Şalom

Şalom

Şalom hi gazzetta Lhudija pubblikata kull ġimgħa fit-Turkija.

L-isem ta' dan il-ġurnal hi l-ortografija bit-Tork tal-kelma Ebrajka Shalom.

Din il-gazzetta ġiet fundata mill-ġurnalist Tork Avram Leyon, li kien jaħdem mal-ġurnal "Cumhuriyet", nhar id-29 ta' Ottubru 1947.

Hi ppubblikata ġewwa Istanbul, bil-lingwa Torka b'paġna bil-lingwa Ġudaja-Spanjola li jisimha "Al Almaneser".

"Şalom" għandha ċirkulazzjoni ta' madwar 5,000 kopja kull ġimgħa.


Maximilien Robespierre

Maximilien Robespierre

Maximilien François Marie Isidore de Robespierre (Arras, 6 ta' Mejju 1758 – Pariġi, 28 ta' Lulju 1794) kien wieħed mill-iktar figuri importanti u influwenti tar-Rivoluzzjoni Franċiża.


Logħob Olimpiku tas-sajf 2016

Logħob Olimpiku tas-sajf 2016

L-Olimpjadi tas-Sajf 2016 huma l-XXXI Olimpjad immexxi mill-Kumitat Olimpiku Internazzjonali (KOI).

Dawn l-Olimpjadi se jsiru fil-belt ta' Rio de Janeiro kif imħabbra mill-KOI nahar it-2 ta' Ottubru, 2009.

Il-logħob hu mistenni li jittella' bejn il-5 u l-21 ta' Awissu 2016.

Il-Parolimpjadi tal-2016 se jsiru fl-istess belt u se jkunu organizzati mill-istess kumitat.

Huma mistenni li jittellgħu bejn is-7 u t-18 ta' Settembru.


Provinċja ta' Soria

Provinċja ta' Soria

Soria hija provinċja li tinsab fi Spanja Ċentrali, fil-Lvant tal-komunità awtonoma ta' Kastilja u León.

Il-konfini tagħha huma l-provinċji ta' La Rioja, Zaragoza, Guadalajara, Segovia, u Burgos.

Soria hi l-inqas provinċja popolata fi Spanja kollha, b'densità ta' madwar 9 abitanti kull kilometru kwadru—waħda mill-inqas fl-Unjoni Ewropea.

Mill-popolazzjoni tal-provinċja (91,487), huma madwar 40% li jgħixu fil-kapitali, Soria.

Hemm 183 muniċipji f'Soria, li kważi nofshom huma rħula b'inqas minn 100 persuna, fejn huma biss tnax-il raħal li għandhom popolazzjoni ta' iktar minn 1000 persuna.

Ċentri importanti ta' din il-provinċja huma Almazán u Burgo de Osma-Ciudad de Osma.

Il-muniċipji huma miġburin f'għaxar comarcas, b'dan il- mod:

<br clear=all>

<br clear=all>

<br clear=all>

<br clear=all>

<br clear=all>

<br clear=all>

<br clear=all>

<br clear=all>

<br clear=all>

<br clear=all>


Diego Cavalieri

Diego Cavalieri

Diego Cavalieri (São Paulo, 1 ta' Diċembru 1982) huwa futboler Brażiljan li jilgħab bħala gowler ma' Fluminense.

Hu għandu dixxendenza Taljana u jħaddan kemm passaport Taljan kif ukoll dak Brażiljan.

Cavalieri beda l-karriera tiegħu ma' Palmeiras, fejn iddebutta nhar l-24 ta' Ġunju 2002 f'rebħa ta' 4–0 kontra Rio Claro.

Fil-bidu tal-istaġun 2006, wara li kien weġġa' Marcos, Diego beda mal-ewwel tim għall-ewwel darba fid-derby klassiku bejn Palmeiras u Corinthians, partita li ntemmet f'favur it-tim abjad u aħdar.

Bi prestazzjonijiet pożittivi u siguri bejn il-lasti, hu mhux biss irnexxielu jikseb post bħala titular iżda kiseb ukoll ir-rispett u l-fiduċja tal-partitarji tiegħu.

Nhar il-11 ta' Lulju 2008, Cavalieri qabel li jiffirma kuntratt għal erba' snin mal-klabb ta' Liverpool għal somma li hi mifumha li hi madwar £3 miljun.

B'dan it-trasferiment, Cavalieri sar it-tielet Brażiljan tal-klabb wara Fábio Aurélio u Lucas Leiva.

Hu ngħata l-flokk numru 1 li ġie milbus l-aħħar minn Jerzy Dudek.

Fl-ewwel staġun tiegħu fl-Ingilterra, hu lagħab numru ta' partiti mill-FA Cup waqt li ddebutta fil-UEFA Champions League kontra PSV Eindhoven.

Palmeiras


Lisandro López

Lisandro López

Lisandro López (Buenos Aires, 2 ta' Marzu 1983), magħruf sempliċement bħala Lisandro, huwa futboler Arġentin li jilgħab bħala attakkant għal Al-Gharafa fil-Qatar.

Lisandro beda l-karriera tiegħu ma' Racing Club de Avellaneda, fl-ewwel diviżjoni Arġentina.

Matul l-edizzjoni tal-2004 tal-"Apertura" hu kien l-aqwa skorer tal-kampjonat.

Eventwalment, López ittrasferixxa għal ma' Porto għas-somma ta' €2.5 miljun.

Wara l-ewwel staġun fejn minn 26 dehra fil-kampjonat irritorna biss 7 gowls, hu sar pedina importanti għall-klabb Portugiż, fejn skorja diversi gowls importanti, fosthom l-ewwel gowl tiegħu fil-UEFA Champions League kontra Rangers u żewġ gowls fil-partita ġewwa darhom kontra Hamburg fl-istaġun segwenti tal-kompetizzjoni.

Fl-2007–08, Porto ġew inkurunati ċampjins nazzjonali għat-tielet sena konsekuttiva, b'López ikun l-aqwa skorer tal-kampjonat b'24 minn 27 logħba.

Il-vena tal-gowls ma wafqitx biss fil-konfini Portugiżi, iżda wkoll fl-Ewropa meta fil-kampanja tal-UEFA Champions League 2008–09, spiċċa wara Lionel Messi, Steven Gerrard u Miroslav Klose fil-lista tal-aqwa skorers b'sitt gowls.

Nhar is-7 ta' Lulju, López ingħaqad għal somma ta' €24 miljun ewro mal-klabb Franċiż ta' Lyon.

Fit-8 ta' Awwissu 2009, Lisandro skorja l-ewwel gowl tiegħu fl-ewwel dehra tiegħu mal-klabb, meta skorja "free-kick" fid-90 minuta f'konfront barra minn darhom kontra Le Mans biex kiseb skor finali ta' 2–2.

Lopéz skorja wkoll penalty fl-ewwel leg tar-rawnd preliminarju tal-UEFA Champions League kontra Anderlecht, waqt li fil-partita ta' ritorn skorja tripletta fl-ewwel taqsima.

Fl-2005, Lisandro ġie msejjaħ mill-kowċ tat-tim nazzjonali Arġentin José Pekerman fejn iddebutta fil-partita kontra l-Messiku tal-10 ta' Marzu 2005, li ntemmet 1–1.

Wara li bil-mod il-mod beda jħalli l-marka tiegħu mat-tim ta' Porto, Alfio Basile sejjaħlu għal-logħbiet ta' ħbiberija kontra l-Eġittu, il-Messiku, l-Istati Uniti u l-Belarus.

Fit-12 ta' Awwissu 2009, Lisandro skorja l-ewwel gowl tiegħu bil-flokk tal-"Albicelestes" fir-rebħa ta' 3–2 fuq ir-Russja.

Porto


Marietta Robusti

Marietta Robusti

Marietta Robusti (1560? – 1590) kienet pittriċi Venezjana tar-Renaxximent.

Kienet waħda mill-ftit artisti nisa magħrufa ta' dak iż-żmien, grupp li fih insibu 'l Sofonisba Anguissola, Lucia Anguissola, Lavinia Fontana, u Diana Scultori Ghisi.

L-uniku sors primarju magħruf li jagħti xi dettalji fuq il-ħajja ta' Marietta Robusti hu l-ktieb ta' Carlo Ridolfi, "Il-ħajja ta' Tintoretto", ippublikat għall-ewwel darba fl-1642, għalkemm kienet diġà msemmija daqsxejn fix-xogħol ta' Raffaelo Borghini "Il Riposo della Pitura e della Scultura" tal-1584.

Dawn iż-żewġ sorsi ma jaqblux fuq is-sena ta' twelidha: skont Borghini, twieldet fl-1555, waqt li Carlo Ridolfi jgħid li twieldet fl-1560.

Marietta twieldet u għexet Venezja, l-ikbar mill-ulied tal-pittur Jacopo Robusti, li mingħandu wirtet il-laqam la Tintoretta (li tfisser tinturiera ċkejkna minħabba missier Jocopo li kien "tintore" jew tinturier).

Għalhekk hi magħrufa bl-ismijiet Marietta Robusti, Marietta Tintoretto, jew la Tintoretta.

Billi d-drawwiet ta' dak iż-żmien kienu jeħtieġu li l-mara tibqa' dejjem ġo darha u ma jkollhiex x'taqsam mal-bejgħ u l-produzzjoni tal-arti fil-publiku, Marietta u l-kontemporanji tagħha nisa ma setgħux jidħlu fid-dinja tal-arti ħlief permezz ta' missirijiethom u ħuthom.

Marietta tħarġet bħala artista fl-ambjent kollaborattiv tal-ħanut tax-xogħol ta' missierha, fejn x'aktarx kienet tgħin fil-pitturi tiegħu billi tpinġi l-isfondi u tlesti l-kontorn tal-figuri skont ma' kien jinqasam ix-xogħol is-soltu fil-ħwienet tal-pittura ta' dak iż-zmien.

Sa fejn nafu aħna, mix-xhieda li għandna, Marietta qatt ma kellha ordnijiet għal xogħol reliġjuż importanti bħal titulari tal-artali u tiżjin ieħor għal knejjes, u li kienet primarjament ritrattista.

Carlo Ridolfi iddeskriva fit-tul ir-relazzjoni intima li kellha ma' missierha Jacopo.

Meta kienet tifla mhux biss kienet tkun miegħu fil-ħanut tax-xogħol, imma kienet tilbes ta' tifel biex tmur kullimkien miegħu.

L-Imperatur Massimiljanu u r-re Filippu II ta' Spanja it-tnejn urew interess biex jimpjegawha bħala pittriċi tal-qorti, imma missierha ċaħad din l-istedina f'isimha għax ma felaħx iħalliha titilqu.

Fl-1578 irranġalha biex tiżżewweġ ġojjellier Venezjan, Mario Augusta, biex jiżgura li tibqa' qribu.

Jacopo ħa ħsieb li Marietta titgħallem tkanta u ddoqq il-klaviċimbalu, il-klavikordu u l-ljutu.

Mietet fl-1590 ma nafux biex, u ndifnet f'Santa Maria dell'Orto, Venezja.

L-unika pittura li żgurament nistgħu nattribwuha lil Marietta Robusti hi l-"Awtoritratt" tagħha (c. 1580; Gallerija tal-Uffizi, Firenze).

Dan ir-ritratt juri l-Marietta quddiem klaviċimbalu, iżomm test mużikali li ġie identifikat bħala l-madrigal ta' Philippe Verdelot, "Madonna per voi ardo".

Hemm minn hu tal-fehma li dan it-test, li jiftaħ bil-kliem "Sinjura tiegħi, ninħaraq bl-imħabba għalik u int ma temminix", jissuġġerixxi li l-pittura nħolqot għal raġel, aktarx żewġ Marietta Robusti.

Fost l-attribuzzjoniet hemm ukoll: "Raġel Xiħ u Tifel" (c. 1585; Kunsthistorisches Museum, Vjenna); "Ritratt ta' Ottavio Strada" (c. 1567-68; Stedelijk Museum, Amsterdam); u żewġ pitturi żgħar tal-"Madonna bil-Bambin" (id-dati mhux magħrufin, Cleveland Museum of Art, Ohio).

Jaħsbu li r-"Ritratt ta' Żewġt Irġiel" (Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden), iffirmat "MR", hu l-uniku xogħol iffirmat ta' Marietta Robusti li baqa'.


Sofonisba Anguissola

Sofonisba Anguissola

Sofonisba Anguissola (miktuba wkoll bħala Anguisciola; Cremona, c.1532 – Palermo, 16 ta' Novembru 1625) kienet pittriċi Taljana tar-Rinaxximent.

Kienet waħda mill-ftit artisti nisa magħrufa ta' dak iż-żmien, grupp li fih insibu 'l oħtha Lucia Anguissola, u 'l Marietta Robusti, Lavinia Fontana, u Diana Scultori Ghisi.

Sofonisba Anguissola twieldet Cremona, fil-Lombardija madwar l-1532, il-kbira fost seba' wlied, li sitta minnhom kienu bniet.

Missierha, Amilcare Anguissola, kien membru tan-nobbiltà minuri ta' Ġenova.

Omm Sofonisba, Bianca Ponzone, kienet ġejja minn familja għanja ta' razza nobbli.

Għal erba' ġenerazzjonijiet, il-familja Anguissola kellhom rabta qawwija mal-istorja Kartaġiniża u għalhekk l-ewwel tifla tagħhom semmewha għal figura traġika Kartaġiniża Sofonisba.

Amilcare Anguissola is-sitt uliedu bniet (Sofonisba, Elena, Lucia, Europa, Minerva and Anna Maria) ħajjarhom irawmu u jipperfezzjonaw it-talenti tagħhom.

Erbgħa minnhom (Elena, Lucia, Europa and Anna Maria) saru pittriċi, imma Sofonisba kienet ħafna ìżjed tas-sengħa u magħrufa.

