Ċensu Tabone

Ċensu Tabone

Ċensu Tabone (Rabat, 30 ta' Marzu 1913 - San Ġiljan, 14 ta' Marzu 2012) huwa figura politika Maltija fejn serva bħala r-raba' President ta' Malta mill-1989 sal-1994.

Ċensu Tabone twieled fil-belt Għawdxija tar-Rabat.

Iben Niccolo' Tabone u Elisa née Calleja.

Huwa kien l-iżgħar fost għaxar ulied.

Missieru kien l-ewwel tabib Malti li studja fl-Ingilterra u serva bħala tabib distrettwali f'Għawdex.

Miet għall-għarrieda fl-età ta' 59 sena.

Sentejn wara, meta kellu 11-il sena, Ċensu Tabone niżel Malta biex jieħu l-edukazzjoni tiegħu fil-Kulleġġ San Alwiġi.

Mill-Università ta' Malta, fl-1933 iggradwa bħala spiżjar u tabib tal-mediċina fl-1937.

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija Ċensu Tabone serva ta' Uffiċjal Mediku mar-Royal Malta Artillery.

Fl-ewwel jiem tal-gwerra huwa ħelisha mill-mewt meta bomba tal-għadu splodiet u waqqgħet parti mill-kwartieri tal-armata.

Fl-1946 huwa kiseb diploma fl-oftalmoloġija mill-Università ta' Oxford.

Ftit wara kiseb ukoll diploma fil-mediċina oftalmoloġika mir-Royal College of Surgeons tal-Ingilterra.

Ħadem ukoll fil-Moorfields Eye Hospital ta' Londra.

Fl-1948, Tabone tqabbad jissuperviżjonizza l-kampanja kontra t-trakoma.

Bl-isforzi tiegħu, din il-marda nqerdet għal kollox minn Għawdex.

Huwa tqabbad mill-Organizazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) jorganizza kampanji simili fit-Tajwan, l-Indonesja u l-Iraq.

Kien membru u konsulent tal-"panel" internazzjonali ta' esperti dwar it-trakoma tad-WHO.

Bejn is-snin 1957 u 1960 huwa serva fuq il-Kunsill tal-Università ta' Malta.

Qatta' wkoll xi żmien jien jgħallem ukoll fl-istess università.

Huwa għen biex fl-1954 titwaqqaf l-Assoċjazzjoni Medika ta' Malta, li wara sar il-president onorarju tagħha.

Ċensu Tabone ma daħalx żgħir fil-politika, u fil-fatt ikkontesta għall-ewwel darba l-elezzjoni ġenerali meta kellu 50 sena, fl-1962.

Għal ħafna snin kien membru parlamentari f'isem il-Partit Nazzjonalista.

Hu ħaddan diversi karigi f'dan il-partit, fosthom membru tal-Kumitat Eżekuttiv, Segretarju Ġenerali u Deputat Mexxej tal-Partit.

Kien Ministru tax-Xogħol fis-snin sittin u Ministru tal-Affarijiet Barranin fis-snin tmenin.

Kien membru ta' diversi kumitati tal-Kunsill tal-Ewropa.

Huwa waqqaf l-Akkademja għall-Iżvilupp tal-Ambjent Demokratiku (AŻAD), li taghha kien President bejn l-1976 u l-1988.

Barra minn xtutna, l-inizjattivi tiegħu wasslu sabiex in-Nazzjonijiet Magħquda welldet il-Pjan ta' Vjenna għal Azzjoni favur l-Anzjani.

L-istess organizazzjoni stabilixxiet il-Klima bħala Wirt Komuni tal-Umanità.

Huwa kien ressaq mozzjoni quddiem in-Nazzjonijiet Magħquda bħala Ministru tal-Affarijiet Barranin, biex din tiddikjara l-klima tad-dinja bhala patrimonju komuni tal-umanita'.

Fis-16 ta' Marzu, 1989, Ċensu Tabone irriżenja minn Ministru tal-Affarijiet Barranin u minn membru parlamentari, biex fl-4 ta' April tal-istess sena nħatar President ta' Malta.

Waħda minn uliedu, Helen, tgħid li "Bejn l-1987 u l-1989 kien Ministru tal-Affarijiet Barranin u kien rwol li vera kien iħobb.

Kien għal qalbu ħafna f'din il-pożizzjoni u għalhekk għall-ewwel kien ħadha ftit bi kbira.

Kien xtaq jagħmel aktar f'din il-pożizzjoni."

Iżda Eddie Fenech Adami, li nnominah għall-kariga, jgħid li ma kien hemm l-ebda reżistenza min-naħa ta' Tabone.

"Ċensu kien diġà jidher bħala 'father figure' kemm fil-partit kif ukoll fil-pajjiż, u kien magħruf mhux biss bħala politiku imma wkoll bħala tabib u President tal-union tat-tobba.

Kien għażla naturali għall-kariga ta' President tar-Reppublika, u għalhekk il-fatt li ntgħażel la kienet sorpriża għalih u lanqas għall-pajjiż.".

Bħala President, Tabone serva sal-1994.

Meta ġie biex jispiċċa, il-Kap tal-Oppożizzjoni Alfred Sant kien ried li tinbidel il-Kostituzzjoni biex Tabone jkun jista' jservi terminu ieħor.

Ċensu Tabone żżewweġ lil Maria Wirth fit-23 ta' Novembru 1941.

L-attur Malti ta' Hollywood Joseph Calleia kien prim kuġin tiegħu.

Fl-4 ta' Diċembru 2014, il-Prim Ministru Joseph Muscat kixef monument f'ġieħu fil-Balluta, San Ġiljan, fejn għex għal ħafna żmien.

F'dan id-diskors, huwa ħalla l-karti biex għamel apoloġija lill-familja ta' Ċensu Tabone għall-bojkott li l-Partit Laburista kien għamel lill-Presidenza ta' Tabone fl-1989.


Ġużè Ellul Mercer

Ġużè Ellul Mercer

Ġużè Ellul Mercer (22 ta' Marzu 1897 - 22 ta' Settembru 1961) kien Viċi-Priministru, Deputat Mexxej tal-Partit Laburista, ġurnalista u awtur.

Ġużè Ellul Mercer, bin Salvu Ellul u Jane imwielda Mercer, twieled l-Imsida.

Kien il-kbir fost tnax-il aħwa.

Familtu kienu nies ta' stoffa.

Zijuh Anthony (ħu ommu) kellu sehem fit-twaqqif tal-Boy Scouts f'Malta fi żmien Baden-Powell.

In-nannu matern ta' Ġużè Ellul Mercer kien Skoċċiż u ġie Malta bħala perit u inġinier ċivili biex jiddisinja baċir ġdid għat-tarzna.

F'Malta ltaqa' man-nanna ta' Ellul Mercer, iżżewġu u kellhom tifla li semmewha Jane.

In-nannu ta' Ġużè Ellul Mercer kien Protestant iżda qabel miet sar Kattoliku.

Jane Mercer, omm Ġużè, li kienu jsejħulha "Jinny" jew "Ġanna", kienet tifla unika.

Kienet mara brava ħafna u għallmet lit-tfal b'mod li dawn żviluppaw it-talenti tagħhom, min f'qasam u min f'ieħor.

In-nanniet paterni ta' Ġużè Ellul Mercer kienu negozjanti u kienu jipproduċu l-mastka.

Kellhom ħanut fi Strada Merkanti, il-Belt Valletta.

Omm u Missier Ġużè saru ukoll negozjanti tax-xorb.

Wieħed minn ħut Ġużè daħal Patri Franġiskan, Patri Beneditt li kien missjunarju u mar il-Gwatemala u l-Honduras.

Huwa kien ġie lura Malta wara l-mewt ta' ħuh Ġużè.

Ħa l-edukazzjoni tiegħu fl-Iskola elementari tal-Gżira, fil-Kulleġġ Flores u l-Liċeo.

Waqt l-Ewwel Gwerra Dinjija, beda jaħdem bħala skrivan mal-Gvern, fejn anke laħaq il-grad ta' "Chief Clerk", u baqa' f'dak ix-xogħol sal-1950.

Ġużè Ellul Mercer kien ilu midħla tal-politika sa mill-1919 qabel it-twaqqif tal-Partit Laburista.

Fl-1924 daħal fil-Kumitat tal-Każin Laburista tal-Imsida.

Fl-1928 inħatar assistent editur tal-ġurnal Laburista "Il Cotra", u fl-1930 sar editur.

Fl-1928, kiteb sensiela ta' buzzetti bl-isem "Il-Ħrejjef ta' Barraminau" f' "Il-Ħmar", kitba li ġiet ikkundannata mill-awtoritajiet tal-Knisja.

Il-Pulizija tellgħet il-Qorti lid-Direttur, C. Satariano, kif ukoll lill-Editur Proprjetarju, Ġużeppi Arena.

Huma kienu ammoniti iżda appellaw u rebħu l-każ.

Ellul Mercer kien ibati b'qalbu u fl-24 ta' April, 1929, kiteb lis-segretarju ġenerali tal-Partit Laburista biex jagħti r-riżenja tiegħu mill-Kumitat Eżekuttiv tal-Partit: "Nitolbok tgħarraf lill-bqija ta' sħabi tal-Eżekuttiv tal-Partit tal-ħaddiema li wisq nixtieq illi minn issa 'l quddiem ma jgħoddunix aktar bħala wieħed minnhom.

Naħseb li temminni jekk ngħidlek illi dana miniex qiegħed nagħmlu bil-qalb iżda, mill-banda l-oħra, inħossni fid-dmir illi għandi nagħmlu għall-ġid tal-Partit meta, mhux talli miniex qiegħed inħabrek biex naqdi dmiri bħala Assistent Direttur ta' 'Il Cotra' iżda talli qiegħed nonqos bis-sħiħ mill-laqgħat wisq meħtieġa tal-Eżekuttiv.

Nistħajjlek tgħidli : 'kien imissek ilek li ħsibtha u rajt x'ser tagħmel.

Tassew, iżda dan ma għamiltux qabel għax bqajt nittama minn jum għal ieħor illi 'l quddiem inkun nista' naqdi dmiri aħjar, u minflok dan sibt illi aktar qiegħed niżdinga.

Ma rridekx taħseb illi qiegħed nitlobkom sabiex ma tqisunix aktar bħala wieħed minnkom, għal xi raġuni oħra għajr dik illi tmiss lili biss. – J'Alla l-Partit jibqa' dejjem qawwi kif kien s'issa, u j'Alla l-mexxejja tiegħu jibqgħu dejjem jaqdu dmirhom kif qdejtuh intom sal-lum.

Iżda jkun wisq aħjar għall-Partit jekk loki jiġi mimli minn ieħor illi jkun jista' jaqdi dmiru kif jixraq u aħjar milli qdejtu jien minn issa lura.

