-Ħelsien' jispjega fid-dettal l-isfond tal-ġrajja.

Il-protesta kontra l-Gvern Ingliż saret għax l-Ingliżi naqsu milli jonoraw l-obbligazzjonijiet tagħhom.

Il-ktieb ta' Sant jikkonkludi li t-triq lejn il-ħelsien u n-newtralità kellha l-bidu tagħha fil-ġrajja tat-28 ta' April.

Gerry kien wera kuraġġ u inizjattiva kbira dak in-nhar u flimkien ma' uffiċjali oħrajn ta' l-union serva sentenza ta' ħabs fuq akkuża ta' intimidazzjoni.

Id-dettalji tal-proċeduri fil-qorti kontra Gerry u sħabu huma dokumentati fil-ktieb ta' Alfred Sant.

Meta ħareġ mill-ħabs fid-19 ta'Lulju, il-gazzetta The Torch ġabet rapport prominenti fil-faċċata tagħha b'ritratt ta' Gerry imdawwar bl-uffiċjali ta' l-Union, inkluż is-Segretarju Ġenerali Reggie Miller.

It-titlu tar-rapport kien jgħid Last of the "Terrorists" b'referenza għall-mod kif l-Ingliżi kienu jirreferu għal dawk il-Maltin qalbiena li organizzaw l-istrajk nazzjonali.

J.C. Saliba jaħseb li Gerry kien jilħaq Segretarju Ġenerali ta' l-Union kieku spiċċa l-istudju l-Ingilterra, għax il-membri tal-Kunsill tal-GWU kellhom fiduċja kbira fih.

Ftit wara li beda l-istudju f'Ruskin College Oxford, Gerry iltaqa' ma' Ann Johnson, li kienet studenta Ingliża tistudja fl-istess kulleġġ.

Kienu jistudjaw flimkien u jattendu diversi attivitajiet ta' l-Università.

Ma damux ma saru ħbieb kbar u iktar tard inseparabbli.

Iżżewġu Oxford fl-1960, meta diġà kienu bdew jidhru s-sinjali tal-mard f'Gerry u baqgħet iżżomm kunjomu sal-lum.

Ann Zammit illum tgħix Franza, u għamlet karriera bħala ekonomista fil-qafas tal-Gnus Magħquda.

Fis-snin 70 ħadmet bħala konsulenta ekonomika mal-Gvern Malti.

Ann għandha memorji ċari ħafna tas-sofferenzi li ġarrab Gerry fl-aħħar xhur ta' ħajtu.

Tirrakkonta kif, minkejja l-ugiegh, Gerry baqa' juri kuraġġ kbir fl-istudju tiegħu.

Wara li lestew id-diploma f'Ruskin College, Gerry beda kors ta' studju ieħor f'Wadham College, Oxford.

Iżda wara l-ewwel xahrejn, inħakem mill-marda tal-kanċer u baqa' jistudja mid-dar u mill-isptar.

Kien imur jarah kull ġimgħa l-ħabib tiegħu Frans Massa, li kien jgħix Londra u kien l-unika persuna apparti Ann li kien jaf bil-marda fatali li kien qiegħed iġarrab.

F'Marzu 1961, tliet xhur qabel miet, Gerry żar Malta għall-aħħar darba flimkien ma' Ann.

Kienu alloġġjati fil-villa tal-Perit Dom Mintoff, li miegħu Gerry kien jikkorrispondi regolari minn Oxford.

Minn ftit wara li sar l-'isplit' tal-Partit Laburista fl-1949, Gerry kien rebaħ il-fiduċja u l-kunfidenza ta' Mintoff u baqa' jgħinu fil-ħidma tal-Partit sa l-aħħar.

Wara ftit ġranet biss li kienu Malta, Gerry ħassu ħażin fir-residenza ta' Mintoff u kien ordnat mit-tabib tiegħu biex jirritorna lura l-Ingilterra immedjatament biex jingħata mediċina speċjali.

Dak kellu jkun l-aħħar vjaġġ ta' Gerry.

Kienet Ann Zammit li ġabet l-aħbar tal-mewt tiegħu li seħħet il-Ħamis, 6 ta' Lulju.

L-aħbar ħasdet bil-kbir lill-Partit Laburista u lill-GWU.

Ħasdet iktar lill-familjari tiegħu, li sa dak in-nhar kienu għadhom ma jafux bil-gravità tal-marda li kellu.

Kien Gerry stess li ma xtaqhomx ikunu jafu biex ma jinkwetawx.

Ann baqgħet Malta matul dak is-sajf alloġġjata fir-residenza ta' Mintoff.

Għal Mintoff, it-telfa ta' Gerry kienet waħda mill-akbar għafsiet ta' qalb li ġarrab f'ħajtu.

Il-mewt ta' Gerry saret fi żmien meta r-relazzjonijiet bejn il-partit u l-knisja kienu ħżiena ħafna.

F'dik is-sena l-eżekuttiv kollu tal-partit ingħata l-interdett u Gerry innifsu, skond Ann, kien mhedded bl-istess interdett anke fuq is-sodda tal-mewt.

Sa l-aħħar Gerry baqa' ma ċediex il-prinċipji Laburisti tiegħu.

Hu kien iddeċieda li wara mewtu, ġismu jintuża għar-riċerka medika li għal dak iż-żmien kienet ħaġa radikali u kontroversjali.

Din ir-riċerka damet sejra tmien xhur sa April tas-sena 1962.

Ann tirrakkonta li sabuha diffiċli biex Gerry jindifen kif xieraq f'Malta u għalhekk ittieħdet deċiżjoni li jindifen l-Ingilterra.

Bħal James Dean, l-artist li kien jammira u li ħadem il-film 'Rebel without a cause', Gerry kien karizmatiku u spikka kemm għax kien bniedem kapaċi, kif ukoll għax kellu ħajja qasira.

Gerry Zammit ukoll hu simbolu ribelluż li kien ta' ispirazzjoni għal ħafna nies li ġew warajh.

Il-memorja ta' Gerry Zammit jixraq li tingħata qima minn kull min jgħożż il-valuri tal-ħelsien li għalihom tant iġġieled b'dedikazzjoni.


Santa Marija

Santa Marija

Id-devozzjoni lejn it-tlugh is-sema ta' Marija Santissima hija wahda li ghandha għeruq sodi u antiki f'Malta.

L-istorja kompliet sawret avvenimenti mall-festi tal-Madonna li komplit ziedet id-devozzjoni lejn omm Alla.

Dan narawh fit-tmienja ta' Settembru meta intrebah l-assedju l-kbir u fl-istess data naraw l-Italja cedit fit-tieni gwerra u ghalhekk kien ifisser li l-gwerra kienet spiccat ghall-Malta.

Matul it-tieni gwerra kelna avveniment iehor li intrabat mad-devozzjoni li l-Maltin ghandhom ghall-Madonna.

Dan kien meta fil-hmistax ta' Awissu kien dahal il-Konvoj ta' Santa Marija li kien ifisser is-salvazzjoni tal-Maltin.

Meta inharsu lejn l-istorja naraw li skond it-tradizzjoni d-devozzjoni lejn il-Madonna bdiet sahansitra mall-migja ta' San Pawl fostna meta San Luqa li kien qieghed jivjagga ma' San Pawl kien nafragat mieghu fuq Malta.

Jinghad li San Luqa li kien pittur kien pitter pittura tal-Madonna bil-Bambina li llum skond it-tradizzjoni tinsab fis-santwarju tal-Mellieha.

Ghalkemm ma jezistux dokumenti li jikkonfermaw dan bill-miktub xorta din hija tradizzjoni qadima hafna li baqghet tigi tramandata minn generazzjoni ghall-ohra.

Din id-devozzjoni tidher li kompliet tifjorixxi meta naraw li fost l-eqdem knejjes li nafu bihom f'pajjizna nsibu bosta minnhom iddedikati lill-Madonna bhall-Knisja tal-Lunzjata ta' Hal Millieri, Santa Marija ta' Hal Xluqq u ohrajn li kienu digà jezistu fil-Medjuevu.

Meta nharsu lejn il-parrocci naraw li fost il-parrocci l-iktar qodma nsibu l-parrocca ta' Santa Marija ta' Bir Miftuh u ta' Santa Marija ta' Ghawdex insibu ukoll, it-twelid tal-Madonna tan-Naxxar.

Wara dawn naraw parrocci ohra qodma bhall-Mosta, l-Qrendi, l-iMqabba, Hal Ghaxaq, H'Attard, Had Dingli, l-iMgarr, Malta u Haz-Zebbug, Ghawdex.

Ma' dawn ta' min insemmu numru kbir ta' kappelli li nsibu f'l-irhula u fil-kampanja kollha iddedikati lil Santa Marija.

Fit-toroq ta' l-irhula taghna u fil-pjazzez kwazi dejjem tara fi xbiha tat-Tlugh is-Sema ta' Marija Santissima.

F'bosta minn dawn il-kappelli ghadna naraw li tigi organizzata festa ckejkna lil Santa Marija bhal nghidu ahna fil-Hamrun, fil-knisja tal-Madonna ta' Atocja, f'Hal Qormi, fil-knisja ta' Santa Marija tal-Hlas.

F'Haz-Zebbug insibu l-festa ta' Santa Marija fill-kappella ta' Mamo.

Ma' dawn imbaghad insibu kappelli ohrajn li fil-qedem kellhom xi tradizzjoni marbuta maghhom bhall-kappella ta' Santa Marija ta' Qrejca f'Hal Qormi li fil-qedem nhar il-15 ta' Awissu minnha kienu iqassmu laham mixwi lill-foqra.

Meta nharsu lejn il-festa ta' Assunta naraw li din ma kinitx issir minn dejjem fil-15 ta' Awissu.

San Glormu fil-martirologju tieghu nizzila biex tigi ccelebrata fit-18 ta' Jannar.

Kien fi zmien l-Imperatur Maurizio fis-seklu VI li din il-festa bdiet tigi ccelebrata fil-15 ta' Awissu kif nafuha llum.

Fil-qedem kien isirilha Ottavarju u kien obbligu s-sawm lejlietha.

Fil-Mosta jidher li d-devozzjoni lejn Santa Marija hija wahda qadima hafna.

Meta fis-sena 1436 l-Isqof Senatore de Mello li digà semmejna ghamel ir-rullo jew ahjar l-inventarju tad-djocesi ta' Malta u Ghawdex waqt il-vista pastorali tieghu nnota li fejn illum insibu l-Mosta kienet tghix kommunità li kellha knisja zghira ddedikata lit-Tlugh is-sema ta' Marija Santissima.

Dan juri li n-nies li kienu jghixu f'l-inhawi fejn illum insibu l-Mosta kien ghazlu li jiddedikaw il-kappella li kellhom u li kienet taqdihom fil-bzonnijiet spiritwali taghhom lil Santa Marija Assunta.

Il-Mostin komplew kabbru din id-devozzjoni u sahhewha meta bnew knisja ikbar.

Dan wassal biex wara li l-popolazzjoni kompliet tikber dan ir-rahal sar parrocca.

Il-festa ta' Santa Marija tibqa marbuta ma' pajjizna, l-iktar meta fil-gwerra, propju fil-15 ta' Awissu ta' l-1942 meta Malta kienet wasslet f'l-ahhar nifs matul il-gwerra li kien ilha li bdiet sa mill-1939.

Il-provvisti kienu spiccaw u l-poplu kien qieghed ibati l-guh.

Kien propju nhar il-festa ta' Santa Marija Assunta meta mill-bokka tal-port dehru dehlin xi vapuri li kienu jiffurma parti mill-konvoj li kien tela' xi jiem qabel minn Gibiltà biex iwasslu l-munizzjoni biex Malta setghat tiddefendi ruhha u l-ikel tant mistenni mill-poplu li kien qieghed ibati l-guh.

Dawn il-vapuri dahlu fil-port qalb id-daqq tal-qniepen u l-ferh tal-Maltin li xerrdu dmugh meta raw li kien proprju nhar il-festa ta' Santa Marija li kien ilhom iqimuha sa mill-qedem.

Kellu jkun proprju f'din il-festa li Malta taghna giet salvata minn halq l-ghadu.

Minn dik il-grajja 'l hawn il-Maltin baqghu dejjem jghozzu l-festa tat-Tlugh fis-Sema ta' Ommna Marija Santissima.

Dan ir-rokkont ckejken juri kif id-devozzjoni lejn Santa Marija tnigzet mall-hajja tal-poplu Malti, li sa mill-bidu tal-fidi nisranija tieghu zamm lill-Madonna bhala ommu u protettura ta' pajjizna.


Johnny Navarro

Johnny Navarro

Johnny Navarro (Valletta, 23 ta' Ottubru 1912 - 5 ta' Awwissu 1997) kien wieħed mill-aqwa atturi li qatt ħarġu minn Malta, li jibqa' magħruf għall-versatilità tiegħu u l-kapaċità kbira li kellu li b'ħarsa biss jifqa' l-udjenza f'daħka jew f'bikja waħda.

Bin Enrico Navarro u Pasqualina neè Cutajar, Johnny studja fl-iskola Umberto Primo u wara għadda għal Flores College fejn is-suġġett preferut tiegħu kien it-Taljan.

Bħala żagħżugħ kien membru attiv tal-Azzjoni Kattolika tal-Belt, imbagħad kien mid-ħla sew tas-Salesjani.

Kien bniedem li jħobb ix-xogħol u jieħu kollox bis-serjetà, speċjalment fl-għajnuna siewja li kien jagħti lill-missieru fin-negozju tiegħu.

Sa minn età żgħira bdiet titrawwem fih il-passjoni lejn il-palk, fejn fil-fatt ħa parti f'reċta fl-għaqda tal-Gioventù Kattolika (tal-Pawlini) ta' 12-il sena.

Sentejn wara ħa sehem fir-reċta "Il Ventaglio" ta' Carlo Goldoni fit-Teatru Rjal, il-Belt u minn hemm ma waqaf qatt.

Ħadem ħafna operetti bl-Ingliż bħal "Maid of the Mountains" u anke bit-Taljan ta' Pirandello kif ukoll ta' Eduardo de Filippo.

Johnny Navaro kellu karriera twila ta' attur 'self-made' b'rappreżentazzjonijiet fuq il-palk f'diversi teatri f'Malta u Għawdex, il-Kanada u l-Awstralja.

Fil-Manoel kellu ħafna 'plays' tqal u serji bħal "La Torre sul Pollaio", "Lo Sbaglio di essere vivo" u "Nina non Far La Stupida".

Minbarra dan, kellu wirjiet għall-emigranti Maltin fejn tela' jferraħ lil ħutna Maltin u Għawdxin tliet darbiet f'Sydney u f'Melbourne l-Awstralja, fi New York l-Istati Uniti u f'Ontario l-Kanada.

Atturi li ħadmu ma' John-ny Navarro jgħidulek li kien jibrilla fl-improvizzazzjoni.

Skript li kien mejjet kien jagħtih il-ħajja u jagħmlu aktar rikk.

L-udjenza kienet f'idejh, tistenna xi qabża bla ħsieb minn fuq xi attur ieħor jew għal fuqhom.

Kien flessibbli u l-istatura tiegħu kienet tgħinu biex fi ftit mumenti kapaċi joħloqlok paradossi billi jitgħawweġ, jaqbeż u jċaqlaq ġismu bl-aktar mod tad-daħk.

Iżda dan kollu kien jagħmlu fit-teatru, mhux fit-triq jew id-dar.

Kif kienet tispiċċa l-produzzjoni kien joħroġ is-Sur John Navarro.

Peress li kien jagħmel xogħol bħala awditur qatt ma kien iħalli ċ-ċajt jidħol fl-affarjiet serji bħax-xogħol tiegħu.

Johnny Navarro żżewweġ ftit wara l-mewt ta' missieru lil Maria Criscuoli hekk kif faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija.

Kellhom erba' wlied bniet – Gladys, Marlene, Marcelle u Valerie – u kienu joqogħdu fi Triq Dingli, Tas-Sliema.

Fl-1990, John u Mary Navarro iċċelebraw il-50 sena miż-żwieġ tagħhom.

Ftit snin wara mietet ħesrem il-mara u disa' xhur wara Malta tilfet wieħed mill-akbar atturi li qatt rat.