Elena daħlet soru (Sofonisba pinġiet ritratt tagħha) u għalhekk kellha tħalli l-pittura.

Anna Maria u Europa t-tnejn waqfu jpinġu meta żżewġu, waqt li Lucia Anguissola, l-aħjar pittriċi minn ħut Sofonisba mietet żgħira.

Oħta l-oħra Minerva, saret kittieba u studjuża tal-Latin.

Asdrubale, ħu Sofonisba, studja l-mużika u l-Latin imma ma studjax il-pittura.

Missierha, bniedem aristokratiku, żgura li Sofonisba u ħuta l-bniet jirċievu edukazzjoni kompluta li inkludiet il-belle arti.

Anguissola kellha erbatax-il sena meta missierha bagħatha ma' oħta Elena tistudja ma' Bernardino Campi, pittur irrispettat ta' ritratti u opri reliġjużi tal-iskola tal-Lombardija, li bħalha kien minn Cremona.

Meta Campi mar joqgħod belt oħra kompliet tistudja mal-pittur Bernardino Gatti (magħruf bħala "Il Sojaro").

L-apprentistat ta' Sofonisba ma' pitturi lokali waqqaf preċedent għan-nisa li jiġi aċċettati bħala studenti tal-arti .

Ix-xogħol bikri l-iżjed importanti ta' Sofonisba hu "Bernardino Campi jpinġi 'l Sofonisba Anguissola" (c 1550 Pinacoteca Nazionale, Sjena).

Ir-ritratt doppju juri l-għalliem tagħha waqt li jpinġi ritratt tagħha.

Id-dati m'humiex ċerti, Anguissola x'aktarx kompliet l-istudji tagħha taħt Gatti għal xi tliet snin (1551-1553).

Fl-1554, fl-età ta' erbgħa u għoxrin sena, Sofonisba marret Ruma, fejn għaddiet il-ħin kollu tagħha tpinġi kull xorta ta' xeni u nies.

Waqt li kienet hemm iltaqgħet ma' Michelangelo bl-għajnuna ta' pittur ieħor li kien jaf sewwa ix-xogħol tagħha.

Li tiltaqa' ma' Michelangelo kien unur kbir għal Sofonisba minn barra li kellha x-xorti li titħarreġ b'mod informali minn dan l-artista kbir.

Meta talabha tpinġilu tifel jibki, Sofonisba pinġiet 'Tifel migdum minn granċ' u bagħtet id-disinn lil Michelangelo, li minnufih għaraf it-talent tagħha (dan l-iskizz kellu jibqa' jiġi diskuss u kkupjat għal ħamsin sena wara mill-artisti u n-nobbiltà).

Michelangelo wara ta 'l Anguissola xi skizzi tiegħu biex tpinġihom fl-istil tagħha u offrielha parir fuq li kienet għamlet.

Għal mill-inqas sentejn Sofonisba kompliet dan l-istudju informali, immexxija minn Michelangelo.

Il-kbir storiku tal-arti Giorgio Vasari kiteb hekk dwar Sofonisba: "Anguissola wriet applikazzjoni ikbar u iżjed grazzja minn kull mara oħra ta' żmienna fl-isforzi tagħha fit-tpinġija, hekk irnexxiet mhux biss li tpinġi, tiżbogħ u tpitter min-natura, u tikkopja b'mod eċċellenti minn oħrajn, imma li waħida toħloq pitturi rari u verament sbieħ."

Minkejja li Sofonisba gawdiet ħafna iżjed inkuraġġament u appoġġ minn nisa ordinarji ta' żmienha, madankollu l-klassi soċjali tagħha xorta ma ppermettilitiex li taħrab il-kostrizzjoniet tas-sess tagħha.

Mingħajr il-possibbiltà li tistudja l-anatomija jew tpinġi mill-ħajja (ma kienx aċcettabbli li mara tara nies għarwenin), ma setgħetx tieħu f'idejha il-kompożizzjonijiet komplessi b'ħafna figuri meħtieġa għal pitturi reliġjużi jew storiċi fuq skala kbira.

Minflok fittxet l-possibbiltà ta' stil ġdid għar-ritratti, fejn is-suġġetti jippożaw b'manjieri informali.

Hi nfisha u l-membri tal-familja tagħha kienu s-suġġetti li pinġiet l-iżjed sikwit, kif naraw fl-"Awtoritratt" (1554, Kunsthistoriches Museum, Vjenna), "Il-logħba tal-iskakki" (1555, Mużew Narowe, Poznan), li juri 'l tliet ħuta bniet Lucia, Minerva u Europa, u "Ritratt ta' Amilcare, Minerva u Asdrubale Anguissola" (c. 1557-1558, Nivaagaards Malerisambling, Niva, Danemarka).

Meta kienet diġà magħrufa sewwa, Anguissola marret Milan xi żmien matul l-1558, fejn pinġiet id-Duka ta' Alba li hu mbagħad irrakkomandaha lir-re Spanjol, Filippu II.

Is-sena ta' wara, Sofonisba ġiet mistiedna tagħmel parti mill-Qorti Spanjola, u dan ġab bidla importanti fil-karriera tagħha.

Sofonisba Anguissola kellha madwar 27 sena meta ħalliet l-Italja biex tidħol fil-Qorti Spanjola.

Fix-xitwa tal-1559-1560 waslet Madrid biex isservi bħala pittriċi tal-qorti u dama għar-reġina l-ġdida, Eliżabetta ta' Valois, it-tielet mara ta' Filippu II, li kienet pittriċi tar-ritratti dilettanta hi stess.

Sofonisba kienet impjegata l-iktar biex tgħallem lir-reġina, xogħol li għamlet b'suċċess konsiderevoli, skont kortiġjan Franċiz li kiteb hekk lil Katerina de' Medici, omm Eliżabetta:

Sofonisba malajr kisbet il-qima u l-fiduċja tar-Reġina żagħżuha u għaddiet is-snin ta' wara tpinġi ħafna ritratti uffiċjali għall-qorti, fosthom ta' Juana, oħt Filippu II u ta' ibnu, Don Carlos.

Dan ix-xogħol kien ħafna iżjed eżiġenti mir-ritratti informali li Anguissola kienet ibbażat il-fama tagħha fuqhom, billi biex tpinġi d-disinji intrikati tad-drapijiet fini u l-ġojjellerija elaborata meħtieġa fir-ritratti ta' persunaġġi rjali, kien jiħdilha ammont tal-biżgħa ta' żmien u enerġija.

Madankollu minkejja l-isfida, ir-ritratti li pinġiet Sofonisba ta' Eliżabetta ta' Valois (u iktar tard, ta' Anna tal-Awstrija, ir-raba' mara ta' Filippu II) huma vibranti u mimlijin ħajja.

Waqt li kienet fis-servizz ta' Eliżabetta ta' Valois, Anguissola kienet taħdem fil-qrib ma' Alonso Sanchez Coello.

Tant fil-qrib infatti, li l-pittura famuża tar-re Filippu II fl-età tan-nofs kien għal żmien twil attribwit lil Coello jew Pantoja.

Kien biss dan l-aħħar li Anguissola intgħarfet bħala l-ħallieqa ta' din il-pittura.

Fl-1570, Anguissola kellha 38 u kienet għadha ma żżewġitx.

Wara l-mewt ta' Eliżabetta ta' Valois, Filippu II beda jieħu ħsieb iżjed il-futur ta' Sofonisba u rranġalha biex tiżżewweġ.

Madwar l-1571, iżżewġet lil Don Francisco de Moncada, bin il-prinċep ta' Paterno, viċire ta' Sqallija.

It-tieġ kien iċcelebrat b'pompa kbira, u rċiviet dota minn għand ir-re ta' Spanja.

Wara t-tieġ il-koppja vvjaġġaw biex iżuru l-familja tagħha, kif ukoll l-artijiet ta' żewġha fl-Italja imma fl-aħħar marru lura lejn Spanja.

Wara 18-il sena fil-qorti Spanjola, Sofonisba u żewġha fl-aħħar telqu minn Spanja bil-permess tar-re matul l-1578.

Marru Palermo fejn żewġ Sofonisba miet fl-1579.

Fl-età ta' 47 sena, hija u sejra d-dar f'Cremona, Sofonisba iltagħet ma' Orazio Lomellino, li kien iżgħar minnha sewwa, il-kaptan tal-vapur li kienet qiegħda tivvjaġġa fuqu.

Iżżewġu ftit wara f'Jannar tal-1580, fil-belt ta' Pisa.

Orazio għaraf it-talent tagħha u appoġġaha fix-xogħol artistiku tagħha u kellhom żwieġ twil u hieni.

Marru joqgħod Genova, fejn il-familja ta' żewġha kienu jgħixu f'dar kbira.

Lil Anguissola tawha kwartier fid-dar għaliha li kien fih studju u kellha ħafna ħin għall-pittura.

Bil-fortuna ta' Orazio flimkien mal-pensjoni ġeneruża li rċeviet minn Filippu II, Sofonisba kellha ħajja komda u setgħet tpinġi bla xkiel.

Issa li kienet saret famuża, kienu jiġu ħafna kollegi jżuruha biex jiddiskutu l-arti magħha.

Bosta minn dawn kienu pitturi żagħżagħ li xtaqu jitgħallmu u jimitaw l-istil karatteristiku ta' Anguissola.

Tard f'ħajjitha, Anguissola ma pinġietx ritratti biss imma wkoll pitturi reliġjużi, kif kienet tagħmel f'żogħżitha, (sfortunatament, ħafna mill-pitturi reliġjużi tagħha ntilfu).

Kienet ir-ritrattista prinċipali ta' Ġenova sakemm marret toqgħod Palermo fl-aħħar ta' ħajjitha.

Pinġiet l-aħħar awtoritratt fl-1620.

Fl-1623, lil Anguissola żarha il-pittur Fjamming Anton Van Dyck, li kien pinġiha bosta drabi kmieni fis-1600ijiet, u fl-album li kien iżomm kellu skizzi minn kull darba li żarha.

Anton Van Dyck innota li għalkemm għajnejn Sofonisba kienu iddgħajfu, moħħha kien għadu tajjeb.

Għadhom jeżistu estratti tal-pariri li tagħtu fuq il-pittura waqt din iż-żjara li matulha Van Dyck pinġiha għal darba oħra; dan kien l-aħħar ritratt ta' Sofonisba.

Is-sena ta' wara marret toqgħod Sqallija.

Kontra li sostnew xi bijografi, qatt ma għamit għal kollox, imma forsi kellha l-katarretti.

Meta l-vista tagħha marret lura, Sofonisba saret patruna għanja tal-arti.

Mietet ta' 93 sena, f'Palermo fl-1625.

Matul ħajjitha kollha kienet dejjem irrispettata u kellha fama internazzjonali.

Seba' snin wara, fl-għeluq il-mitt sena tagħha kieku baqgħet ħajja, żewġha qiegħed iskrizzjoni fuq qabarha li parti minnha kienet tgħid hekk: "Lil Sofonisba, marti ... li hi mniżżla fost in-nisa illustri tad-dinja, eċċezzjonali fit-tpinġija tar-ritratti tal-bnedmin ...

Orazio Lomellino, fin-niket tat-telf tal-maħbuba kbira tiegħu, fl-1632, iddedika dan l-omaġġ żgħir lil din il-mara tant kbira."

L-influwenza ta' Campi, li r-reputazzjoni tiegħu kienet ibbażata fuq ir-ritratti, tidher ċara fix-xogħol bikri ta' Sofonisba, bħal fl-"Awtoritratt" (Firenze, Uffizi).

Xogħlha hu assoċjat mat-tradizzjoni modana ta' Cremona, influwenzata ħafna mill-arti ta' Parma u Mantova, li anki fix-xogħlijiet reliġjużi hi permeata b'delikatezza u grazzja kbira.

Minn Gatti tidher li assorbiet elementi li jfakkru f'Correggio, u bdiet moda li saret iżjed aċċentwata fil-pittura ta' Cremona tal-aħħar tas-seklu 16.

Din id-direzzjoni ġdida narawha f' "Lucia, Minerva u Europa Anguissola jilgħabu l-iskakki" (1555; Poznan, Muż.

N.) fejn l-arti tar-ritratti titħallat f'xena kważi-ġeneru, karatteristika tal-mudelli minn Brescia.

Il-parti l-kbira tax-xogħol bikri ta' Anguissola jikkonsisti f'awtoritratti (l-għadd ta' awtoritratti juri l-fatt li minħabba l-fama tagħha dawn kienu sikwit mitluba) u ritratti tal-familja tagħha.

Barra minn hekk, ma kellhiex bżonn li dejjem toqgħod fuq il-pittura għall-għajxien tagħha.

L-awtoritratti u r-ritratti tal-familja huma meqjusa minn ħafna nies bħala l-isbaħ xogħlijiet tagħha.

Xi 50 pittura huma magħrufa bħala żgur minn idejn Sofonisba.

Ix-xogħlijiet tagħha nistgħu narawhom fil-galleriji tal-arti f'Bergamo, Budapest, Madrid (Museo del Prado), Napli, Sjena, u Firenze (Uffizi).

Il-ħidma ta' Sofonisba Anguissola kellha influwenza li damet fuq il-ġenerazzjonijet ta' artistiti ta' wara.

Ir-ritratt li pinġiet tar-Reġina Eliżabetta ta' Valois biż-"zibellino" (il-pil ta' marta b'ras u saqajn tad-deheb imżejjen bil-ġojjelli) kien ir-ritratt l-iżjed ikkupjat fi Spanja.

Fost dawk li kkupjawh kien hemm bosta mill-aħjar artisti ta' dak iż-żmien, bħal Peter Paul Rubens.

Sofonisba hi importanti wkoll għall-istoriċi tal-arti feministi.