Mill-bqija, għad illi barra mill-Eżekuttiv, nitlobkom sabiex tibqgħu tqisuni bħala wieħed minn sħabkom tal-Partit tal-Ħaddiema."

Iżda Ellul Mercer kompla l-ħidma tiegħu fil-Partit Laburista u fl-1931 insibuh President tal-Każin Laburista tal-Imsida.

Fl-1945 huwa ta sehem kbir fl-abbozz tal-Kostituzzjoni l-ġdida tal-1947.

Ellul Mercer kien wieħed mill-kelliema prinċipali tal-"Labour Front", jiġifieri l-"General Workers' Union" u l-Partit Laburista.

Il-kelliema prinċipali l-oħra kienu Pawlu Boffa, Reġġie Miller, Mosè Gatt, Indri Cilia, Leli Tabone, Nestu Laiviera u Turu Colombo.

Ellul Mercer ġie elett fuq il-Working Committee kif ukoll il-Kumitat Finanzjarju.

L-Assemblea Nazzjonali ltaqgħet għall-aħħar darba fis-7 ta' Marzu, 1947.

Bis-saħħa tiegħu u ta' oħrajn saru kisbiet kbar għall-Maltin, fosthom li Malta ngħatat lura s-Self-Government fil-5 ta' Settembru, 1947, l-irġiel u n-nisa li għalqu 21 sena setgħu jivvutaw u kull elettur seta' jkollu vot wieħed biss għall-elezzjoni tal-Assemblea Leġislattiva.

Fl-1947 il-Partit Laburista rebaħ l-elezzjonijiet imma sentejn wara l-Partit inqasam bejn dawk li baqgħu mal-Mexxej Pawlu Boffa u dawk li marru mal-Perit Dom Mintoff.

Ellul Mercer żamm mal-Perit Mintoff, minkejja li kien ħadem mill-qrib mat-Tabib Boffa li kien ilu jmexxi l-Partit Laburista sa mill-1928.

Huwa mexa ma' dak li kienet iddeċidiet il-Konferenza Ġenerali tal-Partit Laburista li neħħiet lil Boffa minn Mexxej tal-Partit Laburista.

Fl-1950 ikkontesta l-elezzjonijiet ġenerali u ma telax.

F'dik l-elezzjoni, minkejja li bejniethom il-Partit Laburista (ta' Mintoff) u l-"Malta Workers Party" (ta' Boffa) ġabu aktar voti u aktar siġġijiet mill-Partit Nazzjonalista, kien dan tal-aħħar li eventwalment ifforma Gvern ta' minoranza għaliex baqa' ma ntlaħaqx ftehim bejn iż-żewġ partiti politiċi tax-xellug.

Il-Kap Nazzjonalista Nerik Mizzi miet fl-20 ta' Diċembru 1950 u floku laħaq Prim Ministru, Dr Giorgio Borg Olivier, iżda dan kien gvern a' minoranza li kellu ħajja qasira tant li f'Mejju, 1951 saret elezzjoni ġenerali oħra.

Ellul Mercer tela' f'dik l-elezzjoni u fit-tnejn ta' wara: 1951, 1953 u 1955.

Huwa dejjem ikkontesta fuq il-ħames distrett elettorali li kien magħmul mill-Gżira, l-Imsida, Tas-Sliema u San Ġiljan.

Fl-1952, Ellul Mercer ħa sehem attiv f'inizjattiva tal-Għaqda Żgħażagħ Laburisti, li bdiet torganizza s-"Sunday Schools" fil-Kumitat Lokali Laburista ta' Wied il-Għajn, b'lekċers u seminars fi tmiem il-ġimgħa.

Kienu jiġu mistiedna l-aqwa kelliema bħal Duminku Mintoff, Patri Wistin Born, Leli Tabone u Ġużè' Ellul Mercer.

Il-Gvern ta' Koalizzjoni bejn il-Partit Nazzjonalista u l-Malta Workers' Party ma damx wisq u f'Diċembru, 1953 kellha ssir elezzjoni ġenerali oħra.

Din id-darba l-Partit Laburista ġab siġġu aktar mill-Partit Nazzjonalista, iżda l-Malta Workers' Party, bit-tliet siġġijiet biss li kien kiseb fl-Assemblea Leġiżlattiva, qaleb il-bilanċ favur in-Nazzjonalisti billi reġa' fforma Gvern ta' Koalizzjoni magħhom.

Kellu jkun il-Ministru John J. Cole li jwaqqa' l-Gvern ta' Koalizzjoni u, għalhekk, saret elezzjoni ġenerali oħra fi Frar, 1955 li ntrebħet mill-Partit Laburista mmexxi mill-Perit Mintoff.

Fl-1955, Dom Mintoff ħatar lil Ellul Mercer Ministru tax-Xogħol u Rikostruzzjoni u nhar id-9 ta' Marzu 1955 inħatar Deputat Mexxej tal-Partit wara r-riżenja ta' Ġużè Flores li laħaq "Speaker" tal-Assemblea Leġislattiva.

Fl-elezzjoni għal Deputat Mexxej, E.C. Tabone kien ġab 93 vot u Ellul Mercer ġab 217-il vot.

Lejlet l-Ewwel tas-Sena 1956, Ellul Mercer, bħala Aġent Prim Ministru, xandar f'isem il-Prim Ministru, Messaġġ ta' Lejlet L-Ewwel tas-Sena lill-Poplu Malti.

Ellul Mercer qal li l-poplu Malti seta' jħares lura u 'l quddiem b'sodisfazzjon.

Fost affarijiet oħra huwa qal li l-poplu kien temm l-ewwel fażi, dik l-aktar iebsa, tar-riorganizzazzjoni tal-ħajja soċjali u ekonomika ta' Malta.

Dan kien ifisser li l-massa tal-poplu jaslulhom l-għerf, is-sigurta' u kundizzjonijiet ta' ħajja aħjar.

Għall-ewwel darba fl-istorja ta' Malta t-tfal kollha kienu qed jirċievu edukazzjoni "full time."

Il-piż fuq l-aktar ġenituri li kienu daharhom mal-ħajt ħfief billi l-iskola saret b'xejn kif ukoll il-ħalib u l-kotba.

Fl-aħħar ingħata bidu biex tiġi stabbilita l-edukazzjoni teknika u t-taħriġ tal-adulti.

Numru ta' dawk l-istudenti li kienu l-aktar bravi flimkien mal-għalliema tagħhom, kif ukoll tekniċi oħra, u ħaddiema professjonali kienu se jintbagħtu l-Ingilterra biex jirċievu l-iktar taħriġ avvanzat li kien jeżisti dak iż-żmien.

Ellul Mercer semma wkoll li kien hemm pjani fi stat avvanzat għat-titjib tal-Port Il-Kbir, xi ħaġa li tant kienet importanti għall-progress industrijali.

Kien hemm ukoll pjani biex Malta jkollha biżżejjed ilma frisk u b'togħma tajba.

It-tħawwil tas-siġar kien se jkollu effett tajjeb fuq it-turiżmu.

Fl-aħħar parti tad-diskors tiegħu, Ellul Mercer irrefera għall-proposta tal-Integrazzjoni ("Integration") ta' Malta mal-Ingilterra.

Il-kliem tiegħu juri ċertu ottimiżmu fejn jidħlu r-relazzjonijiet ta' Malta mal-Ingilterra.

Fiż-żmien li dam Ministru, jiġifieri bejn Marzu 1955 u April 1958, Ellul Mercer wettaq diversi proġetti, fosthom dak ta' "Portes Des Bombes", il-"Playing Field" u r-"Roundabout" tal-Imsida u, l-proġett ta' bini u estensjoni ta' skejjel.

Sa Marzu 1957 diġà kienu nbnew 18-il skola ġdida u saru estensjonijiet f'ħafna skejjel oħra.

Fl-1957, kien se jibda x-xogħol fuq 11-il skola oħra, kienet sejra ssir estensjoni tal-iskola f'Ħaż-Żebbuġ u tinbeda skola sekondarja għall-bniet fil-Blata l-Bajda.

Ix-xogħol ta' bini u estensjoni tal-iskejjel kien kollu kemm hu fdat f'idejn il-Ministeru tax-Xogħlijiet u Rikostruzzjoni mmexxi minn Ġużè Ellul Mercer.

Dan kien parti mir-riforma kbira li wettaq il-Gvern Laburista fl-edukazzjoni bejn l-1955 u l-1958.

Permezz ta' din ir-riforma, id-Dipartiment tal-Edukazzjoni beda joffri edukazzjoni "full time" lit-tfal tal-iskola kollha f'qasir żmien.

F'Marzu tal-1955, kien hemm 905 klassijiet fuq is-sistema "full time", 636 kienu fuq is-sistema tan-nofstanhar, filwaqt li 155 kienu fuq is-sistema ta' 24 siegħa fil-ġimgħa.

Sa Settembru, 1955, il-klassijiet kollha kienu qed jaħdmu bis-sistema ta' ġurnata sħiħa ta' tagħlim.

Il-Gvern Laburista daħħal jaħdmu 560 "Emergency Teachers", bena 138 klassijiet, kera 239 kamra u saħansitra għamel użu mill-kurituri bħala klassijiet.

Il-Gvern ipprovda wkoll l-għamara meħtieġa u materjal ieħor fl-iskejjel għal dan il-għan.

Dan kollu barra l-fatt li issa t-tfal tal-iskola kienu se jingħataw kotba, pitazzi u ħalib b'xejn, kien se jkun hemm is-superviżjoni fil-brejk ta' nofs il-ġurnata, u kienu se jkunu organizzati kampijiet tas-sajf ("summer camps") u ħarġiet fl-istess staġun.

Fl-1929 Ellul Mercer kiteb għaliex daħal fil-politika u fil-Partit Laburista:

Ellul Mercer kien jara fil-kitba mezz kif jeduka lill-poplu Malti.

Fil-kitba tiegħu bl-isem ta' "Tagħlim" f'Il Cotra tas-17 ta' April, 1930, jgħid hekk:"Jekk wieħed jitgħallem u jinzerta minn dawk li ma jkunux iridu jisservew bit-tagħlim biex iqarrqu bil-kotra li ma taf xejn, isib ruħu mfixkel meta jiġi biex jitħaddet mal-kotra għaliex din ma tifhmux.

Mhux hekk biss imma, waqtiet il-kotra bla tagħlim temmen lil min iqarraq biha u ma temminx lill-ħaddiem bħalha li jkun tgħallem."

Il-problema tan-nuqqas ta' edukazzjoni fost ħafna Maltin kienet tinħass anke fost l-emigranti Maltin.

Fil-kitba tiegħu "Awake Malta" f'Il Cotra tat-2 ta' Ottubru, 1930, Ellul Mercer jistqarr li: "Inħarsu ftit lejn l-imsejkna ħaddiema illi nibgħatu f'ċerti pajjiżi evoluti filwaqt li ma jafux jitħaddtu bl-Ilsien Malti, waqt li jridu jilbsu ż-żarbun l-ewwel darba, jekk jilbsuh, meta jirfsu f'dawn l-artijiet tad-dawl.