Johnny Navarro miet fl-għomor ta' 84 sena.


Johnny Catania

Johnny Catania

Johhny Catania (Msida, 23 ta' Ġunju 1925 - 11 ta' Novembru 1991) kien attur u makjettista Malti.

Bejn l-1941 u l-1964 ħadem bħala armament fitter fit-Tarzna.

Fl-1945 huwa waqqaf il-kumpanija teatrali Stage Commandoes, u sena wara r-Radju Muskettieri.

Bejn l-1956 u l-1964 mexxi diversi kuntesti ta' talent.

Kien kummidjant maħbub minn ħafna u għamel wirjiet f'Londra, Toronto, San Francisco, New York, Melbourne u Sydney barra f'Malta.

Fl-1964 huwa emigra lejn il-Kanada fejn ħadem bla heda għall-komunità Maltija u b'riżq id-Dar tal-Providenza.

Huwa miet f'Windsor, Ontario, fl-għomor ta' 66 sena.


Battalja ta' Verdun

Battalja ta' Verdun

Il-Battalja ta' Verdun li damet sejra għaxar xhur kienet fost l-itwal battalji u b'telf enormi ta' suldati.

Din il-battalja li bdiet fil-21 ta' Frar u damet sat-18 ta' Diċembru tal-1916 seħħet madwar l-għoljiet ta' Verdun-sur-Muese fil-Grigal ta' Franza.

Is-serje ta' ħames battalji flimkien ma' numru kbir ta' taqbidiet kienu damu sejrin, sa mid-19 ta' Ottubru tal-1914 u kważi bla waqfien sad-29 ta' April tal-1918, medda ta' tliet snin u nofs.

Għalhekk il-battalja ta' Verdun seħħet fl-istess waqt li l-battalja ta' Ypres kienet għaddejja mingħajr waqfien.

Il-ġlied madwar Vedrun kien mibdi mill-Ġermaniżi li ħasbu li l-Franċiżi kienu se jirritaljaw.

Il-Franċiżi damu ma ħadu xi azzjoni għax kienu jistennew ir-rinforzi u għalhekk il-Ġermaniżi tilfu żmien ferm kruċjali.

Sas-6 ta' Marzu l-Franċiżi kienu tqawwew hekk li l-isparar qawwi tal-Ġermaniżi ftit kellu effett.

Sad-29 ta' Marzu l-artillerija Franċiża bdiet b'bumbardament kontinwu fuq il-Ġermaniżi li rriżulta f'ħafna mwiet fil-qawwiet Ġermaniżi.

F'Mejju l-Ġermaniżi estendew l-assalt imma l-Franċiżi ma ċedewx u da parti tagħhom bdew attakk l-aktar aħrax kontra l-Forti Douaumont.

L-offensiva Ġermaniża kompliet hekk li resqu sa erba' kilometri miċ-ċittadella ta' Verdun.

Sadanittant kienet bdiet il-battalja ta' Somme u l-Ġermaniżi kellhom iċaqilqu l-artillerija u s-suldati tagħhom lejn dawk l-inhawi.

Dan ifisser li fuq il-Front tal-Punent kienu għaddejjin tliet battalji ferm kbar b'mod simultanju.

Matul il-ġlied, bejn it-23 ta' Ġunju u s-17 ta' Awwissu, Fleury kienet inbidlet 16-il darba minn idejn il-Ġermaniżi għal idejn il-Franċiżi.

L-offensiva Ġermaniża kompliet titnaqqas minħabba l-kampanja tas-Somme.

F'Awwissu u Diċembru kontra-offensivi Franċiżi reġgħu akkwistaw iż-żona kollha li kienu tilfu matul il-ġlied u akkwistaw taħt idejhom il-Forti Douaumont u l-Forti Vaux.

It-telf ta' ħajjiet kien enormi.

Huwa kkalkolat li l-Franċiżi tilfu mal-515,000 suldat waqt li l-Ġermaniżi tilfu 461,000 suldati, total ta' 976,000 imwiet, jew aħjar medja ta' 98,000 imwiet kull xahar li damet il-battalja.

Il-Battalja ta' Verdun kellha importanza enormi għaż-żewġ naħat.

Il-Ġermaniżi kienu ppjanaw li jikkaġunaw l-akbar ammont ta' mwiet fuq il-Franċiżi, hekk li l-armata Franċiża kienet tikkrolla.

Min-naħa tal-Franċiżi huma ma setgħux iċedu, l-aktar meta kienu diġà tilfu ħafna eluf ta' suldati u Verdun kellha aspett ta' inkorraġġiment għall-moral tat-truppi.

F'din il-battalja, bħal f'ħafna oħrajn, il-Ġermaniżi kienu wrew qilla fenomenali u l-iskop tagħhom kien li jirbħu indipendentament mill-imwiet tas-suldati.

Għall-Franċiżi kienet battalja ta' qlubija u kuraġġ fenominali.

B'kollox kien hemm ħames fażijiet.

L-ewwel fażi kienet mill-21 ta' Frar sal-1 ta' Marzu tal-1916 u li kienet tikkonsisti minn żewġ taqbidiet li seħħew matul Frar.

It-tieni fażi damet sejra mis-6 ta' Marzu sal-15 ta' April u kienet tikkonsisti minn żewġ taqbidiet.

It-tielet fażi kellha erba' taqbidiet li seħħew bejn is-16 ta' April u l-1 ta' Lulju.

Ir-raba' fażi wkoll kellha erba' taqbidiet li damu sejrin mill-1 ta' Lulju sas-17 ta' Diċembru, 1916.

L-aħħar fażi, u l-aktar kruċjali, seħħet mill-20 ta' Awwissu tal-1917 sas-7 ta' Settembru tal-1917.

F'dik il-fażi ħadu sehem kemm ir-Raba' Armata Franċiża u wkoll l-Ewwel Armata tal-Istati Uniti minħabba li sa dak iż-żmien l-Amerika kienet issieħbet mal-Alleati.

Flimkien, dawn attakkaw minn Moronvillers għal fuq ix-Xmara Meuse.

Wara tliet sigħat ta' bumbardament it-truppi Amerikani malajr ħatfu Malancourt, Bethincourt u Forges u sa nofsinhar tal-għada komplew javvanzaw lejn Gercourt, Cuisy, u l-parti tan-Nofsinhar ta' Montfaucon u Cheppy.

Il-Ġermaniżi għal xi żmien irnexxielhom iżommu lill-Amerikani imma mbagħad tilfu Ivoiry u Epinon-Tille.

Rebħiet għall-Franċiżi-Amerikani kienu jinkludu wkoll Brabant, Haumont, Bois d'Haumont u Bois des Caures.

Sa Novembru l-forzi alleati ħatfu taħt idejhom madwar 20,000 priġunier, 150 kanun, 1,000 mortar u diversi eluf ta' machine guns.

Il-Ġermaniżi bdew b'irtirata li baqgħet sejra sal-armistizju.

Din il-battalja ta' Verdun kienet fost l-aktar battalji qerrieda fl-istorja umana u estimi konservattivi jikkalkolaw li kważi miljun suldat kienu tilfu ħajjithom.


Il-Waqfien mill-Ġlied tal-Milied

Il-Waqfien mill-Ġlied tal-Milied

Meta kien qorob l-ewwel Milied, is-suldati miż-żewġ naħat bdew jagħtu l-awguri lin-naħa l-oħra.

Kien ikun hemm ħafna kant u anki festini.

L-atmosfera tant kienet saret paċifika, li xi suldati ħarġu mit-trunċieri u ltaqgħu fin-nofs jifirħu b'xulxin.

Anki kien hemm numru ta' logħob tal-futbol.

Sfortunatament il-Kmandanti taż-żewġ naħat xejn ma għogbithom dik il-ħbiberija.

Aktar minn hekk wara l-battalji mdemmijin tas-Somme u Verdun u wkoll bl-użu estensiv tal-gass velenuż, l-ebda ħbiberija jew imħabba ma kienet teżisti aktar.

In-nuqqas ta' fiduċja kienet ħraxet tant li għalkemm għall-bidu, iż-żewġ naħat kienu jitħallew jiġbru l-mejtin u l-feruti, aktar ma l-gwerra saret qalila u kattiva, il-feruti kienu jitħallew imutu bla ebda għajnuna waqt li l-mejtin kienu jispiċċaw mgħaffġin mit-tankijiet.

B'dan kollu l-akbar ammont ta' ħin kien jitqatta bis-suldati għassa u jisparaw biss jekk jilmħu lil xi ħadd.

Kien hemm numru ta' battaljuni, imma dawk rari kienu jkunu involuti fil-ġlied, sempliċiment xi attakk rari jew biex jiddefendu t-trunċieri meta jkun hemm xi ħbit mill-avversarji.

Uħud mis-setturi kienu jiffaċċjaw ġlied kontinwu imma l-maġġor parti tat-trunċieri kienu pjuttost kwieti.

B'dan kollu, l-ammont ta' mejtin f'dawk it-trunċieri, kien diġà laħaq xi 108,000.

Kien biss wieħed minn kull tnejn li kien jerġa' lura mit-trunċiera qawwi u sħiħ, mingħajr ma jkun sofra xi ferita, jew għar, ikun miet.

Kull naħa kienet torganizza attakki li b'dan kollu, avolja kienu jseħħu matul il-lejl, kienu jirriżultaw f'ħafna feruti u mejtin.

Kull dominanza kienet tfisser telf kbir ta' ħajjiet.

Qabel kull attakk kien ikun hemm bumbardament qawwi bil-kanuni imma għalkemm dawk il-bumbardamenti kienu jħejju xi parti għall-attakk, fl-istess waqt kienu jservu bħala avviż fuq in-naħa l-oħra hekk li kien ikun hemm l-opportunità li jissejħu r-riservi u jħejju għall-ġlied.

L-intensità tal-ġlied kienet tali li aktar minn 10% tas-suldati fit-trunċieri sfaw mejtin.

Il-mediċina kienet għadha ferm primittiva.

L-antibijotiċi ma kinux jeżistu hekk li anki ferita żgħira setgħet tkun fatali.

Il-kangrena kienet komuni ħafna.

Il-Ġermaniżi kienu iddikjaraw li 15% tal-feriti fis-saqajn u 25% tal-feriti fid-dirgħajn kienu jirriżultaw fil-mewt.

L-Amerikani kellhom 44% li mietu bil-kangrena.

Feriti oħrajn kienu kważi jfissru mewt awtomatika.

Bħal f'kull gwerra, l-aktar aspetti fatali kienu kawża tan-nuqqas ta' iġene u sanità.

Id-disenterija, it-tifu u l-kolera kienu ferm komuni.

Is-suldati anki kienu jsofru minn parassiti u minn infezzjonijiet fungali, l-aktar fil-ħalq u s-saqajn.

It-trunċieri kienu jkunu bl-ilma fil-qiegħ, li fix-xitwa kien jiksaħ tant li s-suldati kienu jmutu minħabba l-bard.

Id-dfin tal-mejtin kien xi ħaġa li l-ebda naħa ma setgħet tesiġi u l-katavri kienu jibqgħu fin-nofs hekk li wara xi żmien ma kienux jintagħrfu aktar.

Anki sal-lum stess, waqt li l-bdiewa jkunu jaħartu l-għelieqi, ta' spiss isibu l-iġsma tas-suldati mejtin.

Is-suldati fit-trunċieri ftit li xejn kellhom armamenti, l-aktar xi azzarin, bajjunetta u bombi tal-idejn.

Ħafna kienu jivvintaw armament speċjali, bħal xi pala imsinna daqs sikkina jew xi għodod tal-għelieqi.

L-aktar arma favorita kienu l-pistoli, imma dawk ma tantx kienu disponibbli għas-suldati komuni.

Mhux il-każ li nidħol fid-dettall.

Dwar dawn l-esperjenzi inkitbu kotba sħaħ u għalhekk min irid ikun jaf aktar faċli li jsib x'jaqra.


James Cook

James Cook

Il-Kaptan James Cook (Yorkshire,l-Ingilterra, 27 ta' Ottubru, 1728 - 14 ta' Frar, 1779) kien l-akbar esploratur baħħar Ingliż tas-Seklu Tmintax.

Bin ħaddiem Skoċċiż.

Il-familja marret tgħix fi Great Ayton fl-1736.

James beda l-apprendistat fl-1745 fil-villaġġ ta' Straithes, u wara kiseb esperjenza fit-tbaħħir bħala apprendist ma' merkant tal-faħam fuq bastimenti fil-belt ta' Whitby.

Fl-1755 ingħaqad mal-flotta Ingliża.

It-talenti tiegħu spikkaw bħala baħri u kartografu kapaċi.

Huwa għadda mill-eżami f'Ġunju 1757.

Cook immappja d-daħla tax-Xmara St. Lawrence matul il-Gwerra ta' Seba' Snin bejn l-1756 u l-1763, u kien preżenti fiċ-ċediment tal-fortizza Franċiża ta' Louisbourg fuq Cape Breton Island fis-26 ta' Lulju 1758.

L-istħarriġ tiegħu tas-St.

Lawrence għen fis-suċċess tal-Ġeneral James Wolfe (1727-1759) fil-Plains of Abraham matul l-Assedju ta' Quebec f'Settembru 1759.

Cook stħarreġ il-gżejjer ta' St. Pierre u Miquelon qabel ma l-gżejjer ingħataw lil Franza fl-1763.

Fuq l-ewwel vjaġġ tiegħu, Cook kien kmandant tal-bastiment Endeavour.

Huwa ttestja l-kronometru marittimu mmanifatturat minn John Harrison (1693-1776); dan kien strument li jiddetermina l-longitudni billi jkejjel bl-eżatt il-ħin, minflok joqgħod fuq il-metodu l-antik lunari.

L-Ammiraljat ikkummissjona lil Cook biex josserva l-moviment ta' Venus f'Tahiti, imbassra li sa tiġri fit-3 ta' Ġunju 1769, mill-astronomu Edmund Halley (1656-1742).

Il-moviment ta' Venus tiġri meta l-orbitu tal-pjaneta tittraversja bejn id-dinja u x-xemx.

Osservazzjoni ta' dan l-avveniment kien jidher bħala mezz possibbli biex tikkalkula d-distanza bejn id-dinja u x-xemx.

Cook ingħata wkoll struzzjonijiet sigrieti biex jiskopri l-eżistenza ta' Terra Australis Incognita, massa ta' art enormi, u li kellu jara jekk New Zealand kinetx parti mill-kontinent tan-Nofsinhar.

L-Endeavour salpa minn Plymouth fil-25 ta' Awwissu 1768 b'ekwipaġġ ta' 83 u 11-il passiġġier assoċjati ma' studji xjentifiċi.

Il-bastiment segwa vjaġġ twil u għadda minn Madeira, Rio de Janeiro, u wara madwar Cape Horn.

Cook wasal Tahiti fit-13 ta' April 1769 u beda preparazzjonijiet biex josserva l-Moviment ta' Venus.

Ir-reġistru tal-bastiment tiegħu jirrekordja d-dehra ta' Venus bħala "atmosfera jew dell skur" fuq wiċċ ix-xemx.

Cook wara salpa lejn New Zealand fis-6 ta' Ottubru 1769 u kien it-tieni Ewropew li niżel hemm; l-esploratur Olandiż Abel Tasman (1603-1659) kien niżel fl-1642.

Cook baħħar madwar u għamel mappa kważi tal-kosta kollha ta' New Zealand, u semma l-istrett li jissepara lill-gżejjar għalih.

Fil-25 ta' Marzu 1770 baħħar lejn Van Damien (illum Tasmania).

Madankollu, irjiħat qawwijin ġarrew il-bastiment lejn t-Tramuntana.

L-art, li llum hija New South Wales, dehret fid-19 ta' April, u Cook semmiha Point Hicks.

Dik l-okkażjoni serviet bħala l-iskoperta tal-kontinent Awstraljan għalkemm l-esploratur Ingliż William Dampier (1651-1715) kien stħarreġ partijiet mill-kosta tat-Tramuntana fl-1688.

Fid-29 ta' April Cook salpa fil-Bajja Stingaree (aktar tard magħrufa bħala l-Bajja Botany).