Minkejja li qatt ma kien hemm perjodu fl-istorja tal-punent li matulu in-nisa ma dehru xejn fl-arti viżwali, is-suċċess kbir ta' Anguissola fetaħ il-bieb biex għadd ikbar ta' nisa jsegwu karriera ta' artisti.

Fost is-suċċessuri famużi tal-eżempju tagħha insibu 'l Lavinia Fontana, Barbara Longhi, Fede Galizia u Artemisia Gentileschi.

Sophonisba darba qalet, "Il-ħajja mimlija sorpriżi, jien nipprova naqbad dawn il-mumenti prezzjużi b'għajneja miftuħin beraq."


Stefan Sultana

Stefan Sultana

Stefan Sultana (Ħamrun, 18 ta' Lulju 1968) huwa eks-plejer tal-futbol, fejn barra li qatta' l-aqwa perjodu tal-karriera tiegħu mal-klabb ta' Ħamrun Spartans, hu wkoll iżomm ir-rekord tal-aktar numru ta' gowls skurjati fil-Premier League Malti.

Stefan tela' fi ħdan is-settur taż-żgħażagħ ta' Ħamrun Spartans, il-klabb tal-lokal tiegħu, u ddebutta mat-tim tal-kbar fit-28 ta' April 1985 f'telfa ta' 4–0 kontra Marsa.

Minn dakinhar mar biex skorja 197 gowl fil-kampjonat Malti f'karriera illustri ta' 25 sena.

Kien eżattament nhar il-5 ta' Frar 2003 li Sultana irnexxielu jegħleb ir-rekord, li kien f'idejn Tony Nicholl, bil-gowl numru 174 tal-karriera tiegħu fir-rebħa ta' 3–1 kontra Marsaxlokk.

Wara li għal sentejn kien mal-klabb ta' Raħal Ġdid, Hibernians, qabel ma reġa' rritorna mal-Ħamrun, Stefan lagħab l-aħħar logħba tiegħu personali u mal-klabb Ħamruniż fit-3 ta' Mejju 2009, fit-telfa ta' 2–0 kontra Qormi.

Wara li rtira mil-logħba tal-futbol huwa baqa' nvolut f'dan il-kamp hekk kif ħa ħsieb it-tim ta' taħt is-17-il sena tal-Ħamrun.

Nhar id-9 ta' Ottubru 2009, saret partita ta' testimonjanza ġewwa l-Victor Tedesco Stadium f'ġieħ is-servizzi tal-istess Stefan Sultana.

Il-partita kienet tinvolvi selezzjoni tat-tim nazzjonali Malti u selezzjoni oħra tat-tim Ħamruniż, li Stefan lagħab magħhom.

It-tim tal-Ħamrun rebħu 3–0 bi Stefan Sultana jiskorja gowl minnhom.

It-tim tal-i"Spartans" ħabbru li n-numru 11 milbus minn Sultana matul il-karriera tiegħu kien se jiġi rtirat.

B'sorpriża kbira, Stefan Sultana issospenda l-irtirar tiegħu biex ingħaqad mal-klabb Għawdxi ta' Xewkija Tigers.

Hu ffirma fil-15 ta' Marzu 2010, b'kuntratt sa tmiem l-istaġun.

L-ewwel logħba mal-klabb mill-Ewwel Diviżjoni Għawdxija kienet fil-konfront mirbuħ bl-iskor ta' 2–0 kontra Għajnsielem.

Sultana, wara li kien deher xi logħbiet mat-tim Malti ta' taħt il-21 sena, iddebutta mat-tim nazzjonali A Malti nhar is-7 ta' Mejju 1991 fit-telfa ta' 4–1 kontra l-Iżlanda.

Minn dakinhar irnexxielu jagħmel 33 dehra man-nazzjonal Malti fejn ħalla l-marka tiegħu għal erba' darbiet.

Ħamrun Spartans


Irħula ta' Malta

Irħula ta' Malta

Din hija lista' ta' Irħula ta' Malta.

Il-laqam huwa ħaġa mill-aktar komuni f'kull soċjetà, kemm dawk l-imsejjħa żviluppati, kif ukoll f'dawk li mhumiex meqjusa bħala tali.

L-artiklu li ġej ma jiddiskutiex il-laqam in ġenerali imma jiffoka fuq it-tradizzjoni antika ta' laqmijiet mogħtija lill-irħula Maltin u lil min jgħamarhom.

Qed jitniżżlu wkoll l-aktar tifsiriet komuni l-għaliex ir-raħal partikolari għandu dak il-laqam.

Fi żmien l-Assedju l-kbir il-kmandant li kien inkarigat mill-Isla kien jismu xi ħaġa tixbah Ċejċu .

Jum minnhom, it-truppi li kienu jiehdu hsieb l-Isla għamlu attakk b'saħħtu fuq l-għedewwa.

La Vallette staqsa minn kienu u ta' madwaru weġbuh li kienu grupp taht ta' Ċejċu.

B'hekk in-nies tal-Isla bdew jissejħu ta' Ċejċu, Ċacu.

Zmien wara, kien hemm drawwa li meta nies issajru xi tjur, kienu jitfghu r-rix wara il-bieb biex kulhadd ikun jaf u biz-zmien Ta' Ċaċu sar il-laqam sinonomu għan-nies ta l-Isla li jħobbu jiftaħru.

Lin-nies tal-belt tal-Birgu jgħidulhom tat-Tokba.

Din hija l-kelma Maltija "toqba", biss tingħad bil-"k" minflok bil-"q" minħabba d-drawwa li għandhom in-nies tal-Birgu, bħan-nies ta' xi rħula oħra li jlissnu l-"q" bil-ħoss ta' "k".

Jingħad li t-Tokba hija referenza għal-post fejn imorru jgħumu n-nies tal-Birgu.

Oħrajn jgħidu li t-Tokba hija referenza għal bieb ċkejken li hemm fis-sur u li jissejjaħ b'dan l-isem.

Il-laqam tan-nies ta' Bormla huwa "Ta' baħarhom" jew "Ta' baħar iċ-ċwieċ".

Dan jingħad minħabba li l-baħar tagħhom ġie meħud kollhu mit-tarzna.

Dan il-laqam illum ma jregix ghax it-tarzna f'Bormla giet zarmata.

Rabti kibx.

Hekk jissejħu r-Rabtin.

Kibx hija kelma oħra Maltija għal muntun.

Jista' jkun li b'dan il-laqam iridu jfissru li r-Rabtin huma nies ta' rashom iebsa.

Filfatt teżisti l-idjoma li tgħid "Rabti u Żebbuġi jagħmlu Lhudi" (Il-Lhud huma meqjusa bħala nies ta' rashom iebsa u li jagħmlu li jfettlilhom u għall-flus.)

Tal-kagħka u tal-"Irish".

Tal-kagħka gej minn "traffic island" żgħira li hemm waqtli tal-Irish ġej mir-rabta li hemm bejn il-Furjana u ħafna Irlandiżi li kienu jgħixu hemm u mill-gear tal-futbol li jilbsu Floriana FC aħdar u abjad li ġie mgħoti lit-tim fl-1905 mill-"Royal Irish Fusiliers".

Fil-passat dan ir-raħal kien jiġi msejjaħ pajjiż it-tewm, peress li ħafna tewm kien jiġi prodott u mnixxef f'dan ir-raħal.

L-Għargħurin ta' dari kienu magħrufin illi jisirqu t-tewm ta'xulxin, illi kien ikun fuq il-bjut biex jinxef.

Dan kien jinsteraq billi kienu jdendlu qattus minn denbu ma' lasta u jresquh lejn tarf bejt.

Il-qattus kien jibda jipprova jaqbad mal-bejt u b'hekk kien iwaqqa` fl-art it-tewm li kien ikun hemm fuq il-bejt.

Partijiet minn ħal Għargħur li llum jagħmlu parti mis-Swieqi kienu jissejħu pajjiż il-baqar.

Dan minhabba li kien hemm ħafna rziezet tal-baqar fl-inħawi.

L-Għargħurin, fil-passat, kienu magħrufin ukoll bħala tas-sikkina fost in-nies l-oħra tan-naħa ta' fuq ta' Malta.

Dan minħabba illi ħafna rġiel minn dan ir-raħal kienu jġorru sikkina jew mus magħhom, fil-waqt illi n-nisa kienu jżommu fuqhom tip ta'arma msejjħa dies, illi kienet forma ta virga kemxejn ħoxna ġejja għall-ponta miż-żewġ naħat.

L-Għargħurin kellhom ukoll il-fama ta'nies ħorox, u dan seta` wassal iktar biex jinħoloq dan il-laqam.

Il-Ħamruniżi huma magħrufa bħala tas-sikkina minħabba li huma meqjusa bħala nies ġellidin.

Tax-Xelin u Tal-pepè huma żewġ laqmijiet tas-Slimiżi.

L-ewwel wiehed gej mill-fatt li meta tas-Sliema kienet taht l-Inglizi, dawn kienu jharsu l-isfel lejn il-Maltin kollha inkluzi is-Slimizi, u biex juru superjorita, kienu jistidnuwhom imorru l-knisja u hemm kienu jghatuhom "hobza u xelin" biex jitrejjqu.

It-tieni wieħed ġej mill-fatt li n-nies ta' Tas-Sliema kienu meqjusa bħala ta' klassi għolja u li jħobbu jitfgħu ħafna kliem bl-Ingliż.

B'hekk b'pepè jkunu jridu juru ċertu snobbiżmu.

Hemm min jgħid li l-kelma pepè ġejja mill-fatt li s-Slimiżi kienu jsejjħu lil missierhom papà b'ċertu tgħawwiġ tal-ilsien minflok "missier", "pà" jew "tà" kif kienu jsejjħulu n-nies t'irħula oħra.

B'hekk ħadu l-laqam tal-papà li bit-tgħawwiġ tal-ilsien inbidel f'pepè.

Il-Misidjani huma msejjħa Tal-Ħama.

Meta tinżel ħafna xita l-Imsida kien (u f'xi postijiet għadu) jsofri minn għargħar.

Għalhekk, mal-ilma li kien jinżel l-Imsida u jgħerreq il-post, kien jinżel ħafna ħama.

Il-Karkariżi huma magħrufa bħala ta' sormhom ċatt.

Ma hemm ebda referenza ufficjali li tindika minfejn gej dan il-laqam izda hafna isostnu li il-karkarizi setghu kienu assocjati ma nies ghazzenin, li dejjem bilqegheda.

Hemm storja li tghid li darba il-Karkarizi kienu qedin itellghu il-qampiena l-kbira tal-Parrocca ta' Santa Elena, inqata' l-habel u kulhadd mar ghal sormu...

Sa nofsinhar irġiel.

Dan hu l-laqam marbut mal-Qriema.

Hemm bosta tifsiriet għal dan.

Xi wħud jgħidu li dan il-laqam ġej għax il-Qriema kienu jħobbu l-qatra wara l-ikel u għalhekk wara ma jibqgħux daqshekk f'tagħhom.

Tifsira oħra hija li minħabba li Ħal-Qormi huwa magħruf għall-furnara tiegħu, dawn peress li jgħaddu l-lejl jagħmlu l-ħobż, wara nofsinhar kienu jmorru jistrieħu.

Tifsira oħra, mhux daqshekk popolari hija li l-arloġġ tal-knisja kien waqaf fuq nofsinhar u ma baqax jaħdem u b'hekk ingħatalhom dan il-laqam.

In-nies ta' Birżebbuġa jsibuhom bħala Ta' Wara l-Muntanji għaliex ir-raħal ta' Birżebbuġa jinsab fin-nofsinhar nett ta' Malta f'ħalq il-ħuta maqtugħ minn irħula oħrajn.

Tal-Iljun.

Il-Beltin maghrufin ta l-iljun minhabba li l-arma tal-belt kapitali, li hija mehuda mill-istemma tal-Gran Mastru La Valette.

Huma ukoll maghrufin Tal-Palestina, ghaliex huma nies gellieda u passjonali hafna, specjalment ghal Belt taghhom.


Ħamrun Spartans FC

Ħamrun Spartans FC

Ħamrun Spartans Football Club hu klabb tal-futbol Malti bbażat il-Ħamrun.

It-tim rebaħ l-Ewwel Diviżjoni Maltija fl-2007.

Wara l-promozzjoni għal-Premier League Malti lis-Spartans spiċċaw fis-6 post fl-2008 u rnexxielhom jibqgħu fl-ogħla diviżjoni s'issa.

Minn meta beda fl-1907, il-Ħamrun Spartans rebħu total ta' 7 kampjonati .

Huma ġew ukoll runners-up għal 11-il darba.

Wieħed mill-istillel fl-istorja tal-klabb, Stefan Sultana, skorja total ta' 252 gowls fil-karriera tiegħu (Waqt li lagħab għall-Ħamrun Spartans), li ġie l-aktar plejer Malti li skorja gowls (mit-12 ta' Mejju, 2007).

"Ħamrun Spartans" bdew jilgħabu l-futbol fl-1907.

Fl-istaġun 1913-14, "Ħamrun Spartans" kien diġà tim stabbilit u rebħu t-titolu min għand "St. George's" minħabba r-regola tal-gowls barra mid-dar.

It-tieni suċċess tal-Kampjonat tagħhom kien erba' snin wara meta spiċċaw mill-ġdid konġunti fil-quċċata tal-Klassifika ma' "St George's".

Din id-darba l-Ħamrun kienu ċ-Ċampjins ta' Malta għax rebħu lil "St George's" fill-play-off.

L-aħjar plejer tal-Ħamrun dak iż-żmien kien Gejtu Psaila, magħruf bħala l-Ħaċċa.

Fl-20 u 30, il-klabb għadda minn perijodu diffiċli meta il-plejers tal-Ħamrun ħallew il-klabb biex immoru ġo klabbs oħra.

L-ikbar rivali tal-Ħamrun kienu l-ġirien tal-Marsa.