Liema hija l-impressjoni li jagħmlu lill-awtoritajiet ta' dawk il-pajjiżi dawn l-imsejkna Maltin li, imħollijin għal tal-apposta fl-injoranza, marru jaqilgħu ħobżhom, rashom mimlija bil-fanatiżmu u bl-idealiżmu illi jdaħħak lill-ġebel?

Liema hija l-impressjoni illi jagħtu lill-mexxejja ta' dawn l-artijiet, dawn in-nies li għadhom jemmnu u jibżgħu mill-fatati fil-ħin illi rashom mimlija mill-parassiti ta' pajjiżhom li huma għandhom ċivilizzazzjoni li tgħaġġeb lid-dinja?

Il-għaliex allura, ma nwarrbux għal kollox minn quddiem għajnejna l-kwistjonijiet ta' partiti politiċi u ngħallmu bis-serjeta' kollha lill-ħaddiem Malti?

B'hekk biss meta jmur jikkonkorri mal-ħaddiema ħutu ta' pajjiżi oħra ma jgħodduhx ta' bhima u ta' selvaġġ."

Ġużè Ellul Mercer beda l-karriera letterarja tiegħu fl-1927 meta beda jikteb novelli satiriċi f"'Il-Ħmar" u f' "Il-Ħmara".

Iktar tard beda jikteb regolarment f' "The Knight", rivista mensili Laburista, li fiha kiteb djarju ta' żmien it-Tieni Gwerra Dinjija.

Kiteb ukoll mijiet ta' artikli għal "Il Cotra" u ġurnali u rivisti oħra.

Fost ix-xogħlijiet tiegħu nsibu:

Fl-1921 iżżewweġ lil Maria Teresa imwielda Brockdorff, bint Federiku, stampatur mill-Imsida.

It-tieġ sar it-Tlieta, 26 ta' Lulju, 1921.

Marru joqogħdu f'Numru 40, Ta' Xbiex Wharf, l-Imsida.

Ġużè u Maria Teresa ma kellhomx ulied.

Fil-11 ta' Jannar 1953, martu mietet wara marda qalila, fid-dar, Numru 55, Triq il-Katidral, Tas-Sliema fejn kienu marru joqogħdu.

Kellha biss 55 sena meta mietet.

Fl-1951 kienet mietet ukoll omm Ellul Mercer.

It-telfa ta' martu kellha effett negattiv kbir fuq Ġużè Ellul Mercer li kultant kien jgħaddi minn żmien ta' dwejjaq kbar.

Fl-aħħar snin ta' ħajtu, Ellul Mercer kien jixrob u dan kien fattur li wassal għall-mewt tiegħu.

Ellul Mercer kien dilettant kbir tal-kaċċa.

Minkejja t-Tieni Gwerra Dinjija, xorta waħda sab il-ħin għal dan id-delizzju, kif kiteb fid-djarju għall-Ħadd, 3 ta' Novembru, 1940: "Sa minn tfuliti n-namra tiegħi kienet minn dejjem il-kaċċa.

U għalhekk bħal daż-żmien, ikun xi jkun, malli jsiru l-erbgħa ta' filgħodu, inħoss xi jqajjimni u, kemm fir-rqad kif ukoll xħin nistenbaħ, erħili noħlom il-ħolm ħelu tal-kaċċaturi bħali.

Jumejn ilu, nhar il-Qaddisin Kollha, fil-ħamsa u nofs ta' filgħodu, ħriġt bis-senter u rħejtilha għal Wied Għollieqa li jiġi biswit il-Gżira, taħt l-Isptar tal-'Blue Sisters'.

F'ħin minnhom dħalt f'għorfa, f'qiegħ il-wied, fejn kienu għammru xi nies mill-Gżira fl-ewwel jiem tal-gwerra.

Meta telquha, dawn kienu ħallew warajhom ħwejjeġ qodma, xkejjer, tiben, żarbuna tat-tfal u oħra ta' mara u kuċiniera mkissra."

Ġużè Ellul Mercer miet Tas-Sliema nhar it-22 ta' Settembru 1961, fl-età ta' 64 sena, fi żmien il-Kwistjoni Politiko-Reliġjuża u billi kien interdettjat mill-Knisja għax kien membru tal-Eżekuttiv tal-Partit Laburista huwa ndifen fil-parti mhux ikkonsagrata taċ-Ċimiterju tal-Addolorata, imsejħa l-Miżbla.

Fl-1986, kien inkixef monument tiegħu f'Ħad-Dingli xogħol l-iskultur Anton Agius.


Karmenu Vassallo

Karmenu Vassallo

Karmenu Vassallo (Siġġiewi, 18 ta' Marzu 1913 – 7 ta' April 1987) kien poeta u ġurnalist.

Bin Mikelanġ u Ġużeppina mwielda Micallef, Karmenu Vassallo twieled is-Siġġiewi nhar it-18 ta' Marzu 1913.

Fil-ktieb tiegħu "Għażiż Karmenu" (1982) huwa jgħid li ma kienx hemm ilma imbierek fil-fonti tal-knisja biex jitgħammed billi kien fi żmien il-Ġimgħa Mqaddsa.

Huwa ħa l-edukazzjoni tiegħu fil-Kulleġġ San Alwiġi u fil-Kunvent ta' San Mark, ir-Rabat fejn studja l-Letteratura Latina u Taljana, il-filosofija u beda t-teoloġija.

Kellu xewqa li jsir missjunarju u bejn l-1932 u l-1935 kien novizz tal-MSSP, is-Soċjetà Missjunarja ta' San Pawl.

Vassallo kien ġurnalist ma' "Leħen is-Sewwa" (1935–37) li tagħha kien jagħmel ukoll il-qari tal-provi u jieħu ħsieb il-paġna letterarja.

Wara, kien fl-istaff editorjali ta' "Il-Berqa" u editur tal-paġna letterarja tagħha.

Bejn l-1939 u l-1941 huwa kien jgħallem il-Malti, it-Taljan, l-istorja ta' Malta u l-ġeografija fil-Kulleġġ San Alwiġi.

Fl-1941 huwa nqabad bil-lieva u serva mar-riġment tal-K.O.M.R. fejn baqa' sal-1944.

Ingħata l-medalji "1939-45 Star", "Africa Star" u" War Medal 1939-45" għas-servizz tiegħu.

Wara l-gwerra huwa ħadem bħala skrivan mal-Gvern mal-Kummissjoni tar-Reviżjoni tal-Liġijiet (1944–45).

Wara nħatar Surmast tal-Liċeo (1947–56) fejn kien jgħallem il-Malti, it-Taljan u l-Latin.

Wara daħal jaħdem mad-Dipartiment tal-Informazzjoni (1956–1961).

Kien ukoll eżaminatur tal-Malti fl-eżamijiet taċ-ċivil kif ukoll ta' kompetizzjonijiet letterarji fil-Malti.

Fl-1961, inħtar uffiċjal tax-xandir għall-iskejjel sa ma rtira fl-1968.

Vassallo sar membru tal-Akkademja tal-Malti fl-1937 u sar membru tal-Kunsill tagħha fl-1944.

Kien ukoll segretarju tas-Soċjetà tal-Awturi Maltin (1950–57) u membru tar-"Rediffusion Drama Advisory Panel" (1960–61).

Vassallo kiteb xogħlijiet bil-Malti, bit-Taljan u l-Ingliż.

Poeżiji tiegħu bil-Malti nqalbu bil-Franċiż minn Laurent Ropa, bit-Taljan minn Vincenzo Maria Pellegrini u Giovanni Curmi u bl-Ingliż mill-Professur A. J. Arberry.

Rebaħ ħafna premijiet f'konkorsi letterarji tal-poeżija.

Fl-1972 Vassallo ngħata l-midalja tad-deheb "Ġużė Muscat Azzopardi".

Hu hu wkoll magħruf bħala "il-Poeta tan-Nirien".

Il-poeżija tiegħu b'influwenza tal-poeta Taljan Leopardi tesprimi t-tbatija tal-bniedem, id-dwejjaq u rabja tal-ħajja u r-ribelljoni taż-żgħożija.

Fil-poeżiji ta' Vassallo wieħed isib spiritwalità profonda u prinċipji filosofiċi Insara.

Ġużè Chetcuti jgħid li Karmenu Vassallo kien bniedem b'qalb kbira u "nibqgħu ghal dejjem nafuh b'ruħ u qalb għal kollox miġbura fil-poeżija li kiteb; il-poeżija hija l-mera ta' ħajtu, ix-xbieha ta' qalbu".

Alfred Sant jgħid li "Bħal ħafna oħrajn tal-ġenerazzjoni tiegħu, missieri kien ammiratur kbir ta' Vassallo.

Ġieli kien ukoll jarah bħala kittieb "terribbli" għax jesprimi dwejjaq u rabja bil-ħajja li huma parti mill-irvell taż-żgħożija.

Imma f'Vassallo din l-espressjoni nnifisha ġieli kienet tinħass bħala tentazzjoni lejn dwejjaq u rabja li lesti jaqbżu kull limitu.

Karmenu Vassallo stess kien ta' spiss jinġibed lura minn dak li hu jidher li qed ifisser.

Malajr malajr, kien jidħol fi djalogu mqit mat-twemmin Kattoliku tiegħu biex jaqta' ras id-dubju.

It-tentazzjoni f'Vassallo għar-rifjut tal-konvenzjoni u d-drawwa kienet tiġbed lejn il-kitba tiegħu, b'ċertu seħer, liż-żgħażagħ tas-snin tletin u erbgħin li kienu jħossu li l-kitba ta' Vassallo, Ġorġ Pisani u Ġuże` Ellul Mercer kienet qed tgħidilhom affarijiet ġodda dwar ħajjithom ta' dak iż-żmien...

Jispikka fih is-sentiment tal-poeta favur qafas fejn il-ħajja tikseb tifsira aktar profonda.

Il-bniedem mhuwiex destinat biss biex jitwieled, jiekol u jorqod, jgħix u jmut.

Hemm xi ħaġa aqwa wara l-eżistenza tiegħu.

Din hi tema li Karmenu Vassallo baqa' dejjem itambar fuqha, u jekk mhux dejjem irnexxielu juri fiduċja fit-teżi li iva, hemm tifsira aqwa għall-ħajja, ma kinitx xi ħaġa din li tatu pjaċir tul ħajtu.

Iħossu bħalu imma, kien hemm għadd kbir ta' żgħażagħ..."

Fost il-kotba tiegħu nsibu:

Bejn l-1950 u l-1956 qaleb għall-Malti "Tale of Two Cities" (Ġrajja ta' Żewġt Ibliet) ta' Charles Dickens, "Confessions" (Stqarrijiet) ta' Santu Wistin u "Bufera" (Riefnu) ta' Giovanni Curmi.