Din l-art serviet bħala d-destinazzjoni tal-flotta Ngliża fl-1778 meta l-Ingilterra bdiet tittrasporta priġunieri lejn il-kolonja penali tal-Awstralja.

L-Endeavour wara salpa matul il-kosta tal-Lvant, għadda minn inħawi li llum nafuhom bħala Victoria u Queensland.

Fil-11 ta' Ġunju l-bastiment inkalja fuq sikka fil-Great Barrier Reef u nħeles wara li rema bejn 40 u 50 tunnellati ta' piż.

Il-bastiment issewwa f'port sigur fi Queensland, u waqt li kien hemm qed jissewwa, ir-riċerkaturi setgħu jesploraw l-art.

Il-bastiment kompla jbaħħar qalb is-sikek tal-Barrier Reef, u wara salpa lejn it-Tramuntana, għadda minn Cape York, Queensland, u wara lejn l-Istrett ta' Torres li jissepara lill-Awstralja minn New Guinea.

Wara li waqaf f'Batavia (illum Jakarta), Cook dawwar il-bastiment lejn il-Kap tat-Tama t-Tajba, u fl-aħħar wasal l-Ingilterra fit-13 ta' Lulju 1771.

Minkejja l-fatt li l-kalkoli tal-Moviment ta' Venus kienu ta' ftit valur xjentifiku, l-ewwel vjaġġ ta' Cook irnexxielu li jimmappja New Zealand.

Kemm l-Awstralja u kemm New Zealand ġew okkupati mill-Gran Brittanja bħala riżultat ta' din l-esplorazzjoni.

Għalkemm l-esploratur Franċiż Louis de Bougainville (1729-1811) huwa l-ewwel Ewropew li baħħar fil-Great Barrier Reef f'Ġunju 1768, il-vjaġġ ta' Cook huwa probabbli l-ewwel tilqigħa Ewropea mal-akbar organiżmu ħaj fid-dinja.


Charles Arrigo

Charles Arrigo

Charles Arrigo (Valletta, 6 ta' April 1929 - 13 ta' Frar 2006) kien attur u xandar Malti.

Kien l-ikbar fost seba' aħwa; żewġ subien u ħamest ibniet.

Fi żmien it-Tieni Gwerra Dinija, meta Arrigo kien għadu l-Liċeo, kienu jippubblikaw gazzetta jisimha 'Young Malta' u hu kiteb poeżija jisimha 'The Flag' u ppubblikawhielu fiha.

Ftit wara intalab imur jaqra din il-poeżija fuq ir-Rediffusion.

Sadattant deher avviż li kien jgħid li riedu announcer mar-Rediffusion.

Minn dawk kollha li applikaw, intagħżel hu u minn hemm bdiet il-karriera tiegħu li kellha ddum sittin sena.

Fit-2 ta' Marzu 1947 huwa għamel l-ewwel xandira tiegħu fuq ir-Rediffusion.

Effie Ciantar kien inkarigat mill-programmi.

Il-vuċi distinta ta' Charles ma damitx ma ġiet rikonoxxuta u meta Ciantar xtaq iżid programm ieħor bil-Malti, staqsieh kienx lest li jibda jagħmel programm ġdid bil-qari tar-rumanzi.

Aċċetta u l-ewwel rumanz li qara kien 'Raġel bil-Għaqal' ta' Ġużè Galea.

Wara dan, qara mijiet ta' rumanzi u baqa' jagħmel dan sal-aħħar nifs ta' ħajtu.

Fl-1950, inħatar produttur tad-drama u tad-dokumentarji għar-Rediffusion.

Fl-istess żmien huwa kien involut ukoll bħala attur mal-British Institute Players u mal-Atturi Theatre Group u għalhekk ma damx ma beda jieħu sehem fid-drammi li kien jipproduċi huwa stess u anki oħrajn.

Aktar tard, meta fetaħ it-televiżjoni Malti, huwa ħa sehem ukoll f'diversi teleserials, fosthom: fil-parti tal-kappillan f''Il-Gaġġa', bħala qassis f''Leli ta' Ħaż-Żgħir', bħala isqof f''Wirt', bħala tabib f''Il-Madonna taċ-Ċoqqa', u bħala kulunell f''Villa Sunset'.

Kien ħa sehem fil-film klassiku 'The Malta Story'.

Studja fil-Liċeo u fl-Università ta' Perugia.

Fl-1959, ir-Rediffusion iddeċidiet li tibgħat lill-produtturi Maltin l-Ingilterra sabiex dawn jitħarrġu b'mod aktar professjonali mal-BBC, fosthom Arrigo.

Hemmhekk tħarreġ f'bosta oqsma fosthom dwar kif isir l-editing, kif jiġu prodotti r-radjudrammi u kif jużaw leħinhom aħjar.

Fl-1962, numru ta' ħaddiema oħra, inkluż Arrigo, reġgħu ntbagħtu għand il-BBC, din id-darba sabiex jitħarrġu fis-sengħa relatata mat-televiżjoni minħabba li f'Malta kienu qed isiru l-preparamenti biex jinfetaħ l-istazzjon Malti – Malta Television Service.

U eventwalment kien Charles stess li fetaħ l-istazzjon.

Fid-29 ta' Settembru 1962, hu kien il-persuna magħżula biex tiftaħ għall-ewwel darba l-istazzjon televiżiv Malti:

"Dan huwa l-Malta Television Service.

Jiena Charles Arrigo qiegħed insellmilkom f'isem il-kollegi kollha tiegħi tal-Malta Television Service, waqt li nawguralkom divertiment bil-programmi tal-lejla.

Illum inħoss li qed niltaqa' magħkom wiċċ imb'wiċċ u nixtieq li kienet ħaġa possibbli li nieħu b'id kull wieħed u waħda minnkom.

Mill-lum 'il quddiem se tibdew tarawni ta' spiss nippreżentalkom il-programmi u nwasslilkom l-aħbarijiet fi djarkom."

Dan il-kliem tiegħu, flimkien mal-filmat ta' dan l-avveniment saru sinonimi mal-qasam tax-xandir.

Fl-1971 Charles sar l-assistent kap tal-programmi tar-radju u tliet snin wara, hu laħaq bħala kap tad-drama u d-dokumentarji.

Fl-1987 huwa ngħata r-responsabbiltà bħala deputat kap ta' Xandir Malta u fl-1991 sar id-direttur eżekuttiv tal-board tal-Public Broadcasting Services u maniġer ta' Television Malta.

Fost il-programmi li baqa' magħruf għalihom Arrigo hemm il-programm 'Staqsini 20' li hu kien introduċa f'Malta wara li n-nies kienet drat tisimgħu jixxandar bl-Ingliż minn fuq il-General Overseas Service tal-BBC.

L-ewwel programm kien ix-xandar għall-ħabta tal-1957 meta l-istudios kienu f'121 Triq Brittanja, l-Belt.

F'Jannar 1958 imxew għall-istudios ta' Gwardamangia.

Il-popolarità ta' dan il-programm tant kibret li ġieli tellgħuh fit-Teatru Manoel.

Il-programm 'Staqsini 20' kien ibbażat fuq għażla ta' kliem partikolari li kienu jibagħtu n-nies mid-djar, u panel ta' individwi kien jipprova jaqta' dan il-kliem permezz ta' mistoqsijiet li kienu jagħmlu.

Meta l-kliem ma kienx jinqata' mill-panel, dawk li jkunu ssuġġerewhom, kienu jirbħu lapes tal-fidda.

L-aktar aspett li Arrigo baqa' magħruf għalih kien dak ta' kummentatur f'bosta okkażjonijiet statali u kif ukoll reliġjużi.

Infatti hu kien wieħed minn tal-ewwel li ħareġ bl-outside broadcasting.

Fost id-diversi kummentarji tiegħu huwa għamel dak ta' meta Malta saret Repubblika, iż-żjarat tal-Papa Ġwanni Pawlu II, u tar-Reġina Eliżabetta II f'Malta.

L-aħħar kummentarju li għamel kien tliet ġimgħat qabel miet u dan kien il-Pontifikal Solenni tal-Konsagrazzjoni Episkopali ta' Mons. Mario Grech, Isqof t'Għawdex.

Fl-1995, Charles Arrigo ngħata l-Midalja għall-Qadi Tar-Repubblika.

Miet għall-għarrieda, waqt li kien qiegħed ix-xogħol – jaqra silta ta' rumanz maqlub għall-Malti mill-kollega tiegħu Charles Abela Mizzi "Qalb ta' Omm" u jevalwa l-programmi li kellhom isiru.

Il-Partit Nazzjonalista qal li mewtu ħalliet "vojt kbir fil-qasam tax-xandir" billi Arrigo kien segwit minn eluf ta' nies.

Il-Mexxej Laburista u awtur Alfred Sant, li Arrigo kien qara wkoll ir-rumanzi tiegħu, esprima dieqa fit-telfa ta' "talent kbir" u pijunier fil-qasam tax-xandir.

Il-funeral tiegħu sar fil-15 ta' Frar, fil-Knisja Parrokjali tan-Naxxar fejn hu kien Ministru Straordinarju tat-Tqarbin.

Attendew mijiet ta' nies fosthom il-President u l-Prim Ministru.

Arrigo serva wkoll ta' President tal-Kunsill Nazzjonali tal-Anzjani.


San Ġużepp ta' Kopertinu

San Ġużepp ta' Kopertinu

Giuseppe minn Copertino, jew Giuseppe Maria Desa (Copertino, Italja, 17 ta' Ġunju 1603 – Osimo, 18 ta' Settembru 1663), kien Patri Franġiskan Konventwali Taljan.

Kien iddikjarat qaddis minn Papa Klement XIII fl-1767.

Bin Felice Desa, ħajjat u bniedem ta' qalb tajba u ma kienx sabha bi tqila li jħallas id-djun ta' x'uhud mill-hbieb tieghu; imma l-istess generozità tieghu kienet il-htija li hu nnifsu kellu jiddejjen biex izomm il-familja fqira tieghu, u kellu sahansitra jahrab minn daru biex ma jaqax taht il-pieni tal-ligi.

Fi zmien meta martu Franceschina, imwielda Panaca, kienet se twelled lil Giuseppe, il-pulizija kienet qed tigri warajhom.

Ghalhekk hi kellha tinheba fi stalla fil-qrib sabiex ma tinstabx.

Kienet tilfet erbgha minn uliedha f'eta ckejkna hafna.

Fi zmien meta ulied il-ghonja biss kienu jistudjaw, ommu baghtitu jitghallem.

Guzeppi, fi tfulitu, kellu natural difficli u, billi kien malajr jirrabja, hu ma tantx kellu hbieb.

Guzeppi kien ghadu ta' seba' snin meta meta kellu jaqta' mill-iskola.

Tumur f'dahru, li deher li kien il-bidu ta' kankru, tefghu f'qiegh ta' sodda ghal hames snin shah.

Ir-rimedji tat-tobba ma swew ghalxejn.

Imma, imbaghad, ommu fis-sena 1615 haditu fis-Santwarju tal-Madonna tal-Grazzja f'Galatone, u dilkitlu dahru biz-zejt li kien jixghel quddiem il-Madonna.

Hu dlonk hassu ghaddej ghall-ahjar, u, tul hajtu kollha, baqa' dejjem konvint li dak in-nhar il-Madonna ghamlet miraklu mieghu.

Guzeppi ta' tnax-il sena beda jaqla' xi haga billi jbigh il-haxix; imbaghad hu beda jghin 'il wiehed mastrudaxxa.

Imma hu donnu ma kien jinqala' ghal xejn.

Guzeppi beda jhass ukoll li Alla kien qieghed sejjahlu ghall-hajja religjuza.

L-ewwel gibda tieghu kienet lejn l-Ordni tal-Frangiskani Konventwali, kellu xi qraba; imma l-Frangiskani ma rawhx adattat.

Guzeppi qatt ma habbat hlief bibien ta' Ordnijiet Frangiskani ohrajn.

Hu xxennaq ghall-hajja religjuza fost il-Frangiskani Riformati; imma dawn baqghu jtawlulu.

Fis-sena 1620, il-Kapuccini laqghuh bhala Fratell, u bdewlu n-novizzjat f'Martinafranca bl-isem ta' Fra Stiefnu.

Imma, ghalkemm twajjeb, ma sata' jaqbad f'xejn: la biex jaghmel xi haga fl-għalqa, u lanqas biex jgħin fil-kcina.

Kollox deher kontra tieghu ghaliex, fi zmien in-novizzjat, kellu tumur f'irkopptu, u hu nnifsu ghamel l-izball li pprova jnehhih minghajr ghajnuna ta' tabib.

Ghalhekk, wara tmien xhur novizzjat, il-Kapuccini baghtuh lura lejn daru bhala wiehed li ma kienx kapaci ghall-hajja tal-kunvent.

Guzeppi kien għad għandu ta' 18-i1 sena.

Imma kien digà bata hafna; b'mod specjali, in-nuqqas ta' hila tieghu ghaddieh minn hafna umiljazzjonijiet.

Fis-sena 1621, il-Frangiskani Konventwali raw ir-rieda tajba ta' dak iz-zaghzugh, u accettawh bhala Fratell fil-kunvent ta' Santa Maria della Grottella, qrib Copertino.

Xi pass 'il quddiem kien sar ghax Guzeppi ghamel hiltu kollha biex, flimkien mar-rebh fuqu nnifsu biex jghix dejjem ahjar, hu qaghad attent halli bl-akbar ezattezza jiddedika ruhu wkoll għat-tindif tal-kunvent.

Imma l-Patrijiet intebhu li Guzeppi, matul il-lejl, fil-hinijiet ta' l-akbar hemda, meta kulhadd kien jistrieh, kien qed jghaddi sighat fl-istudju.

Wiehed miz-zijiet tieghu li kien Patri Frangiskan, ghalkemm fi zminijiet ohrajn ma ried jaghmel xejn ghalih ghax iz-zaghzugh ma kienx qed jispiralu fiducja, ghenu biex mill-istat ta' Fratell, ghaddi ghal dak ta' kjerku, u jibda jithejja biex isir sacerdot.

Dan gara fis-sena 1625.

F'dik is-sena hu beda n-novizzjat tieghu.

Xejn ma kienet haga haffa ghaz-zaghzugh meta hu kellu jistudja l-Latin.

Kien sforz kbir fuqu nnifsu biex lilu sehhlu jistudja bl-amment it-tnax-il kapitlu tar-Regola Frangiskana.

Imma, fis-sena 1626, huwa radd hajr minn qalbu lil Alla talli s-Superjuri tieghu accettawh ghall-professjoni religjuza fi hdan il-Frangiskani Konventwali.

Ghalkemm b'passi tqal, Guzeppi baqa' miexi 'l quddiem.

Kien b'ferh kbir ghalih meta beda tiela' t-tarag tal-artal.

Wara ezami li swieh tant qtigh il-qalb, fis-6 ta' Jannar, 1627, Guzeppi rcieva l-ordni sagru tad-djakonat, u ma kienx fadallu hlief l-ahhar pass biex isir sacerdot.

F'dak iz-zmien, hu kien fil-belt ckejkna ta' Nardò fejn kien qed jaghmel l-ahhar thejjijiet ghas-sacerdozju.

Qatt f'hajtu ma kellu tant biza' mill-ezami.

Imma, min-naha l-ohra, qatt ma helisha b'tant heffa.

Hu baqa' jipprepara sal-ahhar, u shabu bdew dehlin qablu.

Imma l-Isqof baqa' mistaghgeb kemm kienu ippreparati tajjeb dawk iz-zghazagh frangiskani; ghalhekk, hu ggudika li ma kienx hemm ghalfejn jibqa' jezamina lill-ftit li kien fadal.

Ghalhekk, Guzeppi helisha, u gie ordnat sacerdot minghajr ma resaq ghall-ezami.

Dan kien fit-18 ta' Marzu, 1628.

San Guzepp ta' Copertino temm perjodu difficli hafna fil-hajja tieghu meta, bil-ghajnuna li tah Alla, hu gie ordnat sacerdot.

Minbarra mill-preparazzjoni bl-istudju, Guzeppi thejja ghall-ezamijiet bis-sawm u bit-talb.

Barra minn hekk, il-biza' kien il-htija li hu ghadda ljieli shah li matulhom ma satax jorqod.