Tim ġdid, "Ħamrun Liberty" ġie iffurmat u fi ftit ta' snin, "Ħamrun Liberty" kienu fost l-aqwa fil-futbol Malti.

Mar-ritorn tagħhom għall-Ewwel Diviżjoni fl-1946-47, il-klabb bidel ismu għal "Ħamrun Spartans".

Rebħu t-Trofew "Johnnie Walker" u t-Tazza Cassar.

Huma rebħu t-Tazza Cassar darb'oħra fl-istaġun 1948-1949.

Bejn l-1947 u 1952, kienu erba' darbiet runners-up.

It-tim beda nieżel fis-60 sakemm ġew relegati fl-istaġun 1969-70.

Wara li jirritorna għall-Ewwel Diviżjoni, kienu relegati għal darb'oħra fl-1974.

Madankollu, wara sentejn fit-Tieni Diviżjoni, kienu lura fl-Ewwel Diviżjoni.

Fil-75 anniversarju, fl-istaġun 1982-83, il-klabb kien lura fil-quċċata meta rebaħ it-titolu wara assenza ta' 36 sena.

Il-"Ħamrun Spartans" irnexxielhom ukoll jirbħu l-FA Trophy matul dak l-istaġun.

Dan kien il-bidu tal-era taħt il-gwida tal-President Victor Tedesco.

It-tim ġie msaħħaħ bl-aqwa plejers bħal Ġiġi Salerno, Raymond u Ġorġ Xuereb, Edwin Farrugia, Raymond Vella (li kien taħt self minn Marsa), Joe Brincat u Carlo Seychell.

Alfred Cardona kien il-kowċ tagħhom.

Wara ħafna tilwim mad-Diviżjoni tal-Immigrazzjoni, Victor Tedesco irnexxielu jiffirma żewġ barranin, żewġ plejers Inglizi Peter Hatch u John Linacre - l-ewwel barranin li lagħabu fuq il-gżira wara perjodu twil.

Il-Ħamrun stabbilixxew rekord ġdid li huwa l-unika tim lokali biex li kemm "home" u kemm "away" f'kompetizzjoni tal-UEFA wara li għelbu lil-Ballymena United tal-Irlanda ta' Fuq.

F'għaxar snin il-Ħamrun irrnexxielhom jirbħu 3 titoli tal-kampjonat nazzjonali, 3 FA Trophies, u 3 Super Euro Cups.

Wara kampanji suċċessivi bħal dawn, lis-"Spartans" iffaċċjaw diffikultajiet finanzjarji.

It-tim kellu jittrasferixxi l-aqwa plejers tiegħu sakemm finalment kienu relegat għall-Ewwel Diviżjoni fl-1998-1999.

Wara sena, dawn kienu promossi lura għall-Premier League wara li rebaħ l-ewwel titolu tal-Ewwel Diviżjoni.

L-aħħar erba' staġuni kienu snin tilgħajn u niżlin.

Huma kienu relegati għall-Ewwel Diviżjoni fi tmiem tal-istaġun 2003/2004, imma reġgħu saru ċampjins promossi tal-Ewwel Diviżjoni fl-2004/05, imbagħad reġaw relegati mill-Premier League fl-istaġun 2005/06 u rebħu l-Ewwel Diviżjoni għal darb'oħra fl-2007.

Mill-istaġun 2007/2008 Ħamrun Spartans reġgħu ġew lura fil-ġlieda għall-unuri.

Matul l-istaġun 2007/2008 il-Ħamrun kienu sodisfatti bil-gowls kollha tagħhom u spiċċaw fil-finali tal-FA trophy kontra Birkirkara li ġew telliefa b'differenza ta' gowl wieħed.

Dan l-istaġun kien ukoll suċċess kbir għall-partitarji tal-Ħamrun wara li rebħu l-Malta Best Support Award.

Apparentement ġew imsaħħa f'diversi dipartimenti, il-Ħamrun immiraw li jiparteċipaw għal post fl-Ewropa fl-istaġun kurrenti.

Madankollu, it-tim naqas milli jilħaq iċ-Championship pool.

Fir-relegation pool Ħamrun bdew b'rebħa eċċellenti 3-0 kontra Msida, imbagħad sofrew telfa xokkanti ta' 1-5 kontra Tarxien.

Erba' punti matul it-tliet logħbiet ma kinux biżżejjed biex jilħqu s-sigurtà, u fil-logħba finali eżawriti l-Ħamrun kienu megħluba faċilment minn Qormi.

Ma' Tarxien u Msida wkoll leħqu 16-il punt wara d-dro bejniethom, "Ħamrun Spartans" kienu relegati fuq l-agħar rekord tar-ras għal ras.

Fortunatament għal "Ħamrun Spartans", il-każijiet ta' korruzzjoni li jinvolvu l-klabbs ta' "Vittoriosa Stars" u Marsaxlokk kienu t-tnejn "relegati" imma t-timijiet baqgħu fil-Premier League għall-istaġun 2009-2010.

Il-Ħamrun fl-istaġun 2009-2010 għamel suċċess billi siċċa fit-8 pożizzjoni fil-Premier League Malti bl-aħħar logħba tar-Relegation Pool kontra l-Imsida bir-riżultat finali ta' 2-2.

Ħamrun kienu ukoll fis-semi finali tal-FA Trophy f'dak l-istaġun.

Rebbieħa (7) Runners-up (11)

Rebbieħa (5): Runners-up (3)

Rebbieħa (1): Runners-up (2) Rebbieħa (6):

Rebbieħa (2):

Rebbieħa (5):


Baqra

Baqra

Il-baqar f'razzett annimali mammiferu żgħar organiku ma jintrabtux b'mod permanenti u lanqas jinżammu lilhinn mill-għelieqi ħodor minn fejn jieklu ikel f'mergħat naturali.

Il-bdiewa li jrabbu dawn il-baqar jimxu ma' regoli biex jiżguraw li jinżammu għal kollox komdi ħalli jagħtu ħalib frisk ta' kwalità għolja.

Il-bdiewa u l-ħaddiema ta' magħhom jiġbru regolarment dan il-ħalib u jibagħtuh lill-kumpaniji speċjali tal-prodotti tal-ħalib li jibbottiljawh jew jużawh biex jagħmlu prodotti friski u delizzjużi bħall-ġobon, jogurt, kremi u ġelati.


Nagħġa

Nagħġa

Il-Nagħaġ ("Ovis aries") huma annimali mammiferu żgħar tal-sottofamilja Caprinae ta' l-familja Bovinae fil-ħolma tiegħek juri nuqqas ta 'preżenza u xi kultant l-intelliġenza.

Inti parir tajjeb li joffru konċiljazzjoni lill-ħbieb antiki f'dan il-ħin.


Konfuċju

Konfuċju

Konfuċju (28 ta' Settembru 551 q.K. – 479 q.K.) kien ħassieb u filosfu Ċiniż, li t-tagħlim u l-filosofija tiegħu ħallew influwenza kbira fuq il-ħsieb Ċiniż, Korean, Ġappuniż u Vjetnamiż, u l-ħajja.

Il-filosofija tiegħu enfasizzat fuq il-moralità personali u dik amministrattiva, korrettezza ta' relazzjonijiet soċjali, il-ġustizzja u s-sinċerità.

Dawn il-valuri kisbu prominenza kbira fiċ-Ċina għad-detriment ta' duttrini opħra, bħal-Legaliżmu (法家) jew it-Taoiżmu (道家) matul id-Dinastija Han.

Il-ħsibijiet ta' Konfuċju ġew żviluppati f'sistema ta' filosofija magħrufha bħala Konfuċjuneżmu (儒家).

Din ġiet introdotta fl-Ewropa mill-Ġiżwita Taljan Matteo Ricci, li kien l-ewwel li Llatinizza l-isem għal "Confucius".

It-tagħlim jistgħu jinstabu fid-"Djalogi ta' Konfuċju" (論語), ġabra ta' "frammenti aforistiċi żgħar", li ġew komposti matul is-snin wara l-mewt tiegħu.


Lista tal-kodiċi nazzjonali tal-FIFA

Lista tal-kodiċi nazzjonali tal-FIFA

Il-FIFA tagħti kodiċi kompost minn tliet ittri lil kull membru u anke lil dawk li mhumiex.

Dawn huma l-kodiċi uffiċjali wżati mill-FIFA u l-konfederazzjonijiet kontinentali tagħha (AFC, CAF, CONCACAF, CONMEBOL, OFC u UEFA) bħala abbrevjazzjonijiet tal-ismijiet tal-pajjiżi f'kompetizzjonijiet uffiċjali.

Attwalment hemm 208 membri tal-FIFA, b'kull wieħed minnhom b'kodiċi għalih.


Artemisia Gentileschi

Artemisia Gentileschi

Artemisia Gentileschi (Ruma, 8 ta' Lulju 1593 – Napli, 1656) kienet pittriċi Taljana tal-Barokk bikri, illum meqjusa bħala l-aqwa fost il-pitturi tal-ġenerazzjoni influwenzata minn Caravaggio.

Fi żmien meta n-nisa ma tantx kienu aċcettati fil-komunità artistika, kienet l-ewwel pittriċi li saret membru tal-Accademia delle Arti del Disegno ta' Firenze.

Kienet l-ewwel artista mara li pinġiet pitturi storiċi u reliġjużi, fi żmien meta n-nisa ma kinux meqjusa kapaċi biżżejjed għal dawn is-suġġetti erojċi.

Artemisia Gentileschi twieldet Ruma fit-8 ta' Lulju, 1593, l-ewwel mill-ulied tal-pittur Toskan Orazio Gentileschi.

Artemisia bdiet titgħallem il-pittura fil-ħanut tax-xogħol ta' missierha, fejn uriet ħafna iżjed talent minn ħutha s-subien, li kienu jaħdmu magħha.

Hemm tgħallmet id-disinn, it-taħlit taż-żebgħa u l-pittura.

Billi l-istil ta' missierha kien ispirat minn Caravaggio matul dak il-perjodu, l-istil tagħha kien influenzat sewwa minnu wkoll.

Imma hi affrontat is-suġġett b'mod differenti minn dak ta' missierha, billi l-pitturi tagħha huma ħafna iżjed naturalisti minn ta' Orazio li huma idealizzati.

L-ewwel xogħol ta' Artemisia żagħżugħa, metal kellha 17-il sena, (allavolja ħafna nies dak iż-żmien issusspettaw li kien għenha missierha) kien "Susanna e i Vecchioni" ("Susanna u x-Xjuħ") (1610, Kollezzjoni Schönborn, Pommersfelden).

Il-pittura turi li Artemisia assimilat ir-realiżmu ta' Caravaggio mingħajr ma ttrraskurat il-lingwa tal-iskola ta' Bolonja (li fost l-ikbar pitturi tagħha kien hemm Annibale Carracci).

Din hi waħda mill-ftit pitturi ta' Susanna li juri ż-żewġ irġiel jippjannaw il-molestja sesswali tagħhom.

X'aktarx Artemisia kienet ġarbet xi molestja u pinġiet 'l Susanna bħala riflessjoni.

Fl-1612, minkejja li minn kmieni uriet talent kbir, Artemisia ma tħallietx tidħol fl-akkademji professjonali tal-arti li kienu għall-irġiel biss.

Dak iż-żmien, missierha kien qiegħed jaħdem ma' Agostino Tassi fid-dekorazzjoni tas-soqfa tal-Casino della Rose fil Palazz Pallavicini Rospigliosi f'Ruma, u Orazio rranġa mal-pittur biex jgħallem 'il bintu fil-privat.

Waqt li kienet titgħallem miegħu, Tassi stupra 'l Artemisia.

Orazio tella' 'l Tassi l-qorti meta sar jaf Tassi ma setax "isewwi" l-ħsara bi żwieġ riparatorju.

Il-problema kienet l-pittur kien diġà miżżewweġ (u fl-istess ħin kellu relazzjoni ma' oħt il-mara, li dak iż-żmien kienet meqjusa inċestuża).

L-atti tal-proċess (li spiċca biex ikkundanna 'l Tassi għal sena ħabs biss) kellhom influwenza kbira fuq il-letteratura femminista fit-tieni nofs tas-seklu 20 dwar Artemisia Gentileschi.

Ta' minn jenfasizza l-fatt li Artemisia aċċettat li ttenni l-akkużi tagħha taħt it-torturi, li kienu jikkonsistu f'li jagħsrulha s-swaba l-kbar permezz ta' strument li kien jintuża spiss dak iż-żmien.

Mill-qari tal-proċess nindunaw li l-kunċett ta' "stuprum" fis-seklu 17 kienu jifhmuh bħala deflorazzjoni ta' mara verġni jew relazzjoni sesswali bil-wegħda taż-żwieġ li ma nżammitx.

Il-pittura "Giuditta che decapita Oloferne" ("Ġuditta taqta' ras Oloferne") (1612–1613), esibita fil-Mużew Capodimonte ta' Napli, hi tal-biża' fil-vjolenza li turi.

Xahar wara l-kawża fil-qorti, biex 'il bintu jirristawralha unurha, Orazio rranġalha biex tiżzewweġ 'l Pierantonio Stiattesi, artista modest minn Firenze.

Ftit wara marru joqgħodu Firenze, fejn, Artemisia kisbet ordni għal pittura fil-Casa Buonarroti u saret pittriċi tal-qorti apprezzata, tgawdi l-patrunaġġ tal-familja Medici u ta' Karlu I tal-Ingilterra.

Hemm minn jaħseb li matul dan iż-żmien Artemisia pinġiet ukoll il-"Madonna col Bambino" ("Madonna bil-Bambin"), li qiegħda fil-Gallerija Spada ta' Ruma.

Waqt li kienu Firenze, Artemisia u Pierantonio kellhom erba' subien u tifla.

Imma t-tifla, Prudenzia, biss baqgħet ħajja sal-età adulta.