"Ġrajja ta' Żewġt Ibliet" kien intlaqa' tajjeb ħafna u kien inqara fuq ir-Rediffusion.

Fl-1981 Vassallo bagħat lil Ġużè Cassar Pullicino 11-il poeżija bit-Taljan u tliet għanjiet bl-Ingliż - "Adieu" (1943), "Victory" (1944) meta t-Tieni Gwerra Dinjija kienet fl-epilogu tagħha, u "Alone" (1945) li kienet immużikata minn Joseph Abela Scolaro u ppubblikata fl-1957.

Fuq il-kontribut politiku ta' Vassallo, Alfred Sant fl-1999 stqarr hekk: "Xi wħud preżenti hawn illejla forsi se jistagħġbu li m'inix nirreferi daqstant għall-kontribut politiku li ta' Karmenu Vassallo, għall-impenn tiegħu favur Laburiżmu moderat u favur il-ġustiżżja soċjali.

Kien hemm per eżempju l-elezzjoni tal-1971, fejn jintqal li kieku Vassallo ma ħariġx kandidat għall-Partit Laburista fis-Siġġiewi, kienu jintilfu l-voti.

Effettivament, minħabba l-kandidatura ta' Karmenu Vassallo, il-Partit Laburista seta' jirkupra biżżejjed voti biex jirbaħ siġġu essenzjali għalih u b'hekk jifforma gvern.

Minkejja dan kollu, apparti mill-fatt li ma naħsibx li Vassallo kien iqis il-politika bħala xi ħidma ewlenija għal ħajtu, għalija t-tifkiriet il-kbar li għandi huma tiegħu bhala kittieb.

Hekk nippreferi nibqa' naħseb dwaru...għax nemmen ukoll li fil-kitbiet tiegħu, Vassallo ta xhieda mhux biss tal-konflitti spiritwali li ġarrab, imma aktar minn hekk, ta xhieda tat-twemmin politiku tiegħu, mingħajr ma ndaħal fil-partiġġjaniżmu jew f'referenzi politiċi kontemporanji li mas-snin jitilfu t-tifsira tagħhom."

F'Ġunju 1939 Vassallo żżewweg lil Marija Vassallo u kellhom sebat ulied: Rożanna, Herman-Baruch, Oliver Paul, Toninu, Nicholas, Jane u Joe Silverius.

Kellu mħabba kbira lejn is-Siġġiewi raħal twelidu.

Magħrufa l-poeżija tiegħu "Raħal Twelidi" li tibda bil-vers "Seta' kien ikbar, seta' kien isbaħ..."

Kellu diversi karigi fil-każin tal-banda San Nikola u kien fost il-fundaturi tal-klabb tal-futbol tal-lokal fl-1945 li tiegħu kien president fl-ewwel tmien snin.

Huwa miet nhar is-7 ta' April 1987.

Nhar it-28 ta' Jannar 2007 il-President Eddie Fenech Adami kixef monument tal-bronż f'ġieħu fis-Siġġiewi.


Mary Meilak

Mary Meilak

Mary Meilak (1905-1975) kienet waħda mill-ftit poeti nisa Maltin ta' dak iż-żmien u hija meqjusa bħala l-ewwel poetessa Maltija.

Bint Ġorġ u Mananni, Mary Meilak twieldet ir-Rabat Għawdex nhar id-9 ta' Awwissu 1905.

Ħadet l-edukazzjoni tagħha fl-Iskola Ċentrali t'Għawdex.

Għamlet sbatax-il sena taħdem fl-uffiċini tal-Gvern iżda fl-1942 daħlet għalliema, xogħol għal qalbha ħafna li damet fih sakemm irtirat, għoxrin sena wara.

Kitbet l-ewwel poeżija tagħha, "Faxx Nemel", meta kellha 25 sena, fl-1930.

Fl-1945 ħarġet l-ewwel ġabra tagħha ta' poeżiji, "Pleġġ il-Hena", u s-sena ta' wara "Villa Mejlaq", "Dawra Misterjuża" u "Album".

Ippubblikat ukoll ġabriet ta' esejs "Nirraġunaw u Nitbissmu", tliet novelli: "Nokkla Sewda", "San Nikola tal-Vinturi" u "It-Tewmin tal-Birgu", żewġ opri u xi operetti.

Mietet nhar l-1 ta' Jannar 1975, fl-għomor ta' 70 sena.

F'għeluq il-100 sena minn twelidha twaħħlet lapida li tfakkarha fir-Rabat, Għawdex.


Manwel Dimech

Manwel Dimech

Manwel Dimech (Valletta, 25 ta' Diċembru 1860 – Lixandra, 17 ta' April 1921) kien l-ikbar riformatur soċjali ta' Malta kolonja, filosfu, ġurnalist, u awtur.

Bin Karmenu u Evanġelista mwielda Zammit, Manwel Dimech twieled il-Belt Valletta, fi triq San Ġwann, ħdejn il-Knisja ta' Ġieżu, f'faqar kbir.

Tgħammed dakinhar stess fil-Knisja ta' San Pawl.

Kien it-tielet wild fost ħames ulied.

Ommu kellha erbat itfal oħra mill-ewwel żwieġ tagħha ma' Salvu Testa li ħallieha armla meta kien għad kellha 17-il sena.

7 xhur wara l-mewt ta' Testa żżewġet lil Karmenu, missier Manwel Dimech, li miet hu wkoll 19-il sena wara, ta' 37 sena.

Il-familja Dimech kienu joqogħdu f'kamra waħda ġo kerrejja li fiha kienu jgħixu 14-il familja, madwar 60 ruħ.

Meta kellu 4 snin marru joqogħdu Santa Venera u iktar tard Ta' Paris, Birkirkara.

Wara l-mewt ta' missieru, Dimech beda jagħmilha ma' tfal tamparu u ikbar minnu li qabbduh it-triq tal-kriminalità.

F'ħames snin spiċċa l-ħabs disa' darbiet.

Nhar il-31 ta' Lulju 1897, Dimech ħareġ mill-ħabs għall-aħħar darba.

Kellu 36 sena li 20 minnhom kien qattagħhom fil-ħabs.

Meta ħareġ mill-ħabs it-tieni darba kien bniedem mibdul.

Mar jgħix ma' ommu Birkirkara, li kellha tmut 3 snin wara.

Fi tmiem is-sajf tal-1897 Dimech mar ikellem lil Sigismondo Savona, il-mexxej tal-Partit Riformista, fuq l-abbużi li kienu jsiru fil-ħabs minn Barbaro.

Savona qajjem il-każ fil-Kunsill tal-Gvern biex jinħatar kumitat li jistħarreġ il-każ imma l-mozzjoni tiegħu m'għaddietx.

Sena wara saret inkjesta mill-Gvern fuq abbużi minn gwardjani fil-ħabs.

Dimech xehed fl-inkjesta u 3 gwardjani ġew sospiżi.

Nhar it-8 ta' Jannar 1898, Dimech beda joħroġ ġurnal ġdid ta' kull nhar ta' Sibt, bl-isem "Il-Bandiera tal-Maltin" li fiha beda jesprimi l-fehmiet progressivi u radikali tiegħu.

Heddewh li joqtluh u għamlulu "frame-up" billi ħbewlu l-flus foloz fid-dar fejn kien jgħix ma' ommu.

Imma Dimech kien determinat li jbiddel il-qagħda li kienu fiha l-Maltin:

B' "Il-Bandiera tal-Maltin" kellu suċċess mhux ħażin.

Imma Dimech ried jilħaq ukoll lill-barranin u lill-Maltin li kienu jippreferu jaqraw b'ilsna barranin, u allura beda joħroġ il-ġurnali "La Guerra" u "The Bugler".

Għal 3 xhur ħareġ ukoll gazzetta letterarja bl-isem "Il-Ġurnal tal-Għorrief".

Fl-1898 ukoll Dimech fetaħ skola fi Triq Brittanja, il-Belt li fiha beda jgħallem il-lingwi u beda jissejjaħ il-Professur Dimech.

Fl-1903 Dimech żar Montenegro għal kważi 3 ġimgħat biex jistudja s-sitwazzjoni politika u soċjali ta' hemmhekk.

Mar darbtejn fl-Italja ta' fuq, l-iktar Ġenova, Milan u Turin, fejn b'kollox qatta' kważi 4 snin.

Hemmhekk Dimech iffamiljarizza ruħu mal-movimenti tal-ħaddiema u t-"trade unions".

Ħa interess kbir fir-relazzjonijiet bejn Stat u Knisja li kienu qegħdin ibaqbqu dak iż-żmien fl-Italja.

Reġa' lura Malta mħeġġeġ u lest biex iġib il-bidliet soċjali li kienu jħammem fuqhom għal tant snin.

Nhar it-22 ta' Ottubru 1911 waqqaf formalment "Ix-Xirka tal-Imdawlin", b'laqgħa pubblika f'Raħal Ġdid.

Din kienet għaqda li tiġġieled għad-drittijiet tal-ħaddiema, skola għall-adulti, u partit politiku fl-istess ħin.

Permezz tagħha Dimech ried jinfluwenza s-soċjetà Maltija.

Żgħażagħ idealisti u persuni ħerqana għall-bidla daħlu f'din ix-Xirka, mhux biss foqra iżda wkoll persuni mill-klassi tan-nofs u l-klassi l-għolja.

Fl-istess żmien li Dimech kien taħt l-attenzjoni tal-awtoritajiet ekkleżjastiċi, anke Dun Ġorġ Preca u s-soċji tal-MUSEUM kienu ssuspettati minn ħafna fil-ġerarkija tal-Knisja.

Manwel Dimech fl-istess żmien ifaħħarhom u jirreferi għalihom bħala "appostli".

Mark Montebello jikteb hekk:

Dr. Ronald Sultana, Dekan tal-Fakulta tal-Edukazzjoni fl-Università ta' Malta, u ex-soċju tal-MUSEUM, iddedika l-ktieb tiegħu "Inside/Outside Schools: Towards a Critical Sociology of Education in Malta" lil Dun Ġorġ Preca u lil Manwel Dimech għax fi kliemu Fl-2007, l-ex Priministru Alfred Sant kiteb hekk:

L-ewwel twissija mill-Knisja lil Dimech ġiet fl-1900 meta nqara editt fil-knejjes kollha ta' Malta li fiha l-Isqof Pietru Pace ikkundanna l-kitba ta' Dimech li fiha kkritika kardinal Ingliż li kien faħħar x'kienu qed jagħmlu l-Ingliżi fil-gwerra kontra l-Boeri fl-Afrika t'Isfel.

Iżda Dimech baqa' bl-istess fehma u reġa' kiteb kontra l-massakri Ingliżi.