Ghal din ir-raguni, kull min jistudja jara f'San Guzepp ta' Copertino l-qaddis li jharsu mis-sema.

L-istudenti tad-dinja kollha jirrikorru lejh sabiex jghinhom b'mod specjali fiz-zmien difficli tal-ezamijiet.

F'Ottubru, 1638, Guzeppi rcieva l-ordni biex jidher quddiem l-Inkwizitur ta' Napli wara rapporti li kien qed jinqata' mill-art waqt it-talb.

Guzeppi vvjagga minn Copertino ghal Napli, u mar fil-kunvent tal-Frangiskani Konventwali ta' San Lorenzo Maggiore.

Il-Patrijiet ma hadux gost jilqghu fosthom 'il wiehed li gie akkuzat quddiem l-Inkizizzjoni.

Quddiem l-Inkizitur, b'diffikulta kbira, Guzeppi rrakkonta l-ghegubijiet li Alla kien qed jaghmel mieghu.

Ghall-ewwel, hu ma impressjona 'l hadd.

Lilu ordnawlu jaqra bicca mill-Ufficcju Divin biex jaraw kellux xi kwalita tajba biex ikun sacerdot.

Jumejn wara, dawk l-imhallfin ordnawlu jqaddes, u huma attendew ghall-Quddiesa tieghu.

Waqt il-Quddiesa, hu tala' estasi.

Huma riedu jkunu jafu minghandu x'kien jigri fost il-poplu meta kien jiġrilu hekk.

Imma hu ma kienx jaf x'jaqbad iwegibhom.

Kien ahjar li jistaqsu lin-nies.

L-Inkwizizzjoni ta' Napli ma sabitx fiex tikkundannah; imma hu ma giex iddikjarat innocenti.

Il-process kellu jkompli quddiem il-Papa nnifsu, u ma ntemmx b'dikjarazzjoni ta' innocenza hlief wara disa' xhur.

Imma Guzeppi ntbaghat quddiem il-Miinistru General ta' l-ordni li kien P. Gwannbattista Berardicelli.

Bhala Patri li habat difru mat-Tribunal ta' l-Inkwizizzjoni, Guzeppi ma satax jintlaqa' tajjeb mill-General tal-Ordni.

Anki jekk kien innocenti, kien hemm bzonn li jghix maqtugh min-nies u mbieghed minn artu.

Hu rcieva l-ordni li jmur fil-komunita tas-Sacro Convento ta' Assisi.

Guzeppi wasal Assisi fit-30 ta' April, 1639, u baqa' jghix hemm ghat-tul ta' erbatax-il sena.

Hu kellu jghix maqtugh min-nies; imma l-qdusija tieghu kienet tinhass hafna.

Persunaggi maghrufin bdew ifittxuh; imma dawn ma setghux jitkellmu mieghu hlief wara li kien jinqala' l-permess.

Fost l-ohrajn, il-princep Luteran Gwanni Federiku ta' Brunswick tqanqal minn kliemu u kkonverta ghar-religjon Kattolika.

Ghalkemm ta' ftit skola, il-pariri tieghu kienu juru gherf kbir.

Il-Papa Innocenzu X, fis-sena 1653, osserva li Guzeppi ma kienx qed jghix maqtugh min-nies.

L-ordni kien li hu jghix mifrud sahansitra minn shabu l-Patrijiet stess.

Kienu ghaddew 14-i1 sena; imma dak l-ordni kien ghadu jghodd fil-qawwa tieghu.

Ghalhekk, il-kaz ta' Guzeppi raga' tressaq ghal darb'ohra quddiem l-Inkwizizzjoni.

Il-kastig li Guzeppi rcieva kien wiehed ahrax, u li ma kienx soltu jinghata.

Hu rcieva l-ordni li jitlaq minn fost hutu, il-Frangiskani Konventwali, u jmur jghix ghal zmien indeterminat gewwa Pietrarubbia, f'kunvent tal-Kapuccini li kien qieghed f'quccata ta' gholja; minn hemm, hu rega' ttiehed fil-kunvent kapuccin ta' Fossombrone.

Guzeppi kien fl-istat ta' wiehed habsi; imma l-Kapuccini taffewlu hafna minn dik it-tbatija ghaliex huma ntebhu li l-prigunier li kellhom kien persunagg straordinarju.

F'dak iz-zmien, Guzeppi kien jilbes ta' Kapuccin.

Il-Kapuccini, li kienu saru qishom hutu, kienu jmorru ta' sikwit fil-kamra tieghu biex jisimghuh jitkellem, u jiehdu pariri minghandu.

Bil-mod il-mod, kulhadd sar konvint mill-qdusija ta' Guzeppi.

Din issaffiet bi provi mill-izjed kbar.

Il-Frangiskani Konventwali ta' Assisi kienu hallewlu c-cella tieghu kif kienet biex hu jkun jista' jerga' jirritorna fiha.

Id-decizjoni filkaz tieghu riedet tigi mill-Papa.

Imma Papa Alessandru VII wiegeb lill-Frangiskani Konventwali b'dawn il-kelmiet: "Ahna ma rriduhx f'dak is-Santwarju.

Hemm, intom diga ghandkom 'il San Frangisk.

Ma rridux li jkun hemm San Frangisk iehor".

Sadanittant, fl-10 ta' Lulju, 1657, Guzeppi rcieva l-ordni li jhalli l-kunvent tal-Kapuccini u jirritorna fost hutu l-Frangiskani Konventwali tal-kunvent ta' Osimo fil-Marche.

Guzeppi laqa' dak l-ordni bil-ferh.

Huwa u diehel f'dak il-kunvent b'farag fil-galb tieghu, Guzeppi stqarr: "Dan hu l-post tal-mistrieh tieghi".

Il-belt ta' Osimo ferrhet il-qalb ta' Guzeppi ta' Copertino.

Hu kien mimli bl-imhabba lejn il-Madonna.

Dak il-kunvent ma hux imbieghed wisq mill-belt ckejkna ta' Loreto fejn hemm Santwarju tad-dar tal-Madonna.

Fis-sena 1663, meta hu ghalaq 60 sena, is-sahha ta' Guzeppi baqghet sejra dejjem lura.Fis-17 ta' Settembru, nhar il-festa tal-Pjagi ta' Missieru San Frangisk, Guzeppi bilkemm sata' jibla' l-ostja li s-sacerudot qarbnu biha.

Hu offra dik l-ahhar tqarbina tieghu ghall-bzonnijiet tat-Papa u tal-knisja.

Nhar it-18 ta' Settembru, 1663, Guzeppi talab fis-skiet waqt li qaghad jistenna bil-kalma lill-mewt li, bhal San Frangisk, sejhilha "Ohti".

Ftit qabel nofs il-lejl, miet.

Fis-16 ta' Lulju, 1767, il-Papa Klement XIII ghollieh ghall-gieh ta' Qaddis.

Minn dak iz-zmien 'il hawn, il-fdal tieghu baqa' dejjem meqjum fil-belt ta' Osimo fejn il-Frangiskani Konventwali ddedikaw ghalih Santwarju li gie moghti t-titlu ta' bazilka.

Ghalkemm ma ghex f'din il-belt ckejkna hlief fl-ahhar snin ta' hajtu, illum, l-akbar qima li tinghatalu hi minn dan il-post ckejken qrib il-belt ta' Ancona.

Imma ismu baqa' marbut mal-post fejn hu twieled ghaliex minn dejjen: baqa' maghruf bhala "San Guzepp ta' Copertino".


Ahron Daum

Ahron Daum

Ahron Daum (bil-Lhudi: אהרן דאום; twieled nhar is-6 ta' Jannar tal-1951).

Hu Rabbi Modern-Ortodoss imwieled f'Iżrael, hu wkoll edukatur, awtur, u kien ukoll Rabbi ta' Frankfurt am Main, Illum jgħix f'Antwerp fil-Belġju.

Ahron Daum twieled nhar is-6 ta' Jannar tal-1951 fi Bnei Brak,f'Iżrael.

Twieled f'familja reliġjuża Ashkenazi.

Missieru, Schmuel Daum kien edukatur importanti, kittieb, u figura fil-komunità, ġej minn familja Rabbinika prominenti mill-Polonja u mill-Bohemia.

Ommu Rivka Gina Daum ġejja minn familja ta' negozjanti ta' prospetti tajbin minn Sopron, l-Ungerija.

Għandu tliet ħutu subien iżgħar minnu.

It-taħriġ intensiv reliġjuż tiegħu beda fl-età ta' 13-il sena fil-magħrufa Chassidic tal-Litwanja "Ruzhin" Yeshiva fi Bnei Brak.

Fl-età ta' 14–il sena, telaq lejn il-Gran Brittanja fejn kompla l-istudji tiegħu fil-Yeshiva Ha-Rama u aktar 'il quddiem mar lejn il-magħrufa Zionistic Yeshiva Etz Chaim f'Montreux, l-Iżvizzera .

Fl-1975, wara li kiseb il-Grad ta' Baccalaureate mill-Iżvizzera, hu mar jistudja fil-Kulleġġ tal-Lhud tal-Università ta' Londra minn fejn kiseb Grad ta' Bachelor fl-Istudji Lhud (bl-Unuri).

Mill-1978 hu attenda s-Seminarju Teoloġiku Rabbi Isaac Elchanan(RIETS '82) tal-Università Yeshiva fi New York minn fejn kiseb il-grad ta' Master fl-Istudji Bibbliċi (bl-Unuri) u l-ordinazzjoni Rabbinika tiegħu ġiet iffirmata u mogħtija personalment lilu minn Prof. Rabbi Joseph Soloveitchik.

Wara li m'aċċettax l-offerta biex ikompli jistudja biex jikseb it-titlu ta' Dayan, hu ġie lura lejn l-Ewropa fejn iżżewweġ lil Francine Frenkel u magħha għandu tlett ibniet.

Hu jitkellem l-Ebrajk, l-Ingliż, il-Ġermaniż, il-Franċiż, l-Olandiż u l-Yiddish u għandu għarfien passiv tal-Aramajk u tal-Latin.

Fl-1982 huwa beda l-karriera rabbinika tiegħu fl-Iżvizzera bħala Rabbi tal-komunità bil-belt żgħira ta' Biel, belt żgħira bilingwi fil-Franċiż u l-Ġermaniż.

Hu ħalla dan ix-xogħol fl-1986 biex sar doctoral fellow fil-Christlich-Jüdische Institut f'Lucerne, dan hu affiljat mal-Fakultà tat-Teoloġija tal-Università ta' Lucerne, fl-Iżvizzera.

Fl-1987 hu aċċetta l-post ta' Rabbi Ewlieni tal-komunità Lhudija ta' Frankfurt am Main, fil-Ġermanja li f'dak iż-żmien din kienet l-akbar u l-aktar komunità Lhudija prestiġjuża fil-Ġermanja tal-Punent.Waqt iż-żmien tiegħu bħala Rabbi Ewlieni ta' Frankfurt kien hemm mewġa kbira ta' immigranti Lhud Russi, ġejjin minn eksUnjoni Sovjetika lejn il-Ġermanja u partikularment lejn Frankfurt.

L-ewwel għajnuna għal dawn in-nies – li kellhom kundizzjoni ekonomika inċerta – kienet li dawn jiġu integrati fil-komunità Lhudija.

Din kienet il-prijorità prinċipali ta' Rabbi Daum, li jintegra lil dawn in-nies li kienu ilhom maqtugħa mill-għeruq Lhud tagħhom għal aktar minn 90 sena.

Ħafna drabi din kienet ħaġa kumplessa ħafna, għax fl-Unjoni Sovjetika ftit li xejn sar sforz biex dawn isaħħu l-identità Lhudija tagħhom, b'hekk kienet diffiċli ħafna li wieħed jara fiċ-ċar l-istatus Lhudi ta' dawn in-nies.

Uħud minn dawn l-immigranti ma taw l-edba kas u wrew apatija kbira lejn il-ħajja Lhudija.

B'hekk, waħda mill-ewwel biċċiet xogħol bħala Rabbi tal-komunità fi Frankfurt am Main kien li jsolvi l-problema kbira li jikkjarifika l-istatus Lhudi ta' dawn li ġew mill-eks Unjoni Sovjetika.

Minbarra dan, Rabbi Daum kien ukoll dak li mexxa l-komunità fejn jidħlu attivitajiet reliġjużi u kulturali, mhux biss, imma speċjalment għall-membri l-ġodda tal-Komunità Lhudija ġejjin mill-EksUnjoni Sovjetika.

Hu organizza jiem iddedikati lill-Kultura Lhudija, li fost l-oħrajn kien hemm il-mużika Lhudija Klezmer u kien hemm kelliema li jispeċjalizzaw fil-kuntatt reliġjuż, li addattaw għall-bżonnijiet tal-membri l-ġodda tal-komunità mill-Eks Unjoni Sovjetika.

Hu organizza wkoll viżti f'siti ta' patrimonju u f'postijiet ta' vulur storiku kbir Lhudi, pereżempju bliet bħal Worms, Mainz, u Michelstadt.

Waqt il-ħames snin bħala Rabbi tal-komunità fi Frankfurt, ir-Rabbi Ahron Daum kien l-uniku Rabbi.

Huwa għamel ix-xogħol kollu għall-komunità fi Frankfurt, li f'dak iż-żmien kienet tgħodd bejn 6000 u 7000 ruħ.

Huwa għamel ix-xogħol waqt is-servizzi nhar ta' Sibt (Shabbat) u waqt festi oħra, inkluż prietki fuq kwistjonijiet kontemporanji.

Minbarra li għallem lezzjonijiet fuq it-Torah regolarment nhar ta' Sibt (Shabbat) u fost il-ġimgħa lill-membri tal-komunità, hu kien iżur l-erba' sinagogi eżistenti regolarment u żar ukoll liż-żewġt idjar tal-anzjani Lhud b'mod regolari għall-okkażjonijiet tal-Festi Importanti, iċ-Chanukkah (il-festa tad-dawl) u fl-Għid tal-Lhud.

Hu ta sehmu wkoll f'funerali b'mod regolari u għamel viżti fiż-żmien tal-viżtu, minkejja l-istat tal-membru l-mejjet; jekk hux magħruf jew le, fqir jew sinjur.

Hu kien imexxi wkoll il-liġi fuq l-ikel (il-Kashrut) tal-istituzzjonijiet tal-komunità, bħal ristoranti, il-ħwienet tal-laħam, l-ikel kosher tal-Lufthansa u ċelebrazzjonijiet f'okkażjonijiet, bħall-Bar-/Bat Mitzvahs u żwiġijiet f'lukandi kbar.

Minbarra dan, kien importanti ħafna għal Rabbi Daum li jibda l-bidla fil-banjijiet li jintużaw mil-Lhud għar-ritwali (il-Mikvah) skont l-istandards għoljin tal-Liġi Lhudija (il-Halacha).

Bl-għajnuna ta' Rabbi Meir Posen, li fl-Ewropa ta' dak iż-żmien kien l-ogħla awtorità tal-Liġi Lhudija fuq il-bini ta' dawn l-imsemmija banjijiet li l-Lhud jużaw għar-ritwali, huwa assigura li l-istandards għoljin tal-Liġi Lhudija u li l-liġi fuq l-ikel tal-Lhud (il-Kashrut) u fuq il-banjijiet li l-Lhud jużaw għar-ritwali (il-Mikvah) fi Frankfurt jiġu milħuqa.

Hu ma mexxiex biss l-Ikliet tal-Għid tal-komunità ta' kull sena, b'mijiet ta' parteċipanti, hu organizza wkoll komunità tas-Sukkah għall-membri tal-komunità u żar ta' spiss lill-membri tal-komunità u stedinhom fuq il-mejda tiegħu nħar ta' Sibt (ix-Shabbat), mingħajr ma għamel l-ebda distinzjoni bejn membri mill-qalba jew mill-periferija tal-komunità.

Flimkien ma' missieru, Shmuel Daum, huwa organizza b'mod regolari it-talb Kabbalat Shabbat Minyanim għaż-żgħażagħ fis-Sinagoga ta' Baumweg u waqt iż-żmien li kien inkarigat kien ukoll l-Av Beth Din ta' Frankfurt.B'hekk huwa kellu x'jaqsam b'mod attiv ma' kwistjonijiet ta' dawk li xtaqu jikkonvertu għar-reliġjon Lhudija (Giyurim), kwistjonijiet li jikkonċernaw il-liġi tal-ikel tal-Lhud (il-Kashrut), mal-Liġi Lhudija (id-Dinei Torah) u ma' divorzji reliġjużi (Gittin).