Din marret lura ma' ommha Ruma fl-1621 u wara marret Napli.

Ma nafux x'ġara minn Prudenzia wara l-mewt ta' ommha.

Firenze, Artemisia għamlet suċċess kbir.

Kienet l-ewwel mara li ġiet aċċettata fl-Accademia delle Arti del Disegno (Akkademja tal-Arti tad-Disinn).

Kienet tmur tajjeb mal-artisti l-iżjed irrispettati ta' żmienha, bħal Cristofano Allori, u irnexxielha tikseb l-appoġġ u l-protezzjoni ta' nies ta' qawwa, fosthom il-Granduka Cosimo II de' Medici u speċjalment il-Grandukessa Cristina.

Kienet taf 'l Galileo Galilei u damu jiktbu 'l xulxin għal żmien twil.

Michelangelo Buonarroti ż-żgħir (neputi tal-kbir Michelangelo) li kien imħabbat bil-bini ta' Casa Buonarroti f'unur zijuh, kien jistmaha ħafna u tallabha tagħmel pittura biex iżżejjen is-saqaf tal-gallerija tal-pittura.

Il-pittura tirrappreżenta l-"Allegoria dell'Inclinazione" (Allegorija tal-Inklinażżjoni (xeħta jew talent naturali)), fl-għamla ta' tfajla għarwiena iżżomm kumpass.

Hemm min jaħseb li din it-tfajla tixbaħ 'il Artemisia.

In fatti f'bosta mill-pitturi tagħha, l-eroini mimlija ħajja ta' Artemisia jixbħu sewwa l-awtoritratti tagħha.

Is-suċċess li kellha u l-fatt li kienet mara qajmu ħafna xnijat fuq il-ħajja privata tagħha.

Fost ix-xogħlijiet importanti ta' dan il-perjodu insibu "La Conversione della Maddalena" ("Il-konverżjoni tal-Madalena"), u "Giuditta con la sua ancella" ("Ġuditta mal-qaddejja tagħha"), li issa qiegħda fil-Palazz tal-Pitti.

Artemisia pinġiet verżjoni oħra ta' "Giuditta che decapita Oloferne" ("Ġuditta taqta' ras Oloferne"), din ikbar mill-verżjoni ta' Napli u issa tintwera fil-Gallerija Uffizi ta' Firenze.

Minkejja s-suċċess li kellha, minħabba l-ħela tagħha u ta' żewġha, iż-żmien li għamlet Firenze kien mimli problemi mal-kredituri u bejniethom.

Dawn il-problemi ġegħluha tmur lura Ruma fl-1621.

Artemisia marret Ruma fl-istess sena li missierha Orazio telaq għal Genova.

Xi nies jaħsbu li Artemisia marret hemm wara missierha.

Imma x-xhieda iżjed ixxaqleb favur il-fatt li Artemisia baqgħet Ruma, tfittex dar u trabbi iż-żewġ uliedha bniet.

Ma' Prudenzia (li twieldet miż-żwieġ ma' Pierantonio Stiattesi) kellha tifla oħra barra ż-żwieġ, li x'aktarx twieldet fl-1627.

Artemisia ippruvat tgħallem l-arti tal-pittura lil uliedha bl-ebda suċċess.

L-istil ta' Caravaggio, għalkemm il-pittur stess kien ilu mejjet iżjed minn għaxar snin, kien għad għandu influwenza kbira u ħafna pitturi kienu kkonvertew għall-istil tiegħu (dawn jissejħu "Caravaggeski") bħal missier Artemisia, Carlo Saraceni (li mar lura Venezja fl-1620), Bartolomeo Manfredi, u Simon Vouet.

Madankollu f'Ruma kmieni fis-seklu 17 kien hemm stili oħra bħall-manjiera iżjed klassika tad-dixxipli Bolonjiżi ta' Carracci u l-istil barokk ta' Pietro da Cortona.

Artemisia daħlet fl-"Accademia dei Desiosi" u din l-okkażżjoni ġiet iċċelebrata b'ritratt inċiż bl-iskrizzjoni ""Pincturae miraculum invidendum facilius quam imitandum"".

Fl-istess perjodu saret ħabiba ta' Cassiano dal Pozzo, umanista, kollezzjonista u mentur kbir tal-arti.

Madankollu minkejja r-reputazzjoni artistika, il-personalità qawwija tagħha u x-xibka ta' relazzjonijiet tajba li kellha, Ruma ma pprovdietx kummisjonijiet daqs kemm kienet xtaqet.

L-apprezzament tal-pittura tagħha kien marbut biss mal-kapaċità tagħha bħala ritrattista u l-ħila tagħha fir-rappreżentazzjoni tal-eroini bibliċi: ma kisbitx ordnijiet għall-pitturi titulari fil-knejjes li kienu jġibu ħafna qliegħ.

Minħabba n-nuqqas ta' dokumenti hu diffiċli li nkunu nafu fejn kienet Artemisia f'dan iż-żmien.

Nafu ċert li bejn l-1627 u l-1630 marret toqgħod Venezja, x'aktarx biex tfittex kummissjonijiet li jiswew iktar.

Dan narawh mit-tiħir tal-kwalità tagħha li rċiviet mill-letterati ta' din il-belt.

Minkejja li kultant hu diffiċli li wieħed jagħti data lill-pitturi tagħha, nistgħu inqegħdu f'dawn is-snin ir-"Ritratto di gonfaloniere" ("Ritratt ta' gonfalonjier"), li issa qiegħed Bolonja (eżempju rari tal-ħila tagħha bħala ritrattista li għaliha kienet imsemmija); il-"Giuditta con la sua ancella", ("Ġuditta mal-qaddejja tagħha") illum murija fid-Detroit Institute of Arts, (pittura li tirrifletti s-sengħa tal-pittriċi fl-effetti ta' chiaroscuro fid-dawl tax-xama', li għalihom f'Ruma kienu famużi Gerrit van Honthorst, Trophime Bigot u oħrajn), il-"Venere Dormiente" ("Venere rieqda"), illum fil-Virginia Museum of Fine Arts, Richmond, u "Ester ed Assuero" ("Ester u Assweru") li qiegħda fil-Metropolitan Museum of Art ta' New York, (li tnejn jixhdu kemm kienet assimilat il-lezzjonijiet tal-luminiżmu Venezjan).

Fl-1630 Artemisia marret toqgħod Napli, belt għanja b'ħafna ħwienet tax-xogħol għall-arti u ħafna nies li jħobbu l-arti, biex tfittex opportunitajiet ġodda u ta' iktar qliegħ.

Ħafna artisti oħra fosthom Caravaggio, Annibale Carracci, Simon Vouet kienu għaddew xi żmien f'Napli f'ħajjithom u dak iż-żmien kienu qegħdin jaħdmu hemm Jusepe de Ribera, Massimo Stanzione u ftit wara Domenichino, Giovanni Lanfranco u ħafna oħrajn.

L-ewwel pittura ta' Artemisia f'Napli kienet l-"Annunzjazzjoni" murija fil-Mużew Capodimonte.

Baqgħet toqgħod Napli għall-bqija tal-karriera tagħha barra minn vjaġġ qasir lejn Londra u xi safar ieħor.

Napli saret għal Artemisia it-tieni pajjiżha fejn setgħet trabbi l-familja (żewġet iż-żewġ uliedha hemm, b'dotta xierqa).

Irċiviet ittri li wrew stima kbira lejha, kienet tmur tajjeb mal-viċire, id-Duka ta' Alcalá u l-aqwa artisti li kienu hemm kienu jqisuha tajba daqshom, bħal Massimo Stanzione, li skont il-kittieb tas-seklu 18, Bernardo de' Dominici, bdiet kollaborazzjoni miegħu mibnija fuq ħbiberija soda u qbil fl-stili tagħhom.

F'Napli għall-ewwel darba f'ħajjitha Artemisia sabet ruħha tpinġi pitturi għal katedral, dawn kienu ddedikati għall-ħajja ta' San Ġennaru.

Matul dan l-ewwel perjodu Naplitan pinġiet in-"Nascita di San Giovanni Battista" ("It-twelid ta' San Ġwann Battistat") li qiegħed fil-Mużew tal-Prado f'Madrid, u "Corisca e il satiro" ("Koriska u s-satir"), f'kollezzjoni privata.

F'dawn il-pitturi, Artemisia terġa' turi l-ħila tagħha biex iġġedded l-ideat u timxi mal-gosti artistiċi taż-żmien u biex taħdem fuq suġġetti ġodda minnflok il-"Ġuditti", "Susanni", "Batsebi", u "Madaleni Niedma", tas-soltu li għalihom kienet diġà magħrufa.

Fl-1638 Artemisia marret ħdejn missierha Londra fil-qorti ta' Karlu I tal-Ingilterra, fejn Orazio kien sar pittur tal-qorti u ingħata x-xogħol importanti li jżejjen saqaf (allegorija tat-"Trionfo della pace e delle Arti" ("Trijonf tal-paċi u l-Arti") fil-Casa delle Delizie tar-Reġina Enriketta Marija ta' Franza fi Greenwich.

Il-missier u bintu kienu għal darba oħra qegħdin jaħdmu flimkien, però x'aktarx li Artemisia ma kinitx marret Londra biex tgħin il-missierha biss: Hu ċert li Karlu I kien sejħilha biex tmur fil-qorti tiegħu f'Londra u din is-sejħa ma setgħetx tirrifjutaha.

Karlu I kien kollezzjonista fanatku, lest li jħalli l-finanzi pubbliċi jfallu biex jissodisfa x-xewqat artistiċi tiegħu.

Il-fama ta' Artemisia x'aktarx qajmitlu l-kurżità u mhux kumbinazzjoni li nsibu fil-kollezzjoni tiegħu pittura ta' suġġestjoni kbira, l-"Autoritratto in veste di Pittura" ("Awtoritratt bħala Allegorija tal-Pittura").

Orazio miet f'daqqa fl-1639.

Artemisia, f'Londra, kien għad għandha l-kummissjonijiet tagħha xi tlesti wara l-mewt ta' missierha, però m'hemm l-ebda xogħol li nistgħu inqegħduh żgur f'dan il-perjodu.

Nafu żgur li Artemisia kienet diġà telqet mill-Ingilterra qabel l-1642, meta l-gwerra ċivili kienet qiegħda tibda.

Ftit jew xejn nafu fuq il-movimenti tagħha ta' wara.

Hu żgur li fl-1649 kienet reġgħet marret Napli fejn kienet tikkorrispondi ma' Don Antonio Ruffo ta' Sqallija li sar patrun tagħha u xtara ħafna minn xogħlha fit-tieni perjodu Naplitan.

L-aħħar ittra li nafu biha lill-patrun tagħha hi mill-1650 u fiha jidher ċar li kienet għadha attiva għal kollox.

Fost ix-xogħlijiet minn dan il-perjodu insibu "Susanna e i vecchioni" ("Susanna u x-Xjuħ") li llum qiegħda Brno u "Madonna e Bambino con rosario" ("Madonna u Bambin bill-kuruna tar-rużarju") fl-El Escorial.

Qabel kienu jaħsbu li Artemisia mietet fl-1652/1653.

Skont xhieda ġdida li nstabet dan l-aħħar kienet għadha taċċetta l-ordnijiet fl-1654 – imma però kienet iżjed u iżjed tiddependi mil-lavrant tagħha, Onofrio Palumbo.

Għalhekk x'aktarx ma mmorrux żmerċ ħafna jekk ngħidu li mietet fil-pesta qalila li laqtet Napli fl-1656 u qerdet kwazi ġenerazzjoni sħiħa ta' artisti Naplitani.

L-istoriku u kritiku tal-arti Taljan, Roberto Longhi, fis-saġġ tiegħu tal-1916, imsejjaħ "Gentileschi padre e figlia" ("Gentileschi missier u bint") reġa' ġab għall-attenzjoni tal-kritiċi l-istatura artistika ta' Artemisia Gentileschi fost il-Caravaggeski tal-ewwel nofs tas-seklu 17.

Longhi esprima, f'ton forsi daqsxejn misoġinu mingħajr ma ried, din il-fehma dwar Artemisia "kienet l-unika mara fl-Italja li kienet taf x'inhuma l-pittura, il-kulur u l-impastar u ħtiġijiet bħalhom".

Dwar il-pittura l-iżjed famuża ta' Artemisia "Giuditta che decapita Oloferne" Longhi kiteb: u żid jgħid L-analisi tal-pittura tenfasizza, b'mod eżemplari, xi tfisser "kienet taf x'inhuma l-pittura, il-kulur u l-impastar u ħtiġijiet bħalhom": tfakkarna fil-kuluri jlellxu tal-paletta ta' Artemisia, il-ħarir ileqq tal-ilbies (b'dak l-isfar jgħajjat), l-attenzjoni perfezzjonistika għar-realtà tal-ġojelli u tal-armi.

L-interess fil-figura artistika ta' Artemisia, li baqa' dgħajjef minkejja l-kitba ta' Longhi, ħa spinta qawwija mil-lat tal-istudji femministi, li enfasizzaw sewwa, il-qawwa espressiva li ħa l-lingwaġġ pittoriku tagħha, mill-istupru tagħha u l-maltrattament ta' wara, meta s-suġġetti rrappreżentati kienu eroini bibliċi famużi, li qishom iridu juru r-ribelljoni tagħhom kontra l-istat li għalih ġie kkundanat is-sess tagħhom.

F'saġġ li hemm fil-katalgu tal-wirja "Orazio e Artemisia Gentileschi" li ttellgħet f'Ruma fl-2001 (u wara f'New York), Judith W. Mann iżżomm lura u turina il-limiti ta' analisi minn lat strettament femminista: Il-fatt li Artemesia reġgħet pinġiet kemm il-darba suġġetti vjolenti bħal Guditta u Oloferne, iħajjarna noħorġu b' teorija ta' vendetta repressa.