Nhar il-11 ta' Ottubru 1911, inqrat pastorali kontra Dimech li kkundannat Ix-Xirka tal-Imdawlin u l-Bandiera tal-Maltin għax permezz tagħhom Dimech kien qed jiżra' ideat soċjalisti bħal li n-nisa "jkunu f'kollox bħall-irġiel... u li għandhom l-istess drittijiet fis-soċjetà, ħaġa li hi kontra t-tagħlim tal-Iskrittura Mqaddsa u kontra l-Vanġelu u kontra kull bażi tal-ordni soċjali" u li "l-membri tax-Xirka ma jqisu lil ħadd kbir jekk mhux biss Dak li hu kbir għal kollox, b'tali mod li tiġi esluża indirettament kull awtorità tad-dinja."

Nhar it-23 ta' Ottubru 1911, l-awtoritajiet tal-Knisja skumnikawh u l-iskomunika nqrat fil-knejjes kollha ta' Malta.

Fost ir-raġunijiet tal-iskomunika kien hemm li Dimech irribella għall-Pastorali tal-11 ta' Ottubru "billi qal li kienet mimlija gideb u falzitajiet u fittex li jirredikola t-twissijiet tajba li kellha ġo fiha" u "għax dawk li mhumiex attenti u dawk li malajr jitgħawru jistgħu faċilment jieħdu skandlu."

Nhar it-12 ta' Jannar 1912 Dimech ġie mħaġġar hu u sejjer Ħal Qormi biex ikellem lin-nies, wara li kienu inċitati mill-Kappillan ta' San Ġorġ.

Herbert Ganado jgħid hekk:

Nhar l-1 ta' Diċembru 1912, il-Knisja neħħiet il-piena tal-iskomunika minn fuq Manwel Dimech.

Nhar il-31 ta' Awissu 1914, l-awtoritajiet Ingliżi arrestawh bl-akkuża li kien qed ixewwex kontrihom u eżiljawh Lixandra, l-Eġittu.

Manwel Dimech miet nhar is-17 ta' April 1922, fil-kamp ta' konċentrament Tork ta' Sidi Bishr f'Lixandra, erba' snin wara li l-Ewwel Gwerra Dinjija kienet spiċċat u l-priġunieri tal-gwerra nħelsu.

Diversi awtoritajiet, fosthom Winston Churchill li kien Segretarju tal-Istat għall-Kolonji, talbu għall-ħelsien tiegħu iżda l-Gvernatur Plumer ma tax il-permess biex l-eżiljat jirritorna Malta.

Mark Montebello, studjuż fuq Dimech, isemmi l-possibiltà li Dimech miet f'Malta.

Il-qabar tiegħu qatt ma nstab.

Ir-ritratt magħruf ta' Juan Mamo fuq il-qabar ta' Dimech fl-Eġittu huwa falz, jew kif jgħid Montebello, frott ta' nuqqas ta' ftehim.

Dimech kiteb bosta kotba tal-grammatika għat-tagħlim tal-lingwi, u numru ta' poeżiji bil-Malti u bit-Taljan.

Fi żmienu ħafna Maltin kienu illitterati.

Dimech ra fil-Malti wieħed mill-isbaħ ilsna tad-dinja u l-aqwa għodda biex bih jgħallem lill-poplu u jġib qawmien politiku u soċjali.

Fost il-kotba tiegħu nsibu:

Minbarra dawn il-kotba, Dimech kiteb ħafna kotba oħra ta' tagħlim li qatt ma stampahom.

Kien beda jaqleb ukoll il-Bibbja għall-Malti.

Ghal ħafna snin wara mewtu lil Manwel Dimech ħadd ma kien ifakkru.

Ġeraldu Azzopardi, il-professur Henry Frendo, il-Prim Ministru Dom Mintoff, li fl-1976 ried li jsir monument tiegħu quddiem Kastilja, u Patri Dr. Mark Montebello taw sehem kbir biex Manwel Dimech jingħata l-għarfien li jistħoqqlu.

F'Ġunju 1956, Ġeraldu Azzopardi, taħt l-isem "Xwejjaħ", beda jxandar sensiela ta' 12-il artiklu fil-ġurnal Laburista "Is-Sebħ" bl-isem "Meta l-poplu kien ġwejjed".

Azzopardi kien sema' bih mingħand zijuh, Peppi Dalli.

Dawn l-artikli ġabu reazzjoni mill-ġurnal tal-Azzjoni Kattolika "Leħen is-Sewwa".

Fl-1975 Azzopardi ppubblika "X'Ġarrab Manwel Dimech" u fl-1978 "Għejdut Manwel Dimech".

Henry Frendo kien għażel lil Manwel Dimech bħala t-tema tat-teżi tiegħu għal-lawrija.

F'Jannar 1971, Frendo beda jikteb għadd ta' artikli dwar Dimech f' "Il-Ħajja" ,li tagħha kien editur.

L-Arċisqof Mikiel Gonzi ma riedx li dawn l-artikli jibqgħu jidhru u hekk ġara.

Fl-1971 Frendo pprubblika t-teżi tiegħu bl-Ingliż fuq Dimech bl-isem "Birth Pangs of a Nation".

Fl-1978 ippubblikaha bil-Malti fil-ktieb "Lejn Tnissil ta' Nazzjon".

Fl-2004, il-patri Dumnikan studjuż Mark Montebello ħareġ il-bijografija monumentali Dimech, ktieb ta' 576 paġna b'daqs kbir ta' 280 X 198 millimetri.

Fl-2006, ħareġ edizzjoni mqassra tal-ktieb bl-isem "Jien Manwel Dimech" li fih jistħajjel lil Dimech qed jirrakkonta ħajtu fl-ewwel persuna lill-qarrej.

Fl-2010 ħareġ is-CD "Manwel Dimech - Fi Kliemi".

Montebello jsostni l-Knisja f'Malta għandha tagħmel apoloġija lil Manwel Dimech għall-mod kif trattatu.

Nhar l-1 ta' Mejju 1976 inkixef il-monument ta' Manwel Dimech, xogħol sabiħ tal-iskultur Anton Agius, fil-pjazza ta' quddiem Kastilja mill-Ministru Lorry Sant.

Il-Gvern Laburista ta' Mintoff kien semma l-Pont tas-'Sliema Regional Road Project' (ta' fuq San Ġiljan) Pont Manwel Dimech.

Kien tbierek mill-Arċisqof Mikiel Gonzi.

Fl-istess żmien il-Bank Ċentrali kien ħareġ munita bix-xbieha tiegħu.

Hemm toroq imsemmijin għalih f'Tas-Sliema u Ħal-Għaxaq.

Ta' kull sena, f'jum mewtu nhar is-17 t'April jew f'xi ġurnata qrib, il-Partit Laburista jfakkar lil Manwel Dimech b'ċerimonja sempliċi fuq il-monument tiegħu quddiem Kastilja u b'diskors tal-mexxej tal-Partit.

F'Awissu 2000, il-Partit Laburista tella' l-musical oriġinali "Manwel!

Manwel! - Il-Bandiera tal-Maltin" bħala l-avveniment ewlieni tal-festival "Iljieli Mediterranji" fil-fdalijiet tat-Teatru Rjal.

Il-musical b'kitba u direzzjoni ta' Narcy Calamatta, lirika ta' Ray Mahoney u mużika ta' Dominic Galea kellu attendenza kbira u ntlaqa' ferm tajjeb.

Il-kantant Lawrence Gray kien interpreta l-parti ta' Dimech tifel u żagħżugħ u ta wkoll il-vuċi għall-kant ta' Dimech adult.

Dan il-musical ittella' wkoll mill-Għaqda Kulturali Maltija f'Sydney l-Awstralja fl-2004.

Fl-1988 fuq TVM kien intwera l-ewwel telefilm tax-xorta tiegħu, bl-isem "Wirt" li fih Lino Grech kien interpreta l-parti ta' Manwel Dimech.

Il-Kumpanija "Where's Everybody" ipproduċiet dokumentarju ta' sagħtejn maqsum f'żewġ partijiet fuq Manwel Dimech fis-sensiela "Bijografiji" li xxandar fuq TVM f'April 2010.

Id-dokumentarju kien jinkludi siltiet minn intervisti ma' Mark Montebello u Henry Frendo u siltiet mill-musical "Manwel!

Manwel! - Il-Bandiera tal-Maltin".


Premju Nobel

Premju Nobel

Il-Premju Nobel (bl-Iżvediż: "Nobelpriset") huwa unur internazzjonali li jingħata ta' kull sena mill-gvern Żvediż.

Il-premju jingħata lil persuni li jkunu ddistingwew ruħhom fid-diversi oqsma ta' għarfien, "li ġabu benefiċċji sostanzjali lill-umanità" bir-riċerki, skoperti u invenzjonijiet, bix-xogħol letterarju tagħhom, jew bl-impenn li urew lejn il-paċi fid-dinja.

Dan il-premju ġie stabbilit fl-1901 skont l-aħħar xewqat ta' Alfred Nobel (1833–1896), inventur tad-dinamita.

Iċ-ċerimonja ssir fl-10 ta' Diċembru, fil-ġurnata tal-mewt tal-fundatur Żvediż.

Mal-mewt tiegħu, Alfred Nobel ħalla wirt ta' 31 miljun krona, 94% tal-assi kollha tiegħu.

It-testment tiegħu, miktub fl-1895, ma jipprovdi l-ebda eredi dirett għall-wirt tiegħu, imma Alfred Nobel sejjaħ għal istituzzjoni li tippremja kull sena nies li taw l-impenn kbir tagħhom lejn l-umanità, li tejjbu jew għamlu progress konsiderevoli fil-qasam tal-għarfien u l-kultura f'ħames dixxiplini differenti: il-paċi jew diplomazija, il-letteratura, il-kimika, il-fiżjoloġija jew il-mediċina, u l-fiżika.

Barra minn hekk, it-testment jgħid li n-nazzjonalità tal-persuna li jieħu l-premju m'għandha tilgħab l-ebda parti fl-għoti ta' dan l-istess premju.

Il-Fondazzjoni Nobel twieldet fid-29 ta' Ġunju, 1900.

Din tara li timxi mal-aħħar xewqat tat-testatur, u tara li kollox jimxi skont ir-regoli fid-deżinjazzjoni tar-rebbieħa u tiċċekkja l-progress tan-nomina tagħhom.

Il-Fondazzjoni innifisha mhijiex involuta fl-għażla tan-nominati għall-premju.

Din l-istituzzjoni privata hi eżenti minn kull taxxa fl-Iżvezja (mill-1946) u mit-taxxi tal-investiment fl-Istati Uniti (mill-1956).

Mis-snin tmenin, l-investimenti tal-Fondazzjoni ġabu aktar profitt fejn sa Diċembru tal-2007, l-assi kkontrollati mill-Fondazzjoni Nobel ammontaw għal 3.628 biljun krona (madwar 560 miljun dollaru Amerikan).