Rigward dawk li riedu jikkonvertu għar-reliġjon Lhudija (il-Giyurim), Rabbi Daum għandu esperjenza kemm mill-perspettiva ta' mħallef Rabbinku reliġjuż (Beth Din), kif ukoll bħala għalliem u gwida.

Hu għandu aktar minn 15-il sena esperjenza fil-preparazzjoni fil-Liġi Lhudija biex jiġu rikonoxxuti dawk li mhumiex oriġinarjament Lhud li jixtiequ jikkonvertu għar-reliġjon Lhudija.

Fl-1993, għal raġunijiet familjari, huwa rriżenja minn xogħlu ta' Rabbi Ewlieni u mar jgħix f'Antwerp, il-Belġju, fejn il-biċċa l-kbira tal-familja tiegħu kienet tgħix diġà.

Hemmhekk huwa beda jgħallem ir-reliġjon Lhudija fis-sistema tal-iskejjel tal-istat u fl-iskejjel Lhud ta' matul il-jum.

Fl-1995 huwa aċċetta l-pożizzjoni ta' lekċerer tal-Liġi Lhudija fil-Fakultà tar-Reliġjon Komparattiva f'Wilrijk (Antwerp), fil-Belġju.

Bħala rikonoxximent tat-tagħlim tiegħu hemmhekk, u tax-xogħol tiegħu fuq il-Liġi Lhudija, il-Fakultà għamlitu Professur b' Honoris Causa fil-Liġi Lhudija.

Mill-2001, flimkien ma' martu, hu beda wkoll numru ta' proġetti biex jilħaq aktar nies għall-indiema (il-Baalei Tshuva), għal persuni li mhumiex Lhud li huma interessati fl-Istudji Lhud u għal dawk li jixtiequ li jikkonvertu għar-Reliġjon Lhudija.

Illum, dan jieħu l-maġġoranza tal-ħin u tax-xogħol tiegħu u bħala parti mill-attivitajiet biex jilħaq aktar nies, jorganizza regolarment, f'koperazzjoni maċ-Ċentru Shalom tal-Olanda, jiem ta' studju fuq suġġetti varji li huma relatati mal-Istudji Lhud.

Il-Prof.

Rabbi Ahron Daum huwa awtur prolifiku li kiteb fuq ħafna suġġetti relatati mal-Istudji Lhud.

Waqt li kien jgħix fl-Iżvizzera, huwa kien jikkontribwixxi b'mod regolari artikli fuq il-Liġi Lhudija fir-rivista ta' kull ġimgħa Lhudija Svizzera-Ġermaniża msejħa "Jüdische Rundschau".

Waqt iż-żmien tiegħu bħala Rabbi Ewlieni ta' Frankfurt am Main, huwa regolarment kiteb artikli fid-"Die Jüdische Allgemeine" u fir-rivista ta' kull xahrejn "Die Gemeinde".

Ilu mill- 2010 jikteb artiklu ta' kull xahar għar-rivista Joods Actueel, l-aktar pubblikazzjoni Lhudija li timxi fil-Belġju.

F'dawn l-artikli, huwa jikteb fuq kull aspett tal-Istudji Lhud, pereżempju, is-serje tiegħu li ntgħoġbot ferm fuq l-istorja tar-Reliġjon Lhudija mill-Illumiżmu.

Huwa awtur ta' żewġ kotba.

L-ewwel ktieb tiegħu "Halacha aktuell" huwa xogħol ta' żewġ volumi, miktub bil-Ġermaniż, li jittratta problemi tal-Liġi Lhudija u kwistjonijiet ta' interess kurrenti kif jidhru fil-letteratura tal-Liġi Lhudija u speċifikament ir-Responsa.

Dan ix-xogħol huwa uniku għaliex huwa l-ewwel ktieb li nkiteb bil-Ġermaniż fil-perjodu ta' wara l-gwerra li jittratta b'mod komprensiv fuq kwistjonijiet tal-Liġi Lhudija fil-letteratura Responsa.

B'hekk dan ġie milqugħ b'ħafna entużjażmu fid-dinja tal-Liġi Lhudija u ngħata titli minn ħafna awtoritajiet distinti tal-Liġi Lhudija.

Ċerti artikli minn dan il-ktieb ġew miktuba bl-Ebrajk Rabbiniku u ġew ippubblikati separatament taħt it-titlu "Iyunim b'Halacha".

It-tieni ktieb tiegħu huwa "Die Jüdische Feiertage in Sicht der Tradition" (Il-Festi Lhud fit-Tradizzjoni).

Din hi antoloġija ta' żewġ volumi li tgħaqqad artikli fuq il-Liġi Lhudija, prietki, rimarki liturġiċi, ħsibijiet ta' omeliji u stejjer folkloristiċi u umoristiċi li huma relatati ma' festi Lhud u mal-jum tas-Sibt (Shabbat).

Bħalissa huwa qiegħed jaħdem fuq numru ta' kotba bl-Olandiż fuq diversi suġġetti bħall-Kabbalah, l-Istorja Lhudija, id-Dinja Kontemporanja Lhudija u l-affiljazzjonijiet differenti tagħha u kwistjonijiet oħra.

Kotba


Mario Beccaria

Mario Beccaria

Franco Trappoli (San'Angelo Lodigiano, 18 ta' Ġunju 1920 – 22 ta' Novembru 2003) huwa politiku mal-Partit Demokristjan Taljan.

Imwieled f'Sant'Angelo Lodigiano fl-1920, bejn l-1960 u l-1964 serva bħala sindku Demokristjan ta' Sant'Angelo Lodigiano.

Kien ukoll membru tal-Kamra tad-Deputati mill-1968 sal-1972 u mill-1972 sal-1976.

Matul il-karriera politika tiegħu kien Segretarju tat-9-il Kummissjoni (xogħlijiet pubbliċi).;

F'Sant'Angelo Lodigiano hemm triq imsemmija għalih.;


Lodi

Lodi

Lodi hi belt Taljana b'xi 44.769 abitant, li qiegħda fit-tramuntana tal-pajjiż, bejn ix-xmara Adda u xmara Po.

Hi l-kapitali tal-provinċja tal-istess isem (reġjuni tal-Lombardija)


Attakki ta' Novembru 2015 f'Pariġi

Attakki ta' Novembru 2015 f'Pariġi

Fit-13 ta' Novembru 2015 filgħaxija, numru ta' attakki terroristiċi koordinati seħħew f'Pariġi, Franza u fis-subborg Saint-Denis fit-Tramuntana ta' Pariġi.

L-attakki kkonsistew fi sparar tal-massa, bombi suwiċidjali, bombi u nies meħudin bħala ostaġġi.

Bdew fid-21:16 CET, fejn seħħew tliet splużjonijiet u sitt sparaturi tal-massa, b'bombi wkoll ħdejn l-iStade de France f'Saint-Denis.

L-agħar attakk kien fit-teatru Bataclan fejn l-attakkanti ħadu ostaġġi u b'konfronti mal-pulizija, sakemm spiċċa kollox fis-00:58 14 ta' Novembru CET.

Tal-inqas 129 persuna inqatlu, 89 minnhom fit-teatru Bataclan.

Iktar minn 350 persuna ġew feruti mill-attakki, inklużi 99 persuna irrappurtati f'qagħda serja.

Apparti l-vittmi pajżani, tmien attakkanti inqatlu wkoll u awtoritajiet komplew ifittxu għal kull kompliċi.

F'dikjarazzjoni televiżiva f'23:58 CET, il-President Franċiż François Hollande ħabbar stat nazzjonali t'emerġenza, l-ewwel stat t'emerġenza nazzjonali mill-2005, u minħabba f'hekk poġġa kontrolli temporanji madwar il-fruntiera tal-pajjiż.

In-nies ġew ordnati biex ma joqogħdux barra fit-toroq ta' Pariġi, l-ewwel darba sa mill-1944.

Fl-14 ta' Novembru, l-Istat Iżlamiku tal-Iraq u l-Lvant (ISIS) ikklejmja r-responsabbiltà tal-attakki.

Skont il-gazzetta "The Wall Street Journal", l-attakki kienu motivati mill-Istat Iżlamiku bħala "ritaljazzjoni" tal-irwol tal-Franċiżi fil-Gwerra Ċivili tas-Sirja u fil-Gwerra Ċivili tal-Iraq.

Hollande qal ukoll li l-attakki kienu organizzati minn barra l-pajjiż "mill-Istat Iżlamiku b'għajnuna interna" u ddeskriviehom bħala "atti ta' gwerra".

Dawn l-attakki kienu l-agħar li seħħew fi Franza mit-Tieni Gwerra Dinjija u l-iktar li mietu fl-Unjoni Ewropea mill-bombi tal-ferrovija f'Madrid fl-2004.

L-attakki ġew jum biss wara attakki oħrajn mill-Istat Iżlamiku fil-Libanu fit-12 ta' Novembru 2015, fejn inqatlu 43 persuna; ġurnata wara l-qtil tal-membru tal-ISIS Jihadi John u 14-il jum wara li ġġarraf l-ajruplan Metrojet Flight 9268, fejn mietu 217-il passiġġier u 7 membri tal-kru, li l-fergħa Sinaj tal-Istat Iżlamiku qiegħda tikklejmja responsabbiltà.

Qabel dan l-attakk ta' Pariġi, Franza kienet diġà kien fuq allarm għoli mill-attakki ta' Jannar 2015 fl-istess belt ta' Pariġi fejn inqatlu 17-il persuna, inklużi pajżani u uffiċjali tal-pulizija.

Dan l-avveniment ġie msemmi mit-Telegraph bħala l-attakki f'Pariġi tal-"Friday the 13th", minħabba li ġara fil-jum tradizzjonali ta' sfortuna tal-Ġimgħa t-13.


Dritt Internazzjonali

Dritt Internazzjonali

Id-Dritt Internazzjonali hu ġabra ta' regoli li huma aċċettati b'mod ġenerali bħala vinkolanti fir-relazzjonijiet bejn l-Istati u n-Nazzjonijiet.

Huwa qafas għall-prattika ta' relazzjonijiet internazzjonali stabbli u organizzati.

Id-differenza bejn id-Dritt Internazzjonali u l-ordinamenti ġuridiċi msejsin fuq l-Istat hi li d-Dritt Internazzjonali hu primarjament applikabbli għall- pajjiż u mhux għaċ-ċittadini privati.

Id-Dritt Nazzjonali jista' jsir Dritt Internazzjonali meta t-trattati jiddelegaw il-ġurisdizzjoni nazzjonali lit-tribunali sovranazzjonali, bħalma hi l-Qorti Ewropea tal-Jeddijiet tal-Bniedem jew il-Qorti Kriminali Internazzjonali.

Trattati bħall-Konvenzjoni ta' Ġinevra jistgħu jeżiġu li d-Dritt Nazzjonali jikkonforma ma' xi partijiet tagħhom.

Ħafna mid-Dritt Internazzjonali hu governanza msejsa fuq il-kunsens.

Dan ifisser li Stat Membru ma huwiex marbut jottempera ruħu ma' dan it-tip ta' Dritt Internazzjonali, sakemm ma jkunx ta l-kunsens għal ċerta mġiba.

Din hi kwestjoni ta' sovranità tal-Istat.

Imbagħad hemm aspetti oħrajn tad-Dritt Internazzjonali la ma humiex imsejsin fuq il-kunsens imma xorta waħda huwa obbligatorju għall-Istati u għall-atturi non-Statali li jimxu magħhom, bħal ngħidu aħna d-Dritt Internazzjonali Konswetudinarju u l-"jus cogens".

It-terminu "Dritt Internazzjonali" japplika għal tliet dixxiplini legali distinti:

Id-Dritt Internazzjonali Pubbliku, li jirregola r-relazzjoni bejn l-Istati u l-entitajiet internazzjonali.

Dan jinkludi dawn il-kampi legali: id-Dritt tat-Trattati, id-Dritt tal-Baħar, id-Dritt Kriminali Internazzjonali, id-Dritt tal-Gwerra jew id-Dritt Umanitarju Internazzjonali, u d-Dritt tar-Refuġjati.

Id-Dritt Internazzjonali Privat li jittratta kwestjonijiet ta' (i) liema ġurisdizzjoni tista' tisma' każ u (ii) id-Dritt li jirregola liema ġurisdizzjoni tapplika għall-kwestjonijiet sollevati fil-każ.

Id-Dritt Sovranazzjonali jew id-Dritt tal-Organizzazzjonijiet Sovranazzjonali, li jirrigwardjaw ftehimiet reġjonali fejn id-Drittijiet tal-Istati Nazzjon jistgħu jitqiesu inapplikabbli meta jikkonfliġġu ma' sistema legali sovranazzjonali meta dak l-Istat ikollu obbligu bi Trattat versu kollettiv sovranazzjonali.

Iż-żewġ fergħat tradizzjonali huma: "jus gentium" – id-Dritt tan-Nazzjonijiet "jus inter gentes" – il-ftehimiet bejn in-Nazzjonijiet.


Dritt

Dritt

It-terminu "dritt" jintuża b'modi differenti:

Bħala fakultà ggarantita mill-ordinament lil kull persuna jew organizzazzjoni jissejjaħ jedd.


Jedd

Jedd

Il-jeddijiet huma prinċipji legali, soċjali, jew etiċi ta' libertà jew intitolament.

Fi kliem ieħor, il-jeddijiet huma regoli normattivi fundamentali dwar in-nies x'tista' tagħmel jew in-nies x'inhu dovut lilha skont xi sistema legali, konvenzjoni soċjali, jew teorija etika.

Il-jeddijiet huma ta' importanza essenzjali fid-dixxiplini bħad-Dritt u l-etika, l-aktar fit-teoriji dwar il-ġustizzja u d-deontoloġija.

Il-jeddijiet huma ta' spissa meqjusin fundamentali għaċ-ċivilizzazzjoni, billi jitqiesu pilastri stabbiliti tas-soċjetà u l-kultura, u l-istorja tal-kunflitti soċjali tista' tinstab fl-istorja ta' kull jedd u tal-iżvilupp tiegħu.

Skond l-i"Stanford Encyclopedia of Philosophy", "il-jeddijiet jistrutturaw il-form tal-gvernijiet, il-kontenut tal-liġijiet, u l-għamla tal-moralità kif perċepita fil-preżent".


Argenteuil

Argenteuil

Argenteuil () huwa komun fil-majjistral tas-subborgi ta' Pariġi, Franza.

Il-komun jinsab 12.3 km (7.6 mi) miċ-ċentru ta' Pariġi.

Argenteuil huwa sub-prefettura tad-dipartiment Val-d'Oise, is-sede tal-arrondissement t'Argenteuil.

Argenteuil huwa t-tieni l-aktar komun popolat fis-subborgi ta' Pariġi (wara Boulogne-Billancourt) u l-aktar wieħed popolat fid-dipartiment Val-d'Oise, għalkemm mhuwiex prefettura tiegħu, huwa maqsum bejn il-komuni ta' Cergy u Pontoise.

L-isem Argenteuil kien irreġistrat għall-ewwel darba fil-karta rjali tas-sena 697 bħala Argentoialum.

Il-komun t'Argenteuil twaqqaf bħala kunvent fis-seklu 7.

Il-monasteru li rriżulta milll-kunvent kien meqrud matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża.

Ħarba rurali għal Pariġini, issa huwa subborg ta' Pariġi.

Fost il-pitturi li għamlu Argenteuil famuża huma Claude Monet, Jean-Étienne Delacroix, Auguste Renoir, Gustave Caillebotte, Alfred Sisley u Georges Braque

Argenteuil huwa servut minn żewġ stazzjonijiet tal-linja tal-ferrovija suburbana Transilien Paris – Saint-Lazare li huma Gare d'Argenteuil u Val d'Argenteuil.

Il-Conservatoire à rayonnement départemental de Musique (Konservatorju tal-Mużika radjazzjoni dipartimentali) jinsab f'Argenteuil.