Però, xi storiċi tal-arti jissuġġerixxu li aktarx kienet makakka biżżejjed biex tuża l-fama tagħha mill-proċess tal-istupru biex tissodisfa suq speċjalizzat ikkargat bis-seswalità ta' arti fejn il-mara tiddomina, għal klijenti rġiel.

Il-kritika iżjed riċenti bdiet mir-rikostruzzjoni tal-katalgu sħiħ ta' xogħlha biex tipprova tagħti analisi inqas reduttiva tal-karriera ta' Artemisia li tqegħdha fil-kuntest tad-diversi ambjenti artistiċi li l-pittriċi kienet parti minnhom.

Din l-analisi terġa' tqajjem il-figura ta' artista titqabad bit-determinazzjoni permezz tal-armi tal-personalità tagħha u l-kwalitajiet artistiċi tagħha kontra l-preġudizzji li kienu jħabbtu wiċċhom magħhom l-artisti nisa.

Kellha l-ħila li tidħol produttivament fiċ-ċirku tal-pitturi l-iżjed famużi ta' żmienha u tiffaċċa firxa ta' ġeneri pittoriċi li żgur kienet usa' u iżjed varjata' milli naraw issa mit-tili attribwiti lilha.

Għal mara fil-bidu tas-seklu 17, li ssir pittriċi kienet għażla mhux tas-soltu u diffiċli imma mhux waħda eċċezzjonali.

Qabel Artemisia, bejn it-tmiem tas-seklu 16 u l-bidu tas-seklu 17, kien hemm pittriċi oħra li rnexxew fil-karriera tagħhom.

Fosthom nistgħu insemmu lil

Kien hemm pittriċi oħra li bdew il-karrieri tagħhom meta Artemisia kienet għadha ħajja.

Jekk inħarsu lejn il-ħila artistika tagħhom naraw li dak li qal Longhi li Artemisia kienet "l-unika mara li qatt kienet taf fuq il-pittura" mhuwiex eżatt, però m'hemmx dubju li Artemisia għadha meqjusa fost l-aqwa artisti nisa, u fl-aħħar ħadet il-post li jixirqilha fost l-artisti l-kbar tal-Barokk.

Madankollu, kemm fl-arti u kemm fil-bijografija ta' Artemisia Gentileschi, hemm xi ħaġa li tagħmilha speċjalment affaxxinanti u li tispjega l-interess fiha ta' xi kittieba (l-iżjed u dan mhux kumbinazzjoni, xi kittieba nisa).

Anna Banti, il-mara ta' Roberto Longhi msemmi hawn fuq, kienet l-ewwel kittieba li ddeċidiet li tibni rumanz madwar il-figura ta' Artemisia.

L-ewwel abbozz tagħha f'għamla ta' manuskritt lestietu fl-1944, imma ntilef matul il-gwerra.

Tliet snin wara reġgħet bdiet taħdem fuq il-ktieb u kitbietu f'għamla differenti ħafna.

Anna Banti kitbet ir-rumanz ġdid tagħha, bit-titlu "Artemisia", bħala djalogu ta' mara ma' mara mal-pittriċi, f'għamla ta' "djarju miftuħ", li fih tipprova – waqt li għaddej ir-rakkont tal-adolexxenza u l-maturità ta' Artemisia – li tispjega lilha nfisha l-faxxinu li kienet taħtu, u l-ħtieġa li tmur iżjed fil-fond mill-valutazzjonijiet ċari (anki jekk b'ħafna passjoni) li dwarhom iddiskutiet tant drabi ma' żewġha Roberto Longhi.

Iżjed minn ħamsin sena war, fl-1999, il-kittieba Franċiża, Alexandra Lapierre, iteressat ruħha f'Artemisia u kitbet rumanz fuqha bbażat fuq studju bir-reqqa ta' ħajjitha u l-kuntest storiku fl-isfond ta' din.

Ir-riċerka psikoloġika li nsibu bejn il-linji tar-rumanz tipprova tifhem ir-relazzjoni bejn Artemisia l-mara u Artemisia l-pittriċi, u toħroġ bħala "leitmotiv", ir-relazzjoni bejnha u missierha, magħmula minn imħabba mistura u rivaltà moħbija bħala artista.

Fl-2002 ħareġ rumanz ieħor fuqha "The Passion of Artemisa" (Il-passjoni ta' Artemisa) miktub minn Susan Vreeland, li qisu mexa mal-mewġa tal-popolarità li kisbet Artemisia Gentileschi fl-analiżi femminista, u jidher li ried jisfrutta is-suċċess tar-rumanzi storiċi ibbażati fuq pittura bħal-ktieb ta' qabel ta' din l-awtriċi.

Għal raġunijiet analoġi, skont il-kritika il-film "Artemisia" tar-reġista Franċiża Agnes Merlet, li fih taħdem Valentina Cervi, kellu riżultati dubjużi.

Dan il-film irrapreżenta ħażin ir-relażżjoni bejn Tassi u Artemisia bħala passjoni ta' mħabba minflok stupru.

Id-drammaturga Kanadiża Sally Clark kitbet dramm għal palk imsejjes fuq il-ġrajjiet li wasslu u segwew l-istupru ta' Artemisia.

Dan id-dramm "Life Without Instruction" kellu l-"premiere" fit-Theatre Plus ta' Toronto fit-2 t'Awwissu, 1991.

Għaliha ġie iddedikat l-asterojde "14831 Gentileschi", skopert fl-1987 minn E. W. Elst.


Johann Wolfgang von Goethe

Johann Wolfgang von Goethe

Johann Wolfgang von Goethe (Frankfurt fuq il-Menu, 28 ta' Awwissu 1749 – Weimar, 22 ta' Marzu 1832) kien kittieb, poeta u drammaturgu Ġermaniż.

Il-kittieba Ingliża George Eliot iddeskrivietu bħala "wieħed mill-ikbar letterati Ġermaniżi u l-aħħar bniedem universali".

Il-ħidma tiegħu tiġbor fiha poeżija, dramma, letteratura, teoloġija, filosofija, umaneżmu u xjenzi, imma kien attiv ukoll fil-pittura, fil-mużika u fl-arti.

Il-"magnum opus" tiegħu kien il-"Faust"; xogħol monumentali li ħadem fuqu għal xi sittin sena.

Goethe ivvinta l-kunċett ta' "Weltliteratur" (letteratura dinjija), li ġie mill-għarfien fil-fond u l-ammirazzjoni li kellu għax-xogħlijiet ewlenin ta' diversi kulturi nazzjonali, fosthom il-kultura Ingliża, Franċiża, Taljana, Griega, Persjana u Għarbija.

Kellu influwenza qawwija wkoll fl-ambjent filosofiku ta' żmienu, b'mod partikulari fuq id-direzzjoni ta' Hegel u Schelling.

Goethe hu meqjus minn ħafna bħala l-kittieb l-iżjed importanti li qatt ħareg mill-Ġermanja u wieħed mill-aħħar "bnedmin universali".

Kien l-ewwel fost ulied Johann Caspar (1710 - 1782), bniedem kolt, "doctor juris" u kunsillier imperjali, u Katharina Elisabeth Textor (1731 - 1808).

Twieled wara nofsinhar tat-28 ta' Awwissu 1749, għeluq l-ewwel sena miż-żwieġ tal-ġenituri tiegħu.

Kien tifel ismar u b'għajnejh suwed u qisu mhux Ġermaniż.

Katharina kellha xi diffikultajiet fil-ħlas minħabba n-nuqqas ta' sengħa tal-majjistra, u dan ħajjar 'il missierha, Johann Wolfgang Textor, sindku ta' Frankfurt, li jwaqqaf fil-belt taħriġ ostetriku obbligatorju.

L-għada Johann Wolfgang tgħammed skont ir-rit protestant.

F'Diċembru tal-1750 twieldet it-tieni tifla, Cornelia Friederike Christiana (1750 -1777), li kienet tilgħab miegħu fit-tfulithom; kellhom erba' ħuthom oħra imma dawn mietu ta' età żgħira.

Mill-1755 beda jitgħallem jikteb u jaqra bil-Ġermaniż fi skola pubblika, u mbagħad privatament, il-Latin, u wara, xi ftit Grieg u Lhudi, il-Franċiż, l-Ingliż, it-Taljan – missieru mar l-Italja fl-1740 u kiteb, b'Taljan mhux perfett, djarju tal-vjaġġ tiegħu – u iktar tard id-disinn u l-mużika: fil-25 t'Awwissu tal-1763 mar jisma' kunċert tal-pjanuforte ta' Mozart li kellu seba' snin liebes il-parrokka u bix-xabla fil-ġenb.

Ta' żagħżugħ tgħallem l-iskerma u jirkeb iż-żiemel.

Fl-1756, faqqgħet il-Gwerra tas-seba' snin u meta l-Franċiżi rebħu l-belt ta' Frankfurt fl-ewwel ta' Jannar 1759, fid-dar ta' Goethe installa ruħu il-logotenent François de Théas.

Mat-truppi Franċiżi ġew bosta atturi u kantanti u sa meta telqu fit-2 ta' Diċembru 1762, Goethe seta' jara għall-ewwel darba it-tragedji ta' Racine u ta' Corneille u l-kummiedji ta' Molière, barra xogħlijiet mużikali.

Meta kellu 17-il sena, wasallu ż-żmien li jmur Università: hu xtaq isegwi l-korsijiet tal-letteratura klassika u r-retorika f'Gottingen imma missieru riedu jistudja l-liġi f'Leipzig u mela fit-30 ta' Settembru 1765, Johann tellaq minn Frankfurt għall-dik il-belt sabiħa u moderna, bis-somma ġmielha ta' 1.200 fjorin fil-but li tah missieru biex ikun żgur li jgħix komdu.

F'Leipzig ma damx ma daħal fil-ħajja frivola tas-soċjetà ta' dik il-belt, differenti minn dik ta' Frankfurt fejn tant kienet konservattiva u patrijarkali.

Kellu relazzjoni ma' Kätchen Schönkopf u kiteb il-"Die Laune des Verliebten" (Il-kapriċċ ta' namrat), kummiedja arkadika u l-"Die Mitschuldigen" (Il-ħatjin flimkien), kummiedja oħra mingħajr pretensjoni.

Kiteb ukoll bosta poeżiji bil-mużika miktuba minn ċertu Bernhard Breitkopf li Goethe kien imur sikwit għand il-familja tiegħu, proprjetarju ta' Dar Editriċi mużikali li saret famuża ħafna.

Fuq dan il-perjodu, ikkummenta li kien beda jieħu d-drawwa li "jittrasforma fi xbieha, f'poeżija u jsegwi ġo fih kull ma jtieh il-ferħ jew jgħamillu d-dwejjaq jew kull ma jokkupa l-ispirtu tiegħu",

Bejn Frar u Marzu tal-1768 mar Dresden fejn żar il-kollezzjonijiet tal-arti miġbura fil-belt u f'Ġunju sar jaf bil-mewt traġika ta' Winckelmann, li kien japprezzah ħafna.

Però, il-kitbiet tiegħu ma ġewx apprezzati u hu stess ikkonvinċa ruħu li aħjar jitfa' fin-nar il-parti l-kbira ta' dak ix-xogħol tal-bidu, imma żamm iż-żewġ kummiedji, il-ġabra "Annette" li kienet magħmula minn lieder iddedikati lil Kätchen, l-odi ddedikati lil ħabibu Ernst Behrisch u xi xogħol ieħor.

Minħabba infezzjoni fil-pulmun li ħa fl-Lulju tal-1768, iddeċieda li aħjar jerġa' lura Frankfurt u għamel hekk f'Awwissu.

Meta wasal Frankfurt, Goethe kien marid ħafna u saħansitra għamlulu operazzjoni f'għonqu u ħaseb li ma kienx għal din il-ħajja.

Għalhekk beda jieħu sehem fid-devozzjonijiet t'ommu u tal-ħabiba tagħha Susanna Katharina von Klettenberg, mara ta' xi 45 sena li hu ftakar fiha bl-affezzjoni fil-"Poeżija u verità", u fl-i"Stqarrijiet ta' ruħ sabiħa".

Dan kien perjodu qasir li fih, barra minn dawn id-devozzjonijiet li fil-verità ħa sehem fihom mingħajr ħerqa, fl-istess ħin qara l-i"Storija tal-knisja u tal-eretiċi" ta' Gottfried Arnold u l-"Imitazzjoni ta' Kristu".

Goethe ma kienx baqa' jemmen imma kien iħares bis-simpatija u l-interess lejn l-ispiritwalità u kien iqis lilu nfisu bħala eretiku li l-insara, kieku setgħu, kienu bil-qalb jibgħatu għall-kastig tal-ħruq.

Meta reġa' ġie f'saħħtu, kien iż-żmien li jkompli l-istudji universitarji.

Mar Strażburgu fejn seta' jitgħallem tajjeb il-Franċiż u jistudja f'Università ta' kultura Ġermaniża u wasal hemm fit-2 ta' April 1770.

Hemm għamel ħafna ħbieb, bħal Johann Heinrich Jung-Stilling, li kien kiteb "Iż-żgħożija ta' Heinrich Stilling" u id-drammaturgu futur Jakob Michael Reinhold Lenz.

Fil-bidu tas-sajf żar Alsace u Lorraine ma' żewġt iħbieb .

Sar jaf 'il Johann Gottfried Herder, letterat u filosfu, diġà magħruf, li wara vjaġġ ġo Franza, kellu jgħaddi Settembru Strażburgu għal operazzjoni f'għajnejh.

Għal Herder li kien ammiratur tal-poeżija popolari, Goethe ikkompona il-lied "Heidenröslein" (Warda tax-xagħri).