L-ewwel ċerimonja saret fl-1901 qrib l-akkademja rjali qadima tal-mużika ta' Stokkolma (iċ-ċerimonja tal-għoti tal-Premju Nobel għall-Paċi sar ġewwa Oslo).

Mill-1902, il-premjijiet bdew jiġu mogħtija b'mod formali mir-Re tal-Iżvezja.

Dawn il-premjijiet jingħataw waqt ċerimonja li ssir kull sena fl-10 ta' Diċembru.

Madanakollu, l-ismijiet tar-rebbieħa jkunu diġà ġew imħabbra f'Ottubru mill-kumitati u l-istituzzjonijiet li jservu ta' ġurija.

L-għotja tal-Premju Nobel twassal ukoll għar-rebħ ta' somma flus, li attwalment iddur mal-10 miljun krona Żvediża (ftit iktar minn miljun ewro).

Il-premju ta' flus kien intiż fil-bidu sabiex jistimola għall-gradwati sabiex ikomplu jistgħanu fil-qasam tagħhom u jibqgħu jaħdmu jew jagħmlu r-riċerki mingħajr il-pressjoni tal-ġbir tal-fondi.

Il-premjijiet bdew jingħataw mill-1901 taħt il-kategoriji segwenti:

Mill-1968, bi qbil mal-Fondazzjoni Nobel, il-Bank tal-Iżvezja (Sveriges Riksbank) beda jagħti wkoll il-Premju Nobel għall-Ekonomija.

Minħabba li dan il-premju m'għandu l-ebda għeruq mix-xewqat ta' Nobel u ma jiġix iffinanzjat mill-fondi tal-familja Nobel, teknikament ma jistax jiġi kkunsidrat bħala premju Nobel (il-membri attwali tal-familja ma jaċċettawx bħala wieħed).

Mill-1968 ġie deċiż li ma jiġux miżjuda iktar kategoriji ma' dawk preżenti.

Il-Premju Nobel matul l-istorja ma kienx nieqes mill-kritika, partikularment fl-istorja riċenti tiegħu.

L-iktar kritika li tingħata hi fuq kif l-għotja tal-premju ma ssirx minħabba l-merti tar-rebbieħ imma għall-"kumdita" politika ta' dan tal-aħħar, sakemm twassal sabiex il-Premju Nobel isir wieħed politiku.

Wieħed mill-aktar premjijiet kontroversjali kien dak tal-Premju Nobel għall-Paċi tal-2009 li ngħata lil Barack Obama.

In-nominazzjonijiet kienu għalqu ħdax-il ġurnata wara li Obama kien beda uffiċjalment il-kariga ġdida tiegħu ta' President tal-Amerika.

Obama stess stqarr li hu ma ħassx li kien jixraqlu dan l-unur.

Dan il-premju lil Obama, flimkien ma' dawk li ngħataw preċedentament lil Jimmy Carter u Al Gore, wasslu għal akkużi ta' preferenzi xellugija.

Fost l-aktar Premju Nobel għall-Paċi kkritikat kien dak ta' Henry Kissinger u Lê Ðức Thọ, li aktar tard irrifjutaw dan il-premju.

Dan wassal sabiex il-membri tal-Kumitat Nobel Norveġiż irriżenjaw.

Ir-raġuni wara l-għotja tal-premju lil Kissinger u Thọ kien li kienu qabblu li jwaqqfu l-ġlied bejn il-Vjetnam ta' Fuq u l-Istati Uniti f'Jannar tal-1973.

Madanakollu, meta dan il-premju ġie mħabbar l-ostilità bejn dawn iż-żewġ naħat kienet għadha hemmhekk.

Ħafna kritiċi kienu tal-opinjoni li Kissinger kien aktar responsabbli li kabbar il-gwerra milli li prova jagħmel paċi.

Yasser Arafat, Shimon Peres, u Yitzhak Rabin irċevew il-Premju tal-Paċi fl-1994 għall-isforzi tagħhom sabiex tinkiseb il-paċi bejn l-Iżrael u l-Palestina.

Skont il-ġurnalista Caroline Frost numru ta' kwistjonijiet, fosthom il-kundizzjoni gravi tar-refuġjati Palestinjani, ma ġewx indirizzati u ma ġiet stabbilita ebda paċi permanenti bejn l-Iżrael u l-Palestina.

Immedjatament wara li l-unur ġie mħabbar ħames membri tal-Kumitat Nobel Norveġiż ikkundannaw lil Arafat bħala terrorista u rriżenjaw.

L-unur tal-2004 tal-Premju Nobel għal-Letteratura lil Elfriede Jelinek wasslet għal protesta min Knut Ahnlund, membru tal-Akkademja Żvediża.

Dan tal-aħħar irriżenja fejn stqarr li l-għażla ta' Jelinek ikkawżat "ħsara irreparabbli lejn il-forzi progressivi kollha" u "kkonfondiet il-ħarsa ġenerali tal-letteratura bħala arti".

Il-Premju għal-Letteratura tal-2009 għal Herta Müller ġab miegħu wkoll kritika, fejn skont il-"Washington Post" ħafna kritiċi u professuri letterarji Amerikani qatt ma kienu segħmu biha qabel.

Din ħassbet lil ħafna fuq li l-premjijiet huma influwenzati mill-perspettiva Ewropea.


Tim Berners-Lee

Tim Berners-Lee

Tim Berners-Lee huwa inġinier Ingliż u xjenzat ta l-informatika u professur fl-MIT ikkreditat bi invenzjoni tal-World Wide Web; huwa għamel l-ewwel proposta għal dan fi Marzu 1989.

Fi 25 ta' Diċembru 1990, bl-għajnuna ta 'Robert Cailliau u student fl-CERN, huwa implimenta l-ewwel komunikazzjoni bejn klijent u server HTTP permezz tal-Internet b'suċċess.


Bruno Pesaola

Bruno Pesaola

Bruno Pesaola (Buenos Aires, 28 ta' Lulju 1925) huwa eks-plejer tal-futbol Taljan-Arġentin u kowċ.

Hu hu l-aktar famuż għaż-żmien li qatta' ma' Napoli, kemm bħala plejer u kif ukoll bħala kowċ.

Bruno Pesaola beda l-karriera tiegħu mal-klabb taż-żgħażagħ tar-River Plate.

F'nofs is-snin erbgħin ingħaqad mat-tim Taljan tar-Roma, fejn iddistingwa ruħu bħala attakkant veloċi u miċidjali.

Wara li kien weġġa' t-tibja u l-fibula wara daħla minn avversarju fil-konfront tas-26 ta' Frar 1950 kontra Palermo, Pesaola kellu jħalli 'l-klabb tal-kapital fl-aħħar tal-istaġun.

Għal żewġ staġuni lagħab ma' Novara, fejn jibqa' mfakkar għall-gowl li skorja kontra t-tim tal-Juventus fid-29 ta' April 1951 fir-rebħa ta' 3–1 li kienet l-ewwel rebħa interna tal-klabb kontra t-tim minn Turin għal ħdax-il sena.

Wara ngħaqad ma' Napoli, fejn mat-tim ta' Napli sar wieħed mill-plejers simboliċi fit-tmien snin li kien mal-klabb.

Bejn l-1953 u l-1960 kien ingħata l-faxxa ta' kaptan tat-tim.

Minkejja li twieled l-Arġentina, hu ddebutta mat-tim nazzjonali Taljan f'Liżbona kontra l-Portugall fir-rebħa ta' 3–0 tas-26 ta' Mejju 1957.

Barra minn hekk lagħab sitt logħbiet mat-tim nazzjonali B.

L-ewwel esperjenza tiegħu ta' kowċ kienet ma' Scafatese fejn kopra wkoll ir-rwol ta' plejer.

Fl-1962, ġie magħżul biex jissostitwixxi lil Fioravante Baldi bħala l-kowċ il-ġdid ta' Napoli li kienu jinsabu fiż-żona tar-relegazzjoni tas-Serie B. Hu mhux biss irnexxielu jeħles lit-tim minn qiegħ il-klassifika, imma kiseb il-promozzjoni għas-Serie A. Man-Napoli rebaħ l-ewwel Coppa Italia, l-ewwel trofew Ewropew (it-Tazza tal-Alpi tal-1966) u wassalhom għat-tieni post fl-1968.

Mal-Fiorentina rebaħ l-ewwel "scudetto" fl-1968–69, rebaħ Coppa Italia mal-Bologna fl-1974 u man-Napoli (fit-tielet esperjenza tiegħu mal-klabb) salvahom għal darb'oħra minn relegazzjoni ċerta.


Luttu nazzjonali

Luttu nazzjonali

Luttu nazzjonali hija ġurnata li gvern ta' pajjiż jiddekreta li tkun uffiċjalment immarkata b'luttu u attivitajiet ta' tifkira jiġu osservati flimkien mal-maġġoranza tal-poplu tal-pajjiż.

Ġranet bħal dawn jinkludu dawk li mmarkaw il-mewt jew il-funeral ta' figura jew figuri rinomata minn dak il-pajjiż, jew l-anniversarju mill-mewt jew imwiet ta' dawn, jew tifkira ta' diżastri naturali, etċ.


Premier League 2010–11

Premier League 2010–11

L-istaġun 2010–11 tal-Premier League kien id-dsatax-il staġun tal-Premier League Ingliż minn mindu ġie stabbilit fl-1992.

L-istaġun ingħata l-bidu fl-14 ta' Awwissu 2010, bit-tim ta' Chelsea ikun id-difensur tat-titlu.

Manchester United rebħu t-titlu b'permezz tal-pari ta' 1–1 barra minn darhom kontra Blackburn Rovers fl-14 ta' Mejju 2011.

Dan kien id-dsatax-il titlu tal-kampjonat Ingliż, rekord ġdid fil-futbol lokali fejn qabżu lit-tim ta' Liverpool li għandu tmintax.

Ir-rebħ tal-kampjonat fisser ukoll it-tnax-il titlu għall-kowċ Sir Alex Ferguson.

Total ta' għoxrin tim ħadu sehem fil-kampjonat, fosthom sbatax li lagħbu fl-istaġun 2009–10 u tlieta promossi mill-Football League Championship 2009–10.

Hull City, Burnley u Portsmouth ġew relegati wara li spiċċaw fl-aħħar tliet postijiet tal-klassifika.

Mit-timijiet relgati, Portsmouth kellhom l-itwal avventura bħala membru tal-ogħla diviżjoni hekk kif qattgħet seba' snin fil-Premier League.

Hull City u Burnley, min-naħa l-oħra, irritornaw lura lejn iċ-Championship wara sentejn u sena rispettivament.

Ir-rebbieħa tal-Football League Championship 2009–10 Newcastle United, it-tieni klassifikati West Bromwich Albion u r-rebbieħa tal-"playoff" finali Blackpool kisbu l-promozzjoni lejn il-Premier League.