André Bon huwa wieħed mill-eks studenti tiegħu.

Koordinati:


Salvador Dalí

Salvador Dalí

Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, Markiż ta' Púbol (Figueres, 11 ta' Mejju 1904 – Figueres, 23 ta' Jannar 1989) kien pittur Spanjol surrealista li ħadem ukoll bħala skultur, kittieb, fotografu, reġista, disinjatur u xeneġġjatur.

Dalí kellu ħila kien fil-pittura u fid-disinn, imma famuż ukoll għall-immagini suġġestivi u bizzarri tax-xogħlijiet surrealisti tiegħu.

Is-sengħa pittorika tiegħu ġiet attribwita għall-influwenza li kellhom fuqu il-maestri tar-Rinaxximent.

Waħda mix-xogħlijiet l-aktar famużi tiegħu, "Il-persistenza tal-memorja," pinġieha fl-1931.

It-talent artistiku tiegħu, Dalí esprimieh f'bosta oqsma oħra, fosthom iċ-ċinema, l-iskultura u l-fotografija, fejn ikkollabora ma' artisti ta' kull settur.

Kien jattribwixxi ""l-imħabba għal kull mhu indurat u eċċessiv, il-passjoni tiegħi għal-lussu u l-imħabba għall-ilbies orjentali"" għal ""dixxendenza Għarbija"", għax kien isostni li l-antenati tiegħu kienu ġejjin mill-Għarab ta' Spanja.

Dalí kien mogħni b'immaġinazzjoni kbira u kien iħobb l-imġiba stramba u grandjuża.

Il-maniera eċċentrika tiegħu u l-imġiba diretta biex tattira l-attenzjoni tal-pubbliku xi minn daqqiet iżjed kienu jiġbdu aktar attenzjoni mill-arti tiegħu.

Dan kien jinkwieta lil dawk li kienu japprezzaw l-arti tiegħu u jdejjaq lill-kritiċi..

Salvador Dalí twieled fil-11 ta' Mejju 1904 fil-belt ta' Figueres, fir-reġjun tal-Alt Empordà fil-Katalonja, qrib il-fruntiera Franċiża.

Ħuh il-kbir, li ukoll kien jismu Salvador (twieled fit-12 ta' Ottubru 1901), miet bil-meninġite disa' xhur qabel, fl-1 ta' Awwissu 1903.

Missieru, Salvador Dalí i Cusí, avukat u nutar, kien jemmen fid-dixxiplina, imma r-riġidità tiegħu kienet ittaffiha ommu, Felipa Domènech i Ferrés, li kienet tinkoraġġixxi l-aspirazzjonijiet artistiċi ta' binha.


Flóra Kádár

Flóra Kádár

Flóra Kádár (; (Ungeriż: "Kádár Flóra") (Budapest, 4 t'Awwissu 1938 – 3 ta' Jannar 2003) kienet attriċi Ungeriża.

Imwielda Budapest fl-1928.

Flóra Kádár bdiet il-karriera tagħha ta' 25-il sena fit-ċinema, għalkemm it-traġitt tal-karriera tagħha mexa aktar fuq il-linja tat-teatru.


Pariġi

Pariġi

Pariġi () hija l-belt kapitali ta' Franza.

Il-belt tinsab fuq ix-xmara Seine, fit-tramuntana tal-pajjiż, kif ukoll tinsab fir-reġjun Île-de-France, li hu magħruf ukoll bħala région parisienne, "Reġjun Pariġin".

Il-Belt ta' Pariġi għanda żona ta' 105 km2 u popolazzjoni ta' 2,241,346 ruħ (stima tal-2014) ġewwa l-fruntieri amministrattivi tagħha li huma essenzjalment kif kienu fl-1860.

Mis-seklu 19, iż-żona mibnija ta' Pariġi kibret aktar lilhinn mill-fruntieri amministrattivi tagħha: flimkien mas-subborgi tagħha, iż-żona metropolitana ta' Pariġi għandha popolazzjoni ta' 12,341,418 ruħ (ċensiment tal-2012), jew 18.9% tal-popolazzjoni ta' Franza.

Ir-reġjun amministrattiv ta' Pariġi jkopri 12,012 km2 (4,638 mi2), bil-kunsill reġjonali tiegħu stess u l-president.

Pariġi twaqqfet fis-seklu 3 QK minn xi nies ċeltiċi imsejħa il-Parisii, li taw l-isem lil belt.

Mis-seklu 12, Pariġi kienet l-akbar belt fl-dinja tal-Punent, b'ċentru kummerċjali prosperu, u d-domiċilju tal-Università ta' Pariġi, waħda mill-ewwel fl-Ewropa.

Fis-seklu 18, kienet l-istadju taċ-ċentru għar-Rivoluzzjoni Franċiża, u saret ċentru importanti ta' finanzi, kummerċ, moda, xjenza, u arti, pożizzjoni li xorta baqgħat sal-llum.

Ir-Reġjun ta' Pariġi għandu PGD ta' €624 biljun fl-2012, li jammonta għal 30 fil-mija tal-PGD ta' Franza, u jiġi klassifikat bħala wieħed mill-ħames reġjuni għonja fl-Ewropa; huwa l-bankarju u ċ-ċentru finanzjarju ta' Franza, u fih l-kwartieri ġenerali ta' 29 minn 31 kumpanija fi Franza kklassifikati fil-Fortune Global 500 tal-2015.

Pariġi hija l-belt tal-mużew tal-arti li hija l-aktar viżitata fid-dinja , il-Louvre, kif ukoll il-Musée d'Orsay, innotat għall-ġbir ta' arti impressjonisti Franċiżi, u l-Musée National d'Art Moderne, mużew ta' arti moderni u kontemporanji.

Il-postijiet familjari arkitettorali notevoli ta' Pariġi jinkludu Katidral Notre Dame (seklu 12); is-Sainte-Chapelle (seklu 13); it-Torri Eiffel (1889); il-Bażilika tas-Sacré-Cœur ġewwa Montmartre (1914).

Fl-2014 Pariġi rċeviet 22.4 miljun viżitatur, biex b'hekk il-belt hija waħda mill-awqa destinazzjoni turistika fid-dinja.

Pariġi hija wkoll magħrufa għall-moda tagħha.

Ħafna mill-universitajiet ewlenin ta' Franza u l-"grandes écoles" jinsabu f'Pariġi, hekk kif il-gazzetti ewlenin ta' Franza, li jinkludu "Le Monde", "Le Figaro" u "Libération".

Pariġi hija post tal-klabb tal-futbol Paris Saint-Germain u l-klabb tar-ragbi Stade Français.

L-istadium li jesa' 80,000, Stade de France, li kien inbena ghat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-1998, huwa allokat fit-tramuntana ta' Pariġi fil-komun ta' Saint-Denis.

Pariġi ospitat kampjonat annwali tat-tennis French Open fuq it-tafal aħmar ta' Roland Garros.

Pariġi ospitat ukoll l-Olimpjadi tas-Sajf tal-1900 u kif ukoll tal-1924, żewġ edizzjonijiet tat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-1938 u tal-1998, u t-Tazza Tad-Dinja tar-Ragbi tal-2007.

Pariġi hija moqdija b'żewġ ajruporti internazzjonali li huma Paris-Charles de Gaulle u Paris-Orly.

Infetħet fl-1900, is-sistema sotterranja tal-belt, il-Paris Métro, iservi 4.5 miljun passiġġier kuljum.

Pariġi hija ċ-ċentru tan-netwerk nazzjonali tat-toroq, u hija mdawra minn tliet toroq orbitali: il-Périphérique, l-awtostrada tal-A86, u l-awtostrada Francilienne fis-subborgi ta' barra.

L-isem "Paris" huwa derivat minn abitanti bikrin, mit-tribù ċeltiċi Parisii.

Pariġi hija spiss imsejħa bħala ""La Ville Lumière"", (Il-Belt tad-Dawl), kemm minħabba r-rwol ewlieni tagħha matul iż-Żmien tal-Illuminiżmu, u aktar letteralment għaliex Pariġi kienet waħda mill-ewwel bliet Ewropej li adottataw id-dwal tal-gass fit-toroq.

Fiż-żminijet tal-1860, il-boulevards u t-toroq ta' Pariġi kienu mdawwlin minn 56,000 bozza tal-gass.

Sa mis-seklu 19, Pariġi kienet magħrufa wkoll bħala "Panam(e)" bis-slang Franċiż.

L-abitanti huma magħrufa bil-Malti bħala "Pariġini", bl-Ingliż bħala "Parisians" u bil-Franċiż bħala "Parisiens" (), kienu magħrufa wkoll bħala "Parigots" ().

Il-"Pariżi" (bil-Latin Parisii), it-tribujiet ċeltiċi, abitaw iż-żona ta' Pariġi minn madwar nofs is-seklu 3 QK.

Waħda mir-rotot maġġuri taż-żona għall-kummerċ bejn it-tramuntana u n-nofsinhar kienet taqsam is-Seine fuq l-île de la Cité; dal-post fejn kienu jiltaqgħu ir-rotot tal-kummerċ bl-art u bl-ilma, ftit ftit sar belt u ċentru kummerċjali importanti.

Il-Pariżi kienu jinnegozjaw ma' ħafna bliet li kienu ħdejn xmara, ħafna 'l bogħod sal-Peniżola Iberika, u għal dan l-għan kienu jistampaw il-muniti tagħhom.

Ir-Rumani ħakmu l-baċin ta' Pariġi fis-sena 52 QK u wara għamlu l-belt kamp ta' gwarniġġjon, kif ukoll bdew jestendu l-kolonja tagħhom b'mod aktar permanenti għax-Xatt tax-Xellug ta' Pariġi.

Il-belt tal-Gallo-Rumani kienet oriġinarjament imsejħa Lutetia (aktar fid-dettal, "Lutetia Parisiorum", "Lutetia tal-Parisii").

Hija saret belt prospera b'forum, banjijiet, tempji, teatri, u anfiteatru.

Sal-aħħar tal-Imperu Ruman tal-Punent, il-belt kienet magħrufa sempliċement bħala "Parisius" bil-Latin u "Paris" bil-Franċiż.

Il-Kristjaneżmu ġie ntrodott fin-nofs tas-seklu 3 AD.

Skond it-tradizzjoni, l-ewwel Isqof ta' Pariġi kien San Dijoniżju (Saint Denis bil-Franċiż).

Meta huwa rrifjuta li jirrinunzja l-fidi tiegħu, kien miet martri wara li ħanxrulu rasu fuq l-għolja li saret magħrufa bħala l-"Muntanja tal-Martri" ("Mons Martyrum"), u aktar tard "Montmartre".

Il-post fejn indifen kien santwarju reliġjuż importanti; il-Bażilika ta' Saint-Denis inbniet hemmhekk u saret il-post tfejn jindifnu r-Rejiet Franċiżi.

Clovis il-Frank, l-ewwel re tad-dinastija Merovinġjana, għamel il-belt il-belt kapitali tiegħu mill-508.

Il-fortifikazzjoni ta' Île-de-France ma kinitx sodda biżżejjed biex twaqqaf is-sakkeġġ mill-Vikingi fis-sena 845, iżda l-importanza strateġika ta' Pariġi bil-pontijiet li jwaqqfu l-mogħdija tal-vapuri għaddiet u ġiet stabbilita bid-difiża li rexxiet fl-Assedju ta' Pariġi (885–86).

Fid-987 Hugh Capet, il-Konti ta' Pariġi ("comte de Paris"), id-Duka tal-Franki ("duc des Francs") kien elett ir-Re tal-Franki ("roi des Franks").

Taħt ir-regola tar-Rejiet Kapetingi, Pariġi ftit ftit saret l-akbar u l-aktar belt għanja fi Franza.

Sal-aħħar tas-seklu 12, Pariġi kienet saret il-belt kapitali politika, ekonomika, reliġjuża u kulturali ta' Franza.

L-"Île de la Cité" kienet is-sit tal-palazz irjali.

Fl-1163, matul ir-renju ta' Louis VII, Maurice de Sully, l-Isqof ta' Pariġi, wettaq il-kostruzzjoni tal-Katidral Notre Dame fl-estremità tal-lvant tagħha.

Ix-Xatt Xellugi kien is-sit tal-Università ta' Pariġi, korporazzjoni ta' studenti u għalliema ffurmati matul is-seklu 12 li jħarreġ l-ewwel skulari fit-teoloġija, u aktar tard fil-liġi kanonika, fil-mediċina u fl-arti.

Ix-Xatt Lemini sar iċ-ċentru tal-kummerċ u l-finanzi.

In-negozjanti li kkontrollaw il-kummerċ fuq ix-xmara ffurmaw lega u din malajr saret forza qawwija.

Bejn l-1190 u l-1202, Philip Augustus bena l-fortizza enormi tal-Louvre, kompla l-bini tan-Notre Dame, bena żewġ pontijiet, beda l-pavimentar tat-toroq ewlenin imdawlin ta' Pariġi u l-kostruzzjoni tal-ħajt iffortifikat madwar il-belt.

Matul il-Gwerra ta' Mitt Sena, l-armata tad-Duka ta' Borgonja u l-forza ta' madwar mitejn suldat Ingliżi okkupaw Pariġi minn Mejju tal-1420 sal-1436.

Huma mbuttaw lura t-tentattiv minn Joan tal-Arka sabiex teħles il-belt fl-1429.

Seklu wara, matul il-Gwerer Franċiżi tar-Reliġjon, Pariġi kienet fortizza tal-Lega Kattolika.

Fl-24 ta' Awwissu 1572, Pariġi kienet sit tal-Massakru tal-Jum San Bartilmew, meta eluf ta' Protestanti Franċiżi ġew maqtula.

L-aħħar fost dawn il-gwerer, it-tmien waħda, spiċċat fl-1594, wara li Neriku IV ikkonverta għall-Kattoliċiżmu u seta' fl-aħħar jidħol Pariġi meta jgħidu li stqarr "Paris vaut bien une messe" ("Pariġi tiswiha quddiesa").

Il-belt kienet ġiet traskurata għal deċennji; sal-assassinju tiegħu fl-1610, Neriku IV kien bena il-"Pont Neuf", l-ewwel pont f'Pariġi bil-bankini u mhux bill-bini fil-ġnub, għaqqad b'bini ġdid il-Louvre mal-Palazz tat-Tuileries, u ħoloq l-ewwel pjazza residenzjali f'Pariġi, il-"Place Royale", illum magħruf bħala l-Place des Vosges.

Fis-seklu 17, il-Kardinal Richelieu, kap ministru ta' Louis XIII, kien determinat li jagħmel Pariġi l-isbaħ belt fl-Ewropa.

Huwa bena ħames pontijiet ġodda, kappella ġdida għall-Kulleġġ tas-Sorbonne, u palazz għalih innifsu, il-"Palais Cardinal", li wara ħalliħ lil LwiġiLouis XIII.

Wara il-mewt tiegħu fl-1642, il-palazz sar magħruf bħala l-Palais-Royal.

Lwiġi XIV ma kienx jafda l-Pariġini u mexxa il-qorti tiegħu għal Versailles fl-1682, imma renju tiegħu ra wkoll twarrid liema bħalu tal-arti u x-xjenzi f'Pariġi.

Twaqqfu l-Comédie-Française, l-Akkademja tal-Pittura, u l-Akkademja tax-Xjenzi Franċiża u għamlu l-kwartieri ġenerali tagħhom fil-belt.

Biexjiuri li l-belt kienet sigura kontra l-attakki, waqgħa l-ħitan tal-belt, biex minflok bena l-"Grands Boulevards".

Biex iħalli l-monumenti lir-renju tiegħu, huwa bena l-"Collège des Quatre-Nations", il-"Place Vendôme", il-"Place des Victoires" u l-"Les Invalides".

Bejn l-1640 u l-1789, Pariġi kibret fil-popolazzjoni minn 400,000 għal 600,000. il-Boulevard ġdida, Champs-Élysées, estendiet il-belt fil-punent għall-"Étoile", filwaqt li l-klassi tal-ħaddiema tal-inħawi ta' "Faubourg Saint-Antoine" fil-lvant tal-belt, kibret u b'hekk żdiedu immigranti foqra mir-reġjuni l-oħra ta' Franza.