Qara b'interess kbir il-kittieba Ingliżi Goldsmith, Fielding u Sterne u beda jinteressa ruħu fil-persunaġġ storiku, Götz von Berlichingen, u fil-persunaġġ tal-fantasija li kellu jikseb fama immortali, Faust.

Fir-rebbiegħa tal-1771, kellu relazzjoni serja ma' Friederike Brion, bint qassis protestant fir-reġjun viċin ta' Sessenheim, li kienet l-ispirazzjoni ta' bosta poeżiji, "Willkommen und Abschied" (Merħba u saħħa), "Maifest" (Festa ta' Mejju), "Ob ich dich liebe, weiß ich nicht" (Ma kontx naf li nħobbok) u "Jetzt fühlt der Engel" (Issa l-anġlu nħoss).

Fis-sajf, ippreżenta t-teżi li biha kien ħa jikseb il-lawrja, imma din ma ġietx aċċettata u hekk ma ħax it-titlu ta' duttur fil-liġi.

Minflok fis-6 ta' Lulju ppreżenta xi teżijiet fil-liġi li ġew approvati u bihom kiseb it-titlu iżjed baxx ta' "Licentiatus juris".

Telaq lil Friederike, imma baqa' ħabib magħha u reġa' ltaqa' magħha Sessenheim tmin snin wara, u mar lura Frankfurt.

Meta mar lura Frankfurt, f'waħda mill-ittri tiegħu kiteb "Franfurt għadha l-bejta, in-"nidus", jekk jogħġbok.

Tajba biżżejjed biex tfaqqas l-għasafar; barra minn hekk, f'sens figurattiv, "spelunca", toqba miżera.

Il-Mulej jeħlisna minn dan id-dwejjaq!

Amen".

Fit-28 t'Awwissu 1771, il-jum meta għalaq 22 sena, Goethe kiseb il-permess li jaħdem fil-professjoni ta' avukat, li fir-realtà abbanduna wara erba' snin.

Baqa' jikteb f'dawk is-snin meta deher "Sturm und Drang" (Burraxka u Ħeġġa), id-dramma poetika preromantika ta' Friedrich Maximilian Klinger.

Kiteb li "żagħżagħ dħulin jidhru f'daqqa fil-pubbliku b'kuraġġ u preżunzjoni kbira tassew, kif tistenna minn dik l-età, u permezz tal-enerġija tagħhom jipproduċu ħafna affarijiet tajbin, jagħtu ħafna gost imma meta jabbużaw idejqu u jġibu ħafna nkwiet".

Goethe kiteb storja drammatizzata, fil-proża, fuq Goffredu minn Berlichingen, li lesta fl-aħħar tal-1771, imma baqa' jaħdem fuqha sal-aħħar ta' Marzu tal-1773, u ġiet ippubblikata anonimament f'Ġunju ta' wara bit-titlu "Götz von Berlichingen mit der eisernen Hand.

Ein Schauspiel".

Fl-1787 ġie ppubblikat bil-permess ta' Goethe, test għal qari u fil-1804 adattaha għall-palk u kellha l-ewwel rappreżentazzjoni f'Weimar it-22 ta' Settembru 1804.

Götz kiteb awtobijografija fl-1562 u Goethe qraha fl-edizzjoni tal-1731.

Din tiddeskrivi l-istorja ta' fewdatarju żgħir Ġermaniż li jirribella u jżomm mal-bdiewa fir-rewwixta kontra l-Imperu fil-gwerra tal-1525.

Goethe rrappreżenta t-tragedja tal-onestà u l-lealtà kavallereska – f'epoka li fiha l-kavallerija kienet waqgħet f'attività ta' serq, abbuż u arroganza – li ċedew kontra l-viltà, il-korruzzjoni u l-adulazzjoni.

Imma hi wkoll denunċja tal-kondizzjonijiet magħkusin ta' socjetà li iżżom in-nies intelliġenti milli jiżviluppaw u taħqar u topponi il-virtù.

Fir-realtà Goethe, li mexa mal-kunċett möserjan li l-epoka fewdali klassika kienet "epoka tal-libertà", la fehem in-natura reazzjonarja tar-rewwiexta tan-nobbli u lanqas in-natura progressiva tar-rewwiexta tal-bdiewa, imma iddeskriva korrettament il-proċess storiku li bih il-kavalieri inbidlu f'nobbli tal-qorti ta' Stati assolutisti.

F'Mejju tal-1772, fuq il-parir ta' missieru, Johann mar joqgħod fil-belt ta' Wetzlar, fejn kien hemm il-Qorti imperjali tal-Ġustizzja u nkiteb ma' dan it-tribunal fit-23 ta' Mejju biex jipprattika.

Naturalment ittraskura x-xogħol legali: kien jippreferi jgħaddi ż-żmien fit-taverna tal-"Prinċep ereditarju", fejn kien jaf, fost oħrajn, lil Karl Wilhelm Jerusalem, bin teologu magħruf, żagħżugħ intellettwali bla kwiet, li kien qiegħed jinnamra ma' mara miżżewġa u l-avukat Johann Christian Kestner (1741-1800), li mingħandu għandna opinjoni interessanti fuq iż-żagħżugħ Goethe li kien għadu mhux magħruf.

"Għandu ħafna talenti, hu tassew ġenju u bniedem ta' karattru, għandu immaġinazzjoni straordinarjament ħajja, li biha jfisser ruħu l-iżjed bix-xbihat u x-xebħ.

Fl-imħabbiet tiegħu hu bla ħsieb, però sikwit jaf irrażżan ruħu.

Il-mod kif jaħseb hu nobbli.

Ħieles mill-preġudizzji kemm jista' jkun, jagħmel li jiġieh f'moħħu, mingħajr ma jagħti każ x'jaħsbu l-oħrajn.

Kull xkiel jistmerru.

Iħobb it-tfal u jaf imur magħhom.

Hu stramb u fil-manjiera tiegħu, fid-dehra tiegħu għandu bosta affarijiet li ma jiġbdukx imma jintgħoġob ħafna fost it-tfal u n-nisa u ħafna oħrajn.

Għandu stima kbira għas-sess femminili.

Il-prinċipji tiegħu għadhom ma ffermawx sew, dan mhux wieħed li nistgħu inqisuh bħala ortodoss, imma mhux għax imkabbar jew kapriċcuż jew għandu ħafna arja.

Ma jħobbx jiddisturba l-oħrajn mill-paċi tal-konvinzjonijiet tagħhom.

Jobgħod ix-xettiċiżmu, jipprova jsib il-verità u ċ-ċarezza fuq xi ftit ħwejjeġ ewlenin u jaħseb li sabha din iċ-ċarezza fuq l-affarijiet importanti.

Imma skont jien għadu ma kisibhiex.

Ma jmurx il-knisja, ma jitqarbinx, jitlob rarament: "m'hiniex biżżejjed ta' żewġ uċuħ biex nagħmel hekk", jgħid.

Għar-reliġjon nisranija għandu ħafna rispett, imma mhux fil-forma kif jippreżentawha t-teoloġi.

Jemmen fil-ħajja wara l-mewt, f'kundizzjoni aħjar.

Ifittex il-verità, imma jippreferi jismagħha milli jispjegaha.

Diġà għamel ħafna, jaf ħafna u qara ħafna; imma hu l-iżjed dak li ħaseb u rraġuna.

L-interess ewlieni tiegħu hu fl-arti u fix-xjenza jew aħjar, fix-xjenzi kollha, barra dawn li jġibu l-ħobż...insomma, hu bniedem tassew notevoli".

Kestner kien għarus lit-tfajla Charlotte jew Lotte Buff (1753-1828) li, kif kiteb hu, "m'għandhiex sbuħija tal-għaġeb imma hi tfajla sabiħa u lili qatt ħadd ma għoġobni iżjed minnha" waqt li Goethe, li sar jafha fid-9 ta' Ġunju u kien imur jaraha kważi kuljum, qal fuqha li hi "minn dawk li magħmulin, jekk mhux biex jispiraw passjoni vjolenti, biex żgur iqajmu simpatija ġenerali".

Il-fittaġni taż-żjariet ta' Goethe ġegħlu 'l Lotte tgħidlu fis-16 ta' Awwissu li "m'għandu jistenna xejn iktar minn ħbiberija" u fil-11 ta' Settembru 1772, Goethe ħalla Wetzlar.

F'Frankfurt, irċieva l-aħbar minn għand Kestner li Jerusalem, ħabibhom it-tnejn, kien qatel ruħu b'idejh fit-30 ta' Ottobru; din kienet l-istorja sħiħa tar-rumanz li jmiss "In-niket taż-żagħżugħ Werther".

Il-Ġermanja tas-seklu 16 kellha mill-inqas 2000 dwana u kienet maqsuma f'kważi 300 stat żgħir assolutist iggvernat minn prinċpijiet li riedu jikkontrollaw bir-regolamenti burokratiċi u paternalistiċi kull aspett tal-ħajja, anki privata, tas-sudditi.

Per eżempju, kien hemm regolament tal-Prinċipat ta' Baden tal-1766, dirett lejn is-sudditi, li kien imfassal biex "iżommhom mill-iżbalji u jreġġagħhom għat-triq id-dritta, barra li jgħallimhom, anki kontra r-rieda tagħhom, il-mod kif għandhom ifasslu l-ħajja domestika tagħhom, jieħdu ħsieb ir-raba u jħaffu permezz ta' sistema ekonomikament iżjed produttiva, il-piż tat-tributi li kien id-dover tagħhom li jħallsu".

Il-gvern żamm lill-bdiewa fl-istat ta' servi tal-gleba u ma ħalliex l-attività ekonomika imprenditorjali moderna tiżvillupa.

Hekk kienu projbiti l-importazzjoni u l-esportazzjoni ta' ħafna ħwejjeġ, minħabba l-biża' li l-ħruġ tal-flus 'il barra jfaqqar l-istat fil-Prussja, kien projbit ukoll il-bini ta' toroq kbar biex il-barranin jieħdu iżjed żmien fil-vjaġġi tagħhom u hekk jonfqu iżjed flus.

Kull gvern assolut seta' jqassam kif jogħġbu l-favuri u l-privileġġi, jitlob kull ħlas li jrid mis-sudditi, ibigħ kif ġie ġie l-bdiewa lil stati barannin bħala suldati u ma kienx jagħraf ebda opinjoni pubblika u ma jweġibx għall-għemil tiegħu.

Dawn il-kundizzjonijiet, sikwit imsaħħin b'liġijiet grotteski, għamlu ħafna iżjed diffiċli l-iżvilupp ta' klassi ta' borgeżija imprenditorjali u kellhom effetti li damu ħafna fl-istorja Ġermaniża.

Werther kien jaf żewġ għarajjes, Charlotte u Albert u kien iżurhom spiss; beda jħobb lit-tfajla, li kellha grazzja miegħu ukoll, imma din (li l-ħbieb kienu jsibuha bħala Lotte) ċaħdet l-imħabba tiegħu għax kienet imwegħda biex tiżżewweġ lil Albert u 'l Werther setgħet ittieh biss il-ħbiberija tagħha: iddiżappuntat iddeċieda li joqtol ruħu b'idejh.

Werther hu intellettwali borgiż li l-possibbiltà li jirnexxi tiddependi mill-ħila tiegħu li jimxi mal-konvenzjonijiet tal-qortijiet aristocratiċi żgħar Ġermaniżi.

Kien jgħix kontradizzjoni doppja: ma setax jilħaq l-għan tal-umaneżmu borgiż ta' realizzazzjoni sħiħa tal-personalità tiegħu fir-realtà soċjali u ma setax jaċċetta l-konvenzjoni pjetistika ta' żmienu, li skontha l-imħabba bejn raġel u mara, jekk mhux permessa, trid tinbidel f'imħabba bejn l-aħwa.

Il-kontradizzjoni ma nħallitx għaliex Werther ma kienx jaf jifred l-interessi soċjali mill-interessi individwali tiegħu: kien bniedem intellettwali f'Ġermanja semifewdali, li ma rnexxixilux jirrealizza ruħu, u l-kuxjenza tiegħu, li ma begħditx minn xulxin ġewwa fiha l-ħtiġijiet tar-raġuni minn dawk tas-sentiment, il-ħtiġijiet tal-ambizzjoni soċjali minn dawk tal-imħabba, imbuttatu għas-suwiċidju.

Meta ltaqa ma' Napuljun f'Erfurt fl-1808, Goethe seta' jara sewwa l-firda li kienet nieqsa f'Werther, bejn ambizzjoni u mħabba.

Wieħed bħal Napuljun kien jaf jiddistingwi tajjeb, fil-ħajja tiegħu, bejn il-ħtieġa li jagħmel suċċess politiku u dik tas-sentimenti privati, fis-sens li billi ma kienx mifrud mir-realtà ta' soċjetà ferm iżjed matura, kellu din id-distinzjoni ċara sewwa ġewwa fih u kien jgħixha fil-qsim tal-kuxjenza tiegħu stess.

Werther, minflok, għandu kuxjenza mhux maqsuma proprju għaliex jgħix mifrud mir-realtà; biex jibqa' jgħix, kien ikollu "joqtol il-kuxjenza", kien ikollu "jmut fil-kuxjenza tiegħu" biex jista' jgħix mingħajr tbatija fir-realtà.

Is-suċċess ta' dan ir-rumanz f'forma ta' ittri, miktub malajr minn Frar sa Marzu tal-1774, kien tal-għaġeb u kien ukoll il-kawża ta' xi ftit imitazzjonijiet li wassli għas-suwiċidju.

Goethe stess assista s-sejba tal-kadavru ta' tfajla li kienet qatlet ruħha b'idejha f'Weimar bir-rumanz fil-but.

Il-parti kbira tal-qarrejja emmnu li għarfu f'Werther, kif kiteb Benedetto Croce, "apologija tal-passjoni u raġuni, protesta kontra r-regoli, il-preġudizzji u l-konvenzjonijiet soċjali" u ma rawx minflok is-sostanza vera, ir-rappreżentazzjoni ta' marda, li però mhijiex marda psikika ta' individwu, imma il-marda tal-Germanja ta' dak iż-żmien.