Waqt li Newcastle u West Brom kienu qegħdin jirritornaw lura fl-ogħla livell tal-futbol Ingliż wara biss sena, Blackpool kienu ilhom 39 sena assenti minn din id-diviżjoni.

Din kienet l-ewwel darba mill-1983–84 li l-akbar erba' timijiet minn Midlands tal-Punent — Birmingham City, West Bromwich Albion, Aston Villa u Wolverhampton Wanderers — se jkunu flimkien fl-ogħla diviżjoni.

Din ukoll se tkun l-ewwel darba li se jintlagħab id-derby ta' Black County fil-Premier League, bejn West Bromwich Albion u Wolverhampton Wanderers.

B'Portsmouth relegati, dan l-istaġun mhu se jkollu l-ebda tim min-Nofsinhar barra minn Londra.

Timijiet promossi mill-Football League Championship 2009–10

L-unur tal-Barclays Plejer tas-Sena ntrebaħ minn Nemanja Vidić ta' Manchester United.

Gowlkiper: Edwin van der Sar (Manchester United)Difiża: Bacary Sagna (Arsenal), Nemanja Vidić (Manchester United), Vincent Kompany (Manchester City), Ashley Cole (Chelsea)Nofs il-grawnd: Nani (Manchester United), Samir Nasri, Jack Wilshere (it-tnejn Arsenal), Gareth Bale (Tottenham Hotspur)Attakk: Carlos Tévez (Manchester City), Dimitar Berbatov (Manchester United)


Medjugori

Medjugori

Medjugori, bil-Kroat: Međugorje jew Medjugorje ( [ˈmɛdʑuɡɔːrjɛ]) huwa raħal fil-Punent tal-Bożnja u Ħerżegovina, fir-reġjun ta' Ħerżegovina, madwar 25 kilometru lejn l-Ilbiċ tal-belt ta' Mostar, u viċin tal-fruntiera Kroati.

Illum ir-raħal hu l-aktar magħruf għal l-allegati dehrit tal-Verġni Mqaddsa lil sitt itfal Kroati sa minn Ġunju 24, 1981, u għalhekk illum iżuruha eluf ta' pellegrini minn madwar id-dinja kollha bħala santwarju tal-Madonna.

Għall-kuntrarju ta' dak li jaħsbu ħafna, madanakollu, is-santwarju mhuwiex uffiċjalment magħruf mill-Knisja Kattolika, u għalhekk dan jagħmlu illeċitu.

L-isem Međugorje litteralment ifisser naħa "qalb l-għoljiet".

B'għoli ta' 200 metru 'l fuq mill-baħar, il-post għandu klima Mediterranja ħafifa.

Ir-raħal jikkonsist f'popolazzjoni ta' madwar 4,000 Kroat etniku.

Il-parroċċa Kattolika Rumana ta' Medjugori tikkonsisti f'ħames irħula biswit xulxin, Medjugori, Bijakoviċi, Vijonizza, Miletina u Xurmanzi.


Strażburgu

Strażburgu
Strasburgu hija belt fi Franza.


Sarajevo

Sarajevo

Sarajevo hi l-belt kapitali tal-Bożnija u Ħerżegovina.

Il-belt għandha popolazzjoni ta' 275,524 ruħ (sal-2013).


Prixtina

Prixtina

Prixtina hija l-belt kapitali tal-Kosovo.

Il-belt għandha popolazzjoni ta' 204,721 ruħ (sal-2016).

Pristina jew Prishtina (ir-Renju Unit: / ˈpriːʃtɪnə, prɪʃˈtiːnə /, [2] US: / ˈprɪʃtɪnə, -nɑː /; [3] [4] Albaniż: Prishtina jew Prishtinë [pɾiʃˈtinə] (Dwar dan il-lista tal-ħoss); Serb: Пришин , rumanizzata: Priština) hija l-kapitali u l-akbar belt tal-Kosovo. [a] Il-belt għandha maġġoranza ta 'popolazzjoni Albaniża, flimkien ma' komunitajiet iżgħar oħra.

B'popolazzjoni muniċipali ta' 204.721 abitant (2016), Pristina hija t-tieni l-akbar belt fid-dinja b'popolazzjoni predominantement li titkellem bl-Albaniż, wara l-kapitali ta' l-Albanija, Tirana.

Fi ħdan is-Serbja, din kienet l-akbar 4 waħda.

Ġeografikament, tinsab fil-parti tal-Grigal tal-Kosovo viċin il-muntanji Goljak.

Matul l-Età tal-Paleolitiċi, dak li issa huwa l-qasam ta 'Pristina kien imdawwar mill-kultura Vinča.

Kien id-dar għal diversi persuni Illyriani u Rumani fiż-żminijiet klassiċi.

Ir-Re Bardyllis ġab diversi tribujiet flimkien fl-inħawi ta' Pristina fis-seklu 4 QK, li stabbilixxa r-Renju tad-Dardanja.

Il-wirt tal-era klassika għadu evidenti fil-belt, irrappreżentata mill-belt antika ta 'Ulpiana, li kienet ikkunsidrata bħala waħda mill-iktar bliet Rumani importanti fil-peniżola tal-Balkani.

Bejn il-5 u s-seklu 9 iż-żona kienet parti mill-Imperu Biżantin.

Fin-nofs tas-seklu 9 ġie ċedut għall-Ewwel Imperu Bulgaru.

Fil-bidu tas-seklu 11, din taqa 'taħt il-ħakma Biżantina u ġiet inkluża fil-provinċja ġdida msejħa Bulgarija.

Bejn l-aħħar tal-11 u nofs is-seklu 13 ġie ċedut bosta drabi lit-Tieni Imperu Bulgaru.

Fil-Medju Evu tard, Pristina kienet belt importanti fis-Serbja Medjevali u wkoll il-propjetà rjali ta' Stefan Milutin, Stefan Uroš III, Stefan Dušan, Stefan Uroš V u Vuk Branković.

Wara l-konkwista Ottomana tal-Balkani, Pristina sar ċentru importanti tal-minjieri u tal-kummerċ minħabba l-pożizzjoni strateġika tiegħu qrib il-belt minjiera rikka ta 'Novo Brdo.

Il-belt kienet magħrufa għall-fieri u oġġetti kummerċjali tagħha, bħalma huma l-ġlud tal-mogħoż u x-xagħar tal-mogħża kif ukoll il-porvli.

L-ewwel moskea fi Pristina nbniet fl-aħħar tas-seklu 14 waqt li kienet taħt il-ħakma Serba.

Pristina hija l-iktar junction tat-trasport importanti tal-Kosovo, għall-ajru, għall-ferrovija, u għat-toroq.

L-ajruport internazzjonali ta 'Pristina huwa l-akbar ajruport tal-pajjiż u fost l-akbar fir-reġjun.

Firxa ta 'awtostradi u awtostradi, bħalma huma l-R6, l-R7 u l-R7.1, jirradjaw il-belt u jgħaqqduha ma' l-Albanija u l-Maċedonja ta-Fuq.

Pristina huwa wkoll l-iktar ċentru ekonomiku, finanzjarju, politiku u kummerċjali essenzjali tal-Kosovo l-aktar minħabba l-pożizzjoni sinifikanti tiegħu fiċ-ċentru tal-pajjiż.

Hija s-sede tal-poter tal-Gvern tal-Kosovo, ir-residenzi għall-ħidma tal-President u l-Prim Ministru tal-Kosovo u tal-Parlament tal-Kosovo.


Mark Montebello

Mark Montebello

Mark Montebello (Sliema, 7 ta' Frar 1964) huwa patri Dumnikan, filosfu u awtur.

Montebello hu t-tielet wild fost erbgħa ta' Joseph Montebello u Grace xebba Sultana, it-tnejn minn Tas-Sliema.

Missieru kien Kapural mar-"Royal Air Force", u ommu għalliema ta' klassijiet primarji.

L-ewwel studji tiegħu Montebello għamilhom fl-iskola primarja ta' San Franġisk, l-Imsida, sakemm, fl-1975, beda l-istudji sekondarji tiegħu fil-Kulleġġ San Albert il-Kbir, il-belt Valletta.

Fl-1980 huwa beda jagħmel is-sitt klassi fil-Kulleġġ San Alwiġi, Birkirkara.

Huwa issieħeb mal-Ordni Dumnikan fil-25 ta' Ottubru tal-1980.

Wara sena novizzjat f'Malta, huwa għamel il-professjoni reliġjuża fis-16 ta' Ottubru tal-1983.

Ġie ordnat saċerdot mill-Arċisqof Ġużeppi Mercieca fl-14 ta' Lulju tal-1989.

Wara l-istudju dottorali tiegħu f'Ruma, fl-1992 Montebello beda jgħix fil-kunvent tad-Dumnikani tal-Birgu, fejn għamel erbatax-il sena.

Wara ntbagħat jgħix fil-kunvent tal-Pietà.

Montebello studja l-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ ta' Tumas ta' Akwinu, ir-Rabat, kif ukoll il-filosofija f'Tal-Virtù mal-Prof.

Peter Serracino Inglott u t-teoloġija fl-Università ta' Malta.

Minn dawn l-istituzzjonijiet kiseb, rispettivament, il-Lettorat fil-Filosofija u t-Teoloġija u l-Baċellerat fit-Teoloġija.

Wara kiseb il-Liċenzjat u d-Dottorat tal-Filosofija mill-Università Angelicum ta' Ruma, fl-Italja, u beda Dottorat ieħor fil-Filosofija fl-Università Complutense ta' Madrid, fi Spanja.

Huwa kiseb ukoll il-Maġisteru tax-xjenza fil-Ġustizzja Kriminali mill-Università ta' Leichester, l-Ingilterra.

Il-karriera akkademika ta' Montebello bdiet fl-1991 meta sar lekċerer tal-Filosofija antika u medjevali fl-Istitut tal-Istudji Reliġjużi fl-Università ta' Malta.

Fl-istess żmien kien ukoll għalliem fl-istudji Tomistiċi flimkien ma' Peter Serracino Inglott u John Haldane.

Mill-1996 sar "visiting lecturer" fil-filosofija Maltija.

Flimkien ma' oħrajn, fl-1995 Montebello waqqaf f'Bormla, il-Kottonera, l-organizzazzjoni mhux governattiva "Daritama".

L-istituzzjoni kienet tinkludi skola komunitarja għat-tfal tal-Kottonera, radju komunitarju ("Radju Kottoner 98FM"), ħidma mal-ħabsin u l-qraba tagħhom ("Mid-Dlam għad-Dawl"), u ċentru ta' appoġġ għall-vittmi tal-kriminalità ("Victim Support Malta").

Montebello huwa magħruf għax-xogħol umanitarju u filantropiku li għamel fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin u fil-Kottonera.

L-organizzazzjoni ġiet mitmuma fl-2010 biex tagħti spazju għad-diversifikazzjoni tad-diversi oqsma tagħha.