Pariġi kienet iċ-ċentru ta' splużjoni ta' attività filosofiska u xjentifika magħrufa bħala ż-Żmien tal-Illuminiżmu.

Diderot u d'Alembert ippubblikaw l-"Encyclopédie" tagħhom fis-snin 1751-52, u l-Aħwa Montgolfier tajru l-ewwel mongolfiera ekwipaġġata fil-21 ta' Novembru 1783, mill-ġonna ta' Château de la Muette.

Pariġi kienet il-kapital finanzjarja tal-Ewropa kontinentali, iċ-ċentru primarju Ewropej tal-pubblikazzjoni tal-kotba, moda, u l-manifattura tal-għamara fina u oġġetti ta' lussu.

Fis-sajf tal-1789, Pariġi sfat bħala ċ-ċentru tar-Rivoluzzjoni Franċiża.

Fl-14 ta' Lulju, folla ħadu l-armerija tal-Invalides, b'hekk akkwistaw eluf ta' armi tan-nar, u attakkaw il-Bastilja, simbolu ta' awtorità rjali.

L-ewwel Komun ta' Pariġi indipendenti, jew kunsill tal-belt, iltaqgħa fil-"Hôtel de Ville" u fil-15 ta' Lulju, l-astronomu Jean Sylvain Bailly ġie elett bħala sindku.

Lwiġi XVI u l-familja rjali nġabu Pariġi bħala priġunieri fil-Palazz Tuileries.

Matul ir-Renju tat-Terrur fl-1793, ir-rivoluzzjoni saret aktar u aktar radikali, ir-re, r-reġina, u s-sindku ġew maqtula bil-giljottina, flimkien ma' 16,000 ruħ ooħra (ma' Franza kollha).

Il-proprjetà tal-aristokrazija u l-knisja ġiet nazzjonalizzata, u l-knejjes tal-belt ingħalqu, inbigħu jew twaqqgħu.

Sensiela ta' fazzjonijiet rivoluzzjonarji mexxew Pariġi sad-9 ta' Novembru 1799 ("coup d'état du 18 brumaire"), meta Napuljun Bonaparti ħa l-poter f'idejh bħala l-Ewwel Konslu.

Il-popolazzjoni ta' Pariġi niżlet b'100,000 ruħ matul ir-Rivoluzzjoni, imma bejn l-1799 u l-1815, reġgħet għoliet b'160,000 resident ġdid, u b'kollox laħqet is-660,000.

Bonaparti issostitwixxa l-gvern elett ta' Pariġi b'prefett jirrapporta għandu biss.

Beda jibni monumenti lil glorja militari, inkluż l-"Arc de Triomphe", u tejjeb l-infrastruttura traskurata tal-belt b'funtani ġodda, il-Canal de l'Ourcq, il-Ċimiterju Père Lachaise u l-ewwel pont tal-ħadud tal-belt, il-"Pont des Arts".

Matul ir-Restawrazzjoni, il-pontijiet u l-pjazez ta' Pariġi reġgħu ingħataw l-ismijiet li kellhom qabel ir-rivoluzzjoni, imma r-Rivoluzzjoni ta' Lulju fl-1830 f'Pariġi, (ikkommemorata mill-Kolonna ta' Lulju fil-Place de la Bastille), waqqfet monarkija kostituzzjonali b' Louis Philippe I bħala re.

L-ewwel linja tal-ferrovija lejn Pariġi fetħet fl-1837, dan kien bidu ta' perjodu ġdid ta' migrazzjoni massiva mill-provinċji għall-belt kapitali.

Fl-1848 Louis-Philippe tneħħa mit-tron minn rewwixta popolari fit-toroq ta' Pariġi fl-1848.

Is-suċċessur tiegħu, Napuljun III u l- prefett tas-Seine li nħatar, Georges-Eugène Haussmann, nidew proġett ġgantesk ta' xogħlijiet pubbliċi biex jinbnew boulevards wiesgħin ġodda, teatru tal-opra ġdid, suq ċentrali, akwadotti ġodda, sistema tad-dranaġġ u l-parkijiet, fosthom il-Bois de Boulogne u l-Bois de Vincennes.

Fl-1860, Napuljun III annessa wkoll il-bliet tal-madwar u ħoloq tmien arrondissements ġodda, biex b'hekk Pariġi espandiet għal-limiti li għandha llum.

Matul il-Gwerra Franko-Prussjana (1870–1871), Pariġi kien assedjata mill-armata Prussjana.

Wara xhur ta' imblokk, ġuħ, u mbagħad bumbardament mill-Prussi, il-belt iġġielgħet iċċedi fit-28 ta' Jannar 1871.

Fit-28 ta' Marzu, gvern rivoluzzjonarju msejjaħ il-Komun ta' Pariġi ħataf il-poter f'Pariġi.

Il-Komun żamm il-poter għal xahrejn, sakemm kien soppress bl-aħrax mill-armata Franċiża matul il-"Ġimgħa tad-Dmija" fl-aħħar ta' Mejju tal-1871.

Tard fis-seklu 19, Pariġi organizzat żewġ espożizzjonijiet internazzjonali ewlenin: l-Ekspożizzjoni Universali tal-1889, li saret biex tfakkar iċ-ċentinarju tar-Rivoluzzjoni Franċiża u għal din l-okkażjoni nbena t-Torri Eiffel; u l-Espożizzjoni Universali tal-1900, li tat lill-Pariġi il-"Pont Alexandre III", il-"Grand Palais", il-"Petit Palais" u l-ewwel linja tal-Métro.

Pariġi saret il-laboratorju tan-naturaliżmu (Émile Zola) u tas-simboliżmu (Charles Baudelaire u Paul Verlaine), u tal-impressjoniżmu fl-arti (Courbet, Manet, Monet, Renoir.)

Sal-1901, il-popolazzjoni ta' Pariġi kienet kibret sa 2,715,000 ruħ.

Fil-bidu tas-seklu, artisti minn madwar id-dinja, inklużi Picasso, Modigliani u Matisse marru jgħixu Pariġi; Hemm twieldu wkoll il-Fauviżmu, il-Kubiżmu u l-arti astratta, u awturi bħal Marcel Proust li kien jesplora approċċi ġodda għall-letteratura.

Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, kultant Pariġi sabet ruħha fuq il-front; bejn 600 u 1,000 taksi ta' Pariġi kellhom rwol żgħir iżda importanti u simboliku ferm billi ttrasportaw 6,000 suldat għall-front.

Fl-Ewwel Battalja tal-Marne.

Il-belt kienet ukoll ibbumbardjata miż-Żeppellini u ntlaqtet ukoll minn armi tan-nar Ġermaniżi.

Fis-snin ta' wara l-gwerra, magħrufa bħala "Les Années Folles", Parġi kompliet tkun mekka għall-kittieba, mużiċisti u artisti minn madwar id-dinja, inklużi Ernest Hemingway, Igor Stravinsky, James Joyce, Josephine Baker, Sidney Bechet u Salvador Dalí.

Fis-snin wara l-konferenza tal-paċi, fil-belt ġew joqgħodu numru kbir ta' studenti u attivisti mill-kolonji Franċiżi u minn pajjiżi Asjatiċi u Afrikani oħra, li aktar tard saru l-mexxejja tal-pajjiżi tagħhom stess, bħal Ho Chi Minh, Zhou Enlai u Léopold Sédar Senghor.

Fl-14 ta' Ġunju 1940, l-armata Ġermaniża daħlet bil-forza Pariġi, li kienet ġiet iddikjarata "belt miftuħa".

Fis-16 u s-17 ta' Lulju 1942, bl-ordni tal-Ġermaniżi, il-pulizija Franċiża u l-ġendarmi arrestaw 12,884 lhudi, inklużi 4,115-il tifel u tifla, u għalquhom għal ħamest ijiem fil-"Vel d'Hiv" ("Vélodrome d'Hiver"), minn fejn ġew trasportati bil-ferrovija għall-kamp ta' sterminazzjoni f'Auschwitz, l-ebda wieħed mit-tfal ma' ġie lura.

Fil-25 ta' Awwissu 1944, il-belt inħelset mit-Tieni Diviżjoni Armata Franċiża u mir-Raba' Diviżjoni tal-Infanterija tal-Armata tal-Istati Uniti.

Il-Ġeneral Charles de Gaulle mexxa folla enormi u emozzjonali mill-Champs Élysées lejn in-Notre Dame de Paris, u għamel diskors stimolanti mill-Hôtel de Ville.

Fil-ħamsinijiet u s-sittinijiet, Pariġi inqabdet fil-Gwerra Alġerina għall-indipendenza; f'Awwissu 1961, xi nies tal-Front Liberali Nazzjonali li kien favur l-ndipendenza u qatlu 11-il pulizija pariġin u dan wassal għall-impożizzjoni ta' curfew fuq Musulmani tal-Alġerija (li f'dak iż-żmien kienu ċittadini Franċiżi).

Fis-17 ta' Ottubru 1961, protesta paċifika iżda mhux awtorizzata mill-Alġerini kontra l-curfew, waslet għal konfrontazzjonijiet vjolenti bejn il-pulizija u d-dimostranti u mietu mill-inqas 40 ruħ, xi wħud mitfuha fis-Seine.

Min-naħa l-oħra l-"Organisation de l'armée secrète" (OAS), li kienu kontra l-indipendeza għamlu sensiela ta' bombi f'Pariġi bejn l-1961 u l-1962.

F'Mejju tal-1968, l-istudenti li kienu qed jieħdu sehem fil-protesti okkupaw is-Sorbonne u għamlu barrikati fil-Kwartier latin.

Eluf ta' ħaddiema manwali Pariġini ssieħbu mal-istudenti, u l-moviment kiber fi strajk ġenerali ta' ġimgħatejn.

Il-partiti tal-gvern rebħu l-elezzjonijiet ta' Ġunju b'maġġoranza kbira.

Dawn il-protesti ta' Mejju tal-1968 irriżultaw fil-qsim tal-Università ta' Pariġi fi 13-il kampus indipendenti.

Fl-1975, l-Assemblea Nazzjonali bidlet l-istatus ta' Pariġi għal dak tal-bliet l-oħra Franċiżi u, fil-25 ta' Marzu 1977, Jacques Chirac kien l-ewwel sindku elett ta' Pariġi mill-1793.

It-Torri Maine Montparnasse, l-itwal bini fil-belt b'57 sular u 210 metru għoli, inbena bejn l-1969 u l-1973.

It-torri kien kontroversjali ħafna, u baqgħa l-uniku bini fiċ-ċentru tal-belt għoli aktar minn 32 sular.

Il-popolazzjoni ta' Pariġi niżlet minn 2,850,000 fl-1954 għal 2,152,000 fl-1990, minħabba li l-familji tal-klassi tan-nofsi marru jgħixu lejn il-subborgi.

In-netwerk ferrovjarju suburban, ir-RER ("Réseau Express Régional"), inbena biex jikkumplimenta l-"Métro," u l-"Périphérique", dan il-proġett tlesta fl-1973.

Ħafna mill-preżidenti ta' wara l-gwerra tal-Ħames Repubblika riedu jħallu l-monumenti tagħhom f'Pariġi; il-President Georges Pompidou beda ċ-Ċentru Georges Pompidou (1977), Valéry Giscard d'Estaing beda l-Musée d'Orsay (1986); il-President François Mitterrand li kien fil-poter għal 14-il sena, bena l-Opéra Bastille (1985-1989), il-Bibliothèque nationale de France (1996), l-Arche de la Défense (1985-1989), u l-Piramida tal-Louvre b'bitħa taħt l-art tagħha (1983-1989); Jacques Chirac (2006), il-Musée du quai Branly.

Kmieni fis-seklu 21, il-popolazzjoni ta' Pariġi bdiet tiżdied bilmod mill-ġdid, billi aktar żgħażagħ marru jgħixu fil-belt.

Laħqet 2.25 miljuni ruħ fl-2011.

F'Marzu 2001, Bertrand Delanoë sar l-ewwel sindku soċjalista ta' Pariġi.

Fl-2007, bl-għan li jitnaqqas it-traffiku tal-karozzi fil-belt, introduċa l-Vélib', sistema għall-kiri tar-roti għall-użu mir-reżidenti lokali u l-viżitaturi.

Bertrand Delanoë trasforma wkoll sezzjoni tal-awtostrada tul ix-xatt tax-xellug tas-Seine fi promenade urbana u park, il-"Promenade des Berges de la Seine", li nnawgura f'Ġunju 2013.

Fl-2007, il-President Nicolas Sarkozy fetaħ il-proġett "Grand Paris", biex jintegra l-Pariġi aktar mill-qrib mal-bliet fir-reġjun tal-madwar.

Wara ħafna modifiki, iż-żona l-ġdida, imsemmija l-Metropoli ta' Grand Paris, b'popolazzjoni ta' 6.7 miljuni ruħ, hija skedata għall-ħolqien fl-1 ta' Jannar 2016.

Fl-2011, il-Belt ta' Pariġi u l-gvern nazzjonali approvaw il-pjanijiet għall-Grand Paris Express, b'total ta' 205 kilometri ta' linji tal-metro awtomatizzati li jikkonnetjaw lil-Pariġi, il-ġewwanett tat-tliet dipartimenti madwar Pariġi, l-ajruporti u l-istazzjon tal-veloċità qawwija TGV, jistmaw li dawn b'kollox ħa jqumu €35 biljun.

Is-sistema hija skedata li titlesta sal-2030.

Fil-5 ta' April 2014, is-soċjalista Anne Hidalgo, ġiet eletta l-ewwel sindku mara ta' Pariġi.

Fis-7 ta' Jannar 2015, żewġ estremisti Musulmani Franċiżi attakkaw il-kwartieri ġenerali ta' "Charlie Hebdo" f'Pariġi, u qatlu tlettax-il ruħ, fid-9 ta' Jannar, it-tielet terrorist qatel erba' ostaġġi waqt attakk f'ħanut tal-merċa Lhudi ġewwa l-"Porte de Vincennes".

Fil-11 ta' Jannar kien stmat li 1.5 miljun ruħ immarċjaw flimkien mal-politiċi mexxejja internazzjonali biex juru solidarjetà kontra t-terroriżmu u d-difiża tal-libertà tal-kelma.

Għaxar xhur wara, fit-13 ta' Novembru 2015, waslu serje ta' attakki kkordinati terroristiċi f'Parġi u Saint-Denis allegati mill-organizzazzjoni tal-'Istat Iżlamiku', ISIL ('Dagħex', ISIS); 130 persuna nqatlu minn sparaturi u bombi, u ndarbu aktar minn 350.

Sebgħa mill-attakkanti qatlu lilhom infushom u oħrajn splodew lilhom infushom.

Fl-għodwa tat-18 ta' Novembru, tliet terroristi suspettati, inkluż l-allegat mill-pjan tal-attakki Abdelhamid Abaaoud, inqatlu minn sparaturi tal-pulizija fis-subborg ta' Pariġi, Saint-Denis.

Il-Preżident Hollande iddikjara stat ta' emerġenza għal tlett xhur fi Franza.

Pariġi tinsab fit-tramuntana ċentrali ta' Franza.

Il-belt hija 450 kilometru 'l bogħod mix-xlokk ta' Londra, 287 kilometru min-nofsinhar ta' Calais, 305 kilometri mil-lbiċ ta' Brussell, 774 kilometru mit-tramuntana ta' Marsilja, 385 kilometru mill-grigal ta' Nantes u 135 kilometru mix-xlokk ta' Rouen.

Pariġi tinsab fl-ark tat-tramuntana tax-xmara Seine u tinkludi żewġ gżejjer, l-"Île Saint-Louis" u l-"Île de la Cité", l-akbar waħda, kif ukoll parti qadima tal-belt.

Il-bokka tax-xmara fuq il-Kanal Ingliż ("La Manche"), stabbilit xi 8000 sena QK, huwa madwar 375 km l-isfel mill-belt.

Il-belt hija mifruxa fil-wisa' fuq iż-żewġ xtut tax-xmara.

Jekk inħarsu lejha kollha, il-belt hija relattivament ċatta, u l-aktar żona baxxa hija 35 m 'l fuq mil-livell baħar.

Pariġi għandha diversi għoljiet prominenti, l-ogħla waħda hija l-Montmartre li hi għolja 130 metru.