Dak iż-żmien fl-art Ġermaniża, fost il-klassijiet tan-nofs, id-dwejjaq taċ-ċittadin magħluq bejn il-ħitan ta' wieħed mill-elf stat żgħir kien sentiment komuni.

Werther, bħala borgiż, hu eżempju ta' dan imma fl-istess ħin parodija: l-għan ta' Goethe kien infatti li jwaqqa' għaċ-ċajt dan l-atteġġjament ta' passività fiżika u mentali, ħaġa li ma fehmuhiex għal kollox il-qarrejja inqas attenti.

F'ħafna każi, sfortunatament, l-ironija minn taħt tal-kittieb Ġermaniż, fuq kollox l-interpretazzjoni tagħha żbaljata u mgħaġġla, spiċċat biex ħajret ħafna żgħażagħ ta' familji sewwa għas-suwiċidju.

Erbgħin sena wara, fil-"Poeżija u verità", Goethe kiteb li "l-effett ta' dan il-ktieb kien kbir, anzi enormi, l-iżjed għax deher f'waqtu.

Għaliex, bħalma suffarell hu biżżejjed biex jisplodi mina qawwija, anki splużjoni li ssir fil-pubbliku tisfa daqshekk qawwija għaliex id-dinja taż-żgħażagħ tkun diġà mminata u t-tifqigħa tkun hekk kbira għaliex kulħadd ikun ħa jisplodi bil-ħtiġijiet esaġerati tiegħu, il-passjonijiet mhux sodisfatti u n-niket immaġinarju."

Goethe sar jaf 'l Klopstock, lit-teologu Żvizzeru Johann Caspar Lavater – studjuż tal-fisjonjomika li kien jemmen li jista' jkun jaf mill-profil tal-uċuħ il-karattri tan-nies, u għal dan l-iskop, gegħel lill-pittur Schmoll ipinġi bosta ritratti ta' Goethe – u lill-filosfu Jacobi, li kien jammira 'l Spinoza.

F'April tal-1775 tgħarras lit-tfajla ta' 16-il sena, Lili Schönemann, bint bankier imma ħassar l-għerusija f'Ottobru għax l-idea tar-rabta taż-żwieġ ma felaħħiex u fis-7 ta' Novembru tal-1775 Goethe mar Weimar bħala preċettur ta' Carl August, duka ta' Sassonja-Weimar-Eisenach, li kellu 18-il sena, tipiku tirann żgħir Ġermaniż ta' dak iż-żmien, li kien jiggverna stat żgħir magħmul biss mill-kapitali Weimar, belt ta' 600 abitant, mill-belt universitarja ta' Jena u xi ftit "bliet tal-pjaċir".

Fl-1776 Goethe kien membru tal-Kunsill sigriet u fis-6 ta' Settembru tal-1779 inħatar kunsillier sigriet u stqarr: "tal-għaġeb għaliha, bħal ħolma, li ta' 30 sena lħaqt l-ogħla grad onorifiku li ċittadin Ġermaniż jista' jilħaq".

Fl-10 ta' April tal-1782 ingħata t-titlu nobiljari mill-imperatur Ġużeppi II u fl-1804 laħaq ministru.

Bejn is-snin 1776 u 1788 kien ħabib ma' Charlotte von Stein, mara li ħadet f'idejha l-edukazzjoni tiegħu għall-impieg li kien daħal għalih bħala preċettur u mbagħad kunsillier tad-duka.

Stein kellha qabel kollox tittrasforma poeta famuż f'bniedem tad-dinja, u wara taqleb idolu mfissed tal-mument f'raġel li jirrispetta r-regoli tal-ħajja kif kienet fl-ambjent ristrett u rfinat li fih kienet tgħix id-dukessa Anna Amalia.

Goethe laqa' tajjeb dan it-tagħlim ta' ekwilibriju, miżura u awtokontroll, li kien il-bażi tal-evoluzzjoni tiegħu, minkejja li qamlu ħafna sforzi u sagrifiċċji.

Din it-trasformazzjoni bilmod, tidher ċara fl-ewwel għaxar snin li qatta' f'Weimar, karatterizzati minn ċertu faqar fil-xogħol poetiku.

Kien hemm biss xogħlijiet li kienu għadhom ibbażati fuq il-poeżija ta' qabel, fosthom, pereżempju, "L-għanjiet ta' Mignon" inklużi fil-"Wilhelm Meister", iż-żewġ ballati "Is-sajjied" ("Der Fischer") u "Ir-re tal-elfi" ("Erlkönig"), l-istupenda "Għanja lejlija tal-ġerrej" ("Wanderers Nachtlied"), poeżija li fiha r-ruħ tal-poeta bil-qajla tieħu post il-qalb kapriċċuża li kienet iddominat il-ħidmiet ta' qabel.

It-tfittx għall-verità aħħarija tar-ruħ iddominat kitbiet oħra; kiteb l-"Għanja tal-ispirti fuq l-ilma" ("Gesang der Geister über dem Wasser"), "Il-limiti tal-bniedem" ("Grenzen der Menschheit") u "Id-divin" ("Das Göttliche").

Matul dan il-perjodu (mill-1777 għall-1785) Goethe kiteb ukoll ir-rumanz "Is-sejħa teatrali ta' Guliermu Meister" ("Wilhelm Meisters theatralische Sendung") u d-dramm, tal-1779, "Ifiġenja f'Tauride" ("Iphigenie auf Tauris").

Barra minn hekk, f'dawn is-snin kien imħabbat fuq bosta frontijiet differenti bħala kunsillier ministerjali għall-affarijiet militari, għall-vijabbiltà, għall-minjieri u għall-amministrazzjoni pubblika.

Kien ukoll suprattendent tal-mużewijiet, u fl-1782 ingħata t-titlu nobiljari.

Dan il-perjodu ta' bidliet radikali u mingħajr dubju negazzjoni tiegħu innifsu, temm meta Goethe, fl-1786, mingħajr ma jaf ħadd, telaq lejn l-Italja.

Hemm għadda sentejn hieni għal kollox fis-sensi u fir-ruħ fl-imħabba u s-seħer taċ-ċiviltà antika.

Il-veduti, l-arti u l-karattru tal-poplu Taljan inkarnaw l-ideal tiegħu ta' għaqda bejn ir-ruħ u s-sensi.

Hawn irnexxielu jagħti l-għamla definittiva lill-"Ifiġenja f'Tauride", li l-ewwel kienet miktuba fil-proża, imbagħad fil-proża ritmika, reġa' qalihba għal-proża u fl-aħħar rranġaha fil-Blankvers jew bil-"pentapodija ġambika".

Dan ix-xogħol sar meqjus bħala l-evanġelju tal-umaneżmu.

Dan id-dramm, bħad-drammi kollha ta' Goethe, kien biss traġedja li setgħet tiġri, infatti Ifiġenja salvat 'il ħuwa mill-ġenn u r-re Toante mill-inġustizzja, imma fuq kollox minħabba l-qawwa morali tagħha, rebħet fuq id-destin u żammet il-libertà tagħha.

Eżempju ieħor bl-istess għan kien "Torquato Tasso", dramm ieħor li lesta fl-Italja (Goethe żar iċ-ċella ta' Tasso u d-dar ta' Ludovico Ariosto fil-belt ta' Ferrara u l-palazzi antiki tal-Estensi), fuq il-pożizzjoni prekarja ta' artista f'soċjetà kortiża.

Goethe seta' juża l-esperjenzi personali tiegħu fil-qorti ta' Weimar fl-adattament għal-palk tal-emozzjonijiet tal-poeta żagħżugħ Taljan.

Fl-1788 mar lura Weimar fejn ma sabx merħba wisq.

Il-pubblikazzjoni tal-"Eleġiji Rumani" ("Römische Elegien"), rakkont tal-perjodu Taljan, qajjem ħafna agħa bħal ma għamlet ir-relazzjoni tiegħu ma' Christiane Vulpius, bejjiegħa tal-fjuri, li wara iżżewweġ.

Dawn il-grajjiet flimkien ġegħlu 'l Goethe jingħalaq f'xorta ta' iżolament soċjali, imma fuq kollox spiritwali.

L-għarfien li ma kienx mifhum u d-dwejjaq tan-nixfa poetika li kien qiegħed iġarrab wassluh biex jistmerr u jiċħad dak kollu li kien imbiegħed minn kif kien jaħseb hu.

Il-kriżi ta' dawk is-snin kienet gravi għall-aħħar, imma fl-1794, kif kien ġara fl-imgħoddi, il-wasla u l-ħbiberija ta' Friedrich Schiller salvawh minn din is-sitwazzjoni.

Mill-1794 iddedika ruħu prinċipalment għall-letteratura, u wara ħajja ta' fekondità kreattiva straordinarja miet fl-1832 f'Weimar, x'aktarx b'attakk tal-qalb.

Allavolja hemm ħafna polemika fuqhom, l-aħħar kliem tiegħu saru famużissmi.

Kienu : "Mehr Licht" ("Aktar dawl").

L-importanza ta' Goethe fis-seklu 19 kienet enormi.

Għal ħafna aspetti, beda ħafna kunċetti u idejat li maż-żmien saru familjari għal kulħadd.

Goethe ipproduċa volumi ta' poeżija, saġġi, kritika u xogħlijiet xjentifiċi, fosthom teorija dwar l-ottika u riċerki li antiċipaw it-teorija evoluttiva u lingwistika.

Kien affaxxinat mill-minerali u mill-mineraloġija (il-mineral Goethite imsemmi għalih).

Bħala filosfu u kittieb kien wieħed mill-figuri importanti tat-transizzjoni mill-Illuminiżmu għar-Romantiċiżmu.

Il-lista li ġejja tax-xogħlijiet l-iżjed importanti tista' tagħti idea tal-impatt li kellu fuq żmienu u żmienna.

Ir-rumanz miktub f'għamla ta' ittri, "Die Leiden des jungen Werthers" ("in-niket ta ż-żagħżugħ Werther"), ippubblikat fl-1774 jirrakkonta storja ta' mħabba mimlija niket li tispiċċa b'suwiċidju.

Goethe ammetta li kien "qatel lill-eroj tiegħu biex isalva ruħu".

Ugo Foscolo ħa l-ispirazzjoni biex jikteb ir-rumanz tiegħu f'forma ta' ittri "Ultime lettere di Jacopo Ortis" ("L-aħħar ittri ta' Jacopo Ortis").

Il-poeżija epika "Faust", inkitbet ftit ftit, u ġiet ippubblikata sħiħa biss wara mewtu.

L-ewwel parti ġiet ippubblikata fl-1808 u għamlet sensazzjoni.

L-ewwel verżjoni operistika bil-mużika ta' Spohr, dehret fl-1814, u kienet l-ispirazzjoni tal-opri ta' Charles Gounod, Arrigo Boito u Ferruccio Busoni, il-poeżiji sinfoniċi ta' Richard Wagner u Franz Liszt, Gustav Mahler, u anki l-kantata "Xeni tal-Faust" ta' Robert Schumann.

It-trama essenzjali ta' li wieħed "ibiegħ ruħu lix-xitan" u jpartatha mal-qawwa f'din id-dinja kibret fl-importanza u saret metafora għat-trijonf tat-teknologija u tar-rivoluzjoni industrjali bit-tgħabija kollha tagħha ta' tbatija umana.

Dan ix-xogħol poetiku ta' Goethe kien il-mudell għal moviment poetiku sħiħ Ġermaniż imsejjaħ "Innerlichkeit" (introverżjoni), rappreżentat per eżempju minn Heinrich Heine.

Ix-xogħlijiet ta' Goethe ispirarw ħafna kompożituri, fosthom Mozart, Beethoven, Schubert u Hugo Wolf.

L-influwenza ta' Goethe kienet importanti għaliex fehem it-tranżizzjoni u l-bidla tas-sensibbiltà Ewropea, l-interess li żdied fis-senswalità, fl-indeskrivibbli u fl-emozzjonali.

Però ma kienx iper-emottiv jew sensazzjonalista, għall-kuntrarju, kien jippriedka l-qis u kien iqis l-eċċess bħala marda.

"M'hemm xejn agħar mill-immaginazzjoni mingħajr gost".

Kien jargumenta li l-liġi tinbet mill-profondità tal-kultura ta' poplu u mill-art li jgħix fiha, u allura liġijiet razzjonali mhux dejjem jistgħu jiġu mposti minn fuq: teżi li ġabitu f'oppożizzjoni diretta ma dawk li kienu jfittxu jwaqqfu monarkiji "imdawlin" imsejsin fuq liġijiet "razzjonali", per eżempju Ġużeppi II tal-Awstrija jew, iktar tard, Napuljun imperatur tal-Franċiżi.

Din il-bidla saret maż-żmien il-bażi tas-seklu 19.

Dan għamlu, flimkien ma' Adam Smith, Thomas Jefferson, Ralph Waldo Emerson u Ludwig van Beethoven figura fundamentali bejn iż-żewġ dinjiet.

Minn naħa waħda jfittex l-estetika, l-ordni u dettalji fini li hi t-timbru ta' Żmien ir-Raġuni u tal-perjodu neoklassiku fl-arkitettura, minn naħa l-oħra jfittex forma ta' espressjoni personali u intwittiva.

L-ideat tiegħu fuq l-evoluzzjoni fformulaw il-mistoqsijiet li għalihom Darwin kellu jsib tweġiba.

Fost il-werrieta l-kbar tal-kitba u l-ħsieb Goethjan fil-letteratura Ġermaniża tas-sekla 19 insibu mingħajr dubju 'l Friedrich Nietzsche u fis-seklu 20 lir-rumanzier Thomas Mann u l-kittieb Ernst Jünger.