Illum, "Radju Kottoner", "Mid-Dlam għad-Dawl" u "Victim Support Malta" huma entitajiet indipendenti li lkoll għadhom jaħdmu fil-qasam rispettiv tagħhom.

L-aktar ħidma twila u konsistenti ta' Montebello hija fil-qasam tal-filosofija, li żviluppaha kemm għaliha weħidha u kemm f'relazzjoni mad-diversi ħidmiet li wettaq.

Minbarra li, sa mill-1991 lil hawn, għalliha fl-Università ta' Malta u f'bosta istituti oħra ta' tagħlim avvanzat f'Malta u Għawdex, kiteb fuqha diversi kotba u artikli, kemm f'Malta kif ukoll barra.

L-interessi ewlenin ta' Montebello fil-filosofija jinkludu l-analiżi xjentifika tal-istorja tat-tradizzjoni filosofika Maltija u s-sehem ta' ħassieba Maltin għall-iżvilupp filosofiku, il-jeddijiet ċivili u politiċi, il-metafiżika u l-epistemoloġija.

Montebello stħarreġ wkoll fit-tul u fil-fond is-sehem filosofiku ta' Manwel Dimech.

Dwar dan, Montebello ppubblika diversi kotba u jagħti bosta lezzjonijiet u korsijiet.

Fl-2012, flimkien ma' oħrajn huwa waqqaf il-fondazzjoni "Philosophy Sharing" għad-diskussjoni pubblika filosofika u għall-istudju u t-tifrix tal-filosofija fil-gżejjer Maltin.

Bħala filosfu, Montebello mhuwiex ħassieb konvenzjonali.

Fil-politika, huwa proponent tal-pożizzjoni anarkista.

Sa mid-disgħinijiet 'l hawn Montebello sar personalità lokali tat-televixin u tar-radju.

Fl-1992 huwa beda jitkellem fuq suġġetti kontroversjali fuq l-istazzjon tar-radju "Live FM", li minħabba fihom ġie mwaqqaf mill-awtoritajiet tal-Knisja milli jkompli jxandar għal xi żmien.

Waqfa simili oħra ġiet f'Mejju tal-2005, meta ġie ordnat ma jiktibx u ma jitkellimx għal xi żmien fil-mezzi tax-xandir dwar materji relatati mal-Knisja, mal-fidi, mal-morali u mal-etika.

Dan wara l-artiklu tiegħu f'"Il-Ġens".

Waqfa oħra, f'Novembru tal-2009, saret minħabba artiklu fit-"Torċa" dwar id-divorzju artiklu fil-ġurnal "It-TORĊA" u kummenti fuq "ONE TV" , kif ukoll fuq "TVM" u "NET TV" .

F'Marzu 2010, Montebello issejjaħ Ruma biex jiltaqa' mas-Superjur Ġenerali tal-Ordni Dumnikan.

B'konsegwenza intbagħat tliet xhur il-Messiku.

Hemmhekk, Montebello ħadem mal-Arċisqof Dumnikan Mons. Raul Vera.

Montebello huwa awtur ta' diversi kotba ta' natura filosofika u kritika.

Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu, hemm dawn li ġejjin:

Montebello jikteb artikli għal diversi ġurnali.

Hu kontributur regolari f"'It-Torċa" sa mill-1993.


Francesco Cossiga

Francesco Cossiga

Francesco Cossiga (Sassari, 26 ta' Lulju 1928 – Ruma, 17 ta' Awwissu 2010) kien politiku, ġurista u professur Taljan, it-tmien President tar-Repubblika Taljana mill-1985 sal-1992.

Kien Ministru tal-Intern fit-tielet Gvern Andreotti mill-1976 sal-1978, meta rriżenja wara l-qtil ta' Aldo Moro.

Mill-1979 sal-1980 kien Prim Ministru, u mill-1983 sal-1985 kien President tas-Senat.

Cossiga twieled f'Sassari, fin-naħa ta' fuq ta' Sardinja.

Huwa beda l-karriera politika tiegħu matul it-Tieni Gwerra Dinjija mal-FUCI, Federazione Universitaria Cattolica Italiana.

L-ewwel darba li kien elett deputat kien fl-1958 mal-Partit Demokristjan.

Kien l-iżgħar sottosegretarju fit-tielet gvern ta' Moro fl-1966.

L-iżgħar Ministr tal-Intern fl-1976, l-iżgħar President tas-Senat fl-1983 u l-iżgħar President tar-Repubblika fl-1985, ta' 56 sena.

Cossiga kien Ministru tal-Intern fl-1978 meta t-terroristi tal-Brigate Rosse ħatfu u qatlu lill-President tad-Demokrazija Kristjana u ex-Priministru Aldo Moro.

Ir-riżenja ta' Cossiga ġabitlu r-rispett tal-Oppożizzjoni Komunista għax hu kien l-uniku wieħed mill-Gvern Demokristjan li refa' r-responsabbiltà ta' kif spiċċat l-istorja ta' Moro.

Ir-rispett tal-oppożizzjoni wassal biex Cossiga ikun l-ewwel wieħed li jinħatar President tar-Repubblika fl-1985 mal-ewwel votazzjoni.

Kienu vvutawlu 752 deputat minn 977.

Mill-1990, Cossiga beda jagħmel stqarrijiet kontroversjali u beda jissejjaħ "il picconatore".

Cossiga kien qal li l-Partiti l-kbar, id-Demokristjani u l-Komunisti għandhom jaġġornaw ruħhom wara l-waqgha tal-Ħajt ta' Berlin.

Fl-1991 il-Prim Ministru Giulio Andreotti żvela l-ezistenza tal-organizazzjoni "Gladio".

L-għan ewlieni tal-Gladio, li kienet is-sezzjoni Taljana ta' "Stay Behind Net", organizzazzjoni sigrieta tan-NATO, kien li jkun hemm kull reżistenza possibbli f'każ ta' invażjoni Sovjetika permezz ta' sabutaġġi u terroriżmu.

Cossiga ammetta l-involviment tiegħu fit-twaqqif ta' dan l-organizazzjoni.

F'Diċembru 1991, il-Partit Komunista kien ressaq talba biex Cossiga jitneħħa minn President, talba, iżda li kienet ġiet irtirata.

Cossiga rriżenja minn President fit-28 ta' April, 1992, xahrejn qabel kellu jintemm iż-żmien tal-ħatra tiegħu.

Wara nħatar Senatur għal għomru bħal kull eks-President.

Fi Frar 1998, Cossiga ħoloq partit politiku ġdid, Unione Demokratica per la Repubblica (UDR).

Il-partit ġie xolt sena wara.

Fis-27 ta' Novembru, 2006, huwa rriżenja minn Senatur għal għomru, iżda r-riżenja tiegħu ma ġietx aċċettata wara vot fis-Senat fl-aħħar ta' Jannar 2007.

Cossiga żar diversi drabi Malta kemm fuq żjajjar uffiċjali u kemm żjajjar privati, u kien "ħabib ta' Malta".

Lejn l-aħħar tal-Presidenza tiegħu, fl-1991, kien għamel żjara statali f'Malta fejn kien esprima l-appoġġ tiegħu li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Huwa kien ingħata Dottorat fil-Liġi (Honoris Causa) mill-Università ta' Malta.

L-aħħar li ġie Malta, kien fl-2008, meta indirizza konferenza tal-AŻAD flimkien ma' Guido de Marco, Rocco Buttiglione u Ugo Mifsud Bonnici fuq il-kwistjoni Moro.

Cossiga kien ukoll Kavallier ta' Malta.


Billboard

Billboard

Billboard huwa magażin Amerikan li joħroġ kull ġimgħa u li huwa ddedikat għall-mużika.

Bħala wieħed mill-eqdem magażins li qatt ġew pubblikati fid-dinja, fih jinkludi sezzjonijiet dedikati għall-klassifiki, ikkunsidrati bħala fost l-iktar preċiżi u dettaljati fid-dinja.

Din ir-rivista iżżomm numru ta' klassifiki mużikali li juru l-aqwa kanzunetti u albums tal-mument f'diversi kategoriji kull ġimgħa.

Żewġ klassifiki popolari huma l-"Billboard" Hot 100 li tikklassifika l-aqwa 100 kanzunetta, irrelevanti mill-ġeneru mużikali tagħhom, u l-"Billboard" 200 li tikkategorizza l-200 album li l-aktar inbiegħu fl-Amerika.

Meta twieldet f'Cincinnati fl-1894, ir-rivista "Billboard Advertising" kienet prattikament magażin għall-industrija tal-kartelluni pubbliċitarji.

Fi ftit snin wara l-fundazzjoni tagħha, il-"Billboard" saret tippubblika dwar ċirkli, karnivali, parks ta' divertiment, fieri, vaudeville, esebizzjonijiet tal-balieni u aktar serati ta' divertiment.

Fl-1909 bdiet tkopri informazzjoni dwar il-films u fis-snin għoxrin dwar ir-radju.

Kien l-iżvilupp tal-industrija tal-juke box matul is-snin tletin li wasslet għall-"Billboard" li tibda tippubblika klassifiki mużikali.

Għall-bidu kien hemm biss tliet klassifiki ta' tliet ġeneri partikulari: Pop, Rhythm & Blues, u Country & Western.

Fl-1950 introduċiet sezzjoni dwar l-industrija televiżiva, li kienet tinkludi klassifikazzjoni tal-films.

Fl-1961, l-aħbarijiet dwar il-fieri, karnivali, parks u esebizzjonijiet oħra ġew immexxija għal fuq magażin ieħor bl-isem ta' "Amusement Business".

F'dan iż-żmien, affarijiet dwar it-televiżjoni ġew trasferiti għal fuq pubblikazzjoni oħra.

Mill-1961 sal-2005, il-"Billboard" kienet kompletament devota lejn l-industrija mużikali.

Fl-2005, il-magażin flimkien mal-websajts tiegħu ġew irranġati sabiex jipprovdu informazzjoni għal kull forma ta' divertiment diġitali.

Nhar l-4 ta' Jannar, 1936, il-"Billboard" ippubblika l-ewwel klassifika tiegħu, u fl-20 ta' Lulju, 1940, ħarġet l-ewwel "Music Popularity Chart", klassifika iddedikata għall-aktar kanzunetti mismugħa.

Il-Hot 100 bdiet fl-1958 bħala kombinazzjoni tal-bejgħ tad-diski flimkien mas-smiegħ fuq ir-radju.

Sa Jannar 2010, l-aktar artisti li dehru f'din il-klassifika kienu l-Metallica, Mariah Carey, The Beatles, Bing Crosby, Madonna, Pet Shop Boys, Elvis Presley u Michael Jackson.

L-album li dam l-aktar fil-quċċata tal-klassifika kien "The Dark Side of the Moon" tal-grupp Pink Floyd: 741 ġimgħa, mill-1973 sal-1987.

Illum il-ġurnata, din ir-rivista tippubblika iktar minn 100 klassifika fil-ġimgħa.