Montmartre kisbet isimha mill-martirju ta' San Dijoniżju, l-ewwel isqof ta' Pariġi, fuq il-"Mons Martyrum", "l-Għolja tal-Martri", fil-250.

Barra l-parkijiet periferiċi ta' "Bois de Boulogne" u l-"Bois de Vincennes", Pariġi tkopri erja ovali ta' madwar 87 km2, imdawra bil-Boulevard Périphérique, triq ta' 35 km li tagħmel ċirku madwar il-belt.

Fl-1860, l-aħħar annessjoni importanti tat-territorji ta' madwar, mhux biss tatha il-forma li għandha iżda ħolqot ukoll spiral li jdur skont l-arloġġ magħmul minn 20 arrondissements.

Fl-1860 kellha żona ta' 78 km2, u fl-1920 il-limiti tal-belt tkabbru bi ftit għal 86.9 km2.

Fl-1929, il-parkijiet forestiċi, il-"Bois de Boulogne" u l-"Bois de Vincennes" ġew uffiċjalment annessi mal-belt, biex b'hekk iż-żona kibret għal 105 km2.

Iż-żona metropolitana tal-belt hija 2,300 km2 (890 mi kw).

Pariġi għandha klima oċeanika Ewropea tal-Punent tipika li hija affettwata mill-Kurrent Atlantiku tat-Tramuntana.

Il-klima ġenerali matul is-sena hi moderata bix-xita spissa.

Il-ġranet tas-sajf huma normalment sħan u pjaċevoli b'temperaturi medji bejn 15 u 25 °C (59 u 77 °F) u ammont sewwa ta' xemx.

Kull sena, hemm ftit jiem fejn it-temperatura togħla 'l fuq minn 32 °C (90 °F).

Saħansitra f'ċertu snin kien hemm perjodi twal ta' temp b'sajf aħrax, bħall-mewġa ta' sħana tal-2003 meta t-temperaturi qabżu it-30 °C (86 °F) għal ġimgħat twal, kif ukoll l-40 °C (104 °F) f'ċertu jiem.

Aktar reċentement, it-temperatura medja għal Lulju-2011 kienet 17.6 °C (63.7 °F), b'temperatura medja minima ta' 12.9 °C (55.2 °F) u b'temperatura medja massima ta' 23.7 °C (74.7 °F).

Bħala medja, ir-rebbiegħa u l-ħarifa jkollhom jiem moderati u ljieli friski, imma variabbli u mhux stabbli.

Ħaġa li ma tistennihiex, spiss ikun hemm temp sħun jew frisk, fiż-żewġ staġuni.

Fix-xitwa, il-klima nieqsa mix-xemx; il-ġranet kisħin imma ġeneralment ogħla mit-temperatura tal-iffriżar b'temperaturi ta' madwar 7°C (45°F).

Madankollu billejl mhux rari li jkun hemm ġlata ħafifa, it-temperatura tinżel iżjed baxx minn 5°C (9°F) taħt iż-0°C (32°F) għal ftit jiem fis-sena.

Tagħmel il-borra kull sena, iżda rari li tibqa' fl-art.

Fil-belt kultant ikun hemm burraxka ta' borra ħafifa imma din ma tinġabarx.

Pariġi għandha preċipitazzjoni annwali medja ta' 652 mm, u jkollha xita ħafifa mifruxa sewwa mas-sena.

Madankollu l-belt hija magħrufa għall-ħalbiet ta' xita qawwija li jkun hemm kultant.

L-ogħla temperatura rreġistrata hija ta' 40.4°C (104.7°F) (28 ta' Lulju 1948), u l-anqas hija ta' −23.9°C (−11.0°F) (10 ta' Diċembru 1879).

Matul kważi l-istorja twila kollha tal-belt, ħlief għal xi ftit perjodi qosra, Pariġi kienet iggvernata direttament mir-rappreżentanti tar-reijiet, imperaturi, jew preżidenti ta' Franza.

Il-belt ma kinitx moghtija awtonomija muniċipali mill-Assemblea Nazzjonali sal-1974.

L-ewwel sindku elett modern ta' Pariġi kien Jacques Chirac, dan ġie elett fl-20 ta' Marzu 1977, u kien l-ewwel sindku tal-belt mill-1793.

Bħalissa s-sindku hu Anne Hidalgo, soċjalista li ġiet eletta fil-5 ta' April 2014.

Is-sindku ta' Pariġi huwa elett b'mod indirett mill-votanti Pariġini; il-votanti ta' kull arrondissement jaħtru l-"Conseil de Paris" (Kunsill ta' Pariġi), magħmul minn 163 membru.

Kull arrondissement għandhu numru ta' membri li jiddependi fuq il-popolazzjoni tiegħu, minn 10 membri għal kull wieħed mill-inqas arrondissement popolat (1 sa 9) sas-36 membru għall-aktar arrondissement popolat (il-15).

Il-membri tal-kunsill eletti jagħżlu s-sindku.

Xi kultant il-kandidat li jirċievi l-aktar voti mill-belt kollha ma jintgħażilx jekk il-kandidat l-ieħor ikun rebaħ l-appoġġ tal-maġġoranza tal-membri tal-kunsill.

Is-sindku Bertrand Delanoë (2001-2014) ġie elett minn minoranza ta' votanti tal-belt biss, iżda kellu l-maġġoranza tal-membri tal-kunsill.

Wara l-elezzjoni, il-kunsill għandu rwol aktar passiv fil-gvern tal-belt; huwa jiltaqa' biss darba fix-xahar.

Il-kunsill attwali huwa maqsum bejn koalizzjoni tax-xellug ta' 91 membri, inklużi s-soċjalisti, komunisti, ħodor, u x-xellug estrem; u 71 membri taċ-ċentru lemini, kif ukoll ftit mill-membri mill-partiti ż-żgħar.

Kull wieħed mill-20 arrondissements ta' Pariġi għandu muniċipju u kunsill elett direttament ("conseil d'arrondissement"), li mbagħad, itellgħu sindku ta' arrondissement.

Il-kunsill ta' kull arrondissement huwa magħmul minn membri tal-"Conseil de Paris" u membri oħra li jservu biss fuq il-kunsill tal-arrondissement.

In-numru ta' sindki deputati f'kull arrondissement ivarja skond il-popolazzjoni tiegħu.

B'kollox hemm 20 sindku ta' arrondissement u 120 sindku deputati.

Il-baġit tal-belt għall-2013 kienet €7.6 biljun, li 5.4 biljun minnhom marru għall-amministrazzjoni tal-belt, filwaqt €2.2 biljun l-oħra, marru għall-investiment.

L-akbar parti tal-baġit (38 fil-mija) marret għall-akkomodazzjoni pubblika u l-proġetti urbaniċi; 15 fil-mija għat-toroq u t-trasport; 8 fil-mija għall-iskejjel (li huma fil-parti l-kbira finanzjati mill-baġit statali); 5 fil-mija għall-parkijiet u l-ġonna; u 4 fil-mija għall-kultura.

Is-sors ewlieni ta' dħul għall-belt hija taxxa diretta (35 fil-mija), supplimentata minn 13 fil-mija tat-taxxa tal-proprjetà immobbli, 19 fil-mija tal-baġit ġejja minn trasferiment mill-gvern nazzjonali.

In-numru tal-impjegati jew aġenti tal-belt, kiber minn 40,000 fl-2000 għal 73,000 fl-2013.

Id-dejn tal-belt kiber minn €1.6 biljun fl-2000 għal 3.1 biljuni fl-2012.

Minħabba d-dejn kbir u dejjem jikber, il-klassifikazzjoni tal-bond tal-belt niżlet minn AAA għal AA+ fis-snin 2012 u 2013.

F'Settembru 2014, is-sindku Hidalgo ħabret li l-belt se jkollha żbilanċ fil-baġit ta' €400 miljun, l-aktar minħabba tnaqqis fl-appoġġ mill-gvern nazzjonali.

Il-"Métropole du Grand Paris", jew il-Metropoli ta' Grand Paris, formalment se tibda teżisti fl-1 ta' Jannar, 2016.

Dan il-proġett hu struttura amministrattiva għall-kooperazzjoni bejn il-belt ta' Pariġi u s-subborgi qrib tagħha.

Dan jinkludi il-Belt ta' Pariġi, il-komuni, u l-bliet tat-tliet dipartimenti tas-subborgi ta' madwar; Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis u Val-de-Marne; kif ukoll seba' komuni fis-subborgi ta' barra, inklużi Argenteuil f'Val d'Oise u Paray-Vieille-Poste f'Essonne, li ġew miżjuda biex jinkludu l-ajruporti ewlenin ta' Pariġi.

Il-Metropoli se tkopri 814 kilometru kwadru u se jkollha popolazzjoni ta' 6.945 miljun ruħ.

L-istruttura l-ġdida se tkun amministrata minn Kunsill Metropolitan ta' 210 membri, mhux eletti b'mod dirett, iżda magħżula mill-kunsilli membri tal-komuni.

Finalment, il-kompetenzi bażiċi se jinkludu l-ippjanar urban, l-akkomodazzjoni, u l-protezzjoni tal-ambjent.

Il-Grand Paris se jkollha il-kwartieri ġenerali f'rue Leblanc fil-15-il arrondissement ta' Pariġi.

L-ewwel president tal-kunsill metropolitan se jkun elett fit-22 ta' Jannar, 2016.

Ir-Reġjun ta' Île de France, li jinkludi Pariġi u komunitajiet tal-madwar, huwa ggvernat mill-Kunsill Reġjonali.

Ir-reġjun għandhu l-kwartieri tiegħu fis-7 arrondissement ta' Pariġi.

Huwa magħmul minn 209 membri li jirrappreżentaw il-komuni differenti fi ħdan ir-reġjun.

Fil-15 ta' Diċembru, 2015, lista ta' kandidati tal-Unjoni tad-Dritt u koalizzjoni ta' partiti ċentrali u lemini, immexxija minn Valerie Pecresse, rebħu l-elezzjoni reġjonali b'mod restrittiv, billi għelbu l-koalizzjoni tas-soċjalisti u l-ekoloġisti.

Is-soċjalisti kienu ggvernaw ir-reġjun għal sbatax-il sena.

Fl-2016, il-kunsill reġjonali l-ġdid se jkollhu 121 membru mill-Unjoni tad-Dritt, 66 mill-Unjoni tax-Xellug u 22 mill-Front Nazzjonali estrem lemini.

Peress li l-belt hija l-kapitali ta' Franza, Pariġi hija s-sede tal-gvern nazzjonali.

Għall-eżekuttiv, iż-żewġ uffiċjali prinċipali għandhom residenza uffiċjali kull wieħed, li jservu wkoll bħala uffiċċji tagħhom.

Il-President tar-Repubblika Franċiża jirrisjedi fil-Palazz Élysée fit-8 arrondissement, filwaqt li s-sede tal-Prim Ministru jinsab fil-Hôtel Matignon fis-7 arrondissement.

Il-ministeri tal-gvern jinsabu fil-partijiet differenti tal-belt; ħafna minnhom jinsabu fis-7 arrondissement, viċin il-Matignon.

Iż-żewġ djar tal-Parlament Franċiż jinsabu fuq ix-Xatt tax-Xellug.

Id-dar ta' fuq, is-Senat, jiltaqa fil-Palais du Luxembourg fis-6 arrondissement, filwaqt li d-dar t'isfel, li hija l-aktar importanti, l-Assemblée Nationale, tiltaqa' fil-Palais Bourbon fis-7 arrondissement.

Il-President tas-Senat, it-tieni l-ogħla uffiċjal pubbliku fi Franza (wara l-President tar-Repubblika), jirrisjedi fil-"Petit Luxembourg", palazz żgħir anness mal-Palais du Luxembourg.

L-ogħla qrati ta' Franza jinsabu f'Pariġi.

Il-Qorti tal-Kassazzjoni, l-ogħla qorti fl-ordni ġudizzjarja, dan jirrevedi kawżi kriminali u ċivili, huwa allokat fil-Palais de Justice fl-"Île de la Cité", filwaqt li l-Kunsill tal-Istat, li jipprovdi pariri legali lill-eżekuttiv u jaġixxi bħala l-ogħla qorti fl-ordni amministrattiva, jiġġudika l-litigazzjoni kontra entitajiet pubbliċi, huwa allokat fil-Palais-Royal fl-1 arrondissement.

Il-Kunsill Kostituzzjonali, huwa korp konsultattiv b'awtorità dwar il-kostituzzjonalità tal-liġijiet u d-digrieti tal-gvern, huwa jiltaqa wkoll fil-Palais Royal.

Pariġi u r-reġjun tagħha jospitaw l-kwartieri ġenerali ta' diversi organizzazzjonijiet internazzjonali inklużi l-UNESCO, l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni Ekonomika u l-Iżvilupp, il-Kamra tal-Kummerċ Internazzjonali, il-Klabb ta' Pariġi, l-Aġenzija Spazjali Ewropea, l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija, l-"Organisation internationale de la Francophonie", l-Istitut Ewropew għall-Istudji tas-Sigurtà, il-Bureau Internazzjonali tal-Piżijiet u l-Kejl, il-Bureau tal-Ekspożizzjonijiet Internazzjonali u l-Federazzjoni Internazzjonali tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Skond il-motto "Pariġi biss hija denja ta' Ruma; Ruma biss hija denja ta' Pariġi"; l-unika belt tewmija ta' Pariġi hija Ruma, għalkemm Pariġi għandha ftehim ta' sħubija ma' ħafna bliet oħra madwar id-dinja.

Is-sigurtà ta' Pariġi hija prinċipalment ir-responsabbiltà tal-Prefettura tal-Pulizija ta' Pariġi, sottodiviżjoni tal-Ministeru tal-Intern ta' Franza.

Hi tissorvelja l-unitajiet tal-Pulizija Nazzjonali li jgħassu l-belt u t-tliet dipartimenti viċinati.

Hija wkoll responsabbli biex tipprovdi servizzi ta' emerġenza.

Hemm 30,200 uffiċjal taħt il-prefettura, u flotta ta' aktar minn 6,000 vettura, inklużi l-karozzi tal-pulizija, muturi, trakkijiet tan-nar, dgħajjes u ħelikopters.

Minbarra r-responsabbiltajiet tal-pulizija tradizzjonali, il-pulizija lokali timmonitorja l-għadd ta' bejgħ bl-iskont miżmum minn ħwienet kbar u wara jivverifikaw, matul il-vaganzi tas-sajf, talanqas furnar wieħed ikun miftuħ f'kull lokal.

Il-pulizija nazzjonali għandha unità speċjali għall-kontroll tal-irvellijiet u kontroll tal-folla u s-sigurtà tal-bini pubbliku, imsejħa "Compagnies Républicaines de Sécurité" ("CRS"), unità li ffurmat fl-1944 eżatt wara l-liberazzjoni ta' Franza.

Vannijiet tal-aġenti CRS jidhru spiss fiċ-ċentru tal-belt meta jkun hemm dimostrazzjonijiet u avvenimenti pubbliċi.

Il-pulizija huma appoġġjati mill-"Gendarmerie nationale", fergħa tal-Forzi Armati ta' Franza, għalkemm issa, l-operazzjonijiet tal-pulizija huma ssorveljati mill-Ministeru tal-Intern.

Il-kepis tradizzjonali tal-"gendarmes" ġew sostitwiti mill-kapep fl-2002, u l-forza immodernizzat, għalkemm il-kepis għadhom jintlibsu f'okkażżjonijiet ċerimonjali.

Il-kriminalità f'Pariġi hija simili ma ħafna bliet kbar.

Il-kriminalità vjolenti hija relattivament rari fiċ-ċentru tal-belt.

Il-vjolenza politika hija rari, għalkemm dimostrazzjonijiet kbar ħafna jistgħu jseħħu f'Pariġi u fi bliet Franċiżi oħra simultanjament.

Dawn id-dimostrazzjonijiet, normalment amministrati minn preżenza qawwija tal-pulizija, jistgħu jduru f'konfrontazzjoni u teskala l-vjolenza.

Sa mid-9 ta' April 1956, Pariġi hija esklussivament u reċiprokament tewmija biss ma:

Pariġi għandha patt ta' ħbiberija u koperazzjoni ma: